Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 840/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.17 ust 2
journal: Dz.U. 1962 nr 10 poz 49
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant ref. staż. Anna Dziosa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2012 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 840/12

UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Minister Spraw Wewnętrznych (dalej "Minister"), po rozpatrzeniu odwołania R. S. (dalej "skarżącej") od decyzji Wojewody [...] (dalej "Wojewody") z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], odmawiającej stwierdzenia posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego, utrzymał decyzję Wojewody w mocy.

II. Zaskarżona decyzja Ministra z dnia [...] marca 2012 r. zapadła w następującym stanie faktycznym:

1. W dniu [...] listopada 2009 r. do Wojewody wpłynął wniosek skarżącej reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego.

2. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Wojewoda odmówił stwierdzenia posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego.

3. Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

4. Wyrokiem z dnia 14 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1406/11, Sąd uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...]. Uzasadniając orzeczenie Sąd stwierdził, że w świetle treści uzasadnienia decyzji oraz akt postępowania administracyjnego organ miał podstawy do wydania decyzji merytorycznej.

III. Rozpatrzywszy ponownie odwołanie od decyzji Wojewody zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] marca 2012 r., Minister utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie odwoławcze, Minister wskazał w szczególności, co następuje:

1. Skarżąca urodziła się jako R. S., w dniu [...] lipca 1946 r. w B., córka J. i D. nazwisko rodowe F. (dowód: odpis zupełny aktu urodzenia Nr [...], sporządzonego w dniu [...] września 1947 r. w aktach sprawy). Rodzice skarżącej po II wojnie światowej zamieszkiwali w L. przy ul. [...] (dowód: potwierdzone urzędowo za zgodność z oryginałem kopie zaświadczeń o czasowym pobycie na terenie m. L. wydane w dniu [...] maja 1947 r. przez Urząd Miejski w L., Wydział Ewidencji Ludności, Oddział Rejestru Mieszkańców w aktach sprawy), skąd rodzina S. wyemigrowała do R.

W dniu [...] lutego 1955 r. R. (R.) S. została zarejestrowana jako obywatel Z. (dowód: certyfikat naturalizacji wraz z tłumaczeniem na język polski w aktach sprawy). Następnie w dniu [...] lipca 1965 r. skarżąca została zarejestrowana jako obywatelka południowej R. (dowód: powiadomienie o rejestracji obywatela P. wraz z tłumaczeniem na język polski w aktach sprawy).

W dniu [...] lutego 1980 r. skarżąca nabyła obywatelstwo [...] (dowód: świadectwo potwierdzające obywatelstwo [...] wydane w dniu [...] września 2008 r. przez Urząd Administracji Ludności i Migracji w R. wraz z tłumaczeniem na język polski w aktach sprawy). Obecnie skarżąca zamieszkuje w I. i legitymuje się [...] paszportem wydanym na imię i nazwisko: R. S.

2. Art.4 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. R.P. Nr 7, poz.44), dalej "ustawy z 1920 r." stanowił, iż obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie. Art.5 ustawy stanowił, że przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne - obywatelstwo matki.

Skarżąca urodziła się jako dziecko "ślubne" J. S. i D. S. nazwisko rodowe F. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy wskazują, że ojciec skarżącej posiadał obywatelstwo polskie w dacie urodzenia skarżącej, która w wyniku powyższego nabyła przez urodzenie obywatelstwo polskie.

3. W konsekwencji powyższego ustalenia wymaga, czy skarżąca nie utraciła obywatelstwa polskiego do dnia wydania niniejszej decyzji. Ponieważ w czasie obowiązywania ustawy z 1920 r. skarżąca była małoletnia, mogła utracić obywatelstwo polskie wyłącznie w przypadku utraty obywatelstwa przez swojego ojca (wniosek wynikający z art.13 ustawy z 1920 r.).

Do dnia [...] stycznia 1951 r. utratę obywatelstwa polskiego regulował art. 11 ustawy z 1920 r., zgodnie z którym utrata obywatelstwa polskiego następowała z mocy prawa przez nabycie obcego obywatelstwa lub przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody (Komisarza Rządu W.), wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu. Osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej mogły nabyć obywatelstwo obce nie inaczej, jak po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestawały być uważane za obywateli polskich.

Po wyemigrowaniu z Polski ojciec skarżącej został zarejestrowany w dniu [...] stycznia 1955 r. jako obywatel Z. (dowód: świadectwo naturalizacji wraz z tłumaczeniem na język polski w aktach sprawy), a następnie, w dniu [...] stycznia 1965 r. jako obywatel P. (dowód: powiadomienie o rejestracji obywatela P. wraz z tłumaczeniem na język polski w aktach sprawy). Brak jest zatem dowodów wskazujących na to, że do nabycia przez ojca skarżącej obywatelstwa obcego doszło w okresie obowiązywania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r.

4. Ustalić w związku z powyższym należy, czy we wskazanym wyżej okresie ojciec skarżącej przyjął urząd publiczny w państwie obcym (pkt 2 art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r.).

Od 1948 r. rodzina S. zamieszkiwała na stałe w L., w P.

W swoim życiorysie sporządzonym w maju 2010 r., obejmującym też historię jej rodziców, skarżąca wskazała, że w okresie od 1948 r. do 1958 r. jej ojciec wykonywał zawód nauczyciela języka [...] i funkcję duchownego ([...]). Informację tą potwierdza informacja zawarta w świadectwie naturalizacji ojca skarżącej z [...] stycznia 1955 r. w którym wskazano jako jego zawód: [...].

Ponadto w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie wydane w dniu [...] września 1946 r. przez Komitet [...] w B. o treści: "Niniejszym zaświadczany, że Ob. S. J. od [...] czerwca 45 r. był kierownikiem [...] Szkoły powszechnej przy Wojew. komitecie [...] w B. do [...] sierpnia r. b.".

Podkreślić też należy, że pełnomocnik skarżącej załączył do akt sprawy tłumaczenie z języka polskiego na angielski zaświadczenia wydanego w dniu [...] lipca 1948 r. przez Publiczną Szkołę [...] w L. im. [...], potwierdzające zatrudnienie J. S. w okresie od 1946 do 1948 w tej szkole jako nauczyciela. Powyższe informacje zostały potwierdzone przez skarżącą w życiorysie. Także w piśmie z dnia [...] maja 2011 r. pełnomocnik skarżącej zawarł informacje o tym, że w latach 1945-1948 ojciec skarżącej był nauczycielem.

Analiza dokumentów pozyskanych z [...] Instytutu Historycznego im. [...] w W. w postaci kopii kart korespondencji [...] w sprawie emigracji J. S. do R. vel R. wskazuje, że ojciec skarżącej pełnił też, przed wyjazdem z Polski funkcję [...].

Dowodzą tego: (-) wpis w Karcie Informacyjnej dotyczącej ojca skarżącej, (-) pismo W. B., Dyrektora na Polskę [...], do [...], (-) pismo W. B. z dnia [...] Sierpnia 1948 r. Dyrektora na Polskę [...] do Board of Deputies, (-) pisma [...] z [...] maja 1948 r. do Ambasady [...] w Polsce oraz z dnia [...] lipca 1948 r. do [...], (-) pismo [...] S., z dnia [...] lipca 1948 r., skierowane do Przewodniczącego Kongregacji [...] w L., R.

W ocenie Ministra zebrany w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny i logiczny wskazuje, że ojciec skarżącej, zarówno przed swoim wyjazdem z Polski, jak i po osiedleniu się w R. wykonywał zawód nauczyciela języka [...] oraz pełnił funkcję [...]. Podkreślić należy fakt, iż ojciec skarżącej musiał być osobą znaczącą (zapewne ze względu na swoja pozycję zawodową oraz pełnioną funkcję [...]), o czym świadczy osobiste zaangażowanie urzędników wysokiego szczebla (dyrektor na Polskę) [...], oraz [...] i Kongregacji [...] w L. w procedurę ułatwienia rodzinie S. emigracji z Polski do R.

W przedwojennej literaturze odnoszącej się do problematyki obywatelstwa polskiego wykonywanie zawodu nauczyciela w państwie obcym uznawane było za sprawowanie urzędu publicznego (A. Bagieński: Obywatelstwo Państwa Polskiego, Systematyczny zbiór przepisów dotyczących nabycia i utraty obywatelstwa polskiego, Lublin 1938 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 46/08 wskazał, że "ustawa z 1920 r. nie rozstrzygała kwestii istoty urzędu publicznego, ani kwestii stosunku prawnego, na zasadzie którego nastąpiło objęcie tego urzędu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2007 r. sygn. akt II OSK 1780/06, niepublikowany). Należy podzielić pogląd orzekających w niniejszej sprawie organów, że praca na stanowisku nauczyciela w państwie obcym wypełniała przesłankę z art. 11 pkt 2 ustawy jako piastowanie urzędu publicznego w państwie obcym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w cyt. powyżej wyroku przez urząd publiczny należy rozumieć stanowisko w służbie publicznej państwowej, samorządowej i we wszystkich instytucjach publicznoprawnych. W piśmiennictwie (por. W. Ramus, Instytucje prawu o obywatelstwie polskim, Warszawa 1980. str. 256) prezentowano również pogląd, że tego rodzaju urzędy i instytucje obowiązane są zawsze działać w interesie danego państwa, który może być niezgodny, a nawet sprzeczny z interesem państwa polskiego. W ocenie Sądu nie budzi zatem wątpliwości, że wykonywanie zawodu nauczyciela w państwie obcym – P., było piastowaniem urzędu publicznego, w rozumieniu art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, skutkującym utrata z mocy prawa obywatelstwa polskiego

Natomiast oceniając piastowanie funkcji [...] przez obywatela polskiego w państwie obcym należy posiłkować się orzecznictwem sądowoadministracyjnym, w którym przesądzono, że w tego rodzaju sprawach o obywatelstwie rozstrzyga kwalifikacja leg is fori (merytorycznie właściwym jest prawo miejsca siedziby władzy orzekającej, por. np. wyroki; NSA z dnia 12 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1693/06, NSA z dnia 21 grudnia 2007 r., sygn. akt II OSK 1783/06, NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r, sygn. akt II OSK 322/07, WSA z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 620/09 - niepublikowane).

Dokonując zatem interpretacji przesłanki utraty obywatelstwa polskiego poprzez przyjęcie urzędu publicznego (podobnie jak wstąpienie do służby wojskowej) w państwie obcym przy zastosowaniu wykładni leg is fori należy w każdym przypadku uwzględnić przepisy prawa polskiego.

W świetle tego kryterium ustalić należy, czy w związku z pełnieniem w latach 40-tych XX w. w Kongregacji [...] w L. funkcji duchownego ([...]) i nauczyciela języka [...] ojciec skarżącej przyjął urząd publiczny w państwie obcym.

Departament Obywatelstwa i Repatriacji, w ramach pomocy prawnej, uzyskał stanowisko Departamentu Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych MSWiA z dnia [...] września 2009 r. (kopia w aktach sprawy), w którym podniesiono, że Interpretacja stosunków pomiędzy państwem a związkami wyznaniowymi na tle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r. (Dz. U. Nr 44, poz. 267, z późn. zm.) doprowadziła do ukształtowania się w nauce prawa i orzecznictwie sądowym poglądu o publicznoprawnym charakterze związków wyznaniowych prawnie uznanych. Różnice dotyczą tylko wskazywania podstaw prawnych osobowości publicznoprawnej.

Zgodnie z art.1 załącznika do rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 października 1927 r. o uporządkowaniu stanu prawnego w organizacji gmin wyznaniowych żydowskich na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej z wyjątkiem województwa śląskiego (Dz. u. z 1928 r. Nr 52, poz. 500) - Żydzi, mieszkańcy Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem województwa śląskiego, tworzyli Związek Religijny, publiczno-prawny, a związek ten składał się z gmin. Z powyższego wprost wynika publicznoprawny charakter Związku Religijnego, do którego należały gminy wyznania [...].

W ocenie Departamentu Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji należy dokonać analizy, które z funkcji pełnionych w wyżej wymienionym związku lub gminie wyznaniowej [...] można porównywać z " urzędem publicznym".

Wydaje się, że wspomniane porównanie może dotyczyć rabina, który zgodnie z art. 46 wyżej wymienionego załącznika miał wyłączne prawo udzielania ślubów i rozwodów w obrębie swojej gminy. Podobne porównanie może odnosić się także do nauczycieli szkół religijnych, o których mowa w art. 47 cytowanego wcześniej załącznika — w szczególności, jeżeli szkoła ta miała uprawnienia szkoły publicznej.

Omawiane porównanie osób pełniących wyżej wymienione funkcje jest uprawnione z tego powodu, że osoby te we wskazanym wcześniej zakresie stawały się, funkcjonariuszami publicznymi i podlegali władzom państwowym

Na tle powyższego, w ocenie organu odwoławczego, pełnienie w Kongregacji [...] w L. funkcji duchownego ([...]) i nauczyciela języka [...] od 1948 r. w P., na gruncie ówczesnego prawa polskiego (do czego uprawnia zastosowanie, aprobowanej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, kwalifikacji legis fori) należy uznać za sprawowanie urzędu publicznego (w instytucji publicznoprawnej, jakim był wówczas Związek Religijny, który składał się z gmin [...]) w państwie obcym. Oznacza to, że wypełniona została przesłanka z art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, skutkująca utratą z mocy prawa obywatelstwa polskiego.

Powyższe oznacza, że ojciec skarżącej utracił, na podstawie art.11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r., obywatelstwo polskie, gdyż w państwie obcym – R. - wykonywał zawód nauczyciela języka [...] oraz pełnił funkcje duchownego (rabina) w Kongregacji [...] w L. Wraz z nim, na podstawie art. 13 cytowanej ustawy, obywatelstwo polskie utraciła jego małoletnia wówczas skarżąca.

5. Należy wyraźnie wskazać, iż w aktach sprawy brak jest dowodów na zaistnienie faktów skutkujących nabyciem przez skarżącą obywatelstwa polskiego, w okresie późniejszym, tj. na podstawie przepisów ustawy z 1920 r., ewentualnie ustaw późniejszych.

6. Wskazać należy, że pismem z dnia [...] maja 2011 r. organ odwoławczy wezwał skarżącą, reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika do przedłożenia do akt sprawy dokumentów potwierdzających przebieg pracy zawodowej jej ojca w R.

Pismem z dnia [...] maja 2011 r. pełnomocnik skarżącej poinformował, że "Ojciec wnioskodawczyni po wyjeździe z Polski nie wykonywał żadnej funkcji publicznej. Wykonywał prace dorywcze. Informacja zawarta w świadectwie naturalizacji oznacza, iż był w tym czasie ministrantem. Żadne inne dokumenty z tego okresu się nie zachowały".

Organ odwoławczy mając jednak na uwadze, że z dokumentów przesłanych przez [...] Instytut Historyczny im. [...] wynika, że ojciec skarżącej miał objąć funkcję duchownego Kongregacji [...] w L., ponownie, pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. wezwał skarżącą do przedłożenia do akt sprawy dokumentów potwierdzających przebieg pracy zawodowej jej ojca w R., w szczególności dotyczących jego pracy jako nauczyciel, duchowny (rabin) w Kongregacji [...] w L.

Pismem z dnia [...] lutego 2012 r. pełnomocnik skarżącej poinformował, że "wnioskodawczym w pełni podtrzymuje swoje dotychczasowe twierdzenia i wyjaśnienia. Zobowiązanie MSW jest nie tylko zbędne w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wyjaśnień strony, ale przede wszystkim niewykonalne. Wnioskodawczym bowiem nie posiada żadnych dokumentów mogących potwierdzić przebieg pracy zawodowej jej ojca. Po wyjeździe z Polski ojciec wnioskodawczym wykonywał prace dorywcze, a następnie wykonywał posługi kapłańskie jako ministrant; nigdy nie pełnił żadnych funkcji publicznych".

Podkreślić jednak należy, że pełnomocnik nie przedłożył żadnego dokumentu wskazującego na to aby skarżąca wystąpiła do uprawnionych władz państwa obcego o wydanie stosownych dokumentów dotyczących pracy jej ojca w R., a władze te odmówiły jej wydania takich dokumentów /zaświadczenia/ (patrz wyroki

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2361/05 i z dnia 13 września 2007 r., sygn. akt IV Sa/Wa 1222/07 niepublikowane).

Ze względu jednak na fakt, iż dokumenty (zaświadczenia) dotyczące zatrudnienia ojca skarżącej w R. w okresie obowiązywania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, są wydawane wyłącznie przez właściwe organy państwa obcego, na wniosek osób zainteresowanych, ich pozyskanie we własnym zakresie przez organy I i II instancji wykracza poza kompetencje polskich organów administracji publicznej prowadzących przedmiotową sprawę. Tym samym cały ciężar dowodowy w tym zakresie obarcza wyłącznie skarżącą, która ubiega się o potwierdzenie posiadania statusu obywatela polskiego. Potwierdził to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 12 marca 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 147/08, stwierdzając, iż "Trafnie podniósł organ odwoławczy, iż w tej sprawie na skarżącym, który ubiega się o określone uprawnienia, spoczywa ciężar przedstawienia dowodu na okoliczności uzasadniające uzyskanie prawa, a to dlatego, że obowiązujące w I. przepisy dotyczące ochrony danych osobowych nie przewidują wydania zaświadczenia na żądanie organu, a tylko na wniosek zainteresowanej osoby. Zatem inicjatywa dowodowa musi być w tym zakresie przejawiana przez stronę postępowania".

Z powyższego wynika, iż w niniejszej sprawie jedynie skarżąca może przedstawić dokumenty pozwalające ustalić istotne dla rozstrzygnięcia fakty związane ze statusem obywatelstwa polskiego jej ojca, a biorąc pod uwagę art. 13 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r., także jej statusu obywatelstwa. W ocenie Ministra skarżąca miała możliwości uzyskania przedmiotowych dokumentów poprzez wystąpienie, ze stosownym zapytaniem, do [...],[...], Kongregacji [...] w L. lub ich następców prawnych oraz innych organów, które posiadają dane dotyczące przebiegu pracy zawodowej jej ojca.

Przepis art. 77 § 1 Kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy (wyrok NSA w Warszawie - sygn. I SA 1110/01). Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne (wyroki NSA w Warszawie - sygn. III SA 2431/99, III SA 2322/98). Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych (wyrok NSA w Gdańsku - sygn. akt I SA/Gd 860/97).

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 820/08 wskazał, iż "należy podkreślić, że wystąpienie z wnioskiem o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wiąże się z obowiązkiem współpracy wnioskodawcy z organem prowadzącym postępowanie w celu ustalenia wszystkich niezbędnych w tym zakresie okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonych okoliczności może prowadzić do wydania decyzji niekorzystnej dla strony " (patrz też wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 172/07).

IV. Skarżąca wniosła do Sądu skargę na decyzję Ministra, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie:

- art. 11 ustawy z 1920 r. poprzez uznanie, że ojciec skarżącej pełnił funkcję publiczną w państwie obcym,

- art. 13 ustawy z 1920 r. poprzez uznanie, iż skarżąca utraciła obywatelstwo polskie z powodu utraty obywatelstwa polskiego przez jej ojca.

- art. 7, 75, 77, 80, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez ustalenie, iż ojciec skarżącej wykonywał zawód nauczyciela i rabina w państwie obcym przed 19 stycznia 1951 r.

Uzasadniając zarzuty skargi, skarżąca podniosła w szczególności, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy na brak podstaw do stwierdzenia, że ojciec skarżącej miałby przyjąć funkcje publiczną "w państwie obcym". Ojciec skarżącej wyjechał bowiem z Polski do P. Mianem tym określano do czasu uzyskania niepodległości brytyjską kolonię w południowej A. J. S. nabył obywatelstwo brytyjskie dopiero w dniu [...] stycznia 1955 r., a obywatelstwo P. w dniu [...] stycznia 1965 r. Ojciec skarżącej nie mógł zatem spełnić przesłanki utraty obywatelstwa polskiego z mocy art. 11 ustawy z 1920 r., nie będąc nie tylko obywatelem obcego państwa, ale przede wszystkim nie przebywając na terytorium suwerennego państwa.

Minister z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów ustalił, iż ojciec skarżącej po osiedleniu się w R. wykonywał zawód nauczyciela i pełnił funkcję rabina w Kongregacji [...] w L. Żaden zgromadzony w aktach sprawy dowód (dokument) na ustalenie takich faktów nie wskazuje.

Z przebiegu zatrudnienia i wykonywania przez ojca skarżącej zajęć przed wyjazdem z Polski nie można wyciągać opartych wyłącznie na dywagacjach wniosków, iż ojciec skarżącej musiał być osobą znaczącą (zapewne ze względu na swoją pozycję zawodową oraz pełnioną funkcję rabina) i w konsekwencji przesądzić, iż z tych względów musiał zapewne pełnić po wyjeździe z Polski te same funkcje.

Warto przy tym zwrócić uwagę na dążenie organu naczelnego do wykazania tej okoliczności w trakcie postępowania odwoławczego.

Wadliwie przyjął Minister, że w dacie nabycia obcego obywatelstwa ojciec skarżącej pełnił funkcję [...]. Stoi to w sprzeczności ze znaczeniem w języku polskim angielskiego zwrotu [...], ale również z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Trudno sobie bowiem wyobrazić piastowanie wysokiego stanowiska w administracji bez posiadania obywatelstwa. Dodatkowo kierując się rozumowaniem Ministra należałoby uznać, iż ojciec skarżącej nie posiadając do dnia [...] stycznia 1955 r. obywatelstwa [...] musiałby pełnić funkcję [...] w W. skoro P. była brytyjską kolonią.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na ustalenie, iż po wyjeździe z Polski, a przed nabyciem obywatelstwa Z. ojciec skarżącej był ministrantem (informacja zawarta w świadectwie naturalizacji) i nie wykonywał zawodu nauczyciela ani pełnił żadnej funkcji publicznej w obcym państwie (informacja wynikająca z życiorysu i oświadczeń strony).

W aktach sprawy brak było dowodów, które przeczyłyby twierdzeniem strony. Powołana przez Ministra informacja wynikająca z życiorysu, iż ojciec skarżącej w latach 1948-8 wykonywał zawód nauczyciela języka [...] i funkcję duchownego nie stoi w sprzeczności z innymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie. A ustalenie na tej podstawie, iż w całym wskazanym okresie ojciec skarżącej był nauczycielem języka [...] i wykonywał zarazem funkcję rabina w L. należy uznać za wykraczające poza zakres swobodnej oceny dowodów i naruszające słuszny interes strony.

Skarżąca w trakcie postępowania wskazywała, iż nie ma możliwości pozyskania zaświadczenia o niespełnieniu przez jej ojca funkcji publicznych przed [...] stycznia 1951 r., a zobowiązanie organu naczelnego jest niewykonalne. Stąd też skarżąca zarzuca zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 k.p.a. również poprzez zobowiązywanie strony do uzupełniania materiału dowodowego o dokumenty niemożliwe do pozyskania.

W nawiązaniu do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 351/11 w przedmiotowo podobnej sprawie wskazać należy, że stosownie do treści art.7 i 77 k.p.a. ciężar dowodu spoczywa przede wszystkim na organie. Zgodnie z art.7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją bowiem na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Wprawdzie w orzecznictwie przyjmuje się, iż strona nie powinna pozostać bierna w prowadzanym postępowaniu administracyjnym, nie ma jednak przepisu, który nakładałby na nią obowiązek dostarczenia organowi konkretnych dowodów. Ponadto organ obowiązany jest dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. O ile organ w sposób jednoznaczny nie jest w stanie wykazać, iż skarżący rzeczywiście utracił obywatelstwo polskie, brak jest podstaw do stwierdzenia, iż obywatelstwo to utracił.

W ocenie skarżącej strona w takim postępowaniu nie ma obowiązku udowadniania faktów bądź braku faktów negatywnych i niedopuszczalne jest wyciąganie dla niej negatywnych skutków procesowych w związku z obiektywną niemożliwością zrealizowania zobowiązania organu administracji do pozyskania i załączenia dowodu wykluczającego istnienie przesłanki negatywnej.

V. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z dnia 20 września 2002 r.} Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.").

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra jest zgodna z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jej wydania.

Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.

W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na

wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą

przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą

przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do następujących wniosków: Podstawę prawną do orzekania przez organy obu instancji w przedmiocie stwierdzenia posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego stanowił art. 17 ust.4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim.

Ponownie rozpatrując odwołanie skarżącej od decyzji Wojewody Minister zobowiązany był, na zasadzie art.153 p.p.s.a. do zastosowania się do ocen i wytycznych zawartych w poprzednim wyroku Sądu w sprawie, tj. w wyroku z dnia 14 października 2011 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IVSA/Wa 1406/11.

Obowiązek ten został przez organ odwoławczy wykonany. Stosownie bowiem do oceny zawartej w wyroku, w świetle której zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie upoważnia do stosowania instytucji z art.138 § 2 k.p.a., organ orzekł w sprawie co do meritum, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą poświadczenia posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego.

Trafnie uznał Minister, że zasadniczą kwestią w sprawie jest ustalenie, czy skarżąca utraciła obywatelstwo polskie na podstawie art. 13 w związku z ar. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r., tj. w następstwie przyjęcia przez ojca skarżącej urzędu w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody (Komisarza Rządu W.).

Sąd za trafne uznaje przyjęcie przez organ, że ocena czy ojciec skarżącej przyjął urząd publiczny w państwie obcym (to jest w ówczesnej R. - terytorium podporządkowanego W.) winna być dokonana przy zastosowaniu wykładni legis fori, tj. z uwzględnieniem przepisów prawa polskiego.

W konsekwencji Sąd podziela również trafność wnioskowania organu, opartego o analizę wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wypowiedzi przedwojennej doktryny prawa, regulacji prawnych obowiązujących w tym samym czasie co ustawa z 1920 r., jak i aktualnego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że co do zasady wykonywanie w państwie obcym zawodu nauczyciela, jak też pełnienie funkcji duchownego wyznania judaistycznego było równoznaczne z pełnieniem urzędu w państwie obcym.

W ocenie Sądu prawidłowo przyjęto w postępowaniu administracyjnym, że w świetle zgromadzonych dokumentów (życiorys skarżącej, informacja zawarta w świadectwie naturalizacji ojca skarżącej z [...] stycznia 1955 r., wpis w Karcie Informacyjnej dotyczącej ojca skarżącej, pismo W. B., Dyrektora na Polskę [...], do [...], pismo W. B. z dnia [...] Sierpnia 1948 r. Dyrektora na Polskę [...], pisma [...] z [...] maja 1948 r. do Ambasady B. w Polsce oraz z dnia [...] lipca 1948 r. do [...], pismo [...] S., z dnia [...] lipca 1948 r., skierowane do Przewodniczącego Kongregacji [...] w L., R.) wysoce prawdopodobnym jest pełnienie przez ojca skarżącej wskazanych wyżej funkcji (nauczyciela [...],[...]) w R., po wyjeździe z Polski.

Powyższe z kolei obligowało Ministra do przyjęcia założenia, że w niniejszej sprawie mogło dojść do utraty obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącej, a w konsekwencji do utraty obywatelstwa polskiego przez skarżącą.

Stwierdzić należy, że wprawdzie charakter działalności zawodowej ojca skarżącej w R. nie został wyjaśniony w postępowaniu administracyjnym w sposób pełny, niemniej wyniknęło to z braku podjęcia w tym zakresie przez skarżącą niezbędnej współpracy. Trafnie przyjął bowiem organ, że z racji wyczerpania dostępnych organowi środków dowodowych (archiwalnej dokumentacji), z których mógł skorzystać w ramach działań podejmowanych z urzędu, ustalenie istotnych okoliczności dotyczących przebywania ojca skarżącej za granicą wymagało stosownego współdziałania skarżącej. Skarżąca współpracy takiej nie podjęła pomimo skierowania przez organ do jej pełnomocnika dostatecznie sprecyzowanych wezwań (pisma z dnia [...] maja 2011 r. i z dnia [...] stycznia 2012 r.). Sąd podziela ocena organu, że twierdzenia skarżącej zawartej w pismach ustosunkowujących się do tychże wezwań, wskazujące na brak potrzeby, czy też możliwości podjęcia działań sugerowanych przez organ nie są poparte dostatecznie przekonującą argumentacją.

Nie sposób bowiem odmówić racji organowi podkreślającemu, iż dokumenty (ewentualnie zaświadczenia) dotyczące zatrudnienia ojca skarżącej na emigracji w okresie obowiązywania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego mogą być wydane przez właściwe organy państwa obcego wyłącznie na wniosek skarżącej, stąd ich pozyskanie we własnym zakresie przez polskie organ administracji wykracza poza jego kompetencje. Ciężar dowodowy we wskazanym wyżej zakresie spoczywa zatem z konieczności na skarżącej. Skarżąca ma możliwości uzyskania stosownych dokumentów także poprzez wystąpienie do [...],[...], Kongregacji [...] w L. lub ich następców prawnych oraz innych organów, które posiadają dane dotyczące przebiegu pracy zawodowej ojca skarżącej. Próby uzyskania takiej dokumentacji nie zostały przez skarżącą podjęte.

Podzielić zatem należy stanowisko wyrażone w orzecznictwie, stosownie do w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne (wyroki NSA w Warszawie - sygn. m SA 2431/99, III SA 2322/98). Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 czerwca 2009 r, sygn. akt OSK 820/08 oraz z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 172/07 wskazał, iż wystąpienie z wnioskiem o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wiąże się z obowiązkiem współpracy wnioskodawcy z organem prowadzącym postępowanie w celu ustalenia wszystkich niezbędnych w tym zakresie okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonych okoliczności może prowadzić do wydania decyzji niekorzystnej dla strony.

Argumenty skargi należy wobec powyższego uznać za nietrafne. W szczególności wbrew twierdzeniom skargi organ nie sugerował, że ojciec skarżącej objął w miejscu swojej emigracji stanowiska ministra do spraw religii (tj. wysokiego, kierowniczego stanowiska w administracji państwowej), stwierdził natomiast, odwołując się do polskiego

tłumaczenia używanego w odniesieniu do ojca skarżącej w dokumentach archiwalnych [...] terminu "[...]", że ojciec skarżącej był duchownym.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Z