Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 391/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 87 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1668
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.) Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. L na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. oraz poprzedzającą ją decyzję Prodziekana ds. kształcenia i studentów Wydziału Humanistycznego w K. działającego z upoważnienia Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] r.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r., Rektor Uniwersytetu [...] w K. działający przez Prorektora ds. Kształcenia i Studentów Uniwersytetu [...] w K. (dalej: organ), po rozpoznaniu wniosku M.L. (dalej: studentka, strona, skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy o przyznanie stypendium socjalnego w semestrze zimowym roku akademickiego 2020/2021, utrzymał w mocy decyzję z [...] r., Prodziekana ds. Kształcenia i Studentów Wydziału Humanistycznego, działającego z upoważnienia organu, którą nie przyznano stronie ww. stypendium. W podstawie prawnej wskazał art. 87 ust. 1 i 2 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2018 r., poz. 1668 z późn. zm., dalej: ustawa), § 7 ust. 1 i 3 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (załącznik do zarządzenia nr 172 Rektora Uniwersytetu [...] w K. z 7 października 2020 r. w sprawie ustalenia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] w K.) i art. 104, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: k.p.a.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że 12 grudnia 2020 r. M.L., studentka Wydziału Humanistycznego, kierunek: filologia germańska złożyła do Rektora Uniwersytetu [...] w K. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o przyznanie jej stypendium socjalnego. Sprawa ta była przedmiotem zaskarżonej decyzji Prodziekana ds. Kształcenia i Studentów Wydziału Humanistycznego o odmowie przyznania stypendium socjalnego w semestrze zimowym w roku akademickim 2020/2021. We wniosku studentka zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie jej podania o przyznanie stypendium socjalnego ze względu na trudną sytuację materialną, podała przy tym, że jej dochód zwiększył się w ostatnim okresie czasu tj. od września 2020 r.

Rektor po ponownym rozpatrzeniu sprawy stwierdził, że nie ma podstaw do zmiany decyzji Prodziekana ds. Kształcenia i Studentów Wydziału Humanistycznego, wydanej w oparciu o art. 87 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, który stanowi, że stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, którego dochód na osobę w rodzinie nie jest wyższy od kwoty ustalonej przez Rektora. Wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne, nie może być niższa niż 1,30 kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz wyższa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych tj. od [...] zł do [...] zł.

Jak ustalono w toku prowadzonego postępowania miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie studentki wyniósł [...] zł. i tym samym przekroczył kwotę ustaloną przez Rektora w wysokości [...] zł. Zatem studentka nie spełniła podstawowego kryterium warunkującego możliwość otrzymania stypendium.

Dalej organ wskazał, że o przyznaniu stypendium socjalnego nie mogą decydować żadne inne kryteria niż te wynikające z obowiązujących przepisów prawa. Decyzja o przyznaniu stypendium socjalnego nie może być uznaniowa, musi opierać się na zasadach wynikających z ustawy oraz ustanawianego na jej podstawie regulaminu. Zatem biorąc pod uwagę powyższe, stwierdził brak możliwości przychylenia się do wniosku studentki i przyznania stypendium.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego,

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 10 §. 1 k.p.a. w zw. z art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. i art. 81 k.p.a. poprzez nieumożliwienie stronie wzięcia czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności niemożności uczestnictwa podczas przeprowadzanego w sprawie dowodu oraz niemożliwości wypowiedzenia się co do tak zebranych, przez organ, dowodów, przed wydaniem przez organ rozstrzygnięcia w sprawie, mimo że nie występowała w sprawie okoliczność mogąca usprawiedliwić zastosowanie przez organ art. 10 § 2 k.p.a. tj. odstąpienia od zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania.

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie przez organ drugiej instancji i utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji, gdy istniały podstawy zastosowania artykułu 138 § 2 k.p.a. tj. uchylenia decyzji w całości i przekazania do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji, gdyż zostało/a ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

- dokonując odmowy nie wskazano możliwości zmiany wniosku celem spełnienia warunków ani nie wezwano do uzupełnienia braków formalnych, które mogłyby mieć przełożenie na decyzję organu.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz zwrot poniesionych kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że organ powołał się w korespondencji mailowej oraz pocztowej przed doręczeniem decyzji do niepopartej podstawą prawną kwoty wyższej lub równej [...] zł, jaką musiałaby uzyskać w roku 2019 aby kwalifikowała ją do stypendium przy prowadzeniu własnego gospodarstwa domowego, jako wynikającej z § 7 ust. 5 pkt. 5 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] z dnia 7 października 2020 r., który określa granice dochodu. Skarżąca podniosła, że jej średni miesięczny dochód nie przekroczył ustalonej przez Rektora sumy [...] zł. Wyliczyła, że zgodnie z Regulaminem świadczeń dla studentów z 7 października 2020 r., jej średni miesięczny dochód wyniósł w 2019 r. kwotę [...] zł brutto ( [...] zł netto), a w roku 2020 do miesiąca września włącznie [...] zł brutto ([...] zł netto).

Podanie w obu decyzjach jako podstawy kwoty [...] zł, pomimo przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie decyzji dokumentów i obszernego opisu wykazujących, że taką kwotę zaczęła otrzymywać dopiero od miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o pomoc materialną oraz wykazania, że kwalifikuje się do jej otrzymania. Wskazała na brak oparcia się organu o określaną regulaminowo i ustawowo średnią dochodu oraz zarzuciła brak wskazania podstaw wyliczenia kwoty uzasadniającej odmowę przyznania stypendium.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Za nietrafny uznał zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, 78 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., bowiem organ, wniosek o stypendium socjalne, rozpatrywał na podstawie dokumentów i informacji podanych przez skarżącą. Skarżąca wypełniając wniosek zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa wykazała dochody uzyskane w roku 2019. Skarżąca wnioskowała o przyznanie jej stypendium jako osobie samodzielnej finansowo.

Zauważył, że zgodnie z przepisem art. 88 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, jak również § 7 ust. 5 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] - "Student, który nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, może ubiegać się o stypendium socjalne bez wykazywania dochodów osiąganych przez te osoby oraz będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek, jeżeli spełnia jeden z następujących warunków: 1) ukończył 26 rok życia; 2) pozostaje w związku małżeńskim; 3) ma na utrzymaniu dzieci, o których mowa w ust. 3 pkt. 1 lit. d; 4) osiągnął pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej; 5) posiada stałe źródło dochodów i jego przeciętny miesięczny dochód w poprzednim roku podatkowym oraz w roku bieżącym w miesiącach poprzedzających miesiąc złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 6, jest wyższy lub równy 1,15 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych."

W ocenie organu skarżąca nie spełniała wskazanych powyżej warunków do przyznania jej stypendium, jako osobie samodzielnej finansowo, bowiem nie wykazała osiągnięcia dochodu w poprzednim roku podatkowym w wysokości wyższej lub równej kwocie [...] zł. Studentka wykazała dochód w wysokości [...] zł. O tym fakcie została informowana już w momencie składania wniosku. Następnie, skarżąca została wezwana przez system [...] o uzupełnienie wniosku, tj. dostarczenie zaświadczenia ZUS o rencie rodzinnej, odpisu aktu urodzenia oraz odpisu aktu zgonu ojca. Mailem z 26 października 2020 r. skarżąca poprosiła o wydłużenie terminu do przedłożenia zaświadczenia z ZUS, na co organ wyraził zgodę. W dniu 6 listopada 2020 r. studentka mailem dostarczyła decyzję o wznowieniu wypłaty renty rodzinnej, która od 1 października 2020 r. wynosi miesięcznie netto [...] zł. Zatem, dochód wykazany w 2020 r. w kwocie [...] zł przekraczył próg ustalony przez Rektora w kwocie [...] zł. W związku z powyższym, stypendium socjalne nie przysługiwało skarżącej, stąd decyzją z [...]r. Prodziekan Wydziału Humanistycznego odmówił przyznania stypendium socjalnego w roku akademickim 2020/2021.

Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 10 § 1 k.p.a., art. 79 § 1 k.p.a. i art. 81 k.p.a., bowiem strona brała czynny udział w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Ponadto organ zauważył, że niniejsza sprawa nie wymagała przeprowadzenia dowodów ze świadków, biegłych czy dokonania oględzin. Zgodnie z art. 81 k.p.a. organ ocenił sprawę na podstawie całokształtu materiału dowodowego, przedłożonego przez skarżącą. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, wyjaśnił, że przyznanie stypendium socjalnego nie ma charakteru uznaniowego, a przy jego przyznawaniu organ opiera się wyłącznie na przedstawionych dokumentach, a także na zasadach wynikających z przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce oraz przyjętego na jej podstawie Regulaminu. Tym samym o przyznaniu stypendium socjalnego nie mogą decydować inne kryteria niż te wynikające z obowiązujących przepisów prawa

Zajęte w sprawie stanowisko podtrzymał w piśmie procesowym z 16 lutego 2022r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Organ wydał decyzję w sprawie, ale jej nie rozpoznał, a przynajmniej nie wynika to z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ nie odniósł się do argumentacji, wyliczeń i zarzutów skarżącej zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Przede wszystkim, należy stwierdzić, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie spełnia wymogów, o jakich mowa w art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Decyzja, która nie zawiera uzasadnienia jest nieczytelna i niezrozumiała oraz całkowicie wymyka się spod kontroli Sądu. Nie wiadomo jakimi motywami kierował się organ, bo nie zostały jasno przedstawione. W zaskarżonej decyzji organ nie ustosunkował się do zarzutów i argumentacji skarżącej zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Argumentacja organu jest niespójna i wzajemnie sprzeczna, a przy tym tak skrótowa i lakoniczna, że trudno się domyślić jakie kryteria organ miał na uwadze przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej. W decyzji wskazano jako podstawę § 7 ust. 1 i 3 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] t.j. zasady przyznawania stypendium dla studenta mieszkającego z rodziną, tymczasem skarżąca wskazała, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodziną oraz przedstawiła wszystkie informacje o dochodach w 2019 r. oraz w 2020 r.. Wskazała jako podstawę wniosku § 7 ust. 5 pkt 5 Regulaminu, który odnosi się do jej sytuacji życiowej i zawiera inne kryteria co do dochodów studenta. Podkreśliła, że jej renta rodzinna uległa zmianie dopiero w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym złożyła wniosek. Te okoliczności faktyczne, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały przez organ całkowicie pominięte, za wyjątkiem informacji o zmianie wysokości renty, która w ocenie organu całkowicie wyklucza możliwość przyznania renty socjalnej. Organ ma obowiązek jednoznacznie ustalić i przedstawić stan faktyczny, a następnie wskazać, przytoczyć i wyjaśnić przepisy, które zastosował. Ustalenia faktyczne i podstawa prawna nie mogą stanowić przedmiotu domysłów adresata decyzji, dla którego stanowisko organu jest zupełnie niezrozumiałe. Wydane w sprawie decyzje, wobec braku uzasadnienia są nieprzekonujące i nieczytelne. Słusznie podnosi skarżąca brak podstawy i wyliczeń organu, na których się oparł. Brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności w uzasadnieniu decyzji, stanowi o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. Już tylko z tej przyczyny wydane w sprawie decyzje należało uchylić.

Materialnoprawną podstawę prawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020., poz. 85 ze zm.) oraz przepisy Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...]. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy, student może ubiegać się o przyznanie stypendium. Nadto jak stanowi art. 87 ust. 1 ustawy, stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przepis ten określa zatem przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium socjalne, zaś w art. 88 ustawy wskazano warunki uzyskania stypendium socjalnego. Oznacza to, aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione warunki: 1) ubiegający się musi mieć status studenta; 2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc 3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane w art. 87 ustawy właściwe dla tego rodzaju stypendium. W art. 87 ust. 1 został określony podstawowy warunek, którego spełnienie umożliwia ubieganie się przez studenta o stypendium socjalne i otrzymanie tego stypendium – tym warunkiem jest znajdowanie się przez studenta w trudnej sytuacji materialnej. Przepisy art. 87 nie precyzują, co należy rozumieć przez pojęcie "trudna sytuacja materialna". Pojęcie to należy wywodzić z analizy przepisów art. 87 ust. 2, jak również art. 88. Z kolei, art. 87 ust. 2 ustawy przewiduje ustalenie przez rektora w porozumieniu z uczelnianym samorządem wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającej do ubiegania się o stypendium socjalne. Przepisy zawierają progi, które nie mogą zostać przekroczone przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego do ubiegania się przez studenta o stypendium socjalne. Warunki przyznawania stypendium socjalnego określa art. 88 ustawy. W przypadku skarżącej organ powinien kierować się kryteriami, o których mowa w art. 88 ust. 2 pkt 5 ustawy. Student, który nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, może ubiegać się o stypendium socjalne bez wykazywania dochodów osiąganych przez te osoby oraz będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek, jeżeli (...) posiada stałe źródło dochodów i jego przeciętny miesięczny dochód w poprzednim roku podatkowym oraz w roku bieżącym w miesiącach poprzedzających miesiąc złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 3, jest wyższy lub równy 1,15 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Ta regulacja została również ujęta w Regulaminie w § 7 ust. 5 pkt 5. W przedmiotowej sprawie skarżąca przedłożyła wraz z wnioskiem wszystkie wymagane dokumenty, dodatkowo uzupełniła je o dokumenty, o które została wezwana.

Jak już wskazano, organ nie przedstawił wyliczenia przeciętnego dochodu skarżącej w 2019 r. i w miesiącach poprzedzających złożenie wniosku tj. od stycznia do września 2020 r., ograniczając się do stwierdzenia, że aktualna kwota renty rodzinnej tj. [...] zł przekracza kwotę ustaloną przez Rektora w wysokości [...] zł, przy czym nie wykazał stosownym aktem w jakim czasie obowiązywała taka granica, co więcej dochód skarżącej potraktował jak dochód przypadający na członka rodziny w całym 2020 r.

Te uchybienia czynią koniecznym wyeliminowanie obu decyzji z obrotu. Ponownie rozpoznając sprawę organ rzetelnie wyjaśni i przedstawi stan faktyczny oraz prawny sprawy, rozpozna wniosek skarżącej uwzględniając kryteria przewidziane dla studenta, który nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami, a następnie wyda decyzję spełniającą wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną. O kosztach postępowania zostanie wydane postanowienie.