Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 309/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 309/21

UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. L. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2017r., nr. [...], w części dot. pkt 2 i 3 – utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy w zakresie pkt 2 i 3.

Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Wnioskiem z 21 grudnia 2011 r. W. L. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość oznaczona jako działki nr [...], nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Następnie wnioskiem z 24 grudnia 2011 r., W. L., wystąpił o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomości zapisane w księdze wieczystej Kw nr [...], wchodzące w skład majątku [...], gm. [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Decyzją z [...] października 2017 r., nr [...], Wojewoda [...] w pkt 1) orzekł, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], ob. [...], gm. [...] z wyłączeniem części obejmującej dawną parcelę nr [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; w pkt 2) odmówił stwierdzenia, że nieruchomość położona w ob. [...], gm. [...], oznaczona jako działki nr: [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...], działka nr [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...], działka nr [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...], działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...], działka nr [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...], działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...], działka nr [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; w pkt 3) umorzył postępowanie w zakresie stwierdzenia, że nieruchomość położona w ob. [...], gm. [...]: działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...]; działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...]; działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...]; działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...]; działka nr [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...], działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...]; działka nr [...] w części obejmującej dawne parcele nr [...]; działka nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odwołanie od decyzji organu stopnia wojewódzkiego w zakresie pkt 2 i 3 wniósł W. L., w uzasadnieniu wskazując, że po wyłączeniu powierzchni dróg z majątku [...] pozostaje [...] ha, a więc dużo mniej niż [...] ha na spadkobiercę, natomiast drogi nie stanowiły własności jego rodziny, lecz były uwidocznione w księdze wieczystej [...] tom I karta 1. W tej księdze była również wpisana działka, na której znajdowała się kolej powiatu [...] (parcela nr [...]) do stacji [...]. Ponadto Skarb Państwa nie dopełnił staranności przy przejęciu majątku, albowiem nie ustalił prawidłowo właścicieli majątku, których było czterech. W ocenie wnioskodawcy, brak spełnienia celów reformy rolnej jest również argumentem przemawiającym za zwrotem majątku przedwojennym właścicielom.

Po rozpatrzeniu odwołania W. L. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy w zakresie pkt 2 i 3.

Organ odwoławczy wskazał, że Wojewoda [...] w toku postępowania ustalił, że właścicielem nieruchomości o pow. [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej [...] tom I wykaz 1, był S. S. i jego żona L., którzy zostali wpisani do księgi wieczystej w dniu [...] lipca 1927r.

W dniu [...] października 1946 r., w księdze tej wpisano jako właściciela nieruchomości Skarb Państwa Polskiego - Wojewódzki Urząd Ziemski, na podstawie art. 2 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. S. S. zmarł w dniu [...] lutego 1931 r. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 1994 r., sygn. akt [...], prawa spadkowe po S.S. nabyła żona L.. S. oraz dzieci: H. S., A. W. oraz K. L.. W wykazie nieruchomości ziemskich z powiatu [...] podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej widnieje pozycja nr [...]; majątek [...], właściciel S. S., przejęty na podstawie art. 2 p. 1 lit. e, pow. ogółem [...] ha, w tym użytki rolne; grunty orne [...] ha, łąki 20 ha, ogrody 1,5 ha. Z kolei z Archiwum Państwowego w [...] pozyskano protokół z [...] marca 1945 r., w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej na mocy dekretu PKWN z dnia [...] września 1944 r. majątku [...], własność ob. S. L., gdzie podano obszar [...] ha, w tym: [...] ha gruntów ornych, [...] ha łąk, [...] ha pastwisk.

Wnioskodawca objął żądaniem działki nr [...] ob. [...], gm. [...].

Organ I instancji na podstawie dokumentów pozyskanych z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...] oraz wykazu synchronizacyjnego z [...] czerwca 2016 r., sporządzonego przez geodetę uprawnionego A. L., ustalił, że działkom wskazanym we wniosku odpowiadają dawne parcele nr [...]. Ustalił również, że parcele nr [...] które odpowiadają aktualnym działkom nr [...] i [...], oraz częściom działek nr [...], nie były zapisane w art. 1 matrykuły [...], gdzie jako właściciel figurował S. S.. Wymienione parcele zapisane były kolejno w: art. 4 - [...]; art. 6 - [...]; art. 7 - [...]. Z kolei według informacji PODGiK w [...] z [...] czerwca 2017 r., znak: [...], parcele [...], zostały wykreślone z księgi parcel gromady [...] w 1919 r. i nie ma dalszej informacji o numerze matrykuły. Poza tym poinformowano, że w księdze parcel nie ma parcel o numerach [...], co potwierdza, że wskazane parcele nie wchodziły w skład majątku [...] w chwili przejęcia.

W matrykule gdzie jako właściciel nieruchomości figurował S. S., zapisane były następujące parcele wraz z oznaczeniem użytku (Ł - łąki, Ps - pastwiska, L - lasy, R - rola, O - ogrody, W - wody, B - budynki); [...].

Organ odwoławczy podkreślił, że nie budzi wątpliwości, iż została spełniona przesłanka normy obszarowej określona w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, łączna powierzchnia nieruchomości przekraczała bowiem [...] ha. W odniesieniu do nieruchomości położonych na terenie [...], prawodawca nie dokonywał rozróżnienia dotyczącego użytków rolnych (art. 2 ust. 1 lit. e dekretu). Użytki rolne stanowiły obszar ok. 390 ha, co świadczy, o tym, iż majątek [...] w znacznej części stanowił nieruchomość ziemską o charakterze typowo rolnym.

Wojewoda [...] w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy przyjął, że teren dworsko-parkowy położony był na działce nr [...]. Jego część stanowiła dawna parcela [...] zapisana w art. 6 matrykuły, niebędąca własnością poprzednika prawnego wnioskodawcy. Ta część majątku nie stanowiła przedmiotu postępowania odwoławczego. Od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2017 r., w części dot. pkt 1, obejmującego zespół dworsko-parkowy, nie zostało wniesione odwołanie, w związku z czym powyższa decyzja w zakresie pkt 1 stała się ostateczna.

Organ zwrócił uwagę, że majątek [...] składał się z dwóch części, tj. części rezydencjonalnej, którą tworzył park z dworem oraz gospodarczej (objętej złożonym w sprawie wnioskiem), którą tworzyło podwórze gospodarcze z jego zabudowaniami. W sprawie nie ma wątpliwości co do granic zespołu dworsko-parkowego i części gospodarczej. Park graniczył z podwórzem folwarcznym od południa. Zabudowa podwórza zachowała się w stanie szczątkowym. Znajdowała się tam obora ze spichlerzem, magazyn paliw, budynek przeznaczony na magazyn nawozów, garaż maszyn i owczarnię, stodoła, dom ogrodnika, chlewik oraz inne budynki, których funkcji nie odtworzono.

Na podwórze prowadziły dwie drogi, od zachodu ze strony szosy oraz od południa z drogi gruntowej, zaś po zachodniej stronie szosy znajdowały się (obecnie nieistniejące) domy robotników folwarcznych.

Na terenie podwórza gospodarczego zlokalizowane były budynki gospodarcze niezbędne do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego, wykorzystywane do hodowli zwierząt jak i przechowywania płodów rolnych i maszyn rolniczych. Zdaniem organu nie ulega wątpliwości, że budynki związane z produkcją rolną podpadały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] odnośnie znajdującego się na parceli [...] toru kolejowego, w zaskarżonej decyzji podkreślił, że, jak wskazują przedwojenne mapy tor powadził przez podwórze folwarczne, co świadczy, że mógł być wykorzystywany w związku z produkcją rolną.

Natomiast parcele: 4 ([...] ha), 6 ([...] ha), 7 ([...] ha), 39 ([...] ha), zapisane były jako użytki leśne.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że las o takiej powierzchni jako część składowa majątku o powierzchni ponad [...] ha podlegał przejęciu w trybie reformy rolnej.

Zdaniem Ministra, wnioskodawca nie udowodnił w żaden sposób, aby użytki leśne stanowiły odrębne przedsiębiorstwo, służące działalności produkcyjnej lub handlowej, która nie byłaby działalnością rolniczą. Organ zwrócił uwagę, że stosunkowo niewielki kompleks lasu stanowił zaplecze dla części stricte rolniczej, dostarczając surowca, np. na budowę zagród dla zwierząt gospodarskich czy tworzenie ogrodzeń/płotów lub szop na narzędzia. W ocenie organu trudno wyobrazić sobie, by w tak dużej nieruchomości, właściciel nie posiadał choćby kilkuhektarowego zalesienia, które służyłoby potrzebom pozostałych gruntów. Objęty wnioskiem las przynależał do majątku opartego na działalności rolniczej i o ile nie był z nią bezpośrednio powiązany, to spełniał wobec gruntów wykorzystywanych rolniczo funkcje zaopatrzenia. Pozwalał bowiem właścicielowi na pewną niezależność w pozyskiwaniu drewna bez konieczności jego odpłatnego nabywania.

Organ zauważył, że skarżący nie kwestionuje ustaleń odnośnie użytków wchodzących w skład nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego prawidłowe jest również ustalenie organu I instancji, że należało umorzyć postępowanie odnośnie: działek nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...], działki nr [...] w części obejmującej dawne parcele [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...], działki nr [...] w części obejmującej dawne parcele [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...]. Materiał dowodowy potwierdza bowiem, że nie wchodziły one w skład majątku [...], a skarżący mimo wezwania organu nie przedstawił dowodów na potwierdzenie prawa własności w dacie przejęcia.

W ocenie Ministra, wskazana przez W. L. rozbieżność w dokumentach dotycząca nazwiska byłego właściciela nieruchomości (S. i S.), nie może zasługiwać na uznanie.

Właścicielem nieruchomości o pow. [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej [...] tom I wykaz 1, był S. S. i jego żona L., którzy zostali wpisani do księgi wieczystej w dniu [...] lipca 1927r. S. S. zmarł w dniu [...] lutego 1931 r. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 1994 r., sygn. akt [...], prawa spadkowe po nim nabyła żona L. S. oraz dzieci: H. S., A. W. oraz K. L.. Natomiast z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że L. S. i L. S. to ta sama osoba. Wynika to ze skróconego odpisu księgi wieczystej Kw nr [...] tom I, k-1 z [...] listopada 2000r., w którym podano, że współwłaścicielami nieruchomości zapisanej w tej księdze byli S. S. i L. S.z d. W. Również takie samo nazwisko panieńskie L. S. wpisano w postanowieniu Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 1994., sygn. akt [...], w który orzeczono nabycie spadku po L. S. z d. W. W. L. w złożonym odwołaniu podkreśla, że w momencie przejęcia właścicielami majątku byli (zgodnie z postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku z [...] maja 1994 r.); L. S., H. S., A.W. oraz K. L., więc na jednego spadkobiercę przypadało poniżej [...] ha. Nie można się zgodzić z twierdzeniem, że "skoro C było czterech właścicieli to majątek należy podzielić na cztery części''. Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczone miały być nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź [...] ha powierzchni ogólnej, bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie [...], jeśli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych w ramach tej powierzchni.

W dniu śmierci S. S. (tj. w dniu [...] lutego 1931r.), jego spadkobiercy nabyli na współwłasność pozostawiony przez niego spadek. Nieruchomość ziemska [...] była położona na terenie ówczesnego woj. [...], na terytorium, którego, w zakresie prawa rzeczowego, obowiązywał kodeks cywilny niemiecki z dnia 18 sierpnia 1896 r. (BGB). Zgodnie z § 2032 ww. kodeksu, jeżeli spadkodawca pozostawia kilku spadkobierców, spadek staje się wspólnym majątkiem spadkobierców, którzy tylko wspólnie mogą rozporządzać przedmiotem spadkowym (§ 2040).

Organ podkreśli, że w dniu 1 września 1939 r., przedmiotowa nieruchomość była przedmiotem współwłasności. Skoro S. S. w chwili śmierci był współwłaścicielem połowy majątku [...], to również w skład dziedziczonej masy spadkowej po tej osobie wszedł jedynie udział we współwłasności, a nie konkretnie wydzielona część gospodarstwa rolnego.

Organ wskazał, że nie zostały przeprowadzone żadne prawne działania zmierzające do jego formalnego (prawnego) podziału na odrębne gospodarstwa. Dopóki zaś nie nastąpiło zniesienie współwłasności majątku, to w dniu jego przejęcia na cel reformy rolnej, L. S., H. S., A. W. oraz K. L., pozostawali współwłaścicielami przedmiotowego gospodarstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1958/18, stwierdził, że dopóki nie nastąpi dział spadku, to spadek ten jako całość jest przedmiotem praw przysługujących wszystkim spadkobiercom w określonym udziale.

Nie może również zasługiwać na uznanie twierdzenie, że Skarb Państwa nie dopełnił staranności w ustaleniu właścicieli, skoro sami współwłaściciele majątku nie zadbali o to, aby dokonać stosownych zmian w księdze wieczystej, po śmierci S. S..

Organ zauważył odnośnie spełnienia celów reformy rolnej, że przedmiotem postępowania jest ustalenie, czy dana nieruchomość w chwili jej przejęcia na cele reformy rolnej nadawała się do wykorzystania w działalności rolniczej, nie jest nim natomiast dowodzenie, czy w rzeczywistości została zgodnie z tymi celami wykorzystana w późniejszym okresie. Chodzi o to, czy grunt potencjalnie nadawał się na cele rolne niezależnie, czy istotnie zostały tam osiągnięte cele reformy rolnej lub ważne cele publiczne. Ocena, czy wnioskowane działki podpadały pod dekret rolny dotyczy ich przydatności rolnej na dzień 13 września 1944 r., a nie stanu późniejszego.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. L., gdyż jak wskazał nie uwzględniono w niej podnoszonych przez niego w odwołaniu od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2017 r. argumentów i wysnuto nieuprawnione wnioski, niezgodne z przedstawionymi faktami.

Skarżący w uzasadnieniu skargi wskazał, że:

- W momencie przejęcia, właścicielami majątku byli zgodnie z ustaleniami organu: wdowa L. S. ¼ majątku, oraz dzieci H. S. ¼ majątku, A. W. ¼ majątku oraz K. L. ¼ majątku zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 1994 roku, sygn. [...]. Skarżący zwrócił uwagę na datę 27 maja 1994 r. Zdaniem skarżącego to, że wszyscy spadkobiercy noszą różne nazwiska świadczy o rozdzielności majątków. Żadne z nich nie posiadało by ziemi powyżej 100 ha, czyli nie podpadali pod przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

- Skarżący podkreślił, że w żadnych dokumentach nie ma wskazanych takich właścicieli. Skarb Państwa dokonując wpisu w księdze wieczystej [...] Tom I karta 1 o przejęciu majątku na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku nie wiedział i nie dopełnił staranności w ustaleniu właścicieli. Błędnie wpisano L.S. oraz nieżyjącego od 1931r. S. S., a także pomięto troje dzieci - spadkobierców S. S.. Zatem ten błędny i wadliwy dokument nie ma mocy prawnej, gdyż nie dotyczy faktycznych właścicieli.

- Zwrócił uwagę, że nikt w imieniu Skarbu Państwa do dnia dzisiejszego nie zinwentaryzował majątku pod względem właściwych powierzchni działek, dróg, rowów etc. Starostwo Powiatowe posługuje się mapami z 1868 r. Decyzja Wojewody nie jest rzetelna w ww. zakresie.

- Majątek przejęty na mocy dekretu PKWN art. 2ust. 1 lit. e jasno mówi o przeznaczeniu zabranej ziemi. Cel parcelacyjny w [...] nie został skutecznie przeprowadzony. Jest to kolejny argument za zwrotem przedwojennym właścicielom. – Wskazał, że raz w dokumentach pisano nazwisko S., a w innych S., czyli wskazywano inne osoby. Rażące niedopatrzenie jest kolejną przesłanką za zwrotem majątku byłym właścicielom.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentacje przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Materialnoprawną podstawę kwestionowanej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit.e. dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu Z treści tego przepisu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone po pierwsze "nieruchomości ziemskie" o powierzchni przekraczającym ustalony w nim normatyw, a po wtóre takie, których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w art. 1, część druga dekretu. Nie chodzi zatem o wszystkie nieruchomości, które mogły by być kwalifikowane jako "ziemskie", ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r. I OPS 3/10, należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, jak np. przedsiębiorstwa przemysłu rolnego (zob. art. 6 dekretu). Analogiczne wnioski wypływają z wykładni pojęcia "nieruchomości ziemskiej", przyjętej przez Trybunał Konstytucyjny w przywoływanej przez organy uchwały z dnia 19 września 1990 r. W. 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174), powszechnie akceptowanej w judykaturze, wedle której pod pojęciem tym rozumieć należy nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tj. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej.

Objęte w pkt. 2 decyzji działki gruntu stanowiły obszar ok. 390 ha, co świadczy, o tym, iż majątek [...] w znacznej części stanowił nieruchomość ziemską o charakterze typowo rolnym.

Organ odniósł się szczegółowo do parceli [...] na której znajdował się tor kolejowy i wyjaśnił że, jak wskazują przedwojenne mapy tor powadził przez podwórze folwarczne, co świadczy, że mógł być wykorzystywany w związku z produkcją rolną.

Natomiast odnośnie do parceli: [...] , organ ustalił, że zapisane były jako użytki leśne.

Organ wykazał, że skarżący nie udowodnił w żaden sposób, aby użytki leśne stanowiły odrębne przedsiębiorstwo, służące działalności produkcyjnej lub handlowej, która nie byłaby działalnością rolniczą. Prawidłowa jest argumentacja, że stosunkowo niewielki kompleks lasu stanowił zaplecze dla części stricte rolniczej, dostarczając surowca na potrzeby gospodarstwa. Rzeczywiście trudno wyobrazić sobie, by w tak dużej nieruchomości, właściciel nie posiadał choćby kilkuhektarowego zalesienia, które służyłoby potrzebom pozostałych gruntów. Ma rację organ, że objęty wnioskiem las przynależał do majątku opartego na działalności rolniczej i o ile nie był z nią bezpośrednio powiązany, to spełniał wobec gruntów wykorzystywanych rolniczo funkcje zaopatrzenia. Pozwalał bowiem właścicielowi na pewną niezależność w pozyskiwaniu drewna bez konieczności jego odpłatnego nabywania.

Zwrócić należy również uwagę, że skarżący nie kwestionuje ustaleń odnośnie użytków wchodzących w skład nieruchomości.

Zdaniem Sądu niezasadnym okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego, a konkretnie art. 2 ust. 2 cyt. Dekretu PKWN, polegający według autora skargi na tym, że organ nie uznał okoliczności, że właścicielami majątku po zmarłym w 1931 r. S. S. byli wdowa L. S. ¼ majątku, oraz dzieci H. S. ¼ majątku, A. W. ¼ majątku oraz K. L. ¼ majątku ale na zasadzie rozdzielności, co oznacza że żadne z nich nie posiadało by ziemi powyżej 100 ha, czyli nie podpadali pod przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

S. S. zmarł w dniu [...] lutego 1931 r. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 1994 r., sygn. akt [...], prawa spadkowe po nim nabyła żona L. S. oraz dzieci: H. S., A. W. oraz K. L. po ¼ części każde z nich.

Nabycie spadku z mocy dziedziczenia ustawowego nie przesądzało o sposobie podziału odziedziczonego majątku, który do chwili działu spadku stanowił współwłasność spadkobierców w częściach ułamkowych. Pomimo bowiem użytego przez ustawodawcę w przepisach spadkowych sformułowania "części" spadku, pojęcie to nie oznacza wyodrębnionego prawnie i faktycznie przedmiotu należącego dotychczas do masy spadkowej, lecz opisuje fragment praw przysługujących do masy spadkowej w postaci udziału w tych prawach. Wynika to z samej natury prawnej spadkobrania, polegającej na wejściu we wszystkie prawa i obowiązki spadkodawcy przez jego spadkobierców, jak również z faktu, iż problematyka działu spadku jest odrębnie regulowana w przepisach spadkowych, jako procedura służąca przyznaniu spadkobiercom praw do poszczególnych składników masy spadkowej. Dopóki więc nie nastąpi dział spadku, to spadek ten jako całość jest przedmiotem praw przysługujących wszystkim spadkobiercom w określonym udziale.

Przypomnieć należy, że art. 232 Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego, wówczas obowiązujący, nie stanowił, aby nabycie spadku było równoznaczne z działem spadku, a jedynie ustalał krąg spadkobierców, wskazując ułamkową część prawa do spadku jako przypada spadkobiercom. Współwłasność należy przy tym rozumieć jako własność określonego prawa rzeczowego przysługującą kilku osobom, co oznacza, iż każdemu ze współuprawnionych przysługuje takie samo prawo, którego zakres może być tylko różny ze względu na sam sposób podziału wspólnego prawa, tzn. na wielkość udziałów w tym prawie. Dlatego też, współwłasność majątku spadkowego oznacza, że każda rzecz wchodząca w skład spadku jest przedmiotem współwłasności spadkobierców dopóki nie zostanie przeprowadzony dział spadku.

Wobec powyższego na gruncie rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że w stanie prawnym obowiązującym w 1931 r., jak też w okresie późniejszym majątek nabywany przez spadkobierców stanowił współwłasność, o ile nie został przeprowadzony podział spadku. Skoro więc w konkretnym przypadku dział spadku nie miał miejsca, to przedmiotowa nieruchomość ziemska musiała być traktowana jako całość, aczkolwiek pozostająca we współwłasności w częściach ułamkowych. W konsekwencji brak było podstaw, aby właściwy organ administracji uwzględnił wniosek złożony przez skarżącego i orzekł, że nieruchomość ziemska nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Zdaniem Sadu nie budzi wątpliwości, że została spełniona przesłanka normy obszarowej określona w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, łączna powierzchnia nieruchomości przekraczała bowiem 100 ha. W odniesieniu do nieruchomości położonych na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, prawodawca nie dokonywał rozróżnienia dotyczącego użytków rolnych (art. 2 ust. 1 lit. e dekretu). Użytki rolne stanowiły obszar ok. 390 ha, co świadczy, o tym, iż majątek [...] w znacznej części stanowił nieruchomość ziemską o charakterze typowo rolnym.

Organ wykazał niezbędną dbałość o dokładne wyjaśnienie sprawy, a wszystkie istotne w sprawie fakty i zdarzenia zostały ustalone oraz w dostateczny sposób rozważone. Motywy podjętego rozstrzygnięcia zostały należycie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Należy zaznaczyć, że materiał zgromadzony w sprawie daje jednoznaczną odpowiedź, co do istotnych elementów niezbędnych dla sformułowania oceny prawnej rozpatrywanej sprawy, a nadto zapewnia możliwość oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu.

Zdaniem Sądu prawidłowe jest również ustalenie organów , że należało umorzyć postępowanie co do działek nr [...] w części obejmującej dawną parcelę nr [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...], działki nr [...] w części obejmującej dawne parcele [...], działki nr [...]w części obejmującej dawną parcelę [...], działki nr [...] w części obejmującej dawne parcele [...], działki nr [...] w części obejmującej dawną parcelę [...]. Materiał dowodowy potwierdza bowiem, że nie wchodziły one w skład majątku [...], a skarżący mimo wezwania organu nie przedstawił dowodów na potwierdzenie prawa własności w dacie przejęcia.

Organ szczegółowo wyjaśnił dlaczego wskazana przez W. L. rozbieżność w dokumentach dotycząca nazwiska byłego właściciela nieruchomości (S. i S.), nie może zasługiwać na uznanie.

W światle zgromadzonego materiału dowodowego nie ma żadnych wątpliwości iż jest to ta sama osoba.

Skarżący zarzucił, że cel parcelacyjny w [...] nie został skutecznie przeprowadzony.

Zarzut ten jest niezasadny. Należy zgodzić się z organem, że przedmiotem postępowania jest ustalenie, czy dana nieruchomość w chwili jej przejęcia na cele reformy rolnej nadawała się do wykorzystania w działalności rolniczej, nie jest nim natomiast dowodzenie, czy w rzeczywistości została zgodnie z tymi celami wykorzystana w późniejszym okresie.

Nieruchomości wymienione m.in. w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, przeszły z mocy prawa na własność Skarbu Państwa niezwłocznie, co oznacza powstanie skutku prawnego z dniem wejścia tego dekretu w życie.

Oznacza to, że całkowicie niezasadny jest zarzut braku dokonania aktualnej inwentaryzacji działek.

Wbrew temu co twierdzi skarżący stan faktyczny w kluczowych dla podjęcia rozstrzygnięcia elementach został ustalony w sposób prawidłowy i znajduje oparcie w dokumentach zgromadzonych w aktach, których ocena dokonana przez organy nie nosi znamion dowolności.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi