Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 11/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 8 par. 1 pkt 15,  art. 1-18, art. 8-10, art. 12-13, art. 33 par. 1, art. 34 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 7-12, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Dominik Mączyński Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2014r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: uznania zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za niezasadny I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej spółki kwotę [...] zł ( [...] 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], na podstawie art. 34 § 6 w związku z art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze. zm. – dalej: "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zarzutu [...] "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: Spółka, skarżąca), w sprawie prowadzenia postępowania na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...] z dnia [...] maja 2013 r. - uznał zgłoszony zarzut za niezasadny.

Przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania wskazano, że z wniosku wierzyciela [...] w [...] - Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wszczął egzekucję administracyjną dokonując w dniu [...] czerwca 2013 r. zajęcia rachunków bankowych Spółki w [...] S.A., [...] S.A., [...] S.A. oraz w [...] S.A.

Wierzyciel we wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej stwierdził, iż zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Departament Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym, możliwe jest prowadzenie egzekucji ze środków pochodzących z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele oraz środków pochodzących z płatności w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich otrzymanych w formie zaliczki, w celu wyegzekwowania należności przysługujących Instytucji Pośredniczącej (Samorząd Województwa [...]), jako środków przekazanych spółce na realizację przedmiotowych projektów, mimo iż co do zasady środki te, jako przyznane przez Skarb Państwa na cele specjalne, zgodnie z art. 831 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego nie powinny podlegać egzekucji.

Pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. Spółka wniosła do organu egzekucyjnego zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 33 pkt 6 w związku z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., wnosząc o uchylenie zastosowanego środka egzekucyjnego oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu Spółka wskazała, że zgodnie z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. nie podlegają egzekucji środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz środki pochodzące z płatności w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich otrzymanych w formie zaliczki. Zdaniem Spółki środki zgromadzone na zajętych rachunkach bankowych nie podlegają egzekucji, bowiem zostały przekazane na rachunek w związku z realizowanymi przez Spółkę projektami z Europejskiego Funduszu Społecznego.

Pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. organ egzekucyjny wystąpił do [...] o zajęcie stanowiska w sprawie wniesionego zarzutu.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. wierzyciel uznał zgłoszony zarzut za zasadny. W uzasadnieniu wierzyciel wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem Instytucji Zarządzającej Programem Operacyjnym Kapitał Ludzki zawartym w piśmie z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], można dochodzić od beneficjenta zwrotu środków, które przekazane mu zostały na realizację projektu i które znajdują się na wyodrębnionym dla tego projektu rachunku. Jednakże, jak wskazał wierzyciel, organ egzekucyjny w niniejszej sprawie dokonał zajęcia środków znajdujących się na rachunkach bankowych przeznaczonych do obsługi innych projektów, w tym takich, do których nie stwierdzono nieprawidłowości, jak również realizowanych w innych województwach. W związku z powyższym, zdaniem wierzyciela, zarzut Spółki jest słuszny, a zajęte środki nie podlegają egzekucji administracyjnej na podstawie art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Zdaniem wierzyciela możliwa jest nadal egzekucja z rachunków przeznaczonych do obsługi projektów [...] oraz [...] oraz przede wszystkim z rachunków związanych z komercyjną, poza projektową działalnością Spółki.

Pismem z dnia [...] lipca 2013 r. organ egzekucyjny, wystąpił do Banku [...] w [...] S.A. (dalej: "Bank") z zapytaniem z jakich rachunków bankowych przelane zostały do organu egzekucyjnego środki pieniężne w dniach [...] czerwca 2013 r. i [...] lipca 2013 r., w szczególności czy były to rachunki założone dla obsługi projektów związanych z dotacjami lub płatnościami w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich otrzymanych w formie zaliczki, które na podstawie art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. z mocy prawa podlegają wyłączeniu z egzekucji i nie powinny być przez Bank przekazywane. Organ egzekucyjny poprosił również o wskazanie rachunków Spółki, które nie zostały przeznaczone do obsługi projektów związanych z dotacjami lub płatnościami w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich otrzymanych w formie zaliczki.

Pismem z dnia [...] września 2013 r. Bank poinformował organ egzekucyjny, że środki pieniężne przelane na rachunek organu egzekucyjnego pochodziły z rachunków Spółki oznaczonych jako rachunek bieżący i rachunki pomocnicze. Bank ponadto wyjaśnił, że nie posiada informacji, które rachunki bankowe Spółki przeznaczone zostały do obsługi projektów związanych z dotacjami lub płatnościami w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich otrzymanych w formie zaliczki.

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] uznając zgłoszony zarzut za niezasadny wskazał, że zgodnie z art. 19 u.p.e.a. jest uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., w tym egzekucji z rachunków bankowych. Organ egzekucyjny wskazał ponadto, że zgodnie z art. 81 § 1 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu o zajęciu numery tych rachunków, co zdaniem organu egzekucyjnego oznacza, że nawet wskazanie przez organ egzekucyjny konkretnego numeru rachunku nie skutkuje zajęciem wyłącznie tego rachunku. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że w chwili dokonywania zajęcia nie posiada wiedzy czy rachunki te zostały założone dla celów realizacji projektów, które podlegałyby wyłączeniu z egzekucji na podstawie art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Ponadto, jak wskazał organ, środki pieniężne przekazane zostały przez Bank z innego rachunku niż wskazany przez zobowiązanego w umowach na dofinansowanie projektów. Zdaniem Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] zwolnienie środków pieniężnych na mocy art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. następuje z mocy ustawy, a więc bez zgody i udziału organu egzekucyjnego, a bank w takim przypadku pełni rolę quasi-egzekutora, który obowiązany jest czuwać nad obsługą wyodrębnionego dla tego celu rachunku bankowego. Bank w sytuacji, gdy istnieją jakiekolwiek przeszkody do realizacji zajęcia ma obowiązek zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a., zawiadomić organ egzekucyjny o takiej przeszkodzie, czego nie uczynił. Dodatkowo organ egzekucyjny wskazał, że banki są instytucjami zaufania publicznego i dlatego na mocy art. 71a u.p.e.a. zostały wyłączone spod kontroli organu egzekucyjnego w zakresie prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny wskazał także, iż Bank, który realizuje dokonane zajęcie, również nie posiada informacji, które rachunki przeznaczone są na obsługę projektów związanych z dotacjami lub płatnościami w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich otrzymanych w formie zaliczki. Wobec powyższego, zdaniem organu egzekucyjnego, nie można mówić o niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego. Odnośnie zarzutu niedopuszczalności egzekucji, organ egzekucyjny wskazał, że zgadza się z wierzycielem, że jest uprawniony do dochodzenia w drodze egzekucji środków wykorzystanych z naruszeniem procedur w ramach realizowanych projektów.

W zażaleniu z dnia [...] września 2013 r. Spółka zarzuciła naruszenie art. 33 pkt 6 w związku z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zgłoszony zarzut jest niezasadny, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prowadzi do wniosku, że zarzut powinien zostać uwzględniony, w szczególności ze względu na sprzeczne z brzmieniem art. 80 § 1 u.p.e.a. działanie Banku, polegające na nie poinformowaniu organu egzekucyjnego o przeszkodzie w egzekucji, tj. skierowaniu egzekucji do środków nie podlegających zajęciu, pomimo posiadania przez Bank wiedzy w tym przedmiocie. W związku z powyższym Spółka wniosła o przeprowadzenie dowodów na okoliczność posiadania przez Bank wiedzy o tym, że środki przelewane na utworzone rachunki bankowe nie podlegają egzekucji z mocy ustawy, nie poinformowania przez Bank organu egzekucyjnego o zaistniałej przeszkodzie w egzekucji, źródeł pochodzenia środków, zakresu transakcji na poszczególnych rachunkach oraz wszelkich okoliczności z tym związanych.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 267 – dalej "K.p.a.") oraz art. 33 pkt 6, art. 34 i art. 18 u.p.e.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego, uznając wniesione zarzuty za niezasadne.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że pomimo odmiennego stanowiska wierzyciela, zgadza się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Odnosząc się do zarzutu niedopuszczalności egzekucji, Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wskazał, że należności objęte ww. tytułami wykonawczymi stanowią kwoty zwrotu niewykorzystanych środków otrzymanych w ramach projektów realizowanych w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki, które to należności zgodnie z art. 60 pkt 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm. – dalej: "u.f.p.") są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym i na mocy art. 66 ww. ustawy do ich egzekucji mają zastosowanie przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z kolei w myśl art. 2 § 1 pkt 1a u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają m.in. niepodatkowe należności budżetowe, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Zatem organ uznał, że należności z tytułu zwrotu płatności dokonanych w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich, a więc takie, jak objęte tytułami wykonawczymi nr [...] i [...] podlegają egzekucji administracyjnej. Z kolei w zakresie zarzutu zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wskazał, że egzekucja z wierzytelności z rachunku bankowego, zgodnie z art. 1a pkt 12 lit. a tiret 4 u.p.e.a. jest jednym ze środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych. W myśl art. 81 § 1 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu o zajęciu numery tych rachunków, co oznacza, że zajęciu podlegają wierzytelności ze wszystkich rachunków bankowych zobowiązanego w danym banku. Jak wskazał organ odwoławczy ustawodawca od powyższej zasady ustanowił jednak pewne wyjątki. I tak np. zgodnie z art. 81 § 4 u.p.e.a. zakaz wypłat z zajętego rachunku nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania, a w myśl art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. egzekucji nie podlegają środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz środki pochodzące z płatności w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich otrzymanych w formie zaliczki. Jak wskazał organ zwolnienie ww. środków następuje z mocy prawa, bez udziału czy zgody organu egzekucyjnego. Jak wynika bowiem z przepisu art. 86a § 1 u.p.e.a. nakaz wstrzymania przez bank wszelkich wypłat z zajętego rachunku nie dotyczy kwot wolnych od egzekucji. Tym samym obowiązek czuwania nad prawidłowością realizacji zajęć wierzytelności z rachunków bankowych nie spoczywa na organie egzekucyjnym, lecz jest obowiązkiem banku. Zatem zarzut niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego organ odwoławczy uznał za bezzasadny, albowiem organ egzekucyjny nie naruszył swoim działaniem żadnych przepisów prawa, a dokonane przez niego zajęcia z mocy prawa nie dotyczyły kwot wolnych od egzekucji. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wskazał jednocześnie, że zarzuty kierowane pod adresem Banku odnośnie bezpodstawnego przekazania organowi egzekucyjnemu kwot zwolnionych z egzekucji, nie mogą być przedmiotem rozstrzygania w administracyjnym postępowaniu w sprawie zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a., a ewentualne spory pomiędzy Spółką a Bankiem z tego tytułu powinny być rozstrzygane na drodze cywilnej.

W skardze z dnia [...] grudnia 2013 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji.

Zaskarżonemu postanowieniu Spółka zarzuciła naruszenie art. 33 pkt 6 w związku z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zgłoszony zarzut jest niezasadny, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prowadzi do wniosku, że zarzut powinien zostać uwzględniony, w szczególności ze względu na sprzeczne z brzmieniem art. 80 § 1 u.p.e.a. działanie Banku, polegające na nie poinformowaniu organu egzekucyjnego o przeszkodzie w egzekucji, tj. skierowaniu egzekucji do środków nie podlegających zajęciu, pomimo posiadania przez Bank wiedzy w tym przedmiocie.

W uzasadnieniu powyższych zarzutów Spółka podtrzymała swoje stanowisko, że środki znajdujące się na jej rachunkach bankowych nie podlegają egzekucji, bowiem przekazane zostały na rachunek w związku z realizowanymi projektami Europejskiego Funduszu Społecznego, jak również podtrzymała stanowisko, że zwolnienie środków z dotacji przyznanej z budżetu państwa na mocy art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. następuje z mocy prawa, a więc bez udziału organu egzekucyjnego oraz że Bank powinien czuwać nad obsługą wyodrębnionego dla tego celu rachunku bankowego i w przypadku zaistnienia przeszkody w realizacji zajęcia zawiadomić o tym organ egzekucyjny. Spółka wskazała, że Bank w swojej korespondencji nie odniósł się do pytań postawionych przez organ egzekucyjny, co świadczyć może o poczuwaniu się Banku do winy w związku z zaistniałą sytuacją, a tym samym o jego świadomości, że zaistniała przeszkoda, o której mowa w art. 80 § 1 u.p.e.a. Zdaniem Spółki, działanie Banku zmierzało wyłącznie do uchylenia się od odpowiedzialności związanej z niestosowaniem się do przepisów ustawy, szczególnie, że z historii przelewów precyzyjnie wynika, z jakiego źródła pochodzą wypłacone kwoty oraz na jakie cele są one przeznaczone. Jak wskazała Spółka, zgodnie z art. 50 ust. 2 Prawa bankowego zapewnienie bezpieczeństwa depozytów jest jednym z najistotniejszych obowiązków banku, a obowiązek ten stanowi podstawę dyrektyw interpretacyjnych przy dokonywaniu wykładni przepisów określających odpowiedzialność banku. Zdaniem Spółki powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują na zasadność zarzutów, gdyż zajęcia środków zgromadzonych na rachunkach bankowych Spółki dokonane zostały z naruszeniem art. 33 pkt 6 w związku z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Jak wskazała Spółka, jej stanowisko jest zbieżne ze stanowiskiem prezentowanym przez Wojewódzki Urząd Pracy w [...] oraz Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, które jednoznacznie stwierdziły, że środki przekazywane na dofinansowanie POKL nie podlegają egzekucji sądowej i administracyjnej, tym samym roszczenia wynikające z tytułów wykonawczych pozostają w sprzeczności z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. i stanowiskiem [...].

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził, że nie podziela podniesionych w skardze zarzutów i naruszeń wskazanych przepisów u.p.e.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd administracyjny w zakresie swojej kognicji – stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych rozstrzygnięć. Sąd nie może natomiast dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżonym rozstrzygnięciem i zastępować organu w subsumpcji stanu faktycznego do określonej normy prawnej.

Uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a - c i § 2 P.p.s.a. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia.

W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, że przy wydawaniu zaskarżonych postanowień doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. P.p.s.a.

Podkreślenia wymaga kwestia, że procedura ustanowiona w u.p.e.a., co do zasady nie służy ustaleniu bądź określeniu obowiązków zobowiązanego, a przymusowemu wykonaniu tych obowiązków w drodze egzekucji. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym typem postępowania administracyjnego, mającego własne instytucje procesowe i środki zaskarżenia. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym przepisy k.p.a. mają odpowiednie zastosowanie, co oznacza, że zakres ich stosowania uzależniony jest od konkretnej kwestii powstałej w toku postępowania egzekucyjnego i w sytuacji, która nie jest wprost, bądź odmiennie uregulowana w ustawie egzekucyjnej.

Co istotne, organ egzekucyjny, prowadząc postępowanie egzekucyjne winien kierować się zasadami ogólnymi określonymi zarówno w przepisach 7-12 k.p.a., jak również przepisami art. 1 -18 u.p.e.a.

Dla rozważań niniejszej sprawy wyjaśnienia wymaga kwestia, że w dziale I ustawy (u.p.e.a.) zawarte są przepisy dotyczące zasad ogólnych, w których przewidziane są m.in. wyłączenia z egzekucji - przedmiotowe jak i podmiotowe. Wyłączenia przedmiotowe - inaczej realne - polegają na wyłączeniu przez ustawodawcę z egzekucji określonych składników należących do majątku zobowiązanego. Przejawem tych ograniczeń są przepisy art. 8-10 i 12-13 u.p.e.a. Istotne znaczenie ma system środków ochrony podmiotów zobowiązanych, w stosunku do których egzekucja administracyjna jest prowadzona (szerzej zob. R. Hauser, Ochrona obywatela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Poznań 1988, s. 18-20). Gwarancję poszanowania słusznych interesów zobowiązanego stanowią również zasady ogólne KPA, stosowane odpowiednio w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 u.p.e.a. Umożliwiają one "sprowadzenie przymusu prawnego do granic niezbędnych dla zapewnienia poszanowania przepisów prawnych" (szerzej zob. R. Hauser, A. Skoczylas, Rola zasad ogólnych postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, [w:] J. Niczyporuk (red.), Kodyfikacja postępowania administracyjnego. Na 50-lecie KPA, Lublin 2010, s. 225-232). Zapewnienie ochrony procesowej zobowiązanemu nie może być traktowane jako sprzeczne z najważniejszym celem postępowania egzekucyjnego, ponieważ tylko łączne pojmowanie interesów obu głównych uczestników tego postępowania - wierzyciela i zobowiązanego - pozwoli na skuteczne i usprawiedliwione wyegzekwowanie dochodzonego obowiązku.

Przepisy o ograniczeniach egzekucji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Zobowiązany nie może zrzec się wobec organu egzekucyjnego uprawnień wynikających z omawianej zasady. Nie jest dopuszczalna umowna modyfikacja katalogu przedmiotów podlegających wyłączeniu spod egzekucji.

Szczególnego podkreślenia wymaga kwestia, że organ egzekucyjny każdorazowo zobowiązany jest uwzględniać wyłączenia zawarte w art. 8 u.p.e.a. z urzędu. Z kolei sam zakres wyłączeń spod egzekucji trzeba traktować jako wyjątek od zasady prowadzenia egzekucji z przedmiotów należących do zobowiązanego. Nie należy zatem w odniesieniu do art. 8 u.p.e.a. stosować wykładni rozszerzającej (zob. Komentarz do art. 8 u.p.e.a. {w} "Postępowanie egzekucyjne w administracji" – Komentarz pod redakcją prof. Romana Hausera, prof. Andrzeja Skoczylasa - 5 wydanie i powołane tam orzecznictwo: wyrok NSA z 18.12.1996 r., SA/La 2983/95, niepubl., wyrok NSA z 7.3.1997 r., I SA/Gd 1180/96, niepubl.; wyrok NSA z 3.9.2003 r., III SA 3025/02, niepubl.). Zatem w sytuacji skierowania egzekucji przez organ egzekucyjny do przedmiotów, kwot pieniężnych oraz wierzytelności wskazanych w art. 8-10 u.p.e.a., zobowiązany może zakwestionować zgodność z prawem takiego postępowania organu egzekucyjnego i egzekutora, składając skargę na tę czynność na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a.

Podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego przed niezasadnym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji są zarzuty, których katalog zawarty został w art. 33 §1 u.p.e.a. Zarzuty zgłaszane są organowi egzekucyjnemu i do tego organu należy "ostateczne" rozstrzygnięcie o zasadności bądź bezzasadności czy też niedopuszczalności zarzutów.

Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zgłoszone zarzuty organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie tych zarzutów, przy czym w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (§ 4).

Z przytoczonej wyżej regulacji trybu postępowania w sprawie zarzutów wynika, że postępowanie prowadzące do wyrażenia, w formie postanowienia, stanowiska wierzyciela inicjowane jest przez organ egzekucyjny. Ponadto postępowanie to dotyczy kwestii wynikłych w toku egzekucji, ale nie rozstrzygnięcia co do dalszego jej prowadzenia bądź umorzenia. Stąd niewątpliwie ma charakter uboczny, ale jednocześnie bezpośrednio wpływający na dalszy bieg egzekucji. Wierzyciel jest obowiązany zająć stanowisko w przedmiocie zgłoszonych zarzutów do czasu, gdy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.

Przedmiotem rozstrzygania w niniejszej sprawie był zarzut Spółki w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym wniesiony na podstawie art. 33 pkt 6 u.p.e.a. W uzasadnieniu zarzutu Spółka argumentowała, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunków bankowych był niedopuszczalny z uwagi na zapis art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Nadto w ocenie Spółki, na mocy ww. przepisu obowiązki wskazane w tytułach wykonawczych nr [...] i [...] w ogóle nie podlegają egzekucji.

W zaskarżonym rozstrzygnięciu organ konsekwentnie podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, zgodnie z którym należności objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi podlegają egzekucji administracyjnej. Jak wskazał organ są to należności wynikające z decyzji wydanych na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 9 u..f.p. i zgodnie z art. 60 pkt 6 u.f.p. są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym. Na mocy art. 66 u.f.p. do ich egzekucji mają zastosowanie przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zatem bez wątpienia – zdaniem organu - należności z tytułu zwrotu płatności dokonanych w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich, a więc takie, jak objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi podlegają egzekucji administracyjnej.

W ocenie Sądu organy nie wykazały - w sposób nie budzący wątpliwości – istotnej dla sprawy okoliczności, czy Spółka nie dysponuje również środkami podlegającymi wyłączeniu w myśl art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., zgodnie z którym nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz środki pochodzące z płatności w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich otrzymanych w formie zaliczki.

Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca mogła dysponować środkami zgromadzonymi na zajętych rachunkach bankowych, które nie podlegają egzekucji administracyjnej. Skarżąca na każdym etapie postępowania argumentowała, że środki te zostały przekazane na rachunek bankowy w związku z realizowanymi przez skarżącą projektami z Europejskiego Funduszu Społecznego.

Na etapie zażalenia Spółka wskazała, że w dniu [...] sierpnia 2011 r. zawarła z Bankiem umowę rachunku bankowego wyłącznie celem przeprowadzenia transakcji związanych z realizacją projektów w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, stąd też w ramach tej umowy otwarte zostały rachunki pomocnicze - po jednym dla każdego z realizowanych w tamtym okresie projektów. Na rachunkach pomocniczych dokonywane były operacje związane wyłącznie z realizowaniem projektów, a z historii rachunków wynika, że były to środki przeznaczone na konkretne cele. Powyższa okoliczność winna zostać przez organ zweryfikowana.

Zaznaczenia wymaga kwestia, że wyłączenie spod egzekucji środków z dotacji przyznanej z budżetu państwa, na mocy art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. następuje z mocy prawa. Poza sporem pozostaje również kwestia, że bank zobowiązanego pełni rolę quasi-egzekutora, który obowiązany jest czuwać na obsługą wyodrębnionego dla tego celu rachunku bankowego. W tym miejscu wskazania wymaga, iż Bank w swojej korespondencji nie odniósł się do pytań postawionych przez organ egzekucyjny.

W ocenie Sądu organ nie odniósł się do historii przelewów przychodzących na rachunkach bankowych Spółki prowadzonych w Banku, z których wynika, z jakiego źródła pochodzą wpłacone kwoty, oraz na jakie cele są one przeznaczone.

Organ winien zweryfikować swoje stanowisko w kontekście stanowiska wierzyciela zawartym w postanowieniu z dnia [...] lipca 2013 r. uznającym zarzut Spółki za zasadny (k. 175 akt adm.). W uzasadnieniu wierzyciel wskazał bowiem, że w opinii Instytucji Pośredniczącej ze stanowiska dłużnika i dokumentacji załączonej do wniesionego zarzutu wynika, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia środków znajdujących się na rachunkach bankowych przeznaczonych do obsługi innych projektów, w tym takich, co do których nie stwierdzono nieprawidłowości, jak również realizowanych w innych województwach, tj. nr: [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...]. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż postawiony przez dłużnika zarzut jest słuszny, a zajęte środki nie podlegają egzekucji administracyjnej na podstawie art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Niezasadnym jest zatem podtrzymywanie wniosku wierzyciela w sprawie kontynuowania egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz nr [...] ze środków innych aniżeli przekazane na realizację projektów, w przypadku których powstały zobowiązania.

Nadto Sąd zauważa, że z pisma z dnia [...] maja 2013 r. Wojewódzkiego Urzędu Pracy w [...] (k. 25 akt adm.) oraz pisma z dnia [...] czerwca 2011 r. Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Departament Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym (k. 23 akt adm.), wynika, że środki przekazywane na dofinansowanie POKL nie podlegają egzekucji sądowej i administracyjnej.

Jednocześnie Sąd nie przesądza, czy przepis art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. miał zastosowanie w stosunku do skarżącej, ale stwierdza wyłącznie, że wymagało to wyjaśnienia w kontekście okoliczności, na które powoływała się skarżąca na każdym etapie postępowania. Jeżeli bowiem wyczerpana zostałaby przesłanka z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., to oznaczałoby, iż środki na tym rachunku nie podlegają egzekucji.

W ocenie Sądu, działania organów winny zmierzać do wyjaśnienia powyższej kwestii, poprzez ocenę zgromadzonych dokumentów, a w razie potrzeby uzyskania dodatkowych dokumentów czy wyjaśnień od skarżącej.

Analiza zaskarżonych rozstrzygnięć nie pozwala jednak Sądowi na zajęcie stanowiska, czy środki na przedmiotowych rachunkach są tymi, które podlegają egzekucji czy też nie. W przypadku bowiem, gdyby okazało się, że na rachunki wpływają także inne środki lub umowa zawarta z Bankiem taką możliwość przewiduje, a które nie podlegały wyłączeniu spod egzekucji, wówczas organ obowiązany byłby odmówić uwzględnienia zarzutu.

Z uwagi na okoliczność, że kwestii tej nie można jednoznacznie przesądzić, wydane rozstrzygnięcia podlegały uchyleniu.

Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie, zostały bowiem wydane z naruszeniem przepisów art. 7, a zwłaszcza art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu tego materiału ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.

Reasumując należy stwierdzić, że Sąd uwzględnił skargę z powodu konieczności wyjaśnienia kwestii, związanej ze statusem środków na rachunkach bankowych.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.

O zwrocie kosztów Sąd rozstrzygnął zgodnie z art. 200 oraz 205 § 2 P.p.s.a.