Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1072/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3 i § 5, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 248 § 1, art. 250
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.), Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński, Protokolant starszy asystent sędziego Joanna Ukalska, po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 lutego 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 710/13 w sprawie ze skargi R. N. na decyzję Rektora Politechniki Poznańskiej z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2. zasądza od Rektora Politechniki Poznańskiej na rzecz R. N. kwotę 400 (słownie: czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 19 lutego 2014 r., IV SA/Po 710/13 oddalił skargę R. N. na decyzję Rektora Politechniki Poznańskiej z [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm., obecnie: Dz. U. z 2012 r. poz. 572 ze zm. – dalej w skrócie: P.s.w.), a także rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 5 października 2011 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. Nr 225, poz. 1351; dalej: rozporządzenie) oraz regulaminu studiów doktoranckich wprowadzonego uchwałą Senatu Akademickiego Politechniki Poznańskiej z 29 listopada 2005 r.

Zgodnie z art. 200 ust. 1 P.s.w. uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Od razu należy tu zwrócić uwagę na dwie kwestie. Stypendium doktoranckie nie stanowi pomocy materialnej w rozumieniu art. 199 ust. 1 P.s.w. oraz jego przyznanie konkretnej osobie jest fakultatywne. O przyznaniu stypendium, okresie jego pobierania i jego wysokości decyduje rektor (art. 200 ust. 3 P.s.w.). Natomiast kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich zostały określone w § 15 rozporządzenia, w myśl którego stypendium doktoranckie może być przyznane doktorantowi, który terminowo realizuje program studiów doktoranckich oraz wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych albo realizacji badań naukowych prowadzonych przez wydział. Stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów może być przyznane doktorantowi, który w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego uzyskał bardzo dobre albo dobre wyniki z egzaminów objętych programem studiów doktoranckich, wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej.

Oznacza to, że każda decyzja rektora w sprawie stypendium doktoranckiego jest decyzją uznaniową. Taka konstrukcja nie wyklucza możliwości odmowy przyznania świadczenia (tu: stypendium - wyrok NSA z 18 maja 1999 r., II SA/Gd 25/98, LEX nr 44078), jednakże nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Również przyznanie świadczenia w takiej, a nie innej wysokości, obliguje organ do podania uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętego rozstrzygnięcia. Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi przeprowadzenia kontroli legalności, albowiem uznaniowość decyzji nie oznacza oczywiście dowolności organu w jej podejmowaniu.

Zdaniem Sądu powołanie się przez Rektora PP na oba przytoczone wyżej przepisy, a także § 19 rozporządzenia, dawało mu możliwość odmowy przyznania stypendium doktoranckiego skarżącej. Skoro kryterium przyznawania stypendium zawarte jest w § 15 rozporządzenia, a mowa jest w nim o stypendium przyznawanym doktorantowi, który terminowo realizuje program studiów – to kryterium terminowości przyjęte przez organ jako podstawowe, należało uznać za w pełni uzasadnione. Nie bez znaczenia jest też brak środków na przyznanie stypendiów wszystkim doktorantom, co również zostało podniesione w uzasadnieniu decyzji. Nie ma przy tym znaczenia, czy te środki pochodzą z jednego czy wielu źródeł, bo jest to uregulowane w odrębnych przepisach, w tym w ustawie o finansach publicznych i nie podlega kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu. Znaczenie terminowości realizacji studiów doktoranckich jest podkreślone poprzez brzmienie § 19 rozporządzenia, gdzie mowa jest o możliwości przyznania stypendium doktoranckiego w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich. Gdyby fakt odbywania studiów doktoranckich w przedłużonym okresie nie miał znaczenia dla procesu przyznawania stypendiów to racjonalny ustawodawca nie zamieściłby odrębnej jednostki redakcyjnej (pod postacią § 19) w akcie normatywnym w tym przedmiocie.

Zdaniem Sądu nie została złamana została zasada równości, gdyż żaden z kilku doktorantów z przedłużonym okresem studiów doktoranckich nie otrzymał stypendium w okresie roku akademickiego 2011/2012 - co podnosiła sama skarżąca. Nie było natomiast zadaniem Sądu prowadzenie postępowania wyjaśniającego, rozpatrywanie i zapoznawanie się z wszystkimi wnioskami i decyzjami rektora (na każdym Wydziale PP) w przedmiocie stypendiów doktoranckich, oraz porównywanie tych decyzji. Takie działanie (przeprowadzenie dowodu w tym zakresie) nie doprowadziłoby do konkretnej konkluzji i zarazem, oprócz nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, poważałoby swobodę i uznaniowość w tej materii Rektora PP. Z tego względu Sąd oddalił wnioski skarżącej o przeprowadzenie dowodów zawarte w skardze (art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.).

Zasada równości w rozumieniu Konstytucji RP (art. 32), ogólnie rzecz ujmując, polega na tym, że wszystkie pomioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą (relewantną), powinny być traktowane równo, według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących. Równość wobec prawa to także zasadność wybrania tego, a nie innego kryterium różnicowania podmiotów prawa. Tylko w ten sposób bowiem (według uzasadnionego kryterium) różniące się podmioty mogą być traktowane odmiennie, bez naruszenia zasady równości (Trybunał Konstytucyjny – orzeczenie z 9.03.1988 r., U 7/87). Skoro zatem Rektor PP zastosował przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej o stypendium doktoranckie kryterium odbywania tych studiów w przedłużonym okresie, na co pozwalają mu przytoczone wyżej przepisy i dodatkowo brak środków finansowych możliwych do przeznaczenia na ten cel dla wszystkich doktorantów PP, to nie została naruszona zasada równości, o której była mowa.

W skardze kasacyjnej R. N. zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, przy czym uchybienia te mogły mieć istotny wpływ wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to jest:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 art. 8, art. 11 art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, w której decyzja Rektora Politechniki Poznańskiej z [...] maja 2013 r. została wydana z naruszeniami szeregu przepisów postępowania administracyjnego mającymi istotny wpływ na wynik sprawy tj.: zasady prawdy obiektywnej z art. 7 k.p.a., zasady pogłębiania zaufania z art. 8 k.p.a., zasady przekonywania z art. 11 k.p.a., zasady dwuinstancyjności z art. 15 k.p.a., zasady zbierania w sposób wyczerpujący i rozpatrywania całego materiału dowodowego w sprawie, a także zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a. oraz z naruszeniem dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. w postaci braków uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji;

b) art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 248 § 1 i 250 k.p.c. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie, pomimo wniosku skarżącej wyrażonego w skardze, kluczowego uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów będących tylko w posiadaniu Rektora Politechniki Poznańskiej, do których skarżąca nie miała dostępu na etapie postępowania administracyjnego, w celu wykazania swoich racji, a dalej na etapie postępowania sądowoadministracyjnego w celu wykazania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem szeregu przepisów postępowania i z naruszeniem konstytucyjnej zasady równości (art. 32 Konstytucji RP), które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

c) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na przedstawieniu przez Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, które to naruszenie przez WSA w Poznaniu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym mowa w dalszej części niniejszej skargi.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny jest kształtowany w oparciu o materiał faktyczny i dowodowy, który legł u podstaw wydania zaskarżonego aktu administracyjnego i znajduje się w nadesłanych przez organ aktach sprawy. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest ustalenie, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym i znajdujący się w przedstawionych sądowi aktach sprawy materiał dowodowy jest pełny, czy został prawidłowo oceniony i czy jest wystarczający do wydania aktu administracyjnego. Jeżeli z którejkolwiek ze wskazanych wyżej przyczyn ocena dokonywana przez sąd administracyjny okaże się negatywna, to wywołuje to skutek w postaci konieczności uchylenia zaskarżonego aktu. W ocenie skarżącej dwie z trzech ww. przesłanek okazały się być negatywne, mianowicie zebrany w sprawie materiał dowodowy nie cechuje rzetelność i kompletność, a skorelowana z tym jest błędna ocena powodująca co prawda wydanie decyzji, ale nieodpowiadającej prawu. Ponadto, sąd administracyjny stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołanymi w skardze podstawami prawnymi. Oznacza to, że przy badaniu zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym przepisy które powinny znaleźć zastosowanie w danej sprawie, tak przepisy ze sfery prawa materialnego jak i te ze sfery procedury, w oparciu o którą działa dany organ administracyjny.

W przedmiotowej sprawie WSA w Poznaniu prawidłowo stwierdził, że między stronami istnieje spór co do rozumienia i zakresu stosowania § 15 i § 19 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 5 października 2011 r., jednakże w zupełności pominął okoliczność, że strony pozostawały w sporze co do okoliczności faktycznych, których Rektor Politechniki Poznańskiej nie wyjaśnił na żadnym etapie sprawy. Mianowicie Rektor nigdy w żadnej ze swoich decyzji nie odniósł się do podnoszonej przez skarżącą okoliczności, że przy wydaniu decyzji odmawiającej przyznania stypendium doktoranckiego na rok 2011/2012 Rektor nie kierował się uznaniowością opartą na przesłankach, o których traktował w swoich decyzjach, ale arbitralnością na pozornych przesłankach powołanych na potrzeby przedmiotowych decyzji. O fakcie tym miało świadczyć, że stypendia na rok 2011/2012 doktorantom, o których mowa w § 19 rozporządzenia, np. z Wydziału Informatyki, Rektor Politechniki Poznańskiej przyznał. W przedmiotowej sytuacji, w której Rektor Politechniki Poznańskiej odmawiał konsekwentnie przyznania stypendium skarżącej twierdząc między innymi, że ma takie prawo bo decyzja ma charakter uznaniowy, a w budżecie Politechniki Poznańskiej nie ma środków dla doktorantów w przedłużonym okresie studiów doktoranckich, a więc tych po 4 roku jak skarżąca, to przeciwne twierdzenia skarżącej miały kluczowe znaczenie, a mimo to pozostały bez słowa uzasadnienia we wszystkich z wydanych aktów administracyjnych, w tym w zaskarżonej decyzji Rektora z [...] maja 2013 r. W świetle podtrzymywanych przez nią zarzutów i braku odniesienia się do nich przez Rektora, naruszył on art. 7 art. 8, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Mimo, że skarżąca nie zarzuciła tych naruszeń na etapie skargi to zadaniem Sądu było zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. zbadanie wszelkich naruszeń prawa, których dopuścił się Rektor. Zdaniem skarżącej tylko przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci protokołów innych Komisji Wydziałowych i decyzji Rektora mogło potwierdzić okoliczności powtarzane przez skarżącą, że inni doktoranci będący w przedłużonym okresie, o którym mowa w § 19 rozporządzenia, lub niespełniający wymogów z § 15 tego rozporządzenia dostali stypendia. Doktorancka Komisja Stypendialna zaopiniowała wniosek skarżącej o przyznanie stypendium na rok 2011/2012 pozytywnie, która to opinia w kontekście braku regulaminu przyznawania stypendiów na Uczelni w tamtym czasie, była dla Rektora wiążąca. Mimo pozytywnego zaopiniowania Rektor "znalazł" argumenty przeciwko przyznaniu stypendium, najpierw było to zatrudnienie, następnie przedłużony okres studiów doktoranckich i brak środków. Wszystkie te kwestie będące elementem stanu faktycznego sprawy nie zostały wyjaśnione, a mimo to zostały zaaprobowane przez WSA w Poznaniu w postaci uznania, że stan faktyczny ustalony jest prawidłowo, czym naruszył on art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z [...] maja 2013 r. powinno obejmować ponadto ustosunkowanie się - z zachowaniem wskazanych wyżej wymogów (art. 107 § 3 w związku z art. 140 k.p.a.) - do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów. Istotne braki uzasadnienia, w tym brak prawidłowego odniesienia się przez organ do zarzutów zawartych w odwołaniu są kwalifikowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok NSA z 10.04.1998 r., III SA 1436/96, wyrok NSA z 22.04.1998 r., I SA/Lu 21/98, wyrok NSA z 28.10.1998 r., I SA/Gd 1651/96; wyrok WSA w Poznaniu 10.12.2008 r., II SA/Po 382/08, wyrok WSA we Wrocławiu z 04.06.2009 r., II SA/Wr 154/09). Merytoryczne odniesienie się organu wyższego stopnia do sprawy, w tym do stawianych zarzutów może przybrać różne formy. Niemniej z decyzji organu odwoławczego musi wynikać, że zbadał on, czy zaskarżone rozstrzygnięcie znajduje oparcie w materiale dowodowym, przy czym ten zebrany jest w sposób o którym traktuje art. 77 § 1 k.p.a., tj. w sposób wyczerpujący (kompleksowy, zupełny, nie wymagający uzupełnienia). Tymczasem z uzasadnienia decyzji Rektora z [...] maja 2013 r. nie wynika nic ponadto, co zostało podane w decyzji z [...] lutego 2013 r. W żadnym razie organ odwoławczy nie odniósł się do argumentów, twierdzeń i zarzutów odwołującej się R. N., a jedynie powtórzył swoje tezy zaprezentowane w decyzji wydanej w pierwszej instancji.

W ocenie skarżącej stanowi to naruszenie: (a) zasady z art. 7 k.p.a. (prawdy obiektywnej) poprzez niepodjęcie wszelkich możliwych kroków przez Rektora a niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w przedmiocie klucza, którym kierował się przy przyznawaniu stypendium innym, niż skarżąca doktorantom, w przedłużonym okresie studiów doktoranckich, poprzez brak poszanowania zasady równości z art. 32 Konsytuacji RP, a także (b) zasady przekonywania z art. 11. k.p.a. i (c) zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej z art. 8 k.p.a., a ponadto (d) zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) na skutek powtórzenia argumentów z decyzji I instancji zamiast obowiązku organu wyższego stopnia do kompleksowego i rzetelnego zbadania decyzji organu I instancji. W sprawie kluczowe było wytłumaczenie, czy prawdą jest, że doktorantom w przedłużonym okresie studiów przyznawano stypendium, a jeśli tak to dlaczego i czym sytuacja skarżącej miałaby się różnić od innych doktorantów, że została potraktowana jak pięć innych osób razem z nią, inaczej od całej reszty doktorantów.

WSA w Poznaniu błędnie na s. 12 wyroku stwierdził, że sama skarżąca przyznała że nie dostała stypendium jak "żaden z kilku doktorantów z przedłużonym okresem", skoro co wynika z załączonych do akt sprawy list (lista doktorantów WIZ pracowników PP), załącznik 3 potwierdza, że tylko skarżąca, wbrew temu co twierdzi WSA w Poznaniu, pozostawała w przedłużonym okresie (rok V), podczas gdy pięć innych osób to doktoranci od roku I do roku IV a więc tzw. doktoranci terminowi. Oznacza to, że WSA w Poznaniu błędnie przyjął stan faktyczny w sprawie, błędnie nie dopatrzył się naruszenia przepisów k.p.a., traktujących o sposobie prowadzenia postępowania dowodowego, a co najważniejsze że orzekał w sprawie, w której posiadał błędne wyobrażenie o stanie faktycznym.

Istotne jest to, że sama skarżąca mimo posiadanej wiedzy, nie mogła, bo nie miała takich uprawnień, dysponować materiałem dowodowym o który wnioskowała, a przez to jej twierdzenia pozostawały nieudowodnione, mimo tego że nie mijały się z prawdą. Należy podkreślić, że niezrealizowanie przez organ administracji dyspozycji zawartej w artykule 80 k.p.a., a więc rozstrzygnięcie sprawy na podstawie niepełnego materiału dowodowego, stanowiło błąd proceduralny przekładający się na materialnoprawne rozstrzygnięcie, będące zarazem podstawą do wzruszenia decyzji wydanej na podstawie takiego materiału dowodowego. W szczególności należy zaznaczyć, że organ II instancji miał możliwość uzupełnienia materiału dowodowego (art. 136 k.p.a.), jednak czynność ta nie nastąpiła, a na zarzuty skarżącej organ po prostu nie zareagował.

Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej, które nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu administracji publicznej jest rozstrzygnięciem opartym na obowiązujących przepisach oraz stwierdzonym na podstawie rzetelnych dowodów - stanie faktycznym zaistniałym w danej sprawie, który odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie, nosi wszelkie cechy rozstrzygnięcia dowolnego nieopartego na przepisach prawa. Takie uzasadnienie decyzji jest w sposób oczywisty sprzeczne z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (zob. wyrok WSA w Warszawie z 7.11.2006 r., III SA/Wa 2015/06, wyrok WSA w Warszawie z 9.5.2007 r., V SA/Wa 320/07, wyrok WSA w Warszawie z 25.5.2007 r., V SA/Wa 418/07). Uznaniowy charakter decyzji administracyjnej oznacza nie tylko możliwość działania organu na jego własną odpowiedzialność w oparciu o upoważnienie ustawowe. Zakreśla on także zakres jej sądowej kontroli, która nie jest wyłączona, lecz ograniczona w szczególności do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (P. Szustakiewicz, Świadczenia wyjątkowe, s. 61). Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala więc na jednoznaczne stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ administracji publicznej nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy (wyrok WSA w Warszawie z 13.10.2006 r., III SA/Wa 1782/06, jak również wyrok WSA w Warszawie z 12.6.2007 r., V SA/Wa 5/07, wyrok WSA w Gliwicach z 30.7.2010 r., III SA/Gl 682/10 i wyrok WSA w Gliwicach z 17.12.2010 r., III SA/Gl 1548/10).

Znając akta sprawy, WSA w Poznaniu, powinien z urzędu dopatrzyć się ww. uchybień, a tym samym powinien dostrzec niezgodność z prawem wydanej i zaskarżonej decyzji z [...] maja 2013 r. WSA w Poznaniu oddalając skargę wyrokiem z 19 lutego 2014 r. dopuścił się naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a, nie uwzględniając zasadnej skargi, tj. aprobując wadliwą decyzję organu wyższego stopnia i nie uchylając jej z uwagi na ewidentne naruszenie przepisów k.p.a., co mogło mieć istotny kluczowy i decydujący wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem WSA w Poznaniu, że "Zdaniem Sądu nie została złamana zasada równości, gdyż żaden z kilku doktorantów z przedłużonym okresem studiów doktoranckich nie otrzymał stypendium w roku akademickim 2011/2012 - co podnosiła sama skarżąca. Nie było natomiast zadaniem Sądu prowadzenie postępowania wyjaśniającego, rozpatrywanie i zapoznawanie się z wszystkimi wnioskami i decyzjami rektora (w każdym Wydziale PP) w przedmiocie stypendiów doktoranckich, oraz porównywanie tych decyzji. Takie działanie (przeprowadzenie dowodu w tym zakresie) nie doprowadziłoby do konkretnej konkluzji i zaraz, oprócz nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie podważałoby swobodę i uznaniowość tej materii Rektora PP. Z tego względu Sąd oddalił wnioski skarżącej o przeprowadzanie dowodów zawarte w skardze (art. 106 § 3 p.p.s.a.)". Dalej natomiast na stronie 13 wyroku, WSA w Poznaniu podaje, że "Skoro zatem organ Rektor PP zastosował przy rozpatrywaniu wniosków skarżącej o stypendium doktoranckie kryterium odbywania tych studiów w przedłużonym okresie, na co pozwalają mu przytoczone wyżej przepisy i dodatkowo brak środków finansowych możliwych do przeznaczenia na ten cel dla wszystkich doktorantów PP to nie została naruszona zasada równości o której była mowa". Otóż WSA w Poznaniu aprobując lapidarne i powtórzone quasi uzasadnienie zaskarżonej decyzji Rektora PP przyjął stan faktyczny niezgodny z prawdą ustalony w oparciu o niepełny materiał dowodowy, co więcej ustalony bez odniesienia się do zarzutów głośno i wyraźne wyartykułowanych przez skarżącą (naruszenie art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.).

Zarzut naruszenia art. 106 § 3 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. jest ze wszech miar zasadny. Regułą obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest to, że sąd rozpoznaje i rozstrzyga sprawę na podstawie akt administracyjnych przedstawionych przez organ administracji publicznej. Przeprowadzenie dowodów uzupełniających jest wyjątkiem dopuszczalnym tylko w przypadku, gdy ustalenia stanu faktycznego w zakresie przesadzającym o prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu administracji budzą istotne wątpliwości. W sprawie taka sytuacja zachodziła, a WSA w Poznaniu błędnie nie dostrzegł nieprawidłowości w postępowaniu dowodowym przed Rektorem Politechniki Poznańskiej. Z przyczyn o których mowa w uzasadnieniu, ustalenia stanu faktycznego przez Rektora budziły bardzo istotne wątpliwości, z racji chociażby nieustosunkowania się do stawianych zarzutów odwołującej się, a także w świetle powoływania się Rektora na usus w sytuacji w której w chwili orzekania przez organ nie obowiązywał regulamin w zakresie przyznawania stypendiów, a tym samym obarczały niekompletnością zebrany materiał dowodowy w sprawie administracyjnej, na którym oparto nieprawdziwy stan faktyczny sprawy, błędnie przyjęty przez WSA w Poznaniu jako prawidłowo ustalony. Niezrozumiała w całej tej sytuacji jest odmowa przeprowadzenia dowodu z dokumentów, kluczowych w sprawie, mogących tak naprawdę stanowić jedyny dowód na potwierdzenie prawdziwości twierdzeń skarżącej a przeczący tezom zawartym przez Rektora PP w zaskarżonej decyzji.

Artykuł 106 § 3 p.p.s.a. wyznacza ścisłe granice dopuszczalności wykorzystania w postępowaniu sądowoadministracyjnym nowych dowodów uzupełniających z dokumentów. Taki właśnie dowód zgłosiła skarżąca, dowód który nigdy nie został oceniony, bo był w posiadaniu organu. Komentowany przepis ma bowiem na celu przeprowadzenie przez sąd administracyjny uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu jedynie w sytuacji, gdy wnioskowany bądź dopuszczony z urzędu dowód pozostaje w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu (wyrok NSA z 14.3.2012 r., II GSK 228/11). Bez wątpienia z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, jednakże z uwagi na uznaniowość w sprawie organu - Rektora PP jak i uznaniowość WSA w Poznaniu w zakresie zastosowania art. 106 § 3 p.p.s.a., skarżąca nie może do tej chwili skutecznie wykazać błędnych i nieprawdziwych kryteriów odmowy przyznania stypendium oraz błędnych kryteriów oceny wiarygodności dopuszczonych w sprawie dowodów przez WSA w Poznaniu.

Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09 (ONSAiWSA 2010/3/39, ZNSA 2010/2/122), art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. W ocenie skarżącej brak jest w przedmiotowym uzasadnieniu WSA w Poznaniu odniesienia do kwestii dlaczego organ I i II instancji nigdy nie odniósł się do zarzutów skarżącej, które zawierały kluczowe w sprawie twierdzenia znajdujące oparcie w faktach. Konsekwencją naruszenia o którym mowa w pkt a i b skargi kasacyjnej jest naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Przejawia się ono tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny bezzasadnie przyjął stan faktyczny, który ustalił organ administracyjny bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny. Brak bowiem było na etapie postępowania administracyjnego ustaleń, czy skarżąca została nierówno potraktowana w stosunku do innych doktorantów o tym samym statusie. Ustalenia w tym zakresie, pozwoliłby dopiero stwierdzić to, co WSA w Poznaniu stwierdził rzekomo w oparciu o twierdzenia samej skarżącej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 p.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, albowiem podniesiony w niej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest trafny.

Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego składa się z trzech części: a) tzw. części historycznej, b) wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i c) wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Par. 4 nie wymienia wprawdzie części uzasadnienia wymienionej pod lit. b) bezpośrednio, niemniej jednak należy przyjąć, że mieści się ona w sformułowaniu "zwięzłe przedstawienie stanu sprawy". Należy przez to ostatnie określenie rozumieć zarówno zwięzły opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej, jak i przedstawienie stanu faktycznego sprawy, przyjętego przez sąd. Może to być np. stwierdzenie, że organy administracyjne nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy. W tym kierunku poszło też orzecznictwo sądowe – por. np. wyrok NSA z 2 lutego 2006 r., I OSK 404/05, LEX nr 194028, czy też wyrok NSA z 24 maja 2006 r., II FSK 923/05, "Jurysdykcja Podatkowa" 2007, nr 1, s. 86. Jeszcze dobitniej zostało to stwierdzone w wyroku NSA z 12 maja 2005 r., FSK 2123/04, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 9, gdzie uznano, że obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, o którym mowa w art. 141 § 4, obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ administracji publicznej, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem (art. 3 § 1). Nie wystarczy zatem ograniczyć się do stwierdzenia, co ustalił organ, lecz niezbędne jest wskazanie, które ustalenia zostały przyjęte przez sąd pierwszej instancji, a które nie.

W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji stwierdził co prawda wyraźnie, jakie ustalenia faktyczne organu administracji uznaje za udowodnione, ale przyjęty przez niego stan faktyczny nie znajduje uzasadnienia w aktach sprawy, co pozostaje w sprzeczności z art. 133 § 1 p.p.s.a. Jest to uchybienie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a zatem skargę kasacyjną należało uwzględnić.

W powtórnym postępowaniu pierwszoinstancyjnym sąd powinien zbadać, czy ocena legalności zaskarżonej decyzji Rektora Politechniki Poznańskiej z [...] maja 2013 r. jest możliwa w oparciu o akta sprawy, czy też konieczne jest przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i stosownie do art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.