Wyrok NSA, sygn. akt OSK 1180/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Sam fakt wystąpienia u określonej osoby choroby wymienionej w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych /Dz.U. nr 65 poz. 294 ze zm./ nie przesądza, iż mamy do czynienia z przesłanką pozwalającą na uznanie tej choroby za zawodową. Według utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest wystąpienie takich przesłanek, jak: ustalenie u określonej osoby schorzenia zakwalifikowanego jako choroba zawodowa, pracy w warunkach narażenia na działanie czynnika szkodliwego i związku przyczynowego pomiędzy pracą w takich warunkach a schorzeniem.

TEZY

Sam fakt wystąpienia u określonej osoby choroby wymienionej w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych /Dz.U. nr 65 poz. 294 ze zm./ nie przesądza, iż mamy do czynienia z przesłanką pozwalającą na uznanie tej choroby za zawodową. Według utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest wystąpienie takich przesłanek, jak: ustalenie u określonej osoby schorzenia zakwalifikowanego jako choroba zawodowa, pracy w warunkach narażenia na działanie czynnika szkodliwego i związku przyczynowego pomiędzy pracą w takich warunkach a schorzeniem.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędziowie NSA Barbara Gorczycka – Muszyńska, Andrzej Jurkiewicz /spr./, Protokolant Katarzyna Baran, po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2005 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2004r., sygn. akt 3 II SA/Łd 816/03 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia 26 maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od Skarbu Państwa – kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata T. G. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej


UZASADNIENIE

OSK 1180/04

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2004 r. sygn. akt 3 II SA/Łd 816/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia 26 maja 2003 r. nr 14/2003 w przedmiocie choroby zawodowej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił przebieg postępowania administracyjnego w sprawie podnosząc, iż decyzją z dnia 5 września 2000 r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w Łodzi stwierdził brak podstaw do uznania u M. M. choroby zawodowej.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w załączniku do rozporządzenia, jeżeli była spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie.

Dochodzenie epidemiologiczne wykazało, iż podczas wykonywania obowiązków zawodowych M. M. nie wykonywał ruchów monotypowych, powtarzalnych w długich przedziałach czasowych i nadmiernie obciążających stawy łokciowe. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia, że choroby układu ruchu są następstwem wykonywania pracy zawodowej.

Na skutek odwołania od wymienionej decyzji M. M. decyzją nr [...] z dnia 8 listopada 2000 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu administracji I instancji.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż M. M. poddany był dwukrotnie badaniom specjalistycznym w jednostkach organizacyjnych służby zdrowia tj. Przychodni Konsultacyjno-Diagonistycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Łodzi Poradni Chorób Zawodowych oraz w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi – Przychodni Chorób Zawodowych. Jednostki te wydały orzeczenia, w których stwierdza się brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Wprawdzie rozpoznano u M. M. schorzenie znajdujące się w wykazie chorób zawodowych lecz nie wystąpiło narażenie zawodowe w środowisku pracy mogące to schorzenie spowodować.

Na wymienioną decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył M. M. podnosząc, iż jest ona krzywdząca.

Wyrokiem z dnia l7 stycznia 2002 r. w sprawie II. S.A./Łd 1884/00 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia l5 września 2000 r.

W uzasadnieniu wyroku podniesiono, iż organy administracji naruszyły przepisy postępowania co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszono bowiem treść § 7 ust.4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, gdyż dochodzenie epidemiologiczne zostało przeprowadzone w dniach 4 września i 6 września 2000 r., a więc po wydaniu orzeczenia przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Łodzi (8 maja 2000 r.). W związku z czym jednostki medyczne wydały orzeczenie nie posiadając wyników tego dochodzenia. Powinno natomiast być odwrotnie. Najpierw winno zostać przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne a dopiero później w oparciu o wyniki tego dochodzenia winny zostać wydane orzeczenia przez jednostki medyczne. Następnie decyzją z dnia 18 marca 2003 r. Nr 5 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Łodzi na podstawie art. 104 § 1 i 2 kpa, art. 5 pkt 4a ustawy z dnia l4 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. nr 90 z 1998 r.,, poz. 575 ze zm.), § 1 ust.1 i § 10 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r., w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.) w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 115) stwierdził brak podstaw do uznania jako choroby zawodowej u M. M. zapalenia ścięgnisto-okostnowego nadkłyci przyśrodkowych obu kości ramiennych z większym nasileniem zmian po stronie lewej.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w załączniku do tego rozporządzenia, jeżeli była spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie.

M. M. był dwukrotnie poddany badaniom specjalistycznym w jednostkach organizacyjnych służby zdrowia. Rozpoznane u niego schorzenie – "zapalenie ścięgnisto-okostnowe nadkłyci przyśrodkowych obu kości ramiennych z większym nasileniem zmian po lewej stronie" jest wymienione w wykazie chorób zawodowych, ale brak jest potwierdzenia, że wykonywał on pracę w warunkach narażających na jej powstanie w ostatnim zakładzie, tj. Zakładach Przemysłu Filcowego "[...]., jak i w poprzednich zakładach. W różnych okresach zatrudnienia M. M. wykonywał szereg różnorodnych czynności, ale nie wykonywał ruchów monotypowych, powtarzalnych w długich przedziałach czasowych i nadmiernie obciążających kończyny górne, w tym stawy łokciowe.

W ocenie organu administracji nie zostały spełnione przesłanki z § 1 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r., ponieważ rozpoznano jedynie schorzenie znajdujące się w wykazie chorób zawodowych, nie stwierdzono jednak związku przyczynowego pomiędzy powstałym schorzeniem, a warunkami pracy. Mając to na uwadze organ administracji orzekł jak w sentencji decyzji.

Odwołanie od wymienionej decyzji złożył M. M. podnosząc, iż jest ona krzywdząca. Odwołujący nie zgadzał się z orzeczeniami Instytutu Medycyny Pracz i Poradni Chorób Zawodowych. Nie był badany przez te jednostki, zaś biegły ortopeda z listy Sądu Okręgowego stwierdził, iż istniejące u niego schorzenia są chorobą zawodową. W konkluzji wniósł o ponowne rozpoznanie jego sprawy.

Decyzją z dnia 26 maja 2003 r. nr 14/2003 Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi na podstawie art. 12 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. nr 90 z 1998 r. poz. 575 ze zm.), § 1 i § 10 ust.1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.), w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 132, poz. 1115) i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż podstawą do rozpatrzenia sprawy jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z § 1 ust.1 wymienionego rozporządzenia za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w załączniku do tego rozporządzenia, jeżeli była ona spowodowana zatrudnieniem w warunkach narażających na jej powstanie. W myśl tego przepisu do uznania choroby za zawodową jest niezbędne wymienienie choroby w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy powstałym schorzeniem, a warunkami pracy osoby ubiegającej się o stwierdzenie u niej choroby zawodowej.

Jak podkreślił organ odwoławczy M. M. poddany był dwukrotnie badaniom specjalistycznym w jednostkach organizacyjnych służby zdrowia tj. Przychodni Konmsultacyjno-Diagnostycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Łodzi , Poradni Chorób Zawodowych oraz w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi – Przychodni Chorób Zawodowych. Jednostki te wydały orzeczenia, w których stwierdzają brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Uwzględniono wszystkie uchybienia wskazane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2002 r. w sprawie II S.A./Łd 1884/00. Przeprowadzono szczegółowe dochodzenie epidemiologiczne łącznie z rozprawą administracyjną oraz dokonano szczegółowej analizy danych na temat rodzaju czynności i sposobu ich wykonywania w całym okresie zatrudnienia. W konkluzji organ odwoławczy uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia u M. M. choroby zawodowej. Schorzenie jest wprawdzie wymienione w wykazie chorób zawodowych, lecz nie ma podstaw do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy powstałym schorzeniem a warunkami pracy. Mając to na uwadze organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu administracji I instancji. Na wymienioną decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył M. M.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał za niezasadną skargę M. M..

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Wykazał, że podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 z 1983 r., poz. 294 ze zm.).

Zgodnie z treścią § 1 ust.1 wymienionego rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.

Z wymienionego przepisu wynika, iż o tym czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek a mianowicie: schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana w warunkach narażających na powstanie tego schorzenia. W przypadku stwierdzenia obu przesłanek istnieje domniemanie, iż choroba jest następstwem warunków w jakich praca była świadczona w więc, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy choroba a warunkami pracy. Pogląd ten wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 lipca 1984 r. w sprawie II PRN 9/84/OSNCP nr 4 z 1985 r. poz.53 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 lutego 1996 r. w sprawie I S.A.1540/95/Prawo Pracy nr 3 z 1997 r. poz. 37.

Z przepisu § 1 ust.1 wymienionego rozporządzenia wynika, iż sam fakt zapadnięcia na chorobę wymienioną w wykazie do cytowanego rozporządzenia nie jest wystarczającą przesłanką do uznania jej za chorobę zawodową. Musi nadto istnieć działanie czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy a więc musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy schorzeniem a warunkami występującymi w tym środowisku. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 sierpnia 1998 r. w sprawie I S.A. 471/98/Lex nr 45823 oraz Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2002 r. w sprawie II UKN 746/00/OSNAP nr 21 a 2003 r., poz.521.

Zgodnie z treścią punktu 12 - załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. choroba zawodową są przewlekłe choroby narządu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy, nadmiernym przeciążeniem, zapalenie pochewek ścięgnistych i kaletek maziowych, uszkodzenie łękotki, mięśni i przyczepów ścięgnistych, martwica kości nadgarstka, zapalenie nadkłyci kości ramieniowej, zmęczeniowe złamanie kości.

W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną – zdaniem Sądu – jest, iż u skarżącego stwierdzono zapalenie nadkłykci przyśrodkowych kości ramiennych po stronie lewej. Schorzenie rozpoznane u M. M. jest zatem wymienione w wykazie chorób zawodowych.

Zasadnicze znaczenie ma ustalenie czy praca skarżącego była wykonywana w warunkach narażających na powstanie tego schorzenia.

Jak wynika z zebranego materiału dowodowego M. M. wykonywał czynności obsługowe przy maszynach zgrzebląco-igłujących, przy igłowarce oraz przy maszynie kalandra. Były to prace pomocnicze wykonywane w zespołach 2-3 osobowych, z przerwami i nie wiązały się one z przeciążeniem narządów ruchu. Aby mogło dojść do powstania zapalenia nadkłyci kości ramiennych spowodowanego warunkami pracy wykonywane czynności muszą charakteryzować się monotypowością i powtarzalnością w długich okresach czasowych, wymuszoną pozycją i nadmiernym obciążeniem stawów łokciowych. Czynności wykonywane przez skarżącego nie charakteryzowały się takimi cechami. Nie wymagały one wykonywania ruchów monotypowych, powtarzalnych w długim okresie czasu i nadmiernie obciążających stawy łokciowe. Oznacza to, iż prace M. M. w [...] nie była wykonywana w warunkach narażających na powstanie rozpoznanego u niego schorzenia. Również czynności konserwatora wykonywane przez skarżącego w poprzednich zakładach pracy a mianowicie w Szkole Podstawowej nr 29 i w Gimnazjum Językowym w Łodzi nie stwarzały takiego narażenia. Wynika to z orzeczenia Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy oraz orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy. Zaznaczono, iż oba orzeczenia zostały wydane po osobistym zbadaniu skarżącego oraz zapoznaniu się ze zgromadzoną dokumentacją lekarską i wynikami dochodzenia epidemiologicznego. Orzeczenia obu jednostek służby zdrowia są logiczne, zawierają wyczerpujące uzasadnienie i są zgodne co do tego, że skarżący nie wykonywał czynności zawodowych w warunkach narażających na powstanie stwierdzonego u niego schorzenia.

Oba orzeczenia wyjaśniają nadto przyczyny, dla których przyjęto pozazawodową etiologię powstania schorzenia. Zapalenie nadkłyci kości ramiennych po raz pierwszy rozpoznano u skarżącego w marcu 1997 r. czyli po upływie 22 miesięcy od podjęcia przez niego pracy w [...]". W świetle obecnego stanu wiedzy z zakresu medycyny pracy jest to zbyt krótki okres czasu do powstania utrwalonego przeciążenia narządów ruchu. Za pozazawodową etiologią schorzenia przemawia również fakt, iż skarżący od dnia 31 sierpnia 1999 r. nie pracuje w [...]" zaś dolegliwości bólowe obu stawów łokciowych nadal się utrzymują i mimo systematycznego leczenia ulegają progresji. Wymienione okoliczności wskazują na to, iż przyczyny powstania schorzenia nie są związane z praca zawodową skarżącego.

Wyjaśniono, że organ odwoławczy słusznie uznał, iż o stwierdzeniu u M. M. choroby zawodowej nie może przesądzać treść opinii biegłego ortopedy T. K. załączonej do odwołania. Opinia ta została wydana w sprawie o odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej toczącej się przed Sądem pracy w Łodzi i wynika z niej, iż w ocenie biegłego "pięcioletni okres pracy na stanowisku wytwarzacza włóknin jest wystarczającym okresem do powstania choroby zawodowej". Organ II instancji szczegółowo ustosunkował się do tej opinii. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono dlaczego opinia ta nie zasługuje na wiarę i jest to logiczne i przekonujące. W szczególności trafnie podkreślono, iż biegły nie dysponował wynikami dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego w postępowaniu administracyjnym. nadto biegły ortopeda błędnie przyjął, iż schorzenie powstało u skarżącego po pięciu latach pracy jako wytwarzacza włóknin. Faktycznie schorzenie to zostało rozpoznane po raz pierwszy po 22 miesiącach zatrudnienia skarżącego w [...]". Organ odwoławczy słusznie zatem doszedł do przekonania, iż opinii tej nie można uznać za wiarygodny dowód w sprawie. Zaznaczono tylko, iż jak wynika z oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie, Sąd Pracy w Łodzi, mimo, że dysponował opinią biegłego T. K., dopuścił dowód z opinii Instytutu Medycyny Pracy. Okoliczność ta wskazuje, iż Sąd Pracy w Łodzi musiał powziąć wątpliwość co do prawidłowości opinii biegłego skoro dopuścił dowód z opinii instytutu naukowego. Konkludując Sąd zauważył, iż organy administracji obu instancji wykonały zalecenia zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2002 r. Przeprowadzone zostało szczegółowe dochodzenie epidemiologiczne. Wykonano czynności wyjaśniające w [...]" oraz przeprowadzono rozprawę administracyjną wraz z oględzinami maszyn, które obsługiwał skarżący. W czynnościach tych uczestniczył M. M. oraz jego bezpośredni przełożeni. Dochodzenie epidemiologiczne pozwoliło precyzyjnie ustalić jakie czynności wykonywał skarżący w czasie zatrudnienia jako wytwarzacz włóknin. W oparciu o wyniki tego dochodzenia obie jednostki medyczne uzupełniły swoje orzeczenia i obecnie zawierają one wyczerpujące uzasadnienie. Można zatem uznać, iż organy administracji publicznej zastosowały się do wskazań zawartych w wyroku z dnia l7 stycznia 2002 r.

Reasumując sąd uznał, iż skarga M. M. nie zasługuje na uwzględnienie. Organy administracji obu instancji przeprowadziły szczegółowego dochodzenie epidemiologiczne zaś orzeczenia obu jednostek medycznych zostały uzupełnione. Organy administracji zebrały i oceniły cały materiał dowodowy zgodnie z wymogami określonymi w art. 77 § 1, 80 i 81 kpa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącego M. M. zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) poprzez zakwestionowanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy chorobą a czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy skarżącego w okresie zatrudnienia w [...] w Łodzi.

Powołując się na powyższy zarzut wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie, że stwierdzone u skarżącego zapalenie ścięgnisto-okostnowe nadkłykci przyśrodkowych obu kości ramiennych stanowią chorobę zawodową w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.

W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, że skoro kluczowa w tej sprawie jest kwestia ustalenia istnienia związku przyczynowego (jako "przesłanki merytorycznej" uznania choroby zawodowej) to jego zachorowanie na chorobę objęta wykazem stanowiącym załącznik do powołanego w zarzucie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. rodzi domniemanie, że choroba wywołana została przez szkodliwe czynniki występujące w środowisku pracy. Powołano się na poparcie tej tezy na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 1984 r. w sprawie II PRN 9/84, opubl. w OSNC 1985/4/53 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1999 r. w sprawie III RN 110/98, opubl. w Prokuratura i Prawo 1999/7-8/56, gdzie Sąd wskazuje w tezie 1, iż w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie).

Skarżący zarzucił, iż błędnie organy administracyjne a za nimi Sąd wywiodły, że choroba nie została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, opierając się na również błędnym i dowolnym ustaleniu zawartym w orzeczeniach administracyjnych, iż skarżący wykonywał szereg różnych czynności, które nie charakteryzowały się monotypowością i powtarzalnością w długich przedziałach czasu. Skarżący zaprzecza temu ustaleniu, a jednocześnie uważa, że w ocenie przyczyn choroby nieproporcjonalnie duży akcent położony został na kwestie powtarzalności i monotypowości czynności wykonywanych przez skarżącego, podczas gdy czynnikiem przesądzającym w jego opinii o wystąpieniu schorzenia była waga przenoszonych i obrabianych materiałów.

Jak wynika z protokołu z dnia 15 maja 2002 r. z postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez Państwowego Inspektora Sanitarnego (znajdującego się we aktach administracyjnych załączonych do sprawy) praca skarżącego w [...] w Łodzi polegała na wykonywaniu czynności pomocniczych przy trzech rodzajach maszyn tzn. przy maszynie zgrzebląco-igłującej (gdzie skarżący nie posiadając kwalifikacji do komputerowej obsługi maszyny wykonywał wyłącznie prace fizyczne tj. czysto wysiłkowe), przy kalandrze oraz przy maszynie igłującej. W ramach każdej z tych trzech rodzajów czynności, jakkolwiek działając w zespołach 2-3 osobowych, to i tak wykonując najcięższe prace (ściąganie, przenoszenie zwojów) co najwyżej tylko z jednym jeszcze pracownikiem, skarżący nakładał, ściągał z urządzeń lub przestawiał ciężkie materiały, ewentualnie ciągnął i dowoził bele włókniny na specjalnych wózkach itp. Wszystkie te prace wykonywał w cyklach – w zależności od rodzaju maszyny między kilkanaście, a ponad dwadzieścia razy w czasie zmiany. Czynności te zdają się być jak najbardziej powtarzalne, a o szkodliwości na kończyny górne (stawy łokciowe) decydowało każdoczesne używanie właśnie tej partii ciała oraz dźwiganie tak znacznych wagowo oraz gabarytowo przedmiotów (szczegółowo opisane jest to w wyżej powołanym protokole z 15 maja 2002 r. oraz protokole rozprawy administracyjnej z dnia 19 grudnia 2002 r.).

Zatem, w opinii skarżącego z dużą dozą prawdopodobieństwa należy przyjąć, że wystąpienie choroby nastąpiło wskutek przeciążeń. Taką etiologię dolegliwości potwierdza nawet samo orzeczenie z dnia 8 maja 2000 r. nr PKD/495/2000 Poradni Chorób Zawodowych wydane w niniejszej sprawie jeszcze przed uchyleniem ostatecznej decyzji administracyjnej przez NSA w 2002 r., gdzie podaje się, że rozpoznane schorzenia narządu ruchu mają charakter przeciążeniowy. To samo orzeczenie, sprzecznie i niezrozumiale dla skarżącego, nie uznaje za przyczynę schorzenia sposobu wykonywania pracy na stanowisku wytwarzacza w włóknin w [...]" w Łodzi.

Mając opisane względy na uwadze, istnienia związku przyczynowego zdaniem skarżącego z pewnością nie da się wykluczyć.

Oczywiście wykonywane czynności nie koniecznie musiały powodować powstanie przedmiotowego schorzenia w każdym potencjalnym przypadku i u każdego pracownika. Ale dla oceny wpływu warunków pracy na zdrowie pracownika winna być także wzięta osobnicza wrażliwość danego pracownika na działanie zagrażających czynników.

Nie można również pomijać, że z materiału zgromadzonego w sprawie, w tym orzeczeń Poradni Chorób Zawodowych oraz Instytutu Medycyny Pracy nie płyną wnioski o istnieniu innego – samoistnego – podłoża choroby.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakłady Przemysłu Filcowego "[...] S.A. w Łodzi wniosły o jej oddalenie wywodząc, że zaskarżony wyrok nie narusza prawa materialnego § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia l8 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych a zgłoszone zarzuty są chybione i całkowicie bezzasadne.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi odpowiadając na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie podnosząc, że zgłaszając zarzut naruszenia prawa materialnego skarżący nie określił na czym to naruszenie polega, czy na błędnej wykładni czy niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa ,którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że wytknięte to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kasacja nie odpowiadająca tym wymogom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na to, iż skarga kasacyjna jest bardzo sformalizowanym środkiem prawnym jest ona obwarowana przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1-3 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.

W rozpoznawanej sprawie w skardze kasacyjnej zgłoszono zarzut naruszenia prawa materialnego tj. przepisu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) poprzez zakwestionowanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy chorobą a czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występujących w środowisku pracy skarżącego w okresie zatrudnienia w [...]" w Łodzi.

Naruszenie prawa materialnego może nastąpić w dwojaki sposób: przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.

Pierwszy sposób naruszenia prawa materialnego polega na mylnym zrozumieniu treści zastosowanego przepisu. Ta postać naruszenia obejmuje także ustalenie treści ogólnych pojęć prawnych. Naruszenie prawa przez niewłaściwe jego zastosowanie, to kwestia prawidłowego odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego, sprawa właściwego skonfrontowania okoliczności stanu faktycznego z hipotezą odnośnej normy prawnej i poddanie tego stanu ocenie prawnej na podstawie treści tej normy. Wprawdzie w skardze kasacyjnej rozpoznawanej w tej sprawie skarżący nie określił na czym polega naruszenie wskazanego wyżej prawa materialnego czy na błędnej wykładni czy też niewłaściwym zastosowaniu lecz z lektury motywów tejże skargi w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że zarzut ten odnosi się do niewłaściwego zastosowania § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U.Nr 65, poz. 294 ze zm.).

Zgodnie z treścią § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) chorobą zawodową jest choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Jednocześnie należy podkreślić, że sam fakt wystąpienia u określonej osoby choroby wymienionej w wykazie stanowiącym załącznik do wymienionego wyżej rozporządzenia nie przesądza, iż mamy do czynienia z przesłanką pozwalającą na uznanie tej choroby za zawodową. Według utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest wystąpienie takich przesłanek, jak: ustalenie u określonej osoby schorzenia zakwalifikowanego jako choroba zawodowa, pracy w warunkach narażenia na działanie czynnika szkodliwego i związku przyczynowego pomiędzy pracą a takich warunkach a schorzeniem (vide wyrok 1999 r. I S.A. 1665/98 nie publikowany, wyrok NSA z 9 grudnia 1999 r. I S.A. 771/99 nie publikowany.

Przepis § 1 ust.2 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych wskazuje, że przy ocenie działania czynnika szkodliwego uwzględnia się rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, bezpośredni kontakt z chorymi zakaźnie lub z materiałami pochodzącymi od tych chorych oraz z czynnikami powodującymi choroby inwazyjne, uczuleniowe i nowotworowe. Po przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego, o którym mowa w § 5 rozporządzenia, upoważnione jednostki wymienione w § 7 rozporządzenia, tj. poradnia Chorób Zawodowych (Centrum Profilaktyczno-Lecznicze w Łodzi wydały dwie jednobrzmiące opinie (orzeczenia) wskazujące na ujawnioną jednostkę chorobową tj. zapalenie ścięgnisto-okostnowe nadkłykci przyśrodkowych obu kości ramiennych z większym nasileniem zmian po stronie prawej, która jest wymieniona w pkt 12 załącznika do omawianego rozporządzenia jako choroba zawodowa. Jednakże skonfrontowanie tak ustalonej jednostki z postępowaniem epidemiologicznym wykazało wykonywanie pracy w braku narażenia na chorobę zawodową a tym samym pozazawodowe tło tego schorzenia. Jak wykazano w opinii Poradni Chorób Zawodowych Centrum Profilaktyczno-Leczniczego w Łodzi z dnia 14 października 2002 r. (orzeczenie nr PK/1623/02) za etiologią pozazawodową schorzeń strony przemawia przede wszystkim fakt, że – jak wynika z dostarczonej przez pacjenta dokumentacji – pierwszorazowego rozpoznania schorzeń wymienionych w orzeczeniu dokonano w marcu 1997 r ., a zatem po niespełna 2 latach od zatrudnienia w zakładzie na stanowisku wytwarzacza włókien, które według oceny pracownika miało w największym stopniu przyczynić się do powstania schorzeń narządu ruchu. Zgodnie z przyjętą wiedzą z zakresu fizjologii, ergonomii i medycyny pracy, jest to zbyt krótki okres czasu na to, by mogły rozwinąć się następstwa zdrowotne pod postacią utrwalonego przeciążenia narządu ruchu. Ponadto – co również przemawia za etiologią pozazawodową – dolegliwości bólowe ze strony stawów łokciowych, a szczególnie lewego utrzymują się nadal pomimo zaprzestania pracy i systematycznego leczenia farmakologicznego i rehabilitacyjnego, a co więcej ulega progresji.

Również orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia 24 lutego 2003 r. nr KP/69/2003 o braku podstaw do rozpoznania u M. M. choroby zawodowej wskazano, że rozpoznane u badanego choroby są wprawdzie wymienione w wykazie chorób zawodowych , lecz do rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest spełnienie drugiej przesłanki – potwierdzenie, że pracownik wykonywał pracę w warunkach narażających na powstanie choroby. Szczegółowa analiza danych na temat rodzaju czynności i sposobu ich wykonywania w okresie zatrudnienia na stanowisku wytwarzacza włóknin wykazała, że M. M. wykonywał szereg różnych czynności, które nie charakteryzowały się monotypowością i powtarzalnością w długich przedziałach czasowych, co mogło być przyczyną nadmiernego przeciążenia kończyn górnych (w tym stawów łokciowych). Również w trakcie pracy w poprzednich zakładach nie wykonywał czynności mogących być przyczyną rozpoznanego schorzenia.

Za pozazawodową etiologią choroby przemawiają dodatkowo krótki staż pracy na stanowisku wytwarzacza włóknin oraz utrzymywanie, a nawet nasilanie się dolegliwości mimo zaprzestania od 1999 r., pracy zawodowej.

W tych okolicznościach sprawy należy zgodzić się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zawartym w zaskarżonym wyroku, iż praca M. M. w [...]" nie wymagała wykonywania ruchów monotypowych, powtarzalnych w długim okresie czasu nadmiernie obciążających stawy łokciowe co oznacza, że praca skarżącego w [...]" nie była wykonywana w warunkach narażających na podstawie rozpoznanego u niego schorzenia.

Mimo więc rozpoznania u skarżącego schorzenia wymienionego w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych jako choroba zawodowa, to brak jest podstaw do uznania, że skarżący wykonywał pracę w narażeniu na działanie czynnika szkodliwego a tym samym brak jest związku przyczynowego pomiędzy praca a schorzeniem.

Tym samym nie uzasadniony jest zarzut skargi kasacyjnej bowiem właściwie w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zastosował przepis § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych gdyż brak było związku przyczynowego pomiędzy ujawnioną jednostką choroby a warunkami pracy.

Dlatego też oddalono skargę kasacyjną, co uczyniono na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).