Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 246/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy J. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy J. a Wójtem Gminy T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy T. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2017 r. Wójt Gminy J. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy J. a Wójtem Gminy T. w sprawie dotyczącej wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E. K. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że E. K. od 15 lat, tj. od 2002 r. mieszka w Z. ul. K., gmina T. i jest tam zameldowana na pobyt czasowy. Zainteresowana od wielu lat nie mieszka w Gminie J., wyprowadziła się 15 lat temu ze swojego starego, w złym stanie domu umiejscowionego pod lasem z dala od innych gospodarstw i domów. Przeprowadziła się do znajomych - Państwa S., którzy zapewnili jej mieszkanie i opiekę. Dla zainteresowanej Z. (gmina T.) jest obecnie głównym ośrodkiem działalności, w którym koncentrują się jej czynności życiowe i osobiste, tam mieszka i ma opiekę lekarską (np. lekarz rodziny z T.). Zdaniem wnioskującego organu, trudno obecnie przypuszczać że zainteresowana chciałaby wrócić do J., gdzie jak ustalono, nie posiada żadnej rodziny ani nieruchomości.

W odpowiedzi na wniosek Wójta Gminy T. podniósł, że E. K. jest zameldowana na pobyt stały w miejscowości J., [...] J. W dniu 6 sierpnia 1996 r. zainteresowana zawarła akt notarialny, mocą którego przeniosła własność gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami na J. L., w zamian za co zobowiązał się on w zawartej umowie dożywocia do zapewnienia jej nieprzerwalnego zamieszkiwania w domu położonym w J. oraz zapewnienia jej niezbędnej pomocy i środków utrzymania. W związku z faktem, iż J. L. zam. J., [...] J. nie wywiązywał się z warunków zawartej przed notariuszem umowy dożywocia znajomi zainteresowanej - Państwo S. - zapewnili jej mieszkanie i opiekę, biorąc ją do swojego domu w Z. Pani E. K. zamieszkuje w Z. od 2002 r. W roku 2013 zmarł mąż D. S., który pomagał jej w opiece nad zainteresowaną. Z uwagi na fakt, iż D. S. jest dla E. K. osobą zupełnie obcą, a także biorąc pod uwagę okoliczność, że D. S. ma troje dzieci, nie jest ona w stanie dalej się nią opiekować. Ponadto, istotne w niniejszej sprawie jest także to, co zdaniem uczestnika postępowania nie zostało podniesione przez wnioskodawcę, a co ma w przedmiotowej sprawie fundamentalne znaczenie, że E. K. nie opuściła dobrowolnie domu w miejscowości J. (gdzie jest zameldowana na pobyt stały) lecz została do tego niejako zmuszona przez fakt, iż ze strony J. L. nie otrzymała należnej pomocy i opieki. Ponadto E. K., co prawda zamieszkuje u Pani S. od ponad 15 lat, jednakże jest ona u niej zameldowana jedynie na pobyt czasowy i od lutego 2018 r. D. S. nie zamierza jej przedłużać meldunku, gdyż musi zaopiekować się własną matką i nie będzie w stanie zajmować się także E. K.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych.

W niniejszej sprawie, spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem oba organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku E. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

Przystępując do rozpoznania przedmiotowego sporu wskazać należy, iż stosownie do treści art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takiej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ustawy). Dla rozpoznania zaistniałego w sprawie sporu o właściwość podstawowe znaczenie ma treść przepisu art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U z 2017 r., poz. 459 ze zm.). Stosownie do treści tego przepisu, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W doktrynie i orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności człowieka. Przez zamiar w szczególności należy rozumieć wolę wewnętrzną, ujawnianą np. w oświadczeniach osoby zainteresowanej. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w której koncentrują się jej czynności życiowe, i to bez względu na adres jej zameldowania. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, a mianowicie ześrodkowania aktywności życiowej w określonej miejscowości. Należy jednocześnie zauważyć, że samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OW 154/09).

Odnosząc powyższe do sytuacji, jaka zachodzi w przedmiotowej sprawie należy wskazać, że aktualnym miejscem zamieszkania E. K. jest Z.(gmina T.). W tej miejscowości zainteresowana przebywa od 15 lat i tam koncentrują wszystkie ważne dla niej sprawy życiowe. Od 2002 r. E. K. korzysta ze wsparcia udzielonego jej przez znajomych (Państwa S.), z którymi zamieszkuje w Z., przy ul. Krakowskiej 48. Pod tym adresem przebywa obecnie oczekując na skierowanie do domu pomocy społecznej. Zainteresowana w żaden sposób nie deklaruje chęci powrotu do miejsca stałego zameldowania w J. Z tego też względu nie sposób przyjąć, by J. stanowiła miejsce zamieszkania E. K., pomimo, iż jak podnosił Wójt Gminy T., opuszczenie tej miejscowości zostało wymuszone jej sytuacją życiową.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., jako organ właściwy do rozpoznania sprawy wskazał Wójta Gminy T..