Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 392/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64c par. 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia 7 marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia 30 stycznia 2018 r., nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ( dalej: DIAS), działając na podstawie: art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r.. poz. 1257) - dalej jako K.p.a., art. 64c § 7 w trybie art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r.. poz. 1201 z późn.zm.) - dalej jako u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia Burmistrza Miasta na postanowienie organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 30 stycznia 2018r., którym określono koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku "A" Sp. z o.o. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 27 stycznia 2017r. w kwocie 64.887.20 zł., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i rozważania:

Z akt sprawy wynika, że wierzyciel - Burmistrz Miasta wystawił tytuł wykonawczy z dnia 27 stycznia 2017 r. obejmujący nieopłacony podatek od nieruchomości w kwocie należności głównej 895.590,00 zł za okres: od listopada 2012 r. do grudnia 2016 r. na zobowiązaną – "A" Sp. z o.o..

W dniu 20 czerwca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia praw majątkowych stanowiących wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w "B" S.A. w oparciu o zawiadomienie z dnia 20 czerwca 2017 r. Odpis zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanej Spółce w dniu 10 lipca 2017 r. w trybie art. 44 K.p.a. w związku z art. 45 K.p.a.

Z odpowiedzi Banku z dni: 5 lipca 2017 r., 6 lipca 2017 r. i 5 września 2017 r. wynika, że na rachunku zobowiązanej brak środków, a ponadto nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej. W piśmie z dnia 2 sierpnia 2017r. "B" S.A. przedstawił organowi egzekucyjnemu salda środków (zerowe lub ujemne) na zajętych rachunkach bankowych Spółki informując, że brak obrotów ma miejsce od dnia 1 kwietnia 2014r.

W dniu 3 lutego 2017r. sporządzono raport o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych ustalając, że pod adresem siedziby Spółki nie jest prowadzona działalność gospodarcza, budynek nosi znamiona pustostanu.

Organ egzekucyjny analizował własne bazy informatyczne pod kątem możliwości zastosowania środków egzekucyjnych, tj.: informacji o składanych deklaracjach i zeznaniach podatkowych oraz zewnętrzne źródła informacji, tj.: Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców CEPiK. Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych. Wobec pozyskanych informacji o nieruchomościach, a także faktu prowadzenia postępowania przez komornika sądowego i braku wpłaty zaliczki na poczet wszczęcia egzekucji administracyjnej z ww. środka egzekucyjnego, Naczelnik Urzędu Skarbowego powołując się na przesłankę z art. 59 § 2 u.p.e.a. - postanowieniem z dnia 28 września 2017 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanej Spółki.

Powyższe spowodowane było stwierdzeniem przez z organ egzekucyjny, że w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jednocześnie zawiadomieniem z dnia 3 stycznia 2018 r. organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o obciążeniu go kosztami postępowania egzekucyjnego, w łącznej kwocie 64.887,20 zł.

Burmistrz Miasta wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a.

W następnej kolejności Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 30 stycznia 2018r. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 27 stycznia 2017 r.. w łącznej kwocie 64.887.20 zł.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wierzyciel w zażaleniu wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia.

W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel za główną kwestię sporną uznał sposób wyliczenia kosztów egzekucyjnych, niezgodny z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r.. sygn. akt SK 31/14. W motywach zażalenia wierzyciel zarzucił nieadekwatność naliczonych kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do niewielkiego nakładu pracy w związku z prowadzeniem egzekucji do majątku Spółki, brak racjonalnej proporcji miedzy wysokością opłat a czynnościami organu egzekucyjnego.

Zdaniem wierzyciela opłata w wysokości określonej w art. 64 § 1 pki 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie w przypadku taktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu zażaleniowym - nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia i utrzymał je w mocy.

Organ odwoławczy przytoczył treść art. 64c § 1, art. 64c § 4, art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. i wskazał, że w niniejszej sprawie zasadność obciążenia wierzyciela kosztami, wynika z faktu uprzedniego umorzenia, w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowania egzekucyjnego do majątku zobowiązanej – "A" Sp. z o.o., postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 września 2017 r.

DIAS podkreślił, że wierzyciel nie zakwestionował zasadności i poprawności merytorycznej postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji konieczności poniesienia powstałych kosztów egzekucyjnych wobec braku celowości prowadzenia dalszego bezskutecznego postępowania egzekucyjnego do majątku zobowiązanej.

Wierzyciel nie zakwestionował faktu, że administracyjne postępowanie egzekucyjne toczy się co do zasady na jego ryzyko. Podstawową konsekwencją powyższego jest zasada, że wierzyciel ponosi koszty postępowania egzekucyjnego wówczas, gdy nie może ponosić ich zobowiązany. Dotyczy to nie tylko niemożności ściągnięcia kosztów egzekucji od zobowiązanego z przyczyn zawinionych przez wierzyciela. Ryzyko ponoszenia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych może również wynikać ze złej kondycji ekonomicznej podmiotu zobowiązanego i rzeczywistej niemożności uzyskania kosztów egzekucyjnych w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem stanowi przeszkodę do ściągnięcia powstałych kosztów egzekucyjnych od zobowiązanej.

Odnosząc się do argumentacji Burmistrza Miasta organ odwoławczy stwierdził, że w postępowaniu opartym na art. 64c § 7 u.p.e.a., w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi badaniu podlegają wysokość należnych z tytułu prowadzonego postępowania egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych, poprawność ich naliczenia oraz zasadność obciążenia nimi wierzyciela.

Jak wynika z treści zażalenia, wierzyciel zanegował zasadność obciążenia kosztami egzekucyjnymi w kwocie 64.887.20 zł z uwagi na nieefektywność egzekucji, niski poziom skomplikowania czynności oraz nieadekwatny nakład pracy organu egzekucyjnego polegający na wykonaniu prostych, powtarzalnych czynności.

Ocena kwestii wysokości należnych kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, zdaniem DIAS dowodzi, że organ egzekucyjny zasadnie przyjął jako podstawę prawną powstałych kosztów egzekucyjnych: art. 64 § 6, art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Analizując treść zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że na wskazane koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 64.887,20 zł złożyły się:

- opłata manipulacyjna w kwocie 1 0.590,40 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.- 1% łącznej kwoty, tj. należności głównej - 895.590,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę na dzień zajęcia, tj. 20 czerwca 2017r.

- 190.346,00 zł, której obowiązek powstał równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie ( w dniu doręczenia zawiadomienia do Banku ), tj. w dniu 20 czerwca 2017 r.;

- opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego w "B" S.A. w kwocie 54.296,80 zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.- 5% kwoty 1.085.936,00 zł).

W ocenie DIAS, organ I instancji prawidłowo określił ww. koszty egzekucyjne. Wprawdzie w przypadku opłaty manipulacyjnej organ egzekucyjny winien obciążyć wierzyciela 1% kwoty 1.085.936,00 zł. tj, kwotą 10.859,40 zł, jednakże organ odwoławczy rozpoznając zażalenie związany jest treścią art. 139 K.p.a., co oznacza, że nie może wydać postanowienia na niekorzyść strony, chyba że zaskarżone postanowienie rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Przechodząc do argumentacji zażalenia w zakresie niewielkiej efektywności i czasochłonności podejmowanych działań zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych organ przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 stwierdzając, że Trybunał nie przesądził, jak należy stosować zakwestionowane przepisy do czasu ich zmiany przez prawodawcę. W szczególności nie przesądził, że do czasu dokonania zmian w przepisach należy stosować wyłącznie stawki minimalne. Wręcz przeciwnie, Trybunał podkreślił, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat.

Trybunał jasno stwierdził, że celem opłat egzekucyjnych jest dostarczanie dochodów organom egzekucyjnym za wykonane przez nie czynności egzekucyjne, przyznając, iż wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być bez wątpienia ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

Skoro jednak wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a., to administracyjne organy egzekucyjne zobowiązane są stosować te przepisy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Burmistrz Miasta zarzucił organowi naruszenie:

1) art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 oraz art. 64c § 1, § 4, § 7 u.p.e.a. poprzez określenie kosztów postępowania w kwocie niewspółmiernie wysokiej do rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego, poniesionych przez niego wydatków i rezultatu podjętych przez niego czynności, w szczególności za zajęcie rachunków bakowych, które nie zostało zrealizowane z powodu braku środków na rachunkach bankowych "A" sp. z o. o.. Ponadto z odpowiedzi banku wynika, że rachunki dłużnika nie wykazywały obrotów od dnia 1 kwietnia 2014 do dnia próby zajęcia. Na podstawie takich informacji obciążenie wierzyciel kosztami egzekucyjnymi za zajęcie rachunków bankowych w wysokości 54.296,80 złotych pomimo niedokonaniu żadnej czynności egzekucyjnej jest niezasadne,

2) naruszenia art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. polegające na przyjęciu, że organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bakowego, w sytuacji, gdy z informacji uzyskanej z banku wynikało, że rachunki dłużnika nie wykazywały obrotów od dnia 1 kwietnia 2014 roku do dnia próby zajęcia wierzytelności, co więcej przeszkodą w realizacji zajęcia okazał się zbieg egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej.

3) naruszenie art. 2, art. 165, art. 167 Konstytucji RP poprzez zastosowanie niezgodnych z powyższymi przepisami art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 oraz art. 64c § 4 u.p.e.a. Opłata manipulacyjna oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego orzekającego niezgodność poprzez brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat,

4) naruszenie przepisów postępowania - art. 138 w z. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. polegające na utrzymaniu w mocy wadliwego postanowienia organu I instancji.

W oparciu o powyższe zarzuty Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 30 stycznia 2018r.

W uzasadnieniu skargi Burmistrz Miasta wskazał, że stanowisko organu, akceptującego nieprawidłowy sposób wyliczenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego kosztów za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 54.296,80 zł i opłaty manipulacyjnej w kwocie 10.950,40 zł jest nieprawidłowe, wobec braku spełnienia przesłanki faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych z uwagi na brak środków na zajętych rachunkach bankowych.

Wierzyciel stwierdził, że brak respektowania postanowień wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 orzekającego niekonstytucyjność przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w kontekście nieudolnego i nieskutecznego działania organu administracji naraża jednostkę samorządu terytorialnego na wygórowane opłaty, w tym narusza jego samodzielność finansową.

Powyższe okoliczności w kontekście braku efektywności podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności, nie mogą skutkować powstaniem opłat nieuzasadnionych wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych, bowiem w tych warunkach powoduje to całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności, opłat.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych aktów z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja ( postanowienie ) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd ma zatem prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu powodującym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zasadą jest, że koszty egzekucyjne ponosi zobowiązany (art. 64c § 1 zd. drugie u.p.e.a.). Wierzyciel jest obciążony kosztami egzekucyjnymi w przypadku określonym w art. 64c § 2 i § 4 u.p.e.a. Jakkolwiek ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, to przyjmuje się, że art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie, gdy zobowiązany nie posiada majątku, z którego koszty mogą być egzekwowane lub, gdy wyegzekwowanie kosztów wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych. Prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z 28 września 2017 r. na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., z uwagi na stwierdzenie, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne czyli wydatki określone w art. 64b u.p.e.a. Skarżący nie podważał stanowiska organu, który umorzył postępowanie egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn wskazanych w art. 59 § 2 u.p.e.a., dawało zatem podstawę do przyjęcia, że przesłanka obciążenia wierzyciela kosztami - niemożność ściągnięcia kosztów od zobowiązanego została wykazana.

Przedmiotem postępowania jest ocena legalności postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, który utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, ustalającego wierzycielowi wysokość kosztów egzekucyjnych, naliczonych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę 64.887,20 zł. Podstawą naliczenia kosztów za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowił przepis art. 64 § 1 pkt 4, oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Strona zarzuca naruszenie wskazanych przepisów przez ich niewłaściwe zastosowanie w zw. z uznaniem ich za niezgodne z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z 28 czerwca 2016r., SK 31/14 uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej, i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie można zatem podzielić stanowiska organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, na które składa się opłata za zajęcie rachunku bankowego oraz opłata manipulacyjna organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego a wreszcie brak skuteczności podjętych czynności - powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Na wadę konstrukcyjną regulacji wynikającą z braku zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, prowadzącą w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z dnia 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17 dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponownie rozpoznając sprawę organ, w razie braku interwencji ustawodawcy, winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że jakkolwiek funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, to istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Innymi słowy dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona, tak by nie doszło do pozyskania nieuzasadnionego dochodu

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, uznając za uzasadnione zarzuty skargi w zakresie niewłaściwego zastosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z uznaniem ich za niezgodne z Konstytucją RP uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy p.p.s.a.

Orzeczenie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. Na koszty postępowania w kwocie 580 zł złożyły się: uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł na podstawie § 14 ust. 1 pkt c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj. Dz. U. 2018.265)