Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 139/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-02 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6540
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Marcinkowska po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. z dnia 18 marca 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na bezczynność Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 5 maja 2014 r. (dot. [...]) postanawia: -odmówić przyznania prawa pomocy-


UZASADNIENIE

W toku postępowania sądowego w następstwie wezwania do uiszczenia wpisu od złożonej skargi M. M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z nadesłanego urzędowego formularza wniosku wynikało, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną Mx. M. oraz dwójką małoletnich dzieci. Podniósł, że od ponad pięciu lat pozostaje bez pracy,

a źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony z tytułu umowy o dzieło

i umowy zlecenia oraz czynsz z najmu mieszkania - łącznie 2.500 zł. Wnioskodawca ujawnił, że posiada dwa mieszkania w [...] (o powierzchni 105 m2 oraz 39 m2) oraz działkę budowlaną w [...] o wielkości 384 m2, natomiast nie posiada oszczędności. Wskazał, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu kredytu mieszkaniowego, nominowanego w euro – 43 tys. euro do spłaty do 2027 r. Podał, że rata kredytu wynosi 330 euro. Podniósł, że z uwagi na przekroczony dochód na 1 osobę w rodzinie o 50 zł, nie przysługuje mu pomoc z ośrodka pomocy społecznej.

W ślad za złożonym wnioskiem M. M. przesłał do Sądu przy piśmie z dnia 20 marca 2015 r., kopie dokumentów w nieczytelnej wersji pdf, które, jak to określił, dotyczą sytuacji jego rodziny.

Zarządzeniem z dnia 24 marca 2015 r., Przewodnicząca Wydziału II poinformowała skarżącego, że nadesłana pocztą elektroniczną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie korespondencja z dnia 23 marca 2015 r., wraz z załączonymi skanami dokumentów dotyczącym sytuacji finansowej rodziny nie stanowi pisma procesowego w rozumieniu art. 46 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", gdyż powołana ustawa nie dopuszcza posługiwania się dokumentem elektronicznym, a przekazywanie pism za pośrednictwem poczty elektronicznej jest nieskuteczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W związku z powyższym Przewodnicząca Wydziału II wezwała skarżącego do złożenia pisma wraz z załącznikami w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (art. 49 § 2 P.p.s.a.).

Powyższe zarządzenie zostało M. M. doręczone w dniu 30 marca 2015 r. jednak w wyznaczonym przez Sąd terminie skarżący nie nadesłał ww. pism.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 lutego 2015 r., zostały wykonane kserokopie dokumentów źródłowych, dotyczących stanu majątkowego M. M. i dołączone do II KO/Wa 68/15.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – czego żąda skarżący – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na wstępie należy podkreślić, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania

z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Nadto strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia jego kosztów, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić – w sposób bardzo rzetelny – okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.

Skoro obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 P.p.s.a., obciąża wnioskodawcę, winien on złożyć pełne, jasne, a przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu stanu majątkowego jest uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych w trybie art. 255 cytowanej ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II GZ 332/08 – System Informacji Prawniczej Lex nr 551914). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł NSA np. w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208, w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552504, w postanowieniu z dnia 23 marca 2012 sygn. akt I OZ 184/12 - 1136769 oraz w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 182/12 - Lex 1136768).

Dokonując analizy złożonego przez M. M. oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz kserokopii dokumentów, znajdujących się przy II KO/Wa 68/15, Sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.

Jakkolwiek zadeklarowany przez stronę w formularzu dochód miesięczny

w gospodarstwie domowym, wynoszący 2.500 zł, nie jest znaczny, to jednak M. M. jest posiadaczem trzech nieruchomości: dwóch mieszkań w [...] oraz działki budowlanej na [...]. Z tytułu najmu jednego z nich (mniejszego) uzyskuje dochód w wysokości 1.600 zł miesięcznie, jednak - według oświadczenia skarżącego - dochody te w całości wydatkowane są na spłatę zaciągniętego kredytu hipotecznego.

W ocenie Sądu, ujawniona przez skarżącego okoliczność, dotycząca spłaty kredytu, nie może być uznana za zdarzenie przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. jw.). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05).

Z tego względu należy uznać, że skoro skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, to ma również możliwość poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowanie wynoszą 100 zł (należny wpis sądowy od skargi).

Nadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, publ. jw.). Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Zatem w analizowanej sytuacji w ramach planowania wydatków, prowadząc tak rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, skarżący powinien uwzględnić także konieczność zapewnienia środków na ich prowadzenie. Skoro M. M. środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05, publ. jw.).

Z akt sprawy oraz złożonych dokumentów, nie wynika również, aby M. M. był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Sąd zauważa, że skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05, publ. jw.). Okoliczność, że skarżący jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna i – jak podnosi – nie otrzymał jeszcze żadnej propozycji pracy – nie oznacza aktywnego jej poszukiwania.

Należy również zauważyć, że żona skarżącego – Mx. M. nabyła i posiada prawa do 90 udziałów kapitału zakładowego spółki [...] Sp. z o.o. w [...] o wartości nominalnej 45.000. Co prawda skarżący oświadczył, że na podstawie aktu notarialnego z dnia 10 grudnia 2007 r. on i jego żona ograniczyli obowiązującą ich wspólność ustawową w ten sposób, że dokonali częściowego podziału majątku wspólnego tak, że wszystkie prawa wynikające z 90 udziałów kapitału zakładowego [...] Sp. z o.o. w [...] o wartości nominalnej 45.000 aktualnie stanowią majątek osobisty Mx. M., jednak w ocenie Sądu, fakt częściowego podziału majątku wspólnego nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy.

Niezależnie do powyższych uwag, zauważyć należy, że w wyznaczonym przez Sąd 7 dniowym terminie, M. M. nie wykonał wezwania Przewodniczącej Wydziału II z dnia 24 marca 2015 r., i nie przesłał do Sądu papierowej wersji pisma wraz z załącznikami, które jak sam podkreślił, stanowią dokumenty dotyczące sytuacji finansowej jego rodziny. Brak działania i współdziałania z Sądem przez wnioskodawcę w tym zakresie powoduje, że złożone na formularzu oświadczenie nie może zostać zakwalifikowane jako zawierające wystarczające dane niezbędne dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych (por. postanowienie NSA z dnia 5 września

2005 r., sygn. akt II FZ 414/05).

Jeszcze raz podkreślić należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 §

1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne (nie budzące wątpliwości) dane o jej stanie majątkowym

i dochodach.

Skoro zatem M. M. w wyznaczonym terminie nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ponadto informacje ujawnione w treści urzędowego formularza nie dają samodzielnej i miarodajnej podstawy do uznania, że skarżący, jako osoba uboga wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy odmówić jego uwzględnienia.

Na marginesie wskazać można, że kwestia oceny sytuacji majątkowej M. M. w sprawie, w której złożył on wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym była już przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który

w podobnych okolicznościach faktycznych oddalił zażalenie skarżącego na odmowne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (por. postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 331/15 dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl).

Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.