Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 381/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne: Siły zbrojne
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 46 ust. 2 pkt 2 lit. d) i e)
journal: Dz.U. 2004 nr 241 poz 2416
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r.  o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity
article: art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Kisiel Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Stahl sędzia NSA Jacek Hyla (spr.) Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 944/08 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie z dnia 26 maja 2008 r. nr 42/2008 w przedmiocie odmowy przeniesienia do rezerwy 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie na rzecz K. W. kwotę 200 ( słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 listopada 2008 r., sygn. II SA/Wa 944/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. W. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie z dnia [...] maja 2008 r. nr [...].

Z uzasadnienia wyroku sądu I instancji wynika, że Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień Warszawa [...] z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] odmawiającą przeniesienia do rezerwy poborowego K. W.. Organ odwoławczy wskazał, iż K. W., posiadający kategorię zdrowia A do 30 czerwca 2003 r. korzystał z odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki. W dniu 24 września 2007 r. zwrócił się on o przeniesienie do rezerwy. Wojskowy Komendant Uzupełnień Warszawa [...] decyzją z dnia [...] marca 2008 r., wydaną na podstawie art. 46 ust. 2 pkt 2 lit. d) i e), art. 39 ust. 7, art. 40 ust. 2 oraz art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z § 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 czerwca 2004 r. w sprawie wojskowego obowiązku meldunkowego, obowiązku powiadamiania wojskowego komendanta uzupełnień oraz uzyskiwania zezwolenia na wyjazd i pobyt za granicą (Dz. U. Nr 140, poz. 1480 ze zm.), art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 118, poz. 800) oraz w zw. z art. 83 § 1 k.p.a., odmówił przeniesienia K. W. do rezerwy.

Poborowy K. W. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przeniesienie do rezerwy na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP.

Organ II instancji uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie i decyzją z dnia [...] maja 2008 r. utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy. Organ odwoławczy podkreślił, iż w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, poborowy K. W. podlega powszechnemu obowiązkowi obrony i w ramach tego obowiązku podlega powołaniu do odbycia zasadniczej służby wojskowej.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP oraz o zmianie ustawy o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 180, poz. 1496 ze zm.), poborowym, którzy w dniu wejścia w życie art. 1 pkt tej ustawy lub w ciągu 6 miesięcy po tym dniu podlegaliby przeniesieniu do rezerwy na podstawie art. 46 ustawy o której mowa w art. 1, termin przeniesienia do rezerwy przedłuża się z mocy prawa o okres 12 miesięcy. Mając na uwadze, że zmiana ta weszła w życie z dniem 3 stycznia 2006 r., poborowi spełniający warunki ustawowe powinni zostać przeniesieni do rezerwy w dniu 3 stycznia 2007 r. Przepis art. 46 ust. 1 nie ma zastosowania w stosunku do poborowych, o których mowa w art.46 ust. 2 pkt 2 lit. d) i e), którzy z przyczyn niezależnych od organów wojskowych nie mogli być powołani do odbycia zasadniczej służby wojskowej w terminie określonym w pkt 1, ze względu na niespełnienie wojskowego obowiązku meldunkowego bądź niestawienie się na wezwanie organów wojskowych w sprawach dotyczących powszechnego obowiązku obrony. Według oceny organu odwoławczego sytuacja taka zachodzi w odniesieniu do poborowego K. W.. Korzystał on od dnia 16 kwietnia 2002 r. do dnia 30 czerwca 2003 r. z odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki. Od momentu zakończenia biegu odroczenia do chwili wydania decyzji poborowy nie zgłosił się do WKU Warszawa [...] na żadne wezwanie. Obecnie ma założoną kartę poszukiwań. Zgodnie z art. 40 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, poborowy korzystający z odroczenia zasadniczej służby wojskowej jest obowiązany stawić się przed wojskowym komendantem uzupełnień niezwłocznie po upływie okresu odroczenia. Ponadto, w myśl art. 39 ust. 7 tej ustawy poborowy, któremu udzielono odroczenia, po zakończeniu roku szkolnego (studiów), nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia kolejnego roku szkolnego (studiów), przedstawia wojskowemu komendantowi uzupełnień, właściwemu ze względu na miejsce pobytu stałego (zamieszkania) lub pobytu czasowego trwającego ponad dwa miesiące, zaświadczenie o ukończeniu poprzedniego i rozpoczęciu nowego roku nauki (studiów). Na podstawie § 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 czerwca 2004 r. w sprawie wojskowego obowiązku meldunkowego, obowiązku powiadamiania wojskowego komendanta uzupełnień oraz uzyskiwania zezwolenia na wyjazd i pobyt za granicą, wojskowy obowiązek meldunkowy obejmuje, m.in. zgłoszenie wojskowemu komendantowi uzupełnień właściwemu ze względu na miejsce pobytu lub pobytu czasowego trwającego ponad 2 miesiące, w terminie 30 dni od dnia powstania zmian, dokumentu stwierdzającego podwyższenie lub zdobycie dodatkowego wykształcenia. Powyższych obowiązków poborowy nie dopełnił. W roku szkolnym 2002/2003 skarżący ukończył Technikum [...] w Warszawie, o czym nie poinformował Wojskowego Komendanta Uzupełnień Warszawa [...], a zatem nie dopełnił wojskowego obowiązku meldunkowego.

Ponadto organ II instancji podniósł, iż poborowy zameldowany był na pobyt stały w Warszawie w lokalu nr 21 przy ulicy Meander 1a. Twierdził, że cały czas przebywał pod adresem zameldowania, lecz żadnej korespondencji od WKU nie odbierał. Z treści oświadczeń złożonych w obecności funkcjonariusza Policji przez ojca i brata poborowego w dniu 10 października 2005 r., 9 lipca 2006 r. oraz w dniu 1 października 2007 r. wynika, że poborowy wyjechał za granicę i w okresie 12 miesięcy nie przebywał pod wskazanym adresem. Organ I instancji w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego uznał powyższe dane za wiarygodne. Dlatego też zgodnie z § 3 pkt 2a powołanego rozporządzenia Rady Ministrów, poborowy obowiązany był zgłosić wyjazd za granicę na okres dłuższy niż 2 miesiące. Poborowy twierdził, że jego wyjazd nie miał żadnego wpływu na to, jakie oświadczenia złożyli w Wojskowej Komendzie Uzupełnień Warszawa [...] jego ojciec i brat. Organ zwrócił uwagę, iż brat i ojciec poborowego w dalszym ciągu odbierają wezwania do WKU adresowane do poborowego. Twierdził on, że jakakolwiek informacja o wezwaniach do WKU odbieranych przez brata J. W. do niego nie dotarła. Jednakże z treści oświadczenia jego brata z dnia 3 października 2005 r. wynika, że ten odebrał wezwanie do stawiennictwa w WKU na dzień 5 października 2005 r. Ponadto zobowiązał się przekazać K. W. przedmiotowe wezwanie. Organ zwrócił też uwagę, iż w dniu 1 grudnia 2007 r. decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień Warszawa [...] z dnia 14 listopada 2007 r. w przedmiocie odmowy przeniesienia do rezerwy, odebrał osobiście brat poborowego J. W. i już w dniu 3 grudnia 2007 r. na poczcie zostało nadane odwołanie. Brat zainteresowanego również odebrał osobiście w dniu 16 kwietnia 2008 r. decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień Warszawa [...] z dnia [...] marca 2008 r. Odwołanie od tej decyzji zostało nadane na poczcie dwa dni później. Powyższe okoliczności, w ocenie organu odwoławczego, przeczą powyższemu oświadczeniu poborowego. Ponadto organ wskazał, iż w treści każdego wezwania zamieszczona była informacja o podjęciu kontaktu telefonicznego w przypadku braku możliwości stawienia się na wezwanie, w określonym przez WKU terminie. Biorąc pod uwagę wiek poborowego oraz elementarne zasady kultury poborowy mógłby skontaktować się z organem, celem wyznaczenia dogodnego dla siebie kolejnego terminu stawiennictwa. Jednak poborowy ze swojej strony nie podjął żadnych działań w tym zakresie. Celem wyjaśnienia zaistniałych sprzeczności brat poborowego J. W. oraz jego ojciec R. W. zostali wezwani do Wojskowej Komendy Uzupełnień Warszawa [...], lecz odmówili składania zeznań. Organ odwoławczy stwierdził, iż niepowołanie poborowego K. W. do odbycia zasadniczej służby wojskowej w terminie, o którym mowa w powołanej wyżej ustawie, nastąpiło z przyczyn niezależnych od organów wojskowych. W związku z powyższym, należało stwierdzić brak podstaw dla przeniesienia poborowego K. W. do rezerwy.

Decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie z dnia [...] maja 2008 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez K. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił organowi wydanie jej z naruszeniem art. 46 ust. 2 pkt 2 lit. d) i e) oraz art. 46 ust. 3 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, naruszenie art. 77, art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. oraz art. 138 § 2 zd. 2 k.p.a., a także bezzasadne odwołanie się w treści decyzji do art. 39 ust. 7 i art. 40 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP oraz § 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wojskowego obowiązku meldunkowego. W uzasadnieniu skargi K. W. podniósł, iż okoliczności ewentualnego naruszenia art. 39 ust. 7 i art. 40 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP nie mają wpływu na przeniesienie poborowego do rezerwy, albowiem przepis art. 46 tej ustawy takiej sytuacji nie przewiduje. Organ II instancji, zarzucając skarżącemu brak powiadomienia WKU o zmianie poziomu wykształcenia w 2003 r., błędnie odwołał się do treści § 3 ust. 5 rozporządzenia w sprawie wojskowego obowiązku meldunkowego, które weszło w życie dopiero w dniu 1 lipca 2004 r. Ponadto, naruszenie tego rodzaju obowiązku, obiektywnie nie pozbawiało organu wojskowego możliwości wezwania poborowego do stawiennictwa w WKU, tym samym nie blokowało procedury powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Ponadto, bezpodstawnie organ uznał, w oparciu o oświadczenia członków rodziny, iż skarżący długotrwale przebywał za granicą, albowiem w toku postępowania przedstawił on dokumenty podważające wiarygodność tych oświadczeń. Skarżący nie zgodził się z zarzutem, że nie stawiał się na wezwania WKU Warszawa [...]. Organy orzekające w sprawie nie przedstawiły bowiem dowodów, że wezwania te zostały stronie skutecznie doręczone.

W odpowiedzi na skargę, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę, że zgodnie z art. 85 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny. Obowiązek ten ma charakter powszechny.. Zgodnie z brzmieniem art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) poborowych niepowołanych do odbycia zasadniczej służby wojskowej w ciągu osiemnastu miesięcy od dnia stawienia się do poboru albo od dnia zgłoszenia się do wojskowego komendanta uzupełnień w celu uregulowania stosunku do powszechnego obowiązku obrony w przypadku, o którym mowa w art. 34, przenosi się do rezerwy w ostatnim dniu tego okresu, z zastrzeżeniem art. 93 ust. 2a i art. 93e. Ustęp 2 lit. d) i e) tego artykułu stanowi zaś między innymi, iż przepis ust. 1 nie ma zastosowania do poborowych, którzy z przyczyn niezależnych od organów wojskowych nie mogli być powołani do odbycia zasadniczej służby wojskowej w terminie określonym w ust. 1 ze względu na niespełnienie wojskowego obowiązku meldunkowego lub niestawienie się na wezwanie organów wojskowych w sprawach dotyczących powszechnego obowiązku obrony.

Jak wynika z akt sprawy skarżący nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku meldunkowego, albowiem w roku szkolnym 2002/2003 ukończył Technikum [...] w Warszawie i nie zgłosił tego faktu właściwemu organowi, wbrew obciążającemu go obowiązkowi. Wbrew twierdzeniom skarżącego, uchybiony przez niego obowiązek meldunkowy ma istotne znaczenie w procesie powoływania poborowego do służby wojskowej, albowiem pozwala organom wojskowym zaplanować skierowanie konkretnego poborowego, posiadającego określone wykształcenie i przygotowanie zawodowe do jednostki wojskowej, w której jego dotychczasowe przygotowanie zostanie w sposób najbardziej efektywny wykorzystane.

Organy obu instancji wprawdzie błędnie powołały przepisy obowiązującego od dnia 1 lipca 2004 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 czerwca 2004 r. w sprawie wojskowego obowiązku meldunkowego, obowiązku powiadamiania wojskowego komendanta uzupełnień oraz uzyskiwania zezwolenia na wyjazd i pobyt za granicą (Dz. U. Nr 140, poz. 1480 ze zm.), to jednak wadliwość ta nie wpływa na ocenę zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 46 ust. 2 pkt 2 lit. d) ustawy. Obowiązek meldunkowy obejmujący zgłaszanie zdobycia wykształcenia wprowadził sam ustawodawca, zaś rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 sierpnia 1992 r. w sprawie zasad, zakresu i trybu spełniania wojskowego obowiązku meldunkowego oraz uzyskiwania zezwolenia na wyjazd i pobyt za granicą, a także organów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 68, poz. 344) obowiązujące w dacie uzyskania przez skarżącego średniego wykształcenia także przewidywało obowiązek zgłoszenia ukończenia szkoły ponadpodstawowej lub wyższej. Skoro skarżący tego obowiązku nie dopełnił, organy orzekające w sprawie były obowiązane stwierdzić wystąpienie negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przeniesienie skarżącego do rezerwy.

W ocenie Sądu I instancji, skarżący spełnił także negatywną przesłankę z art. 46 ust. 2 pkt 2 lit. e) ustawy. Wolą ustawodawcy jest, aby poborowy, któremu udzielono odroczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 4-6 (na czas pobierania nauki), po zakończeniu roku szkolnego (studiów), nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia kolejnego roku szkolnego (studiów), przedstawił wojskowemu komendantowi uzupełnień właściwemu ze względu na miejsce pobytu stałego (zamieszkania) lub pobytu czasowego trwającego ponad dwa miesiące, zaświadczenie o ukończeniu poprzedniego i rozpoczęciu nowego roku nauki (studiów). Z adnotacji zamieszczonej w karcie ewidencyjnej wynika, iż decyzją Komendanta WKU Warszawa [...] nr [...] K. W. udzielono odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki na okres od dnia 16 kwietnia 2002 r. do dnia 30 czerwca 2003 r. Poborowy korzystający z odroczenia zasadniczej służby wojskowej jest obowiązany stawić się przed wojskowym komendantem uzupełnień niezwłocznie po upływie okresu odroczenia - art. 40 ust. 2 powołanej ustawy. Jak ustalił organ, wskazanego obowiązku skarżący również nie dopełnił. Ponadto, z dokumentu urzędowego - "Karty Poszukiwania" K. W., wynika, iż pismami z dnia 4 grudnia 2003 r., 26 marca 2004 r., 7 lipca 2004 r., 17 stycznia 2005 r., 25 maja 2005 r. i 21 września 2005 r. skarżący był wzywany przez WKU Warszawa [...] do osobistego stawiennictwa w komendzie uzupełnień, lecz na te wezwania się nie stawiał. Zasadnie skarżący podnosi, iż w aktach administracyjnych brak jest dowodów potwierdzających skuteczne doręczenie tych wezwań. Niemniej jednak stwierdzić należy, iż w aktach administracyjnych znajduje się pismo brata skarżącego - J. W. z dnia 3 października 2005 r. (jako dorosły domownik zamieszkały wraz ze skarżącym odebrał on wezwanie WKU), w którym informuje on organ wojskowy o tym, że jego brat nie przebywa pod adresem zameldowania i zamierza wyjechać do Londynu w celach zarobkowych. Ponadto w piśmie tym J. W. informuje organ, że zwróci bratu uwagę, gdy ten się z nim skontaktuje, aby stawił się w WKU. Z akt administracyjnych wynika, iż WKU Warszawa [...] dokonywało prób doręczenia wezwania do osobistego stawiennictwa skarżącego za pośrednictwem Policji. Potwierdzają to pisma Komisariatu Policji Warszawa [...] z lipca 2006 r. i z 11 października 2007 r. Jednak do doręczenia adresatowi wezwań za pośrednictwem Policji nie doszło z powodu składania przez ojca i brata skarżącego w dniach 10 października 2005 r., 9 lipca 2006 r. i 10 października 2007r. niezgodnych z prawdą oświadczeń o wyjeździe K. W. za granicę. Wobec jednoznacznego oświadczenia skarżącego, iż poza jednodniowym wyjazdem poza granice Polski, co potwierdzone zostało przez organ Straży Granicznej oraz na podstawie przedstawionych za lata 2005 - 2006 dokumentów potwierdzających pobyt poborowego w kraju, należy stwierdzić, iż skarżący w tym okresie nie opuszczał terytorium RP na okres dłuższy niż 2 miesiące. Nie oznacza to jednak, że nie posiadał on wiedzy o kierowaniu do niego pism przez organy wojskowe i celu, w jakim te pisma były wysyłane. Słusznie organ zauważa, iż skarżący odwołania od decyzji organu I instancji w sprawie przeniesienia do rezerwy wnosił w kilka dni po odebraniu do niego kierowanej korespondencji przez najbliższych członków rodziny. Natomiast na odebrane w ten sam sposób wezwania do osobistego stawiennictwa w siedzibie WKU Warszawa [...] skarżący nie reagował. Świadczy to o podjęciu przez skarżącego i najbliższe mu osoby takich środków organizacyjnych, które uniemożliwiły organom wojskowym powołanie go do odbycia zastępczej służby wojskowej. Nie można zatem przyjąć, że skarżący "pozostawał do dyspozycji organu wojskowego", a tylko z winy WKU nie doszło do wezwania poborowego do stawiennictwa przez ten organ.

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić zasadność zarzutu skargi, dotyczącego naruszenia przez stronę obowiązku powiadamiania organu wojskowego o wyjeździe poza granicę kraju. Nie mniej wadliwość decyzji w tym zakresie nie wpływa na końcowy wynik sprawy.

Skarżący K. W. wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną, w której domagał się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Skarżący zarzucił wyrokowi naruszenie przepisów:

art. 46 ust. 2 pkt 2 lit. d) ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż niepoinformowanie WKU o uzyskaniu średniego wykształcenia było niezależną od organów wojskowych przyczyną, która uniemożliwiła powołanie poborowego do zasadniczej służby wojskowej, oraz poprzez będące konsekwencją wadliwej wykładni bezzasadne zastosowanie tego przepisów w sprawie,

art. 46 ust. 2 pkt 2 lit. e) ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż przepis ten powinien zostać zastosowany w stanie faktycznym, w którym poborowy nie został w sposób formalnie skuteczny poinformowany o obowiązku stawienia się przed WKU.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że sąd, podobnie jak organy zarówno I jak i II instancji nawet nie próbował wskazać w jaki sposób wiedza albo brak wiedzy o aktualnym poziomie wykształcenia poborowego, ukończeniu szkoły itp.. stanowiły obiektywną i niezależną przeszkodę, która uniemożliwiła powołanie K. W. w ustawowym terminie do odbycia zasadniczej służby wojskowej, a zatem, że zachodził związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem tej wiedzy, a niepowołaniem do służby. Sąd nie wskazał w jaki sposób informacja o poziomie wykształcenia poborowego (albo jej brak) mogła pomóc, albo uniemożliwić Wojskowej Komendzie Uzupełnień skuteczne doręczenie wezwania do stawiennictwa przed WKU i uruchomienie procedury powołania do zasadniczej służby wojskowej. W ocenie skarżącego w związku z treścią art. 46 lit. 2 pkt 2 lit. d) ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP taki związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy ewentualnym naruszeniem wojskowego obowiązku meldunkowego, a faktem niepowołania musi istnieć. Gdyby wolą ustawodawcy było, aby sam fakt naruszenia obowiązku meldunkowego uniemożliwiał przeniesienie poborowego do rezerwy stosowny przepis stanowiłby, że "...nie są przenoszeni do rezerwy poborowi, którzy naruszyli wojskowy obowiązek meldunkowy".

W ocenie skarżącego to nie sam fakt ewentualnego naruszenia wojskowego obowiązku meldunkowego ma znaczenie prawne (uniemożliwia przeniesienie poborowego do rezerwy). Znaczenie takie ma na gruncie obowiązującej ustawy tylko takie naruszenie wojskowego obowiązku meldunkowego, które obiektywnie uniemożliwia organom wojskowym powołanie poborowego do zasadniczej służby wojskowej. Przykładowo takim naruszeniem jest zmiana miejsca zamieszkania bez zameldowania się w nowym mieszkaniu. Wówczas organy wojskowe nie są w stanie w sposób prawnie skuteczny doręczyć poborowemu wezwania do stawienia się przed WKU, nie znają bowiem aktualnego adresu poborowego. Brak skutecznego prawnie wezwania wyklucza stawiennictwo, i blokuje całą procedurę powołania poborowego. Jest to zatem niezależna od organu wojskowego przyczyna uniemożliwiająca powołanie poborowego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Taką niezależną od organu wojskowego przyczyną nie jest z pewnością niepoinformowanie WKU o ukończeniu szkoły średniej. Niezależnie od tego czy poborowy, ma wykształcenie średnie czy podstawowe, WKU znając jego adres może w sposób prawnie skuteczny doręczyć mu wezwanie do stawienia się przed WKU i uruchomić procedurę powołania do służby.

WSA całkowicie pominął. iż art. 46 ust. 2 pkt 2 lit. d) mówi o naruszeniu obowiązku meldunkowego jako niezależnej przyczynie, która uniemożliwiła powołanie poborowego do służby wojskowej, nie zaś o naruszeniu obowiązku meldunkowego jako mającej istotne znaczenie dla organów wojskowych okoliczności pozwalającej zaplanować skierowanie poborowego do właściwej jednostki. Stawianie przez WSA zarzutów w związku z ewentualnym niepoinformowaniem WKU o ukończeniu szkoły średniej - w ocenie wnoszącego skargę jest bezzasadne, stanowi wynik błędnej wykładni art. 46 ust. 2 pkt 2 lit. d) ustawy, który w ocenie skarżącego nie powinien w ogóle w sprawie zostać zastosowany.

WSA doszedł również do wniosku, iż można poborowemu postawić zarzut niestawiennictwa na wezwania WKU pomimo faktu, iż w uzasadnieniu wyroku stwierdził, iż "...zasadnie skarżący podnosi, iż w aktach administracyjnych brak jest dowodów potwierdzających skuteczne doręczenie tych wezwań". Tak, więc Sąd stwierdził, iż pomimo faktu, iż skarżący nie otrzymał skutecznego wezwania do stawienia się przed WKU (czy to w trybie art. 39, 43, 44, czy to w trybie art. 55 k.p.a.), winien jest tego, że się nie stawił (WSA przy tym nie wskazuje na, jaki konkretny termin poborowy nie stawił się, chociaż miał taki obowiązek, pomimo tego, iż nie został na ten termin w sposób prawnie skuteczny wezwany).

Zdaniem skarżącego Sąd nie miał podstaw, aby uznać, iż organy administracyjne rozstrzygające w sprawie zasadnie zastosowały art. 46 ust. 2 pkt 2 lit. e) ustawy o powszechnym obowiązku obrony. W ocenie skarżącego przepis ten został zastosowany w stanie faktycznym, w którym nie doszło do skutecznego doręczenia wezwania, a więc, w którym obowiązek stawienia się przez poborowego przed WKU nie zaistniał. W konsekwencji, akceptując powyższe naruszenie prawa przez organy administracji Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Warszawie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, poza przypadkami nieważności postępowania wymienionymi w § 2 tego artykułu, z których żaden w sprawie nie zachodzi.

Zarzuty skargi kasacyjnej ograniczają się do naruszenia prawa materialnego - art. 46 ust. 2 pkt 2 lit d) i e) ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 241 poz. 2416 z późn. zmianami), zwanej dalej ustawą.

Przepisy te określają wyjątki od sformułowanej w art. 46 ust. 1 ustawy zasady w myśl której poborowych niepowołanych do odbycia zasadniczej służby wojskowej w ciągu osiemnastu miesięcy od dnia stawienia się do poboru albo od dnia zgłoszenia się do wojskowego komendanta uzupełnień w celu uregulowania stosunku do powszechnego obowiązku obrony w przypadku, o którym mowa w art. 34, przenosi się do rezerwy w ostatnim dniu tego okresu. Według przepisów będących podstawą decyzji zaskarżonej do sądu I instancji - przywołanych w skardze kasacyjnej, reguła ta nie odnosi się do poborowych, którzy z przyczyn niezależnych od organów wojskowych nie mogli być powołani do odbycia zasadniczej służby wojskowej w terminie określonym w ust. 1 ze względu na niespełnienie wojskowego obowiązku meldunkowego (art. 46 ust. 2 pkt 2 lit d) ustawy) lub ze względu na niestawienie się na wezwanie organów wojskowych w sprawach dotyczących powszechnego obowiązku obrony lub niepoddanie się badaniom lekarskim lub psychologicznym (art. 46 ust. 2 pkt 2 lit e) ustawy ).

Konstrukcja art. 46 ust. 2 pkt 2 lit d) i e) ustawy zakłada istnienie związku przyczynowego pomiędzy niespełnieniem wojskowego obowiązku meldunkowego lub niestawieniem się na wezwanie organów wojskowych a brakiem możliwości powołania do zasadniczej służby wojskowej. Niesporne w sprawie niniejszej było to, że skarżący nie dopełnił wojskowego obowiązku meldunkowego co do zmiany swojego wykształcenia.

Podzielić należy jednakże pogląd wyrażony w skardze kasacyjnej, że samo uchybienie obowiązku poinformowania organów wojskowych o zmianie wykształcenia nie powoduje niemożliwości powołania do zasadniczej służby wojskowej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd I instancji zawarł słuszne spostrzeżenie co do tego, że informacja o wykształceniu poborowego umożliwia właściwe wykorzystanie jego kwalifikacji przy przydziale do konkretnej jednostki wojskowej. Sąd ten dokonał jednak wadliwej wykładni przepisu art. 46 ust. 2 pkt 2 lit d) ustawy, uznając że wynika z niego, że uchybienie wojskowemu obowiązkowi meldunkowemu w zakresie zgłoszenia zmiany wykształcenia stanowi przesłankę uniemożliwiającą powołanie poborowego do odbycia służby wojskowej. Pogląd taki byłby uzasadniony w przypadku, gdyby konkretny przepis prawa, stanowił o tym, że osoby o wykształceniu podstawowym nie mogą zostać powołane do zasadniczej służby wojskowej. Jednak przepisu uzależniającego możliwość odbywania zasadniczej służby wojskowej od posiadanego wykształcenia nie ma w polskim systemie prawa. Skoro zatem zmiana wykształcenia nie była okolicznością zmieniającą w jakikolwiek sposób możliwość odbywania przez skarżącego służby wojskowej, to niesłuszny, wynikający z wadliwej interpretacji przepisu art. 46 ust. 2 pkt 2 lit d) ustawy był pogląd sądu I instancji w myśl którego samo niezgłoszenie zmiany wykształcenia przez skarżącego uniemożliwiało powołanie go do odbycia zasadniczej służby wojskowej.

Za zasadny uznać należy także i zarzut dotyczący wadliwego zastosowania przepisu art. 46 ust. 2 pkt 2 lit e) ustawy. Sąd I instancji słusznie dostrzegł, że w aktach administracyjnych istotnie brak jest dowodów potwierdzających skuteczne doręczenie skarżącemu wezwań do stawiennictwa w komendzie uzupełnień. Pomimo tego, z szeregu okoliczności faktycznych sąd ten wyprowadził wniosek, że "...skarżący i najbliższe mu osoby podjęły takie środki organizacyjne, które uniemożliwiały powołanie go do odbycia zasadniczej służby wojskowej". Sąd wskazał ponadto, że "nie można przyjąć, że skarżący pozostawał do dyspozycji organu wojskowego, a tylko z winy WKU nie doszło do wezwania poborowego do stawiennictwa przez ten organ".

Stwierdzić należy, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozważania sądu I instancji pozostają w oderwaniu od treści art. 46 ust. 2 pkt 2 lit e) ustawy. Przepis ten stanowi o niestawiennictwie na wezwanie organów wojskowych, jako przesłance odmowy przeniesienia poborowego do rezerwy w określonym terminie. Skoro tak, to należy stwierdzić, że zastosowanie tego przepisu wymaga stwierdzenia skuteczności wezwania poborowego. Brak skutecznego wezwania czyni bezprzedmiotowymi rozważania, czy i jakie środki organizacyjne przedsięwziął skarżący w celu utrudnienia powołania go do służby wojskowej. Rzeczą organów administracji wojskowej jest bowiem skuteczne doręczenie poborowemu wezwania do stawiennictwa i dopiero stwierdzenie, że dokonano wezwania w trybie odpowiadającym przepisom k.p.a., a mimo tego poborowy nie stawił się w wyznaczonym terminie - czyniłoby zasadnym zastosowanie art. 46 ust. 2 pkt 2 lit e) ustawy.

Podkreślić należy, że skoro Konstytucja RP w zakresie konkretyzacji powszechnego obowiązku obrony odsyła do przepisów ustawy zwykłej, a przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej zawierają ścisłe określenie obowiązków i uprawnień obywateli, również co do terminów i przesłanek przeniesienia do rezerwy, to niedopuszczalne jest odwoływanie się do ogólnej normy konstytucyjnej, by uzasadnić rozszerzającą interpretację unormowań o charakterze wyjątków od generalnej zasady dotyczącej przenoszenia poborowych do rezerwy.

Skoro zatem zarzuty skargi kasacyjne okazały się być zasadne i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydając zaskarżony wyrok naruszył prawo materialne - przepis art. 46 ust. 2 pkt 2 lit d) przez jego błędną wykładnię oraz art. 46 ust. 2 pkt 2 lit e) ustawy przez jego wadliwe zastosowanie to zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie art. 185§1 p.p.s.a.