Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 2020/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Sędziowie NSA Anna Lech NSA Jan Paweł Tarno Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego o nieprzyznaniu prawa własności czasowej oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA 2020/02

UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek L. S., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] maja 2002 r. nr [...], którą odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m. W. z dnia [...] sierpnia 1954 r. nr [...] o nieprzyznaniu dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] [...] prawa własności czasowej do gruntu oraz o przejściu własności położonych na tym gruncie budynków na rzecz Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że przedmiotowa nieruchomość przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) stanowiła własność Z. D. Dotychczasowa właścicielka nie złożyła wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, natomiast w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu wniosek taki złożył Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W.

W dniu [...] sierpnia 1954 r. Prezydium Rady Narodowej w m. W. wydało orzeczenie o nieprzyznaniu dotychczasowej właścicielce prawa własności czasowej, ponieważ w terminie do dnia 19 października 1948 r. nie złożyła ona wniosku zgodnie z art. 7 dekretu, w związku z czym - stosownie do art. 8 powołanego dekretu - także budynki (fragmenty murów) położone na przedmiotowym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa.

Z. D. zmarła w dniu [...] października 1988 r. i zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla m. W. z dnia [...] czerwca 1989 r. [...] spadek po zmarłej Z. D. nabył L. S.

W dniu [....] lipca 2000 r. L. S. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. W. z dnia [...] sierpnia 1954 r. nr [...]. Rozpoznając wniosek Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, iż nie można się zgodzić z twierdzeniem o rażącym naruszeniu prawa przy wydaniu orzeczenia. W szczególności za takie rażące naruszenie prawa nie może być potraktowane stanowisko organu

I SA 2020/02

orzekającego, iż nie został złożony wniosek, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu. Kolegium nie podzieliło poglądu wnioskodawcy, że wniosek złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. mógł wywołać skutek prawny określony cyt. przepisem dekretu. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek ten nie mógł zastąpić wniosku dotychczasowego właściciela, ponieważ okręgowe urzędy likwidacyjne powołane przepisami dekretu z dnia 8. marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.) nie były wyposażone w kompetencje do reprezentowania dotychczasowych właścicieli gruntów [....] w sprawach o przyznanie prawa własności czasowej, a w szczególności do składania w ich imieniu wniosków o przyznanie tego prawa. Jest poza sporem, że dotychczasowa właścicielka ani osobiście ani przez pełnomocnika takiego wniosku nie złożyła. Uniemożliwiło to przyznanie jej prawa własności czasowej do gruntu. Tym samym orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej w m. W. nie można zarzucić naruszenia prawa.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. S. podtrzymał twierdzenie, że wniosek złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. spełniał warunki określone w art. 7 ust. 1 dekretu. W myśl tego przepisu uprawnieni do złożenia wniosku o przyznania własności czasowej byli nie tylko dotychczasowi właściciele gruntu lecz także ich następcy prawni, jak również osoby ich prawa reprezentujące. Organ, do którego wpłynął wniosek winien zatem wyjaśnić, czy pochodzi on od osoby uprawnionej. W pewnych okolicznościach wniosek złożony przez Urząd Likwidacyjny mógł być uznany za złożony przez podmiot do tego uprawniony. Okoliczności te to złożenie wniosku w imieniu byłych właścicieli i za ich zgodą (lub w porozumieniu z nimi). Jeżeli urząd likwidacyjny w stosownym terminie złożył wniosek w imieniu byłych właścicieli i za ich zgodą, to wniosek taki byłby skuteczny - tak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 lutego 2000 r. IV SA 2448/97. Prezydium Rady Narodowej w m. W. nie przeprowadziło jednak w tej sprawie żadnego postępowania wyjaśniającego. Skarżący podniósł też, iż kwestionowane orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów proceduralnych, a przede wszystkim art. 68 ust. 1 i 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, zgodnie z którym sprawy należało załatwiać bez zbędnej zwłoki. Wniosek złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W.

I SA 2020/02

został załatwiony dopiero w dniu 17 sierpnia 1954 r. Poza tym organ nie podjął żadnej próby zapewnienia uczestnictwa w postępowaniu byłej właścicielce Z. D. nie skierował do niej decyzji o odmowie przyznania własności czasowej, co niewątpliwie naruszało jej interes prawny. Z. D. od 1947 roku przebywała na emigracji w związku z zagrożeniem prześladowaniami przez ówczesne władze. Brat jej L. S. wiedział o przygotowaniu wniosku przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny; uznał zatem, że składanie drugiego wniosku jest niepotrzebne, a nadto wiąże się z ryzykiem ujawnienia miejsca pobytu jego i jego rodziny. Fakt ten potwierdza złożone do akt sprawy oświadczenie L. S. Zatem wniosek Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego należało uznać za spełniający wymogi art. 7 ust. 1 dekretu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie uznało powyższej argumentacji za trafną i decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] utrzymało w mocy uprzednio wydaną decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej organ podał, iż nie można przyjąć tezy, jakoby wniosek o przyznanie własności czasowej Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. złożył w imieniu i za zgodą właścicielki, gdyż nie ma żadnego dowodu na to, że właścicielka udzieliła pełnomocnictwa do działania w jej imieniu, ani nawet na to, że Urząd działał w porozumieniu z właścicielką. Natomiast zarzut przewlekłości postępowania nie ma wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję skarżący L. S. zarzucił błędną interpretację art. 7 ust. 1 i 2 dekretu i podtrzymał stanowisko prezentowane w postępowaniu administracyjnym, iż wniosek Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w W. był skuteczny. Wniosek został przyjęty przez organ, a wnioskodawcy nie wezwano do dostarczenia pełnomocnictwa byłej właścicielki. Byłej właścicielce nie zapewniono uczestnictwa w postępowaniu i nie skierowano też do niej decyzji o odmowie przyznania własności czasowej, co niewątpliwie naruszało jej interes prawny. Ponadto wniosek złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. spełniał warunki określone w art. 7 ust. 1 dekretu z tego względu, że w myśl tego przepisu uprawnieni do złożenia wniosku o przyznania własności czasowej byli nie tylko dotychczasowi właściciele gruntu lecz także ich następcy prawni, a także osoby ich prawa reprezentujące. Skarżący powołał się

I SA 2020/02

także w skardze na pogląd przyjęty w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2000 r. IV SA 2448/97, iż jeżeli Urząd Likwidacyjny w stosownym terminie złożył wniosek w imieniu byłych właścicieli i za ich zgodą, to wniosek taki był skuteczny. Była właścicielka nieruchomości przy ul. [...] [...] od 1947 roku przebywała na emigracji, natomiast jej brat L. S. wiedząc o przygotowaniu wniosku przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny uznał że składanie drugiego wniosku jest niepotrzebne. Okoliczność tę potwierdza oświadczenie skarżącego. Jest to podstawowa przesłanka do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. W., którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. pominęło naruszając tym samym art. 7, 77 i art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwy do rozpoznania skargi stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sąd administracyjny dokonuje oceny, czy organ administracji przy rozpoznawaniu sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga nie może być uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Istotą niniejszej sprawy jest ocena, czy złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. wniosek z dnia [...] października 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości przy ul. [...] [...] w W. można traktować jako wniosek w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Podstawę tej oceny stanowią przepisy określające organizację i zakres działania urzędów likwidacyjnych, tj. przepisy działu II dekretu z dnia 8 marca 1946 r.

I SA 2020/02

o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 listopada 1946 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Ziem Odzyskanych w sprawie organizacji i zakresu uprawnień urzędów likwidacyjnych (Dz. U. Nr 64, poz. 360).

Zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanego dekretu do zakresu działania urzędów likwidacyjnych należało:

a) zabezpieczenie majątków opuszczonych do czasu objęcia ich w zarząd przez

władze, właściwe ze względu na rodzaj majątku,

b) kontrola i sporządzanie inwentarza majątków wymienionych pod lit.a,

c) oddawanie w najem lub dzierżawę majątków opuszczonych przeznaczonych

do tego przez władze, właściwe ze względu na rodzaj majątku,

d) przedsiębranie czynności wymienionych pod lit. a-c, co do majątków

przechodzących na własność Skarbu Państwa lub osób prawnych prawa

publicznego,

e) sprzedaż ruchomości w przypadku, gdy zachodzi niebezpieczeństwo

niszczenia ich substancji lub gdy koszty ich przechowania są niewspółmiernie

wysokie w stosunku do ich wartości,

Stosownie do art. 7 ust. 3 urzędy likwidacyjne powołane zostały ponadto do wykonywania innych czynności zleconych im przepisami omawianego dekretu lub rozporządzeń wydanych na jego podstawie, bądź też przepisami szczególnymi.

Jak zatem wynika z ustalonego dekretem zakresu działania urzędów likwidacyjnych, w zakresie tym nie mieści się składanie w imieniu dotychczasowych właścicieli wniosków o przyznanie prawa własności czasowej do gruntów nieruchomości podlegających przepisom dekretu o gruntach warszawskich ale działanie w imieniu państwa i zgodnie z decyzjami właściwej władzy. Także pozostałe przepisy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, ani przepisy dekretu o gruntach warszawskich będące w stosunku do niego przepisami szczególnymi, jak również przepisy rozporządzenia wykonawczego Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 listopada 1946 r. nie przyznawały urzędom likwidacyjnym, będącym państwowymi jednostkami organizacyjnymi, uprawnień do reprezentowania osób fizycznych w sprawach dotyczących realizacji uprawnienia wynikającego z art. 7 ust. 1 dekretu o gruntach warszawskich. Za daleko idący należy uznać pogląd skarżącego, jakoby przepis § 7 cyt. rozporządzenia z dnia 7 listopada 1946 r.

I SA 2020/02

zobowiązujący urzędy likwidacyjne do podejmowania czynności faktycznych i prawnych związanych z zabezpieczeniem i zachowaniem substancji majątków opuszczonych upoważniał je do wykonywania w imietiiu dotychczasowego właściciela nieruchomości warszawskiej uprawnień wynikających z art. 7 ust. 1 dekretu o gruntach warszawskich. Rolą urzędu likwidacyjnego było zabezpieczenie i zachowanie substancji majątku do czasu przywrócenia posiadania właścicielowi, który to posiadanie utracił, bądź do czasu objęcia ich w zarząd przez właściwe władze. Rodzaje zaś czynności prawnych, jakie urząd likwidacyjny był władny dokonywać w stosunku do majątku opuszczonego, nie mogły wykraczać poza zakres objęty przytoczoną wyżej treścią art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r.

Pogląd, iż urzędy likwidacyjne nie mogły reprezentować byłych właścicieli nieruchomości warszawskich objętych dekretem z dnia 25 października 1945 r. w sprawach dotyczących własności czasowej, jest ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - por. np. wyrok NSA z dnia 20.06.1997 r. IV SA 1715/95 niepubl., z dnia 2.09.1998 r. IV SA 1319/96 niepubl., z dnia 30.08.2000 r. I SA 1236/00 niepubl., z dnia 12.06.2001 r. I SA 179/2000 niepubl., z dnia 30.08.2001 r. I SA 99/2000 niepubl., z dnia 19.10.2001 r. I SA 466/00 niepubl.

Zgodne z prawem jest zatem stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, iż wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. nie spełniał warunków określonych w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r., a w konsekwencji nie można zarzucić rażącego naruszenia prawa orzeczeniu administracyjnemu Prezydium Rady Narodowej w m. W. z dnia [...] sierpnia 1954 r. nr [...] o nieprzyznaniu dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] [...] prawa własności czasowej.

W związku z tym za nietrafny należało uznać zarzut pominięcia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. okoliczności, o której mowa w oświadczeniu skarżącego L. S. z podpisem notarialne potwierdzonym w dniu w dniu [....] czerwca 2002 r. Okoliczność, iż bratu byłej właścicielki - L. S. był znany fakt przygotowania wniosku dekretowego przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny oraz wysłania go do Zarządu Miejskiego w dniu [...] października 1948 r. nie zmienia faktu, iż była właścicielka wniosku wymaganego przepisem art. 7 ust. 1 dekretu nie złożyła i że wniosek

I SA 2020/02

Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w W. nie mógł wymagań tego przepisu

spełnić.

Wobec braku wniosku dotychczasowego właściciela bezprzedmiotowy jest zarzut przewlekłości postępowania przy wydaniu orzeczenia administracyjnego z dnia 17 sierpnia 1954 r.. która - gdyby nawet przyjąć, że zaistniała - i tak byłaby przesłanką niewystarczającą do uznania, iż doszło do naruszenia prawa w stopniu skutkującym nieważnością wydanego orzeczenia.

Z powyższych względów Sąd. na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- orzekł jak w sentencji.