Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 185/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Donata Starosta (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2010 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę WSA/wyr.1-sentencja wyroku


UZASADNIENIE

W dniu 8 sierpnia 2007 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie wpłynął wniosek: K.m., M.M. oraz T.M. ( działającego w imieniu własnym oraz pozostałych wnioskodawców ) , o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Poznańskiego z dnia [...] sierpnia 1974 r., utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Powiatu w R z dnia [...]maja 1974 r. nr [...] w sprawie przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej położonej w Go oznaczonej w dniu przejęcia jako działka nr [...], o pow. 4,28 ha . Wymienione decyzje doręczone zostały M.M., wdowie po S.M. ( w niektórych aktach stanu cywilnego S.M. figuruje jako S.M. ).

Wnioskodawcy powołali się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r., sygn. akt. IV SA/ Wa 105/07, w którym Sąd stwierdził nieważność dwóch decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - dotyczących kwestionowanej decyzji Wojewody Poznańskiego - jako wydanych przez organ niewłaściwy.

W związku z faktem, iż akta przesłane przez Ministerstwo Rolnictwa, nie zawierały materiałów z postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło się do archiwów oraz Wojewody Wielkopolskiego z prośbą o nadesłanie wszelkich dostępnych dokumentów w tej sprawie. - Z uzyskanych odpowiedzi wynikało, iż dokumentów takich nie odnaleziono.

Do najważniejszych dokumentów, którymi dysponowało Samorządowe Kolegium Odwoławcze należały.

-Dokument nadania ziemi nr [...] / G , z dnia [...].01. 1947 r., z którego wynika, że Pan S.M. otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze 6.25.00 ha ze stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej G

-Decyzja Naczelnika Powiatu w R z dnia [...] maja 1974 r., nr [...] w sprawie " uregulowania własności nieruchomości rolnej położonej w Gościejewicach, nadanej ob. M.S." , orzekająca o przejęciu bez odszkodowania na własność Państwa nieruchomości rolnej położonej w G oznaczonej w dniu przejęcia jako działka nr [...], o pow. 4,28 ha;

-Decyzja Wojewody Poznańskiego z dnia [...] sierpnia 1974 r., utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] maja 1974 r. nr [...] Naczelnika Powiatu w R .

-Pismo Starostwa Powiatowego z dnia [...] listopada 2005 r., z którego wynika, iż Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa zbyła w drodze umowy sprzedaży działkę gruntu, przejętą na podstawie decyzji wymienionych w punktach 3 i 4, Państwu M. i A.K.. Aktualnie działka ta wchodzi w skład działek nr : [...] o pow. 0.5200 ha oraz [...] o pow. 3.7600 ha, których właścicielem jest M.K.

- Odpis aktu notarialnego dot. zbycia działki .

Postanowienie Sądu Rejonowego w R o stwierdzeniu nabycia

spadku, [...].

- Kserokopie aktów stanu cywilnego, z których wynika, iż Pan S.M. , w akcie urodzenia figuruje jako S , natomiast w pozostałych dokumentach jako S ; Protokoły przesłuchania świadków oraz strony.

Uprzednio wydane decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji oraz cytowany wyżej wyrok WSA w Warszawie. LO. Pisma wnioskodawcy

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie prawomocną już decyzją z dnia [...] stycznia 2008 roku w sprawie [...]odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Poznańskiego z dnia [...] sierpnia 1974 roku utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Powiatu w R z dnia [...] maja 1974 roku.

Kolegium przeprowadziło analizę sprawy i wydanych decyzji pod kątem wszystkich przesłanek wymienionych w art. 156 § l k.p.a.

W pierwszej kolejności podało ,że art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego - zwanej dalej w tekście decyzji "ustawą" - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania obu kwestionowanych decyzji ( Dz. U. z 1958 r. Nr 17, póz. 71 ze zm. : Dz. U . z 1963 r. nr 7, póz. 05, Dz.U. z 1968 r. Nr l, póz. 01, Dz.U. z 1971r. Nr 11, póz. 04 ) stanowił w ust. l , że :

"Nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne."

Ustawa weszła w życie z dniem ogłoszenia tj. 5 kwietnia 1958 r.

Zdaniem Kolegium ta data była decydującą dla oceny wyczerpania przesłanek z cytowanego art. 9. Rzeczywiście, w kwestionowanej decyzji, jak też w utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji, nie ustalono dokładnej daty przejęcia nieruchomości rolnej , oznaczonej jako działka [...], o pow. 4, 28 ha przez Przedsiębiorstwo Państwowych Gospodarstw Rolnych w G, jednak ustalono w sposób nie budzący wątpliwości , że nieruchomość została objęta we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy. Sam wnioskodawca zeznał, że jego ojciec uprawiał przedmiotową ziemię do 1956 r. W sierpniu 1956r. oddał ją we władanie PGR G . Ziemia ta była później uprawiana przez PGR .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzasadniło ,że świadek Z.K. wskazała, iż S.M. gospodarzył na przedmiotowej ziemi około 10 lat. Również świadek J.K. wskazała na lata 1956/1957.

Wnioskodawcy nie kwestionowali także faktu, że w dacie wydania decyzji, której ważność jestbyła przedmiotem niniejszego postępowania następcy prawni Pana S.M. , nie byli w posiadaniu przedmiotowej nieruchomości.

Zdaniem Kolegium, ustalenia decyzji odnośnie spełnienia przesłanek z art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego są prawidłowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze badało również zarzuty T.M., który podnosił, że ziemia została przez ojca oddana PGR w G z powodu choroby i braku możliwości wywiązania się z obowiązkowych kontyngentów oraz to, że w skardze do WSA w Warszawie wnioskodawca podniósł, iż została ona przekazana na rzecz PGR pod wpływem gróźb wyrażanych pod adresem Pana S.M. przez funkcjonariuszy UB w R . Skarb Państwa wszedł, zdaniem Pana T.M., we władanie nieruchomości na skutek przestępczej działalności swoich funkcjonariuszy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzasadniło, że stanowisku, iż jako organ administracji, nie jest upoważnione do badania wad oświadczenia woli lub też czynienia ustaleń , czy popełniono przestępstwo.

Podobne stanowisko wyraził NSA w Warszawie w wyroku z dnia 13 lutego 1998, IV SA 695/97, niepubl . ( LEX 45961 ) stwierdzając , na kanwie innej sprawy, iż : " Zarzut , iż wniosek o przejęcie na własność Państwa gospodarstwa rolnego został złożony pod przymusem, nie mógł być rozważany i rozstrzygany w postępowaniu administracyjnym, gdyż rozstrzyganie takich zarzutów leży w wyłącznej kompetencji sądów powszechnych."

Nadto, kwestia wykładni art. 16 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( zawierającego treść identyczną z treścią wcześniejszego art. 9 ustawy ) była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w uchwale z dnia 20 lutego 1991r. (Dz. U. z 1991r. Nr 20, póz. 88 ) stwierdził, że : "W świetle art. 16 ust. l ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1989 r. Nr 58, póz. 348 oraz z 1990 r. Nr 34, póz. 198) o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych (z wyjątkiem określonym w ul. 16 ust. 2 ustawy) decyduj ą wyłącznie przesłanki wymienione w powołanym )rzepisie, a mianowicie:

a) objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r., oraz

b) pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub

przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym - bez względu na okoliczności, w iakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości bądź z przyczyn obiektywnych od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw."

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przebadało również zarzut dotyczący braku protokołu przekazania , Kolegium stwierdza, iż skoro nie ma akt postępowania, nie można w sposób pewny stwierdzić, w jakiej formie nastąpiło przekazanie gruntu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało ,że uzasadnienie kwestionowanej decyzji jest rzeczywiście lakoniczne, jednak zdaniem składu orzekającego nie narusza w sposób rażący art. 107 § 3 k.p.a. A tylko takie kwalifikowane, ciężkie naruszenie prawa mogłoby być przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji.

Adresatem decyzji i stroną postępowania była Pani M. ( M. ) .M Nieruchomość została w decyzji oznaczona zgodnie z wpisem do księgi wieczystej. Ponieważ Kolegium nie dysponowało aktami sprawy, nie mogło stwierdzić czy M.M. była pełnomocnikiem pozostałych spadkobierców i czy brali oni udział w postępowaniu. Jednak kwestie zdaniem Kolegium powinny być rozważane w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności

W tej sprawie więc Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dopatrzyło się zaistnienia żadnej z przesłanek wymienionych w art. 156 k.p.a.

T.M. nie złożył wniosku do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie o ponowne rozpoznanie sprawy. Natomiast po roku i dziewięciu miesiącach złożył kolejny wniosek do SKO o unieważninienie tych samych decyzji z zarzutami obrazy przepisów postępowania poprzez skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną postępowania i braku podstawy faktycznej wydania w postaci użytkowania działki .Jego zdaniem adresatem zaskarżonej decyzji był S.M., który nigdy nie był stroną tego postępowania.

T.M. zaczął podnosić również ,że w dacie wydania zaskarżonej decyzji nieruchomość była używana przez spadkobierców S.M.. W skład opisanych gruntów wchodziły lasy i pola pozostające w użytkowaniu rodziny do chwili obecnej przez S.M., stanowiąca poprzednio część działki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2009 roku odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Poznańskiego z dnia [...]`sierpnia 1974 roku utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Powiatu w R z dnia [...] maja 1974 roku nr [...] w sprawie przejęcia bez odszkodowania na własność Państwa nieruchomości rolnej położonej w G oznaczonej w dniu przejęcia jako działka nr [...] o pow.4,28. kolegium podniosło, że ważność kwestionowanej decyzji była już przez Kolegium badana na wniosek tych samych stron postępowania. Strony nie wniosły o ponowne rozpatrzenie sprawy i co za tym idzie nie wniosły skargi do sądu administracyjnego. Decyzja Kolegium jest zatem ostateczna i prawomocna. W tym postępowaniu strony powołały się na inna przesłankę nieważności. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego orzecznictwie sądowym wyrażono pogląd-który skład orzekający podzielił, iż nie można jeszcze raz domagać się wszczęcia postępowania w tej samej sprawie z powołaniem się na inne przyczyny nieważności( NSA w Warszawie ISA 1238/01 z dnia 6 marca 2003 roku. Jeżeli już raz na żądanie skarżących wszyto postępowanie nadzorcze i odmówiono stwierdzenia nieważności nie można jeszcze raz domagać się wszczęcia postępowania w tej samej sprawie, chociażby skarżący powoływali się na inne przyczyny nieważności.

W dniu 29 grudnia 2009 roku T.M. wniósł o ponowne o rozpatrzenie sprawy w przedmiocie nieważności decyzji z uwagi na fakt,że decyzja nie została adresowana do osoby nie będącej stroną postępowania. Są to zdaniem jego nowe okoliczności nieuwzględnione przy poprzedniej decyzji.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie utrzymało decyzję z dnia [...] grudnia 2009 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że podziela pogląd wyrażony w decyzji,że nie można jeszcze raz wszcząć sprawy w tej samej sprawie z powołaniem się na inne przyczyny nieważności. W treści ostatecznej decyzji Kolegium z dnia [...] stycznia 2008 roku SKO [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Wojewody Poznańskiego wyraźnie wynika, że skład orzekający przeprowadził wówczas analizę sprawy w zakresie wszystkich przesłanek wyliczonych w art.156§1 k.p.a .w wyżej wymienionej decyzji, zostało zawarte stwierdzenie, iż :Kolegium przeprowadziło analizę sprawy i wydanych decyzji pod kątem wszystkich przesłanek wymienionych w art.156§1k.p.a. Zdaniem Kolegium ponowne wszczęcie i prowadzenie postępowania w tej sprawie – w sytuacji rozstrzygnięcia jej uprzednio decyzją ostateczną jest niedopuszczalne.

Od powyżej decyzji skargę do Naczelnego Sadu Administracyjnego w Poznaniu złoży T.M. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika G.C. ,który zarzucił naruszenie prawa procesowego tj. art.156 kpa poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w postępowaniu prowadzonym w sprawie o wznowienie postępowania zostali badane wszystkie podstawy wznowienia postępowania podczas gdy podstaw tych się nie wymienia, skierowania decyzji do osoby nie będącej strona postępowania.

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy SKO w Lesznie do ponownego rozpoznania.

W szczególności zarzucił, że SKO wskazało na rozpoznanie w poprzednim postępowaniu wszystkich przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji poprzez merytoryczne rozpoznanie zarzutów. Strona skarżąca natomiast wskazuje na nową przesłankę będącą podstawą wznowienia postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podnosząc takie same argumenty prawne i faktyczne jak w zaskarżonych decyzjach. Podnosząc jednocześnie, że to było postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji a nie o wznowienie postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Po myśli zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, gdy jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

W niniejszym postępowaniu sąd administracyjny badał pod kątem zgodności z przepisami prawa decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2010 roku, w której to utrzymano w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia [...] grudnia 2009 roku odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Poznańskiego z dnia [...] sierpnia 1974 roku utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Powiatu w R z dnia [...] maja 1974 roku nr [...] w sprawie przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej położonej w G oznaczonej w dniu przejęcia jako działka nr [...] o pow.4,28 ha.

W pierwszym rzędzie zaznaczyć trzeba,że prawomocną już decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia [...] stycznia 2008 roku odmówiono stwierdzenia nieważności wymienionej powyżej decyzji Wojewody Poznańskiego. T.M. nie skorzystał z możliwości przewidzianej w przepisie art. 127 § 3 kpa, który stanowi ,że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ty samym rację miało Samorządowe Kolegium Odwoławcze twierdząc, że nie jest dopuszczalne powtórne wszczynanie postępowania w tej samej sprawie z powołaniem na inne przyczyny. W tym zakresie sąd administracyjny również podzielił stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2003 roku (I S.A. 2038/01 opubl. LEX nr 121768. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu przytoczył argumenty, że jeżeli już raz, na żądanie skarżących, wszczęto postępowanie nadzorcze i odmówiono stwierdzenia nieważności, nie można jeszcze raz domagać się wszczęcia postępowania w tej samej sprawie, chociażby skarżące powoływały się na inne przyczyny nieważności.

Ponowne postępowanie byłoby z góry bezprzedmiotowe dlatego, że ocena legalności mającej podlegać stwierdzeniu nieważności decyzji została dokonana poprzednio.

Tak też było w niniejszym postępowaniu. Sąd administracyjny w części wstępnej uzasadniania przytoczył treść prawomocnej już decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2008 roku ,która to zapadła po szczegółowej analizie przesłanki nieważności z art.156 kpa.

Marginalnie zaś należy stwierdzić, że badanie ewentualnej nieważności decyzji z 1974 roku było przedmiotem rozstrzygania również w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2006 roku utrzymującej w mocy poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2006 roku. Od tych decyzji T.M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który to stwierdził ich nieważność, gdyż zapadły z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej. W toku tamtych postępowań skarżący nie zarzucał, że decyzją Naczelnika Powiatu została skierowana do niewłaściwej osoby, gdyż zamiast nazwiska S.M. wpisano w niej S.M.. Oczywistym więc jest, że było to traktowane jako omyłka pisarska. Tym bardziej ,że w 1974 roku od tej decyzji odwołanie do Wojewody składała M.M. i również tego zarzutu nie podnosiła.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.

MZ