Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 298/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 1022/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy zezwolenia na usunięcie drzew postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać E. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 1022/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy zezwolenia na usunięcie drzew.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z 3 grudnia 2013 r. E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podał, iż jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne, a orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS, z powodu poważnej wady serca, został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. Z tego też powodu zmuszony był do ograniczenia produkcji rolnej do najmniej pracochłonnych czynności, co oznaczało spadek dochodów. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 465,14 zł miesięcznie. Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1000 zł rocznie, zwrot akcyzy – około 1.100 zł, zwrot kosztów sądowych – 124 zł. Skarżący otrzymał także dopłaty unijne do gruntów w kwocie 2.335 zł. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. (wymagający remontu). Gospodarstwo rolne jest położone na bardzo słabych glebach, znaczna cześć gruntów znajduje się w dolinie rzeki, co powoduje ich częste podtopienia. Posiadane maszyny rolnicze mają po 20 lat, wymagają ciągłych napraw. Budynki gospodarcze są stare i niefunkcjonalne, co utrudnia rozwój hodowli zwierząt. Wskazał, że przeciwko niemu prowadzonych sześć postępowań egzekucyjnych. Łączne zadłużenie wnioskodawcy wynosi około 14.000 zł.

Z dołączonego na skutek wezwania referendarza sądowego dodatkowego oświadczenia wynika, że skarżący posiada 7 sztuk bydła, w tym 2 krowy oraz ciągnik rolniczy, przyczepę rolniczą i inne maszyny niezbędne do prowadzenia produkcji rolnej. W okresie wrzesień – listopad 2013 r. skarżący nie sprzedawał płodów rolnych. Wykazane wydatki miesięczne wnioskodawcy to: 600 zł – żywność, 140 - 160 zł – energia elektryczna, 30 zł – woda, 150 zł – 200 telefon. W listopadzie 2013r. E. S. otrzymał zwrot podatku akcyzowego, ale w okresie listopad – grudzień nie otrzymał dopłat do prowadzonej produkcji rolnej. Umowa dzierżawy nieruchomości, za którą wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny (1000 zł rocznie) jest umową ustną. W styczniu 2014 r. skarżący utracił krowę o wartości ok. 4000 zł.

E. S. dołączył: wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 października do 31 grudnia 2013 r., upomnienie od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na kwotę 2.063,72 zł; upomnienie z Urzędu Gminy K. z dnia [...] listopada 2013 r. na kwotę 1.549,80 zł; dokument potwierdzający utratę sztuki bydła w styczniu br., rachunki za energię elektryczną; decyzję KRUS z dnia [...] lipca 2013 r. potwierdzającą wysokość otrzymywanej renty, pismo [...] z dnia [...] listopada 2013r. dot. zadłużenia na kwotę 2.487,79 zł, ostateczne wezwanie do zapłaty na kwotę 1424,35 zł wystawione przez [...] S.A., decyzję KRUS potwierdzającą wysokość otrzymywanej renty.

Do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wnioskodawca dołączył zaświadczenie lekarskie z dnia [...] stycznia 2014 r. mające świadczyć o jego złym stanie zdrowia oraz dokumenty mające potwierdzić jego bardzo trudną sytuację materialną, a mianowicie dołączył: dokument z którego wynika, że w dniu 4 stycznia 2013 r. "upadła" jedna krowa, oraz zarządzenie Prezesa SR w Z. z dnia [...] listopada 2013 r. o umorzeniu należności sądowych w kwocie 2.604,79 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził, że analiza znajdujących się w aktach dokumentów nie pozwala na uwzględnienie żądania na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., bowiem niemożliwe jest na ich podstawie sporządzenie wiarygodnego obrazu stanu majątkowego strony.

Jedynymi dokumentami, z których jednoznacznie wynika wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest decyzja KRUS o przyznaniu renty rolniczej (465,14 zł) oraz decyzja o płatności ONW na kwotę ponad 3.238, 11 zł (z pierwszej połowy ubiegłego roku). Co prawda skarżący przyznał dodatkowo, że uzyskał zwrot podatku akcyzowego (1.100 zł), roczny dochód z dzierżawy (1.000 zł) oraz zwrot kosztów postępowania (124 zł), jednakże zauważyć należy, że są to dochody co do zasady niemające charakteru stałego (zwrot kosztów, zwrot akcyzy), bowiem te ograniczają się do kwoty zaledwie 465,14 zł. Budzi zatem wątpliwości skąd skarżący uzyskuje środki na pokrywanie bieżących wydatków, które jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy, oscylują w granicach 920-990 zł.

Do akt skarżący przedkłada liczne dokumenty wskazujące na jego zadłużenie np. wezwanie z dnia [...] października 2013 r. do zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW na kwotę 2.063,72 zł, upomnienie z dnia [...] listopada 2013 r. na kwotę 1.549, 80 zł, wezwanie do zapłaty z dnia [...] grudnia 2013 r. wystawione przez [...] S.A. na kwotę 1.424,35 zł, zestawienie nieopłaconych faktur na rzecz operatora telefonii komórkowej w wysokości 2.487,79 zł z dnia [...] listopada 2013 r., oraz dokumenty mające świadczyć o jego niewypłacalności (zarządzenie o umorzeniu należności sądowych w kwocie 2.604,79 zł). W ocenie Sądu przedstawiają one jednak tylko wybiórczo sytuację majątkową skarżącego, tzn. wyłącznie stronę zadłużenia. Sąd podkreślił, że nie wynika z nich, w jaki sposób skarżący uzyskuje środki na bieżące utrzymanie i okazjonalne inne wpłaty (zwłaszcza przy wskazywanym ograniczeniu dochodowości gospodarstwa i braku sprzedaży płodów rolnych od sierpnia 2013 r.).

Sąd wskazał, że w postanowieniach z dnia 22 października 2013r. II OZ 904/13 oraz z dnia 28 listopada 2013 r. II OZ 1083/13, dysponując niemalże analogicznym jak w sprawie niniejszej materiałem dowodowym (w tym wydanymi wobec skarżącego postanowieniami o bezskuteczności egzekucji, a także zarządzeniem o odroczeniu spłaty należności) NSA oddalił zażalenia od postanowienia tutejszego sądu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wskazano, że skarżący po raz kolejny nie wykazał zmiany swojej sytuacji płatniczej na tyle, by można było uznać brak po jego stronie środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Na podstawie zaś dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe dokładne ustalenie aktualnej sytuacji materialnej skarżącego w sposób uzasadniający przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stanowisko to Sąd I instancji w pełni podzielił. Nadto Sąd wskazał, że koszty sądowe nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności, po wszystkich innych. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Skarżący powinien być świadomy obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, bowiem inicjuje szereg postępowań sądowoadministracyjnych, w których otrzymuje wezwania do ponoszenia tych kosztów (w okresie 1 styczeń 2013 – 8 styczeń 2014 r. zainicjował około 10 takich postępowań).

Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powyższego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji uznał, że skarżący w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuację majątkową, przedkładając liczne dokumenty wskazujące na jego zadłużenie, nie wykazując przy tym, skąd uzyskuje środki na pokrywanie bieżących wydatków. Należy mieć jednak na względzie, że przedstawione przez skarżącego dokumenty potwierdzają zwiększające się zadłużenie po jego stronie i wskazują, że skarżący nie jest w stanie na bieżąco regulować zobowiązań. O niewypłacalności skarżącego świadczy zarządzenie Prezesa Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] listopada 2013 r. o umorzeniu zaległych należności sądowych w kwocie 2 604, 79 zł z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Nie bez wpływu na sytuację materialną skarżącego pozostaje również zły stan jego zdrowia, utrudniający prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, uznać należy, że sytuacja materialna skarżącego uniemożliwia mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, co uzasadnia przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.