Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1753/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1lit c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 107 par. 3;   art. 11;   art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Beata Bińkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu ...października 2007 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...kwietnia 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z ... kwietnia 2007 r., wniesionej przez R. J., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ...kwietnia 2007 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ...maja 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę, w łącznej kwocie ... zł.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z ... maja 2005 r. R. J. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie ciążących na nim zobowiązań z tytułu zaległych składek, za okres od sierpnia 2000 r. do listopada 2004 r. Motywując wniosek odwołał się do uzasadnienia swojego wniosku z ...listopada 2004 r., również dotyczącego umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, załatwionego -jak wynika z akt administracyjnych- decyzją odmowną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ...lutego 2005 r.

W pierwszym swoim wniosku do organu o zastosowanie ulgi w spłacie zadłużenia, płatnik podał, że opłacając składki na ubezpieczenie społeczne do KRUS, od sierpnia 2000 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, a to wykluczyło go z ubezpieczenia społecznego rolników, o czym nie wiedział i nadal uiszczał składki do KRUS zamiast do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podał, że nie został przez nikogo poinformowany, iż nie kwalifikuje się do dalszego kontynuowania ubezpieczenia w KRUS. Podał też, że od listopada 2004 r. działalność gospodarczą zlikwidował. Następnie opisał swoją bardzo trudną sytuację rodzinną i materialną. Wskazał, że obecnie pozostał bez środków do życia. Wyjaśnił, iż ma na utrzymaniu czwórkę dzieci, w tym niepełnosprawną córkę, wymagającą stałej opieki lekarskiej i rehabilitacji. Otrzymuje ona rentę socjalną w wysokości 424 zł. Kwota ta wystarcza na zakup środków czystości i higieny, koniecznych z uwagi na to, że dziecko nie chodzi, nie siedzi i nie zgłasza potrzeb fizjologicznych. Dwa razy w tygodniu dowożone jest na rehabilitację. Obecna sytuacja materialna, jak wskazał zainteresowany, nie pozwala mu na kontynuowanie leczenia córki, a to powoduje, że jej stan zdrowia ulega pogorszeniu. W piśmie tym dłużnik podał też, że jego żona jest na emeryturze z uwagi na sprawowanie opieki nad chorym dzieckiem. Wskazał również, że jego żona także wymaga leczenia. Nadto, zainteresowany podał, że ma zadłużenie w banku w wysokości ... zł, u osób fizycznych - ... zł. Brakuje mu środków na bieżące regulowanie opłat. Z wymienionych powodów nie jest w stanie spłacić zadłużenia.

We wniosku z ... maja 2005 r. zainteresowany dodał, że jego sytuacja rodzinna i finansowa nie zmieniła się, a wręcz uległa pogorszeniu ze względu na chorobę dziecka.

Do wniosku dłużnik złożył kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek, zaświadczenie lekarskie z ... kwietnia 2005 r. dotyczące córki, wyrok Sądu Okręgowego w S. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z ... kwietnia 2005 r. sygn. akt ...oddalający odwołanie wnioskodawcy od decyzji KRUS z ... listopada 2004 r. o wyłączeniu go z ubezpieczenia społecznego rolników oraz wymienioną decyzję KRUS.

Decyzją z ...maja 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę, w łącznej kwocie ... zł. W sentencji decyzji organ powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-3 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W krótkim uzasadnieniu stwierdził, iż z analizy wniosku i oceny dołączonych do niego dokumentów wynika, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w przepisach art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na podstawie których należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Uznał bowiem, iż dochód osiągany w rodzinie umożliwia spłatę zadłużenia w ramach układu ratalnego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z ...czerwca 2005 r. dłużnik zwrócił się o ponowne rozpatrzenie jego sprawy dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami i umorzenia tych należności w całości. W uzasadnieniu powtórzył okoliczności podniesione w pierwotnym wniosku o umorzenie zaległych składek, podkreślając przede wszystkim, iż ze względu na sytuację majątkową i rodzinną nie jest w stanie powstałego zadłużenia spłacić. Opisał też ponownie problemy swojej rodziny. Podał, że nie osiąga żadnego dochodu i zaciąga kolejne pożyczki, albowiem nie ma środków na utrzymanie rodziny. Z uwagi na brak środków finansowych zmuszony został zaprzestać rehabilitacji i leczenia córki. Podał, że córka nadal otrzymuje rentę, natomiast żona emeryturę w kwocie ... zł. Wskazał również, że stan zdrowia żony także wymaga systematycznego leczenia, ponieważ ulega pogorszeniu ze względu na wyczerpującą opiekę nad niepełnosprawną córką. Na koniec zainteresowany wskazał, że ZUS w skarżonej decyzji powołał się na art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, natomiast nie ocenił jego sytuacji w kontekście art. 28 ust. 3a tej ustawy oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Do wniosku zainteresowany załączył odcinki renty córki i emerytury żony, faktury dotyczące zakupu środków higieny dla córki oraz zeznania podatkowe.

Pismem z ...lipca 2005 r. organ poinformował stronę o jej prawach wynikających z art. 10 k.p.a.

W dniu ...lipca 2005 r. do akt sprawy wpłynęło pismo wnioskodawcy, z którego wynika, iż zapoznał się on z aktami sprawy. W jego ocenie materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie na jego bardzo trudną sytuację materialną. Zauważył też, że jego sytuacja nie została przez organ orzekający właściwie oceniona.

Decyzją z ...lipca 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w łącznej kwocie ... zł. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż nie znajduje aktualnie podstaw do zmiany decyzji w kwestii odmowy umorzenia nieopłaconych składek. Organ m.in. zauważył, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, aby stan zdrowia strony wskazywał na jakikolwiek stan chorobowy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Prezesa Zakładu strona wniosła o jej uchylenie i umorzenie należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi.

Wyrokiem z ...grudnia 2005 r., sygn. akt ..., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 119 pkt 1 oraz art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości. Sąd wskazał, że organem odwoławczym powinien być Minister Polityki Społecznej, który zgodnie z art. 17 k.p.a. jest organem odwoławczym od decyzji wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Tymczasem decyzję z ... lipca 2005 r. wydał Prezes Zakładu.

Dalej, postanowieniem z ... października 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 oraz art. 180 i art. 181 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm.), przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek płatnika o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż w dniu ...sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Postanowieniem z ...listopada 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał powyższe postanowienie z ... października 2006 r. w mocy, podtrzymując swoje stanowisko co do tego, że rozpatrzenie wniosku strony o umorzenie zadłużenia na podstawie obowiązujących obecnie przepisów leży w kompetencji Prezesa Zakładu.

W toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego ponownie przez Prezesa ZUS, zainteresowany do akt sprawy złożył zaświadczenie lekarskie swojej żony z ...grudnia 2006 r., karty informacyjne dotyczące jej leczenia szpitalnego z ... lipca 2006 r. i ... listopada 2006 r., oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności swojej córki z ... lutego 2002 r.

Decyzją z ... kwietnia 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z ... maja 2005 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS na wstępie przedstawił przebieg sprawy i ustalenia faktyczne, wskazując na zebrany materiał dowodowy. W tym zakresie zwrócił uwagę na decyzję z ... listopada 2004 r. Prezesa KRUS wyłączającą stronę z ubezpieczenia społecznego rolników za okres prowadzenia działalności gospodarczej. Podał też, że płatnik pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która z uwagi na sprawowaną opiekę nad córką pobiera świadczenie w kwocie ... zł brutto, oraz z czwórką dzieci, w tym niepełnosprawną córką. Córka posiada znaczny stopień niepełnosprawności i z tego powodu otrzymuje rentę socjalną w kwocie ... zł brutto. Obecnie dłużnik osiąga dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego o powierzchni ... ha przeliczeniowego. Poza gospodarstwem nie posiada żadnego innego majątku. Żona w lipcu 2006 r. przeszła operację. W zaświadczeniu z ... grudnia 2006 r. lekarz określił jej przeciwwskazania do dźwigania. Mając powyższe na względzie organ stwierdził brak podstaw do zmiany decyzji z ... maja 2005 r., a tym samym do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który mówi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Uznał, iż w spawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, zdefiniowana w ust. 3 ww. przepisu. W tym miejscu organ wskazał na przesłanki zawarte w wymienionym przepisie. Następnie, rozpatrzył sprawę w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który umożliwia umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wskazał na przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, po czym podał, że z treści tego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek możliwe jest jedynie w ściśle określonych przypadkach. W jego ocenie zebrany materiał potwierdza, że sytuacja płatnika jest trudna, jednak przedstawione dowody nie wykazują niezbicie, iż musi on koniecznie sprawować opiekę nad córką, co pozbawiać by go mogło możliwości uzyskiwania dochodu na spłatę należności. Opiekę tą może sprawować matka dziewczynki, której stan zdrowia tego nie wyklucza. Stwierdził też, iż zebrany materiał dowodowy pozwala również na przyjęcie, że sytuacja finansowa jest trudna jednak opłacenie należności nie stwarza zagrożenia zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Żona płatnika otrzymuje emeryturę, córka - rentę socjalną, zainteresowany zaś dochód z gospodarstwa rolnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Prezesa ZUS strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od sierpnia 2000 r. do listopada 2004 r. wraz z odsetkami. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

-naruszenie art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez nie zastosowanie tych przepisów prawnych do wykazanych okoliczności faktycznych sprawy, a w konsekwencji tego bezpodstawną odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

-sprzeczność istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń Prezesa ZUS z treścią zebranego w sprawie materiału poprzez błędne, sprzeczne ze stanem faktycznym przyjęcie, że nie zachodzą żadne warunki do umorzenia należności.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż stanowisko organu w sprawie jest sprzeczne ze stanem faktycznym i przepisami prawa powyżej wskazanymi. Wyjaśnił, iż nie jest w stanie zapłacić składek ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną. Spowodowałoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, tj. pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Stan majątkowy i sytuacja rodzinna wyklucza możliwość zapłacenia należności nawet w dłuższym czasie. Skarżący wyjaśnił, że jest bezrobotny i ma na utrzymaniu czworo dzieci, w tym chorą córkę, wymagającą opieki jego oraz jego żony. Córka nie chodzi, nie zgłasza potrzeb fizjologicznych, dotykają ją nawracające infekcje dróg oddechowych. Dziecko to wymaga stałego leczenia i rehabilitacji. Skarżący podał także, że jego żona z powodu dramatycznej sytuacji z córką, jest w stałej depresji i pozostaje na lekach uspokajających i innych lekach wspomagających jej system nerwowy. Ostatnio przeszła operację i leczy jej powikłania. Na dochody sześcioosobowej rodziny składa się emerytura żony w kwocie ...zł netto i renta chorej córki wynosząca ... zł netto. Posiadane przez rodzinę ... ha ziemi przynosi tylko formalnie dochód roczny ... zł, a więc ... zł miesięcznie. W końcu skarżący podniósł, iż Prezes ZUS nie przeanalizował sprawy w aspekcie ważnego interesu jego oraz jego rodziny. Nieprawidłowo i dowolnie ocenił materiał sprawy, tj. wbrew nasuwającym się wnioskom jakie należałoby wyciągnąć z istniejących i wykazanych okoliczności. Skarżący podniósł również, że jego sytuacja materialna nie jest przejściowa. Nie może podjąć pracy z uwagi na jej brak, natomiast jego żona nie może się zatrudnić z uwagi na sprawowanie opieki nad chorym dzieckiem. Rodziny nie stać na wykupienie leków dla córki i dla żony.

Do skargi skarżący załączył m.in. kserokopię zaświadczenia lekarskiego dotyczącego stanu zdrowia córki, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w W., kserokopie decyzji ZUS dotyczących świadczenia emerytalnego żony i renty socjalnej córki,

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o uznanie skargi w całości za bezzasadną i jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej: u.s.u.s., doszedł do przekonania o konieczności uchylenia skarżonej decyzji jako wydanej z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 a w związku z tym również i art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a to czyni zasadnym uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Jednocześnie, mając na uwadze wniosek skarżącego -zawarty w treści skargi- o uchylenie skarżonej decyzji i umorzenie ciążących na nim zobowiązań z tytułu składek, wskazać trzeba iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) została ustanowiona ustawą z 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tą kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (dostępny na stronach internetowych www.sejm.gov.pl), wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości umarzania wskazanych wyżej należności przez sądy powszechne, które były władne zmienić decyzję organu i umorzyć określoną kwotę należności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 15/00, OSNAPU 2000, nr 23, poz. 864).

Zmiana ustawodawcza, o której mowa wyżej, miała charakter fundamentalny w odniesieniu do tego typu spraw. Pamiętać bowiem należy, że o ile sądy powszechne przejmowały wcześniej załatwioną przez Zakład sprawę do dalszego załatwienia, o tyle sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. Orzeczenie sądu administracyjnego w razie uwzględnienia skargi, rozstrzyga o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązuje organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy. Przejęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (R. Hauser, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, praca zbiorowa, Warszawa 2003, str. 6 i 7).

W związku z powyższym wniosek skarżącego o umorzenie jego zadłużenia nie mógł być -z uwagi na przedstawione wyżej uwarunkowania konstytucyjne i ustawowe- przez Sąd uwzględniony. Jak już wskazano, celem ustawodawcy było, aby poprzez zmianę właściwości sądów - wykluczyć możliwość umarzania należności na etapie postępowania sądowego, co ma się przyczynić do realizacji przez Zakład obowiązku dbałości o stan finansów ubezpieczeń społecznych (zob. uzasadnienie projektu ustawy z 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - dostępne na stronach internetowych www.sejm.gov.pl).

Przechodząc natomiast do wskazania przyczyn uchylenia wydanej w sprawie decyzji Prezesa ZUS zważyć przede wszystkim należy, iż skarżący inicjując postępowanie wniósł o umorzenie swojego zadłużenia powstałego wobec ZUS w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Wobec treści tego wniosku, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek.

Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu skarżonej decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II S.A. 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W wyroku z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181) Sąd Najwyższy przyjął, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli."

Dalej, zaznaczyć trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę. W wyroku z 11 lipca 2001 r. (sygn. akt IV S. 703/99 LEX nr 51234), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż "Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 kpa. (...) Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 kpa, skutkuje - w myśl utrwalonego już orzecznictwa NSA - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa." (v. wyrok NSA sygn. akt II SA 742/84, ONSA 1984/2/67). Na tym tle warto też przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 1995 r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94), w którym Sąd zważył, iż: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem Sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych".

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W szczególności wskazać trzeba, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa ZUS nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się praktycznie do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności oraz do argumentów i twierdzeń nie wynikających z żadnej analizy dowodowej.

Po pierwsze, orzekając w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. organ ograniczył się do stwierdzenia, iż na podstawie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można przyjąć, że zachodzi całkowita nieściągalność. Następnie, przytoczył treść art. 28 ust. 3 ww. ustawy wskazując, że całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach wymienionych w tym przepisie, natomiast swojego stanowiska w omawianym zakresie zupełnie nie rozwinął. Tym samym nie wiadomo na jakiej podstawie, tj. dokładnie na podstawie jakiego materiału dowodowego i z uwzględnieniem jakich wynikających z niego okoliczności organ uznał, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek świadczących o całkowitej nieściągalności należności. Uzasadnienie decyzji w tej części jest krótkie i ogólnikowe, i -w ocenie Sądu- nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a. Nie wynika z niego ani czy wobec płatnika była lub jest prowadzona egzekucja własna, administracyjna ewentualnie komornicza, a także jakie są jej rezultaty. Na marginesie Sąd zauważa, iż zgodnie z aktami sprawy skarżący nie ma żadnego majątku, a dochód rodziny stanowi emerytura jego żony i renta socjalna jego córki, do czego organ analizując sprawę w kontekście przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (przede wszystkim w kontekście przesłanki z pkt 3, 5 i 6 wymienionego ust. 3), również winien się odnieść.

Po drugie, zastrzeżenia Sądu dotyczą również uzasadnienia faktycznego skarżonej decyzji w zakresie zastosowania przez organ przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Oceniając sprawę w omawianym zakresie Prezes ZUS w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podał, że sytuacja osobista dłużnika jest trudna, jednak przedstawione dowody nie wykazują niezbicie, iż musi on koniecznie sprawować opiekę nad chorą córką, co pozbawiać by go mogło możliwości uzyskiwania dochodu na spłatę należności. Podał też, że zebrany materiał dowodowy pozwala stwierdzić, że opłacenie należności przez dłużnika nie stwarza zagrożenia zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślił przy tym, iż żona skarżącego otrzymuje emeryturę, córka rentę socjalną, a sam dłużnik dochód z gospodarstwa rolnego.

Zdaniem Sądu, przytoczona argumentacja nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia, a jedynie świadczy o powierzchownej ocenie stanu faktycznego, bez uwzględnienia wszystkich występujących w sprawie okoliczności.

Na powyższe wskazuje to, iż zajmując negatywne stanowisko w sprawie organ w swoim uzasadnieniu nie przedstawił w sposób pełny poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Nie przedstawił ani okoliczności powoływanych przez stronę w pierwotnym wniosku o umorzenie zadłużenia nawiązującym do wniosku złożonego w dniu ... listopada 2004 r., ani wynikających z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie odniósł się również do argumentacji strony przedstawianej w toku postępowania, tj. w wymienionych pismach procesowych oraz w pozostałej korespondencji złożonej do akt sprawy. Nadto, nie wziął pod uwagę całości materiału dowodowego, głównie pochodzącego od płatnika, w tym dokumentów ilustrujących jego miesięczne wydatki m.in. na chore dziecko, jak i dokumentacji medycznej dotyczącej chorej córki oraz żony.

Przede wszystkim zauważyć jednak trzeba, iż z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika aby organ rozpatrując wniosek w oparciu o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. miał na uwadze wysokość dochodu rodziny skarżącego oraz wysokość jej niezbędnych wydatków, w tym ponoszonych na chore dziecko. W decyzji brak jest takowych rozważań Prezesa Zakładu, odnoszących się bezpośrednio do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego możliwości płatniczych. Stwierdzenie, że "sytuacja finansowa jest trudna jednak opłacenie należności nie stwarza zagrożenia zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych" nie zostało poprzedzone żądną analizą, ani poparte dowodami zgromadzonymi w sprawie. Tym samym nie wiadomo na jakiej podstawie organ przyjął, iż udokumentowany w sprawie dochód sześcioosobowej rodziny wynoszący około ... zł brutto (tj. ... zł brutto z renty socjalnej i ... zł brutto emerytury - kwoty wskazane przez organ w uzasadnieniu), jest wystarczający na zaspokojenie niezbędnych potrzeb tej rodziny w tym chorego dziecka (wymagającego tak leczenia jak i rehabilitacji oraz znacznych, udokumentowanych przez stronę w sprawie wydatków na środki higieny), oraz na spłatę zadłużenia z tytułu zaległych składek wynoszącego ponad ... zł. Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, iż organ powołuje się na dochody skarżącego z gospodarstwa rolnego, natomiast nie wskazuje ich wysokości. W skardze skarżący podał natomiast, iż dochód ten tylko formalnie powinien wynosić około ... zł miesięcznie. Na to również organ winien zwrócić uwagę orzekając ponownie w sprawie i ustalając rzeczywiste dochody rodziny skarżącego.

W uzasadnieniu brak jest także analizy sprawy w zakresie okoliczności dotyczących choroby córki oraz problemów ze zdrowiem żony skarżącego. Wprawdzie organ opisując stan faktyczny wskazał na problemy zdrowotne dziecka i żony płatnika, jednakże okoliczności tych zupełnie nie rozważył, tj. nie poddał żadnej ocenie w kontekście § 3 ust. 1 pkt 3 powyżej cytowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. W uzasadnieniu organ stwierdził jedynie, iż przedstawione dowody nie wykazują niezbicie, że skarżący musi sprawować opiekę nad chorą córką. W aktach sprawy znajduje się zaś zaświadczenie lekarskie żony skarżącego wystawione ... grudnia 2006 r. i wskazujące, że od stycznia 2006 r. ze względu na stan zdrowia nie mogła ona sprawować opieki nad chorym dzieckiem. Z uzasadnienia nie wynika natomiast, czy dowód ten organ miał na uwadze stwierdzając powyższe, a także czy miał na względzie, że stan określony w wymienionym zaświadczeniu lekarskim mógł trwać również w chwili orzekania.

W konsekwencji Sąd uznał, iż przedstawione w skarżonej decyzji przez organ orzekający twierdzenia nie były poparte żadną merytoryczną argumentacją, a co więcej pozostawały w sprzeczności z materiałem dowodowym.

Konkludując, w ocenie Sądu, z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika aby organ w sposób kompleksowy rozważył wszystkie okoliczności występujące w sprawie w świetle przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy systemowej, a w szczególności -z uwagi na podnoszone we wniosku inicjującym to postępowanie okoliczności- w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Nie można bowiem uznać za spełniający ten wymóg wskazania tylko części istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a następnie sformułowanie wniosków w istocie oderwanych od tych okoliczności i zgromadzonego materiału dowodowego, bądź niemających dostatecznego w nich potwierdzenia. Uzasadnienie musi być pełne, spójne i logiczne, a takowych cech uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera.

Z tych wszystkich względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7 - 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z wymienionych powód Sąd uznał skargę za zasadną i podzielił podniesione w niej zarzuty.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, poza koniecznością wyeliminowania powyższych wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż Prezes ZUS swoją decyzję winien oprzeć na aktualnych okolicznościach dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego. W tym celu niezbędne jest ustalenie obecnych dochodów płatnika i obecnych jego wydatków, związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz leczeniem córki i żony, a także wszelkich zobowiązań.

Nadto, Sąd zauważa, iż z treści decyzji winno wynikać jakie jest zadłużenie strony dotyczące jej konta osobistego, albowiem tylko te należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mogą być umorzone w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym płatnik w uzasadnieniu wydanej decyzji również powinien być poinformowany.

Podkreślić też należy, iż ustawodawca przewidział również częściowe umarzanie należności, zarówno co do poszczególnych składek, jak i samych odsetek. Zatem ponownie podejmując decyzję w sprawie należy także i taką ewentualność rozważyć, szczegółowo ją uzasadniając.

Z wymienionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.