Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1934/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 i 25
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych (OIRP) w [...] z dnia [...] grudnia 2006 r., podjętą jednogłośnie po zapoznaniu się z wnioskiem p. P. P. (dalej: kandydata) o wpisanie na listę radców prawnych w trybie art. 25 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, działając na podstawie art. 24 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059, z późn. zm.) odmówiono wpisania kandydata na listę radców prawnych.

W uzasadnieniu stwierdzono, że w toku postępowania zainicjowanego przez kandydata o wpis na listę radców prawnych, w oparciu o przedstawione w sprawie dokumenty i po przeprowadzeniu przez komisję dodatkowej rozmowy z kandydatem, ustalono co następuje.

Kandydat odbył aplikację sądową zakończoną egzaminem sędziowskim zdanym w dniu [...] września 2006 r.

W oparciu o przedstawione dowody i wnioski wynikające z odbytej z kandydatem komisyjnej rozmowy, po przeprowadzeniu analizy całokształtu zgromadzonego materiału, uznano że: 1) kandydat nie posiada właściwego profilowanego przygotowania zawodowego do przyszłego wykonywania zawodu radcy prawnego w pełnym wymiarze czynności zawodowych; 2) kandydat z racji niewykonywania zadań objętych obsługą prawną, nie posiada należytego praktycznego doświadczenia prawniczego.

W oparciu o powyższe ustalenia, Rada OIRP w [...] uznała, że kandydat, nie posiadający profilowanego przygotowania zawodowego, jak i poprzez brak wystarczającego doświadczenia prawniczego, nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Odwołanie od powyższej uchwały OIRP w [...] złożył kandydat.

W następstwie rozpatrzenia odwołania uchwałą Nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (KRRP) z dnia [...] stycznia 2007 r., podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2) k.p.a. oraz art. 31 ust 2 w związku z art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt. 2) ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych, po rozpatrzeniu odwołania kandydata: 1) uchylono uchwałę nr [...] Rady OIRP w [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. w sprawie odmowy wpisu na listę radców prawnych; 2) dokonano wpisu kandydata na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę OIRP w [...].

W uzasadnieniu stwierdzono, że Prezydium KRRP rozpatrując wniesione odwołanie uznało, iż w przedmiotowej sprawie brak jest możliwości skutecznego uzasadnienia odmowy wpisu z powodu niespełnienia przesłanki ustawowej z art. 24 ust. 1 pkt 5) ustawy o radcach prawnych.

Zasadą powszechnie stosowaną w orzecznictwie administracyjnym jest rozstrzyganie sprawy według stanu faktycznego istniejącego w dniu jej wszczęcia (z uwzględnieniem ewentualnie uzupełnionego materiału dowodowego) oraz - stanu prawnego uwzględniającego przepisy (a także ich wykładnię), obowiązujące w dniu rozstrzygnięcia.

Z tych powodów, jakkolwiek stan prawny obowiązujący w niniejszej sprawie nie uległ zmianie o tyle, że na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 8 listopada 2006 roku, w sprawie K 30/06 ("skarga radcowska") moc prawna niekonstytucyjnego przepisu art. 25 ust. 1 pkt. 2) ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym nowelą czerwcową (2005) utrzymana została do dnia 31 grudnia 2006 r., to ze względu na zasadę "ochrony interesów w toku" - wnioski złożone przed tą datą należy rozpatrywać według niekonstytucyjnego (od dnia 1 stycznia 2007 r.) "prawa czerwcowego".

Organ wpisowy kierował się przy ocenie spełniania przez kandydata przesłanek rękojmiowych (art. 24 ust. 1 pkt. 5 ustawy o radcach prawnych) zasadą odrębnej weryfikacji przesłanki "charakterologicznej" (nieskazitelny charakter) oraz przesłanki "zachowania dającego rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu", opartą na niżej wskazanych założeniach.

Jakkolwiek orzecznictwo TK ostatecznie zerwało z monistycznym ujęciem normy art. 24 ust. 1 pkt. 5 ustawy o radcach prawnych, a także daje się zauważyć fakt przyjmowania tego kierunku myślenia w najnowszym orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, rozpoznającego skargi na prawomocne uchwały odmawiające wpisu na listę radców prawnych, to nie sposób zauważyć, że sąd administracyjny jednoznacznie uznał poglądy TK w kwestii pełnej równoważności egzaminu sądowego i egzaminu radcowskiego, co w praktyce pozwala na odmowę wpisania na listę radców prawnych osoby, która złożyła pozytywnie egzamin sędziowski jedynie w wypadkach wyjątkowych, np. ze względu na dawność zdanego egzaminu. Z analizy tez, zawartych w uzasadnieniach wyroków TK z dnia 19 kwietnia 2006 r. i dnia 8 listopada 2006 r., WSA wywodzi, że osobie która zdała w nieodległej przeszłości egzamin sędziowski, w każdym razie spełnia ustawowe przesłanki do powołania na stanowisko sędziego, względnie po złożeniu egzaminu sędziowskiego pracowała w wymiarze sprawiedliwości na stanowiskach orzeczniczych lub co najmniej na stanowisku asystenta sędziego - w zasadzie nie można odmówić wpisu na listę zawodową radców prawnych.

Dotychczasowe zasady oceny przez organy radcowskiego samorządu zawodowego (obu instancji) wniosków wpisowych składanych w trybie art. 24 ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych, nie znajdują uznania w zakresie odmów wpisu na listę radców prawnych osób, które zdały w ostatnich latach egzamin sędziowski, względnie zdały ten egzamin dawniej, ale posiadają praktykę zawodową w organach wymiaru sprawiedliwości.

Jak wynika z analizy zapadających na bieżąco orzeczeń tego Sądu, a także biorąc pod uwagę fakt przedłużenia przez TK do dnia 31 grudnia 2006 r. mocy obowiązującej - uznanego za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej - art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy korporacyjnej (wyrok z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06), organ odwoławczy nie widzi możliwości skutecznej obrony stanowiska zajętego przez organ wpisowy.

Z tych powodów, dostrzegając stwierdzoną co do zasady niekonstytucyjność podstawy prawnej wpisu, podporządkowując się wyrokowi TK w części utrzymującej w obrocie prawnym normę uznaną za niezgodną z Konstytucją (art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych), organ odwoławczy uchwalił, jak w sentencji.

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2007 r., podjętą na podstawie art. 311 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych i wyroku TK z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 (Dz. U. Nr 206, poz. 1522) w zw. z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP sprzeciwiono się wpisowi kandydata na listę radców prawnych OIRP w [...], dokonanemu uchwałą Nr [...] Prezydium KRRP w W. z dnia [...] stycznia 2007 r.

W uzasadnieniu wskazano, iż TK w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, orzekł, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r., w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Powołany przepis ustawy o radcach prawnych, zgodnie ze wskazanym orzeczeniem TK utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r.

W uzasadnieniu wskazanego orzeczenia TK wskazał, iż uznany za niekonstytucyjny przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych reguluje analogiczny zakres sprawy, będący już przedmiotem rozważań TK w zakresie dotyczącym adwokatów, odnośnie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) - wyrok dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz. U. Nr 75, poz. 529).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnosząc się do wyroku TK z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 wskazał, iż art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze jest niekonstytucyjny jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Może zatem ten przepis stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów. Jednakże należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym. Samorząd powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego (m.in. wyrok tego Sądu z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1550/06).

Rada OIRP w [...] podejmując uchwałę odnośnie odmowy wpisu kandydata na listę radców prawnych w dniu [...] grudnia 2006 r. uznała, że kandydat nie posiada profilowanego przygotowania zawodowego, jak i poprzez brak wystarczającego doświadczenia prawniczego nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Prezydium KRRP uchwałą zakwestionowało natomiast przyjęte przez OIRP w [...] stanowisko. W uzasadnieniu uchwały podniesiono, że o ile na podstawie wyroku TK w sprawie K 30/06 moc prawna niekonstytucyjnego art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. utrzymana została jedynie do dnia 31 grudnia 2006 r., to ze względu na zasadę "ochrony interesów w toku" - wnioski złożone przed tą datą należy jednak rozpatrywać według zapisów zakwestionowanych przez Trybunał.

Uchwały o wpisie mają charakter decyzji uznaniowych. W związku z tym złożenie wniosku o wpis przez zainteresowanego nie jest równoznaczne z uzyskaniem żądanego wpisu. Kandydatowi w toku postępowania o wpis była znana treść przytoczonego wyżej orzeczenia TK z dnia 8 listopada 2006 r. W tej sytuacji brak jest podstaw do zastosowania zasady "zachowania praw nabytych".

Minister Sprawiedliwości dokonując merytorycznej i prawnej oceny uchwały samorządu radcowskiego o wpisie kandydata na listę radców prawnych podejmuje działania jako organ odwoławczy w rozumieniu przepisów k.p.a.

Zgodnie z orzecznictwem i doktryną organ odwoławczy nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Organ odwoławczy rozpoznaje i rozstrzyga ponownie sprawę administracyjną rozstrzygniętą decyzją organu I instancji w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej (np. wyrok NSA z 24.02.1992 r. II SA 49/92 (niepubl.), wyrok NSA z dnia 22 marca 1996 r., SA/Wr 1996/95, ONSA 1997, nr 1. poz. 35; wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 1987 r., IV SA 385/87; B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2006, wyd. 8, s. 606).

W dacie podejmowania przez Prezydium KRRP uchwały o wpisie kandydata art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

Kandydat w dniu [...],[...] i [...] września 2006 r. złożył egzamin sędziowski, zaś od dnia [...] października 2006 r. zatrudniony jest w charakterze asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w T.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości kandydat nie ma odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, która pozwalałaby na uzyskanie wpisu na listę radców prawnych.

Zgodnie z art. 4 ustawy o radcach prawnych - wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego daje ta osoba, która wykazuje się cechami, od których uzależniona jest prawidłowość świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej podmiotów, na rzecz których jest wykonywana. Oceniając wskazany przymiot brane jest pod uwagę szereg czynników, zaś spośród nich przede wszystkim odpowiedni poziom przygotowania, kwalifikacji i wiedzy zawodowej.

Dotychczasowy przebieg pracy kandydata, w tym brak praktyki w świadczeniu pomocy prawnej wskazują, iż kandydat nie posiada odpowiedniej praktyki zawodowej pozwalającej na wykonywanie zawodu radcy prawnego.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2007 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kandydat zarzucając zaskarżonej decyzji wydanie z:

- z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 80 k.p.a. poprzez wadliwą i wybiórczą ocenę zebranego materiału dowodowego skutkującą błędnym ustaleniem, iż kandydat nie posiada odpowiedniej praktyki zawodowej pozwalającej na wykonywanie zawodu radcy prawnego;

- z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów prawa materialnego polegającym na wadliwym zastosowaniu normy art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 grudnia 2006 r., podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy należało zastosować powołany przepis w brzmieniu obowiązującym przed tą datą, a w konsekwencji z naruszeniem art. 2 Konstytucji RP.

Podnosząc powołane zarzuty kandydat wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Rozwijając zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. podkreślono, że Minister Sprawiedliwości błędnie uznał, iż zdanie egzaminu sędziowskiego połączone z praktyką zawodową w organach wymiaru sprawiedliwości nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W tej zaś mierze TK w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. (sygn. akt K 30/06, Dz. U. Nr 206, poz. 1522) wywiódł, iż osoby, które zdały egzamin sędziowski dają gwarancję należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, jeżeli wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. TK nie postrzegał "praktyki w zawodzie prawniczym" wyłącznie poprzez pryzmat wykonywania zadań z zakresu obsługi prawnej, jak błędnie zdaje się sugerować Minister Sprawiedliwości, gdyż Trybunał wypowiadał się o "praktycznym doświadczeniu prawniczym" skutkującym nabyciem praktycznych umiejętności niezbędnych dla świadczenia pomocy prawnej.

W związku z tym zarzucając Ministrowi, że niewłaściwie ocenił praktyczne doświadczenie prawnicze skarżącego wskazano, że: - pominął w swojej ocenie, iż aplikację sądową kandydat odbywał w ramach stosunku pracy jako aplikant sądowy etatowy; - uznał, że świadczenie przez kandydata pracy w charakterze asystenta sędziego od dnia [...] października 2006 r. nie miało żadnego znaczenia dla oceny, czy daje on rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego; - pominął fakt, iż przez okres dwóch lat skarżący był zatrudniony na samodzielnym stanowisku specjalisty ds. kadr w placówce oświatowej i że świadczona przez niego praca wiązała się w znacznej części ze stosowaniem prawa z zakresu prawa pracy, prawa ubezpieczeń społecznych i szeroko rozumianego prawa oświatowego; - pominął fakt występowania przez skarżącego w charakterze pełnomocnika powódek i wnioskodawcy w trybie art. 87 § 1 k.p.c. w trzech rozprawach, zakończonych korzystnymi orzeczeniami.

Podsumowując skarżący stwierdził, iż wyprowadzony przez Ministra Sprawiedliwości wniosek o nieposiadaniu przez skarżącego odpowiedniej praktyki zawodowej pozwalającej na wykonywanie zawodu radcy prawnego opiera się wyłącznie na jednej i nadto wadliwie ocenionej okoliczności faktycznej (świadczeniu pracy w charakterze asystenta sędziego) z pominięciem innych, istotnych okoliczności (przede wszystkim faktu odbywania aplikacji sądowej etatowej i posiadania praktycznych umiejętności koniecznych dla prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego). W tej sytuacji skarżący uznał, iż Minister Sprawiedliwości dopuścił się obrazy przepisu art. 80 k.p.a. w takim stopniu, który mógł, a w istocie i miał wpływ na wynik niniejszej sprawy.

Zaskarżona decyzja została także wydana z obrazą przepisów prawa materialnego polegającą na wadliwym zastosowaniu normy art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 grudnia 2006 r., podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy należało zastosować powołany przepis w brzmieniu obowiązującym przed tą datą.

Wskazywany przez Ministra Sprawiedliwości pogląd o braku podstaw do zastosowania w przedmiotowej sprawie zasady "zachowania praw nabytych" nie jest przydatny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Celowe jest natomiast odwoływanie się, tak jak to uczyniło Prezydium KRRP, do znajdującej swoje umocowanie w art. 2 Konstytucji RP zasady "ochrony interesów w toku". W tej zaś mierze Minister Sprawiedliwości pominął fakt, iż wniosek o wpis na listę radców prawnych skarżący złożył jeszcze przed wydaniem wyroku przez TK w sprawie o sygn. K 30/06. Pominął nadto argumentację przedstawioną w uzasadnieniu tegoż wyroku.

Ponadto w praktyce [...] Rady OIRP, odmiennie niż to jest w przypadku innych Rad, uiszczenie opłaty tytułem wpisu na listę radców prawnych było wymagane wraz ze złożeniem samego wniosku. Wszystkie wnioski o wpis na listę radców prawnych prowadzoną przez [...] Radę jesienią 2006 r. zostały rozpatrzone dopiero na posiedzeniu w dniu [...] grudnia 2006 r., a więc z istotnym przekroczeniem terminu, o którym mowa w art. 31 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

W tym kontekście nie można zatem postrzegać decyzji Ministra Sprawiedliwości inaczej niż jako naruszającej normę art. 2 Konstytucji statuującej m.in. zasadę ochrony interesów indywidualnych w toku postępowania administracyjnego. Tym bardziej, iż zdecydowana większość osób w podobnej do skarżącego sytuacji prawnej nie napotkała na swojej drodze przeszkód w uzyskaniu wpisu na listę radców prawnych i w chwili obecnej świadczy pracę w tym zawodzie. W tej sytuacji za zgodną z przepisami prawa materialnego należało uznać uchwałę Prezydium KRRP opartą na "prawie czerwcowym", podczas gdy zaskarżona decyzja, wydana przez Ministra Sprawiedliwości, pozbawiona była tego przymiotu w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

W ocenie organu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a Minister Sprawiedliwości podtrzymuje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i nie może podzielić argumentów skarżącego.

TK w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 w punkcie 4 orzekł, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm.), w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Powołany przepis ustawy o radcach prawnych, zgodnie ze wskazanym orzeczeniem TK utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r.

W uzasadnieniu wskazanego orzeczenia TK podniósł, iż uznany za niekonstytucyjny przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych reguluje analogiczny zakres sprawy, będący już przedmiotem rozważań TK w zakresie dotyczącym adwokatów, odnośnie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058) - wyrok dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz. U. Nr 75, poz. 529).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnosząc się do wyroku TK z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 wskazał, iż art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze jest niekonstytucyjny jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów zawodowych nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Może zatem ten przepis stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów. Jednakże należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym zdobytym już po złożeniu jednego z egzaminów wymienionych w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. Samorząd powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego (m.in. wyrok z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1550/06).

Odnosząc się do argumentów zawartych w skardze kandydata podniesiono, iż uchwały o wpisie mają charakter decyzji uznaniowych. W związku z tym złożenie wniosku o wpis przez zainteresowanego nie jest równoznaczne z uzyskaniem żądanego wpisu.

Minister Sprawiedliwości ponownie podkreślił, iż dokonując merytorycznej i prawnej oceny uchwały samorządu radcowskiego o wpisie kandydata na listę radców prawnych podejmuje działania jako organ odwoławczy w rozumieniu przepisów k.p.a. i nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę.

W dacie podejmowania uchwały o wpisie kandydata art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości kandydat nie ma odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, która pozwalałaby na uzyskanie wpisu na listę radców prawnych. Jak już podniesiono wcześniej, chodzi o praktykę zdobytą po zdaniu egzaminu zawodowego (w przypadku skarżącego - egzaminu sędziowskiego).

W ocenie Ministra rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego daje ta osoba, która wykazuje się cechami, od których uzależniona jest prawidłowość świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej podmiotów, na rzecz których jest wykonywana. Oceniając wskazany przymiot brane jest pod uwagę szereg czynników, zaś spośród nich przede wszystkim odpowiedni poziom przygotowania, kwalifikacji i wiedzy zawodowej.

Dotychczasowy przebieg pracy kandydata, w tym brak praktyki w świadczeniu pomocy prawnej wskazują, iż kandydat nie wykazuje odpowiedniej praktyki zawodowej pozwalającej na wykonywanie zawodu radcy prawnego.

Z uwagi zatem na wydanie zaskarżonej decyzji zgodnie z prawem bez cech dowolności i bez przekroczenia granic uznania administracyjnego, Minister wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2007 r., którą sprzeciwiono się wpisowi kandydata na listę radców prawnych OIRP w [...], dokonanemu uchwałą Nr [...] Prezydium KRRP z dnia [...] stycznia 2007 r.

Powyższa sprawa była już rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 17 sierpnia 2007 r. pod sygn. VI SA/Wa 922/07. Zawieszono wówczas postępowanie wskazując, że postanowieniem z dnia 12 czerwca 2007 r. w sprawie o sygn. II GSK 23/07 Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił składowi 7 sędziów NSA zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy wniesienie skargi do sądu administracyjnego przewidzianej w art. 311 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (...) winno zostać poprzedzone złożeniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (...)". Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie zapadła dnia 30 października 2007 r., sygn. akt II GSP 3/07; wskazuje ona, że wniesienie przedmiotowej skargi nie wymaga wyczerpania środków zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a.

Przede wszystkim Sąd nie dopatrzył się naruszenia w rozpatrywanej sprawie art. 80 k.p.a., regulującego swobodną ocenę dowodów przez organ administracji publicznej, w zakresie oceny praktyki zawodowej kandydata. Kandydat w dniu [...] września 2006 r. złożył egzamin sędziowski, w dniu [...] października 2006 r. rozpoczął pracę jako asystent sędziego, a w dniu [...] listopada 2006 r. złożył wniosek o wpis na listę radców prawnych. Tempo niewymagające komentarza. Sąd nie dostrzega też różnic między aplikacją sądową etatową i pozaetatową; aplikantowi sądowemu po aplikacji etatowej powinno być łatwiej (i lepiej) zdać egzamin, gdyż miał więcej czasu na naukę. Należy też pamiętać, że jako doświadczenie zawodowe liczy się – zgodnie z utrwalonymi poglądami w orzecznictwie - odpowiednio ukierunkowana praktyka po zakończeniu aplikacji i zdaniu egzaminu ją kończącego. Taką praktyką skarżący nie może się wykazać. Bez komentarza Sąd pozostawia również fakt występowania przez skarżącego w charakterze pełnomocnika.

Ponadto w rozpatrywanej sprawie wyjaśnienia wymaga kilka poważniejszych kwestii prawnych.

W odniesieniu do pierwszej kwestii, tj. charakteru decyzji (sprzeciwu) Ministra Sprawiedliwości, Sąd podziela opinię skarżącego, iż nie jest to akt organu odwoławczego w rozumieniu art. 15 k.p.a. W świetle treści art. 311 ustawy o radcach prawnych jest to, w ocenie Sądu, akt nadzoru organu administracji rządowej, jakim jest Minister Sprawiedliwości, nad organami zawodowego samorządu radcowskiego w zakresie wpisu na listę członków korporacji, mający formę decyzji administracyjnej. Zgadzając się w sprawie kwalifikacji sprzeciwu Ministra ze skarżącym należy jednocześnie podkreślić, że nie oznacza to zgody na ograniczenie zakresu tego instrumentu kontrolnego. W szczególności nie można zawęzić funkcji sprzeciwu – jak chce tego skarżący - do badania formalnej strony (kompletności dokumentacji, czy też prawidłowości samego procesu głosowania) dokonanego wpisu, przy zachowaniu wyłączności organów samorządu radcowskiego (i sądu administracyjnego) do orzekania w sprawach wpisu. Takie ograniczenie nie wynika z treści żadnego przepisu ustawy o radcach prawnych; słusznie też Minister w odpowiedzi na skargę stwierdził, że powołana ustawa nie wprowadza ograniczeń co do rodzaju przesłanek, które mogą być badane przez Ministra Sprawiedliwości w odniesieniu do uchwał o wpisie na listę radców prawnych. W obowiązującym w rozpatrywanej sprawie stanie prawnym Minister Sprawiedliwości miał więc prawo badania zarówno formalnych, jak i materialnych przesłanek wpisu, włącznie z tzw. przesłanką rękojmiową, związaną z oceną posiadania przez kandydata odpowiedniej praktyki zawodowej, pozwalającej na wykonywanie zawodu radcy prawnego.

Decyzja (sprzeciw) Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie wpisu ma charakter decyzji uznaniowej. Minister ma obowiązek rozważyć wniosek o wpis wraz z dokumentacją kandydata wedle jasnych i czytelnych kryteriów i podjąć decyzję zgodną z nimi, a więc albo milcząco zaakceptować wpis, co oznacza, że się nań zgadza, albo wyrazić wobec niego swój sprzeciw, podlegający kontroli sądu administracyjnego.

Uznaniowy charakter decyzji (sprzeciwu) Ministra nie oznacza, że każdy wniosek o wpis na listę radców prawnych osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny zostanie rozpatrzony – niejako automatycznie – pozytywnie. Należy bowiem pamiętać, że od momentu zwolnienia tych osób z obowiązku wykazania się trzyletnią praktyką, tzn. od dnia 1 maja 2004 r., w przepisie tym wprowadzono równocześnie wymóg, iż osoby te muszą spełniać wymagania przewidziane w art. 24 ust. 1 pkt 1, 3 – 5 powołanej ustawy. W myśl tego ostatniego punktu na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Interpretacja tego przepisu zmieniała się w ciągu ostatnich lat, ale – jak słusznie zauważyło Prezydium KRRP - orzecznictwo TK ostatecznie zerwało z monistycznym ujęciem normy art. 24 ust. 1 pkt. 5 ustawy o radcach prawnych. Pogląd ten przyjęły zarówno organy samorządu zawodowego, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych.

Rozpatrując kolejne wnioski o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych organy samorządu radcowskiego rozwijały stopniowo argumentację i uzasadnienia swoich decyzji w tych sprawach – zwłaszcza rozpatrując ten przepis w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy. Przepis ten stanowi podstawę wspomnianej wyżej przesłanki rękojmiowej. Organy samorządu radcowskiego stworzyły wręcz rozróżnienie sposobu, w jaki przesłanka ta może być rozumiana, mówiąc o monistycznym i dualistycznym znaczeniu tego pojęcia, bądź też stwierdzając, że przepis ten zawiera dwie niezależne od siebie przesłanki ocenne - przesłankę "subiektywną", odnoszącą się do właściwości charakteru kandydata, który zgodnie z założonym wzorcem ustawowym powinien spełniać kryterium "nieskazitelności" oraz przesłankę "obiektywną", dotyczącą takiego dotychczasowego zachowania kandydata, które daje gwarancję, że będzie on w przyszłości wykonywał zawód radcy prawnego "prawidłowo", a więc zgodnie z prawem i zasadami deontologii zawodowej. Mówiąc prościej, organy samorządu radcowskiego uznały, iż pojęcie rękojmi (zwłaszcza związane z pojęciem zdefiniowanego w ustawie "wykonywania zawodu radcy prawnego" – w sposób prawidłowy) obejmuje nie tylko kwalifikacje etyczno - moralne osoby ubiegającej się o wpis w trybie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy, lecz również jej kwalifikacje zawodowe. O kwalifikacjach tych rozstrzyga m.in. właściwa, tzn. odpowiednio długa i ukierunkowana praktyka w zawodzie prawniczym, obejmująca elementy właśnie "wykonywania zawodu radcy prawnego".

Jednocześnie, rozwijając w rozpatrywanej sprawie ten pogląd Prezydium KRRP dokonało jego nadinterpretacji uznając, że w praktyce odmowę wpisu na listę radców prawnych osoby, która złożyła pozytywnie egzamin sędziowski jest możliwe jedynie w wypadkach wyjątkowych. Jest to pogląd sprzeczny z przedstawionym wyżej dualistycznym rozumieniem przepisu art. 24 ust. 1 pkt 5, w myśl którego przy rozpatrywaniu wniosku o wpis mogą (i powinny) być badane nie tylko kwalifikacje moralne kandydata, związane z jego charakterem i dotychczasowym zachowaniem (jak twierdzi skarżący), lecz również przesłanki rękojmiowe, związane z jego przygotowaniem zawodowym, gwarantującym prawidłowe wykonywanie zawodu radcy prawnego.

W szczególności w ocenie Prezydium KRRP wyjątkowy wypadek ma miejsce np. ze względu na dawność zdanego egzaminu. Ma to sugerować, w ocenie Sądu, że egzaminy zdane niedawno niejako gwarantują wpis na listę radców prawnych. Jest to pogląd niezgodny z podstawowym założeniem "radcowskiego" wyroku TK. Trybunał stoi bowiem "...na stanowisku, że możliwy jest (także w świetle zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, ustanowionej w art. 65 ust. 1 Konstytucji) przepływ z jednego do innego zawodu prawniczego. Nie oznacza to jednak, że przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych dla należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego. Już w wyroku w sprawie o sygn. K 6/06 Trybunał Konstytucyjny zauważył, że w warunkach obowiązywania konstytucyjnej zasady równości i równego traktowania, przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego." (pkt 8.4). Natomiast we wspomnianym orzeczeniu "adwokackim" Trybunał w konkluzji stwierdził, iż "Mankamentem art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy znowelizowanej jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto – nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia – przez ubiegającego się o wpis na listę adwokatów – innego niż adwokacki egzaminu prawniczego. Dopuszcza to ubieganie się o wpis na listę adwokatów przez osoby, które uzyskały przed wielu laty dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych i odbyły inną niż adwokacka aplikację w całkowicie odmiennym systemie prawnym, bez jakiejkolwiek weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa. Nadto umożliwia dostęp do zawodu adwokata osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym – profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Sytuacja ta stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu. W tym zakresie, jako nieodpowiadająca wymogom art. 17 ust. 1 Konstytucji, wina być poddana przez ustawodawcę stosownej modyfikacji." Jak widać, w ocenie Trybunału przeszkodą do wpisu jest zarówno zbyt dawne ukończenie aplikacji, w innym systemie prawnym, jak i brak odpowiedniego doświadczenia prawniczego.

Przy takiej interpretacji Minister Sprawiedliwości jest uprawniony nie tylko do kontroli dokonanej przez organy wpisowe sylwetki moralnej kandydata, lecz również oceny jego przygotowania do zawodu radcy prawnego.

Nie ulega wątpliwości, że istotnym elementem tej oceny, podlegającym również kontroli Ministra Sprawiedliwości, jest okres praktyki zawodowej kandydata po ukończeniu aplikacji zakończonej egzaminem (co trzeba tu z naciskiem podkreślić), jak i charakter wykonywanej pracy – jej zbieżność z przygotowaniem do wykonywania zawodu radcy prawnego. W rozpatrywanej sprawie Minister w sposób uprawniony uznał, że dotychczasowa praktyka zawodowa skarżącego nie odpowiadała tym wymaganiom.

Odnosząc się do zarzutu "naruszenia interesów w toku", o którym mowa w pkt. 11.3 "radcowskiego" orzeczenia TK nie można nie zauważyć, iż tego rodzaju naruszenie Trybunał widzi w faktycznym wstrzymaniu przez poszczególne okręgowe izby postępowania w przedmiocie wpisu na listę (pkt 11.2). W rozpatrywanej sprawie organy samorządu radcowskiego podjęły jednak – prawda, że z oczywistym naruszeniem terminu, które nie miało jednak wpływu na wynik sprawy – odpowiednie uchwały w przedmiocie wpisu, przy czym pozytywna uchwała Prezydium KRRP, podjęta już po zakończeniu przedłużonego okresu przejściowego (co Minister formalnie wytknął) napotkała na dopuszczalny, zdaniem Sądu, sprzeciw Ministra Sprawiedliwości. Natomiast samo podjęcie przez Prezydium KRRP uchwały w rozpatrywanej sprawie wpisu już po zakończeniu przedłużonego okresu przejściowego, wyznaczonego przez TK, nie miało wpływu na wynika sprawy.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.