Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 447/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 77, art. 79a § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 103 ust. 3
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 września 2020 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] lutego 2020 r. znak [...].


UZASADNIENIE

B.G. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej zwane SKO) z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem S.G.

Wójt Gminy [...] po rozpoznaniu wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad S.G. niepełnoprawnym synem urodzonym dnia [...] stycznia 1978 r., decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. znak [...], odmówił uwzględnienia zgłoszonego żądania. Jako przyczynę odmowy przyznania wskazano fakt, iż wnioskodawczyni pobiera emeryturę. Decyzję oparto na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111; zwana dalej u.ś.r.).

B.G. zaskarżając odwołaniem decyzję Wójta podkreśliła, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny z przepisami Konstytucji RP i utracił moc obowiązującą dnia 9 stycznia 2020 r.

SKO po rozpoznaniu przez Stronę skarżącą złożonego odwołania decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi nie jest rozstrzygnięciem uznaniowym, jest natomiast uzależnione od stwierdzenia warunków określonych w u.ś.r. Posiadanie prawa do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w tym przypadku świadczenia emerytalnego, wyklucza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Trudna sytuacja strony i pobieranie emerytury w niższej wysokości nie umożliwia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca nie przewidział możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a pielęgnacyjnym, zaś organy nie posiadają podstawy prawnej aby w sytuacji strony dokonywać wyrównania pomiędzy kwotą emerytury, a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwołał się do tezy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 maja 2019 r., sygn. IV SA/Wr 105/19.

Skarżąca nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem i skardze do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) zarzuciła naruszenie zasady równości poprzez dokonanie przez organ takiej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawiła ją w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jako osoby mającej ustalone prawo do emerytury. Zarzuciła niezastosowanie się do przepisów Konstytucji RP, w szczególności art. 32, art. 69, art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2, co spowodowało, że decyzja wydana została z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych. Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 przepis ten jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zd. drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i stracił moc obowiązującą z dniem 9 stycznia 2020 r. Wobec powyższych zarzutów Skarżąca zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej emerytury oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że jest matką osoby niepełnosprawnej wymagającej całodobowej opieki. Sprawuje nad nią opiekę, nie pracuje, pobiera najniższą emeryturę. Choć spełnia ustawowe kryteria organ odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nawet w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej emerytury. Decyzja jest krzywdząca, gdyż nie uwzględnia sytuacji zdrowotnej syna i kosztów jego stałej opieki. Na poparcie swego stanowiska Skarżąca powołała się na wyrok WSA w Rzeszowie z 16 października 2019 r., sygn. II SA/Rz 828/19.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało stanowisko zaprezentowane

w kwestionowanej decyzji i zawnioskowało o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga została przez Sąd uwzględniona, przede wszystkim z przyczyn które Sąd dostrzegł z urzędu.

Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.).

Należy dodać, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Organy obu instancji decyzje o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek strony skarżącej oparły na literalnej treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wobec tego wyjaśnić tu przyjdzie, iż w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Ponadto przyznanie świadczenia, o jakim mowa w świetle powyższej regulacji wykluczone jest także w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Słusznie dostrzega Skarżąca, iż wspomniana regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego (TK), który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/17, orzekł w części I, iż art. 17. ust. 5. pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. od 8 lipca 2019 r.

W niniejszej sprawie przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego było ustalenie, iż strona skarżąca posiada prawo do emerytury, nie zaś do renty. Zatem skutki w/w wyroku TK nie odnoszą się przynajmniej wprost do sytuacji skarżącej wnioskodawczyni. Pozostałe warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowiły przedmiotu ustaleń w decyzjach orzekających w sprawie Organów, podobnie jak nie badano okoliczności w jakich strona uzyskała prawo do emerytury. Innymi słowy, analizie nie zostały poddane w decyzjach okoliczności związane w rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym od dzieciństwa synem – art. 17 ust. 1 u.ś.r.

WSA zauważa, iż taki sposób rozstrzygania przez organy administracji o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego osób o ustalonym prawie do emerytury, jaki zaprezentowały w sprawie skarżącej Organy obu instancji, jest obecnie powszechnie podważany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

NSA w wyroku z dnia 8 stycznia 2020 r., o sygn. I OSK 2392/19, CBOSA, (z krytyczna glosą S. Niteckiego, opubl. w Samorząd Terytorialny 2020 r., nr 7-8, s. 174 i nast.) za prawidłową uznał tezę, według której narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Celem regulacji prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tym samym pozbawienie się własnego źródła dochodu wynikającego z pracy świadczonej osobiście na podstawie umowy o pracę (lub innych podstawach nawiązania zatrudnienia) lub innej pracy zarobkowej świadczonej osobiście na podstawie umów cywilnoprawnych. Ustawodawca zróżnicował świadomie sytuację osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ten sposób, że po pierwsze, tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, po drugie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne, a po trzecie, tym którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W pierwszej sytuacji ratio legis takiego rozwiązania prawnego wynikało z tego, iż osoby, których pozbawiano ex lege prawa do świadczenia pielęgnacyjnego posiadały już zapewnione źródło utrzymania np. prawo do emerytury. Decyzja ustawodawcy pozostawała tym samym w pełnej zgodności z celem, któremu służyło wprowadzenie do systemu zabezpieczenia społecznego przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego i była racjonalna w sytuacji, gdy wysokość świadczenia pielęgnacyjnego była niższa od wysokości świadczeń wyłączających prawo do niego.

Skład orzekający NSA nie znalazł przesłanek, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi według Sądu prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone prawo do emerytury w chwili wejścia w życie u.ś.r. było uzasadnione, gdyż ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od najniższej emerytury. Tym samym osoba pobierająca emeryturę nie ponosiła straty finansowej pobierając emeryturę. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej emeryturę w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do emerytury W podobny sposób wypowiedział WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Go 774/19, LEX, stwierdzają w szczególności, iż zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury. Jednocześnie Sąd podkreśla brak racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w wyroku z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. II SA/GL 1234/19, CBOSA, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. II SAŁd 653/19, podkreśla natomiast, iż posiadanie uprawnienia do emerytury, nie stanowi przeszkody do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie uzasadnia przyznanie go w wysokości pomniejszonej o tę emeryturę, przy czym chodzi o emeryturę faktycznie otrzymywaną, czyli w tzw. wysokości netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne). Do analogicznych wniosków prowadzących do konieczności przyznania emerytom – opiekunom świadczenia pielęgnacyjnego doszedł WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 16 października 2019 r., sygn. II SA/Rz 828/19.

Sąd w niniejszej sprawie opowiada się za opisanym powyżej stanowiskiem, iż prawo do emerytury nie może automatycznie (a limine) przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyrażonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Należy przyznać rację przytoczonym wyżej poglądom zauważającym brak równego traktowania tej grupy osób oraz osób, którym ustawodawca pozostawił możliwość dokonywania wyboru pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, a możliwością niepodejmowania zatrudnienia lub też rezygnacji z zatrudnienia oraz osób uprawnionym do więcej niż dwóch świadczeń o jakich mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., także uprawnionym do dokonywania wyboru w przypadku zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń. Innymi słowy, osoby pobierające prawo do emerytury i to w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, przede wszystkim ze względu na art. 32 Konstytucji RP, także powinny posiadać możliwość dokonywania wyboru pomiędzy wykluczającymi się świadczeniami z systemu zabezpieczenia społecznego.

Jednocześnie WSA nie podziela stanowiska wyrażonego w skardze oraz w powołanych wyżej orzeczeniach sądów administracyjnych, polegającego na odmowie zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w celu jednoczesnej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne), a ustawową wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie tego stanowiska, nie tylko naruszałoby treść powołanej wyżej regulacji prawnej, czy również przepisu u.ś.r. określającego na "sztywno" wysokość świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 3 u.ś.r.), ale w dalszej perspektywie skutkowałoby negatywnymi konsekwencjami dla samego opiekuna. Wyrównawczy charakter decyzji będzie powodować poważne wątpliwości, co do zachowania zasady równości, ale przede wszystkim trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia kompensowanego bieżącą wysokością uzyskiwanej emerytury, np. w sytuacji otrzymania tzw. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe, nie wspominając już o ewentualności waloryzacji wysokości emerytury i w konsekwencji konieczności dokonywania kolejnych modyfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Nie bez racji podkreśla się w literaturze, że przyjęcie takiego rozwiązania problemu opiekunów emerytów skutkuje wprowadzeniem do porządku prawnego nowego świadczenia, a mianowicie wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego (por. S. Nitecki, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą a kwotą tego świadczenia. Glosa krytyczna do wyroku Naczelnego Sąd Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r. I OSK 2392/19, Samorząd Terytorialny 2020 r., nr 7-8, s. 180 i nast.).

Skład orzekający WSA podziela i uznaje za własne stanowisko WSA w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. II SA/Po 808/19, z dnia 23 stycznia 2020 r., o sygn. IV SA/Po 824/19, z dnia 16 stycznia 2020 r. o sygn. IV SA/Po 982/19, WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r., o sygn. II SA/Rz 1265/19, oraz wyrażone w wyrokach NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20, i z 27 maja 2020 r., sygn. akt 2375/19, dostępne w LEX oraz CBOSA, oparte na tezie, iż emerytura jest prawem niezbywalnym, ale z powodów wywiedzionych wyżej trzeba przyjąć, że zawieszenie tego prawa na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 53; zwana dalej u.e.r.FUS.), wyłącza negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci prawa do emerytury. Innymi słowy, wnioskodawca ma prawo dokonać wyboru pomiędzy świadczeniami z sytemu zabezpieczenia społecznego pozostającymi w kolizji, analogicznie do rozwiązania przyjętego przez ustawodawcę w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Dlatego organ realizując treść art. 79a K.p.a. winien przed wydaniem decyzji w sprawie wskazać stronie przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależne od niej, w postaci decyzji o zawieszeniu prawa do emerytury.

W powołanych orzeczeniach sądów obu instancji zasadnie dostrzega się, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy, gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, dalej "u.ś.o.z."). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę jest kwota emerytury (art. 81 ust. 8 pkt 2 u.ś.o.z.), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne - kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b u.ś.o.z.).

W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 28 u.ś.o.z. i tylko ona (w kwocie oczywiście niższej niż świadczenie) byłaby podstawą wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 300), pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów u.ś.r. nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 u.ś.r., a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie zasadniczo inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie, jak chce tego skarżąca strona. Nie można nie zgodzić się z opinią, że pomimo, iż z pozoru te kwestie zdają się mieć charakter techniczny czy rachunkowy, to będą rodzić daleko idące trudności w organizacji wypłaty "wyrównujących" świadczeń pielęgnacyjnych oraz emerytury, nie tylko dla organów ale także dla samego opiekuna.

Podkreśla się również, że warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinno być dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z wykluczających się świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem realizacji zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba dysponująca prawem do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę.

Za przytoczonymi wyrokami Sąd rozpoznający niniejszą skargę akcentuje, że emerytura jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Pomimo braku tej możliwości, nie można jednak pomijać, iż art. 103 ust. 3 u.e.r.FUS., stanowi wyraźnie o możliwości zawieszenia prawa do m.in. emerytury na wniosek uprawnionego, bez konieczności jego szczegółowego uzasadniania. Zawieszenie prawa na wniosek zainteresowanego jest instrumentem oddanym świadczeniobiorcy po to, by mógł go wykorzystać w celu podwyższenia swego świadczenia w przyszłości lub do osiągnięcia innych celów pozaubezpieczeniowych (zob. Jędrasik-Jankowska Inetta. Art. 103. W: Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, [w:] Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2019.). Według Sądu, takim celem może być także potrzeba zniesienia negatywnej przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawcy konstruującemu negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci emerytury, chodziło o wykluczenie sytuacji pobierania przez opiekuna w tym samym czasie dwóch świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego o tym samym przeznaczeniu, czyli mających dostarczać uprawnionemu środków utrzymania. Decyzja o zawieszeniu emerytury, która będzie skutkować wstrzymaniem wypłaty związanych z tym środków, skutecznie eliminuje zagrożenie kumulowania świadczeń i tym samym nadużywania prawa do zabezpieczenia społecznego.

Trafny jest zatem wniosek WSA w Poznaniu, iż zawieszenie prawa do emerytury należy traktować jako zdarzenie materialnoprawne, powodujące ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Nie sposób nie przyjąć, aby "zawieszenie prawa do emerytury" (i oczywiście wstrzymanie jej wypłaty) uznawać jako odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dotyczy kolizji pomiędzy nie tyle samym materialnym prawem do emerytury (jako takim) a świadczeniem pielęgnacyjnym, ale przede wszystkim z realizacją tego pierwszego w postaci wypłaty emerytury.

Zdaniem WSA przekonujące jest również stanowisko WSA w Poznaniu, które uznaje, że Organy winny były w toku postępowania poinformować stronę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o wstrzymaniu jej wypłaty oraz wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. Tego niezbędnego do zachowania zasady równości działania Organy w niniejszej sprawie nie przeprowadziły, choć obowiązek informowania stron o istotnych dla nich okolicznościach prawnych wynika dla organu z art. 9 oraz z art. 79a § 1 K.p.a. Organy wbrew treści tych przepisów nie poinformowały Skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury skutkującej wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, czyli przesłanek zależnych od strony, które umożliwiałyby uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego.

To zaniechanie skutkowało przedwczesną odmową przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia i uzasadniało uchylenie przez Sądu decyzji organów obu instancji z powodu naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym w administracji w postaci art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w związku z przepisami ustawy, wyposażającymi opiekuna osoby niepełnosprawnej w prawo domagania się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez zniesienie ustawowej przesłanki wykluczającej świadczenie pielęgnacyjne w wyniku zawieszenia prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.F.U.S.

Zauważyć należy, iż Organy obu instancji swe negatywne dla strony rozstrzygnięcia umotywowały wyłącznie wystąpieniem negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci posiadania prawa do emerytury – art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zatem nie badano kwestii podstawowej dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jakim jest niewątpliwie nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odniesieniu do tego kluczowego zagadnienia w przytoczonych wyżej orzeczeniach WSA w Poznaniu zasadnie podkreśla, iż dla opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy pobierają emerytury, złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z ewentualnością pozostania przez pewien okres bez środków do życia, bowiem wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty. Ponadto, wiąże się to również z uzasadnioną obawą czy świadczenie pielęgnacyjne w ogóle zostanie przyznane, z uwagi na konieczność wykazania okoliczności wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Dlatego na Organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty, będzie ciążyć obowiązek ustalenia czy w realiach tej konkretnej sprawy wezwanie o jakim mowa, jest w ogóle celowe.

Reasumując, pominięcie przez orzekające w sprawie Organy przepisów umożliwiających dokonanie wyboru pomiędzy wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym, a emeryturą mogło mieć istotny wpływ na ustalony wynik sprawy. Naruszenie art. 9, art. 79a § 1 K.p.a. w zw. z art. 103 ust. 3 u.e.r.F.U.S., nie pozwalało na zastosowanie wobec skarżącej przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. i odmowę uwzględnienia jej wniosku, co z kolei uzasadnia uchylenie decyzji Organów obu instancji na podstawie art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu wniosku strony, aby nie narażać jej na ewentualnie zbędne zawieszenie prawa do emerytury, należało będzie w pierwszej kolejności ustalić, czy wnioskodawczyni poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 u.ś.r. Zauważyć tu należy, iż podany przepis nie ustala czasu w jakim rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej powinna nastąpić. Świadczy to o tym, że wymagana prawem rezygnacja może nastąpić w każdym czasie poprzedzającym złożenie wniosku, także w związku z okolicznościami przewidzianymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 i z 1999 r. Nr 61, poz. 679). Te unormowania analogicznie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozwalały matce, a w pewnych przypadku także ojcu (np. w przypadku śmierci matki) przejście na wcześniejszą emeryturę, jeżeli osoba ta nie mogła kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka, wymagającego – bez względu na wiek – jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych. Ustawodawca w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga jedynie, aby rezygnacja z zarobkowania nastąpiła i była motywowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W przypadku uznania, że przesłanek z art. 17 ust.1 u.ś.r. wnioskodawczyni nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wezwanie do nadesłania decyzji ZUS o zawieszeniu prawa do emerytury, jako zbędne i jednocześnie grożące stronie niepotrzebnymi konsekwencjami finansowymi, nie powinno być do niej kierowane. Te okoliczności winny jednocześnie znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym oraz uzasadnieniu wydanych decyzji.

O kosztach postępowania nie orzekano z uwagi na ich brak – art. 200 P.p.s.a..