Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1686/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Protokolant ref. Marika Bibrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2017 r. sprawy ze skargi C. S., L. W. i E. C. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Budownictwa rzecz skarżących C. S., L. W. i E. C. kwotę 731 (siedemset trzydzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury i Budownictwa, po rozpoznaniu wniosku C. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra infrastruktury i Rozwoju z [...] października 2015 r. nr [...]odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1956 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości położonej w [...], w granicach administracyjnych Dzielnicowej Rady Narodowej [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] lit. [...] Nr [...]o pow. 30.045 m2 z ogólnej pow. 43.012 m2, stanowiącej własność J.S..

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Decyzją z [...] października 2015 r. nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1956 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości położonej w [...], w granicach administracyjnych Dzielnicowej Rady Narodowej [...], zapisanej w Kw [...] lit. [...]Nr [...] o pow. 30.045 m2 z ogólnej pow. 43.012 m2, stanowiącej własność J.S..

Pismem z [...] listopada 2015 r. C.S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra infrastruktury i Rozwoju z [...] października 2015 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w orzeczeniu z [...] maja 1956 r. nie stwierdzono wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 4, 5, 6 i 7 Kpa albowiem: - orzeczenie nie zostało skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie, - wykonalność kontrolowanego orzeczenia nie budzi wątpliwości, - brakuje podstaw do twierdzenia, iż orzeczenie to w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa.

Kontrolowane orzeczenie nie zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 Kpa). Organem właściwym do orzekania o wywłaszczeniu było bowiem, według art. 10 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) – zwanego dalej "dekretem", prezydium wojewódzkiej rady narodowej właściwe według miejsca położenia nieruchomości. Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 maja 1951 r. w sprawie zmiany granic miasta [...] (Dz. U. z 1951 r. Nr [...], poz. [...]) [...] zostały włączone do [...], a tym samym organem właściwym do orzekania w sprawie wywłaszczenia było Prezydium Rady Narodowej w [...].

Jak wynika z akt archiwalnych w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości zostało wydane przez Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1953 r. orzeczenie o nr [...], które następnie zostało uchylone orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1956 r. nr [...]. Tym samym, skoro orzeczenie z [...] maja 1956 r. zostało uchylone, to orzeczenie będące przedmiotem niniejszego postępowania nie rozstrzygało sprawy już rozstrzygniętej innym orzeczeniem. Nie zaistniała zatem przesłanka z art. 156 § 1 pkt 3 Kpa.

W rozpatrywanej sprawie nie można stwierdzić wydania orzeczenia z [...] maja 1956 r. nr [...] bez podstawy prawnej albowiem istniał przedmiot kontrolowanego postępowania w postaci nieruchomości, co do której dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie wywłaszczenia na podstawie przepisów dekretu oraz wniosku podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie, tj. Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [...] z [...] stycznia 1953 r.

Rażące naruszenie prawa stanowi zaś oczywiste, wyraźne i bezsporne naruszenie przepisu prawa, tym samym występuje wówczas, gdy proste zestawienie treści przepisu z treścią rozstrzygnięcia wskazuje na ich oczywistą niezgodność. Orzeczenie z [...] maja 1956 r. nr [...] zostało wydane na podstawie przepisów dekretu, zatem w świetle zgodności z przepisami ww. aktu prawnego, z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego, istniejącego w dacie orzekania, należy oceniać kwestionowane orzeczenie. Dekret regulował m.in. tryb wywłaszczania nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Ową "niezbędność" nieruchomości do realizacji narodowych planów gospodarczych potwierdzało wydanie przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenia na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 dekretu. Przepis ten stanowił, iż zezwolenia na nabycie nieruchomości udzielał Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na wniosek wykonawcy narodowych planów gospodarczych jeżeli uznał, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz że przewidziane były środki na jej nabycie. Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego udzielił w [...] grudnia 1951 r. zezwolenia nr [...] dotyczącego inwestycji polegającej na budowie osiedla mieszkaniowego i bazy sprzętu. Zezwolenie to nie zostało poprzedzone uzyskaniem opinii Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej albowiem zostało wydane przed wejściem w życie ustawy zmieniającej dekret z dnia 29 grudnia 1951 r. (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25), zaś zgodnie z art. 4 ustawy zmieniającej czynności dokonane przed nowelizacją pozostawały w mocy. Tym samym wydanie zezwolenia przed nowelizacją dekretu było skuteczne i potwierdzało niezbędność nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych, także na gruncie przepisów po nowelizacji. Ponadto do wniosku Centralnego Zarządu Budowy Miast i Osiedli z [...] grudnia 1951 r. nr [...] o wydanie zezwolenia załączono zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1951 r. nr [....], zezwolenie Ministra Budownictwa Miast i Osiedli na zgłoszenie ww. wniosku oraz plan sytuacyjny. Wobec powyższego nie doszło do naruszenia art. 5 dekretu.

Po uzyskaniu zezwolenia na nabycie nieruchomości inwestor (wykonawca narodowych planów gospodarczych) obowiązany był wezwać właściciela nieruchomości do dobrowolnego jej odstąpienia za cenę określoną zgodnie z art. 28 dekretu (art. 8 ust. 1 dekretu). W przedmiotowej sprawie wykonawca narodowych planów gospodarczych skierował, za zgodą Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, wyrażoną w piśmie z [...] grudnia 1951 r. nr [...], do właścicieli poszczególnych nieruchomości wezwanie zbiorowe z [...] grudnia 1952 r., wskazując, że cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu. Jak wynika z akt sprawy, wezwanie było wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] od [...] grudnia 1952 r. do [...] grudnia 1952 r.

Stosownie do art. 13 ust. 1 dekretu przed nowelizacją wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie. Wniosek należało złożyć do organu administracji państwowej szczebla wojewódzkiego. Do wniosku należało załączyć: 1) zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, 2) dowód wykonania czynności przewidzianych w art. 7, 3) zaświadczenie wojewódzkiej władzy planowania przestrzennego lub odpis uchwały prezydium wojewódzkiej rady narodowej lub Naczelnej Rady Odbudowy [...], przewidziane w art. 6 pkt 2, 4) ogólny plan sytuacyjny z oznaczeniem granic terenu, który miał ulec wywłaszczeniu, 5) wykaz właścicieli wywłaszczanych nieruchomości z podaniem ich adresów, o ile ubiegający się o wywłaszczenie jest w posiadaniu takich danych. W niniejszej sprawie wniosek inwestora się nie zachował. Niemniej jednak, jak wynika z treści orzeczenia z [...] maja 1956 r., wniosek został złożony [...] stycznia 1953 r. i zostały do niego załączone wymagane dokumenty, w tym m.in. zaświadczenie lokalizacyjne z dnia [...] grudnia 1951 r. nr [...], wezwanie właścicieli do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości oraz mapa sytuacyjna. Nie można zatem stwierdzić, aby doszło do naruszenia art. 13 dekretu.

Stosownie do art. 18 ust. 1 dekretu prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadamiało właściciela nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Odpis zawiadomienia wywieszano na tablicy ogłoszeń właściwej gminnej (miejskiej) rady narodowej. W przypadku, gdy postępowanie wywłaszczeniowe, wszczęte na podstawie jednego wniosku, dotyczyło większej liczby właścicieli, zawiadomienia mogły być dokonane za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych. W tym samym trybie zawiadamiany miał być właściciel nieruchomości, którego miejsce zamieszkania nie było znane (art. 18 ust. 2 dekretu). Wobec braku, w zachowanych aktach archiwalnych, zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, nie można było dokonać oceny jego prawidłowości w postępowaniu nadzorczym.

Stosownie do art. 20 ust. 1 dekretu, po upływie 14-dniowego terminu na zgłoszenie wniosków i sprzeciwów prezydium wojewódzkiej rady narodowej wyznaczało rozprawę. O miejscu i terminie rozprawy prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadamiało co najmniej na 7 dni naprzód wykonawcę narodowych planów gospodarczych, który zgłosił wniosek o wywłaszczenie, właściciela nieruchomości oraz inne osoby zainteresowane, o których powzięło wiadomość ze zgłoszonych wniosków lub sprzeciwów albo z urzędu (art. 20 ust. 2 dekretu). Z akt archiwalnych wynika, że pismem z [...] maja 1953 r. nr [....] (wywieszonym na tablicy ogłoszeń od [...]maja 1953 r. do [...]czerwca 1953 r.) organ poinformował o rozprawie wywłaszczeniowo - odszkodowawczej, którą wyznaczono na [...] maja 1953 r. Nie doszło zatem do naruszenia przepisu art. 18 ust. 1, ani art. 20 ust. 1 dekretu.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 dekretu, po przeprowadzeniu rozprawy prezydium wojewódzkiej rady narodowej orzekało o wywłaszczeniu albo odmawiało wywłaszczenia, jeżeli odpadły powody, stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Orzeczenie powinno, w szczególności zawierać (art. 21 ust. 2 dekretu): 1) ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia, 2) wskazanie, na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło, 3) jeżeli wpłynęły wnioski lub sprzeciwy - uzasadnienie ich przyjęcia lub odrzucenia. Orzeczenie z [...] maja 1956 r. nr [...] zawiera wszystkie wymagane elementy. Nie doszło zatem do naruszenia art. 21 ust. 1 i 2 dekretu.

Podsumowując Minister wskazał, że nie została spełniona żadna z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 Kpa, a zatem brak było podstaw do wyeliminowania kwestionowanego orzeczenia z obrotu prawnego w kontrolowanej części.

Od decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] C. S., L.W. oraz E.C. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: 1) art. 156 § 1 pkt 2 i 5 Kpa w zw. z art. 17 ust. 2 pkt 5 i art. 19 ust. 1 dekretu poprzez błędne ustalenie, że decyzja Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1956 r. nr [...] nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa podczas, gdy w decyzji tej podany został nieprawdziwy cel wywłaszczenia w postaci budowy przez Dyrekcje Budowy Osiedli Robotniczych [....] osiedla mieszkaniowego, który w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego był już zrealizowany; decyzja ta była zatem niewykonalna już w momencie jej wydania, a jej niewykonalność miała charakter trwały, skoro bowiem rozstrzygnięcie decyzji było już zrealizowanie przed dniem jej wydania, a tym samym decyzja nie mogła zostać wykonana, to oznacza, iż była ona niewykonalna oraz rażąco naruszała przepisy dekretu, co stanowi samoistną przesłankę stwierdzenia jej nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 i 5 Kpa; 2) art. 156 § 1 pkt 3 Kpa poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1956 r. pomimo, że decyzja ta dotyczyła sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inna decyzją ostateczną, tzn. decyzją wywłaszczeniową Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1953 r. nr [...], która została uchylona decyzją z [...] maja 1956 r., co oznacza, że decyzja uchylająca wywoływała skutki najwcześniej dopiero [...] maja 1956 r., zaś co najmniej do tego dnia w obrocie prawnym pozostawało orzeczenie z [...] maja 1953 r.; 3) art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 8 ust. 1 dekretu poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej pomimo, że okoliczności sprawy wskazują, iż przed jej wydaniem nie doszło do wezwania właściciela do przekazania nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną lub też za cenę określoną według art. 28 dekretu; brak jest bowiem przekonujących dowodów na to, iż wezwanie to zostało w rzeczywistości wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [....]; brak wezwania właściciela przed przystąpieniem do wywłaszczenia stanowił zaś rażące naruszenie przepisów dekretu; 4) art. 77 Kpa w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez brak odniesienia się przez organ do faktu, iż dla przedmiotowej nieruchomości prowadzona jest obecnie księga wieczysta o nr [....] w której Dziale II skarżący wpisani są jako właściciele, zaś w Dziale III wpisana jest m.in. hipoteka umowna kaucyjna na podstawie umowy z [....] października 1960 r.; treść księgi wieczystej wskazuje zatem, że Skarb Państwa nie dokonał nigdy wpisu na podstawie decyzji o wywłaszczeniu zapewne mając świadomość jej wad prawnych oraz że właściciele nieruchomości, po dacie rzekomego wywłaszczenia, obciążyli tą nieruchomość hipoteką, co oznacza, iż nadal byli traktowani jak jej właściciele; 5) art. 77 § 1 w zw. z art. 80 i art. 107 ust. 3 Kpa poprzez brak zebrania pełnego materiału dowodowego w sprawie i brak jego obiektywnej oceny, przy powołaniu się na zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych podczas, gdy zasada ta nie zwalnia w żadnym wypadku organu od obowiązku poszukiwania pełnego materiału dowodowego, także w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Wobec powyższego skarżący wnieśli o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] października 2015 r.; 2) zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych; 3) rozpoznanie skargi na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o oddalenie skargi podtrzymując prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie zarzuty skargi zasługiwały na uwzględnienie.

Jak wynika z akt sprawy orzeczeniem z [...] maja 1953 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [....], na skutek wniosku Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [....], zgłoszonego [...] stycznia 1953 r., orzekło w pkt 14 o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości, zapisanej w księdze wieczystej [....] lit. [...] Nr [...] o pow. 30.045 m2, stanowiącej własność J.S.. Orzeczenie to weszło do obrotu prawnego poprzez doręczenie w formie obwieszczenia w trybie art. 24 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 2 dekretu (było wywieszone w siedzibie Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w dniach [...] czerwca do [...] czerwca 1953 r. – pismo Prezydium DRN [...] z [...] października 1953 r.). Następnie orzeczeniem z [...] maja 1956 r. nr [....] Prezydium Rady Narodowej w [....], działając na podstawie art. 100 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.) orzekło w pkt 1 o uchyleniu w całości orzeczenia z [...] maja 1953 r. nr [...]o wywłaszczeniu nieruchomości położonych w [....] na rzecz Skarbu Państwa. Orzeczenie kasacyjne przekazano Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [....] [...] maja 1956 r. celem doręczenia go w trybie obwieszczenia poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń na okres [...] dni. [...] maja 1956 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...], działając na skutek wniosku Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [...]zgłoszonego [...] stycznia 1953 r., ponownie orzekło w pkt 14 o wywłaszczeniu części nieruchomości, zapisanej w księdze wieczystej [...] lit. [...] Nr [...] o pow. 30.045 m22, stanowiącej własność J.S..

Trafnie zatem wskazali C.S., L.W. i E.C., że w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione, czy orzeczenie wywłaszczeniowe z 1953 r. w pkt 14 zostało uchylone orzeczeniem kasacyjnym z 1956 r. Uszło uwadze Ministra, że z dostępnego materiału dowodowego wynika, że orzeczenie kasacyjne wydane w trybie art. 100 rpa (odpowiednik obecnego art. 155 Kpa) w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej (14 maja 1956 r.) nie zostało jeszcze wprowadzone do obrotu prawnego. Z ówczesnych przepisów prawa i treści orzeczenia kasacyjnego nie wynika zaś, że tego typu orzeczenie kasacyjne jest natychmiast wykonalne (art. 74 ust. 3 i art. 80 ust. 1 rpa). Z treści ówczesnych przepisów prawa i treści orzeczenia kasacyjnego nie wynika, że akt ten jest ostateczny w administracyjnym toku instancji (art. 76 ust. 2 rpa).

Wobec tego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie można uznać, że [...] maja 1956 r. orzeczenie z 1953 r. w pkt 14 zostało uchylone i że wobec tego nie wystąpiła przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 Kpa.

Trafnie też wskazali skarżący, że w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione, czy orzeczenie z [...] maja 1956 r. zostało wydane celem nabycia przez Skarb Państwa na zasadach wywłaszczenia części nieruchomości J.S. z Kw [...] lit. [...] Nr [...] o pow. 30.045 m2 jako niezbędnej w dacie wydania tego orzeczenia dla realizacji narodowych planów gospodarczych (art. 1, art. 3 ust. 1, art. 21 ust. 1 dekretu), czy też wydanie tego orzeczenia nastąpiło tylko po to, aby aktem tym uregulować na rzecz Skarbu Państwa stan prawny przedmiotowego gruntu.

Jak wynika z akt sprawy [...] listopada 1951 r. sporządzony został plan sytuacyjno-wysokościowy. Na planie tym w obszarze oznaczonym A-B-C-D-A znajdowała się część nieruchomości J.S. o pow. 30045 m2 z Kw [...] lit. [...] Nr [...] (opinia geodezyjna z [...] marca 2015 r. wraz z załącznikami). W zaświadczeniu lokalizacyjnym z [...] grudnia 1951 r., nr [...] wskazano, że teren ten przewidziany jest dla Dyrekcji Osiedli Robotniczych i Prezydium Rady Narodowej w [...] wyraziło zgodę na lokalizację szczegółową na tymże gruncie osiedla pracowniczego. Z wniosku [...] Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w [....] z [...] grudnia 1951 r. o zezwolenie na nabycie m.in. tego terenu pod budownictwo osiedlowe w trybie dekretu, zezwolenia z [...] grudnia 1951 r. i wniosku terenowego z [...] grudnia 1951 r. wynika, że nabycie spornego terenu pod budowę osiedla [...] jest niezbędne celem realizacji narodowego planu gospodarczego (planu inwestycyjnego na rok 1952) na którego realizację zabezpieczono środki finansowe. [...] grudnia 1951 r. Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego wyraziła zgodę na lokalizację ogólną osiedla mieszkaniowego i bazy sprzętu dla [...] (zaświadczenie lokalizacyjne Nr [...]). [...] grudnia 1951 r. Z-ca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w [...] jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych zezwolenie na nabycie spornego gruntu pod budownictwo osiedlowe i na zbiorowe wezwanie wszystkich właścicieli. [...] stycznia 1952 r. dokonano ustaleń na gruncie J.S., z których wynika, że na terenie o pow. 30045 m2 widoczna jest orka zimowa (wysoka kultura) i przyorany obornik na pow. 1,5 ha (wykaz z dnia [...] stycznia 1952 r.). Wezwaniem z [...] grudnia 1952 r. wezwano J. S. do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, wskazując, że nieruchomość objęta jest pod budowę osiedla i że wezwanie do zawarcia umowy winno nastąpić w terminie 15-dniowym, pod rygorem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego w trybie dekretu. Wezwanie wywieszono na tablicy ogłoszeń w siedzibie Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w dniach [...] grudnia – [...] grudnia 1952 r. (pismo Prezydium DRN [...] z [...] grudnia 1952 r.). Następnie Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych [...] zgłosiła organowi w dniu [...] stycznia 1953 r. wniosek wywłaszczeniowy (wniosek ten nie zachował się, ale został wskazany w uzasadnieniu orzeczeń wywłaszczeniowych z 1953 r. i 1956 r.). Pismem z [...] maja 1953 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] skierowało w trybie obwieszczenia do J. S. zawiadomienie o terminie rozprawy wywłaszczeniowej wskazując termin rozprawy na [...] maja 1953 r. Orzeczeniem z [...] maja 1953 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] orzekło w pkt 14 o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości, zapisanej w księdze wieczystej [...] lit. [...] Nr [...] o pow. 30.045 m2.

Uchwałą Prezydium Rządu nr [...] z [...] maja 1955 r. postanowiono [...] przekazać w zarząd i użytkowanie Ministerstwu Szkolnictwa Wyższego wraz z urządzeniami i pełnym wyposażeniem. Nastąpiło to w związku z ofiarowaniem przez [...] tego Osiedla, wybudowanego przez [...] dla budowniczych [...], w celu poprawy warunków mieszkaniowych młodzieży studiującej oraz pracowników nauki, jak również dla stworzenia ośrodka rozwoju życia kulturalnego i sportowego młodzieży. Z wytycznych do planu wykorzystania [...] (załącznik do uchwały nr [...]) wynika, że Minister Szkolnictwa Wyższego ma zapewnić zakwaterowanie na tym Osiedlu ok. 3000 studentów i podjąć niezwłoczne czynności przygotowawcze dla przejęcia części mieszkalnej Osiedla w porozumieniu z pełnomocnikiem Rządu ds. budowy [...] oraz administracją [...]. Następnie orzeczeniem z [...] maja 1956 r. nr [....] Prezydium Rady Narodowej w [...], działając na podstawie art. 100 rpa orzekło w pkt 1 o uchyleniu w całości orzeczenia z [...] maja 1953 r. nr [....]. [...] maja 1956 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] ponownie orzekło w pkt 14 o wywłaszczeniu części nieruchomości, zapisanej w księdze wieczystej [...] lit. [...] Nr [...] o pow. 30.045 m2. Z księgi hipotecznej pn. [...] lit. [...] Nr [...] na mocy postanowienia Sądu z [...] lipca 1960 r. grunt o obszarze 45021 m2 wydzielono do Kw [...]. Stwierdzenie prawomocności orzeczenia z 1956 r. nastąpiło [...] stycznia 1970 r. [...] stycznia 1970 Prezydium Rady Narodowej w [...] decyzją nr [...] sprostowało orzeczenie wywłaszczeniowe z 1956 r.

W kompleksowych wytycznych urbanistycznych stanowiących załącznik do decyzji lokalizacyjnej Nr [...] wskazano, że na terenie [...] zrealizowano kompleksowo w latach 1950-1951 osiedle mieszkaniowe dla budowniczych [...]. Osiedle składa się z budynków jednorodzinnych wolnostojących, wielorodzinnych mieszkalnych i hotelowych dla studentów i budynków usługowych. Z kolei z pisma Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] listopada 1982 r. wynika, że teren objęty decyzją lokalizacyjną nr [....] z [...] października 1979 r. od 1950 r. pozostaje w użytkowaniu Zarządu Osiedla Akademickiego [...]. O wybudowaniu budynków typu hotelowego na terenie Osiedla [...] w latach 1950-1951 i o władaniu tym Osiedlem przez Ministerstwo Edukacji Narodowej wspomina Raport z oszacowania nieruchomości z [...] stycznia 1994 r. Władanie przez Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego terenem Osiedla [...] od 1955 r. lub od 1956 r. potwierdza też Ministerstwo Edukacji Narodowej w piśmie z [...] sierpnia 1993 r. i [...] czerwca 1992 r. Z kolei następny Raport z szacowania nieruchomości z [...] stycznia 1994 r. wspomina o wybudowaniu 6 budynków drewnianych, stanowiących część Osiedla [...], które zostało wybudowane w 1950-1951 r. dla potrzeb budowniczych [...]i które po zakończeniu budowy [...] zostało przekazane i przeznaczone na osiedle mieszkaniowe dla studentów i pracowników warszawskich uczelni wyższych.

Trafnie zatem wskazali skarżący, że w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione, czy sporna nieruchomość w okresie od złożenia wniosku o wywłaszczenie do daty wydania orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r. była cały ten czas niezbędna dla realizacji narodowego planu gospodarczego w postaci budowy osiedla pracowniczego dla budowniczych [...], czy też na spornej części nieruchomości J. S. już złożeniem wniosku wywłaszczeniowego lub przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r. to osiedle pracownicze zostało zrealizowane, a infrastruktura osiedlowa została przekazana na potrzeby szkolnictwa wyższego.

Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla sprawy, ponieważ jeżeli już w momencie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego lub w toku postępowania wywłaszczeniowego okazałoby się, że nie istniały lub odpadły powody stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego (nieruchomość od początku była lub w toku postępowania przestała być niezbędna na cel wywłaszczenia), to organ zobligowany byłby do wydania orzeczenia o odmowie wywłaszczenia (art. 21 ust. 1 dekretu). Zrealizowanie w całości celu wywłaszczenia na nieruchomości przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej powoduje to, że stosunki między inwestorem, a właścicielem nieruchomości kształtują się według zasad prawa cywilnego, a roszczenia z tego tytułu należą do drogi postępowania cywilnego. W takim przypadku zastosowanie instytucji wywłaszczenia kwalifikowane jest jako rażące naruszenie prawa (por. wyrok NSA Oz. w Warszawie z 7 października 2003 r. sygn. akt I SA 3160/01).

Zdaniem Sądu wbrew temu co twierdzą skarżący, w takiej sytuacji nie można by mówić o trwałej niewykonalności orzeczenia wywłaszczeniowego w momencie jego wydania, ponieważ ta przesłanka wiąże się z wadliwie określonym przedmiotem wywłaszczenia, tzn. określonym w ten sposób, że nie jest możliwe wykonanie orzeczenia poprzez wpis nabytego przez Skarb Państwa prawa własności do księgi wieczystej (art. 40 ust. 2 dekretu). Z reguły tego rodzaju kwalifikowana wada decyzji wywłaszczeniowej polega na tym, że dane opisujące nieruchomość wynikające z treści księgi wieczystej są w sposób istotny (niepodlegający rektyfikacji) niezgodne z danymi opisującymi nieruchomość w osnowie orzeczenia wywłaszczeniowego i mapie do celów wywłaszczeniowych stanowiącej podstawę tego orzeczenia. Tymczasem z akt niniejszej sprawy wynika, że brak ujawnienia nabycia spornej nieruchomości przez Skarb Państwa w księdze wieczystej wynika nie tyle z wadliwie określonego przedmiotu wywłaszczenia, ale z zaniechania dokonania tego we właściwym czasie, tj. przed ujawnieniem swych praw spadkowych w Kw nr [...] przez spadkobierców J. S. (postanowienie Sądu Okręgowego z [...] września 2011 r., sygn. akt [...]).

Wobec tego, że Minister Infrastruktury i Budownictwa w ramach postępowania odwoławczego nie wyjaśnił w sposób dokładny i wszechstronny opisanych wyżej zagadnień, a eksponowanych w pkt 1 i 2 wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym i mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 i art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Sąd nie podzielił zarzutu z pkt 3 skargi. Zdaniem Sądu, Minister Infrastruktury i Budownictwa prawidłowo uznał, że wezwanie J.S. do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń. Wezwanie zbiorowe było przekazane do trybu obwieszczenia zgodnie z zezwoleniem z [...] grudnia 1951 r. Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych zwróciła się pismem z [...] grudnia 1951 r. do Dzielnicowej Rady Narodowej [...] o wywieszenie na tablicy ogłoszeń przedmiotowego wezwania zbiorowego. Prezydium [...] pismem z [...] grudnia 1952 r. zwróciło wezwania i poinformowało Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych [...], że wezwania były wywieszone na tablicy od [...] grudnia do [...] grudnia 1953 r. Okoliczności te tworzą spójny ciąg zdarzeń i nie budzą wątpliwości. W niniejszej sprawie nie było podstaw do zaofiarowania J.S. nieruchomości zamiennej tytułem odszkodowania, ponieważ jak wykazała wizja w terenie (styczeń 1952 r.) projektowana do wywłaszczenia część nieruchomości J. S. nie była zabudowana budynkami mieszkalnymi i gospodarskimi, a więc stanowiła grunt rolny, a nie gospodarstwo rolne (wniosek terenowy nr [...], wykaz z [...] stycznia 1952 r.- poz. 6). Brak wskazania w wezwaniu konkretnej ceny nabycia nie stanowił rażącego naruszenia prawa (por. uchwała NSA z 21 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OPS 2/08).

Dla niniejszej sprawy nie miało istotnego znaczenia to, czy Skarb Państwa dokonał wpisu prawa własności do księgi wieczystej na podstawie orzeczenia wywłaszczeniowego z 1956 r. i obciążenie nieruchomości w późniejszym czasie hipoteką. Badanie legalności tego orzeczenia w aspekcie wad nieważności z art. 156 § 1 Kpa dotyczyło bowiem stanu faktycznego i prawnego najpóźniej z daty wydania tego orzeczenia.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Infrastruktury i Budownictwa weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Organ odwoławczy wyjaśni i oceni, czy kwestionowane orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1956 r. w dacie jego wydania dotyczyło sprawy już poprzednio rozstrzygniętej orzeczeniem z [...] maja 1953 r. Minister wyjaśni także to, czy, a jeżeli tak, to kiedy na przedmiotowej części nieruchomości z Kw [...] lit. [...] Nr [...] o pow. 30045 m2 zrealizowano osiedle pracownicze dla budowniczych [...], a następnie oceni to zagadnienie w kontekście przesłanki "niezbędności" tej części nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Organ odwoławczy oceni, czy zgromadzony dotychczas materiał dowodowy jest wystarczający do wyjaśnienia wskazanych wyżej zagadnień. Jeżeli Minister uzna, że zebrane dowody nie są wystarczające do ustalenia stanu faktycznego sprawy, to przeprowadzi z urzędu uzupełniające postępowanie dowodowe w trybie art. 136 Kpa. Odnosi się to zwłaszcza do wyjaśnienia kwestii realizacji infrastruktury osiedla pracowniczego dla budowniczych [...], ponieważ dostępne dowody nie wskazują, czy sporny grunt rolny J. S. był zagospodarowany pod konkretne elementy tego osiedla, a jeżeli tak to kiedy. Z akt administracyjnych nie wynika zwłaszcza to, czy zrealizowanie celu wywłaszczenia nastąpiło między grudniem 1951 r., a majem 1952 r. jak twierdzą skarżący. W zależności od poczynionych ustaleń organ odwoławczy wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie skarżącym kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).