Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 139/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2005-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 624  Powszechny obowiązek obrony kraju
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.) Sędzia NSA Marek Gorski Sędzia NSA Anna Orłowska Protokolant Anna Zegan po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. J. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia 16 grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z odbywania służby zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia 6 listopada 2002 r. nr [...] 2. stwierdza, że wyżej wymienione decyzje nie mogą być wykonane.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 6 listopada 2002 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień zwolnił poborowego D. J. z odbywania służby zastępczej w Samodzielnym Publicznym Zespole Opieki Zdrowotnej w C. z dniem 29 maja 2002 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż Wojskowa Komisja Lekarska w W. ustaliła czasową niezdolność poborowego do służby na okres dwunastu miesięcy. Orzeczenie lekarskie tej treści stało się następnie podstawą zwolnienia D. J. ze służby zastępczej przed jej odbyciem.

Od powyższej decyzji odwołał się D. J., domagając się jej zmiany w zakresie określenia terminu zwolnienia ze służby - z 29 maja 2002 r. na 10 listopada 2002 r. W uzasadnieniu wskazał, iż zaskarżoną decyzję otrzymał w dniu 8 listopada 2002 r. Wtedy też dowiedział się, iż został zwolniony ze służby. W tej sytuacji, zdaniem odwołującego, niezgodne z prawem jest zwolnienie ze służby z datą wsteczną.

Po rozpoznaniu odwołania, decyzją nr [...] z dnia 16 grudnia 2002 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż decyzja z dnia 6 listopada 2002 r. o zwolnieniu ze służby ma charakter deklaratoryjny, stwierdza jedynie skutek prawny, polegający na zwolnieniu ze służby z dniem 29 maja 2002 r. Jak podkreślił organ odwoławczy, zwolnienie ze służby nastąpiło z mocy samego prawa. Nie ma też znaczenie, zdaniem tegoż organu, fakt braku potwierdzenia doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, gdyż bezspornym jest, że odwołanie wpłynęło w terminie.

Powyższą decyzję organu odwoławczego zaskarżył D. J., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu zakwestionował stanowisko organu, iż zwolnienie ze służby następuje z mocy prawa. Skarżący podniósł nadto, iż w jego ocenie, decyzja o zwolnieniu ze służby nie może kształtować sytuacji poborowego z mocą wsteczną od jej wydania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty wywiedzione w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zmianami) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).

Podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest art. 87 w związku z art. 196 ust. 2 ustawy z dnia21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 21, poz. 205) oraz § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 stycznia 2000 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej, zwalniania żołnierzy z tej służby przed jej odbyciem, a także postępowania oraz właściwości organów wojskowych w tych sprawach (Dz. U. nr 5, poz. 54).

Zgodnie z treścią art. 87 ust. 2 pkt 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej przed odbyciem zasadniczej służby wojskowej żołnierza zwalnia się z tej służby w razie uznania go ze względu na stan zdrowia za trwale lub czasowo niezdolnego do służby wojskowej. Wskazać przy tym należy, iż z mocy art. 196 ust. 2 tejże ustawy, w sprawach zwalniania ze służby zastępczej przed jej odbyciem stosuje się odpowiednio przepisy art. 87 ust. 2-5 oraz art. 88 i 89. Z kolei, z wyżej wymienionego rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (...) wynika, iż podstawą takiego zwolnienia przed odbyciem służby jest wówczas ostateczne orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej o uznaniu za niezdolnego lub czasowo niezdolnego do służby wojskowej (§ 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 1 tegoż rozporządzenia, zwolnienie żołnierza z zasadniczej służby wojskowej następuje w takiej sytuacji nie później niż po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia ostatecznego orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia 15 maja 2002 r., stwierdzające u D. J. czasową niezdolność do służby wojskowej, było orzeczeniem ostatecznym, gdyż nie zostało zaskarżone. Brak jednakże w aktach dowodu doręczenia tegoż orzeczenia skarżącemu. Wskazać przy tym należy, odwołując się do cytowanego wyżej § 11 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (...), iż fakt doręczenia orzeczenia jest istotny, gdyż wyznacza datę, od której zaczyna biec siedmiodniowy termin do wydania decyzji zwalniającej żołnierza ze służby. Innymi słowy, dopiero po ustaleniu, kiedy zostało doręczone ostateczne orzeczenie lekarskie skarżącemu, organ winien najpóźniej w terminie 7 dni od dnia tegoż doręczenia wydać decyzję o zwolnieniu ze służby, określając w decyzji dzień tego zwolnienia. Ugruntowane jest bowiem stanowisko w orzecznictwie sądów, iż określenie daty zwolnienia żołnierza ze służby wojskowej stanowi istotny element decyzji. Określając jednak datę zwolnienia ze służby należy kierować się brzmieniem stosownych przepisów prawa, a w tym przypadku - § 11 ust. 2 pkt 1 cytowanego wyżej rozporządzenia. W ocenie Sądu w tym składzie, organ naruszył przepisy postępowania administracyjnego tj.art.12 kpa. nakładający na organa obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, iż nie można zarzucić im zbędnej zwłoki, opieszałości w podejmowanych czynnościach.Tymczasem mimo określenia w przepisie rozporządzenia terminu w którym najpóżniej należy zwolnić żołnierza z zasadniczej służby wojskowej, organ , instancji decyzji w tym przedmiocie nie wydaje aż do listopada. Jednocześnie w żaden sposób nie odnosi się do daty otrzymania przez skarżącego ostatecznego orzeczenia z dnia 15.05.02r. uznającego go ze względu na stan zdrowia za czasowo niezdolnego do służby wojskowej, uniemożliwiając Sądowi dokonanie oceny jak znaczna jest to opieszałość. W stanie faktycznym sprawy uwzględniając przepis § 11 rozporządzenia, uznać należy, że słuszne jest stanowisko skarżącego, który podnosi, iż nie jest możliwe wydanie w listopadzie 2002 r. decyzji o zwolnieniu ze służby ze skutkiem wstecznym (gdyż orzekającym o zwolnieniu z tej służby z dniem 29 maja 2002 r.), bowiem przepis takiej możliwości nie przewiduje. W tej sytuacji, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są sprzeczne z prawem, gdyż wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania - § 11 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (...), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie bowiem do treści tegoż przepisu zwolnienie ze służby powinno nastąpić nie później niż po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia ostatecznego orzeczenia Wojskowej Komisji Lekarskiej. Uznać należy bowiem, że data zwolnienia ze służby wojskowej ustalona w decyzji jest istotna z uwagi na skutki wynikające dla skarżącego z toczącego się postępowania administracyjnego, gdyż wraz z ostateczną decyzją w tym przedmiocie stosunek do służby wojskowej skarżącego staje się uregulowany co umożliwia mu podjęcie dalszych planów życiowych. Dlatego zdaniem Sądu, wydanie decyzji o zwolnieniu ze skutkiem ex tunc jest nieprawidłowe z uwagi na obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa.Wskazać bowiem należy, że w przypadku kiedy mamy do czynienia z obowiązkiem bądź prawem wynikającym wprost z ustawy I z mocy prawa I, skutek prawny następuje z datą ustaloną w tej ustawie, natomiast akt administracyjny konkretyzujący przedmiot i skierowany do indywidualnego adresata ma charakter deklaratoryjny.Decyzje deklaratoryjne ustalają jedynie autorytatywnie istnienie i zakres jakiegoś stosunku prawnego, który powstał wcześniej z mocy przepisów prawnych.Skutki prawne w tego typu sytuacjach powstają więc ex tunc, jako skutki wejścia w życie tego przepisu prawnego, a nie ex nunc tzn. na przyszłość - jako skutki prawne decyzji deklaratoryjnej. Z taką sytuacją nie mamy z pewnością do czynienia na gruncie omawianego przepisu art. 87 ust. 2 pkt 2 ustawy. Nie można bowiem z przepisu tego wyprowadzić dla skarżącego istotnego skutku w postaci daty jego zwolnienia ze służby wojskowej. Zatem decyzje organów wydane w tym przedmiocie jako kształtujące sytuację prawną skarżącego na przyszłość /stosunek do służby wojskowej I nie mogą określać terminu zwolnienia ze służby z datą wsteczną.

Z przytoczonych względów, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ administracji ustali kiedy zostało skarżącemu doręczone orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W., a następnie wyda decyzję o zwolnieniu ze służby, ustalając datę tegoż zwolnienia stosownie do treści § 11 ust. 2 pkt 1 wyżej cytowanego rozporządzenia w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (...).

Jednocześnie, na mocy art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd określił w wyroku, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W ocenie Sądu, wykładnia celowościowa prowadzi do wniosku, że art. 152 cytowanej ustawy odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, że jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. W niniejszej sprawie decyzja o zwolnieniu ze Służby zastępczej podlega wykonaniu, gdyż pozbawia skarżącego prawa, zatem istnieją podstawy, aby odnosić się do kwestii jej wykonalności do czasu uprawomocnienia się wyroku.