Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 157/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust 2, art. 28, art. 30
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: par 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 15zzs(4) ust 3
journal: Dz.U. 2020 poz 875
law: Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS- CoV-2
article: art. 134 par 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 i art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Ewa Rojek, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... nr ... w przedmiocie umorzenia należności składkowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z (...)

nr (...) utrzymał w mocy decyzję własną z (...) nr (...) o odmowie A.S. umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zadłużenia po zmarłym S. B. nr (...) za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz umorzeniu należności z tytułu składek wynikających z ww. decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą po zmarłym S.B.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z (...) nr (...) przeniósł na A.S., M.B., K.B. oraz J.B. reprezentowaną przez przedstawiciela ustawowego M. B. odpowiedzialność za zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym (...) spadkodawcy – S. B.

A. S. złożyła wniosek o umorzenie należności wynikających

z ww. decyzji, powołując się na trudną sytuację finansową, rodzinną oraz na stan zdrowia męża. Zakład, po przeprowadzonym postępowaniu w sprawie umorzenia decyzją z (...) nr (...) umorzył część zadłużenia, ponieważ wnioskodawczyni wykazała, że konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności oraz odmówił umorzenia pozostałych należności z tytułu nieopłaconych składek, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana nie zgodziła się z ww. decyzję. Zarzuciła, że Zakład stawia interes publiczny ponad słusznym interesem obywatela. W ocenie strony decyzja ZUS jest wewnętrznie sprzeczna. Wymieniając składniki majątku, z których mógłby zaspokoić zadłużenia wskazuje samochód, a następnie stwierdza, że jest on niezbędny rodzinie i jego zbycie byłoby nieuzasadnione. Wnioskodawczyni twierdzi, że nie tylko nie może zbyć samochodu, ale i ZUS de facto nie jest w stanie zaspokoić się z niego. Generalnie nie sposób nie odnieść tego do pozostałych składników majątku, ponieważ nie można określić, ile finalnie kosztować będzie leczenie i rehabilitacja męża, a w związku z tym czy nie będzie konieczne wyzbywanie się nie tylko ruchomości, ale i nieruchomości. W ocenie strony ponadto decyzja ZUS o odmowie umorzenia składek wobec posiadania majątku jest przedwczesna. ZUS miał pełną wiedzę co do faktu, że przed Sądem Rejonowym w S. sygn. akt (...) zawisło postępowanie o dział spadku po zmarłym S. B. Postanowienie jakie zapadło (...) w tym postępowaniu ma fundamentalne znaczenie dla określenia sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, określa bowiem faktyczne, a nie hipotetyczne składniki majątku. Zdaniem strony w takiej sytuacji organ powinien zawiesić postępowanie do czasu zakończenia sprawy o dział spadku. Do dokumentacji wnioskodawczyni dołączyła ugodę sądową oraz postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku

o podział majątku wspólnego, dział spadku i zniesienie współwłasności.

Na podstawie oświadczenia wnioskodawczyni z 25 lutego 2020 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej organ ustalił, że zobowiązana jest zamężna, od

1 października 2018 r. pracuje w (...) na podstawie umowy zadaniowej, z wynagrodzeniem w wysokości 3100 zł brutto, 2170 zł netto; nie pobiera świadczeń; nie posiada dochodu z innych źródeł; nie pobiera świadczeń

z Urzędu Pracy, zasiłków z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 900 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych - 900 zł,

z tytułu kosztów związanych z leczeniem w wysokości 2000 zł; prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem P. S., który osiąga miesięczne wynagrodzenie w wysokości 2450 zł netto; posiada inne zobowiązania z tytułu podatków za 2020 r. w wysokości 45 zł, które spłaca; posiada rozdzielność małżeńską majątkową z mężem; nie posiada ani majątku ruchomego, nieruchomości, innych praw majątkowych, ani wierzytelności; podczas choroby małżonkowie utrzymują się jedynie z wypłaty zobowiązanej; strona pomaga mężowi w leczeniu agresywnej choroby, a są to wydatki przekraczające dochody rodziny; wnioskodawczyni nie widzi jakiejkolwiek możliwości uregulowania należności; mąż jest po operacji (13 stycznia 2020 r.) guza mózgu (glejaka III stopnia) ma pełny niedowład lewej ręki i lewej nogi; od 9 marca 2020 r. będzie poddawany radioterapii; mąż jest cały czas poddawany rehabilitacji kończyn dolnych; wnioskodawczyni oświadczyła, że jest w drastycznej sytuacji, liczy jedynie na ludzi dobrej woli.

W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji

o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów; Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Analizując powyższą dokumentację Zakład stwierdził, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny w S. z (...) sygn. akt (...) o stwierdzeniu nabycia spadku - spadek po S. B. zmarłym 20 marca 2014 r. na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyła wnioskodawczyni, M. B., K.K. oraz J. K. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego M. B.; tym samym, rodzina nabyła prawo udziałów w nieruchomościach S. B.: sadu o powierzchni 0,79 ha, położonego w O., roli o powierzchni 0,54 ha w O. Od 1 września 2018 r. zobowiązana jest zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy przez płatnika składek Urząd Miasta S. Strona ponadto widnieje jako właścicielka samochodu osobowego M. z 1996 r. Jest współwłaścicielką w 1/8 części gruntów ornych o powierzchni 0,83 ha w T. Na nieruchomości tej Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na kwotę 417.063,61 zł. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką w 1/8 części terenów mieszkaniowych o powierzchni 0,0956 ha w S. Nieruchomość ta jest wolna od zabezpieczeń hipotecznych. Zgodnie z postanowieniem Sądu zobowiązana zrzekła się posiadanego udziału w nieruchomości o powierzchni 0,0956 ha położonej w S. Zgodnie z Ugodą Sądową z (...) sygn. akt (...) przyznano zobowiązanej na wyłączną własność: nieruchomość stanowiącą działkę nr. ewid. (...) o pow. 0,10 ha, nr. ewid. (...) o powierzchni 0,01 ha, nr. ewid. (...) o powierzchni 0,06 ha, zabudowaną budynkiem mieszkalnym położone w O. , ciągnik rolniczy marki (...) o numerze rejestracyjnym (...). W stosunku do strony nie było dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym S. B. Mąż strony jest zgłoszony jako pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy przez płatnika składek Starostwo Powiatowe w O., z tego tytułu w 06/2020 r. otrzymał zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego w wysokości 2152,20 zł, w 07/2020 r. otrzymał zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego w wysokości 143,50 zł oraz świadczenie rehabilitacyjne w wysokości 2530,54 zł, w 08/2020 r. otrzymał świadczenie rehabilitacyjne w wysokości 2705,06 zł.

Zakład stwierdził, że pomimo nie zawieszenia postępowania przez organ pierwszej instancji ostatecznie w świetle przedłożonych przez stronę dokumentów stan faktyczny nie uległ zmianie. Zatem decyzja pierwszej instancji została wydana prawidłowo.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy z 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2020.266 ze zm.) dalej "u.s.u.s." należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Zakład ustalił, że przesłanka z art. 28 pkt 1 nie wystąpiła, ponieważ płatnik zmarł jednak istnieją następcy prawni, na których ZUS decyzją z 3 marca 2016 r. przeniósł odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek. Przesłanki określone w art. 28 pkt 2, 3, 4 i 4b nie mają w niniejszej sprawie zastosowania. Przesłanka określona w art. 28 pkt 4a nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 5 nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 pkt 6 nie zachodzi, ponieważ: dotychczas

w stosunku do strony ZUS nie prowadził postępowania egzekucyjnego w celu wyegzekwowania przedmiotowych należności, nie nastąpiło stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne, wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodu. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, ponieważ wnioskodawczyni posiada nieruchomości.

W ocenie Zakładu powyższe nakazuje stwierdzić, że nie ma możliwości umorzenia należności z tytułu składek wynikłych z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na podstawie art. art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wymienił te uzasadnione przypadki i stwierdził, że zestawiając ze sobą kwotę zadłużenia wynikającego z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności, które plasuje się na poziomie 334.767,96 zł i dochód wnioskodawczyni, brak możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ciężko chorym mężem - nie jest zobowiązana w stanie spłacić całości zadłużenia. W związku z tym zasadnym jest uznanie zaistnienia

w niniejszej sprawie przesłanki ciężkiej choroby członka rodziny uniemożliwiające uzyskiwanie dochodu. Zatem sytuacja finansowa strony przemawia za zasadnością zastosowania częściowego umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie Zakładu sytuacja strony jest bezspornie trudna i Zakład podchodzi do niej ze zrozumieniem dlatego też umorzył zadłużenie z tytułu składek za osobę prowadząca działalność gospodarcza, czyli należności możliwe do umorzenia na podstawie artykułu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Umorzenie reszty zadłużenia, czyli za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadząca działalność gospodarcza jest możliwe tylko i wyłącznie

w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. ZUS nie ma żadnych podstaw, aby stwierdzić w niniejszej sprawie zaistnienie sytuacji nieściągalności zadłużenia. Dlatego też podtrzymał stanowisko pierwszej instancji.

Na powyższą decyzję A. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji

i umorzenie należności, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Zarzuciła:

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na całkowitym pominięciu przez organ stanowiska zawartego w wyroku Sądu z 24 września 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 231/20, którym to orzeczeniem Sąd uchylił pkt 1 decyzji ZUS z (...) oraz pkt 1 decyzji ZUS z (...);

- błędną wykładnię pojęcia: należności z tytułu składek dokonaną przez ZUS

a całkowicie niezgodną z wykładnią Sądu zawartą w ww. wyroku. Owa błędna wykładnia skutkuje, po raz kolejny wadliwym rozstrzygnięciem, organ bowiem utożsamia należności dotyczące stricte nieopłaconej składki z należnościami z tytułu składek - które mogą być umorzone na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.;

- wewnętrzną sprzeczność decyzji stwierdzającej z jednej strony bardzo trudną sytuację materialną i rodzinną skarżącej oraz wysoką, w stosunku do jej możliwości majątkowych i zarobkowych, kwotę zadłużenia, z drugiej stwierdza: że kwota zadłużenia nie jest nieściągalna i nie może zostać umorzona.

W ocenie skarżącej po pierwsze, Zakład w sposób wadliwy posługuje się pojęciem należności z tytułu składek, utożsamiając je z samą składką. Tymczasem, pojęcie to jest pojęciem zbiorczym obejmującym nie tylko samą składkę, ale i koszty dodatkowe (odsetki, opłaty etc.). Po wtóre: ZUS zdaje się postrzegać "należności

z tytułu składek" jako super kategorię długów spadkowych niepodlegających ogólnemu reżimowi dziedziczenia. Stanowisko powyższe jest wadliwe w sposób rażący. Ugoda sądowa ma moc wyroku. Spadkobierczynie S. B. odziedziczyły spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Zgodnie z art. 1034 §1 k.c. spadkobiercy do chwili działu spadku ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Zgodnie jednak z § 2 tego artykułu, od chwili działu (nie ma przy tym znaczenia czy dział dokonany został przed notariuszem, na mocy postanowienia sądu czy ugody przed sądem), odpowiedzialność ograniczona jest do wysokości udziału. Długi wobec ZUS są takimi samymi długami spadkowymi jak każde inne nieprzedawnione zobowiązania, i odnosi się do nich identyczny reżim odpowiedzialności.

Po trzecie decyzja uzasadniona jest w sposób oczywiście sprzeczny. Organ bowiem z jednej strony szeroko omawia przesłanki umorzenia "należności z tytułu składek", poddaje analizie sytuację majątkową i rodzinną skarżącej (i ocenia ją jako trudną), by z tak zgromadzonych przesłanek wyprowadzić zupełnie błędne wnioski - należności nie są nieściągalne. Zaspokojenie wierzyciela nie może natomiast prowadzić do pozbawienia dłużnika środków koniecznych do egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie

z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału, z 15 kwietnia 2021 r., wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.374 ze zm.), zmienionej ustawą z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U.2020.875). Zgodnie ze wskazanym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących

i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2021.137) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U.2019.2325 ze zm.), dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też i uznał za niewadliwe ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego. Znajdują one potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, a Sąd przyjął je za podstawę dalszych rozważań.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia należności składkowych zmarłego S. B., za które jako spadkobierczyni odpowiedzialna jest solidarnie skarżąca wraz z matką

i siostrami. Wymienione zobowiązania obejmują należności składkowe ubezpieczonych niebędących płatnikami składek oraz należności składkowe ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek.

Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych, które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4

(ust. 1). Zgodnie z tym przepisem, należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), która ma miejsce w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w punktach od 1 do 6, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Te uzasadnione przypadki określa § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U.2003.141.1365), dalej "Rozporządzenie". Zgodnie ze wskazanym unormowaniem w przypadku należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach określonych w § 3 rozporządzenia. Z kolei W art. 30 u.s.u.s. wskazano, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s.

Z powołanych regulacji wynika, że dotyczą one:

1. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, których podstawą do umorzenia jest art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 Rozporządzenia (całkowita nieściągalność i uzasadnione przypadki);

2. należności z tytułu składek (inne niż składki) za zatrudnionych pracowników

w części finansowanej przez płatnika, których podstawą do umorzenia jest

art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (całkowita nieściągalność);

3. składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek, których ze względu na treść art. 30 u.s.u.s. organ nie może umorzyć.

Wymaga wyjaśnienia, że należności z tytułu składek to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia

i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Wszędzie tam, gdzie w ustawie

o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy więc nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Przepis art. 30 u.s.u.s. wyraźnie odnosi się tylko do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami (tj. do pracowników).

Oceniając postępowanie organu w sprawie należy wskazać, że w pierwszym etapie postępowania z wniosku o umorzenie należności składkowych organ bada, czy w ogóle występują przesłanki do umorzenia należności. W celu ustalenia istnienia ww. przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi.

W przypadku ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap – uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia.

Z treści wyżej zacytowanych przepisów wynika bowiem, że dopiero na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny

i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 K.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Konsekwencją takiego modelu postępowania organu jest kontrola sądu sprawowana zasadniczo na trzech poziomach: 1. kontrola prawidłowości przeprowadzonego postępowania, w tym postępowania dowodowego (zwłaszcza kompletności materiału dowodowego); 2. kontrola prawidłowości oceny przesłanek umorzenia oraz w przypadku ich zaistnienia; 3. kontrola granic przyznanego organowi uznania administracyjnego.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ prawidłowo stwierdził brak przesłanek nieściągalności. Zobowiązany (S. B.) wprawdzie zmarł, ale pozostawił po sobie następców prawnych, na których Zakład przeniósł odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas gdy zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Istotne ponadto jest, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu. Zatrudniona jest bowiem na podstawie umowy o pracę w urzędzie Miasta

w S. Wnioskodawczyni posiada ponadto majątek w postaci nieruchomości: 1/8 gruntów ornych położonych w miejscowości T., o powierzchni 0,83 ha; 1/8 terenów mieszkaniowych położonych w S., o powierzchni 0,0956 ha; sadu o powierzchni 0,79 ha, położonego w O., roli o powierzchni 0,54 ha w O., działki o nr (...), o powierzchni 0,10 ha, położonej w O., nieruchomości stanowiącej działkę o numerze ewidencyjnym 279/5, o powierzchni 0,01 ha położonej w O. Co ważne, Zakład na nieruchomości położonej w T. dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na kwotę 417.063 zł. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas gdy jest oczywiste, że

w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednocześnie Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, co świadczy

o braku przesłanki nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 pkt 4a u.s.u.s. również nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniosła skarżąca przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

W sprawie ponadto sąd nie oddalił wniosku o ogłoszenie upadłości lub nie umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie oraz nie nastąpiło zaspokojenie należności

w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym czy w umorzonym postępowaniu upadłościowym,, co oznacza brak wystąpienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 3, pkt 4, pkt 4b u.s.u.s. Powyższe okoliczność nie są kwestionowane przez skarżącą.

W konsekwencji, wbrew twierdzeniom zobowiązanej, organ prawidłowo stwierdził brak możliwości umorzenia należności z tytułu składek w postaci odsetek, opłaty dodatkowej i kosztów upomnienia, za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika odsetek.

Stosownie do przedstawionych na wstępie rozważań brak przesłanek nieściągalności, tj. art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stanowił dla organu podstawę do odmowy umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących płatnikami składek. W tym jednak zakresie Zakład był zobowiązany do przeprowadzenia postępowania w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia. Zdaniem Sądu organ, na podstawie zebranego materiału dowodowego, prawidłowo stwierdził istnienie przesłanki z § 3 pkt 3 Rozporządzenia. Stosownie do powołanej regulacji Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ miał tu na uwadze konieczność opiekowania się przez skarżącą przewlekle chorym mężem i w związku z tą sytuacją brak możliwości podjęcia przez zobowiązaną dodatkowego zatrudnienia, a także wysokość zadłużenia w stosunku do uzyskiwanego przez skarżąca dochodu. Stwierdzenie przez organ ww. przesłanki skutkowało umorzeniem należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących płatnikami składek.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, wbrew twierdzeniom skarżącej, że organ dokonał prawidłowej wykładni terminu "należności z tytułu składek", czego konsekwencją było prawidłowe zastosowanie przywołanych wyżej regulacji w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Przepis art. 30 u.s.u.s. obliguje bowiem organ do odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Z kolei odmowę umorzenia odsetek za zwłokę, opłaty dodatkowej i kosztów upomnienia związanych ze składkami ubezpieczonych niebędących płatnikami składek uzasadnia art. 28 ust. 3 w zw. z ust. 3 u.s.u.s. Wymaga podkreślenia, że literalna wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje, że ten wyjątkowy przepis dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Taka interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie także w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06, OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W stanie faktycznym sprawy, wobec braku przesłanek nieściągalności, wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma, podniesiona w skardze, kwestia działu majątku spadkowego.

Ustosunkowując się do wniosku skargi o umorzenie należności należy wskazać, że sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających

z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu.

Podsumowując Sąd stwierdził, że Zakład przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Następnie dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod wskazane wyżej przepisy prawne. Zajęte stanowisko Zakład przedstawił

w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Samo zaś niezadowolenie skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.