Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1351/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1a i 1c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 469
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda Sędziowie: WSA Krystyna Daniel WSA Paweł Darmoń (spr.) Protokolant: sekr. sądowy Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 27 sierpnia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stosunków wodnych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej B. K. kwotę 557,00 zł (pięćset pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 22 czerwca 2015r. znak: [...] odmówił nakazania A. W. przywrócenia stosunków wodnych na działkach położonych w K., oznaczonych w ewidencji geodezyjnej numerami [...], [...], [...] oraz [...] i wykonania urządzeń zapobiegających spływowi wody na sąsiadujące działki nr [...] i [...] stanowiące własność B. K..

W uzasadnieniu decyzji opisano przebieg postępowania w sprawie wskazując, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 30 marca 2015r. [...] uchyliło poprzednio w sprawie wydaną decyzję i wskazało, iż nie ustalono czy doszło do zmiany stosunków wodnych przy budowie drogi oraz powstania szkody na działkach [...] i [...]. Wobec powyższego dokonano powtórnej analizy opinii biegłego, zarzutów podniesionych w odwołaniach stron, pisma Kancelarii Adwokackiej z dnia 16 czerwca 2015 r. i pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W konsekwencji organ I instancji ustalił, iż działki [...], [...], [...] oraz [...] w K. (własność A. W.) położone są na wzniesieniu, w sąsiedztwie działki [...], stanowiącej własność B. K.. Wszystkie te działki położone są powyżej działek nr [...] i [...] (własność B. K.). Organ oceniając opinię biegłego z listopada 2014r oraz uzupełnienie do opinii z dnia 10.12.2014r. w konfrontacji z wizją w terenie stwierdził, że na działce nr [...] w K. doszło do zmiany stanu wody na gruncie, jednak szkody na działce skarżącej nie są spowodowane utwardzeniem terenu na działce [...]. Droga została wykonana z gruzu i pospółki tj. z materiału o podobnej przenikalności jak grunt i woda rozlewa się tak samo jak poprzednio, gdy grunt nie był utwardzony. Samo naruszenie stanu wody na gruncie bez udowodnionej szkody nie uprawnia Wójta do wydania nakazu wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom.

Odwołanie od tej decyzji złożyła B. K., wskazując na naruszenia przepisów procedury administracyjnej to jest art. 7, 77 § 1, 78 § 1 i 2, 80 kpa, a także naruszenia prawa materialnego w postaci art. 29 ustawy prawo wodne. Wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi i instancji.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, iż organ nie zastosował się do wskazówek w poprzednio wydanej przez Kolegium decyzji. Wskazano między innymi, iż "zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo wodne, właściciel gruntu nie może odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Zakaz objęty wskazaną regulacją obowiązuje bez względu na to, czy odprowadzanie to będzie stanowić źródło szkody (zob. J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz; wyd. 2010; także M. Kałużny, Prawo wodne. Komentarz; wyd. 2012). Pamiętać należy, iż odmiennie niż w przypadku zakazu dokonywania zmian stanu wody, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy, zakaz odprowadzania wód opadowych i ścieków na grunty sąsiednie z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy nie został przez ustawodawcę powiązany z koniecznością ustalenia wystąpienia szkody dla gruntów sąsiednich z tym odprowadzaniem związanej. Jak się wydaje, już samo odprowadzanie wód opadowych na tereny sąsiednie stanowi źródło szkody (immisja). Zakaz ten ma więc charakter bezwzględny, wyłączający oddziaływanie na grunty sąsiednie przez odprowadzanie wody i ścieków poza obszar własnej nieruchomości. Zakaz ten wynika z ogólnej zasady polegającej na wykonywaniu prawa bez uszczerbku dla innych osób, a naruszenie tego zakazu stanowi w istocie samoistne źródło szkody. Przyjmuje się przy tym, że względem właściciela gruntu, który odprowadza wody opadowe z terenu swojej nieruchomości na grunty sąsiednie należy odpowiednio stosować art. 29 ust. 2 i 3 Prawa wodnego." W związku z powyższym podniesiono, iż organ I Instancji uchylił się od uwzględnienia faktu, iż bezpośrednim skutkiem wykonania przez A. W. obiektu budowlanego - drogi dojazdowej na działce nr [...] doszło do faktycznego naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo wodne. Powstała na działce nr [...] droga dojazdowa podlega bezpośredniej ekspozycji na opady atmosferyczne. Na jej powierzchnię trafia znaczna ilość wody opadowej, która powinna być w należyty sposób zagospodarowana na gruncie inwestora. W obecnej sytuacji, wody z nawierzchni wybudowanej na działce nr [...] drogi faktycznie trafiają na grunty skarżącej, co samo w sobie stanowi szkodę, o której mowa w przywoływanych przepisach.

W ocenie odwołującej istnieją podstawy prawne, aby już tylko w przypadku stwierdzenia odprowadzania wód opadowych na grunty sąsiednie, nakazać właścicielowi w oparciu o art. 29 ust. 3 Prawa wodnego zaniechanie odprowadzania wód oraz nakazać wykonanie urządzenia zapobiegającego dalszemu przedostawaniu się wód opadowych na grunty sąsiednie.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 27 sierpnia 2015 r., znak [...]- działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r. póz. 469) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, że zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód, oraz ścieków na grunty sąsiednie.

Na właścicielu gruntu ciąży ponadto obowiązek usunięcia przeszkód, oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Z brzmienia cytowanego przepisu wynika zatem ogólny zakaz dokonywania przez właściciela działki jakichkolwiek zmian stanu wody na gruncie oraz kierunku jej spływu, ze szkodą dla gruntów sąsiednich, oraz obowiązek prawny usunięcia wszelkich przeszkód oraz zmian powstałych na jego działce, jeżeli szkodliwie wpływają one na grunty sąsiednie.

Następnie opisano stan faktyczny, który zdaniem organu nie jest kwestionowany przez strony. Sporna pozostała kwestia oceny jego skutków prawnych.

A. W. w okresie od jesieni 2011 roku do maja 2012 utwardził na swojej nieruchomości istniejący dojazd do zabudowań z drogi gminnej w ten sposób, iż nasypał na tej działce gruz betonowy i kamień (pospółkę) na szerokości około 4,5m w górnej części i około 4,7m w dolnej części oraz długości około 95 m. Utwardzenia dokonano na działce [...] i [...] w tym częściowo po gruncie stanowiącym uprzednio dojazd do zabudowań, częściowo w nowym miejscu. Gruz podwyższył teren na w/w odcinku w stosunku do otaczającego terenu na o około 1,5 m (wysokość pomiędzy dolną częścią nasypu, a rzędną jezdni). W czasie postępowania prowadzonego przez Burmistrza Miasta i Gminy [...], wzdłuż tego nasypu po obu stronach (na odcinku około 20 m) wykonane zostało zagłębienie w formie rowu odwadniającego o szerokości i głębokości średnio około 20 cm oraz dwie studzienki, jedna na działce nr [...] A. W., (przy granicy z działką gminną nr [...]), druga na działce gminnej nr [...] Obie studzienki zostały zlikwidowane przed rozpatrzeniem przez Kolegium Samorządowe odwołania B. K. od decyzji wydanej przez Burmistrza Miasta i Gminy [...]. Droga gminna Gminy [...] w części sąsiadującej z działką [...] znajduje się na działce [...] i na cz. działki [...]. Pod drogą gminną znajduje się przepust odprowadzający na działkę [...] i [...] wody opadowe spływające z drogi i chodnika gminnego. Droga gminna istnieje od 30 lat, a jej ostatnia przebudowa miała miejsce w 2006 r. Brak jest dokumentów dotyczących zakresu przebudowy. Obecnie woda spływająca z działki [...] gromadzi się w jej dolnym odcinku na drodze gminnej na działce [...] i jej nadmiar, częściowo spływa na dalszą część drogi gminnej oraz częściowo do przepustu pod drogą gminną. Na drogę gminną i do przepustu w czasie deszczu spływa też woda z utwardzonego podjazdu na działce [...] i z chodnika. Zatem na działki B. K. nr [...] i nr [...] spływa woda z przepustu pod drogą gminną, z drogi gminnej, na którą to drogę spływa woda z działki [...], z działki [...] i chodnika dla pieszych. Przed utwardzeniem gruntu na działkach [...] i [...] w dolnym odcinku działki [...] gromadziła się woda spływająca z działek powyżej i częściowo spływała na dalszą cześć drogi gminnej oraz częściowo do przepustu pod drogą gminną. Z tego stanu faktycznego wynika, iż na działce A. W. nr [...] zmienił się kierunek spływu wód przez podniesienie terenu na odcinku, na którym dokonano utwardzenia terenu. Organ I instancji stwierdza, iż powyższa zmiana nie wpływa niekorzystnie na działki usytuowane poniżej tej działki t.j na działki nr [...] i nr [...] ponieważ; utwardzenie gruntu na działce A. W. nie zwiększyło ilości wody wpływającej na drogę gminną i na działki B. K.. Przed budową drogi woda spływała na działki w takiej samej ilości. W tym względzie organ powołuje się na opinię biegłego z listopada 2014 r. ( str.4, i 8) wraz z jej uzupełnieniem oraz ustaleniami w trakcie oględzin na gruncie.

W opinii stwierdzono, że pomimo zmiany kierunku spływu wody, nadal na działki B. K. spływa taka sama ilość wody. Droga, bowiem wykonana jest z gruzu i pospółki, które to materiały mają podobną przepuszczalność jak grunt. Grunty rolne 0,2, żwir 0,15-0,30. Woda spływająca na działki położone poniżej drogi gminnej nie stoi na tych działkach, a spływa zgodnie z prawem grawitacji do cieku wodnego.

Organ przeprowadza analizę art. 29 ust. 3 ustawy prawo wodne i wskazuje, że decyzję o nakazaniu przywrócenia stanu poprzedniego lub urządzeń zapobiegających szkodom wydaje się jedynie w sytuacji stwierdzenia, iż nastąpiło 1) naruszenie stosunków wodnych, 2) szkoda oraz 3) związek przyczynowy między jednym a drugim.

Następnie stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie brak jest wszystkich elementów potrzebnych do wydania decyzji o nakazaniu wykonania urządzeń lub o nakazaniu przywrócenia stanu poprzedniego.

W ocenie Kolegium opartej na analizie dokumentacji zawartej w aktach - szkoda nie została wykazana przez stronę postępowania. Nie stwierdzono jej również w postępowaniu przed organem.

Odnośnie dostrzeżonej niespójności występującą w opinii biegłego, która z jednej strony stwierdza, iż brak jest szkód na gruncie należącym do skarżącej, zaś z drugiej strony sygnalizuje konieczność dokonania pewnych robót celem eliminacji problemu, Kolegium stwierdza, iż z dokumentacji zawartej w aktach wynika, że fakt spływania na nieruchomości należące do skarżącej wód z działek położonych wyżej jest niekwestionowany. Jednakże pomimo tego nie można mówić o szkodzie na działkach skarżącej. Spływ wód wynika z naturalnego ukształtowania terenu i dokonanie utwardzenia gruntu podjazdu przez A. W. nie wpływa na zwiększenie intensywności spływu wód. Brak jest jakiegokolwiek widocznego, negatywnego wpływu na nieruchomość skarżącej. Zdaniem Kolegium nie można podzielić poglądu odwołania, iż samą szkodą jest już to, że woda przepływa przez nieruchomość (zresztą bez związku z jakimikolwiek działaniami, a z uwagi na ukształtowanie terenu). Nie może to być również szkoda potencjalna.

Odnosząc się na koniec do zarzutów odwołania, iż organ I instancji nie wykonał zaleceń wydanej w sprawie uprzednio decyzji organu odwoławczego Kolegium wskazało, iż zalecenia te zmierzały do przesądzenia przez organ o istnieniu bądź nie przesłanek do wydania decyzji w sprawie. W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ przesądził tę kwestię.

Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie B. K., zarzucając jej naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i § 2 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego- poprzez zaniechanie przeprowadzenia wszechstronnego, wnikliwego i zobiektywizowanego postępowania wyjaśniającego, bezpodstawne ograniczenie postępowania dowodowego i nieuwzględnienie wniosku dowodowego strony o uzupełnienie opinii biegłego, oraz dokonanie zawężonej, dowolnej oceny dowodów opartej na pobieżnej i wybiórczej analizie materiału dowodowego w zakresie rozpoznania zarzutu podniesionego przez skarżącą, a sprowadzającego się do naruszenia przez inwestora A. W. zakazu odprowadzania wód opadowych z nawierzchni powstałej drogi dojazdowej na działce nr [...] na położone w sąsiedztwie grunty skarżącej;

2. art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - poprzez błędne przyjęcie przez organ odwoławczy w ślad za organem I instancji, że wykonanie przez A. W. drogi dojazdowej na działce nr [...] w K. nie skutkowało naruszeniem ustawowego zakazu odprowadzania wód opadowych na grunty sąsiednie, a stwierdzona równocześnie wskutek realizacji inwestycji zmiana kierunku spływu wody opadowej nie powoduje szkód na gruncie sąsiednim - a w konsekwencji nieuprawnione odstąpienie od nałożenia na A. W. obowiązku wykonania urządzeń zapobiegających odprowadzaniu wód opadowych z wybudowanej przez tego inwestora drogi dojazdowej na działce nr [...] na grunty stanowiące własność skarżącej;

3. art. 107 § 3 w zw. z art. 140 kpa - poprzez niepełne i wybiórcze omówienie podstawy faktycznej i prawnej wydanego rozstrzygnięcia, uniemożliwiające stronie weryfikację zasadności stanowiska organu odwoławczego, a to wobec bezpodstawnego uchylenia się od ustosunkowania się przez organ odwoławczy do zarzutów podniesionych w odwołaniu złożonym przez skarżącą;

4. art. 8 w zw. z art. 140 kpa - poprzez naruszenie zasady zaufania do organów administracji publicznej, a to wskutek rażącego i bezpodstawnego odstąpienia przez organ odwoławczy od stanowiska wyrażonego już uprzednio w tej samej sprawie w decyzji kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 30 marca 2015 r. znak [...] w zakresie odnoszącym się do zakresu niezbędnego do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz konieczności oceny prawnej sprawy w kontekście naruszenia ustawowego zakazu odprowadzania wód opadowych na grunty sąsiednie przy realizacji spornej inwestycji, polegającej na budowie drogi dojazdowej na działce sąsiadującej z gruntami skarżącej.

Z uwagi na wskazane uchybienia, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano na to że sporna inwestycja obejmować miała m.in. nasypanie gruzu betonowego i kamienia na szerokości 4,5 m - 4,7 m na długości ok. 95 m na działce ewidencyjnej nr [...] (obecnie po podziale - nr [...]) . Skutkiem wykonania drogi doszło w tym miejscu do podniesienia poziomu terenu o około 1,5 m (wysokość pomiędzy dolną częścią nasypu a rzędną jezdni).

Mając na uwadze przytoczone przez Kolegium - jak się wydaje bezsporne ustalenia - organ odwoławczy zdaniem skarżącej całkowicie przeoczył, że taki stan faktyczny wypełnia hipotezę przepisu (zakazu) art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo wodne i już tylko z tej przyczyny uzasadniał zastosowanie dyspozycji art. 29 ust. 3 tej ustawy względem właściciela działki nr [...].

Biorąc pod uwagę powyższe, skoro już organy obu instancji ustaliły, że wody opadowe pochodzące m.in. z nawierzchni drogi dojazdowej na działce nr [...] są odprowadzane na grunt skarżącej, to równocześnie bezpodstawnie uznały, że w analizowanych okolicznościach nie zachodziła konieczność nałożenia także na A. W. obowiązku restytucji w zakresie ukształtowania terenu działki nr [...] do stanu przed budową drogi dojazdowej, względnie nałożenia na inwestora konkretnych nakazów, odnoszących się do wykonania urządzeń zapobiegających bezprawnemu odprowadzaniu wód opadowych z powierzchni wykonanej drogi dojazdowej na grunty skarżącej (przy utrzymaniu istniejącego zagospodarowania). Dopiero więc rozpoznanie sprawy przez pryzmat likwidacji skutków naruszenia zakazu przewidzianego w art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo wodne, od czego uchyliło się Kolegium w zaskarżonej decyzji, zapewni skarżącej ochronę prawną i doprowadzi do prawidłowego zastosowania przez orzekające w sprawie organy przepisu art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Już tylko wobec odstąpienia przez Kolegium od rozpoznania i oceny sprawy w przedstawionym powyżej zakresie, zaskarżona decyzja pozostaje wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Dalej wskazano, że motywy orzeczenia organu administracji publicznej, w tym orzekającego w instancji odwoławczej, winny przedstawiać zarówno przesłanki faktyczne jak i prawne jego wydania (por. art. 107 § 1 w zw. z art. 107 § 3 i art. 140 kpa). Skarżąca wskazała na zaniechaniu przez organ obowiązku wyczerpującego wyjaśnienia i ustosunkowania się do zarzutów skarżącej zawartych w odwołaniu, która wskazywała po wielokroć na potrzebę rozpoznania zgłoszonego żądania także przy pryzmat naruszenia zakazu z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo wodne.

Nadto zwróciła uwagę na okoliczność, że zawarte w zaskarżonej decyzji stanowisko organu odwoławczego o akceptacji rozstrzygnięcia organu I instancji pozostaje w rażącej sprzeczności z wykładnią przepisu art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo wodne i wskazówkami co do dalszego postępowania zawartymi w wydanej uprzednio w tej samej sprawie decyzji kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 30 marca 2015 r. znak [...]. Należy wskazać, iż na stronie 4 uzasadnienia decyzji kasacyjnej z dnia 30 marca 2015 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, iż: wykonanie utwardzonej drogi zmieniło stan wody na działce, to brak jest wystąpienia szkody w wyniku odprowadzania wód o zmienionym torze spływu na grunty sąsiednie. Niemniej art. 29 ust. 1 pkt 2 w swoim wyrzeczeniu nie zawiera słowa "szkoda". Zakaz ten obowiązuje bez względu na to, czy odprowadzanie to będzie stanowić źródło szkody , bowiem ma charakter bezwzględny, wyłączający oddziaływanie na grunty sąsiednie przez odprowadzanie wody poza obszar własnej nieruchomości. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji winien rozpatrzyć możliwość zobowiązania P. A. W. do wykonania urządzeń związanych ze zmianą stanu wody na swoim gruncie a zwłaszcza kierunku odpływu wody w związku z wykonywaniem swojego prawa, ale bez uszczerbku dla innych osób.

Pomimo wniosku o uzupełnienie opinii przez tego samego lub innego biegłego w analizowanym zakresie, organ odwoławczy nie poddał rzeczowej i wnikliwej krytyce opinii biegłego. Nie sposób uznać wypowiedzi biegłego wskazującego na niezmienioną ilość wody opadowej odprowadzanej z terenu działki nr [...] na grunty sąsiednie przed wykonaniem i po wykonaniu drogi dojazdowej przez A. W. za decydującą dla wyrażenia oceny o braku naruszenia przez inwestora zakazu, o którym mowa w powołanym przepisie. Fakt ten - zgłaszany organom w zarzutach do opinii - prowadzi do wniosku, że organy obu instancji oceniając wydane w sprawie opinie, jako miarodajne, spójne, wystarczające i nie wymagające uzupełnienia - naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa). Dalej wskazano na merytoryczną niespójność stanowiska organu odwoławczego. Z jednej bowiem strony Kolegium wskazuje, że akceptuje wnioski opinii biegłego sprowadzające się do konkluzji o braku szkody dla działki nr [...] w wyniku budowy drogi dojazdowej i zmiany kierunku spływu wód opadowych z działek A. W.. Z drugiej zaś strony Kolegium skrzętnie pomija w swojej argumentacji, że przedmiotem wniosków i zaleceń biegłego zawartych w opinii były przecież konkretne roboty i zaproponowane rozwiązania, które należałoby wykonać w celu "wyeliminowania problemu". Zdaniem skarżącej stanowisko organu odwoławczego o rzekomym braku szkody pozostaje w całkowitym oderwaniu od realiów sprawy. Organ wprawdzie odnotował, że wody z terenu spornej inwestycji przedostają się na działkę nr [...] bądź to poprzez istniejący, nielegalny przepust w drodze gminnej, bądź to poprzez przelewanie się przez nawierzchnię tej samej drogi. Organ II instancji zbagatelizował w tym kontekście wyjaśnienia skarżącej, która w toku całej sprawy konsekwentnie utrzymywała, że woda z gruntów A. W. położonych powyżej drogi gminnej dostaje się na działkę nr [...], powodując tamże szkody w postaci zalewania (przy większych, długotrwałych opadach) i erozji gleby.

Za niezrozumiałe i bezpodstawne uznaje skarżąca stanowisko organu II instancji sprowadzające się do konkluzji, że wskutek zmiany stanu wody na gruncie nie doszło jednak do wyrządzenia szkody na gruntach skarżącej. Z utrwalonej wykładni przepisu art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo wodne ugruntowanego orzecznictwem sądów administracyjnych wynika, że pojęcie "szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie " nie może być ujmowane wyłącznie w oparciu o cywilnoprawne pojęcie szkody, rozumianej głównie jako uszczerbek majątkowy lub utrata realnie spodziewanych korzyści. W rozumieniu ustawy Prawo wodne, "szkoda" może również polegać na tym, że pojawia się już tylko zagrożenie dla nieruchomości sąsiedniej m.in. w postaci niebezpieczeństwa zalania lub zatopienia. Szkodą może być także uszczerbek, która może ewentualnie powstać w wyniku katastrofalnego zdarzenia atmosferycznego. Jeśli szkodliwe następstwa dla gruntów sąsiednich wynikłe z katastrofalnych zdarzeń losowych będą zarazem wynikiem zmian dokonanych na gruncie sąsiada, to tym samym nawet tylko potencjalne ryzyko zalania gruntów sąsiednich, uzależnione od zdarzeń nadzwyczajnych, ale będące także wynikiem zmian stosunków wodnych na gruncie sąsiednim, może być uznane za szkodę w rozumieniu art. 29 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego ( wyroki NSA z dnia 12 września 2008 r. sygn. akt II OSK 102/07 oraz z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II OSK 1035(2011). Pomimo wskazania, przez skarżącą że wskutek zmiany stanu wody na gruncie A. W. oraz wskutek odprowadzania z tego terenu wód opadowych dochodzi do przypadków zalewania gruntu działki nr [...]- to nieuprawnione było stwierdzenie, że B. K. nie doznała szkody także w rozumieniu art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo wodne. Tymczasem, zdaniem skarżącej każde zalanie jej gruntu, czy to wskutek celowego odprowadzenia wód opadowych, czy też tylko w następstwie dokonania zmiany kierunku odpływu wód opadowych z gruntów A. W. powoduje powstanie tak rozumianej szkody.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według tych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna i w konsekwencji prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zasługują na uwzględnienie podnoszone w skardze zarzuty dotyczące naruszeń prawa materialnego a to art. 29 ust 1 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 29 ust 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r prawo wodne ( t.j. Dz. U z 2015 r poz. 469 ) a także procedury administracyjnej w szczególności art. 7 , art 77 § 1 , art. 78 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r kodeks postepowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 30 , poz. 168 z późn. zm.).

Stosownie do art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód, oraz ścieków na grunty sąsiednie. ( ust 1)

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód, oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich ( ust 2 ). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie , wójt , burmistrz lub prezydent miasta może , w drodze decyzji , nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. ( ust 3 )

W pełni zgodzić się należy z argumentami skargi, które wskazują na to , że uregulowanie wynikające z art. 29 ust 1 pkt 2 prawa wodnego ma charakter bezwzględny i nie jest uzależnione od tego czy na nieruchomości sąsiedniej wystąpi szkoda czy też nie. Takie naruszenie zakazu ustawowego może spowodować wszczęcie postępowania administracyjnego w wyniku, którego możliwe jest wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (alternatywny sposób załatwienia sprawy). Prowadzone postępowanie administracyjne powinno, zatem zmierzać do wyjaśnienia i ustalenia czy istnieją podstawy do nałożenia na właściciela obowiązków określonych w art. 29 ust 3 prawa wodnego. W tym artykule mowa o każdej zmianie stanu wód, która pociąga za sobą szkodliwe skutki dla sąsiednich nieruchomości. Ustawa prawo wodne dotyczy szeroko rozumianych "stosunków wodnych " a z wymienionymi w art. 29 ustawy nagannymi działaniami właściciela wobec gruntów sąsiednich wiąże określoną odpowiedzialność. Organ administracji ma, zatem obowiązek zastosować art. 29 ust 3 w przypadku stwierdzenia zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 29 ust 1 pkt 1 i 2 a następnie nałożyć w drodze decyzji administracyjnej sankcję za spowodowanie zmiany stosunków wodnych. Podobne stanowisko zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 lutego 2007 r , sygn. akt II SA/KR 3049/03 , w którym wyjaśnił, że : zastosowanie sankcji przewidzianej w art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.), może mieć miejsce w przypadku stwierdzenia, iż zachodzi którakolwiek z okoliczności wymienionych w ust. 1 tej normy. Sankcja przewidziana w ust. 3 nie dotyczy natomiast sytuacji unormowanej w ust. 2, ponieważ unormowano tam obowiązki właściciela gruntu usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody powstałych na skutek działań osób trzecich lub wskutek przypadku, niezależnie od woli właściciela gruntu. Nałożenie obowiązku wynikającego z ust. 3 ustawy musi być zatem poprzedzone ustaleniem, że właściciel gruntu zmienił stan wody na gruncie, zwłaszcza kierunek odpływu wody opadowej, lub kierunek odpływu wody ze źródeł, bądź też, że odprowadza wody lub ścieki na grunty sąsiednie.

Oceniając dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie stwierdzić należy że organy nie zbadały należycie czy spełnione zostały przesłanki art. 29 ust 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r prawo wodne do wydania decyzji, nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, w kontekście możliwego odprowadzania przez A. W. wód (ust. 1 pkt 2 ) na działkę skarżącej. Organy nie przeprowadziły kompleksowego postępowania a także nie dokonały prawidłowej wykładni powołanego przepisu ustawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne będą miały na względzie że zakaz odprowadzania wód o którym mowa w art. 29 ust 1 pkt 2 dotyczy głównie wód opadowych, które wskutek utwardzenia powierzchni nieruchomości, bądź jej zabudowy spływają na grunty sąsiednie, gdyż zmieniona jest powierzchni gruntu w którą woda opadowa może wnikać w sposób naturalny. Odprowadzanie wód jest efektem działalności człowieka w przeciwieństwie do odpływu wód, który ma charakter naturalny. Właściciel nieruchomości przeprowadzający jakiekolwiek roboty budowane na swojej nieruchomości nie może do takiej sytuacji dopuścić, bowiem wody opadowe zobowiązany jest zagospodarować na własnym terenie.

Nie budzi wątpliwości, że w terenie utwardzonym przez uczestnika A. W., który urządził sobie na swojej nieruchomości nr [...] połozonej w K. dojazd do domu , poprzez wysypanie gruzu i kamieni , przez podniesienie terenu o około 1,5 m- nastąpiła zmiana kierunku spływu wód i odprowadzane są z tej działki wody na grunty sąsiednie : stanowiące drogę gminną i te należące do skarżącej B. K. działki [...] i [...] wbrew bezwzględnemu zakazowi z art. 29 ust 2 prawa wodnego. Tych okoliczności organ w ogóle nie poddał ocenie, w zaskarżonej decyzji, przez co naruszył art. 107 § 3 kpa ,choć próbował się tym zając organ II instancji w decyzji kasacyjnej z dnia 30 marca 2015 r, [...] (k- 4 ). To działanie właściciela wymaga reakcji ze strony organu.

Zdaniem organu choć niezaprzeczalnie doszło do zmiany stanu wody na działce [...] w K. z uwagi na utwardzenie terenu to woda rozlewa się tak samo na działkach należących do skarżącej jak poprzednio, gdy grunt powyżej nie był utwardzony. Skoro nie ma udowodnionej szkody to nie ma nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Takie rozumowanie organu jest błędne, bowiem doszło do zakazanej i szkodliwej zmiany stosunków wodnych poprzez odprowadzanie wód a samo wydanie decyzji w tych okolicznościach nie wymaga udowodnienia szkody.

Sporządzona w sprawie opinia biegłego mgr inż. M. J. wraz z uzupełnieniem zawiera sprzeczności, (choć był wniosek skarżącej z dnia 16 stycznia 2015 r o jej ponowne uzupełnienie), które poddają w uzasadnioną wątpliwość wnioski, jakie wyprowadził z niej organ. Z jednej strony biegły analizując istniejące spływy wód nie dostrzega żadnych szkód na działkach skarżącej ( choć kierunek spływu wód na działce [...] uległ zmianie i wody na grunt sąsiedni są odprowadzane) a z drugiej strony dostrzegając szkodliwą uciążliwość wywołanych zmian wskazuje na najbardziej racjonalny i ekonomiczny sposób rozwiązania problemu przez wstawienie korytek betonowych w poprzek drogi dojazdowej za bramą wjazdowa ( patrząc) z dołu oraz wstawienie korytek betonowych od istniejących korytek przy drodze gminnej wzdłuż granicy drogi gminnej z dz. ew. [...], [...], [...]. Należy zlikwidować rowki wykonane na dz. ew. [...] powyżej bramy. ( k – 7 opinii) W opinii dokładnie nie wskazano i przekonująco nie oceniono jak stwierdzona zmiana kierunku spływu wód wpływa na działkę skarżącej, nie sporządzono mapy spływu wód przed i po wykonaniu dojazdu na działce [...].

Organ rozstrzygając w kwestii odpowiedzialności związanej ze zmianą stosunków wodnych ustali przy pomocy wszelkich dopuszczalnych środków dowodowych, w tym oględzin nieruchomości i opinii biegłego, czy właściciel nieruchomości [...] ( na której doszło do zmiany stanu wody na gruncie ) odprowadza bądź odprowadzał wody na grunty sąsiednie w tym na dz. ew. [...] i [...] i w jaki sposób . Należy uzupełnić dotychczasową opinię bądź ponownie zlecić biegłemu jej sporządzenie. Następnie organ dokona oceny dowodów i rozstrzygnie czy jest potrzeba wykonania stosownych urządzeń zapobiegających szkodom (np. odwodnienie, drenaż, studzienki chłonne ), ewentualnie gdzie i przez kogo mają być wykonane.

Z postępowania przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego ( wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8.01.2015, sygn.. akt II SA/Kr 1571/14 ) wynika że uczestnik nie tylko wysypał na grunt gruz i kamienie, ale także wykonał jedną bądź dwie studzienki, które zostały zlikwidowane, dotychczas nie wiadomo czy wykonał czy udrożnił rów odwadniający a także czy wykonał na nowo czy też wymienił przepust betonowy

Wszystkie naprowadzone motywy sprawiły, że orzeczono jak w sentencji wyroku na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 a i 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 poz. 270). O kosztach postepowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.