Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 728/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2016-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

II SA/Bk 728/16

UZASADNIENIE

We wniosku złożonym w dniu [...] maja 2014 r. B. S. wnosił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nr [...] położonej we wsi Ł. - w części wchodzącej obecnie w skład działki nr [...]. Dowodził, że wywłaszczenie nastąpiło pod budowę czaszy zbiornika wodnego S., obecnie uległy przesunięciu granice czaszy zbiornika i część działki na cel wywłaszczenia nie jest potrzebna. W dalszej licznej w tej sprawie korespondencji wnioskodawca wywodził brak realizacji celu wywłaszczenia do całości wywłaszczonego mienia.

Starosta H. decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej przed wywłaszczeniem nr [...] o powierzchni 0,21 ha, obecnie wchodzącej w skład działek nr [...] znajdujących się w użytkowaniu Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w B. (dalej WZMiUW) uznając, że nieruchomość nie stała się zbędną. Zbiornik wodny, jak wyłożono, składa się nie tylko z czaszy, ale również z jej otoczenia pomocniczego.

Decyzja ta została uchylona przez Wojewodę P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] z przyczyn formalnych.

Rozpoznając sprawę ponownie, zgromadzono "historyczną" dokumentację związaną z planowaną budową zbiornika S. oraz dokonano geodezyjnego naniesienia wywłaszczonej od B. S. nieruchomości nr [...] na aktualny obraz geodezyjny i geodezyjnego wydzielenia tej nieruchomości. Z przedstawionej mapy wynika, że wywłaszczona działka o powierzchni 0, 2100 ha obecnie w części stanowi działkę nr [...] o powierzchni 0,1778 ha oraz działkę nr [...] o powierzchni 0,0332 ha. Pierwsza z tych działek w całości znajduje się pod wodą (cała działka nr [...] miała powierzchnię 160, 83 ha i z niej wydzielono działkę nr [...]), druga położona jest w pasie przyległym do zbiornika wodnego (działka nr [...] miała powierzchnię 19,1999 ha i z niej wydzielono działkę nr [...]).

Starosta Powiatowy w H. decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. orzekł o zwrocie na rzecz B. S. nieruchomości oznaczonej przed wywłaszczeniem nr [...] o powierzchni 0,21 ha położonej we wsi Ł., której obecnie odpowiadają działki nr [...] o powierzchni 0,1778 ha oraz nr [...] o powierzchni 0,0332 ha stanowiące własność Skarbu Państwa w użytkowaniu WZMiUW. Zwaloryzowane odszkodowanie do zwrotu od B. S. na rzecz Skarbu Państwa ustalono na kwotę 762, 72 zł.

W uzasadnieniu Starosta wskazał, że wywłaszczenia dokonano z przeznaczeniem pod budowę zbiornika wodnego "S." decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny zagospodarowania inwestycji w postaci: zbiornika, kanału N. nowych cieków wodnych (rzeki P. i Ł.), pompowni i zaplecza inwestycji oraz oczyszczalni ścieków. Podstawową funkcją zbiornika miało być gromadzenie wody w celu nawodnienia 31 000 ha użytków rolnych oraz zaopatrzenie w wodę miasta B. Woda miała być dostarczana za pomocą kanału długości około 17 km. Zbiornik mógł być wykorzystany także na inne cele, ale z podporządkowaniem dla celu podstawowego. Według organu, podstawowy cel nie został zrealizowany, bowiem nie wybudowano kanału N., stąd nie może być mowy o nawadnianiu użytków rolnych ani dostarczaniu wody dla miasta B. Dlatego orzeczono o zwrocie całości wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z wolą wnioskodawcy ostatecznie sprecyzowaną jako żądanie zwrotu całej byłej działki nr [...]. Ustalone odszkodowanie podlegające zwrotowi na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowano, co dało kwotę 762, 72 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł WZMiUW domagając się uchylenia jej w całości. Podnosił fakt zrealizowania inwestycji wskazując, że prawie cała działka były nr [...] obecnie znajduje się pod wodą zbiornika "S.". Czaszę zbiornika tworzą grunty bezpośrednio pokryte wodą do rzędnej maksymalnego piętrzenia 145 m n.p.m. oraz pas przyległy do wody tworzący strefę ujemnego wpływu zagrożoną podtapianiem. Zdaniem odwołującego się wywłaszczony od B. S. grunt w całości znajduje się w tak rozumianej czasy zbiornika wodnego "S." i spełnia wszystkie kryteria wywłaszczenia.

Wojewoda P. w wyniku rozpoznania powyższego odwołania decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówił zwrotu żądanej nieruchomości na rzecz B. S. Przedstawił rys historyczny sprawy wskazując, że decyzją z dnia [...] lipca 1976 r. zatwierdzono pod względem urbanistycznym i architektonicznym plan realizacyjny zagospodarowania terenu inwestycji, wśród których wymieniono: zbiornik wodny (zalew), kanał N., nowy ciek wodny rzeki P., nowy ciek wodny rzeki Ł., P. "B.", "B.", "B.", "C.", "R." i "S.", a także zaplecze inwestora i wykonawcy oraz oczyszczalnię ścieków. Zaś z treści decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] lutego 1979 r. wynika, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona z przeznaczeniem pod budowę zbiornika wodnego "S.". Zbiornik został wybudowany a jego podstawowym celem była funkcja retencyjna i ta została zrealizowana. W ocenie organu odwoławczego budowa kanału N. nie była nierozerwalnie związana z budową zbiornika i niezrealizowanie budowy kanału nie oznacza braku realizacji celu wywłaszczenia. Realizacja zbiornika retencyjnego stanowiła odrębne zamierzenie inwestycyjne i ono zostało zrealizowane wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Podkreślono, że wywłaszczona od wnioskodawcy działka położona jest w gruntach przeznaczonych pod budowę czaszy zbiornika, a nie przeznaczonych pod budowę kanału. Podzielono stanowisko odwołującego się, że czaszę zbiornika tworzy nie tylko teren fizycznie znajdujący się pod wodą, ale i pas przyległy do wody jako strefa ujemnego wpływu i teren niezbędny do wykonywania zadań statutowych użytkownika WZMiUW. Dlatego, jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, nie zostały spełnione przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określone w art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej jako u.g.n.). Wywłaszczona nieruchomość nie jest bowiem zbędną na cel wywłaszczenia.

W skardze od powyższej decyzji B. S. zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego:

1) art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i nieorzeczenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pomimo ziszczenia się przesłanek określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n.;

2) art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się w uznaniu, że cel wywłaszczenia został zrealizowany pomimo niezrealizowania celu publicznego, jaki przyświecał realizacji inwestycji ;

3) art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy decyzja o wywłaszczeniu zapadła w dniu [...] lutego 1979 r. i w tym samym roku stała się ostateczna, natomiast decyzja zezwalająca na użytkowanie zbiornika wodnego "S." zapadła w dniu [...] września 1995 r., zatem upłynął okres 10 lat pozwalający na uznanie wywłaszczonej nieruchomości za zbędną do realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu;

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, w tym:

1) art. 7, 77 § 1, 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) poprzez:

a) zaniechanie podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i pozostawienie poza rozważeniami organu argumentów podnoszonych przez skarżącego w piśmie z dnia [...] września 2016 r. i w konsekwencji arbitralne przyjęcie, że cel na jaki nastąpiło wywłaszczenie został zrealizowany w sytuacji, gdy z dokumentów źródłowych wynika, że cele jakim miał służyć zbiornik są zupełnie inne niż wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji;

b) dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, przy jednoczesnym pominięciu jego znaczącej części, co w konsekwencji skutkowało: błędnym ustaleniem przez organ odwoławczy celu na jaki nastąpiło wywłaszczenie oraz błędnym ustaleniem, iż wywłaszczona nieruchomość w dalszym ciągu znajduje się w całości w czaszy zbiornika wodnego i spełnia wszystkie kryteria inwestycji a założone poziomy piętrzenia i granice lokalizacji inwestycji nie uległy zmianie w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje ku temu podstaw;

c) błędną ocenę decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] lutego 1979 r. (znak [...] oraz decyzji z dnia [...] lipca 1976 r. (znak [...]) i wyinterpretowanie z ich treści wniosków z nich niewynikających;

2) art. 8 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób dyskredytujący zaufanie obywateli do organów Państwa;

3) art. 11 K.p.a. oraz

4) art. 107 § 3 K.p.a.

Skarżący ocenił, że samo postępowanie zostało wadliwie przeprowadzone a organ nie dołożył staranności przy wyjaśnieniu sprawy orzekając arbitralnie przy dowolnej ocenie materiału dowodowego. Przytoczył w treści uzasadnienia decyzji jedynie argumenty wskazane przez WZMiUW, przy jednoczesnym braku dokonania ich analizy ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Świadczy to o prowadzeniu postępowania w sposób zmierzający do wykazania tezy, że cel na jaki nastąpiło wywłaszczenie został zrealizowany, przy jednoczesnym pominięciu argumentów wskazywanych przez stronę skarżącą, a zwłaszcza argumentów dotyczących braku zrealizowania zamierzonego celu publicznego. Skarżący podniósł, że w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia nie dokonał organ szczegółowej analizy dokumentów źródłowych wytworzonych przez organy administracji w okresie poprzedzającym wydanie decyzji wywłaszczeniowej i poprzestał jedynie na przytoczeniu argumentacji wskazanej przez WZMiUW w treści odwołania, przy jednoczesnym braku podejmowania starań mających na celu weryfikację tych twierdzeń w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. Nadto nie wyjaśnił na jakiej podstawie doszedł do przekonania, że pierwotnie założone poziomy piętrzenia wody i granice lokalizacji inwestycji nie uległy zmianie. Nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącego zawartych w piśmie z dnia [...] września 2016 r. dotyczących spełnienia przesłanki z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n.

W skardze zawarto szerokie rozważania na temat rozumienia pojęcia "celu publicznego", który w zaskarżonej decyzji – jak zauważono – został błędnie oceniony, bez analizy materiałów źródłowych. Zdaniem autora skargi, cel spornej inwestycji wynikał nie z samej decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] lutego 1979 r. a należało go interpretować głównie z uwzględnieniem decyzji z dnia [...] lipca 1976 r. i pisma WZMiUW z dnia [...] lutego 1976 r. z których wynikało, że przedsięwzięcie inwestycyjne stanowi" "Zbiornik Wodny S. i Kanał N.", których celem było dostarczenie wody do określonych podmiotów (na potrzeby rolnictwa i gospodarki komunalnej). Te cele nie zostały zrealizowane, skoro kanału doprowadzającego wodę nie zbudowano.

Niezależnie od przytoczonej powyżej argumentacji, zdaniem skarżącego, została spełniona przesłanka z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. – bowiem pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna – cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. W sprawie bowiem upłynęło 15 lat między ostatecznym charakterem decyzji z dnia [...] lutego 1979 r. a udzieleniem pozwolenia na użytkowanie zbiornika ([...] września 1995 r.).

Skarżący domagał się uchylenia decyzji i zasądzenia kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wnosił o jej oddalenie. Podtrzymał ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Odnośnie naruszenia art. 137 ust. 1 u.g.n. skonstatował, że zawarte w przepisie terminy nie mają zastosowania, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Nadto zrealizowanie celu wywłaszczenia wyłącza możliwość zwrotu nieruchomości nawet jeśli w późniejszym okresie nastąpiła zmiana sposobu wykorzystywania nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 – 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 - dalej jako p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Mając na uwadze treść powołanych na wstępie przepisów prawa, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego materiału oraz przebiegu postępowania należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zarzuty w niej podniesione są bezzasadne, zaś decyzja Wojewody P. z dnia [...] września 2016 r. odpowiada prawu.

Stosownie do treści art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm., dalej - u.g.n.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do treści art. 140. W myśl art. 137 ust. 1 pkt 1-2 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości konieczne do ustalenia są dwie przesłanki: cel wywłaszczenia oraz zbędność nieruchomości na ten cel. Z redakcji przepisu wynika założenie, że cel wywłaszczenia określa decyzja wywłaszczeniowa i generalnie to z tego aktu cel ten wynika. O ile decyzja o wywłaszczeniu nie zawiera sprecyzowanego celu odjęcia własności nieruchomości to cel wywłaszczenia ustala się na podstawie innych dowodów (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2014 r. w sprawie I OSK 622/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA).

Rzeczą zatem organów w postępowaniu w sprawie niniejszej było ustalenie, na jaki cel wywłaszczono od skarżącego jego nieruchomość oraz czy i kiedy cel ten został zrealizowany. Ustalenia należało poczynić zgodnie z przepisami K.p.a. dotyczącymi postępowania wyjaśniającego.

Przedmiotem kontroli jest wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. decyzja Wojewody P. uchylająca decyzję organu pierwszej instancji (orzekającej o zwrocie nieruchomości) i orzekająca co do istoty sprawy.

Taki sposób rozstrzygnięcia był dopuszczalny stosownie do regulacji powołanego wyżej przepisu i wynika z istoty postępowania odwoławczego (art. 15 K.p.a.). Ugruntowany pozostaje w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia podjętego przez organ pierwszoinstancyjny (vide wyroki w sprawach: II SA/Wa 24/16 z dnia 20 września 2016 r., II SA/Kr 569/16 z dnia 12 sierpnia 2016 r., II OSK 2606/14 z dnia 23 czerwca 2016 r.; II GSK 1217/14 z dnia 17 września 2015 r. CBOSA).

Jak wskazał w wyroku w sprawie II SA/Bk 502/15 z dnia 24 września 2015 r. tutejszy sąd – "W myśl zasady wyrażonej w art. 15 K.p.a. organ odwoławczy ma kompetencje nie tylko kontrolne, ale i merytoryczne. Zobowiązany jest zatem rozpatrzeć sprawę ponownie w oparciu o kompletny materiał dowodowy, nie będąc związanym oceną prawną dokonaną przez organ pierwszej instancji".

Tak postąpił organ odwoławczy w sprawie niniejszej rozpatrując merytorycznie sprawę z uwzględnieniem zasad postępowania administracyjnego. Wbrew zarzutom skargi nie dopuścił się wskazanych w skardze naruszeń przepisów procesowych, dokonał bowiem pełnej i nie dowolnej (jak bezzasadnie uważa skarżący) oceny materiału dowodowego a poczynione ustalenia oraz ocenę prawną prawidłowo i zgodnie z regułami art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnił.

Sąd w całości podziela tę ocenę oraz ustalenia. Wywłaszczenie od skarżącego działki nr [...] o powierzchni 0,2100 ha nastąpiło decyzją Naczelnika Urzędu Gminy w N. z dnia [...] lutego 1979 r. nr [...] z przeznaczeniem "pod budowę zbiornika wodnego "S.". Cel wywłaszczenia został jednoznacznie wskazany w decyzji, przy tym szerszy kontekst zamierzenia inwestycyjnego (jak słusznie uważa skarżący a czego nie neguje organ) wynika z dokumentacji poprzedzającej wywłaszczenie. Zbiornik "S." objęty był szerszym planem realizacyjnym, w skład którego wchodziły: zbiornik wody – zalew, kanał N., nowy ciek wodny rzeki P., nowy ciek wodny rzeki Ł., pompownie oraz zaplecze inwestora i wykonawcy oraz oczyszczalni ścieków. Wynika to z decyzji w sprawie zatwierdzenia planu realizacyjnego "zbiornika wodnego S. i Kanału N." z dnia [...] lipca 1976 r.

Bezspornie zbiornik wodny "S." został wybudowany, natomiast nie zrealizowano budowy kanału N. co w ocenie skarżącego przesądza o uznaniu braku realizacji celu inwestycji, zwłaszcza że zbiornik pełni inną funkcję niż ta na jaką był przeznaczony.

Spór w sprawie niniejszej dotyczy oceny, czy budowa zbiornika bez wykonania kanału świadczy o realizacji celu wywłaszczenia.

Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko organu przedstawione w zaskarżonej decyzji. Zbiornik wodny mógł i faktycznie funkcjonuje samodzielnie i brak kanału nie przekreśla tego. Zbiornik miał służyć celom związanym z gospodarką wodną, w tym melioracyjnym – zaopatrywania w wodę terenów rolnych oraz komunalnych (woda dla miasta B.), a obok funkcji podstawowych mógł być wykorzystywany do innych celów, m.in. "służyć turystyce" jak wynika z przedłożonych w sprawie dokumentów za lata 1975 – 1976.

W tym miejscu można przytoczyć treść decyzji Wojewody B. z dnia [...] marca 1976 r. (k. 787 akt administracyjnych) zezwalającej WZIR w B. na wywłaszczenie użytków rolnych o powierzchni 3718 ha oraz zabudowań na terenie projektowanego "Zbiornika wodnego S. i kanału N." w dolinie rzeki górnej N.: "Podstawowym celem tego zbiornika jest magazynowanie wody dla potrzeb nawodnienia ponad 31 000 użytków rolnych położonych w dolinach rzek N., a także zaopatrzenie w wodę ludności i przemysłu miasta B.

Niezależnie od podstawowego celu jakim jest rolnictwo, zbiornik ten tworzy warunki do aktywizacji gospodarczej terenów wokół zbiornika i da możliwość rozwoju ośrodków wypoczynkowych i sportów wodnych dla potrzeb B. Okręgu Przemysłowego oraz m. H.".

Zasadnie zatem ocenił organ, że budowa zbiornika wodnego nie była nierozerwalnie związana z budową kanału, podstawowym celem zbiornika wodnego, z samej jego istoty jest funkcja retencyjna, a skoro zbiornik został wybudowany (fakt bezsporny) to cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Zauważyć należy, że same organy wydające decyzje wywłaszczeniowe odróżniały te dwa zamierzenia inwestycyjne, bowiem przykładowo decyzją dotyczącą skarżącego, jak wyżej wskazano, wywłaszczono grunty wsi: S., T. i Ł. o ogólnej powierzchni 8.1200 ha z przeznaczeniem pod budowę zbiornika wodnego "S.", zaś z dokumentów na k. 218-220 akt administracyjnych wynika wywłaszczanie gruntów wsi M. i, kolonii M., C., T., K. B., R. pod "kanał N. w przedsięwzięciu inwestycyjnym "Zbiornik wodny S.". Rozdzielenie to nie budzi wątpliwości przy rozmiarze inwestycji oraz wywłaszczonej powierzchni. Decyzja, na podstawie której wywłaszczono nieruchomość nr [...] od skarżącego jako cel wywłaszczenia jednoznacznie wskazywała budowę zbiornika wodnego. Zbiornik stanowił podstawę całego zamierzenia inwestycyjnego i został wybudowany a niezrealizowanie budowy kanału pozostaje bez żadnego wpływu dla oceny charakteru zbiornika jako celu wywłaszczenia. Jak wynika z akt, była działka skarżącego nr [...] obecnie – według stanu na datę złożenia wniosku o zwrot nieruchomości – wchodziła w skład nieruchomości nr [...] o powierzchni 160, 83 ha zajętej pod wodę oraz nr [...] o powierzchni 19, 1999 ha przylegającą do niej. Dla potrzeb niniejszego postępowania "naniesiono" byłą działkę skarżącego na wyrys geodezyjny dokonując wydzielenia jej w ogólnej powierzchni. Z dokumentów geodezyjnych (k. 330) wynika, że część byłej nieruchomości skarżącego stanowi obecnie działkę nr [...] o powierzchni 0,1778 ha (grunt pod wodą) a część działkę nr [...] o powierzchni 0,0332 ha przylegającą do linii wody. Właścicielem pozostaje Skarb Państwa a cała powierzchnia pozostaje w użytkowaniu WZMiUW w B. Z jego oświadczeń wynika, że cała nieruchomość znajduje się w czaszy zbiornika, którą tworzą zarówno grunty zajęte pod wodę jak i grunty przyległe stanowiące strefę ujemnego wpływu.

Czynności geodezyjne wykonane dla potrzeb niniejszego postępowania wyżej przedstawione (wrysowanie geodezyjnego usytuowania działki nr [...]) potwierdzają to, dlatego ocena organu przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podlega aprobacie sądu. Zarzuty skargi nie podważają jej.

W tym miejscu trzeba wskazać, że zgodnie z linią orzeczniczą budowa infrastruktury związanej z "głównym celem", służąca temu celowi i uzupełniająca go uznawana jest jako mieszcząca się w celu wywłaszczenia (vide wyroki w sprawach: II SA/Lu 204/16 z dnia 19 lipca 2016 r., I OSK 1519/14 z 21 kwietnia 2016 r., I OSK 2600/14 z 19 lipca 2016 r. - CBOSA)

Przy tym nie ma zasadniczego znaczenia, do czego bezzasadnie przywiązuje wagę skarżący, nawet "przesunięcie" linii inwestycji w postaci zbiornika.

W wyroku w sprawie I OSK 1519/14 z dnia 21 kwietnia 2016 r. (wyżej podanym), NSA stwierdził, że "Kwestia ustalenia celu wywłaszczenia pozostaje zatem w ścisłym związku z problematyką możliwego rozszerzenia lub modyfikacji przeznaczenia nieruchomości określonego w decyzji wywłaszczeniowej, co w konsekwencji powoduje, że zmiana ta nie będzie traktowana jako wykorzystanie nieruchomości na cel niezgodny z celem wywłaszczenia. [...] Modyfikację zaś celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikacja inwestycji mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niezmieniająca jego charakteru". Podobnie w wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r. w sprawie I OSK 1186/15 tenże sąd skonstatował, że modyfikacja projektu zagospodarowania terenu polegająca na dostosowaniu jej do potrzeb inwestora nie oznacza zmiany celu wywłaszczenia. Przytoczył stanowisko przyjęte w uchwale 7 sędziów SN z dnia 27 stycznia 1988 r. sygnatura III AZP 11/87, że należy odróżnić zmianę celu wywłaszczenia od modyfikacji tego celu. Za zmianę celu Sąd uznał jakościową zmianę inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej, konkretyzującej cel wywłaszczenia nieruchomości. Modyfikację zaś celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikacja inwestycji mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niezmieniająca jego charakteru. Z kolei w wyroku z dnia 18 grudnia 2014r. sygn. akt I OSK 1417/13 Naczelny Sąd Administracyjny trafnie zwrócił uwagę, że na tle art. 136 ust. 3 u.g.n. wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej powinny być oceniane – przy jej kontroli – proporcjonalnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania rzeczonej kontroli. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności.

Podzielając te stanowiska stwierdzić należy, że pełnienie samej tylko funkcji retencyjnej (przy braku kanału nie może być pełniona funkcja zaopatrywania w wodę) przez zbiornik "S.", nie przekreśla uznania, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Dodać należy, że po kilku zmianach planu zagospodarowania przestrzennego, obecnie sporne tereny są wykorzystywane głównie jako rekreacyjne, co także nie może stanowić podstawy zwrotu nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia.

Także jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie, że nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, a później jej przeznaczenie zmieniono (vide wyroki w sprawach: I OSK 1584/13 z dnia 5 marca 2015 r.; I OSK 173/13 z dnia 1 października 2014 r.; I OSK 1049/13 z dnia 4 grudnia 2014 r., CBOSA). W ostatnio powołanym wyroku NSA uznał, że "Sposób zagospodarowania nieruchomości wywłaszczonej przed laty, na której zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, nie może z mocą wsteczną zmienić oceny "konieczności" i "niezbędności" dokonanego wówczas wywłaszczenia na określony cel publiczny. Jeżeli ważność lub skuteczność decyzji o wywłaszczeniu nie została podważona we właściwym postępowaniu, sam sposób gospodarowania częścią nieruchomości nie zmienia oceny prawidłowości dokonanego przed laty wywłaszczenia nieruchomości i przekazania jej do wykorzystywania zgodnie z treścią decyzji wywłaszczeniowej". Zaś w wyroku z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie II SA/Gl 93/14 sąd stwierdził, że: "jeśli nieruchomość po wywłaszczeniu została wykorzystana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, to wygasła przysługująca byłemu właścicielowi ekspektatywa prawa żądania jej zwrotu i w ten sposób ostatecznie ustała więź prawna pomiędzy poprzednim właścicielem a Skarbem Państwa – czy jednostką samorządu terytorialnego, który odtąd mógł korzystać z tej nieruchomości i rozporządzać nią bez jakichkolwiek ograniczeń, mających swe źródło w wywłaszczeniowej drodze nabycia nieruchomości". NSA w powołanym wyżej wyroku I OSK 173/13 uzupełnił to stanowisko przez stwierdzenie, że Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego ma prawo dysponować terenami zgodnie z bieżącymi potrzebami społecznymi ujętymi w planach zagospodarowania przestrzennego.

Dodać trzeba, że co do tego, czy była działka nr [...] mieści się dokładnie w rzędnych przestrzeni wody czaszy zbiornika wodnego nie ma takiego znaczenia, jakie nadaje mu skarżący. Budowa bowiem infrastruktury związanej z "głównym celem", służąca temu celowi i uzupełniająca go, uznawane jest jako mieszcząca się w celu wywłaszczenia (vide powołane wyroki w sprawach II SA/Lu 204/16 z dnia 19 lipca 2016 r.; I OSK 1579/14 z dnia 21 kwietnia 2016 r. oraz wyrok w sprawie II SA/Łd 370/15 z dnia 21 października 2015 r. CBOSA). Nie ulega wątpliwości, że teren bezpośrednio przyległy do samego zbiornika (wody), służy temu zbiornikowi, nawet, jeśli nie jest w jakiś szczególny sposób zagospodarowany, zapewnia bowiem dostęp do zbiornika wodnego. Taką rolę pełni obecnie wyodrębniona działka nr [...].

Powyższe pozwala podzielić ocenę organu odwoławczego co do braku podstawy do zwrotu wywłaszczonej od skarżącego nieruchomości, a zarzuty naruszenia prawa materialnego – art. 136 ust. 3 u.g.n. nie mogły się ostać.

Także niezasadny jest zarzut naruszenia art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. Przepis ten stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym stała się ta decyzja ostateczna, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Skarżący podaje, że przesłanki tego przepisu zostały spełnione, gdyż decyzja wywłaszczeniowa zapadła w dniu [...] lutego 1979 r. i w tym samym roku stała się ostateczna, a decyzja zezwalająca na użytkowanie zbiornika S. zapadła [...] września 1995 r., przy tym skarżący przez okres ponad 10 lat od wywłaszczenia mieszkał na działce nr [...]. Nie negując podanych faktów zauważyć należy, że ocena zbędności nieruchomości przez pryzmat terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie może odnosić się do wywłaszczenia dokonanego przed wprowadzeniem do obrotu prawnego tego przepisu i zawartych w nim terminów.

Także w tej kwestii orzecznictwo sądów administracyjnych pozostaje jednolite (vide wyroki w sprawach I OSK 1436/13 z dnia 12 lutego 2015 r.; II SA/Kr 783/15 z dnia 20 października 2015 r.; I OSK 254/13 z dnia 1 października 2014 r., CBOSA). Przepis art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. zawierający termin 7 lat na rozpoczęcie robót wszedł do obrotu prawnego z dniem 1 stycznia 1998 r. (tekst pierwotny u.g.n.: Dz.U. z 1997 r nr 115, poz. 741), zaś podnoszony przez skarżącego w punkcie 2 art. 137 ust. 1 u.g.n., wprowadzający 10-letni termin na zrealizowanie celu wywłaszczenia, wszedł w życie od 22 września 2004 r. (Dz. U. z 2004 r. nr 141, poz. 1492). Przy dacie wywłaszczenia i zrealizowaniu celu wywłaszczenia (wybudowaniu zbiornika) przed wejściem w życie tych terminów zarzut skargi nie może być uznany jako zasadny, nawet przyjmując daty i okoliczności podawane w skardze.

Już tylko na marginesie można podnieść, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające poszczególne roboty budowalne, jak np. pozwolenia na budowę zapory wodnej i budowli upustowej z dnia [...] maja 1977 r., zapór bocznych i pompowni odwadniających z dnia [...] stycznia 1978 r., [...] sierpnia 1978 r. i [...] lipca 1980 r., czy pozwolenie na użytkowanie wody dla potrzeb zbiornika z dnia [...] grudnia 1988 r. (k. 276). Rozmiar inwestycji był tak duży, że istotnie – grunty skarżącego przez kilka lat od wywłaszczenia mogły by przez niego użytkowane, budowa mogła trwać wiele lat, przy tym z uwagi na datę wywłaszczenia i datę wejścia w życie terminów z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n, pozostaje to obojętne dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej.

Zważywszy na bezzasadność zarzutów skargi, podlegała ona oddaleniu o czym sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).