Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 408/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2007-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
6262 Radni
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Powołane przepisy: article: art. 190 ust. 1 pkt 1a
journal: Dz.U. 2003 nr 159 poz 1547
law: Ustawa z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie WSA: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lipca 2007r. sprawy ze skargi Gminy T. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody [...] z dnia [...] 2007r. nr [...] w przedmiocie nieważności uchwały w sprawie odmowy stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego 1. uchyla zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze, 2. stwierdza, że zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz Gminy T. kwotę 240 zł. (słownie dwieście czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Rada Gminy T., po otrzymaniu pisma Wojewody [...] z dnia [...] 2007 r. wzywającego do stwierdzenia wyaśnięcia mandatu radnego – Przewodniczącej Rady Marii J., w dniu [...] 2007 r. podjęła uchwałę Nr [...], w której odmówiła stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wskazanej radnej.

W uzasadnieniu uchwały Rada wskazała, że jak wynika z wyjaśnień radnej, w wymaganym terminie 30 dni od dnia złożenia ślubowania, przesłała ona wymagane oświadczenie majątkowe pomyłkowo Marszałkowi Województwa [...] zamiast Wojewodzie [...]. W tej sytuacji Rada Gminy, biorąc pod uwagę treść art. 65 § 2 k.p.a. uznała, że oświadczenie majątkowe zostało złożone w terminie.

Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia [...] 2007 r. Wojewoda [...] orzekł o nieważności uchwały Nr [...] Rady Gminy T. z dnia [...] 2007 r. w sprawie odmówienia stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego – Przewodniczącej Rady Gminy Marii J.

Wojewoda wskazał, że radna Maria J. złożyła oświadczenie majątkowe po upływie 30 - dniowego terminu wskazanego w art. 24h ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591; z późn. zm.; zwanej dalej "u.s.g."). Zgodnie z art. 190 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2003 r., Nr 159, poz. 1547; z późn. zm., zwanej dalej "Ordynacją wyborczą") skutkuje to wygaśnięciem jej mandatu z mocy prawa, z dniem w którym upłynął termin do złożenia oświadczenia. W takiej sytuacji, stosownie do art. 190 ust. 2 Ordynacji, Rady Gminy T. była zobowiązana do podjęcia uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu radnej Marii J. Tymczasem Rada Gminy podjęła uchwałę odmawiającą stwierdzenia wygaśnięcia mandatu, naruszając tym samym przepis art. 190 ust. 2 w związku z art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji.

Wojewoda podniósł, że stwierdzenie w drodze uchwały rady gminy wygaśnięcia mandatu radnego ma charakter deklaratoryjny i tym samym wywołuje skutki prawne ex tunc. Oznacza to w konsekwencji, że od dnia następnego po terminie na złożenie oświadczenia majątkowego Maria J. jest pozbawiona mandatu radnego.

Wskazując na powyższe, Wojewoda stwierdził ponadto, że obowiązujące przepisy prawa nie dają Radzie Gminy uprawnień do podjęcia uchwały odmawiającej stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego.

Organ nadzoru wskazał również, że podstawa prawna kwestionowanej uchwały jest niezgodna z przepisami rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. Nr 100, poz. 908). Stosownie bowiem do § 121 w podstawie prawnej wskazuje się m.in. tytuł ustawy z oznaczeniem Dziennika Ustaw, w którym została ona ogłoszona i jej zmiany albo ostatni tekst jednolity i jego zmiany ogłoszone do dnia wydania aktu. Podstawy prawnej uchwały nie powinno stanowić pismo Wojewody [...] z dnia [...] 2007 r. w sprawie stwierdzenia przez Radę Gminy wygaśnięcia mandatu radnego Marii J. Nieprawidłowo także w określeniu nazwy ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. użyto słowa "wojewódzkich" zamiast "województw".

W skardze do sądu administracyjnego Gmina T. wniosła o uchylenie aktu nadzoru, zarzucając Wojewodzie:

- rażące naruszenie prawa procesowego tj. art. 65 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej dalej "k.p.a.") poprzez brak jego zastosowania przy ocenie zachowania terminu do złożenia oświadczenia majątkowego przez radną Marię J,

- rażące naruszenie prawa materialnego – art. 190 ust. 2 Ordynacji wyborczej poprzez odmówienie Radzie Gminy prawa do podjęcia uchwały odmawiającej stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego,

- rażące naruszenie prawa materialnego – art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez podjęcie rozstrzygnięcia nadzorczego po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007 r. w Dzienniku Ustaw z dnia 19 marca 2007 r.,

- rażące naruszenie prawa materialnego – art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej poprzez zastosowanie tego przepisu przy podejmowaniu rozstrzygnięcia nadzorczego po dacie, kiedy przepis ten przestał obowiązywać wskutek ogłoszenia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego,

- rażące naruszenie prawa procesowego – art. 91 ust. 4 u.s.g. przez przyjęcie, że naruszenie prawa wskutek niewłaściwie użytej w uchwale Rady Gminy terminologii przy określaniu nazwy ustawy z dnia 16 lipca 1998 r., było istotnym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu skarżąca Gmina wskazała, że Maria J. – Przewodnicząca Rady Gminy T., złożyła w dniu 27 listopada 2007 r. ślubowanie radnego, a następnie w dniu 27 grudnia 2007 r. przesłała drogą pocztową swoje oświadczenie, omyłkowo kierując je na adres Marszałka Województwa [...] w T. zamiast na adres Wojewody [...]. Oświadczenie to, zgodnie z przepisami k.p.a., Marszałek przekazał Wojewodzie.

Zdaniem skarżącej Gminy zastosowanie przez Wojewodę przepisu art. 65 § 2 k.p.a. spowodowałoby umorzenie podjętego postępowania nadzorczego. Zgodnie z powołanym przepisem podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Ma on zatem zastosowanie w sytuacji, kiedy radna Maria J. złożyła oświadczenie z zachowaniem terminu, jednakże organowi niewłaściwemu.

Wydając zaskarżone orzeczenie organ nadzorczy dopuścił się naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP nie respektując wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007r., który uchylił zastosowany przez Wojewodę przepis 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej. Dopuścił się jednocześnie naruszenia prawa materialnego stosując wskazany przepis Ordynacji wyborczej po dacie, w której przestał on obowiązywać.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, podtrzymując zasadniczo swoje stanowisko.

Organ nadzorczy podniósł, że w swoim rozstrzygnięciu wskazał na rażące naruszenie prawa przez uchwałę, tj. rażące naruszenia art. 190 ust. 2 w związku z art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej. Natomiast wskazane w rozstrzygnięciu nadzorczym inne błędy, dotyczące nieprzestrzegania zasad techniki prawodawczej oraz omyłki w nazwie ustawy – nie były oceniane przez organ jako rażące naruszenie prawa, a samo ich wskazanie nie jest rażącym naruszeniem przez organ art. 91 ust. 4 u.s.g.

Zdaniem Wojewody oświadczenie majątkowe nie jest podaniem. Ponadto przepisy ustawy o samorządzie gminnym w zakresie dotyczącym składania oświadczeń majątkowych zawierają kompletne i wyczerpujące uregulowania, nie odsyłając do przepisów k.p.a. Wobec tego nie mógł mieć zastosowania w sprawie przepis art. 65 § 2 k.p.a.

Odpowiadając na pozostałe zarzuty Wojewoda podkreślił, że uchwała Rada Gminy rażąca narusza przepisy prawa obowiązujące w dniu jej podjęcia tj. w dniu 28 lutego 2007 r. Obowiązujące wówczas przepisy art. 190 ust. 1 pkt 1a i art. 190 ust. 2 Ordynacji nakazywały radzie gminy stwierdzenie wygaśnięcia mandatu radnego w przypadku niezłożenia w terminie oświadczenia majątkowego.

Uchwała Rady Gminy została ponadto podjęta przed wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Co więcej, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie ma w ogóle zastosowania w sprawie, nie dotyczy on bowiem kwestii podejmowania ewentualnych uchwał w przedmiocie nie wyrażania zgodny na stwierdzenie wygaśnięcia mandatu radnego. Trybunał nie orzekał w przedmiocie zgodności z Konstytucją art. 190 ust. 2 Ordynacji wyborczej, który był podstawą kwestionowanej uchwały Rady Gminy.

Ustosunkowując się do stanowiska organu skarżąca Gmina w piśmie procesowym z dnia 10 lipca 2007 r. podniosła, że złożenie oświadczenia majątkowego jest niewątpliwie sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Wskutek przyjęcia przez organ, że złożono je po terminie, podejmowana jest decyzja pod nazwą "rozstrzygnięcie nadzorcze" dotycząca radnego. Oceny oświadczenia jako rodzaju podania nie może zmienić brak jego wymienienia w art. 63 § 1 k.p.a., gdyż przepis ten zawiera jedynie przykładowe wyliczenie pism uznawanych za podanie. Natomiast stosownie do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego jako podanie traktuje się wszelkiego rodzaju oświadczenia stron postępowania.

Gmina podniosła, że art. 190 ust. 2 Ordynacji wyborczej precyzuje jedynie formę wypowiedzi rady gminy w przedmiocie wygaśnięcia mandatu. Przepis ten nie przesądza o treści uchwały, dopuszczając tym samym możliwość podjęcia zarówno uchwały o stwierdzeniu wygaśnięcia mandatu jak i odmowie takiego stwierdzenia.

Skarżąca zwróciła też uwagę, że mimo braku powołania w podstawie prawnej art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej, treść uzasadnienia rozstrzygnięcia nadzorczego świadczy o tym, że przepis ten był merytoryczną podstawą podjęcia tegoż rozstrzygnięcia. Zasadny jest zatem zarzut zastosowania tego przepisu w momencie, kiedy wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego przestał on obowiązywać, jak też zarzut, że Wojewoda nie respektuje tegoż wyroku.

Według skarżącej podjęcie uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu jest możliwe tylko wówczas, kiedy wystąpi jedna z przyczyn wymienionych w art. 190 ust. 1 Ordynacji wyborczej. Wymóg ten należy odnosić także do rozstrzygnięcia nadzorczego, tzn. jeżeli w dacie orzekania dana przyczyna powodująca wygaśnięcie mandatu już nie występuje wskutek wyeliminowania jej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego – to powoływanie jej jako podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia nadzorczego jest co najmniej niezrozumiałe i stanowi podstawę do jego uchylenia .

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy zwrócić uwagę na pewną niekonsekwencję Wojewody. W swoim rozstrzygnięciu nadzorczym zarzucił on uchwale Rady Gminy naruszenie art. 190 ust. 2 w związku z art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej, natomiast w odpowiedzi na skargę podtrzymując ten zarzut wskazał jednocześnie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007 r. nie ma w sprawie zastosowania, bo nie wypowiadał się on w kwestii niekonstytucyjności art. 190 ust. 2 Ordynacji wyborczej, który był podstawą prawną uchwały Rady Gminy Topólka. Z jednej zatem strony Wojewoda jako wzorzec dokonywanej przez siebie kontroli przyjął treść art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej, wiążąc ją z treścią art. 190 ust. 2 tej ustawy, a z drugiej zaś strony uważa problem obowiązywania art. 190 ust. 1 pkt 1a, stanowiącego część stosowanego przez niego wzorca, za pozbawiony znaczenia z tego tylko powodu, że przepis ten nie było powołany w podstawie prawnej kontrolowanej uchwały.

Należy w tym miejscu zauważyć, że przy ocenie zgodności z prawem uchwały rady gminy samo wadliwe wskazanie podstawy prawnej nie skutkuje wadliwością uchwały, jeśli w chwili jej stanowienia podstawa prawna istniała, a jedynie nie została prawidłowo powołana (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 1/99, opubl. w "Orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego" z 1999 r. Nr 4, poz. 109; T. Bąkowski, G. Wierczyński – "Glosa do wyroku NSA z dnia 14 listopada 2003 r., II SA/Wr 1389/03 oraz do wyroku WSA z 20 października 2004 r., IV SA/Wr 505/04", opubl. "Samorząd Terytorialny" z 2005 r., Nr 11, poz. 57; Ł. Strutyński "Glosa do wyroku WSA z dnia 19 lipca 2005 r., III SA/Kr 318/05", opubl. w "ST" z 2006 r. Nr 9, str. 64). W konsekwencji wadliwie, bo w sposób niepełny powołana podstawa prawna uchwały nie może być jedynym wzorcem kontroli dokonywanej przez Wojewodę w sytuacji, kiedy w obowiązującym prawie faktycznie istnieje podstawa prawna działania rady gminy, tyle że obejmująca, poza powołanym w uchwale, także inny przepis prawa. W takim przypadku należy przy ocenie zgodności z prawem uchwały wziąć pod uwagę przepisy, które faktycznie były podstawą działania rady. W przedmiotowej sprawie Wojewoda prawidłowo w rozstrzygnięciu nadzorczym przyjął szerszy wzorzec kontroli, niż wynikający ze wskazanej w uchwale podstawy prawnej, tj. dokonał oceny także pod kątem treści art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej, a nie tylko pod kątem art. 190 ust. 2 tej Ordynacji. Konsekwencją jednakże takiego stanowiska jest obowiązek zbadania, jakie znaczenie prawne dla dokonywanej kontroli ma zakwestionowanie przez Trybunał Konstytucyjny konstytucyjności jednego z przepisów składających się na ów wzorzec.

Przed rozważeniem tego problemu należy jednak rozstrzygnąć, czy Rada Gminy w ogóle mogła, w oparciu o art. 190 ust. 2 w związku z art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej, podjąć uchwałę odmawiającą stwierdzenia wygaśnięcia mandatu. Brak takiej kompetencji czyniłby dalsze rozważania zbędnymi. Jeżeli bowiem Rada w ogóle nie miała możliwości podjęcia określonego rodzaju działania, to już sam fakt podjęcia tegoż działania oznaczałby istotne naruszenie prawa, bez względu na to czy treść działania mieściła się w przewidzianych przez ustawodawcę ramach.

Zdaniem Sądu żaden przepis prawa nie stoi na przeszkodzie podjęciu uchwały prezentującej stanowisko rady gminy odnośnie wezwania wojewody do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 420/07. niepubl.). Wyrażenie przez radę takiego stanowiska nie pozbawia przy tym wojewody kompetencji do wydania zarządzenia zastępczego w przedmiocie wygaśnięcia mandatu (taki pogląd wyraził NSA w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt II OSK 1395/05, niepubl., przywołany w "Informacji o działalności sądów administracyjnych w 2006 r.", str. 126). Wydanie zarządzenia zastępczego nie jest także uzależnione od uprzedniego stwierdzenia nieważności uchwały rady podjętej sprzecznie z wezwaniem wojewody (wyrok NSA z 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt OSK 1186/04, opub. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 176126).

W tej sytuacji Sąd musiał rozważyć następną kwestię tj., czy Rada Gminy T. miała podstawy merytoryczne do odmowy stwierdzenia wygaśnięcia mandatu Marii J.

Bezsporne jest pomiędzy stronami, że oświadczenie majątkowe radnej dotarło do organu właściwego po terminie wyznaczonym przez ustawodawcę na jego złożenie. W opinii Sądu, nie można, jak to przyjęła Rada w uzasadnieniu uchwały oraz Gmina w skardze, oceniać kwestii zachowania terminu do złożenia tegoż oświadczenia w oparciu o treść art. 65 § 2 k.p.a. Złożenie oświadczenia majątkowego, o którym mowa w art. 24h u.s.g. nie może być utożsamiane ze złożeniem podania, gdyż przez złożenie oświadczenia radny nie wyraża względem organu administracji żadnego żądania rozstrzygnięcia jego indywidualnej sprawy. Ponadto organ, któremu jest składane oświadczenie, nie jest zobowiązany do wydania aktu administracyjnego w wyniku złożenia oświadczenia, ale dopiero w przypadku kiedy oświadczenie w określonym terminie nie wpłynie. Tak więc nie "żądanie", ale jego brak jest przyczyną wydania rozstrzygnięcia przez organ.

Dla oceny merytorycznej poprawności podjętej przez Radę Gminy uchwały podstawowe znaczenie ma jednak wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007 r. (sygn. akt 8/07, opubl. wraz z uzasadnieniem w "Orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego" Seria A, z 2007 r., Nr 3, poz. 26) stwierdzający m.in., że art. 190 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, dodany przez art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 175, poz. 1457 oraz z 2006 r. Nr 146, poz. 1055), jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 2 Konstytucji.

Orzeczenie niekonstytucyjności tej normy powoduje, że z datą ogłoszenia powyższego wyroku w Dzienniku Ustaw (Nr 48, poz. 327), tj. z dniem 19 marca 2007r. przepis ten traci moc (zgodnie z art. 190 ust 3 Konstytucji), Jednak, jak stwierdza Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku (pkt 6 - skutki wyroku), art. 190 ust. 3 Konstytucji dotyczy tylko momentu zmiany stanu prawnego na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. wyeliminowania normy uznanej za niekonstytucyjną z systemu źródeł prawa. Nie przesądza to zakresu czasowego zastosowania stanu prawnego ukształtowanego wyrokiem Trybunału.

Jak dalej stwierdza Trybunał - wobec sytuacji już ukształtowanych (np. spraw zakończonych prawomocnym orzeczeniem) na podstawie normy uznanej za niekonstytucyjną - sanację zapewnia art. 190 ust. 4 Konstytucji, poprzez możliwość wznowienia tych postępowań. Powstaje jednak problem, które prawo zastosować (quid iuris) w sytuacji, w której dochodzi do zastosowania norm uznanych za niekonstytucyjne już po wyroku Trybunału, stwierdzającego tę niekonstytucyjność. Może on zaistnieć w postępowaniach dalej toczących się, w których takiego zastosowania wymagają reguły ratione temporis (ze względu na czas). Tak jest w sytuacji, w której sąd orzeka w sprawie zapoczątkowanej pod rządem przepisów, następnie uznanych za niekonstytucyjne i stosuje (z racji reguł prawa intertemporalnego) przepisy już wyeliminowane z obrotu na skutek orzeczenia niekonstytucyjności ze skutkiem tylko ex nunc (od teraz) albo (tak z reguły jest w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności aktu), w której sąd orzeka zgodnie z zasadą tempus regit actum (do czynności stosuje się przepisy prawa obowiązujące w czasie jej dokonania), zaś dany akt powstał na podstawie przepisów uznanych za niekonstytucyjne - dopiero później.

Sam fakt ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego danej normy nie jest pozbawiony prawnego znaczenia dla postępowań toczących się przed organami lub sądami na tle przepisów dotkniętych niekonstytucyjnością. Już bowiem z momentem publicznego ogłoszenia wyroku następuje uchylenie domniemania konstytucyjności przepisu. To powoduje, że organy stosujące przepisy uznane za niekonstytucyjne z uwagi na zasady intertemporalne albo z uwagi na posiłkowanie się zasadą tempus regit actum, co jest charakterystyczne dla sądów administracyjnych, powinny uwzględniać fakt, że chodzi o przepisy pozbawione domniemania konstytucyjności. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności danej normy stwarza dla organów stosujących prawo wskazówkę, przełamującą zwykłe zasady prawa intertemporalnego i zasady decydujące o wyborze prawa właściwego w momencie stosowania prawa. Powyższe oznacza, jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny, że w wypadku orzeczenia o niekonstytucyjności normy, obowiązuje norma intertemporalna, mająca pierwszeństwo (z racji konstytucyjnej genezy) w stosunku do norm intertemporalnych dotyczących zmiany stanu prawnego w wyniku działań ustawodawcy. Tego rodzaju autonomia interpretacyjna przysługująca sądom znajduje źródło w art. 8 Konstytucji i jest wyrazem bezpośredniego stosowania Konstytucji w drodze kierowania się wykładnią zgodną z Konstytucją.

Trybunał podkreślił także, że byłoby nielogiczne, gdyby dopuszczając w art. 190 ust. 4 Konstytucji (w celu przywrócenia stanu konstytucyjności) możliwość wznowienia w sprawach już rozstrzygniętych na tle norm uznanych za niekonstytucyjne, ustrojodawca aprobował zarazem możliwość dalszego naruszania Konstytucji na przyszłość, przez dalsze stosowanie przepisu już uznanego za niekonstytucyjny w postępowaniach, w których zgodnie z zasadami dotyczącymi ratione temporis sformułowanymi w ustawodawstwie lub doktrynie, miałoby dochodzić do dalszego stosowania przez sądy tego niekonstytucyjnego przepisu. Ocena sytuacji i wybór środka naprawczego, który należy w tym względzie zastosować, należy jednak do organu stosującego prawo.

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy należy zwrócić uwagę na istotną okoliczność, a mianowicie na fakt, że Maria J. nie uchyliła się od obowiązku złożenia oświadczenia majątkowego, a jedynie uchybiła terminowi, w jakim obowiązek ten powinien być zrealizowany. Pomimo to sytuacja radnej została przez ustawodawcę zrównana z sytuacją osoby, która świadomie, w sposób trwały uchyla się od złożenia takiego oświadczenia.

W tym miejscu należy w ślad za Trybunałem Konstytucyjnym zauważyć, że celem, dla którego ustawodawca wprowadził przepis art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej, było wzmocnienie instrumentów antykorupcyjnych, a także uczynienie stosunków majątkowych osób sprawujących swe funkcje z wyboru - bardziej przejrzystymi dla wyborców oraz organów kontrolnych. Wprowadzenie sankcji w postaci wygaśnięcia mandatu zostało uzasadnione koniecznością zdyscyplinowania radnych, którzy sabotowali obowiązek składania oświadczeń majątkowych albo czynili to ze znaczną opieszałością. W przypadku Marii J. zakładany przez ustawodawcę cel został zrealizowany: doszło do ujawnienia informacji o jej stanie majątkowym.

Zdaniem Sądu w tej sytuacji stosowanie art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej, uznanego za niezgodny z Konstytucją i nieobowiązującego od dnia 19 marca 2007 r., nie byłoby zasadne, albowiem prowadziłoby to do naruszenia konstytucyjnych zasad proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i rzetelności legislacyjnej (art. 2 Konstytucji RP).

Sąd podziela bowiem stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, wyrażone w uzasadnieniu ww. wyroku z dnia 13 marca 2007 r., że nie można mówić o zachowaniu tych zasad w przypadku widocznej surowości sankcji w zestawieniu z wagą uchybienia, przy braku uszczerbku dla założonego celu składania oświadczeń; kiedy sankcja jest niekonieczna w zestawieniu z celem składania oświadczeń; kiedy istnieje nieadekwatność długotrwałej procedury wygaszania mandatu w zestawieniu z brakiem przesłanek weryfikacji przyczyn i wagi uchybienia w tym postępowaniu; kiedy występuje dysproporcja między chronionymi konstytucyjnie dobrami (prawo wyborcze, zarówno bierne i czynne, samorządność lokalna) i zastosowanymi środkami (wygaśnięcie mandatu jako sankcja także za nieistotne uchybienie obowiązkowi składania oświadczeń majątkowych).

W związku z powyższym zdaniem Sądu Rada Gminy T. zgodnie z prawem odmówiła stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnej Marii J. Wojewoda zaś, biorąc pod uwagę niekonstytucyjność art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej, który pomimo braku wskazania w uchwale, był w istocie podstawą prawną działania Rady, nie powinien wdrażać postępowania nadzorczego i podejmować rozstrzygnięcia nadzorczego wykazującego, że stanowisko Rady jest niezgodne z prawem.

Konieczność uchylenia rozstrzygnięcia nadzorczego jest tym bardziej widoczna, jeżeli się zważy, że Wojewoda w uzasadnieniu tego aktu wskazuje na jedynie deklaratywny charakter ewentualnej uchwały rady o wygaśnięciu mandatu i podkreśla, że niezależnie od podjęcia uchwały przez radę, wygaśnięcie już nastąpiło. Uznanie zasadności poglądu Wojewody skutkowałoby zatem przyjęciem, że niezależnie od stanowiska Rady skarżącej Gminy, Maria J. utraciła mandat radnego. Tymczasem jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w pkt 3.7.2 uzasadnienia cytowanego wyżej wyroku – akt podejmowany w oparciu o art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej nie ma charakteru czysto deklaratoryjnego, wyłącznie poświadczającego, ponieważ nie jest całkowicie zdeterminowany przez prawo, ale zawiera także element kształtujący. Rada ocenia bowiem i rozstrzyga o tym, że zachodzi ustawowa przesłanka wygaśnięcia mandatu. Dopiero od chwili wydania takiego aktu indywidualnego jego adresata wiąże skutecznie ukształtowana indywidualna sytuacja prawna. Uchylenie rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody zawierającego odmienne stanowisko ma zatem dodatkowy walor usunięcia niepewności prawnej co do sytuacji prawnej Marii J. Zdaniem Sądu, podzielającego stanowisko Trybunału, w przedmiotowej sytuacji nie można bowiem przyjąć, że utraciła ona mandat radnego.

Rozważając na koniec zasadność zarzutu skarżącej Gminy o naruszeniu przez Wojewodę art. 91 ust. 4 u.s.g. przez przyjęcie, że użycie w uchwale Rady Gminy niewłaściwej terminologii przy określaniu nazwy ustawy z dnia 16 lipca 1998r., było istotnym naruszeniem prawa – należy zauważyć, że Wojewoda w treści swojego rozstrzygnięcia nie posłużył się stwierdzeniem, że doszło do "istotnego" naruszenia prawa, ani – jak wywodził w odpowiedzi na skargę – w swoim rozstrzygnięciu nie stwierdził "rażącego" naruszenia prawa. Wojewoda poprzestał jedynie na wskazaniu, jakie przepisy prawa i w jaki sposób zostały naruszone, bez wskazania stopnia naruszenia. Niewątpliwie w ten sposób uchybił przepisowi art. 91 ust. 1 w związku z art. 91 ust. 4 u.s.g., z których wynika, że podstawą orzeczenia organu nadzorczego o nieważności uchwały gminy jest tylko tak sprzeczność z prawem, która jest "istotna" (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97, opubl. w "Orzecznictwie w Sprawach Samorządowych" z 1998 r., Nr 3, poz. 79 oraz w LEX pod nr 33805). Tego rodzaju wada aktu nadzorczego w przedmiotowej sprawie nie mogła mieć jednak wpływu na wynik sprawy. Argumentacja Wojewody w części odnoszącej się do art. 190 ust. 1 pkt 1a Ordynacji wyborczej – abstrahując od jej prawidłowości - rzeczywiście odnosiła się do istotnej okoliczności prawnej, a ponadto była na tyle jasna, że można ją było poddać kontroli. Można natomiast wytknąć Wojewodzie, że w uzasadnieniu jego rozstrzygnięcia nadzorczego, wskutek powyższej wady, kwestie istotne (ocena uchwały Rady pod kątem treści art. 190 Ordynacji wyborczej) nie zostały oddzielone od kwestii nieistotnych (braki techniczne uchwały).

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 148 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uwzględniając skargę Gminy T., uchylił zaskarżony akt nadzoru.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 ww. ustawy.

O kosztach (pkt 3 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349; z późn. zm.). W przedmiocie wniosku Wojewody o przyznanie kosztów postępowania, należy zwrócić uwagę, że stosownie do treści ww. art. 200 w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi zwrot kosztów postępowania może nastąpić jedynie na rzecz skarżącego (por. komentarz do art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze, 2006, wyd. II).