Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 895/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 29 ust. 1 ,ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Asesor WSA Anna Dębowska, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "G" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 13 lipca 2021 roku nr 266/2021 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2014, 2015 i 2016 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 13 lipca 2021 r. nr 266/2021 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi - po rozpoznaniu odwołania "G" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łęczycy z 10 stycznia 2020 r. nr 0082-00000003084/20 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013 - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

15 maja 2014 r. "G" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 r. Decyzją z 24 marca 2016 r. nr 0082-2016-004862 organ I instancji przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2014. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów 7 kwietnia 2016 r.

15 czerwca 2015 r. Spółka złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2015 r. Decyzją z 22 czerwca 2016 r. nr 0082-2016-006501 Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łęczycy przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową PROW 2007-2013 na rok 2015. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego 30 czerwca 2016 r.

W dniu 14 czerwca 2016 r. strona złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2016. Z kolei decyzją z 25 maja 2017 r. nr 0082-2017-006754 organ I instancji przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2016. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego 14 czerwca 2017 r.

31 maja 2017 r. strona złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2017. Organ I instancji zawiesił postępowanie w sprawie przyznania płatności na rok 2017 postanowieniem z 21 maja 2018 r.

Zawiadomieniem z 30 grudnia 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych na mocy ww. decyzji: z 24 marca 2016 r., z 22 czerwca 2016 r. i z 25 maja 2017 r. Zawiadomienie zostało zaadresowane na A.T jako osobę reprezentującą "G". Przesyłka polecona za zwrotnym potwierdzeniem odbioru została zwrócona przez pocztę w wyniku niepodjęcia przesyłki przez adresata.

10 stycznia 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Decyzja została zaadresowana na A.T. Przesyłka polecona za zwrotnym potwierdzeniem odbioru została zwrócona przez pocztę w wyniku niepodjęcia przesyłki przez adresata.

7 maja 2020 r. (data stempla pocztowego) skarżąca spółka złożyła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu na jego złożenie. 20 listopada 2020 r. Dyrektor ŁOR ARiMR wydal postanowienie nr 216/2020 o niedopuszczalności odwołania oraz postanowienie nr 217/2020 o umorzeniu postępowania w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu.

W związku z uprzednim nieprawidłowym doręczeniem stronie decyzji nr o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych z 10 stycznia 2020 r., przedmiotowa decyzja została ponownie doręczona stronie 18 lutego 2021 r. Natomiast 3 marca 2021 r. Spółka złożyła odwołanie od ww. decyzji.

Zaskarżoną decyzją Dyrektor ŁOR ARiMR utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwołał się do treści art. 29 ustawy o ARiMR.

Organ wyjaśnił, że przyznane na rzecz strony płatności rolnośrodowiskowe za poszczególne lata, stanowią jedną z form pomocy realizowaną w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich (art. 1 pkt 2 lit. a w związku z art. 5 ust. 1 pkt 14 ustawy PROW 2007-2013) i to pomocy, która przyznawana jest w sposób jednostronny i władczy przez właściwy w sprawie organ administracji publicznej, w drodze decyzji administracyjnej (art. 20 cyt. ustawy). Postępowanie, o którym stanowi art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jest samodzielnym postępowaniem, w którym także w drodze decyzji administracyjnej następuje ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Organ wskazał, że w sprawie na skutek stwierdzenia, że w kolejnym roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego strona nie złożyła wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej ani informacji o kontynuowaniu realizacji zobowiązania, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz ustalił kwotę nienależnie pobranego wsparcia za lata 2014-2016 i w opinii organu odwoławczego działanie organu I instancji jest prawidłowe. Postępowanie za 2017 rok pozostaje bez znaczenia dla niniejszego postępowania z tego względu, że postępowanie ustaleniowe dotyczy lat 2014-2016, organ zaś nie może wykraczać poza zakres tego postępowania, określony przy jego wszczęciu.

Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi odwołał się do treści z § 2 ust. 1 i § 4 ust. 2, § 5 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. i wskazał, że podejmując się w dniu 15 maja 2014 r. realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w zamian za przyznane wsparcie, strona zobowiązała się do realizacji w tym okresie ściśle określonych działań, zgodnych z planem rolnośrodowiskowym oraz zapisami rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. na powierzchni, do której została przyznana pierwsza płatność.

Kontynuując zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w drugim roku realizacji 5-letniego programu strona wystąpiła o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015, a w trzecim roku realizacji zobowiązania strona wystąpiła o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016.

Organ wyjaśnił, że co do roku 2017 r. toczy się odrębne postępowanie, natomiast w piątym roku realizacji zobowiązania, tj. w roku 2018, strona nie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Strona nie złożyła również informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Stosownie do treści tego przepisu, jeżeli rolnik nie zamierza ubiegać się w danym roku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, zamiast wniosku o jej przyznanie składa, na formularzu udostępnionym przez Agencję, informację o tych gruntach lub zwierzętach oraz o wariancie realizowanym na tych gruntach lub w odniesieniu do tych zwierząt, wskazując położenie tych gruntów i ich powierzchnię. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio. W myśl ust. 2 omawianego przepisu: wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych składa się do, kierownika biura powiatowego Agencji, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę rolnika, w terminie określonym do składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Organ wskazał, że zgodnie z brzmieniem art. 21 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 poz. 1312 ze zm.), wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Termin, o którym mowa w ust. 1, nie podlega przywróceniu.

Sankcja za niedopełnienie ww. obowiązków jest daleko idąca. Określa ją § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Stosownie do treści tego przepisu płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do tych gruntów lub zwierząt.

Organ wskazał, że skoro Spółka nie złożyła wniosku o płatność rolnośrodowiskową na rok 2018 oraz informacji o kontynuowaniu zobowiązania w roku 2018, to Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy prawidłowo wszczął postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności, a następnie decyzją z 10 stycznia 2020 r. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2014-2016, wskazując jako podstawę § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013.

W zakresie wniosku na rok 2018 organ wskazał, że z informacji, do których ma dostęp z urzędu wynika, że wnioskiem z 17 marca 2020 r. strona wystąpiła tylko o przyznanie płatności bezpośrednich na 2018 r. Organ odwoławczy podkreślił, że 17 marca 2020 r., jak i w późniejszym okresie strona nie złożyła wniosku o przyznanie dopłat rolnośrodowiskowych na 2018 r. i żadne postępowanie w tej sprawie nie toczy się przed Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy.

Jednocześnie organ odwoławczy zaznaczył, że program, którego realizacji podjęła się strona niniejszego postępowania, ma charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się z obowiązku spełniania warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej w jednym roku nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się ze zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. Wywiązywanie się z obowiązków przyjętych w ramach realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5-letniego okresu zobowiązania. Zasady zwrotu wypłaconej uprzednio płatności określone w § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. stanowią gwarancję zachowania przez rolnika wszystkich warunków zobowiązania rolnośrodowiskowego i ciągłości realizacji tego programu. W analizowanym stanie faktycznym nie ulega wątpliwości, że w kolejnym (piątym) roku realizacji zobowiązania strona nie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej i nie złożyła informacji o kontynuacji podjętego zobowiązania, i ta okoliczność stosownie do treści ww. § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. stanowi przesłankę zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2014 -2016.

Łączna kwota nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2014-2016 wyniosła 61 750 zł, w tym: - płatność przyznana w 2014 roku na mocy decyzji z 24 marca 2016 roku w wysokości 21 000 zł, - płatność przyznana w 2015 roku na mocy decyzji z 22 czerwca 2016 roku w wysokości 21 000 zł, - płatność przyznana w 2016 roku na mocy decyzji z dnia 25 maja 2017 roku w wysokości 19 750 zł. Rolnik zwraca należność powiększoną o odsetki.

Ponadto organ wskazał, że błędne jest stanowisko strony, że w sprawie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2014-2016 na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Powołana regulacja znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do spraw, w których rolnik dopuścił się nieprawidłowości, stąd przystępując do badania okresu przedawnienia na podstawie ww. przepisu organ w pierwszej kolejności winien ustalić, czy w sprawie wystąpiły nieprawidłowości w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Zgodnie ze wskazanym przepisem nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem. Zdaniem organu nieprawidłowość stwierdzona w niniejszej sprawie wypełnia ww. definicję. Niezłożenie wniosku o przyznanie płatności w piątym roku realizacji zobowiązania lub informacji o kontynuacji podjętego zobowiązania, i tym samym zaprzestanie jego realizacji przed upływem okresu, na który to zobowiązanie zostało podjęte, stanowi naruszenie przepisów wspólnotowych.

Następnie, stosownie do treści art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, organ winien ustalić, czy w sprawie minął 4-letni okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranego wsparcia. Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie szkoda dla budżetu wspólnoty powstała w dacie wypłaty pomocy za lata 2014-2016, która miała miejsce w dniach: 7 kwietnia 2016 r. (za 2014 r.), 30 czerwca 2016 r. (za 2015 r.) oraz 14 czerwca 2017 r. (za 2017 r.). Natomiast za datę działania lub zaniechania stanowiącego naruszenie prawa Unii, należy przyjąć w niniejszej sprawie dzień, w którym upłynął termin na złożenie przez stronę wniosku o przyznanie płatności w roku 2018 lub informacji o kontunuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Stosownie do treści wspomnianego powyżej art. 21 ust. 1 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wniosek o przyznanie płatności składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. W 2018 roku termin ten został wydłużony i zgodnie § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 14 maja 2018 r. w sprawie przedłużenia terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu w 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 897) w 2018 roku wnioski o przyznanie płatności można było składać w terminie do dnia 15 czerwca. W związku z powyższym 4-letni okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranego wsparcia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, należy liczyć od dnia zakończenia naboru wniosków w roku 2018, tj. od dnia 15 czerwca 2018 r. Organ stwierdził, że termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych płatności za lata 2014 - 2016 w niniejszej sprawie nie minął i w dacie wydania decyzji z 10 stycznia 2020 r. organ I instancji był uprawniony do ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez stronę płatności rolnośrodowiskowych za lata 2014-2016. W związku z powyższym stanowisko strony jest nieuzasadnione. W sprawie nie doszło do przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego pobranych przez stronę za lata 2014-2016.

Ponadto organ II instancji wskazał, że w kwota nienależnie pobranych płatności za lata 2014-2016 przekroczyła kwotę 100 euro przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 883/2006, tym samym brak jest podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na tej podstawie.

Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez stronę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Zdaniem Dyrektora ŁOR ARiMR przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014, 2015 i 2016 nie wynikało z pomyłki ARiMR. W dacie wydania decyzji: z 24 marca 2016 r., z 22 czerwca 2016 r. oraz z 25 maja 2017r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy nie posiadał informacji, z których wynikałoby, że w piątym roku realizacji zobowiązania strona nie złoży wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Wydając ww. decyzję organ opierał się na deklaracji strony zawartej w treści złożonych wówczas wniosków. Niewątpliwie zatem w niniejszej sprawie pierwsza z przesłanek wymienionych we wskazanym powyżej przepisie nie została spełniona.

Nie została również spełniona druga przesłanka wskazana w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, wyłączająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego wsparcia. W ocenie organu odwoławczego błąd polegający na niezłożeniu w piątym roku realizacji programu wniosku o przyznanie płatności albo informacji o jego kontynuowaniu mógł zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika. Podejmując się realizacji zobowiązania strona oświadczyła, iż zna zasady przyznawania płatności i warunki realizacji programu oraz jest świadoma konsekwencji niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego (por. "Oświadczenia i zobowiązania" zamieszczone w sekcji IX wniosku o przyznanie płatności na rok 2014 z dnia 15 maja 2014 roku). Znajomość tych zasad strona potwierdzała również we wnioskach składanych w kolejnych latach realizacji zobowiązania. W tak zakreślonych "zwykłych okolicznościach" strona niewątpliwie mogła wykryć swój błąd, polegający na niezłożeniu w piątym roku realizacji programu wniosku o przyznanie płatności lub informacji o kontynuacji zobowiązania. Skoro zatem beneficjent świadomie nie dopełnił ciążących na nim obowiązków, to w omawianym stanie faktycznym nie może być mowy o braku możliwości wykrycia błędu przez rolnika.

Organ odwoławczy wskazał także, że w niniejszej sprawie nie zostały również spełnione przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności w przypadku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, określone w art. 47 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 oraz § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.

Organ stwierdził, że warunkiem zastosowania odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności jest wykazanie przez rolnika, że brak przestrzegania warunków przyznania płatności w ramach pakietu Rolnictwo Ekologiczne, wariant 2.2, był wynikiem jednej z okoliczności wymienionych w § 45 rozporządzenia z 2013 r. i art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji Nr 1974/2006.

W podaniu z 25 czerwca 2020r oraz w odwołaniu z 2 lutego 2020 r. strona wskazała, iż brak złożenia wniosku o płatność rolnośrodowiskowa na 2018 r. w odpowiednim terminie wynikał z faktu tymczasowego aresztowania M.W, czyli osoby uprawnionej do reprezentacji Spółki w okresie od 4 kwietnia 2018 r. do 24 grudnia 2019 r. W opinii organu odwoławczego pobyt w zakładzie karnym czy areszcie śledczym, czyli w miejscu izolacji nie oznacza zupełnej utraty kontaktu ze światem zewnętrznym, na co wskazuje art. 102 pkt 11 w zw. z art, 209 i art. 217 b Kodeksu karnego wykonawczego, który stanowi, że skazany oraz tymczasowo aresztowany ma prawo do prowadzenia korespondencji m.in. z organami państwowymi. Zatem fakt tymczasowego aresztowania nie mógł stanowić przeszkody do złożenia wniosku przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2018. A nawet gdyby z ostrożności procesowej przyjąć, iż przywołana przez stronę okoliczność mogłoby zostać uznana za "inną okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika" (§ 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.) to na gruncie rozpoznawanej sprawy decydujące znaczenie ma dopełnienie przez stronę obowiązku pisemnego zawiadomienia Kierownika Biura Powiatowego o przyczynach naruszenia zasad realizacji programu rolnośrodowiskowego. W analizowanym przypadku pierwszy raz strona wskazała na tę okoliczność dopiero po wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej za lata 2014-2016r. w piśmie procesowym z 25 czerwca 2020 r. Zatem strona nie złożyła stosownego oświadczenia wraz z dokumentacją w terminie 10 dni. Brak jest więc podstaw do zwolnienia strony z obowiązku zwrotu należnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych zgodnie z brzmieniem § 45 rozporządzenia z 2013 r. w związku z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006.

W skardze "G" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. wskazała, że decyzja została wydana co najmniej przedwcześnie. Opisując uzasadnienie faktyczne i prawne wydania decyzji organ wskazuje m.in. na złożenie przez "G" wniosku o przyznanie płatności na 2017 rok i zawieszenie tego postępowania postanowieniem z dnia 21 maja 2018 r. Mimo zawieszenia organ wydaje przedmiotową decyzję ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności - nie czekając na prawomocne rozstrzygnięcie sprawy. Jednocześnie skarżący złożył w marcu 2020 roku wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania, który to wniosek do chwili obecnej nie doczekał się reakcji ze strony Agencji. Postępowanie organu wskazuje na brak obiektywizmu i pozostaje w sprzeczności z zasadą zaufania do działań organów władzy publicznej.

Zdaniem Spółki organ wadliwie zinterpretował przepis art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014 i nie uwzględnił przesłanek "siły wyższej" i "nadzwyczajnych okoliczności". Zdaniem skarżącej organ winien uznać, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiły przypadki potwierdzające wystąpienie siły wyższej czy nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu powyższego przepisu rozporządzenia nr 1306/2013. Pojęcie "nadzwyczajnych okoliczności" jest pojęciem nieostrym, ocennym. Tymczasowe aresztowanie jest traktowane przez ARMiR jako okoliczność nadzwyczajna na co wskazuje na stronie internetowej w artykule "Siła wyższa i nadzwyczajne okoliczności oraz zasady postępowania w przypadku podziału działek i scalania gruntów.

W zakresie przedawnienia Spółka wskazała, że przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sposób szczególny reguluje okres przedawnienia dla programów wieloletnich, który biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Oznacza to, że termin przedawnienia wynikający z ww. przepisu lub dłuższy termin stosowany na mocy prawa krajowego zgodnie z ust. 3 tego przepisu, będzie mógł trwać nawet po zakończeniu programu. Termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WT EURATOM) nr 2988/95, nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończenia programu. Z art. 28 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005 wynika, że datą ostatecznego zamknięcia programu PROW 2007-2013 jest data 30 czerwca 2016 r. przewidziana dla przekazania przez Państwo Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu budżetowego. Również termin złożenia ostatniego rocznego sprawozdania z postępu realizacji upływa dnia 30 czerwca 2016 r. Zgodnie z art. 37 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 państwa członkowskie przekazały Komisji kompletne sprawozdanie finansowe do dnia 30 czerwca 2016 r. (vide motyw 4 preambuły do decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2016/2113 z dnia 30 listopada 2016 r. w sprawie rozliczenia rachunków agencji płatniczych państw członkowskich dotyczących wydatków finansowanych przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w ostatnim roku realizacji programu dla okresu programowania 2007-2013 EFRROW (16 października 2014 r. - 31 grudnia 2015 r.), notyfikowana jako dokument nr C (2016)7690, DZ.U.UE.L2016.327.79.

Zdaniem Spółki w ramach programu rolnośrodowiskowego, do którego przystąpił skarżący, okres przedawnienia nie upłynął wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż do dnia 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia 30 czerwca 2016 r. Ponadto, odnosząc się do pojęcia "ostatecznego zakończenia programu" Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 15 czerwca 2017 r., sygn. akt C-436/15 podniósł, że rozporządzenie Rady (WE) nr 2988/95 nie przewiduje konkretnego wiążącego momentu w odniesieniu do "ostatecznego zakończenia programu", ponieważ (...) moment ten różni się nieuchronnie w zależności od poszczególnych etapów i procesów przewidzianych w celu zakończenia każdego wdrożonego programu wieloletniego (punkt 60). Okres przedawnienia liczy się od daty dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą przyjmuje się datę złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia 30 czerwca 2016 r. Daty składania wniosków przez skarżącą organ przytoczył w zaskarżonej decyzji. Spółka podniosła także, że przerwanie okresu przedawnienia spowodowane jest przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości, a po każdym przerwaniu biegnie na nowo. W niniejszej sprawie wszczęcie postępowania z urzędu w sprawie nienależnych płatności miało miejsce 30 grudnia 2019 r., a pierwsze powiadomienie beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nastąpiło w dniu 30 kwietnia 2020 r. kiedy otrzymał upomnienie nr [...] z dnia 7 kwietnia 2020 r. nr id: [...], z którego po raz pierwszy dowiedział \się o istnieniu decyzji z 10 stycznia 2020 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. Tym samym doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu przez stronę skarżącą nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów administracji naruszenia norm prawa materialnego ani też naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z 13 lipca 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy z 10 stycznia 2020 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2014 - 2016 z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego PROW 2007 - 2013, w łącznej kwocie 61 750 zł.

Na podstawie art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej (...) a właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Podstawą decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej lub środków krajowych przeznaczonych m.in. na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jest art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, zgodnie z którym ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych następuje w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast w myśl art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, czyli kierownik biura powiatowego ARiMR.

Z treści powyższego przepisu wynika, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Pojęcie nienależnych płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o ARiMR, jak i legislatora europejskiego w znajdujących bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzeniach (WE) jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Powyższe uregulowania wskazują, że wydanie decyzji ustalającej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych wymaga jednoznacznego ustalenia przez organy Agencji, że wypłacone beneficjentowi środki pieniężne rzeczywiście były środkami nienależnymi lub nadmiernie pobranymi.

Zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowych regulowane są rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm. - dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r.).

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że strona skarżąca w 2014 roku podjęła się realizacji 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach pakietu "Rolnictwo ekologiczne", w wariancie 2.2 "Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania)". Łączna kwota nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2014-2016 wyniosła 61 750 zł, w tym: - płatność przyznana w 2014 roku na mocy decyzji z 24 marca 2016 roku w wysokości 21 000 zł, - płatność przyznana w 2015 roku na mocy decyzji z 22 czerwca 2016 roku w wysokości 21 000 zł, - płatność przyznana w 2016 roku na mocy decyzji z dnia 25 maja 2017 roku w wysokości 19 750 zł. Z uwagi na to, że Spółka nie złożyła wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2018, zawiadomieniem z 30 grudnia 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno środowiskowych, a następnie decyzją z dnia 10 stycznia 2020 r. ustalił Spółce kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.

W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w przypadku gdy rolnik nie złoży wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do tych gruntów lub zwierząt.

Istotne znaczenie w sprawie ma to, że organ ustalił, iż z informacji znanych mu z urzędu wynika, że wnioskiem z 17 marca 2020 r. strona wystąpiła tylko o przyznanie płatności bezpośrednich na 2018 r. Organ odwoławczy podkreślił, że 17 marca 2020 r., jak i w późniejszym okresie strona nie złożyła wniosku o przyznanie dopłat rolnośrodowiskowych na 2018 r. i żadne postępowanie w tej sprawie nie toczy się przed Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w Łęczycy.

Skarżąca nie złożyła również informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Stosownie do tego przepisu, jeżeli rolnik nie zamierza ubiegać się w danym roku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, zamiast wniosku o jej przyznanie składa, na formularzu udostępnionym przez Agencję, informację o tych gruntach lub zwierzętach oraz o wariancie realizowanym na tych gruntach lub w odniesieniu do tych zwierząt, wskazując położenie tych gruntów i ich powierzchnię.

Z treści zarzutów skargi wynika, że Spółka nie kwestionuje ustaleń organu w powyższym zakresie. Natomiast podnosi, że organ wadliwie zinterpretował przepis art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014 i nie uwzględnił przesłanek "siły wyższej" i "nadzwyczajnych okoliczności". Zdaniem skarżącej tymczasowe aresztowanie Wiceprezesa Spółki M.W w okresie od 4 kwietnia 2018 r. do 24 grudnia 2019 r., uprawnionego do reprezentowania Spółki, jest okolicznością nadzwyczajną w rozumieniu rozporządzenia nr 1306/2013.

Odnosząc się do powyższego, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że z akt sprawy wynika, że w dniu 15 maja 2014 r. "G" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł., reprezentowana przez A.T, złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 r. Z kolei z wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że A.T była Prezesem Spółki do 22 maja 2017 r. Od 23 maja 2017 r. Prezesem Spółki jest M.P. Organem uprawnionym do reprezentowania Spółki jest zarząd. Do składania oświadczeń woli w imieniu Spółki upoważniony jest samodzielnie każdy członek zarządu. Ustanowiona jest prokura samoistna (M.G).

Wobec powyższego wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2018 złożyć mogła każda z ww. osób, uprawnionych do reprezentowania Spółki, a nie tylko Wiceprezes Spółki M.W.

Niezależnie od powyższego przypomnieć w tym miejscu należy, że w myśl art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta (lit. a); długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu (lit. b); wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania (lit. c); katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa (lit. d); wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich (lit. e); choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza(lit. f). Zgodnie zaś z § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Zarówno analiza katalogu otwartego przypadków siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności zawartego w art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006, jak i treść przesłanki umieszczonej w § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., przekonuje, że sytuacja usprawiedliwiająca brak zwrotu musi być niezależna od rolnika i której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Wszystkie bowiem przypadki przykładowo wskazane w powołanym przepisie rozporządzenia Komisji, a mianowicie: śmierć beneficjenta, długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza, mają właśnie taki charakter – przyczyn niezależnych od rolnika i których nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Należy także zauważyć ze względu na otwarty charakter tego katalogu, że te inne niewymienione w przepisie przypadki muszą być do tych wskazanych podobne i tej samej wagi, co oznacza również, że muszą być one niezależne od rolnika realizującego zobowiązanie rolnośrodowiskowe oraz to, że nie można było ich przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Przyjmując nawet, że przypadek aresztowania Wiceprezesa Spółki stanowi nadzwyczajną okoliczność w rozumieniu art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006, a złożenie wniosku jest dopuszczalne w każdym czasie, to zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/20062 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Podkreślić należy, że warunkiem nieodzownym tego zgłoszenia jest udokumentowanie przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, jak również wykazanie zachowania terminu.

W okolicznościach faktycznych tej sprawy strona skarżąca tych warunków nie spełniła. W aktach sprawy brak jest wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2018. Ponadto dopiero w piśmie z 25 czerwca 2020 r. zatytułowanym "Pismo przygotowawcze" zawarta jest informacja, że Wiceprezes Spółki M.W był tymczasowo aresztowany w okresie od 4 kwietnia 2018 r. do 24 grudnia 2019 r. Podkreślić w tych okolicznościach należy, że areszt tymczasowy zakończył się 24 grudnia 2019 r., zaś wniosek nie został złożony. 17 marca 2020 r. został złożony tylko wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, który wpłynął do organu w dniu 24 marca 2020 r. Zatem strona nie tylko nie złożyła wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2018, ale również wpływ informacji o tymczasowym aresztowaniu M.W nastąpił prawie po sześciu miesiącach od ustania przypadku sanującego uchybienie terminu.

W ocenie Sądu, nie ma znaczenia to, że organ wiedział o tymczasowym aresztowaniu M.W, gdyż zgodnie w omawianym przepisem strona jest zobowiązana do udokumentowania siły wyższej lub nadzwyczajnej okoliczności i to w terminie 10 dni roboczych od dnia ustania przyczyny opóźnienia. Tym samym jest też zobowiązana do udokumentowania zachowania ww. terminu. Do pisma z 25 czerwca 2020 r. nie załączono postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, jak i postanowienia lub postanowień o przedłużeniu tego aresztu. Z dokumentów tych wynikałby niewątpliwie okres tymczasowego aresztowania strony postępowania, czyli czas trwania okoliczności sanującej opóźnienie w złożeniu wniosku o płatności.

Mając na względzie przedstawioną powyżej argumentację, za nieusprawiedliwiony należało uznać zarzut nieuwzględnienia przez organy przesłanek siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności.

Ponadto w niniejszej sprawie nie wystąpiły również przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranego wsparcia wskazane w art. 28a ust. 7 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, czego zresztą strona skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania administracyjnego.

Art. 28a ust. 7 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich stanowi, iż: w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (obecnie jest to art. 54 i 56 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013) organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW, nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW.

W związku z tym, iż ustalona przez organ kwota nienależnie pobranych przez skarżącą płatności za lata 2014-2016 przekroczyła kwotę 100 euro przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 883/2006, tym samym brak było podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na podstawie wskazanych wyżej przepisów.

W sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez beneficjenta nienależnie pobranych płatności za lata 2014-2016. Stosownie do treści tego przepisu obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Niewątpliwie w niniejszej sprawie pierwsza z przesłanek wymienionych we wskazanym przepisie nie została spełniona, bowiem płatności rolnośrodowiskowe przyznane stronie na mocy decyzji z 24 marca 2016 r., 22 czerwca 2016 r. oraz 25 maja 2017 r. nie wynikało z pomyłki ARiMR. Wydając ww. decyzje Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie mógł posiadać wiedzy, że w piątym roku realizacji programu beneficjent nie złoży wniosku o przyznanie płatności.

Przechodząc do dalszej części rozważań wskazać należy, że zasada, zgodnie z którą beneficjent zobowiązany jest do zwrotu nienależnie dokonanej płatności, ustalona została w art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L 2011.25.8). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Wyjątki w tym zakresie przewidziane zostały jedynie w okolicznościach określonych w ust. 3, które w rozpoznawanej sprawie, o czym była mowa powyżej, nie zachodzą. Natomiast uprawnienie dla państw członkowskich Unii Europejskiej do nakładania kar oraz pomniejszania płatności związanych z nieprawidłowym wykonywaniem zobowiązań rolnośrodowiskowych wynika z art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 65/2011. Przepis art. 18 ust. 1 określa materialnoprawne podstawy orzeczenia wskazując, w przypadku jakich uchybień pomoc jest zmniejszana lub w ogóle nie jest przyznawana. Regulacja ta wskazuje również, że w przypadku zobowiązań wieloletnich zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Wobec powyższego zauważyć należy, że specyfika płatności rolnośrodowiskowej, której kluczowym elementem jest zobowiązanie wieloletnie, sprawia, że zwrot płatności ma charakter wsteczny, o czym świadczy treść art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Dlatego wywiązanie się z obowiązków przyjętych w ramach danego pakietu i wariantu musi być oceniane w kontekście całego 5-letniego okresu zobowiązania. Beneficjent pomocy zobowiązany jest do realizacji planu rolnośrodowiskowego w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Przyznanie tej pomocy jest uzależnione od przestrzegania przez beneficjenta wszystkich warunków kwalifikowalności w czasie całego okresu trwania przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego. Naruszenie warunków realizacji zobowiązania w okresie jego trwania wywołuje dwojakiego rodzaju konsekwencje. Z jednej strony zmniejszenie lub odmowę przyznania płatności za dany rok, w którym zobowiązanie nie jest realizowane, z drugiej także i konieczność zwrotu płatności przyznanych wcześniej w ramach tego samego zobowiązania.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. reguluje ww. sytuacje odrębnie. Po pierwsze, w § 38 określa zasady zmniejszania płatności przyznawanych w danym roku w razie stwierdzenia uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach poszczególnych wariantów pakietów tego rozporządzenia. Po drugie, w odrębnym przepisie (§ 39) rozporządzenie to reguluje przesłanki zwrotu płatności rolnośrodowiskowej.

W ocenie Sądu, istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zaś do oceny, czy w sprawie nie nastąpił upływ terminu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności rolnośrodowiskowej za lata 2014-2016. Zarzuty skargi, jak i odwołania koncentrowały się na tej kwestii.

Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z płatnościami rolnośrodowiskowymi przyznanymi na lata 2014 - 2016 organy zasadnie wskazały na regulacje zawarte w art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1 z 23.12.1995 r. ze zm., zwanego dalej: - rozporządzeniem nr 2988/95). Organy stwierdzając obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności uznały, że nie uległy one przedawnieniu na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM),

Sąd podziela stanowisko organu zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że powołana regulacja znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do spraw, w których rolnik dopuścił się nieprawidłowości, stąd przystępując do badania okresu przedawnienia na podstawie ww. przepisu w pierwszej kolejności należy ustalić, czy w sprawie wystąpiły nieprawidłowości w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia Nr 2988/95. Zgodnie ze wskazanym przepisem nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem. Rację ma organ, że nieprawidłowość stwierdzona w niniejszej sprawie wypełnia ww. definicję. Niezłożenie wniosku o przyznanie płatności w piątym roku realizacji zobowiązania lub informacji o kontynuacji podjętego zobowiązania, i tym samym zaprzestanie jego realizacji przed upływem okresu, na który to zobowiązanie zostało podjęte, stanowi naruszenie przepisów wspólnotowych.

Stosownie zaś do treści art. 3 ust. 1 rozporządzenia Nr 2988/95, ustalenia wymaga, czy w sprawie minął okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych płatności. Zgodnie z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych, wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata .

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub do postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres, przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeżeli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

W ocenie Sądu, rację ma organ, że szkoda dla budżetu wspólnoty powstała w dacie wypłaty pomocy za lata 2014-2016, która miała miejsce w dniach: 7 kwietnia 2016 r. (za 2014 r.), 30 czerwca 2016 r. (za 2015 r.), oraz 14 czerwca 2017 r. (za 2017 r.). Natomiast za datę działania lub zaniechania stanowiącego naruszenie prawa Unii, należy przyjąć w niniejszej sprawie dzień, w którym upłynął termin na złożenie przez stronę skarżącą wniosku o przyznanie płatności w roku 2018 lub informacji o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. W 2018 roku termin na składanie wniosków został wydłużony, na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 14 maja 2018 r. w sprawie przedłużenia terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu - do dnia 15 czerwca.

Organ przyjął też, że w związku z powyższym 4-letni okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranego wsparcia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady, należy liczyć od dnia zakończenia naboru wniosków w roku 2018, tj. od dnia 15 czerwca 2018 r. i dlatego termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych płatności za lata 2014 - 2016 nie minął i w dacie wydania zaskarżonej decyzji, tj. 10 stycznia 2020 r. organ I instancji był uprawniony do ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez stronę płatności rolnośrodowiskowych za lata 2014-2016.

W ocenie Sądu, należy natomiast uwzględnić, że wypłacane na rzecz strony skarżącej płatności rolnośrodowiskowe realizowane były w ramach programów wieloletnich.

Przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sposób szczególny reguluje okres przedawnienia dla programów wieloletnich, który biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WT EURATOM) nr 2988/95, nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończenia programu. Ostateczne zakończenie programu nie oznacza bezwzględnie upływu terminu przedawnienia w odniesieniu do ewentualnych nieprawidłowości, których dopuszczono się w trakcie wdrożenia tego programu. Ma to miejsce jedynie w odniesieniu do nieprawidłowości, które ustały ponad cztery lata przed ostatecznym zakończeniem programu, przy czym wobec braku przerwania biegu przedawnienia ze względu na jeden z powodów przewidzianych w art. 3 ust 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2988/95, nieprawidłowości te przedawnią się automatycznie wraz z zakończeniem projektu (por. wyrok TSUE z 15 czerwca 2017 r. C-436/15). TSUE podkreślił, że termin przedawnienia mający zastosowanie do programów wieloletnich przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95 pozwala jedynie na wydłużenie terminu przedawnienia a nie jego skrócenie.

Nieprawidłowość ma charakter "ciągły lub powtarzający się" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, jeżeli popełniana jest przez podmiot, który czerpie korzyści ekonomiczne z całokształtu podobnych operacji, które naruszają ten sam przepis prawa Unii. W tym względzie w zakresie dotyczącym związku czasowego, w jakim winny pozostawać nieprawidłowości, aby można je było uznać za "nieprawidłowość powtarzającą się" w rozumieniu tego przepisu, konieczne jest jedynie, by okres czasu, jaki upłynął pomiędzy poszczególnymi nieprawidłowościami, był krótszy od terminu przedawnienia przewidzianego w akapicie pierwszym tego ustępu. Nieprawidłowość ma także charakter powtarzający się, jeżeli została popełniona przez podmiot, który czerpał korzyści ekonomiczne z ogółu podobnych transakcji naruszających ten sam przepis prawa (zod. wyroki TSUE C-279/05 Vonk Dairy Products, C-52/14 Pfeifer & Langen, C-465/10 Chambre de commerce) .

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że wypłacane na rzecz skarżącej Spółki świadczenia z tytułu płatności rolnośrodowiskowych realizowane były w ramach programów wieloletnich, polegających na corocznym składaniu przez stronę skarżącą wniosków o przyznanie płatności za poszczególne lata.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia nr 2988/95 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku nieprawidłowości ciągłej, czy też powtarzającej się przewidziany w tym akapicie termin rozpoczyna swój bieg począwszy od dnia, w którym ta nieprawidłowość ustała, niezależnie od dnia, w którym organy administracji krajowej powzięły wiadomość o nieprawidłowości (wyrok TSUE C-52/14 Pfeifer & Langen).

Zdaniem Sądu, w rozpoznawaj sprawie należy przyjąć, mając na uwadze ww. wyroki TSUE, że nieprawidłowość ustała w dniu w którym Spółka przestał czerpać korzyści, tj. otrzymywać płatności za lata 2014 -2016. Ostania wypłata płatności za 2016 rok miała miejsce w dniu 14 czerwca 2017 r. A zatem od 14 czerwca 2017 r. należy liczyć czteroletni termin przedawnienia, który upłynął 14 czerwca 2021 r.

Wobec powyższego, organ mógł wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranych płatności 10 stycznia 2020 r., gdyż nie zaistniała negatywna przesłanka w postaci upływu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady EURATOM, nawet mimo tego, że decyzja ta została prawidłowo doręczona stronie skarżącej dopiero w dniu 18 lutego 2021 r.

Przy tym zauważyć należy, jak wyżej wskazano, że stosownie do art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 2988/95 termin przedawnienia nieprawidłowości przerywa każdy akt właściwego organu władzy odnoszący się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości, o którym zawiadamia się właściwą osobę. Jeżeli zaś chodzi o wymogi, które powinno spełniać zawiadomienie w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 2988/95, informujące o czynności odnoszącej się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości, aby skutecznie przerwać bieg terminu przedawnienia nieprawidłowości, to musi ono w wystarczająco dokładny sposób określać operacje, wobec których istnieje podejrzenie wystąpienia nieprawidłowości.

Bezsprzecznie zatem w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do wydania decyzji z art. 29 ust.1 i 2 ustawy o Agencji. Wobec powyższego zarzut skargi w zakresie dotyczącym przedawnienia również jest niezasadny.

Dodać należy, że w przywołanym wyżej wyroku C-52/14 Pfeifer & Langen Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że przede wszystkim zarówno z brzmienia, jak i struktury art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 wynika, że w czwartym akapicie tego przepisu ustanowiony został mający zastosowanie do przedawnienia nieprawidłowości nieprzekraczalny termin upływający najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi przedawnienia określonemu w akapicie pierwszym tego ustępu, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1 tego samego rozporządzenia (pkt 63 wyroku).

Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie maksymalny 8 - letni termin przedawnienia upływa w dniu 14 czerwca 2025 r.

Reasumując Sąd stwierdził, że organy dokonały wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Nadto dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod powołane w decyzji przepisy i właściwie ustaliły skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności. W konsekwencji organ odwoławczy zasadnie orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji oraz stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a. wskazał podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, a wyjaśniając jego motywy prawidłowo odniósł się do zarzutów odwołania.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dalej ustawa COVID-19, z uwagi na brak możliwości technicznych strony do rozpoznania sprawy na rozprawie.

Z przedstawionych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

AM