Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 603/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ WSA Piotr Popek Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2017 r. spraw ze skarg M. Z. na decyzje Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2016 r. - nr [...] w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za lata 2005-2007 w łącznej wysokości 43 802,31 zł, - nr [...] w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2005-2007 w łącznej wysokości 170 034,32 zł, 1) uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] i nr [...], 2) umarza postępowania administracyjne, 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej M. Z. kwotę 1.750 (tysiąc siedemset pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 603/16

UZASADNIENIE

M. Z. (dalej skarżąca/beneficjentka) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargi na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor ARiMR) z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] i nr [...] w przedmiocie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za lata 2005, 2006 i 2007 (dalej: płatność ONW) oraz z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego za lata 2005, 2006 i 2007 (dalej: płatność rolnośrodowiskowa).

Jak wynika z akt sprawy beneficjentka realizowała zobowiązanie ONW i program rolnośrodowiskowy od 2005r., uzyskując z tego tytułu płatności na podstawie decyzji opisanych szczegółowo w uzasadnieniach zaskarżonych rozstrzygnięć. W 2006r. przejęła też i kontynuowała zobowiązania z tytułu ONW i programu rolnośrodowiskowego rozpoczętych przez jej męża K. Z.

Przyznane z tego tytułu środki finansowe za lata 2005-2007 zostały przekazane na rachunek bankowy beneficjentki.

W maju 2008 r. M. Z. złożyła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej i płatności ONW na 2008r. W toku postępowania okazało się, że beneficjentka uczestniczy w kontroli krzyżowej z innym producentem. W odpowiedzi na wezwanie organu przedstawiła wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 13 lutego 2008r. w sprawie z powództwa K. Z. o ochronę posiadania.

W dniach od 3 do 15 kwietnia 2009 r. na działkach ewidencyjnych dzierżawionych przez beneficjentkę o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] odbyła się kontrola na miejscu dotycząca płatności na 2008r. Na działkach tych beneficjentka zadeklarowała mieszankę wieloletnią traw z motylkowatymi. Podczas kontroli inspektorzy terenowi stwierdzili w głównej mierze pole orne po kukurydzy.

W dniu 27 kwietnia 2009 r. do organu I instancji wpłynęło pismo, w którym beneficjentka wskazała, że uprawy traw z motylkowatymi, zasiane na wyżej wskazanych działkach ewidencyjnych, zostały zniszczone przez A. N., G. N. oraz S. N.

W dniu 15 maja 2009r. beneficjentka złożyła wnioski o przyznanie płatności na 2009r. Postanowieniami z dnia [...] listopada 2010r. i z dnia [...] grudnia 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zawiesił - na wniosek M. Z. - postępowania związane z przyznaniem płatności na 2008r. i 2009r., a następnie, z uwagi na brak wniosków o ich podjęcie, umorzył przedmiotowe postępowania w całości.

W dniu 6 sierpnia 2015 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowania administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych K. Z. i M. Z. na podstawie ww decyzji dotyczących płatności ONW i płatności rolnośrodowiskowych za lata 2005, 2006 oraz 2007.

Decyzjami z dnia [...] marca 2016r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił M Z. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za lata 2005, 2006 i 2007 w łącznej wysokości 43.802,31zł oraz kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2005, 2006 i 2007 w łącznej wysokości 170.034,32 zł. Organ stwierdził bowiem, że M. Z. nie dotrzymała zobowiązania ONW i programu rolnośrodowiskowego. Przyczyną tego było wtargnięcie innego beneficjenta na dzierżawione przez nią działki i zaoranie ich przez drugą stronę konfliktu krzyżowego, pomimo wyroku sądowego przywracającego skarżącej posiadanie gruntów. Zdaniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nie można jednak uznać, że miały miejsce przesłanki, o których mowa w art.73 ust.4 oraz w art.73 ust.5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U.UE L 141 z 30.04.2004r. str.18 ze zm. – dalej: rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004), skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. O fakcie wkroczenia osób trzecich i zniszczeniu upraw beneficjentka powiadomiła organ dopiero w odpowiedzi na wezwanie z dnia 22 października 2008r., zamiast w ciągu 10 dni roboczych – zgodnie z art.47 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, dlatego nie można uznać, że działała w dobrej wierze, a w związku z tym należało przyjąć 10-letni okres przedawnienia.

Dyrektor ARiMR po rozpoznaniu odwołań skarżącej od powyższych decyzji utrzymał je w mocy. W uzasadnieniach rozstrzygnięć organ odwoławczy wskazał m.in. na art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r. poz. 173 ze zm.) oraz art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 1438), jako podstawę prawną ustalania kwot pomocy pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości.

Dyrektor ARiMR stwierdził też, że w niniejszych sprawach zastosowanie mają przepisy art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. funkcjonujące do płatności w ramach kampanii 2005 - 2009 r.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia zgłoszonego przez skarżącą, Dyrektor ARiMR wskazał, że zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwie władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat. Jednakże, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do 4 lat. Organ wskazał, że datą pierwszego powiadomienia o nieprawidłowościach w przedmiotowej sprawie jest data doręczenia zawiadomień o wszczęciu z urzędu postępowań dotyczących ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności tj. 7 sierpnia 2015 r., natomiast daty otrzymania płatności ONW za lata 2005, 2006 i 2007 to odpowiednio: 15 maja 2006r., 5 czerwca 2008r., 10 czerwca 2008r. i 28 czerwca 2008 r., zaś płatności rolnośrodowiskowej za lata 2005, 2006 i 2007 to odpowiednio: 22 maja 2006r., 6 czerwca 2006r., 14 lutego 2007r., 6 lipca 2007r., 26 marca 2008r. Organ uznał więc, że powiadomienie o nieprawidłowościach nastąpiło przed upływem 10 lat od daty płatności, jednakże po upływie 4 lat.

W ocenie organu w rozpoznawanej sprawie dobra wiara strony, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, nie wynika wprost z dokumentacji dostarczonej organowi, ani też strona nie wykazała, że jej działanie w tym zakresie nosiło cechy działania w dobrej wierze. Skarżąca składając wniosek o przyznanie płatności za lata 2005 - 2007, złożyła podpis pod oświadczeniem, iż znane są jej zasady oraz tryb realizacji programu rolnośrodowiskowego i zobowiązania ONW, a także że jest świadoma skutków niewykonania zobowiązania wynikającego z realizacji tych programów. Beneficjentka zobowiązała się także do niezwłocznego poinformowania na piśmie Agencji o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, przedłużenie, pobieranie lub wypłacenie płatności. Stwierdzony brak użytkowania zgodnie z wnioskiem został stwierdzony podczas kontroli na miejscu przeprowadzonej przez inspektorów terenowych w dniach 3-15 kwietnia 2009 r. dotyczącej roku gospodarczego 2008. Skarżąca nie informowała organów Agencji o fakcie zniszczenia upraw przez osoby trzecie przed przeprowadzeniem ww. kontroli na miejscu, lecz dopiero w dniu 27 kwietnia 2009r. Ponadto nie przedstawiła dowodów, iż użytkowała działki rolne objęte zobowiązaniem ONW i programem rolnośrodowiskowym. Przyjmując nawet, że został przekroczony czteroletni okres na poinformowanie beneficjentki o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, to stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała w żaden sposób, iż działała w dobrej wierze.

W konkluzji organ stwierdził, że kwota płatności finansowych z tytułu realizacji zobowiązania ONW oraz przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2005, 2006 i 2007, przekazane na rachunek skarżącej na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR są płatnościami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Z uwagi na to, że nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tych płatności, o których mowa w art. 73 ust. 4 i 5 tego rozporządzenia, ustalenie beneficjentce kwoty nienależnie pobranych płatności było zasadne.

W skargach skierowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższe decyzje M. Z. wniosła o ich uchylenie, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art.77 i art.107 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności dotyczącego zaniechania gospodarowania wskutek działania osób trzecich, powodującego błędną ocenę okoliczności faktycznych mających wpływ na wynik sprawy i niewskazanie powodów, dla których okoliczności te zostały pominięte;

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 72 i art.73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. przez niezastosowanie.

W uzasadnieniu wskazała, że wbrew ustaleniom organów nie zaniechała prowadzenia działalności rolniczej, lecz została bezprawnie pozbawiona posiadania gruntów, na których gospodarowała, co zostało stwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] lutego 2008r. sygn. akt [...].

Dodała też, że organ winien uwzględnić występujące w sprawie szczególne okoliczności, o których mowa w art.72 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, bo katalog tych okoliczności nie jest zamknięty.

W odpowiedziach na skargi Dyrektor ARiMR wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonych decyzjach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy zauważyć, że podstawę prawną wydanych w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięć stanowił m.in. art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze. zm. – dalej: ustawa o Agencji). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej,

następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z kolei w myśl art. 29 ust. 2 ww. ustawy o Agencji, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżąca od 2005r. realizowała pięcioletnie zobowiązanie z tytułu płatności ONW i pięcioletni program rolnośrodowiskowy (w części przejęte od męża K. Z.). Do 2007r. zobowiązania te realizowała bez przeszkód i otrzymywała z tego tytułu płatności. Nie jest również kwestionowany fakt braku realizacji podjętych zamierzeń w kolejnych latach oraz przyczyna tego stanu rzeczy tj. naruszenie przez osoby trzecie posiadania gruntów dzierżawionych m.in. przez męża M. Z. W aktach sprawy znajdują się wyroki sądów powszechnych, z których wynika, że pomimo sprzedaży przedmiotowych gruntów, dzierżawca nie utracił prawa do ich posiadania, bo zawarta przez K. Z. umowa dzierżawy była prawnie skuteczna i uprawniała beneficjentkę do korzystania z nieruchomości i prowadzenia działalności rolniczej.

Wyrokiem z dnia [...] lutego 2008r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w P. przywrócił K. Z. posiadanie gruntów, a Sąd Okręgowy w P. w dniu [...] maja 2008r. wyrok ten utrzymał w mocy. Mimo tego osoby trzecie nadal naruszały posiadanie gruntów przez dzierżawcę, uniemożliwiając prowadzenie działalności rolniczej i niszcząc zasiewy. O fakcie zniszczenia upraw mąż beneficjentki powiadomił Prokuraturę Rejonową w P., a wobec odmowy wszczęcia dochodzenia złożył zażalenie, które zostało uwzględnione przez sąd (postanowienie Sądu Rejonowego w P z dnia [...] marca 2009r. sygn. akt [...]). Z kolei wytoczone wobec m.in. skarżącej i jej męża powództwo właścicieli gruntów o wydanie nieruchomości i zakaz naruszeń zostało oddalone wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] października 2010r. sygn. akt [...].

W efekcie od 2008r. zobowiązanie ONW i program rolnośrodowiskowy nie były przez skarżącą realizowane, co zostało stwierdzone podczas kontroli na miejscu.

Niedopełnienie zobowiązań wieloletnich podjętych przez beneficjentkę powinno, co do zasady, skutkować wydaniem przez organ ARiMR decyzji nakładających obowiązek zwrotu przyznanych płatności jako nienależnych.

Obowiązek zwrotu nienależnej płatności wynika m.in. z art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, który stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Jednakże w określonych sytuacjach obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia zostaje wyłączony.

Stosownie do treści art.47 ust.1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U.UE L nr 368 z 2006r., str.15 – dalej: rozporządzenie Komisji (WE) nr 1974/2006), państwa członkowskie mogą uznać pewne kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta. Rację ma skarżący twierdząc, że katalog szczególnych okoliczności wymienionych w tym przepisie nie jest zamknięty, o czym świadczy użycie słów "w szczególności", co oznacza, że również inne, nie wymienione tam sytuacje, mogą zostać uznane za szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu pomocy.

Odnosząc się do tej kwestii organ I instancji wskazał, że o wkroczeniu osób trzecich i zniszczeniu upraw beneficjentka poinformowała dopiero w odpowiedzi na wezwanie z dnia 22 października 2008r., zamiast w ciągu 10 dni roboczych od dnia, kiedy była w stanie tego dokonać. Natomiast organ odwoławczy podniósł, że beneficjentka powiadomiła o zniszczeniu upraw dopiero w kwietniu 2009r. tj. już po kontroli na miejscu, która miała miejsce w dniach 3-15 kwietnia 2009r.

Organy w istocie nie określiły czy i którą z powyższych okoliczności uznały za szczególną i kiedy był właściwy czas na jej zgłoszenie organowi.

W ocenie Sądu brak możliwości realizowania podjętych zobowiązań w zakresie działalności rolniczej na skutek naruszenia posiadania przez osoby trzecie jest wyjątkową, szczególną okolicznością, mogącą uzasadniać odstąpienie od obowiązku zwrotu pomocy w rozumieniu art.47 rozporządzenia (WE) Nr 1974/2006. Odnośnie do zachowania 10-dniowego terminu na poinformowanie organu o powyższej okoliczności nie można zająć jednoznacznego stanowiska, bowiem trudno w niniejszej sprawie ocenić, kiedy należało przyjąć, że beneficjentka była w stanie tego dokonać. Na przestrzeni 2008r. toczyły się różne postępowania sądowe ( o ochronę własności, o naruszenie posiadania), a także w prokuraturze (o zniszczenie zasiewów), lecz treść wyroku przywracającego posiadanie dzierżawcy przedmiotowych działek mogła wzbudzić u beneficjentki przekonanie, że będzie w stanie zrealizować podjęte zobowiązania. Nie jest jednak prawdą, że o tych szczególnych okolicznościach beneficjentka powiadomiła organ I instancji dopiero w dniu 27 kwietnia 2009r. tj. po kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 3-15 kwietnia 2009r. W aktach znajduje się bowiem pismo M. Z. skierowane do Kierownika Biura Powiatowego Agencji z dnia 28 października 2008r. (data wpływu do organu 29 października 2009r.), w którym wskazuje ona na trudności w uprawianiu gruntów, nie respektowaniu umowy dzierżawy i próbach wyrzucenia jej siłą z gospodarstwa przez nowych właścicieli, a także informuje o zapadłych wyrokach sądowych w sprawie przywrócenia posiadania, dołączając kopie tych wyroków. Powyższe okoliczności uzasadniają - zdaniem Sądu - uznanie, że beneficjentka działała w szczególnych okolicznościach. W sytuacji, gdy naruszenie posiadania nie było aktem jednorazowym i gdy podejmowane przez beneficjentkę kroki prawne dawały jej nadzieję na prawidłową realizację zamierzeń, nie można jednoznacznie stwierdzić, że nie zachowała ona wymaganego przepisem art.47 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 terminu do zgłoszenia organowi istnienia szczególnych okoliczności, zwłaszcza, gdy określenie początkowego biegu tego terminu - "od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności" jest nieprecyzyjne i nie odnosi się jedynie do obiektywnych okoliczności.

Niezależnie od kwestii zachowania terminu do powiadomienia organu o wyjątkowych okolicznościach należy stwierdzić, że działanie w opisanych warunkach uzasadniało przypisanie skarżącej dobrej wiary, o której mowa w art.73 ust.5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną, a dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działa zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to prawo istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, Lex nr 1137853).

W ocenie Sądu należy uznać, że skarżąca działała w dobrej wierze, bo w zaistniałych okolicznościach miała prawo sądzić, że zrealizuje podjęte zobowiązania, zarówno w momencie ich podejmowania tj. w 2005r., jak i w latach następnych, gdy działała na podstawie ważnej umowy dzierżawy i domagała się na drodze prawnej przywrócenia zakłóconego posiadania gruntów rolnych, zwłaszcza, że uzyskała korzystne dla siebie rozstrzygnięcia sądowe. Jako odpowiedzialne i rozsądne należy też ocenić zachowanie beneficjentki w sprawach płatności za 2008r. i 2009r., w których wniosła o zawieszenie postępowań w związku z toczącym się sporem co do posiadania gruntów i nie wnosiła o ich podjęcie, co skutkowało umorzeniem postępowań.

W związku z powyższym Sąd nie podziela stanowiska orzekających organów, które przyjęły, że w aktach sprawy brak danych wskazujących na istnienie dobrej wiary po stronie beneficjentki.

Oznacza to, że organy błędnie uznały, że w sprawie nie zaistniały przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie przyznanej płatności, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Przepis ten stanowi, że obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

W rozpatrywanej sprawie, jak słusznie wskazały organy, przerwanie terminu przedawnienia nastąpiło z datą doręczenia zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania dotyczącego ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, tj. w dniu 7 sierpnia 2015 r., a więc po upływie czterech lat, a przed upływem dziesięciu lat, od daty płatności).

Uznanie, że beneficjentka działała w dobrej wierze oznacza, że należy przyjąć krótszy - czteroletni okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta o niezasadnym charakterze płatności, a ten termin upłynął, co zresztą organ wyraźnie stwierdził w zaskarżonych rozstrzygnięciach. .

Z tych względów należy uznać, że postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie mogło się toczyć, dlatego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i § 3 P.p.s.a., uchylił wydane decyzje i umorzył postępowania administracyjne jako bezprzedmiotowe.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200 P.p.s.a.