Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 794/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz - Frymus WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 marca 2008 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienie uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę 2. zasądza na rzecz adwokat J. W. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności - łącznie 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/E. Makosz-Frymus


UZASADNIENIE

Prawomocnym wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2004 r. sygn. akt 4/II SA/Po 4376/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając skargę wniesioną przez W. S. uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu) z dnia [...] r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na twierdzenia skarżącego podnoszone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w skardze, a z których wynikało, że w czasie pełnienia służby wojskowej w 4 Pułku KBW brał udział w walkach z bandami UPA. Po wniesieniu skargi W. S. przesłał "oświadczenie świadka" A. M. z dnia [...] r. Z oświadczenia wynika, że skarżący był uczestnikiem walk z bandami UPA na terenie Rzeszowszczyzny i Lubelskiego. Sąd zwrócił również uwagę, że skarżący już w deklaracji członkowskiej z [...] r. podawał, że brał bezpośredni udział w walkach z reakcyjnym podziemiem w rejonie rzeszowskim jak: Baligród, Jasło, Jabłonna, Krosno. W aktach administracyjnych znajduje się także oświadczenie świadka W. S. z [...] r. dotyczące udziału skarżącego w walkach na terenie województw rzeszowskiego i lubelskiego w czasie pełnienia służby w KBW. Sąd wskazał na stwierdzenie Kierownika Urzędu, że 4 Pułk KBW w okresie zaliczonym skarżącemu jako działalność kombatancka nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy oraz na powołanie się przez Kierownika Urzędu na wykaz Centralnego Archiwum Wojskowego nr [...] z dnia [...] r., ale ocenił, że twierdzenia skarżącego uzasadniały bardziej wnikliwe wyjaśnienie sprawy. Przywołując uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002 r., sygn. OPS 13/01 (ONSA 2002/4/132) Sąd wskazał, że sytuacja gdy kombatant posiada uprawnienia kombatanckie z takiego tytułu, że możliwe jest pozbawienie go tych uprawnień, a jednocześnie wskazywana jest działalność kombatancka z innego tytułu, to przed ostatecznym rozstrzygnięciem pozbawiającym taką osobę uprawnień kombatanckich z dotychczasowego tytułu należy wyjaśnić czy uprawnienia te nie mogą być zachowane z innego, wskazanego tytułu. Jednocześnie Sąd zobowiązał organ administracji do wyjaśnienia czy W. S. w czasie pełnienia służby wojskowej brał faktycznie udział w walkach z oddziałami UPA oraz do oceny dowodów już przedłożonych przez skarżącego.

Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu... działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego tj. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm. (dalej - ustawa o kombatantach) pozbawił W. S. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu napisano, że strona, pełniąc służbę w IV Brygadzie KBW w okresie od 1949 r. do 1951 r. wykonywała zadanie operacyjne związane z likwidacją ugrupowań mających na celu walkę o niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej Polskiej. Do tak ustalonych okoliczności ma zastosowanie treść przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach który stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczeniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Biorąc udział w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem przyjmowano, że fakt takiego udziału, nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej, powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Wskazano również, że dla utraty tych uprawnień nie ma znaczenia fakt, że oddział, w którym kombatant służył, niezależnie od zwalczania podziemia niepodległościowego, walczył także z oddziałami UPA.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy W. S. powołał się na informacje IPN, zgodnie z którymi jednostka, w której służył brała udział w walkach z UPA, NSZ, Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym, WiN oraz ugrupowaniami zbrojnymi określanymi jako bandy o charakterze rabunkowym. Wskazał, że jako żołnierz musiał wykonywać rozkazy dowództwa, a udział w KBW nie był dobrowolny. Podkreślił, że nie byli informowani o szczegółach oraz wyjaśnił, że głównie walczyli z niedobitkami UPA działającymi na terenie Rzeszowszczyzny oraz ochraniali obiekty przemysłowe i zapewniali bezpieczeństwo ludności cywilnej. W. S. zaznaczył, że odbycie służby wojskowej traktował jako obowiązek oraz, że nie współpracował z Urzędem Bezpieczeństwa.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu..., działając na podstawie art. 127 §3 i art. 138 §1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. W uzasadnieniu przytoczono argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wskazano, że niewątpliwie Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. Tym samym KBW był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Analiza akt sprawy jednoznacznie wskazuje, że W. S. wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z dokumentów załączonych do akt b. ZBoWiD wynika, że osobiście brał udział w starciach z formacjami niepodległościowego podziemia m. in. Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Ubiegając się wówczas o uprawnienia kombatanckie udowodnił, że "w składzie 3 komp. brał udział w likwidacji bandy "Kusza" w lesie biłgorajskim oraz w dniach 2-14 maja 1951 r. przy likwidacji desantu powietrznego w pow. Lubaczowskim". Z oświadczenia A. M. , które zostało nadesłane przy piśmie z dnia 05 września 2007 r. wynika, że W. S. prowadził osobiście "walki z UPA i reakcyjnym podziemiem". W ocenie organu administracji informacje te korespondują z dokumentami archiwalnymi IV Brygady KBW, które potwierdzają prowadzenie walk z podziemiem niepodległościowym oraz UPA w okresie służby strony - pismo IPN z dnia 08 sierpnia 2006 r. Wskazany oddział "Kusza" to oddział A. K., żołnierza Narodowej Organizacji Wojskowej podporządkowanego Komendzie Głównej Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Zdaniem organu fakt ten jednoznacznie wynikający z akt sprawy stanowi przesłankę wykluczającą możliwość zachowania przez stronę uprawnień z innego tytułu tj. udziału w walkach z UPA.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. S. ocenił zaskarżoną decyzję jako niesprawiedliwą. Uznał, że karanie żołnierzy Ludowego Wojska Polskiego-KBW walczących z bandami to łamanie praw człowieka. Wskazał, że stosowane obecnie zasady zbiorowej odpowiedzialności żołnierzy LWP są sprzeczne z konstytucyjnymi zasadami państwa prawa, było charakterystyczne dla minionych ustrojów totalitarnych oraz nie tworzy zdrowej atmosfery między grupami obywateli. Powinno być niedopuszczalne jako wyraz nienawiści do przeszłości. Do służby wojskowej trafił z poboru, nie miał żadnego wpływu na przydział do tej lub innej jednostki wojskowej. Po złożeniu przysięgi musiał wykonywać rozkazy dowództwa. Nie wiedział jaki charakter miały zwalczane ugrupowania. Wyjścia "na akcję" były najczęściej inicjowane wezwaniami ludności cywilnej o pomoc, poza tym ochraniał obiekty przemysłowe. Była to działalność zapewniająca spokój i możliwość odbudowy zniszczonego kraju.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powołując się w całości na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega, więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponadto należy zauważyć, iż na podstawie art. 134 powyższej ustawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze.

Według art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Skarżący, co jest okolicznością nie budzącą jakichkolwiek wątpliwości w rozpoznawanej sprawie, nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w walkach z reakcyjnym podziemiem w ramach służby wojskowej w 4 Brygadzie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Niewątpliwie też Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi.

Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego", jak przyjmuje się w judykaturze oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Tym samym przyznać należy, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Pozbawienie zaś uprawnień kombatanckich osoby, która pełniła służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, co wynika z powołanych wyżej przepisów ustawy o kombatantach wiąże się z wykonywaniem przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wynika z pisma IPN [...] adresowanego do Kierownika Urzędu (bez daty sporządzenia, data prezentaty Urzędu do Spraw Kombatantów: [...] r.) znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy (k. 60), w skład 4 Brygady KBW Rzeszów wchodziły dwie jednostki wojskowe: 1002 i 2164. Jednostki te w latach 1949-1951 brały udział w walkach zbrojnych z następującymi organizacjami: Ukraińską Powstańczą Armią, Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym, "Wolność i Niezawisłość" oraz ugrupowaniami zbrojnymi określonymi jako "bandy o charakterze rabunkowym". Zarazem wskazano, że niemożliwe jest potwierdzenie osobistego udziału skarżącego w walkach.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prawidłowo wskazał na dokumenty przedłożone przez stronę i załączone do akt b. ZBoWiD z których wynika, że skarżący osobiście brał udział w starciach z formacjami niepodległościowego podziemia. Wskazywana wówczas przez skarżącego banda "Kusza" została zidentyfikowana jako oddział Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) podlegający Komendantowi Okręgu Rzeszowskiego NOW (k. 68 akt administracyjnych) i Komendzie Głównej Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Zatem skarżący w ramach działań operacyjnych uczestniczył w zwalczaniu organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Opisana sytuacja w pełni więc odpowiadała regulacji opisanej w art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy dającej podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich nabytych z tytułu działalności w latach 1944-1956 r. w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej".

Jednocześnie wyjaśnić należy , iż zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy należy interpretować oddzielnie, ten kierunek w orzecznictwie NSA został wyraźnie zaznaczony (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1126/04 oraz powołane tam orzecznictwo). Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie przyjmował, iż na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Udział w ramach służby w KBW w walkach z niepodległościowym podziemiem nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej powodował utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej.

Z oświadczenia złożonego przez świadka, W. S., na potrzeby postępowania przed b. ZBoWiD, oświadczenia świadka A. M. z dnia [...] r. (złożonego pismem z dnia [...] r.), pisma Centralnego Archiwum Wojskowego oraz w/w korespondencji Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że 4 Brygada KBW w okresie, w którym odbywał służbę wojskową skarżący brała udział w walkach, w tym walkach z oddziałami UPA. Jednocześnie stwierdzić należy, że wobec pozostającego poza sporem udziału skarżącego, w ramach służby w KBW, w walkach z niepodległościowym podziemiem, pozbawienie W. S. uprawnień kombatanckich należy ocenić jako zgodne z prawem.

W powyższych okolicznościach, uznając skargę za nieuzasadnioną, na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę należało oddalić. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie §18 ust. 1 pkt 1 lit. a) w związku z §2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.)

/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus

mb