Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 678/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1582/08 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] września 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku J. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] marca 2008 r. o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.

Organ wskazał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2008 r., po ponownym badaniu, wnioskodawca został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji na trwałe. Częściowa niezdolność do pracy powstała w dniu [...] lipca 2001 r., całkowita niezdolność w dniu [...] października 2003 r., zaś niezdolność do samodzielnej egzystencji w dniu [...] listopada 2005 r. W okresach od dnia 1 listopada 1991 r. do dnia 22 sierpnia 1996 r., od dnia 1 maja 1997 r. do dnia 26 czerwca 2000 r. oraz od dnia 18 lipca 2000 r. (tj. następnego dnia po dniu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej) do momentu ustalenia całkowitej niezdolności do pracy J. B. nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Ustalono, że J. B. w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy udowodnił łącznie okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 12 lat, 7 miesięcy i 20 dni.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w przedmiotowej sprawie renta w drodze wyjątku nie może zostać przyznana, gdyż brak jest okoliczności szczególnych usprawiedliwiających zarówno bardzo krótki okres ubezpieczenia, nieadekwatny do wieku wnioskodawcy ([...] lat), jak i liczne w nim przerwy, zwłaszcza, że w tych okresach nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby, a stwierdzona od [...] lipca 2001 r. częściowa niezdolność nie wykluczała możliwości podjęcia pracy, a jedynie ją ograniczała.

Jednocześnie organ podniósł, że powoływanie się przez J. B. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na wcześniejszą chorobę, trwającą od 1997 r., uniemożliwiającą mu wykonywanie pracy, nie mogło zostać uwzględnione, bowiem zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Tak więc orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego.

Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. B., zarzucając organowi brak dokładnego przeanalizowania sprawy, a w szczególności okresu jego zatrudnienia i prowadzonej (od 1 listopada 1991 r. do 31 grudnia 1994 r. oraz od 23 sierpnia 1996 r. do 31 października 1998 r.) działalności gospodarczej od początku pojawienia się u niego choroby. Wskazał, że w miarę możliwości podejmował pracę, o czym świadczy choćby fakt zakupu w 1999 r. zakładu przetwórstwa mięsnego, czy też próby zatrudnienia w innej branży. Jednakże pogarszający się stan zdrowia oraz inne kłopoty uniemożliwiły mu kontynuowanie pracy i opłacanie składek na ubezpieczenie, a przeprowadzona w 2005 r. operacja zupełnie pozbawiła go możliwości wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarżący zakwestionował także orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wskazując, iż przy ustalaniu całkowitej niezdolności do pracy brano pod uwagę jedynie wszczepienie mu w 2003 r. kardiostymulatora, pomijając zupełnie moment rozpoczęcia choroby i skutków z nią związanych, która nie powstała z dnia na dzień, lecz trwała znacznie dłużej.

W kolejnych pismach procesowych skarżący podnosił, że obecnie jest osobą trwale niezdolną do pracy i ze względu na liczne schorzenia nie może sam opuszczać domu i potrzebuje stałej opieki. Podkreślał, że pierwsze problemy ze zdrowiem zaczął odczuwać w 1999 r., kiedy przebył zawał serca. Wówczas zrezygnował z prowadzenia działalności gospodarczej, a to z uwagi na zły stan zdrowia. Zdaniem skarżącego, organ rozpatrując wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, nie uwzględnił istotnej okoliczności, iż w czasie operacji, w efekcie której stracił możliwość wykonywania pracy, był zarejestrowany w Urzędzie Pracy w Sieradzu jako osoba bezrobotna od dnia [...] kwietnia 2003 r. do dnia [...] stycznia 2005 r. Podkreślił, że choroba oraz komplikacje pooperacyjne uniemożliwiły mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy, natomiast fakt zarejestrowania się jako osoba bezrobotna przemawia za tym, że dążył on do znalezienia zatrudnienia celem wypracowania w przyszłości świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Zaznaczył, że nieodprowadzanie składek w tym okresie było spowodowane zdarzeniem losowym, na które nie miał wpływu. Podał też, że aktualnie nie ma środków do życia, otrzymuje zasiłek stały od dnia 1 sierpnia 2005 r., który nie wystarcza mu na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem, leczeniem oraz opieką.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Sąd I instancji podniósł, że obowiązkiem osoby ubezpieczonej jest w ciągu swojego dorosłego życia przepracować wymagany okres w celu nabycia uprawnień emerytalno-rentowych, a tylko szczególne okoliczności, które uniemożliwiają jej zatrudnienie przez odpowiedni okres czasu, usprawiedliwiają niewykonanie tego obowiązku. Za okoliczność szczególną, uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

Z akt postępowania administracyjnego wynika, że J. B. w ciągu 49 lat życia przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy udowodnił 12 lat, 7 miesięcy i 20 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W latach 1991-1996, 1997-2000 oraz od dnia [...] lipca 2000 r. (ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia) do dnia ustalenia całkowitej niezdolności do pracy, tj. [...] października 2003 r., nie wykonywał żadnej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne.

Zatem w przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu I instancji, nie wykazano szczególnych okoliczności usprawiedliwiających krótki okres zatrudnienia i liczne przerwy w ubezpieczeniu J. B. w ciągu kilkunastu lat aktywności zawodowej. W okresach przerw w ubezpieczeniu wnioskodawca nie był osobą całkowicie niezdolną do pracy, a zatem nie istniały niezależne od skarżącego przeszkody uniemożliwiające spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Stwierdzenie zaś przez lekarza orzecznika, że od dnia [...] lipca 2001 r. skarżący był częściowo niezdolny do pracy, nie stanowi samo w sobie okoliczności szczególnej. Jednocześnie na brak zaistnienia przesłanki szczególnych okoliczności wskazuje długi okres nieodprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, który miał miejsce na długo przed pojawieniem się choroby.

Sąd podkreślił, że kwestionowanie przez skarżącego daty powstania całkowitej niezdolności do pracy określonej na [...] października 2003 r. i powoływanie się na fakt, że choroba pojawiła się znacznie wcześniej, nie może być podstawą do odmiennych w tym zakresie ustaleń przyjętych w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2008 r. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego skarżący nie wnosił sprzeciwu, jest ostateczne, a Sąd nie ma uprawnień do badania zarówno orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak i komisji lekarskich ZUS, jak też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie. Ponadto ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody pozwalające na ustalenie daty lub czasu jej powstania.

W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że nie ma podstaw do przyjęcia innej daty powstania niezdolności do pracy, niż podana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, a wobec niespełnienia przesłanki w postaci szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, brak było podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W ocenie Sądu, również powoływanie się przez skarżącego na uzyskanie statusu osoby bezrobotnej w okresie od dnia [...] kwietnia 2003 r. do dnia [...] stycznia 2005 r., nie jest okolicznością szczególną. Sama rejestracja w charakterze bezrobotnego już w momencie pojawienia się choroby (częściowej, a później całkowitej niezdolności do pracy) nie może stanowić podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2009 r. J. B. złożył skargę kasacyjną. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że ciężka choroba, w wyniku której skarżący nie mógł znaleźć zatrudnienia, nie stanowi okoliczności szczególnych w rozumieniu tego przepisu, a tym samym nie usprawiedliwia krótkiego okresu zatrudnienia oraz licznych przerw w ubezpieczeniu J. B.

Wskazując na powyższe naruszenie autor skargi kasacyjnej wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a także o zapłatę wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, ponieważ nie zostały one opłacone.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że ratio legis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach leży w tym, aby ubezpieczony miał możliwość otrzymać świadczenie nadzwyczajne w przypadkach, gdy wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia. Przewlekła i ciężka choroba powodująca szereg schorzeń jest szczególną okolicznością, która uniemożliwiła J. B. wypracowanie prawa do świadczenia na ogólnych zasadach.

Pierwsze problemy ze zdrowiem skarżący zaczął odczuwać w 1987 r., kiedy był hospitalizowany z powodu poważnego urazu głowy, do którego doszło na skutek utraty przytomności. Od tego czasu zaczęły pojawiać się bóle i zawroty głowy, zaburzenia snu, koncentracji oraz stany lękowe. Dolegliwościom tym towarzyszyły omdlenia, w wyniku których skarżący doznawał kolejnych urazów głowy. W grudniu 1997 r. J. B. przebył zawał serca. Było to skutkiem przewlekłej niewydolności wieńcowej na tle rozsianej wielopoziomowej miażdżycy. Choroba była tak bardzo zaawansowana, że z uwagi na duże obciążenia naczyniowe powodowała utratę przytomności i niedowład mięśni. Jej konsekwencją był postępujący niedowład kończyn. Choroba doprowadziła do powstania zespołu [...]. Nagłe spadki ciśnienia skutkujące niedotlenieniem mózgu i zasłabnięciami spowodowały, że konieczne stało się przeprowadzenie operacji wszczepienia w październiku 2003 r. kardiostymulatora. Mimo operacji oraz podjętego leczenia ciśnienie w dalszym ciągu było chwiejne, co przyczyniło się do powstania nerwicy lękowej. Niezależnie od tego postęp choroby miażdżycowej doprowadził do rozwoju innych chorób współistniejących: choroby wieńcowej serca, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca, przepukliny kręgosłupowej, bradykardii, choroby zatokowej serca oraz niedrożności tętnic. W dniu [...] kwietnia 2005 r. skarżący przeszedł operację krytycznego zwężenia lewej tętnicy szyjnej. Na skutek błędu popełnionego w czasie operacji, powstał zakrzep tętnicy szyjnej powodujący jej niedrożność. Konsekwencją powyższego był udar mózgu, którego skutkiem jest prawostronne porażenie połowiczne skarżącego.

Wyżej wymienione dolegliwości powodowały, że J. B. musiał zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej od [...] lipca 2000 r. Skarżący wszystkie dotychczas zarobione środki przeznaczał na codzienne potrzeby oraz koszty leczenia. Po ich wyczerpaniu J. B. zgłosił się do urzędu pracy, gdzie został zarejestrowany jako bezrobotny w okresie od [...] kwietnia 2003 r. do [...] stycznia 2005 r. Skarżący nie otrzymał jednak żadnej propozycji pracy.

Kasator podniósł, że fakt pozostawania bez pracy może wskazywać na obiektywnie istniejące przyczyny, niezależne od woli skarżącego, udaremniające możliwość przepracowania wymaganego okresu, a tym samym na istnienie szczególnych okoliczności, o jakich mowa we wskazanym przepisie, wskutek których strona nie spełniła wymagań warunkujących uzyskanie prawa do świadczenia na zasadach ogólnych.

Autor skargi kasacyjnej nie zgodził się z jedną z tez zaskarżonego wyroku, że trudności w znalezieniu pracy nie stanowią okoliczności szczególnych, w skutek których nie uzyskano prawa do świadczeń ustawowych. Konkurencyjność na rynku pracy osoby z poważnymi problemami zdrowotnymi jest przecież dużo mniejsza niż osób zdrowych. Po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej z powodu złego stanu zdrowia skarżący uzyskał status bezrobotnego i dążył do znalezienia zatrudnienia celem wypracowania w przyszłości świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Zły stan zdrowia był obiektywnie istniejącą przyczyną, niezależną od jego woli, która udaremniła mu zatrudnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stawiając Sądowi I instancji zarzut naruszenia prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej wywiódł, że polegał on na błędnej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm. - dalej ustawa).

Błędna wykładnia polega na mylnym zrozumieniu treści bądź znaczenia danej normy prawnej. Natomiast zarzut, że Sąd I instancji wadliwie uznał, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie odpowiada hipotezie określonej normy prawnej, jest niewłaściwym stosowaniem prawa. Wobec tego kwestia, czy w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie stronie świadczenia w drodze wyjątku jest elementem stosowania prawa, a nie jego wykładni.

Tym niemniej Sąd I instancji nie dopuścił się, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, naruszenia wskazanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy. Stosownie do jego treści ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Rozstrzygnięcie podejmowane na podstawie powyższego przepisu ma charakter uznaniowy, co powoduje, że ich sądowa kontrola jest ograniczona. Kontrola legalności rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione okoliczności faktyczne. Istotne jest także zbadanie, czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie dobrodziejstwa przepisu. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje przeto samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania określonego wyboru. Sąd I instancji nie dysponował zatem uprawnieniami do merytorycznej kontroli takiego rozstrzygnięcia.

Z kolei organ administracji, rozstrzygając w ramach uznania administracyjnego sprawę z zakresu przyznania świadczenia wyjątkowego, zobowiązany jest do przestrzegania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim tych, które dotyczą postępowania dowodowego przeprowadzonego w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zobowiązany jest również do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z treścią art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Uznaniowy charakter decyzji administracyjnej oznacza nie tylko możliwość działania organu na jego własną odpowiedzialność w oparciu o upoważnienie ustawowe. Zakreśla on także zakres jej sądowej kontroli, która nie jest wyłączona, lecz ograniczona, jak już wyżej wskazano, do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

Oczywistym jest, że wydawanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać woluntaryzmu, dowolności czy arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 roku, sygn. akt I SA 945/00).

Przepis art. 83 ust. 1 ustawy ma charakter wyjątkowy w tym sensie, iż znajduje zastosowanie w sytuacjach jednostkowych. Wprowadzając możliwość przyznania świadczenia w trybie tego przepisu ustawodawca posłużył się nieostrym pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku", czego skutkiem jest przerzucenie na organy władzy wykonawczej obowiązku wypełnienia hipotezy normy prawnej konkretną treścią. Organ stosujący prawo, w niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dokonuje zatem wyboru pewnych kryteriów, które bierze pod uwagę przy ocenie, czy występuje "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie świadczenia specjalnego. Oznacza to, iż ustawodawca pozostawił ocenę, czy sytuacja podmiotu ubiegającego się o rentę czy emeryturę na zasadach szczególnych nosi znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku, temu uprawnionemu organowi. Po stwierdzeniu zatem, iż w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono wszystkie istotne okoliczności sprawy, Sąd I instancji nie mógł skutecznie zarzucić organowi administracji naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia.

Nie sposób ponadto zarzucić organowi podejmującemu w niniejszej sprawie decyzję, jak i akceptującemu jego działanie Sądowi I instancji, niewłaściwego zastosowania wskazanego art. 83 ust. 1 ustawy. Podjęte rozstrzygnięcie, na gruncie ustalonego i niekwestionowanego przecież w skardze kasacyjnej stanu faktycznego, nie odbiega bowiem od poglądów artykułowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, według których przepis ten nie uzależnia wprawdzie przyznania świadczenia od określonego okresu zatrudnienia lub długości przerw w świadczeniu pracy, to jednak przyczyny, z powodu których wnioskodawca nie nabył emerytury bądź renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych. Okolicznościami takimi nie są ani brak ofert pracy dla osoby bezrobotnej, ani dłuższe przerwy w zatrudnieniu, bez jednoczesnego wykazania przyczyn ustania poszczególnych okresów zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2006 r., I OSK 1328/05).

Należy mieć również na uwadze, że dla oceny zaistnienia przesłanki "szczególnych okoliczności" istotny jest cały okres poprzedzający moment wystąpienia z żądaniem przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a nie tylko okoliczności istniejące w chwili złożenia wniosku. Jak ustalił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a ustalenia te nie zostały podważone w skardze kasacyjnej, kłopoty zdrowotne skarżącego rozpoczęły się w 1999 r., zaś w 10 latach poprzedzających powstanie całkowitej niezdolności do pracy, czyli od [...] października 1993 r., zamiast wymaganych 5 lat udokumentował jedynie 9-miesięczny okres składkowy i nieskładkowy.

Stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje zatem niewątpliwie, iż prawidłowe jest uznanie, że nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. O wyjątkowości podnoszonych przez stronę okoliczności nie może zwłaszcza przesądzać subiektywne przekonanie strony, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być traktowane jako szczególne Z pewnością do tych okoliczności nie można zaliczyć trudności w znalezieniu pracy czy subiektywnych odczuć co do stanu zdrowia. Wskazywanie przez stronę, iż jego kłopoty zdrowotne zaczęły się zdecydowanie wcześniej, niż ustalona data powstania całkowitej niezdolności do pracy, a także, że już nawet częściowa niezdolność utrudniała mu poszukiwanie zatrudnienia, nie stanowią okoliczności szczególnej. Nie stanowi to także podstawy do przyjęcia innej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, niż wskazana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2008 r.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zatem, że Sąd I instancji nie naruszył art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, prawidłowo stosując niniejszy przepis do ustalonego stanu faktycznego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu - adwokat M. S., wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.

Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.