Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 662/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 15, art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 33 pkt 2,3,6,10; art. 34, art. 59 par. 1 pkt 2, 3 i 7
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA (del.) Jan Grzęda, Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 października 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 593/12 w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku na rzecz M. C. kwotę 297 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 9 października 2012 r., I SA/Gd 593/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 28 marca 2012 r., w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] (organ egzekucyjny) będący jednocześnie wierzycielem - wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego M. C. na podstawie tytułu wykonawczego numer [...] z 15 grudnia 2011 r. Jako podstawę prawną wystawienia ww. tytułu wykonawczego wierzyciel powołał orzeczenie z 4 października 2011 r. W dniu 23 listopada 2011 r. naczelnik urzędu skarbowego wydał postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] z 4 października 2011 r., które zostało doręczone stronie w dniu 2 grudnia 2011 r.

Postanowieniem z 12 stycznia 2012 r., organ egzekucyjny orzekł o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniesionych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z 15 grudnia 2011 r., w związku z ich wniesieniem po terminie, określonym w art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1964 ze zm., dalej jako "u.p.e.a.").

W dniu 26 stycznia 2012 r. naczelnik urzędu skarbowego wydał postanowienie, którym uchylił w całości (na skutek wniesionego zażalenia z 18 stycznia 2012 r.), postanowienie organu egzekucyjnego z 12 stycznia 2012 r., o pozostawieniu bez rozpatrzenia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z 15 grudnia 2011 r., oraz odmówił uznania za zasadne ww. zarzutów w oparciu o art. 33 pkt 2, 3, 6 i 10 u.p.e.a.

Następnie naczelnik urzędu skarbowego w dniu 26 stycznia 2012 r., wydał postanowienie, którym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego wobec braku zaistnienia przesłanek z art. 59 § 1 pkt 2, 3, 7 u.p.e.a.

Dyrektor izby skarbowej po rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z 28 marca 2012 r., uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Zdaniem organu, zgłoszone przez stronę we wniosku z 18 stycznia 2012 r., przesłanki w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] (brak wymagalności obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym, określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązków wynikających z decyzji, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego) były już przedmiotem oceny przez organ egzekucyjny (postanowienie z 26 stycznia 2012 r.), oraz dyrektora izby skarbowej (postanowienie z 22 marca 2012 r.). W tej sytuacji należało uznać za bezprzedmiotową ponowną ocenę dokonaną przez organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu z 26 stycznia 2012 r., w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego [...].

3. W skardze do WSA w Gdańsku na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj: art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 30 poz. 168, ze zm.; dalej jako: "K.p.a."), art. 59 § 1, § 4, § 5 u.p.e.a., art. 15 w zw. z art. 18 K.p.a., art. 124 par. 1 i par. 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

4. WSA w Gdańsku, nie stwierdzając naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia, oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2012 r. Poz. 270, dalej jako: "P.p.s.a."). Na wstępie rozważań sąd pierwszej instancji zaznaczył, że zgodnie z wyrokami WSA w Gdańsku z 4 września 2012 r., w sprawach I SA/Gd 641/12 i I SA/Gd 642/12 zostały oddalone skargi M. C. w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego z tytułów nr [...] i [...].W sprawach tych sąd ocenił jako niezasadne zarzuty oparte na m.in. na naruszeniach art. 33 pkt 2, 3, 6 i 10 u.p.e.a.

Sąd stwierdził, że zgłoszone przez skarżącego we wniosku przesłanki w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 15 grudnia 2011 r. (brak wymagalności obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym, określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązków wynikających z decyzji, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego), były już przedmiotem oceny przez organ egzekucyjny - Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] oraz Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku. W tej sytuacji, zasadnie organ uznał za bezprzedmiotową konieczność ponownej ich oceny.

W ocenie sądu, nieuzasadnione jest twierdzenie skarżącego zawarte w skardze, co do niespełnienia przez postanowienie dyrektora izby skarbowej z 28 marca 2012 r., wymogów określonych w art. 124 § 1 i § 2 K.p.a. Zaskarżone postanowienie, zawiera wszystkie składniki struktury postanowienia administracyjnego wymienione w tym przepisie.

5. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 59 § 1, § 4, § 5 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku postanowieniem z 28.03.2012 r. bezzasadnie uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe,

2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w zw. z art. 15 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 28.03.2012 r. zostało wydane z naruszeniem podstawowej zasady postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 K.p.a., tj. zasady dwuinstancyjności postępowania,

3. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w zw. z art. 124 § 1 i § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez sąd pierwszej instancji w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postanowienia organów obydwu instancji zostały nieprawidłowo uzasadnione.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6. Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy, a zwłaszcza jej zarzut opisany w punkcie 1. Z niebudzących wątpliwości ustaleń faktycznych w sprawie niniejszej wynika, że M. C. 22 grudnia 2011 r. na podstawie art. 33 pkt 2, 3, 6 i 10 u.p.e.a. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, zaś pismem z 18 stycznia 2012 r. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2, 3 i 7. W obu przypadkach organ egzekucyjny pierwszej instancji wydał merytoryczne postanowienia negatywne dla strony. Po wniesieniu zażaleń organ drugiej instancji w pierwszym przypadku utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, w drugim zaś uchylił w całości zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji oba rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego drugiej instancji uznał za prawidłowe.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok sądu w sprawie niniejszej (odnośnie do postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 28 marca 2012 r., [...])narusza prawo procesowe w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości lub w części. Najogólniej rzecz ujmując z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia, jeżeli brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2011, str. 411). W sprawie niniejszej sąd pierwszej instancji uznał, że zgłoszone przez skarżącego przesłanki we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego były już przedmiotem oceny przez organ egzekucyjny, co powoduje "bezprzedmiotową konieczność ponownej ich oceny". Tymczasem, Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje instytucji bezprzedmiotowej konieczności ponownej oceny, w tym wypadku zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Przy czym uszło uwadze sądu, że przedmiotowa sprawa zgodnie z wnioskiem strony z 18 stycznia 2012 r. dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn określonych w art. 59 1 pkt 2, 3 i 7 u.p.e.a. Ponadto dokonana przez organy egzekucyjne ocena zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej była negatywna dla zobowiązanego i nie doprowadziła do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 u.p.e.a., lecz do odmowy uznania zgłoszonych zarzutów za zasadne. W związku z czym wniosek z 18 stycznia 2012 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego jako oparty na innej podstawie prawnej i różniący się od tej (art. 33 pkt 2,3,6 i 10 u.p.e.a.), która była podstawą merytorycznej oceny, na co zasadnie zwraca uwag strona skarżąca, powinien być rozpoznany co do istoty.

Zasadny jest również zarzut naruszenia art. 15 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., albowiem organ egzekucyjny drugiej instancji uchylił się od rozpoznania odwołania strony, opierając swoje rozstrzygnięcie na okolicznościach zaistniałych w innej sprawie egzekucyjnej.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 i 4 P.p.s.a. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153).