Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 572/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i  lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2017 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] w K. z dnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Marszałek Województwa [...] (dalej organ pierwszej instancji), decyzją z dnia [...]r. nr [...]: 1) uznał zasiłki rodzinne wypłacone I.S. (dalej strona lub skarżąca) w okresie od 1 listopada 2011 r. do 30 września 2012 r. w łącznej wysokości 1.101,00 zł za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, 2) zobowiązał stronę do zwrotu w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna, nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych w okresie od 1 listopada 2011 r. do 30 września 2012 r. w łącznej wysokości 1.101,00 zł łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy, który wypłacił świadczenia podlegające zwrotowi; odsetki zostaną naliczone w dniu spłaty, 3) umorzył postępowanie w sprawie ustalenia, czy zasiłki rodzinne wraz z dodatkami wypłacone stronie w okresie od 1 do 31 października 2012 r. są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi.

W uzasadnieniu akcentował następujące okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia.

Wskazał, że decyzją Nr [...] z dnia [...]r. Burmistrz Miasta S. przyznał stronie zasiłek rodzinny na dziecko J.G. na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013.

Następnie Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa [...] ustalił, że w sprawie od 1 stycznia 2011 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych, o czym poinformował OPS w S.

Kolejno, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją nr [...] z dnia [...] r. stwierdziło nieważność decyzji Burmistrza Miasta S. przyznającej stronie zasiłki rodzinne wraz z dodatkami, ponieważ ta decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.

OPS w S. przekazał do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...] wniosek strony, celem ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r., na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych.

Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa [...] w ramach przedmiotowego postępowania wezwał stronę do uzupełnienia wniosku i dostarczenia dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawnień do świadczeń rodzinnych. Ponieważ strona tego obowiązku nie dopełniła wniosek pozostawiono bez rozpatrzenia z powodu braków formalnych.

Mając na uwadze okoliczność, że stronie zostały wypłacone świadczenia rodzinne na podstawie decyzji wydanej przez Burmistrza Miasta S., której nieważność stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., organ pierwszej instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia, czy świadczenia rodzinne wypłacone stronie w okresie od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r., są świadczeniami nienależnie pobranymi.

Organ podał, iż ustalił, że ojciec ww. dziecka, J.G. wykonywał działalność zawodową w [...], a od 1 stycznia 2011 r. instytucja [...] przyznała stronie prawo do zagranicznych świadczeń rodzinnych na to dziecko. W dniu składania wniosku o ustalenie prawa do zasiłku (28 września 2011 r.) strona podpisała pouczenie o konieczności niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne w przypadku zmiany liczby członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granice Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Oświadczyła także, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczeń rodzinnych. Ponadto w decyzji z dnia [...]r. została pouczona o konieczności niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

W toku postępowania strona została wezwana do złożenia wyjaśnień dotyczących jej wiedzy o wyjeździe ojca dziecka do [...] oraz jego uprawnieniach do zagranicznych świadczeń rodzinnych. W dniu 14 października 2015 r. strona zgłosiła się do OPS w S. celem złożenia wyjaśnień i oświadczyła, iż: "J.G. wyjechał do [...] w dniu 11.09.2004 roku i w tym samym roku podjął zatrudnienie. Świadczenia [...] na dziecko należały się J.G. z podjęciem zatrudnienia".

Organ pierwszej instancji ocenił, że niepoinformowanie przez stronę o fakcie zatrudnienia ojca dziecka na terenie [...] spowodowało wydanie decyzji przez organ niewłaściwy, a wskazane okoliczności należy uznać za świadome wprowadzenie w błąd organu realizującego świadczenia rodzinne.

Mając na uwadze powyższe stwierdził, że zasiłki rodzinne pobrane przez stronę w okresie od 1 listopada 2011 r. do 30 września 2012 r. są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi określonymi w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto podał, że strona w dniu 2 listopada 2011 r. podjęła zatrudnienie w firmie "[...]". Pomimo podpisanego pouczenia w druku wniosku oraz pouczenia w decyzji, nie poinformowała organu o podjęciu zatrudnienia i wysokości uzyskanego dochodu. Dlatego zakwalifikował przedmiotowe zasiłki jako nienależnie pobrane również w oparciu o przesłankę określoną w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślił, że w rozpatrywanym okresie strona pobrała również świadczenia rodzinne w [...]. Przyznanie takich świadczeń za okres od 1 stycznia 2011 r. potwierdziła instytucja [...].

Organ podał, że zasiłki rodzinne wraz z dodatkami za październik 2012 r. nie zostały stronie w Polsce wypłacone. Z tego względu stwierdził, że postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia, czy te świadczenia zostały nienależnie pobrane jest bezprzedmiotowe – w tej części postępowanie umorzył.

W odwołaniu od tej decyzji strona wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Podała, że w 2004 r. mąż wyjechał do [...], gdzie podjął pracę i otrzymywał zasiłki na nią i na dziecko. W 2010 r. Sąd orzekł rozwód i zasądził alimenty na dziecko. Były mąż zrezygnował z zasiłku na dziecko. W 2013 r. otrzymała informację z instytucji [...], że ojciec dziecka złożył wniosek o zasiłek rodzinny i została poproszona o wypełnienie stosownych dokumentów. Pisma do wypełnienia otrzymała również z polskiej instytucji. Dopiero w dniu 20 sierpnia 2014 r. otrzymała pismo z instytucji [...], że zostanie jej wypłacony zaległy zasiłek na dziecko od 1 stycznia 2011 r. do 30 czerwca 2014 r., a z treści pisma zrozumiała, że jest to wyrównanie uwzględniające zasiłki wypłacone w S. Akcentowała, że nie zgadza się z zarzutem wyłudzenia świadczeń czy świadomego działania na szkodę. Poprosiła o umorzenie żądanych kwot. Do odwołania dołączyła kserokopie: 1) wyroku orzekającego rozwód, 2) przetłumaczonego na język polski pisma instytucji [...] z dnia 4 lipca 2013 r., 3) nieprzetłumaczonego na język polski pisma instytucji [...] z dnia 20 sierpnia 2014 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. dalej organ odwoławczy lub Kolegium) decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...]r. W uzasadnieniu opisano przebieg postępowania, treść decyzji organu pierwszej instancji oraz zarzuty odwołania. Kolegium podkreśliło, że z treści odwołania wynika, że strona w dniu składania wniosku o przyznanie świadczeń wiedziała, że jej były mąż pracuje za granicą. Kolejno organ odwoławczy przytoczył regulację prawną zamieszczoną w art. 23 a i art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium wywiodło, że w sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ponieważ strona świadomie wprowadziła w błąd OPS w S. nie informując przy składaniu wniosku, że ojciec dziecka pracuje za granicą oraz nie poinformowała, że od 2 listopada 2011 r. podjęła zatrudnienie. Takie zachowanie strony doprowadziło do tego, że Burmistrz Miasta S. uznał się za organ właściwy i na podstawie przedłożonych dokumentów uznał, że dochód rodziny strony nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego; co spowodowało przyznanie i wypłacenie stronie świadczeń za okres od 1 listopada 2011 r. do 30 września 2012 r. Zdaniem Kolegium nie można mówić o nienależnych świadczeniach w sytuacji, gdy strona spełnia przesłanki ustawowe do uzyskania świadczeń, a jedynie niewłaściwy organ ustalił i wypłacił te świadczenia. Jednak w tej sprawie doszło do wypłacenia świadczeń nie tylko przez niewłaściwy rzeczowo organ; lecz nadto działanie strony doprowadziło do sytuacji, że OPS w S. wypłacił skarżącej świadczenia rodzinne nie ustaliwszy faktycznej sytuacji dochodowej rodziny. Kolegium zgodziło się też z oceną postępowania jako bezprzedmiotowego w części dotyczącej niewypłaconych przez OPS w S. świadczeń. Odnosząc się do wniosku strony o udzielenie ulgi, Kolegium udzieliło informacji na okoliczność organu właściwego do jego rozpatrzenia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zaskarżyła decyzję organu odwoławczego i wniosła o jej uchylenie, a także o uchylenie decyzji ją poprzedzającej; ewentualnie o uchylenie obydwu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 k.p.a. poprzez odstąpienie od podjęcia kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, 2) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 77 § 1 k.p.a., poprzez odstąpienie od zebrania i rozpatrzenia w wyczerpujący sposób całości materiału dowodowego w sprawie, 3) błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, polegający na pominięciu faktu, że w dacie złożenia wniosku o zasiłek rodzinny skarżąca nie otrzymywała żadnego świadczenia rodzinnego, nie miała takiego zasiłku przyznanego, a także że wniosek o wypłatę świadczenia rodzinnego został przez J.G. złożony dopiero 4 lipca 2013 r., a samo świadczenie zostało przyznane rok później, bo dopiero z dniem 20 sierpnia 2014 r., 4) naruszenie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy poprzez nieprzeprowadzenie ustaleń co do okoliczności, w jakich skarżąca wystąpiła o przyznanie jej zasiłku rodzinnego, a w szczególności czy można jej przypisać złą wiarę i świadome wprowadzenie w błąd organu administracji; czy też świadczenie zostało pobrane w okolicznościach, które takiej negatywnej oceny zachowania skarżącej nie uzasadniają, 5) naruszenie art. 71 ust. 1 i 2 Konstytucji poprzez wydanie decyzji sprzecznej z prawami w tych przepisach gwarantowanymi.

W motywach skargi podkreśliła, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki uznania świadczeń za pobrane nienależnie; eksponując konieczność odróżniania świadczeń nienależnych i nienależnie pobranych. Wskazała, że ani ona, ani organ przyznający zasiłek nie przewidział sytuacji, w której dopiero dwa lata po przyznaniu jej świadczenia rodzinnego doszło do złożenia przez ojca dziecka wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego – a do przyznania tego zasiłku, po upływie kolejnego roku.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest zasadna w szczególności z tego względu, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie został bowiem prawidłowo ustalony jej stan faktyczny, a jedynie prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy daje podstawę do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Jakkolwiek znaczna część uchybień związana jest z nieprawidłowościami, których dopuścił się organ odwoławczy - ignorując treść odwołania - Sąd uznał za zasadne uchylenie decyzji organów obydwu instancji ze względu na konieczność zachowania dwuinstancyjności postępowania.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze. zm.), dalej ustawa.

Zgodnie z art. 23a ust. 9 ustawy marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio.

Art. 30 ustawy w ustępie 1 statuuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne, wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Natomiast art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że doszło do nienależnego pobrania zasiłków rodzinnych w oparciu o przesłankę określoną w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy ponieważ strona świadomie wprowadziła w błąd Burmistrza Miasta S., nie informując o fakcie zatrudnienia ojca dziecka na terenie [...]. Nadto stwierdził istnienie przesłanki określonej w pkt 1 wskazując, że w dniu 2 listopada 2011 r. strona podjęła zatrudnienie, o czym nie poinformowała organu, pomimo prawidłowego pouczenia o takim obowiązku.

Kolegium uznało, że w sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy ponieważ strona świadomie wprowadziła w błąd OPS w S. nie informując tego Ośrodka przy składaniu wniosków o świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2011/2012, że ojciec dziecka pracuje za granicą oraz nie poinformowała, że od 2 listopada 2011 r. podjęła zatrudnienie.

Z treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy wynika, że opisana w tym przepisie przesłanka zwrotu znajduje zastosowanie w przypadku, gdy strona była uprawniona do pobierania świadczenia, jednak w trakcie jego pobierania zaistniała okoliczność powodująca ustanie prawa do jego pobierania – z dodatkowym zastrzeżeniem, że pobierający świadczenie był pouczony o tej okoliczności. Inaczej rzecz ujmując w dacie przyznania świadczenia było ono należne, ale w trakcie jego pobierania utraciło ów walor "należności" w związku z zaistnieniem okoliczności, z którą prawodawca łączy taki skutek. Kluczowa jest też prawidłowość pouczenia, determinująca nienależność pobrania.

Z kolei przesłanka opisana w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy odnosi się do sytuacji, gdy strona na etapie ubiegania się o świadczenie świadomie wprowadziła w błąd organ poprzez przedłożenie sfałszowanych dokumentów, złożenie nieprawdziwych zeznań lub też w inny sposób. W każdym z przewidzianych w tym przepisie przypadków wprowadzenia w błąd, istotny jest element świadomości. To wprowadzenie w błąd ma dotyczyć okoliczności istotnych dla przyznania prawa do świadczenia pieniężnego, a nie jakichkolwiek. Konsekwencją świadomego wprowadzenia w błąd organu przez stronę ma być bowiem nienależne pobranie nienależnego świadczenia.

Powyższa analiza wyraźnie wskazuje, że te dwie przesłanki uznania świadczeń za nienależnie pobrane dotyczą zupełnie różnych przypadków. Przesłanka z punktu 1 dotyczy sytuacji, gdy świadczenie było w dacie przyznania należne, a dopiero później stało się nienależne i nadto było pobierane nienależnie. Przesłanka z punktu 2 dotyczy sytuacji, gdy od początku świadczenie miało charakter nienależny, a było wypłacane ze względu na wprowadzenie w błąd organu przez stronę; z zastrzeżeniem, że zachowanie strony miało charakter świadomy, gdyż ta okoliczność warunkuje nienależność pobrania.

Sąd stwierdza, że wykazanie nienależności pobrania, wymaga wykazania negatywnego zachowania strony, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09 i z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt I OSK 555/14; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd stwierdza, że organ pierwszej instancji nie ustalił w sposób należyty, że istnieją przesłanki do żądania zwrotu pobranych przez skarżącą zasiłków rodzinnych, uchybiając przepisom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, (tj.: Dz. U z 2016 r., poz. 23, dalej k.p.a.).

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Sąd stwierdza, że w przypadku przesłanki określonej w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy nie został wykazany element świadomości w zakresie wprowadzenia w błąd. Organ co prawda miał informacje o przyznaniu i wypłaceniu przez instytucję [...] świadczeń za okres od 1 stycznia 2011 r., ale wypłata nastąpiła w 2014 r., a informacja o możliwości przyznania świadczeń dotarła do strony w 2013 r. Organ nie wykazał, że w dacie występowania o świadczenie strona miała świadomość chociażby tej okoliczności, iż takie świadczenie może - jej lub ojcu dziecka - zostać przyznane. Skarżąca zeznała na okoliczność wyjazdu ojca dziecka do [...] w 2004 r. W 2010 r. doszło jednak do rozwodu. Nie więc podstaw do twierdzenia, że wiedza strony o wyjeździe w roku 2004 i wypłacaniu świadczeń ojcu dziecka do czasu rozwodu jest tożsama ze świadomością, iż w 2011 r. ojciec dziecka otrzymywał świadczenia w [...] lub był do nich uprawniony. W okresie kiedy rodzice małoletniego byli małżeństwem strona nie występowała o świadczenia w Polsce. O sytuacji byłego małżonka po rozwodzie nie musiała mieć wiedzy; a organ nie ustalił, że faktycznie było inaczej.

Natomiast w zakresie przesłanki określonej w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy organ prawidłowo ustalił, że w analizowanym okresie zasiłkowym strona podjęła pracę, o czym nie poinformowała organu mimo pouczenia o takim obowiązku. Brak jednak ustalenia, że ta zaistniała okoliczność spowodowała ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń (ewentualnie wstrzymanie wypłaty). Powołanie się na tę przesłankę było przedwczesne. Obowiązkiem organu było poczynienie ustaleń dowodowych w zakresie okoliczności determinujących prawo do zasiłku rodzinnego (np. dochodu) i wykazanie, że zatajona przez stronę okoliczność była relewantna prawnie. Organ w tym postępowaniu takich ustaleń dowodowych nie poczynił. Okoliczność, iż w innym postępowaniu strona nie przedłożyła żądanych dokumentów nie dawała podstaw do odstąpienia od prowadzenia postępowania dowodowego.

Tym samym ustalenia dowodowe poczynione przez organ pierwszej instancji nie dawały jednoznacznych podstaw do zakwalifikowania świadczeń pobranych przez skarżącą jako pobranych nienależnie. Organ odwoławczy nie usunął uchybień postępowania pierwszoinstancyjnego. Dlatego naruszenia, których dopuściło się Kolegium trzeba również kwalifikować jako naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (bez potrzeby powielania wywodu); nadto jako naruszenie art. 127 § 2 w związku z art. 11 i art. 107 § 2 k.p.a. – wszystkie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Art. 127 § 2 k.p.a. stanowi, że właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Przepis ten rozstrzyga o właściwości organu; a jednocześnie stanowczo nakłada na organ odwoławczy obowiązek rozpatrzenia odwołania. Obowiązkiem organu odwoławczego jest więc ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy; ale z przywołanego przepisu jednoznacznie wynika, że organ ten nie może pominąć treści (zarzutów) odwołania. Systemowe odczytanie tego przepisu – w kontekście art. 11 k.p.a. (Organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu) - wskazuje, że ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy winno obejmować również ocenę zarzutów odwołania. Dopiero odniesienie się do tych zarzutów pozwala na wyjaśnienie stronie dlaczego organ był obowiązany (uprawniony) do wydania określonego rozstrzygnięcia. Zgodnie natomiast z art. 107 § 2 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego strona winna dowiedzieć się między innymi o tym, jak ten organ ocenił podniesione przez nią zarzuty; a stanowisko w tym zakresie powinno być umotywowane.

Z zaskarżonej decyzji strona nie może się dowiedzieć dlaczego Kolegium nie podzieliło jej oceny, że nie doszło do nienależnego pobrania świadczeń – w kontekście twierdzeń strony, że dopiero w 2013 r. otrzymała informację z instytucji [...], że ojciec dziecka złożył wniosek o zasiłek rodzinny, a w sierpniu 2014 r. została poinformowana, że zostanie jej wypłacony zasiłek zaległy – od 1 stycznia 2011 r., który uznała za wyrównanie zasiłków wypłaconych w S. Strona co prawda podała, że ojciec dziecka wyjechał do [...] w 2004 r. oraz że do 2009 r. pobierał zasiłki rodzinne. Jednak ujawniła również okoliczność, iż w 2010 r. doszło do rozwodu i były mąż zrezygnował z pobierania zasiłku na dziecko. Wskazała na trudności w zakresie kontaktu z ojcem dziecka, problemy z otrzymaniem alimentów. Strona stanowczo akcentowała okoliczność swojej wiedzy o staraniach ojca dziecka o zasiłki [...] dopiero w 2013 r. Swoje wywody poparła dokumentami. Kolegium ww. zarzutów nie rozpatrzyło; uchybiając wskazanym wyżej przepisom proceduralnym.

Skutkiem powyższego jest także brak ustaleń faktycznych dotyczących wypłaconych przez drugie Państwo Członkowskie świadczeń rodzinnych, a ustalenia te są konieczne do oceny pobrania przez skarżącą przedmiotowych świadczeń, jako należnego bądź nienależnego. Trzeba mieć bowiem na względzie i tę okoliczność, iż celem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest między innymi zapobieganie kumulowaniu świadczeń. Wykładnia systemowa zewnętrzna nakazuje uwzględnienie tego celu regulacji również w zakresie oceny należności (nienależności) pobrania świadczeń.

W tym miejscu odnieść się trzeba do art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1), dalej Rozporządzenie Nr 883/2004. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu prawnego (przytaczanym w zakresie istotnym dla sprawy) w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, mają zastosowanie następujące zasady pierwszeństwa: b) w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z tego samego tytułu, kolejność pierwszeństwa ustalana jest poprzez odniesienie do następujących kryteriów dodatkowych: i) w przypadku świadczeń uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek: miejsce zamieszkania dzieci, pod warunkiem że taka praca jest wykonywana i, dodatkowo, w odpowiednim przypadku, najwyższa kwota świadczeń przewidzianych przez kolidujące ustawodawstwa. W tym ostatnim przypadku koszt świadczeń dzielony jest według kryteriów określonych w rozporządzeniu wykonawczym. Z kolei ust. 2 tego przepisu stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1. Uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i, w odpowiednim przypadku, określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę. Jednakże taki dodatek dyferencyjny nie musi być przewidziany dla dzieci zamieszkujących w innym Państwie Członkowskim, kiedy uprawnienie do przedmiotowego świadczenia wynika wyłącznie z miejsca zamieszkania.

Poczynienie ustaleń na okoliczność wypłacanych, w analizowanym okresie, przez dwa Państwa Członkowskie świadczeń rodzinnych dawałaby podstawę do oceny należności/nienależności świadczeń wypłaconych w Polsce, a w szczególności - co jest kluczowe ze względu na przedmiot rozstrzygnięcia – do oceny należności/nienależności ich pobrania. Jednakże organ odwoławczy, pomimo wyraźnie wyartykułowanych w tym zakresie zarzutów odwołania i przedłożonych wraz z odwołaniem dokumentów, kwestii tej nie poświęcił żadnej uwagi.

Nadto trzeba jeszcze organowi odwoławczemu postawić zarzut oczywiście wadliwego zastosowania art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy w zakresie oceny faktu niepoinformowania przez skarżącą o podjęciu pracy w czasie pobierania świadczenia, gdyż – z powodów wyżej wyjaśnionych - to zaniechanie strony winno być ocenione w kontekście zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy). Doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik, gdyż wskazana okoliczność nie mogła być kwalifikowana jako przesłanka nienależnego pobrania określona w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy.

Sprawa wraca na etap postępowania pierwszoinstancyjnego, w ramach którego organ przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w kierunku wyżej wskazanym. W zakresie przesłanki zwrotu określonej w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy zgromadzi materiał dowodowy pozwalający na ocenę w świetle wymogów ustawy, relewantności prawnej faktu podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w dniu 2 listopada 2011 r. W zakresie przesłanki zwrotu określonej w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy dokona analizy zgromadzonych już w sprawie dowodów dotyczących zasiłków wypłaconych przez instytucję [...] w kontekście wskazanych przepisów wspólnotowych i wykazywanego przez stronę wstecznego przyznania świadczenia w [...] oraz dogłębnie wyjaśni okoliczności mające wpływ na ocenę świadomości skarżącej w dacie składania wniosku – w celu ustalenia, czy w tej dacie można skarżącej przypisać świadome wprowadzenie w błąd Burmistrza Miasta S. W tym postępowaniu organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.