Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 510/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 9 , art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 ,  art. 107, art. 79a,
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 31zq ust.1 i 3,
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
article: art.47 pkt 1,
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 25 maja 2022 r. Z. Oddział w R. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, ze. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 poz. 2095, dalej: "uCOVID-19"), utrzymał w mocy decyzję z 22 marca 2022 r. znak: [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że dnia 6 kwietnia 2020 r. wpłynął wniosek M. D. (dalej: "Strona", "Wnioskodawca", "Skarżący") o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od dnia r marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. Decyzją z 10 września 2020 r. znak: [...], Z. umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 6 kwietnia 2022 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. jako bezprzedmiotowe, z powodu braku złożonych deklaracji rozliczeniowych za okres od stycznia 2020 r. do lipca 2020 r. oraz braku deklaracji rozliczeniowej cz II (DRA2) za rok 2020. 14 października 2020 r. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej zwolnienia z obowiązku płacenia składek ZUS za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. Decyzją z 26 listopada 2020 r. znak: [...] W, Z. utrzymał w mocy decyzję z dnia 10 września 2020 r. umarzającą postępowanie w sprawie przyznania prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za marzec, kwiecień oraz maj 2020 r. W uzasadnieniu wskazano, że złożył Pan deklarację rozliczeniową ZUS DRA za maj 2020 r. w dniu 15 października 2020 r., tj. po upływie 30 czerwca 2020 r. wyznaczonego bezwzględnie ustawą. Brak przy tym prawidłowych deklaracji rozliczeniowych za marzec 2020 r. oraz kwiecień 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 8 kwietnia 2021 r. uchylił zaskarżoną decyzję z 26 listopada 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 10 września 2020 r. Sąd nakazał wydanie decyzji zawierającej niezbędne uzasadnienie faktyczne i prawne.

Po przeprowadzeniu ponownej analizy decyzją z 22 marca 2022 r. znak: [...] Z. Oddział w S. odmówił zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Wnioskodawca nie złożył deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA do dnia 30 czerwca 2020 r., które wymagane było przepisami art. 31zq ust. 3 ustawy. Decyzja z ostała doręczona 6 kwietnia 2022 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 25 maja 2022 r. Organ utrzymał ww odmowę prawa do zwolnienia z obowiązku płacenia składek ZUS za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W zaskarżonej decyzji wskazano, że pismem z 9 maja 2022 zawiadomiono o prawie do czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania, wglądu do akt sprawy, zgłaszania dowodów i wypowiadania się co do zebranego materiału dowodowego, zgodnie z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a.

Następnie powołując przepisy art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 31zq ust. 1 uCOVID-19, Organ wskazał, że Skarżący był obowiązany przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zgodnie zaś z art. 31zq ust. 3 ustawy kolejnym warunkiem zwolnienia było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Dalej Organ powołał obowiązujące od 1 stycznia 2019 r. przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu obniżenia składek na ubezpieczenia społeczne osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą na mniejszą skalę (Dz. U. z 2018 r. poz. 1577) zmieniające przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadził zmiany w zakresie ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą na niewielką skalę.

Z prawa do obniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne Wnioskodawca skorzystał składając w dniu 8 stycznia 2019 r. zgłoszenie ZUS ZUA przystępując od 1 stycznia 2019 r. do obowiązkowego ubezpieczenia społecznego z kodem tytułu ubezpieczenia 0590.

Zgodnie z art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Skarżący złożył deklarację rozliczeniową cz. II (ZUS DRA cz. II) nr 1 za rok 2019 przekazując informację o rocznym przychodzie z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności uzyskanym w poprzednim roku kalendarzowym oraz o niniejszej podstawie wymiaru składek na dany rok kalendarzowy.

Informację o przychodzie i ustalonej na dany rok podstawie wymiaru składek, składa się za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym. W roku 2020 obowiązywały dwie podstawy wymiaru składek: ustalona na styczeń 2020 r. wyliczona od przychodu oraz ustalona na okres od lutego do grudnia 2020 r. ustalona od dochodu.

Zwolnienie z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za kolejne miesiące, tj. od stycznia 2020 r. przysługiwałoby osobie prowadzącej działalność gospodarczą, jeżeli w stosunku do ostatnio złożonej, poprawnej deklaracji rozliczeniowej lub klonowanego dokumentu rozliczeniowego na podstawie ostatniego poprawnego przypisu składek, tj. grudzień 2019 r. - nie nastąpiły zmiany w minimalnej podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Z ustaleń Organu wynika, że w złożonej dnia 20 lutego 2019 r. deklaracji rozliczeniowej cz. II (ZUS DRA cz. II) nr 1 za rok 2019 Skarżący zadeklarował podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - ustaloną od przychodu w wysokości 2.070,52 zł i taką podstawę wykazał w miesięcznej deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA nr 1 za styczeń 2019 r., złożonej w obowiązującym terminie. Od lutego do grudnia 2019 r. przypisy składek klonowano na podstawie poprawnie złożonej deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za styczeń 2019 r.

Natomiast za rok 2020 Wnioskodawca złożył po obowiązującym terminie deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA cz. II:

w dniu 12 listopada 2020 r. nr 1 deklarując podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - wyliczonej od przychodu w wysokości [...] zł, która obowiązywała w styczniu 2020 r.,

w dniu 3 listopada 2021 r. nr 40 deklarując podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - wyliczonej od dochodu w wysokości [...] zł, która obowiązywała od lutego do grudnia 2020 r.

Tym samym, zdaniem Organu, nie został spełniony przepis art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zwalniający z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, ponieważ nastąpiła zmiana wysokości najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Takie miesięczne deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA z poprawną podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc marzec, kwiecień i maj 2020 r. wpłynęły do ZUS 4 listopada 2020 r.

Na podstawie ponownie przeprowadzonego postępowania Organ ustalił, że Skarżący był zgłoszony do ZUS jako płatnik składek przed 1 kwietnia 2020 r., we wniosku oświadczył, że w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek osiągnął przychód z prowadzenia działalności w wysokości [...] zł, miesięczne deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za marzec, kwiecień i maj 2020 r., złożył 4 listopada 2020 r., wniosek o zwolnienie złożył 6 kwietnia 2020 r.

Mając na uwadze powyższe ustalenia Organ uznał, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. ponieważ nie zostały złożone dokumenty rozliczeniowe do dnia 30 czerwca 2020 r., które wymagane było przepisami art. 31zq ust. 3 uCOV1D-19.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący zarzucając im naruszenie prawa materialnego i procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

art. 141 § 4 i 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") poprzez nieuwzględnienie przez Z. w zaskarżonych-decyzjach oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 08 kwietnia 2021 r., sygn. akt: I SA/Sz 27/21, zwłaszcza w zakresie ponownego rozważenia przez organ, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uzyskania zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. oraz, czy organ nie nadużył zaufania skarżącego do organu przez niewyjaśnienie w rozsądnym terminie skarżącemu - który już 3 kwietnia 2020 r. złożył wniosek o zwolnienie z opłacania składek - że do 30 czerwca 2020 r. powinien był złożyć wymagane dokumenty rozliczeniowe, lecz opóźniał wydanie decyzji w sposób znaczny (pierwsza decyzja z 10 września 2020 r., kolejna z 26 listopada 2020 r.). Wskazane kwestie powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji i być spójne z rozstrzygnięciem decyzji.";

art. 8 i 9 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania obywatela do organów państwa polegającego na tym, że pomimo złożenia przeze mnie już w dniu 3 kwietnia 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r., a także przyznania mi decyzją ZUS z dnia 25.05.2020 r., znak [...] prawa do emerytury, organ nie poinformował mnie przed upływem terminu określonego w przepisach art. 31 zo ust. 2 i 31 zq ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, o konieczności złożenia wymaganych dokumentów rozliczeniowych, tak abym mógł je złożyć w terminie do 30 czerwca 2020 r. i uzyskać przysługujące mi zwolnienie z opłacania składek za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r., pozbawiając mnie w ten sposób możliwości złożenia deklaracji i raportów miesięcznych, o których mowa w zaskarżonych decyzjach, a tym samym możliwości skorzystania ze zwolnienia z opłacania składek wynikających z przepisów art. 31 zo ust. 2 i 31 zq ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, chociaż pierwszą decyzję w sprawie organ wydał dopiero w dniu 10 września 2020 r., a drugą w dniu 26 listopada 2020 r.,;

art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 18c, art. 47 ust. 2a, art. 48 c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przeze mnie wniosku, poprzez błędne przyjęcie, że skarżący był zobowiązany do składania deklaracji lub raportów za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020;

art. 31 zo ust. 2 oraz 31 zq ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przeze mnie wniosku, poprzez niezwolnienie skarżącego od opłacenia składek pomimo spełnienia przez skarżącego przesłanek wynikających z ww. przepisów;

art. 7 k.p.a. w zw. art. 80 k.p.a- poprzez ich niezastosowanie, tj. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego załatwienia sprawy, w tym w szczególności poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych,

art. 31 zq ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przeze mnie wniosku - poprzez wydłużony ponad przeciętną miarę czas oczekiwania na wydanie decyzji przez organ administracyjny,

art. 35 k.p.a. w zw. z art. 36 k.p.a. i 31 zq ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu

-obowiązującym w dacie złożenia przeze mnie wniosku - poprzez niedotrzymanie terminów wskazanych w przytoczonych przepisach oraz poprzez nieuczynienie zadość ciążącemu na organie administracyjnym obowiązkowi zawiadomienia stron o przyczynie niezałatwienia sprawy w terminie,

W związku z powyżej wskazanymi naruszeniami, na podstawie art. 145 w zw. z art. 134 i 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wnoszę:

o uznanie zaskarżonych decyzji za nieważne ewentualnie

o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości,

o zasądzenie od Z. na rzecz skarżącego zwrotu koszów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Należy podkreślić, że dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada, czy organy dokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy, czy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego, a tym samym, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeżeli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.).

W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona. W wyniku kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, Sąd stwierdził bowiem, że Organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowiło podstawę uchylenia zaskarżonego aktu, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy Organ w sposób uprawniony stwierdził, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Odwołując się do brzmienia art. 31zq ust.1 i 3 uCOVID-19 Organ stwierdził, że Skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej. Organ wskazał, że za okres od marca do maja 2020 r. Skarżący miał obowiązek złożenia dokumentów rozliczeniowych do 15-go dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni, a najpóźniej do 30 czerwca 2020 r.

W ocenie Sądu, w następstwie złożenia przez Skarżącego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym Organ, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., Organ zobowiązany jest udzielać stronom należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc, np. konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Należy wskazać, że wniosek został przez Skarżącego złożony do Organu 3 kwietnia 2020 r. (wpływ do Organu 6 kwietnia 2020 r.). Decyzją z 10 września 2020 r. Organ zamiast orzec w sprawie co do meritum, umorzył postępowanie z uwagi na brak deklaracji rozliczeniowych. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika nadto, aby Organ poinformował Skarżącego przed wydaniem decyzji o obowiązku złożenia deklaracji do 30 czerwca 2020 r. czy o prawie do wypowiedzenia się w sprawie. Po rozpoznaniu sprawy na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 26 listopada 2020 r. Organ odwoławczy zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy, które to decyzje WSA w Szczecinie wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 27/21 uchylił nakazując orzeczenie co do meritum, które miało miejsce dnia 22 marca 2022 r. utrzymaną dnia 25 maja 2022 r. Również w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym po wyroku WSA z dnia 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 27/21 Organ winien mieć na uwadze instytucję przewidzianą w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, dodanych ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.).

W tak zakreślonych ramach sporu wskazać należy, że zgodnie z art. 31zq ust. 1 uCOVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe, imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Termin przesyłania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych wskazuje art.47 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.).

Przy czym zgodnie z art. 31zq ust. 3 uCOVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Podkreślić przy tym należy, że do postępowania prowadzonego przez Organ w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek, na podstawie art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mają zastosowanie przepisy k.p.a. stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 9 k.p.a., Organ zobowiązany jest udzielać stronom należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podjęte przez Organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu.

W rozpoznawanej sprawie zasady te nie zostały przez Organ zachowane.

Sąd zwraca uwagę, że w sprawie zainicjowanej wnioskiem Skarżącego z dnia 3 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., na żadnym jej etapie Skarżący nie otrzymał od Organu informacji o braku przesłania wypełnionych w terminie dokumentów rozliczeniowych za ww. okresy. Przynajmniej z przesłanych Sądowi akt badanej sprawy nie wynika, by Zakład, po złożeniu wniosku w sprawie, w jakikolwiek sposób zakomunikował płatnikowi, że Jego wniosek rodzi obowiązek złożenia dokumentów w terminie do 30 czerwca 2020 r. i od tego zależne jest przedmiotowe zwolnienie.

Zaniechanie Organu w tym zakresie stanowi istotne uchybienie reguł postępowania z perspektywy praw strony. Zgodnie bowiem z treścią art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto, przepisy regulują obowiązek organów administracji publicznej, w sprawach wszczętych na żądanie strony, do wskazania stronie przesłanek od niej zależnych, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a k.p.a.). Przywołana regulacja stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków organu wynikających z art. 10 k.p.a. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

Zdaniem Sądu, w realiach rozpatrywanej sprawy Organ - kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 k.p.a. - powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. Takich jednak działań ze strony Organu zabrakło, co nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla strony postępowania.

Należy podkreślić, że celem ustawodawcy wprowadzającego przepisy uCOVID-19 było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie, wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególne znaczenie ma wynikający z k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

Jeżeli więc Organ - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych – posiadał wiedzę, że Skarżący nie złożył wymaganych deklaracji rozliczeniowych, powinien był zakomunikować to Stronie niezwłocznie po wpłynięciu do Organu wniosku, a najpóźniej przed upływem terminu przewidzianego w art. 31zq ust. 3 uCOVID-19.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że zaległe deklaracje zostały nadane na poczcie przez Skarżącego za marzec 2020 r. – 9 października 2020r., za kwiecień 2020 r. – 9 października 2020 r., za maj 2020 r. – 9 października 2020 r., a zatem w ślad za uzyskaniem wiedzy co do przyczyn odmowy wnioskowanego zwolnienia, po tym jak Skarżący dowiedział się dnia 29 września 2020r. o wydanej przez Organ decyzji z dnia 10 września 2020r. Zaakcentować należy, że uchybienia Organu w toku postępowania, nie mogą negatywnie wpływać na prawa Strony, nawet jeżeli Strona nie złożyła od razu deklaracji w terminie. Organy powinny mieć przede wszystkim na uwadze słuszny interes obywatela w postaci nabycia prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie stanu pandemii. Z tego też powodu przestrzeganie przez organ administracji publicznej wskazanych zasad postępowania (k.p.a.), a w szczególności zasady informowania stron zawartej w art. 9 k.p.a., musi być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym spełnienie warunków zwolnienia, nawet jeżeli oni nie dopełnili od razu obowiązku w zakresie złożenia deklaracji. Brak informacji ze strony Organu nie może przyczyniać się do negatywnych skutków dla strony.

W tej sytuacji Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia zasady informowania (art. 9 k.p.a.). W następstwie złożenia przez Skarżącego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się powyższą zasadą, Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. W tym celu, tak jak tego wymaga art. 9 k.p.a., Organ powinien był udzielić Stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r., V SA 44/01). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji. Przepis art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Z tego też powodu Sąd stwierdził, że wskazane w tym zakresie naruszenie przez Organ norm postępowania określonych w art. 9 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że przed wydaniem decyzji odmownej z dnia 25 maja 2022 r. jak i ją poprzedzającej ją decyzji z dnia 22 marca 2022 r. i pierwotnej decyzji z dnia 26 listopada 2020 r. i 10 września 2020 r. ZUS nie wyjaśnił Stronie przesłanek (takich jak wymóg złożenia deklaracji rozliczeniowych do 30 czerwca), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącej.

Naruszenie przepisów art. 9 k.p.a. uniemożliwiło zatem Skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez Niego dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy Jego prawo do uzyskania zwolnienia, i w konsekwencji pozbawiło Skarżącego prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych za marzec do maja 2020 r.

W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 P.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji z dnia 25 maja 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z 22 marca 2022 r.

Uwzględniając, że naruszenie prawa miało miejsce już w postępowaniu z wniosku Skarżącego z dnia 3 kwietnia 2020 r. zakończonego pierwotną decyzją z dnia 10 września 2020 r. i naruszenie to nie zostało na żadnym etapie postępowania przed Organem konwalidowane nawet po wprowadzeniu dnia 16 grudnia 2020 r. przepisu art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, rozpoznając sprawę ponownie, Organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Organ w oparciu o deklaracje, wniosek Skarżącego i dane znane Organowi z urzędu, rozważy pozostałe warunki przyznania wnioskowanego zwolnienia. Nawet bowiem, jeżeli Skarżący w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów, to Organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać Skarżącego. Skarżący nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania Organu, który prowadził postępowanie z oczywistą obrazą art. 9 a od 4 maja 2020 r. w związku z reorganizacją pracy ZUS także art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a.

Podstawę prawną takiego ukształtowania zasad procedowania przez organy administracyjne po uchyleniu zaskarżonych decyzji stanowi art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej w powiązaniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Zasada sprawiedliwości społecznej w zestawieniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego prowadzą do wniosku, że strona postępowania administracyjnego nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z wadliwym działaniem (zaniechaniem) organu administracji, zwłaszcza w toku postępowania administracyjnego.

Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach sądowych, z mocy bowiem

art. 239 § 1 pkt 1 lit. e P.p.s.a. Skarżący zwolniony był z obowiązku ich uiszczania