Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 142/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Przemysław Żmich Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2012 r. sprawy ze skargi P. [...] S.A. w W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 34 w związku z art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) – dalej: ustawa o komercjalizacji PKP – decyzją z dnia [...] października 2010 r. znak [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r., odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem [...] października 2000 r., przez P. [...] w W., ul. [...], prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu Skarbu Państwa, położonego w jednostce ewidencyjnej [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, objętego księgą wieczystą nr [...].

W uzasadnieniu Wojewoda [...] wskazał, że postępowanie uwłaszczeniowe zostało wszczęte na wniosek P. [...] S.A. w W., [...] w K. Zgodnie z art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP, grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., wobec których P. nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej, stają się z dniem [...] października 2000 r. z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a znajdujące się na nich budynki i urządzenia stają się z tym dniem z mocy prawa, przedmiotem prawa własności. Uwłaszczenie ponadto nie może naruszać praw osób trzecich.

W dniu 5 grudnia 1990 r. P.– państwowa osoba prawna – wpisane były do rejestru przedsiębiorstw państwowych prowadzonego przez Sąd Rejonowy W. [...] Wydział [...] pod nr [...]. Aktem komercjalizacji z dnia [...] grudnia 2000 r. Rep. [...], przedsiębiorstwo zostało przekształcone w spółkę akcyjną, której jedynym akcjonariuszem jest Skarb Państwa.

Zgodnie z art. 2 ust. 2 i art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o komercjalizacji P., spółka wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było P., bez względu na charakter prawny tych stosunków, a z dniem wpisu spółki do rejestru handlowego następuje z urzędu wykreślenie P. z rejestru przedsiębiorstw państwowych.

Zgodnie z odpisem z księgi wieczystej nr [...] sporządzonym przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] sierpnia 2010 r. działki nr [...], stanowią własność Skarbu Państwa. Ujawnienie w księdze wieczystej prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło na podstawie art. 208 Traktatu Pokoju zawartego pomiędzy Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi podpisanego w S. [...] września 1919 r., ratyfikowanego przez Rzeczpospolitą Polskę ustawą z dnia [...] kwietnia 1924 r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w S. Wydział [...] Cywilny z [...] marca 2010 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie z dniem [...] października 2001 r.

Decyzje uwłaszczeniowe wydawane w trybie art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP są decyzjami deklaratoryjnymi, potwierdzającymi, że grunt Skarbu Państwa znajdujący się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., z dniem [...] października 2000 r., z mocy prawa stał się przedmiotem użytkowania wieczystego P. Jak wyżej wykazano, działki nr [...] w dniu [...] października 2000 r. nie stanowiły własności Skarbu Państwa, a zatem P. nie mogło nabyć z dniem [...] października 2000 r., w trybie art. 34 cytowanej wyżej ustawy, prawa użytkowania wieczystego gruntu nie będącego własnością Skarbu Państwa. W tej sytuacji badanie pozostałych przesłanek wynikających z cytowanego przepisu stało się bezprzedmiotowe.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. wniosły P. [...] S.A. w W., [...] w K. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 7, 77 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego. Z jej uzasadnienia wynika bowiem, że przyczyną odmowy uwłaszczenia jest fakt, że Skarbu Państwa stał się właścicielem nieruchomości na podstawie art. 208 Traktatu wersalskiego oraz przez zasiedzenie z dniem [...] października 2001 r. Tak ustalony stan faktyczny budzi wątpliwości, gdyż Skarb Państwa zasiadywałby nieruchomość przeciwko sobie, co nie jest możliwe. Jednocześnie nie ma dokumentów, z których wynikałoby, że po Traktacie wersalskim (po 1921 r.) Skarb Państwa utracił własność nieruchomości. Wojewoda nie ustalił więc, kto był właścicielem nieruchomości w dniu [...] października 2000 r.

Po rozpatrzeniu tego odwołania Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...]utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Minister stwierdził, że art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci nabycia przez [...] P. prawa użytkowania wieczystego gruntów i prawa własności budynków, innych urządzeń i lokali. Dla spełnienia tych przesłanek należy wykazać, że w dniu 5 grudnia 1990 r. grunty będące własnością Skarbu Państwa były w posiadaniu [...] P. Zatem w pierwszej kolejności ustaleniom winien podlegać stan prawny działek nr [...], objętych księgą wieczystą nr [...] na dzień 5 grudnia 1990 r.

Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w S. stwierdził, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem [...] października 2001 r. prawo własności nieruchomości gruntowej składającej się z działek ewidencyjnych nr [...], położonych w T. o łącznej powierzchni [...] ha.

Dodatkowo Minister Infrastruktury stwierdził, iż pismem z dnia 19 maja 2011 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w S. o wskazanie podstawy, w oparciu o którą Skarb Państwa został wpisany jako właściciel ww. działek w księdze wieczystej [...]. W odpowiedzi Sąd Rejonowy w S. w piśmie z dnia 30 maja 2011 r. wskazał na postanowienie o zasiedzeniu z dnia [...] marca 2010 r.

Skoro zatem w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowe działki nie stanowiły własności Skarbu Państwa, to nie była spełniona przesłanka z art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP. W związku z tym orzeczenie Wojewody [...] o odmowie stwierdzenia uwłaszczenia z mocy prawa z dniem [...] października 2000 r. [...] P. w W. działkami nr [...] uznać należy za zasadne. Stwierdzenie uwłaszczenia odnosi się do stanu prawnego z dnia 5 grudnia 1990 r. i nie może dotyczyć nieruchomości innych, niż nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa. Mając powyższe na uwadze Minister orzekł jak w sentencji.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły P. [...] S.A. w W., [...] w K. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

- naruszenie prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP i przyjęcie, że nieruchomość nie należała w dniu 5 grudnia 1990 r. do Skarbu Państwa skutkujące odmową stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa;

- naruszenie art. 7, 77 i 107 § 3 K.p.a. i brak ustalenia kto był właścicielem nieruchomości od 1921 r. do dnia 27 października 2001 r.

W uzasadnieniu podniesiono, że podstawą wydania decyzji odmownej było stwierdzenie, że w dniu 5 grudnia 1990 r. nieruchomość nie była własnością Skarbu Państwa, który nabył ją w drodze zasiedzenia z dniem 27 października 2001 r.

Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP, grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., co do których P. nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego P. Z przepisu tego wynika, że data 5 grudnia 1990 r. odnosi się jedynie do posiadania nieruchomości przez P., a nie do ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Ustawodawca posłużył się bowiem słowami "grunty będące własnością Skarbu Państwa", a nie "grunty będące własnością Skarbu Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r." Oznacza to, że gdyby nawet uznać za prawidłowy wadliwy w rzeczywistości pogląd organu zaprezentowany w zaskarżonej decyzji, to postanowienie o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia otworzyło drogę do zastosowanie art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP. Hipoteza tego przepisu w zakresie własności Skarbu Państwa została spełniona.

Niezależnie od powyższego, jak wynika z księgi wieczystej [...], podstawą dokonania wpisu własności jest również art. 208 Traktatu Pokoju Między Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi a [...], z dnia [...] września 1919 r. [...] ratyfikowany przez Państwo Polskie ustawą z dnia [...] kwietnia 1924 r. Na mocy tego przepisu przedmiotowa nieruchomość z dniem 8 listopada 1921 r. stała się własnością Państwa Polskiego. Skarb Państwa jest zatem właścicielem nieruchomości od tamtej daty, a w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że Skarb Państwa utracił własność po roku 1921. Bez względu zatem na treść postanowienia stwierdzającego nabycie własności nieruchomości w drodze zasiedzenia, Skarb Państwa był właścicielem nieruchomości nieprzerwanie od roku 1921.

Skarżąca w odwołaniu zarzuciła organowi I instancji, że nie ustalił kto był właścicielem nieruchomości do dnia [...] października 2001 r. Organ II instancji również tę kwestię pominął w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przez co nie odniósł się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Skoro organ stwierdza, że w określonej dacie dany podmiot nie był właścicielem nieruchomości, to powinien ustalić jednocześnie kto takim właścicielem był w tej dacie. Ma to szczególnie istotne znaczenie w niniejszej sprawie, albowiem z art. 208 Traktatu Pokoju, który został powołany w księdze wieczystej [...] jako podstawa prawa własności nieruchomości, wynika, że to Skarb Państwa stał się jej właścicielem z dniem 8 listopada 1921 r. Postawienie przeciwnej tezy byłoby możliwe jedynie wówczas, gdyby organ ustalił, że do dnia [...] października 2001 r. właścicielem nieruchomości był kto inny niż Skarb Państwa, lecz ustalenie takie nie zostało w niniejszej sprawie poczynione. Należy jednocześnie zauważyć, że polski ustawodawca odrzuca możliwość istnienia "nieruchomości niczyich" [tak E. Gniewek, Komentarz do art. 179 Kodeksu cywilnego, uwaga nr 1.2, LEX 2001].

Brak ustalenia kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w okresie od 1921 r. do dnia [...] października 2001 r. stanowiło uchybienie obowiązkom określonym w art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a., które doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

P. [...] S.A. w W., [...] w K., zwróciły się do Wojewody [...] z wnioskiem o uwłaszczenie, w trybie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) – dalej: ustawa o komercjalizacji PKP – nieruchomości składającej się z działek nr [...], położonych w jednostce ewidencyjnej [...], objętych księgą wieczystą nr [...].

Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP "grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., co do których P. nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego P."

Minister Infrastruktury, utrzymując w mocy odmowną decyzję Wojewody [...], jako przesłankę odmowy uwłaszczenia wskazał, iż w dniu 5 grudnia 1990 r. nieruchomość nie była własnością Skarbu Państwa, który nabył ją w drodze zasiedzenia z dniem [...] października 2001 r. (postanowienie Sąd Rejonowego w S. z dnia [...] marca 2010 r. sygn. akt [...]). Zdaniem Ministra stwierdzenie uwłaszczenia odnosi się do stanu prawnego z dnia 5 grudnia 1990 r. i nie może dotyczyć nieruchomości innych, niż nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa.

Do rozstrzygnięcia w tej sprawie pozostają zatem dwie kwestie: czy Minister Infrastruktury prawidłowo ustalił datę nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości wnioskowanej do uwłaszczenia i w jakiej dacie Skarb Państwa powinien być właścicielem nieruchomości, aby uwłaszczenie z mocy prawa, w trybie art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP, mogło mieć miejsce, niezależnie od spełnienia pozostałych przesłanek z tego przepisu.

Skarżąca spółka twierdzi, iż Minister Infrastruktury wadliwie ustalił stan faktyczny, gdyż z księgi wieczystej [...] wynika, że podstawą dokonania wpisu własności na rzecz Skarbu Państwa jest, obok postanowienia Sąd Rejonowego w S. z dnia [...] marca 2010 r. sygn. akt [...] o zasiedzeniu, również art. 208 Traktatu Pokoju Między Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi a [...] z dnia [...] września 1919 r. [...] ratyfikowany przez Państwo Polskie ustawą z dnia [...] kwietnia 1924 r. Na mocy tego przepisu przedmiotowa nieruchomość z dniem 8 listopada 1921 r. stała się własnością Państwa Polskiego. Skarb Państwa jest zatem właścicielem nieruchomości od tamtej daty, a w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że Skarb Państwa utracił własność po roku 1921. Bez względu zatem na treść postanowienia stwierdzającego nabycie własności nieruchomości w drodze zasiedzenia, Skarb Państwa był właścicielem nieruchomości nieprzerwanie od roku 1921.

W ocenie sądu ten zarzut skarżącej nie może zostać uznany za zasadny, gdyż do nabycia prawa własności spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie mogło dojść przed dniem [...] października 2001 r., na którą to datę Sąd Rejonowy w S. stwierdził zasiedzenie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Zaznaczyć należy, że postanowienie o zasiedzeniu jest prawomocne, jak wynika z klauzuli na nim naniesionej. Wyjaśnienia wymaga więc, że "zasiedzenie biegnie przeciwko właścicielowi. Z tego względu posiadanie jako przesłanka zasiedzenia musi mieć jeszcze tę cechę, że posiadacz nie może być jednocześnie właścicielem rzeczy, co wynika zresztą z brzmienia przepisów Kodeksu cywilnego. Zasiedzenie jest jednym ze sposobów nabycia własności. Mogło więc dotyczyć tylko osoby (fizycznej bądź prawnej), która przed upływem okresu wymaganego do zasiedzenia nie była właścicielem na skutek innych zdarzeń (zob. postanowienie SN z dnia 26.06.2002 r. III CKN 1144/00, LEX nr 75256). Gdyby Skarb Państwa był właścicielem wnioskowanej do uwłaszczenia nieruchomości na mocy art. 208 Traktatu pokojowego z dnia [...] września 1919 r., jak twierdzi skarżąca, wystarczyłoby, w razie sporu, powództwo o ustalenie prawa (art. 189 K.p.c.). "Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem postanowienie o zasiedzeniu nie może zastępować braku tytułu. Jeżeli taki tytuł zaginął, możliwe jest tylko ustalenie przez sąd, jak przedstawia się w jego świetle stan własności" (zob. postanowienie SN z dnia 12.09.1974 r. III CRN 189/74, LEX nr 7582).

Tak więc należy uznać, że Minister Infrastruktury prawidłowo ustalił datę nabycia przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowej nieruchomości na dzień [...] października 2001 r. Potwierdzają to również dodatkowe wyjaśnienia przesłane przez Sąd Rejonowy w S. w piśmie z dnia 30 maja 2011 r.

Rozważenia wymaga dalej, jakie ma to implikacje dla ewentualnego uwłaszczenia P. z mocy prawa. Skarżąca, odmiennie niż organ uważa, że z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP wynika, że data 5 grudnia 1990 r. odnosi się jedynie do posiadania nieruchomości przez P., a nie do ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Ustawodawca posłużył się bowiem słowami "grunty będące własnością Skarbu Państwa", a nie "grunty będące własnością Skarbu Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r." Dlatego też – w ocenie skarżącej – gdyby nawet uznać za prawidłowy wadliwy w rzeczywistości pogląd organu zaprezentowany w zaskarżonej decyzji, to postanowienie o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia otworzyło drogę do zastosowania art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP. Hipoteza tego przepisu w zakresie własności Skarbu Państwa została bowiem spełniona.

W ocenie sądu stanowisko skarżącej w powyższym zakresie również należy uznać za wadliwe. Treść art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP stanowi, że uwłaszczeniu z mocy prawa podlegają "grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P. (...)", co zdaniem sądu oznacza, że oprócz posiadania P., także w dniu 5 grudnia 1990 r. grunty musiały być własnością Skarbu Państwa. Za niedopuszczalne należałoby bowiem uznać (do czego prowadziłaby teza skarżącej) usankcjonowanie z mocą wsteczną posiadania P., poprzez jego uwłaszczenie w dniu wejścia w życie ustawy, na gruntach innych niż będących własnością Skarbu Państwa, zwłaszcza, że uwłaszczenie odbywa się nieodpłatnie (ust. 2 i 3) oraz nie może naruszać praw osób trzecich (ust. 4).

Gdyby nawet hipotetycznie dopuścić tezę skarżącej, że stwierdzenie nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia otworzyło drogę do zastosowania art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP, gdyż hipoteza tego przepisu w zakresie własności Skarbu Państwa została w ten sposób spełniona – oznaczałoby to, że skarżąca dopuszcza ustanowienie użytkowania wieczystego (jako skutku uwłaszczenia z mocy prawa w dniu wejścia w życie ustawy) na gruncie nie będącym własnością Skarbu Państwa (jako że własność żadnego innego podmiotu publicznego, którego grunty mogą być obciążone użytkowaniem wieczystym, nie prowadzi do uwłaszczenia). W dniu [...] października 2000 r. (w dniu wejścia w życie ustawy) Skarb Państwa nie był jeszcze właścicielem spornej nieruchomości, gdyż własność uzyskał w drodze zasiedzenia dopiero rok później. Prezentowany przez skarżącą pogląd byłby zatem sprzeczny z art. 232 K.c. lub z tezą art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP, a więc w stanie faktycznym niniejszej sprawy uwłaszczenie (nawet z mocy prawa) nie byłoby również możliwe. Postanowienie o zasiedzeniu nie otworzyło zatem drogi do zastosowania art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP.

Mając to wszystko na uwadze sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów obydwu instancji nie naruszają prawa i w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.