Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1875/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 28  k.p.a
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędzia del. WSA Beata Kozicka Protokolant asystent sędziego Monika Tutak - Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 stycznia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1806/14 w sprawie ze skargi Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. [...] w O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. [...] w O. 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 19 stycznia 2015 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1806/14, uwzględnił skargę Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. [...] w O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu i: uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2013 r. (pkt 1); stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu (pkt 2); zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. [...] w O. kwotę 45złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia:

I

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (dalej: ZUS Oddział w O.) zwrócił się pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Dyrektor [...] OW NFZ) o rozpatrzenie sprawy dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M. A. (dalej: uczestnik postępowania) z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej na rzecz Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. [...] w O. (dalej: skarżąca, płatnik składek).

Dyrektor [...] OW NFZ decyzją z dnia [...] września 2013 r. - działając na podstawie art. 107 ust. 5, art. 109 oraz art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027, ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) - orzekł, że M. A. objęta jest obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej od dnia 29 października 2009 r. do dnia [...] listopada 2009 r.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Prezes NFZ wskazał, że uczestnik postępowania zawarł w dniu [...] października 2009 r. z płatnikiem składek umowę nazwaną "Umowa o dzieło nr [...]", której przedmiotem było poprowadzenie spotkania autorskiego z [...], według własnego scenariusza, w ramach dyskusyjnych Klubów Książki. Zgodnie z § 2 przedmiotowej umowy uczestnik postępowania rozpoczął wykonywanie dzieła w dniu [...] października 2009 r., a jego zakończenie nastąpiło w dniu [...] listopada 2009 r.

Organ odwoławczy wskazał, że umowa zawarta z uczestnikiem postępowania miała charakter typowego świadczenia usług, co w konsekwencji oznacza, że uczestnik postępowania podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako zleceniobiorca.

Zauważył ponadto, że w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r., płatnik składek wyjaśnił m.in. że "wykonanie dzieła polegało na przeprowadzeniu spotkania autorskiego z [...] w Miejskiej Bibliotece Publicznej w O. w dniu [...] listopada 2009 roku, w ramach Dyskusyjnych Klubów Książki. Wykonawca z wykształcenia jest teologiem. Wykonawca zapoznał się z twórczością [...] i w oparciu o tę wiedzę oraz o potrzeby użytkowników przygotował scenariusz spotkania wraz z zestawem zagadnień do dyskusji (...) Usługa miała charakter jednorazowy dostosowany do indywidualnych potrzeb zamawiającego".

Prezes NFZ nie zgodził się z argumentacją skarżącej, że ze względu na treść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 90, poz. 631, ze zm.; dalej: u.p.a.p.p.) zawarta umowa jest umową o dzieło. W tym kontekście organ II instancji powołał się na orzecznictwo Sądu Apelacyjnego we W. dotyczące zatrudniania wykładowców na umowy o dzieło, z którego wynika że tego rodzaju umowy nie mogą zostać uznane za umowy o dzieło, bowiem w przypadku przeprowadzenia cyklu wykładów nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy ma ją przekazać słuchaczom. Jednocześnie na gruncie obowiązujących przepisów ustawy o prawie autorskim wygłoszenie i prowadzenie wykładów bywa zakwalifikowane jako dzieło o charakterze niematerialnym, zaś autorskie umowy o dzieło nie są tożsame z umowami o dzieło w rozumieniu przepisów prawa cywilnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględniając skargę płatnika składek na ww. decyzję Prezesa NFZ stwierdził, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na treść podjętego rozstrzygnięcia.

Zdaniem WSA, wbrew poglądowi organów obu instancji - umowa zawarta przez uczestnika postępowania ze skarżącą jest w istocie - zgodnie z jej nazwą i wolą stron - umową o dzieło, gdyż podejmujący się wykonania dzieła został zobowiązany do dostarczenia ściśle określonego rezultatu swojej pracy, a nie tylko do dokonania określonych czynności w sposób sumienny i staranny, jak to ma miejsce w przypadku umowy zlecenia. W tym zakresie Sąd I instancji wskazał na treść art. 627, art. 734 § 1 oraz art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U z 2016 r., poz. 380; dalej: k.c.).

WSA podkreślił, że indywidualnie oznaczony rezultat dzieła może mieć postać zarówno materialną, jak i niematerialną. W tym zakresie Sąd I instancji odwołał się do konstrukcji prawnych określonych przepisami prawa autorskiego, gdyż zgodnie z treścią przepisu art. 1 ust. 1 u.p.a.p.p., przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

W ocenie Sądu I instancji, poprowadzenie spotkania autorskiego spełnia tę definicję, zatem należało uznać je za dzieło o charakterze niematerialnym. WSA zauważył przy tym, że pogląd na temat niematerialnego rezultatu, który może, ale nie musi być ucieleśniony w jakimkolwiek przedmiocie pozostaje aktualny w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Zatem rezultatem odpowiadającym pojęciu dzieła w rozumieniu art. 627 k.c., można uważać także realizację programu, prowadzenie i zakończenie cyklu wykładów, który w świetle prawa autorskiego stanowi utwór podlegający ochronie tego prawa. Utworami w umowie o dzieło autorskie są także nie utrwalone w żaden sposób recytacje, inscenizacje teatralne, wykonanie utworu muzycznego, co oznacza, iż dzieło w postaci niematerialnej może ucieleśniać się tylko poprzez odpowiednie zachowanie wykonawcy, przy tym za istotne, aby można było uchwycić istotę osiągniętego rezultatu lub poddać rezultat danej umowy ocenie na istnienie wad.

WSA przypomniał, że w rozpoznawanej sprawie przyjmujący zamówienie uczestnik postępowania zobowiązywał się do wykonania konkretnych czynności. Podejmował zadanie polegające na opracowaniu i przeprowadzeniu spotkania autorskiego z [...] w Miejskiej Bibliotece Publicznej w O. Zdaniem Sądu I instancji przeprowadzenie spotkania stanowiło rezultat zawartej umowy. WSA stwierdził, że w przypadku dzieł o charakterze autorskim, z jakim mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ucieleśnienie rezultatu niematerialnego nie ma pierwszoplanowego znaczenia. W tym przypadku, w odróżnieniu od umowy zlecenia ocenie podlega konkretnie osiągnięty cel, a nie czynności zmierzające do jego osiągnięcia oraz staranność ich wykonania. Podkreślić należy, że niniejszej sprawie odebranie dzieła następowało w momencie zakończenia spotkania autorskiego i obejmowało także ocenę pod kątem wystąpienia ew. jego wad, przez oddelegowanego na to spotkanie pracownika skarżącej.

Odnosząc się do powoływanych przez organy NFZ wyroków Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, WSA stwierdził, że orzeczenia te zapadły na tle odmiennych stanów faktycznych. Kluczem do konkluzji przyjętej przez sądy apelacyjne była m.in. powtarzalność czynności oraz brak kryterium podmiotowego przy doborze partnera umowy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie uczestnik postępowania został zobowiązany do jednorazowego wykonania dzieła, niepowtarzalnego co do treści, o dynamicznym oraz innym za każdym razem przebiegu.

Podsumowując, Sąd I instancji uznał, że organy NFZ obu instancji dokonały niewłaściwej interpretacji charakteru przedmiotowej umowy oraz nieprawidłowo zastosowały art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach uznając, że uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba spełniająca warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, ponieważ wykonywał pracę na podstawie innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

W tych okolicznościach Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z [...] sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

II

Prezes NFZ wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016 poz. 1066; dalej: p.u.s.a.) i uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku w zakresie:

1) naruszenia przez organ art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 23; dalej: k.p.a.) i błędne przyjęcie, że Prezes NFZ:

- niezasadnie przyjął, iż umowa była umową o oświadczenie usług/zlecenia, pomimo tego, że umowy o organizowanie wieczorów autorskich notorycznie kwalifikowane są przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako umowy o charakterze umów zlecenia, a nie umów o dzieło,

- i wobec tego Prezes NFZ niezasadnie przyjął, że zawarta umowa podlegała reżimowi odprowadzenia przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne, podczas gdy Prezes NFZ prawidłowo przyjął, że:

- zgodnie z ustaleniami kontroli ZUS, przedmiotowa umowa wypełniała ustawowe cechy umowy o świadczenie usług/zlecenia, a nie umowy o dzieło, ponieważ była to typowa umowa o zorganizowanie wieczoru autorskiego, niczym nie wyróżniająca się od innych umów organizacyjnych, w ramach których wykonywane są typowe czynności związane z ustaleniem daty, akomodacją, organizacją spotkania oraz obsługą autora i audytorium,

- charakter umowy jako umowy o świadczenie usług/zlecenia ustanawiał ustawowy obowiązek po stronie skarżącej, odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne, a Sąd I instancji nie wykazał w swoim orzeczeniu naruszenia przez organ żadnego z przepisów postępowania administracyjnego, ani nie wykazał żadnych innych naruszeń prawa ze strony organu, a jedynie przedstawił własną cywilistyczną interpretację umowy zawartej przez skarżącą z uczestnikiem postępowania, odmienną od oceny ZUS;

II. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 109 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 627 w zw. z art. 65 k.c. i nieprawidłowe przyjęcie, że umowa zawarta pomiędzy skarżącą a uczestnikiem postępowania była umową o dzieło pomimo tego, że umowa ta była typową umową zorganizowania wieczoru autorskiego, a zatem umową starannego działania w rozumieniu art. 750 k.c. w zw. z art. 734 k.c.

Argumentację na poparcie zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. [...] w O. wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie za całkowicie nieuzasadnione należy uznać zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania wskazanych w pkt I petitum skargi kasacyjnej, tj. zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 p.u.s.a. Według autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji miał naruszyć ww. przepisy poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku w zakresie naruszenia przez organ art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 28 k.p.a.

Odnosząc się do tak postawionych zarzutów należy w pierwszej kolejności wskazać, że kontroli instancyjnej sprawowanej w granicach wynikających z art. 183 § 1 p.p.s.a. został poddany wyrok Sądu I instancji, wydany na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Przepis ten stanowi podstawę do uchylenia decyzji, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, że ww. przepis stanowił podstawę prawną tego rozstrzygnięcia, gdyż powodem uchylenia kontrolowanej decyzji Prezesa NFZ oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora [...] OW NFZ było naruszenie art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie. Zatem jedyną podstawą uchylenia decyzji obu instancji było naruszenie prawa materialnego.

Z tego też względu niezrozumiałe jest podnoszenie w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., który to przepis jest podstawą uchylenia decyzji, gdy Sąd stwierdzi naruszenie innych przepisów postępowania, jeżeli ono mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenia Sąd I instancji nie stwierdził i nie wskazał w podstawie prawnej wydanego orzeczenia tej normy prawnej. To zaś oznacza, że WSA nie kwestionował ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy.

Ponadto nie sposób nie dostrzec, że powoływane przez autora skargi w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. przepisy art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 28 k.p.a. nie korespondują z rozstrzyganą przez Sąd I instancji, jak i same organy NFZ sprawą. Sąd I instancji nie stosował bowiem tych przepisów i wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej - nie uchylił decyzji z powodu ich naruszenia przez organy.

Zamierzonego skutku nie mogły również odnieść zarzuty naruszenia prawa materialnego sformułowane w pkt II petitum skargi kasacyjnej. Zdaniem Prezesa NFZ, Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 109 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 627 w zw. z art. 65 k.c. i nieprawidłowe przyjął, że umowa zawarta pomiędzy skarżącą a uczestnikiem postępowania była umową o dzieło. Autor skargi kasacyjnej twierdzi, że sporna umowa była umową o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 k.c. w zw. z art. 734 k.c., do której stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia. Ponadto, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że organy NFZ – prowadząc postępowanie w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 109 ustawy o świadczeniach – nie rozstrzygają o charakterze umowy i mogą jedynie weryfikować, czy umowa w ogóle została zawarta i czy w zakresie ustalenia okresu ubezpieczenia treścią odpowiada wnioskowi ZUS.

Odnosząc się do tych zarzutów podkreślenia wymaga, że w zakresie regulacji dotyczących ubezpieczenia zdrowotnego istnieje dualizm polegający na tym, że jeden organ, tj. dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ, decyduje o objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym i ustaleniu prawa do świadczeń z prawem kontroli odwoławczej wykonywanej przez Prezesa NFZ. Natomiast realizacją przydzielonych zadań dotyczących kontroli i poboru składek na ubezpieczenie zdrowotne zajmuje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co wiąże się z wydawaniem decyzji i prawem ich kontroli przez sąd ubezpieczeń społecznych (art. 83 ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.). Tak więc w odrębnym postępowaniu, prowadzonym przed dyrektorem oddziału wojewódzkiego NFZ, rozstrzygana jest kwestia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, a dopiero w razie stwierdzenia, że dana osoba podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, możliwe jest wydanie w innym postępowaniu, prowadzonym przez ZUS, decyzji wymierzającej należną składkę na ubezpieczenie zdrowotne (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2874/14).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie organy NFZ - nie mogą opierać swojej decyzji w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym wyłącznie na informacji udzielonej przez ZUS, całkowicie pomijając analizę treści umowy oraz zarzuty podmiotu zatrudniającego, tym bardziej, że z mocy art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach, w zakresie nieuregulowanym tą ustawą, są związane rygorami procedury administracyjnej określającej ich obowiązki w zakresie sposobu przeprowadzenia postępowania, jak również końcowego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 3266/15).

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również twierdzenia autora skargi kasacyjnej, że umowa zawarta pomiędzy skarżącą a uczestnikiem postępowania powinna być zakwalifikowana jako umowa o świadczenie usług, a nie jak stwierdził Sąd I instancji jako umowa o dzieło,.

Odnosząc się do spornej kwestii kwalifikacji przedmiotowej umowy należy stwierdzić, że o ile przedmiotem umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, jest wykonywanie określonych czynności faktycznych, to uwzględniając treść art. 627 k.c., zgodnie z którym przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia, przyjąć należy, że umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi" (por. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 3341/15). W konsekwencji stwierdzić należy, że istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu, zaś umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, której celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu.

Zatem istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu, który może mieć zarówno postać materialną, jak i niematerialną (por. wyroki SN z dnia: 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II UK 420/13; 4 lipca 2013 r., sygn. ąkt II UK 402/12). Rezultaty niematerialne mogą być "ucieleśnione" w przedmiocie materialnym (rzeczy), jednakże mogą też nie mieć takiego materialnego ucieleśnienia. W tym zakresie Sąd I instancji zasadnie odwołał się do konstrukcji prawnych określonych przepisami prawa autorskiego. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 u.p.a.p.p., przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Ustalenie utworu rozumie się jako możliwość percepcji utworu przez inne osoby poza samym twórcą. Zatem w świetle art. 1 u.p.a.p.p. nie jest wymagane dla uruchomienia ochrony utrwalenie utworu na nośniku materialnym, co oznacza, że dzieło nie musi być zarejestrowane na nośniku, aby mogło być uznane za utwór podlegający ochronie prawa autorskiego.

Kolejnym z kryteriów rozróżnienia umowy o dzieło od umowy zlecenia jest kryterium podmiotowe. Przyjmujący zamówienie w przypadku umowy o dzieło wybierany jest z uwagi na jego cechy podmiotowe, tj. odpowiedni zawód, specyficzne umiejętności czy też predyspozycje. W przypadku umowy zlecenia cechy osobowe zleceniobiorcy nie są tak istotne. Prowadzi to do wniosku, iż w przypadku umowy zlecenia osobiste wykonanie zamówienia nie ma tak istotnego znaczenia, jak w przypadku umowy o dzieło.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy przypomnieć, że przedmiotem umowy nazwanej umową o dzieło zawartej w dniu 29 października 2009 r.pomiędzy skarżącą a uczestnikiem postępowania było poprowadzenie spotkania autorskiego z [...] w dniu [...] listopada 2009 r., według własnego scenariusza, w ramach dyskusyjnych Klubów Książki. Zgodnie z § 2 przedmiotowej umowy uczestnik postępowania rozpoczął wykonywanie dzieła w dniu 29 października 2009 r., a jego zakończenie nastąpiło w dniu [...] listopada 2009 r. Skarżąca w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. wyjaśniła m.in. że: "wykonanie dzieła polegało na: przeprowadzeniu spotkania autorskiego z [...] w Miejskiej Bibliotece Publicznej w O. w dniu [...] listopada 2009 roku, w ramach Dyskusyjnych Klubów Książki. Wykładowca z wykształcenia jest teologiem. Wykonawca zapoznał się z twórczością [...] i w oparciu o tę wiedzę oraz o potrzeby użytkowników przygotował scenariusz spotkania wraz z zestawem zagadnień do dyskusji (...) Usługa miała charakter jednorazowy dostosowany do indywidualnych potrzeb zamawiającego".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z powyższych przepisów oraz okoliczności sprawy wynika, że umowa zawarta przez uczestnika postępowania ze skarżącą jest w istocie - zgodnie z jej nazwą i wolą stron - umową o dzieło, gdyż podejmujący się wykonania dzieła został zobowiązany do dostarczenia ściśle określonego rezultatu swojej pracy, a nie tylko do dokonania określonych czynności w sposób sumienny i staranny, jak to ma miejsce w przypadku umowy zlecenia.

Jak słusznie zauważył Sąd I instancji uczestnik postępowania zobowiązywał się do wykonania konkretnych czynności. Podejmował zadanie polegające na opracowaniu i przeprowadzeniu spotkania autorskiego z [...] w Miejskiej Bibliotece Publicznej w O. Zatem przeprowadzenie spotkania stanowiło rezultat zawartej umowy. Natomiast niematerialny rezultat w tego typu umowie nie musi być zawsze ucieleśniony w rzeczy (efekt zapisany na określonym nośniku informacji). Odmienny pogląd pozostawałby w sprzeczności z istotą przeprowadzanego spotkania z czytelnikami, które polegało na zaprezentowaniu twórczości określonego autora oraz promocji jego książek.

Co istotne, oznaczone w umowie dzieło miało charakter indywidualny, autonomiczny i twórczy, zaś jego wykonanie, tj. prowadzenie spotkania autorskiego zostało powierzono osobie merytorycznie do tego przygotowanej.

Ponadto, co istotne, skarżąca jako zamawiająca dzieło nie była zainteresowana tylko starannością przygotowania spotkania autorskiego, ale efektem dzieła, polegającym na ustalonym, co do treści i czasu sposobie jego realizacji, czyli określonej reżyserii spotkania oraz jego efektami w postaci popularyzacji czytelnictwa książek. W tym przypadku, w odróżnieniu od umowy zlecenia, ocenie podlega konkretnie osiągnięty cel, a nie czynności zmierzające do jego osiągnięcia oraz staranność ich wykonania. Podkreślić należy, że w rozpoznawanej sprawie odebranie dzieła następowało w momencie zakończenia spotkania autorskiego i obejmowało także ocenę pod kątem wystąpienia ew. jego wad, przez oddelegowanego na to spotkanie pracownika skarżącej.

Zatem, podejmując się wykonania dzieła uczestnik zobowiązał się do dostarczenia ściśle określonego rezultatu swojej pracy, a nie tylko do dokonania określonych czynności w sposób sumienny i staranny - jak to ma miejsce w przypadku umowy zlecenia.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko Sądu I instancji, że organy obu instancji dokonały niewłaściwej interpretacji charakteru spornej umowy oraz nieprawidłowo zastosowały art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach uznając, że uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba spełniająca warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, ponieważ wykonywał pracę na podstawie innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

W tym stanie rzeczy, skoro żaden z zarzutów nie może być uznany za usprawiedliwiony, wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie mógł zostać uwzględniony.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.