Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 680/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie asesor WSA Joanna Skiba asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Irena Wronka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2006 r. sprawy ze skargi J. K., E. P., S. P., K. P., K. P., T. K. i E. J., H. J., J. J., R. J., H. J., E. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i rozliczeń z tym związanych oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 680/06

Uzasadnienie

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania J. K. i H. J. oraz [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w W. od decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] orzekającej o zwrocie na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli nieruchomości nr [...] o pow. położonej w O. przy ul. [...] i rozliczeniu finansowym spowodowanym zwrotem nieruchomości oraz umarzającej postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w O przy ul. [...], oznaczonej numerem geodezyjnym [...] stanowiącej część nieruchomości oznaczonej starym numerem [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 1 i orzekł zwrot nieruchomości wyżej opisanej na rzecz: E. P. – [...], S. P. – [...], J. K. – [...], J. J. – [...], H. J. – [...], R. J. – [...], E. B. – [...], H. J. – [...], E. J. – [...], K. P. – [...], T. K. – [...], K. P. – [...], w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżona decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny sprawy:

Decyzją Prezydenta Miasta O. z dnia [...] października 1980 r., nr [...] wywłaszczono od J. i Z. małżonków P. na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną nr [...] z przeznaczeniem pod budowę chodnika oraz pasa zieleni miejskiej przy ul. [...] w O., za odszkodowaniem. Nieruchomość ta stanowiła własność J. i Z. małżonków P.

Z żądaniem zwrotu części powyżej wywłaszczonej nieruchomości, a mianowicie działek oznaczonych obecnie nr [...] wstąpili następcy prawni J. i Z. małżonków P., J. K. działająca w imieniu własnym oraz J. P., E. P., S. P. i M. P. oraz H. J. działający w imieniu własnym oraz J. J., H. J. i E. B.

Decyzją z dnia [...] maja 2003 r. Prezydent Miasta O. orzekł o:

1) zwrocie na rzecz: J. K., J. P., E. P., S. P., M. P. po 16/96 części dla każdego z nich, H. J. 4/96 części oraz E. P., J. J., H. J. i R. J. po 3/96 części dla każdego z nich - nieruchomości położonej w O. przy ul. [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka [...] oraz nieruchomości położonej przy ul. [...] oznaczonej jako działka nr [...],

2) zwrocie na rzecz Skarbu Państwa zrewaloryzowanego odszkodowania pobranego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w wysokości [...] złotych zwiększonego o kwotę [...] złotych równą różnicy wartości nieruchomości ustalonej na dzień zwrotu i dzień wywłaszczenia, powstałą wskutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu; łącznie odszkodowanie w stosunku do działki nr [...] stanowi kwotę [...] złotych,

3) zwrocie na rzecz Miasta O. kwoty 0,00 (zero) złotych z tytułu zwrotu nieruchomości oznaczonej [...],

4) umorzeniu postępowania o zwrot nieruchomości położonej w O. przy ul. [...] stanowiącej część działki oznaczonej nr [...].

Organ ustalił, że tylko w niewielkiej części wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Za zbędną na cel wywłaszczenia uznał działkę nr [...]. Działka ta stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w zarządzie Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w O. na podstawie umowy o przekazaniu zarządu z dnia [...] stycznia 1993 r. zawartej pomiędzy Wojewódzką Dyrekcją Inwestycji w O. a Wojewódzkim Inspektoratem Ochrony Środowiska w O., na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia [...] stycznia 1993 r., nr [...] zezwalającej na przekazanie zarządu. Zarząd ten wygasa z dniem, w którym decyzja o zwrocie nieruchomości stanie się ostateczna.

Za zbędną na cel wywłaszczenia organ uznał także pochodzącą z dawnej nieruchomości nr [...]. Działkę tę wydzielono z nieruchomości oznaczonej nr [...] będącej w użytkowaniu Spółdzielni Pracy [...] - w likwidacji. Przedmiotowy grunt stanowi własność Miasta O. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1996 r., nr [...].

W pozostałej części postępowanie o zwrot nieruchomości umorzono. Dotyczy to części działki nr [...], która od 1989 r. znajduje się w użytkowaniu wieczystym Zakładu Doskonalenia Zawodowego w W. Oddział w W., na mocy umowy użytkowania wieczystego z dnia [...] czerwca 1989 r. Rep. [...]. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej KW nr [...] w 2000 r., a następnie przeniesione do KW nr [...].

Odwołania od decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] maja 2003 r. wnieśli J. K. i H. J. oraz [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w W.

J. K. i H. J. zakwestionowali legalność ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na działce nr [...] wskazując, iż zgodnie z art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ miał obowiązek poinformowania byłego właściciela o możliwości zwrotu nieruchomości w razie zamiaru wykorzystania jej na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. W niniejszej sprawie organ tego nie dokonał, czym naruszył, zdaniem odwołujących się, wyżej wymienione przepisy, a także art. 74 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Istniały zatem, ich zadaniem przesłanki, do rozwiązania umowy o użytkowanie wieczyste, bowiem utrzymanie tego stanu stanowi rażące naruszenie praw obywatela - art. 21 Konstytucji RP.

Jeśli chodzi o zwrot zrewaloryzowanego odszkodowania za działkę nr [...], odwołujący podnieśli, że organ nie przedstawił stronom wyceny rzeczoznawcy na wykonane inwestycje na tej działce w kwocie [...], w związku z czym nie mieli oni możliwości odniesienia się do sposobu ustalenia i wyniku wyceny. Nie przedstawiono stronom także dokumentacji geodezyjnej podziałów nieruchomości z okresu wywłaszczenia i obecnego. Wobec utrudnień związanych z położeniem działki i jej zagospodarowaniem na potrzeby Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska odwołujący się wnieśli o przydzielenie działki zamiennej lub zapłaty odszkodowania.

Odnośnie podlegającej zwrotowi działki nr [...] odwołujący się uważają, że nie nadaje się ona do przejęcia przez nich z powodu częściowego jej zabudowania szkieletem żelbetowym, który zagraża bezpieczeństwu i z tego powodu, po zwrocie nieruchomości, będą oni obciążeni obowiązkiem rozebrania konstrukcji, a koszt tego będzie znacznie wyższy niż to wyliczył rzeczoznawca. Zdaniem odwołujących się organ winien wyegzekwować od obecnego użytkownika rozebranie konstrukcji oraz usunięcie składowanych na działce płyt żelbetowych, które czynią działkę bezużyteczną, albo przyznać spadkobiercom byłych właścicieli działkę zastępczą bądź odszkodowanie.

[...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w W. w swoim odwołaniu podniósł zarzut naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez niewykazanie, że w stosunku do działki nr [...] zaistniała którakolwiek z prawnych przesłanek zbędności określonych w tym przepisie. Podkreślił, iż tylko wystąpienie jednej z przesłanek, o których mowa w art. 137 może przesądzić o zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie jest zgodne, zdaniem dowołującego się, ze stanem faktycznym stwierdzenie, że na przedmiotowej działce nie został zrealizowany cel wywłaszczenia. Decyzja z dnia [...] października 1980 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu jako cel wywłaszczenia wskazywała budowę chodnika oraz pasa zieleni miejskiej. Nie ulega wątpliwości, iż na działce znajdują się urządzone trawniki z nasadzeniami krzewów i drzew ozdobnych, chodniki oraz miejsca parkingowe. Ponadto został wzniesiony mały obiekt gospodarczo-garażowy i tylko ten obiekt stanowi odstępstwo od celu wywłaszczenia. Nie zmienia on jednak celu wywłaszczenia. Organ, zdaniem odwołujących się, nie badał też, czy istniała decyzja o lokalizacji inwestycji, która konkretyzowała zadanie inwestycyjne zarówno co do miejsca jak i co do czasu. Wojewoda [...] nie uwzględnił wniesionych odwołań i decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji uznając, że organ dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego sprawy. Uchylił natomiast tą decyzję w części odnoszącej się do błędnego oznaczenia zwracanej działki. Organ odwoławczy uznał, iż jest poza sporem, że oddanie działki nr [...] w użytkowanie wieczyste Zakładowi Doskonalenia Zawodowego powoduje bezprzedmiotowość postępowania o jej zwrot, gdyż stosownie do art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. roszczenie o zwrot tej działki nie przysługuje. Jeśli chodzi o działkę nr [...], pozostającą w zarządzie Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w W. uznał, że organ pierwszej instancji wykazał, że działka nr [...] nie jest wykorzystywana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, która przewidywała urządzenie na tej działce chodnika i pasa zieleni miejskiej.

Co do obowiązku zwrotu wypłaconego odszkodowania organ odwoławczy stwierdził, że szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wyliczenia są prawidłowe i zgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Podniósł, że przepisy ustawy odnoszące się do zwrotu nieruchomości nie przewidują podstawy do żądania zamiany zwracanej nieruchomości na inną, albo żądania odszkodowania i rozstrzygania o tym w decyzji o zwrocie nieruchomości. Skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r. wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. K. i H. J. działający w imieniu własnym oraz pozostałych spadkobierców byłych właścicieli. Zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak również art. 74 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a ponadto art. 58 § 1 i art. 240 kc i wnieśli o zwrot działki nr [...], wypłaceniu odszkodowania za działkę nr [...] oraz nakazaniu rozebrania i usunięcia szkieletu żelbetowego z działki nr [...], bądź wypłacenia za nią odszkodowania. Skarżący zakwestionowali legalność ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do działki nr [...] wskazując, iż organ miał obowiązek poinformowania byłych właścicieli o możliwości zwrotu nieruchomości, jeżeli została przeznaczona na inny cel. Urząd tego nie dokonał, tylko przekazał nieruchomość w użytkowanie wieczyste Zakładowi Doskonalenia Zawodowego w W. Oddział w W. Powoływanie się, przez organ na art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest w ocenie skarżących niedopuszczalne, bowiem przekreśla sens art. 136 i 137 ustawy. Prowadzi ponadto do naruszenia art. 21 Konstytucji RP. Jeśli chodzi o działkę nr [...], skarżący podnieśli, że została ona przekazana z naruszeniem prawa w zarząd Wojewódzkiemu Inspektoratowi Ochrony Środowiska w W. Delegatura w O. Zwrot tej nieruchomości został uwarunkowany zapłatą Skarbowi Państwa kwoty [...], na którą składają się inwestycje poczynione na działce. Skarżący podnieśli, że nie otrzymali wyceny rzeczoznawcy majątkowego na w/w kwotę, ich zdaniem zbyt wysoką, jak również nie otrzymali dokumentacji podziałowej z okresu wywłaszczenia i obecnej, o którą zwracali się do Urzędu Miejskiego. Stwierdzili, że proponowali zawarcie ugody i przyznanie w jej wyniku działki zamiennej, albo zapłatę odszkodowania, ale propozycja ta nie spotkała się z aprobatą Urzędu.

Odnośnie podlegającej zwrotowi działki nr [...] skarżący zauważają, że została ona bezprawnie przekazana pod inwestycję sprzeczną z celem wywłaszczenia. Działka ta nie nadaje się do przejęcia przez skarżących z powodu zabudowania jej szkieletem żelbetowym, który szpeci środowisko i zagraża bezpieczeństwu. Organ, zdaniem skarżących, winien wyegzekwować od obecnego użytkownika rozebranie konstrukcji oraz usunięcie składowanych na działce płyt żelbetowych, które czynią działkę bezużyteczną, albo przyznać działkę zastępczą bądź odszkodowanie. Również na wycenę dotyczącą zmniejszenia się wartości działki o [...] organ nie przedstawił skarżącym opinii rzeczoznawcy. Zdaniem skarżących, rozebranie i usunięcie rozpoczętej i pozostawionej na działce konstrukcji znacznie przekroczy tę kwotę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrujący skargę wyrokiem z dnia 23 lutego 2005 r. (sygn. akt I SA 1855/03) uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r. i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] maja 2003 r.

W uzasadnieniu wyroku sąd zobowiązał organ przy ponownym rozpatrywaniu sprawy do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania zgodnie z art. 10 kpa oraz przeprowadzenia rozprawy administracyjnej (art. 89 § 2 kpa) w celu uzgodnienia interesów stron oraz wyjaśnienia sprawy przy udziale biegłego, ponieważ w dotychczasowym postępowaniu pomimo, że w grę wchodziły istotne interesy stron organ nie przeprowadził rozprawy z udziałem rzeczoznawcy majątkowego. Uchybienia te skutkowały uchyleniem powyższych decyzji.

W odniesieniu do działki nr [...] Sąd potwierdził zasadę, że wywłaszczana nieruchomość podlegała zwrotowi w stanie w jakim znajduje się w dniu orzeczenia o zwrot, zwrócił jednak uwagę, że wadliwe zagospodarowanie terenu przez użytkownika, które doprowadziło do znacznego zmniejszenia jej wartości nie mogą obciążać strony dochodzącej zwrotu nieruchomości. Sąd nie znalazł jednak podstaw do orzeczenia zgodnie z żądaniem skarżących o ich prawie do działki zastępczej bądź odszkodowaniu za działkę, której wartość uległa zmniejszeniu. Natomiast umorzenie postępowania w odniesieniu do nieruchomości pozostającej w użytkowaniu wieczystym Zakładu Doskonalenia Zawodowego uznał za zasadne.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta O. decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. orzekł o zwrocie na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli nieruchomości położonej w O. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], oraz o zwrocie przez spadkobierców na rzecz Skarbu Państwa kwoty [...]. Kwota ta stanowi zwrot zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości powiększonego o kwotę różnicy wartości nieruchomości określonej na dzień zwrotu. Natomiast w stosunku do nieruchomości nr [...] postępowanie o zwrot zostało umorzone.

Jak wynika z akt sprawy, w odrębnych postępowaniach zostały rozstrzygnięte sprawy zwrotu pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonych obecnie nr [...] stanowiące obecnie własność Miasta O. Zgodnie bowiem z treścią art. 24 § 1 pkt 1 i pkt 4 kpa i uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 r., sygn. akt OPS 1/03, w sprawie o zwrot wywłaszczanej nieruchomości stanowiącej własność miasta, prezydent tego miasta sprawujący jednocześnie funkcję starosty podlega jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz, a także jako pracownik urzędu miasta wyłączeniu. Organ pierwszej instancji ustalił jednocześnie, że tylko część wywłaszczonej nieruchomości została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, ale teren ten nie jest objęty żądaniem zwrotu. Natomiast podtrzymał swoje stanowisko, że działka oznaczona obecnie nr [...] nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. na pas zieleni miejskiej lub budowę chodnika i znajduje się od 1993 r. w trwałym zarządzie Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska. Natomiast użytkownikiem wieczystym działki nr [...] jest od 1989 r. Zakład Doskonalenia Zawodowego w W., co czyni niemożliwym jej zwrot.

Od decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] grudnia 2005 r. odwołanie wniósł [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 267, poz. 2603 ze zm.) oraz naruszenie prawa procesowego - art. 7, 77 i 80 kpa poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, czego konsekwencją była dowolna ocena przez organ pierwszej instancji niekompletnego materiału dowodowego, co skutkowało wydaniem wadliwej decyzji i wniósł o jej uchylenie i umorzenia postępowania.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli też J. K. i H. J. spadkobiercy poprzednich właścicieli. Odwołanie J. K., H. J., zdaniem organu nie zawierało zarzutów dotyczących postępowania o zwrot nieruchomości, ani spowodowanych tym rozliczeń, lecz wyłącznie stwierdzenie, że brak jest przesłanek do obciążenia ich kosztami, które wynikają ze zmiany celu przeznaczenia nieruchomości. Odwołujący się podnieśli też zarzuty dotyczące prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, a także związane z przekazaniem części wywłaszczonej nieruchomości w trwały zarząd oraz użytkowanie wieczyste.

Po rozpoznaniu obu odwołań organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie w zasadzie nie ma rozbieżności w opisie spornego terenu pomiędzy skarżącymi, a stanowiskiem zajętym w zaskarżonej decyzji, jest tylko różnica w ocenie sposobu wykorzystywania tego terenu. Dla organu wykorzystanie części działki nr [...] dla potrzeb Inspektoratu Ochrony Środowiska pozostaje w sprzeczności z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, zaś skarżący [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska podnosi, że takie zagospodarowanie nie świadczy o jej zbędności.

Biorąc pod uwagę definicję zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, zawartą w art. 137 organ stwierdził, że przekazanie nieruchomości w trwały zarząd nie może być uznane za realizację celu wywłaszczenia nieruchomości. Nieruchomość nadal stanowi własność Skarbu Państwa, a Miasto O., chociaż obciążone obowiązkiem wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, nie zrealizowało celu wywłaszczenia.

Poczynionych przez zarządcę naniesień na nieruchomości ogrodzonej ogrodzeniem trwałym z elementów stalowych, w postaci urządzonej zieleni, chodnika i miejsc parkingowych wyłożonych płytami, nie można zdaniem organu, uznać za realizację celu wywłaszczenia, jakim była budowa chodnika oraz pasa zieleni miejskiej.

Częściowe uchylenie decyzji spowodowane zostało błędnym rozliczeniem udziałów poszczególnych spadkobierców poprzednich właścicieli, wynikających z postanowień sądu stwierdzających nabycie spadku, które znajdują się w aktach sprawy.

Natomiast jak wynika z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana, albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej, przy czym zgodnie z art. 105 § 1kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny staje się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

Taka sytuacja, zdaniem organu, występuje w przedmiotowej sprawie, bowiem część wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej obecnie nr [...], została przekazana Zakładowi Doskonalenia Zawodowego w W. Oddział w W. w użytkowanie wieczyste w 1989 r., co potwierdza znajdująca się aktach sprawy umowa użytkowania wieczystego Rep. [...] z dnia [...] czerwca 1989 r. i wypis z księgi wieczystej KW nr [...].

Zwrot nieruchomości na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli oznacza obowiązek zwrotu Skarbowi Państwa lub gminie wypłaconego odszkodowania, co wynika w sposób bezsporny z postanowień art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ pierwszej instancji prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa dokonał rozliczenia finansowego, uwzględniając wysokość uprzednio wypłaconego odszkodowania, powierzchnię zwracanej nieruchomości oraz wskaźników waloryzacji. W uzasadnieniu decyzji zawarte jest także szczegółowe rozliczenie odszkodowania podlegającego zwrotowi na rzecz Skarbu Państwa.

Podczas rozprawy administracyjnej, przeprowadzonej w dniu [...] listopada 2005 r. w Urzędzie Miejskim w O. z udziałem biegłego rzeczoznawcy umożliwiono stronom zapoznanie się z całością zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

Zdaniem uczestniczącej w rozprawie J. K., zbyt wysoko została ustalona wartość dróg wewnętrznych na placu oraz ogrodzenia przedmiotowego terenu. Na poparcie swoich twierdzeń odwołująca się nie przedłożyła jednak żadnych środków dowodowych, z których wynikałyby inne wartości, niż przyjęte w operacie szacunkowym.

W przedmiotowej sprawie ustaleń powyższych dokonano w oparciu o operat szacunkowy, w którym rzeczoznawca majątkowy uwzględnił stan nieruchomości podlegającej zwrotowi na dzień wydania decyzji o zwrocie. Operat szacunkowy sporządzony został zgodnie z wymogami przewidzianymi w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Nie stwierdzono więc podstaw do kwestionowania prawidłowości jego sporządzenia.

Organ rozpatrujący odwołanie uznał ustalenia organu pierwszej instancji zawarte w zaskarżonej decyzji co do zwrotu nieruchomości, rozliczeń finansowych spowodowanych zwrotem oraz umorzenia postępowania za prawidłowe i nie naruszające prawa, dlatego w tym zakresie utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. złożyli J. K. działająca w imieniu własnym oraz E. P., S. P., K. P., K. P., T. K. i E.J. oraz H. J. działający w imieniu własnym oraz J. J., R. J., H. J. i E. B., zarzucając zaskarżonej decyzji błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i organu odwoławczego, nieuzasadnione przyjęcie, że bezprawne działania podjęte przez organy administracji publicznej po dokonaniu wywłaszczenia nieruchomości obciążają wnioskodawców, obrazę przepisów postępowania poprzez brak wskazania w zaskarżonej decyzji prawidłowej podstawy materialnoprawnej, brak prawidłowego uzasadnienia prawnego i faktycznego, dokonania wyliczeń co do odszkodowania na podstawie własnych ustaleń organów administracji, a nie opinii rzeczoznawcy, brak wskazania podstawy prawnej w zakresie właściwości rzeczowej Prezydenta Miasta O., brak prawidłowego oznaczenia stron postępowania i wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji pierwszoinstancyjnej lub jej uchylenie oraz wskazanie organowi, że brak jest przesłanek do obciążenia skarżących obowiązkami zapłaty odszkodowania, gdy wywłaszczona nieruchomość wykorzystana została sprzecznie z celem, który wynika z decyzji o wywłaszczeniu.

W obszernym uzasadnieniu, skarżący podnoszą m.in., że miasto nigdy żadnych kosztów nie ponosiło w związku z bezprawnym posadowieniem budowli na terenie wywłaszczonej nieruchomości, nie może więc żądać czegoś, co mu się nie należy. Pobudowań tych dokonały bowiem osoby, którym miasto przekazało w sposób sprzeczny z prawem nieruchomości. Dlatego też nie można przesuwać obowiązku zapłaty z powodu rzekomego zwiększenia wartości nieruchomości na innych. Jeżeli zatem ktoś ma roszczenia o zwrot nakładów, to zdaniem skarżących z pewnością nie Skarb Państwa.

Skarżący przyznają jednak, że jedyną kwotą do zwrotu przez nich jest równowartość zwaloryzowanego i wypłaconego za wywłaszczoną nieruchomość odszkodowania [...]. Kwota waloryzacji nie może być jednak ustalana, ich zdaniem, od dnia wypłaty odszkodowania do dnia wydania decyzji o zwrocie.

Zdaniem skarżących bezpodstawnie też umorzono postępowanie co do działki nr [...], ponieważ Urząd Miasta O. bezprawnie dysponował nieruchomością, dlatego też nie mógł skutecznie ustanowić prawa użytkowania wieczystego na tej części gruntu. Skarżący kwestionują też legalność postępowania wywłaszczeniowego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynika sprawy.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przed wszystkim stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, w rozumieniu cytowanego przepisu, to wyjaśnienie przez sąd istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu. Rozpatrywana sprawa była już przedmiotem orzekania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 23 lutego 2005 r., sygn. akt I SA 1855/03 uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r. i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] maja 2003 r. Powołane orzeczenie sądu zawiera wiążącą ocenę prawną w istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestiach i wskazania co do dalszego postępowania organów ją rozpozpatrujących.

Wbrew zarzutom skargi organy obu instancji ponownie rozpatrując sprawę po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 lutego 2005 r. rozpatrując sprawę prawidłowo powołały się na przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.).

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do treści art. 140 powyższej ustawy.

Art. 137 wskazanej wyżej ustawy stanowi, iż nieruchomość wywłaszczona może być zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w sensie wyłącznie faktycznym, co ma miejsce wówczas, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (art. 137 ust. 1 pkt 1), albo prawnym, to znaczy wówczas, gdy utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 pkt 2). Aktualnie obowiązująca ustawa poprzez ścisłe określenie przesłanek zbędności zaostrzyła jej kryteria. Wystąpienie jednej z przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nakazuje organowi administracji uznać tę nieruchomość za zbędną, co w konsekwencji oznacza możliwość jej zwrotu.

O zbędności nieruchomości przesądza zatem art. 137 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nie zaś wyłącznie ocena dokonana przez organ, oparta na ustaleniach wynikających w zasadzie z oceny stanu faktycznego, w jakim znajdowała się nieruchomość.

Podstawową materialnoprawną przesłanką, warunkiem ustawowym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organ prowadzący postępowanie o zwrot takiej nieruchomości jest obowiązany ustalić, czy przesłanka ta zaistniała, a poczynione ustalenia determinują rozstrzygnięcie sprawy.

To na organie administracji ciąży obowiązek ustalenia, czy występują przesłanki określone w art. 137 ust. 1 pkt 1 albo 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W przedmiotowej sprawie organ prawidłowo ustalił, że wykorzystanie działki nr [...] na potrzeby Inspektoratu Ochrony Środowiska poprzez trwałe ogrodzenie terenu (elementy stalowe na cokole betonowym) z bramą wjazdową i furtką oraz urządzeniem parkingu, wybudowaniem garaży i dojścia do budynku biurowego znajdującego się na sąsiedniej działce nie było zgodne z celem na jaki została wywłaszczona, tj. budowę chodnika oraz pasa zieleni miejskiej.

Natomiast art. 229 powyższej ustawy wyłącza roszczenie o zwrot nieruchomości (ustawodawca użył zwrotu "nie przysługuje") jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana, albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Użytym przez ustawodawcę pojęciom należy nadać taką treść, że roszczenie to nie może być zrealizowane na drodze postępowania administracyjnego. Oznacza to, że żądanie zwrotu takiej nieruchomości nie powoduje wszczęcia postępowania (art. 61 § 1 i 3 kpa), a jeśli organ wszczął postępowanie w stosunku do takiej nieruchomości podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa. Nie jest bowiem dopuszczalny zwrot nieruchomości, która stała się własnością innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub która jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lecz zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego. To prawo bowiem, na podstawie art. 232 kc może być ustanowione i wykonywane tylko na gruntach Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Sytuacja taka zaistniała w rozpatrywanej sprawie w stosunku do działki gruntu oznaczonej obecnie nr [...], która została przekazana w roku 1989 w użytkowanie wieczyste Zakładowi Doskonalenia Zawodowego w W. Oddział w W. Taki stan faktyczny znajduje odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dokumentacyjnym, tj. umowie użytkowania wieczystego Rep. [...] z dnia [...] czerwca 1989 r. i wypisie z księgi wieczystej KW nr [...]. Powyższa wykładnia art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. jest zgodna z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 16 listopada 2000 r. I SA 1539/99, Lex nr 75555).

Dlatego też organ prawidłowo umorzył postępowanie co do roszczenia dotyczącego zwrotu działki nr [...] na podstawie art. 105 § 1 kpa jako bezprzedmiotowe.

Zdaniem sądu organ również prawidłowo orzekł uchylając zaskarżoną decyzję w części dotyczącej rozliczenia udziałów dla poszczególnych spadkobierców poprzednich właścicieli korygując błąd organu pierwszej instancji w tej kwestii w oparciu o postanowienia sądu stwierdzające nabycie spadku przez poszczególne osoby znajdujące się w aktach sprawy. Bezzasadny jest także inny zarzut skargi dotyczący rzekomego wyliczenia przez organ odszkodowania na podstawie własnych ustaleń, a nie w oparciu o opinię rzeczoznawcy.

Z materiału dokumentacyjnego sprawy wynika bowiem niezbicie, że wysokość zrewaloryzowanego odszkodowania została wyliczona w oparciu o opinię rzeczoznawcy majątkowego zgodnie z treścią art. 140 ust. 2 i 4 i art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Operat ten został sporządzony zgodnie z wymogami przewidzianymi w tej ustawie.

Również pozostałe zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja zawiera prawidłową podstawę prawną, oraz wyczerpujące i merytoryczne uzasadnienie, a także prawidłowo określa strony postępowania.

Należy podnieść, że organy administracji rozpatrując sprawę ponownie po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2005 r. (sygn. akt I SA 1855/03) wypełniły zalecenia sądu stanowiące podstawę uchylenia poprzednich decyzji w tej sprawie przeprowadzając w dniu [...] listopada 2005 r. rozprawę administracyjną z udziałem rzeczoznawcy majątkowego. Na opinii rzeczoznawcy oparł się bowiem organ ustalając wysokość odszkodowania, które skarżący mają zwrócić Skarbowi Państwa. W rozprawie tej uczestniczyła skarżąca J. K., która zapoznała się z całością materiału dowodowego. Przedstawiła na niej postanowienia sądu stwierdzające prawa do spadku po zmarłych uczestnikach postępowania M. P. oraz J. P., co organ uwzględnił w dalszym postępowaniu oraz pełnomocnictwa udzielone jej przez nowych uczestników postępowania E. J., T. K. i K. P. do reprezentowania ich interesów w przedmiotowej sprawie. J. K. podniosła w prawdziwe na tej rozprawie, że organ zbyt wysoko ustalił wartość naniesień na działce nr [...] jednak nie przedłożyła żadnych środków dowodowych, z których wynikałyby inne wartości naruszeń niż przyjęte w operacie szacunkowym.

Mając na uwadze powyższe sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.