Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 10/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39, art. 48 ust. 4, art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 września 2009 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi B. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści)zł podwyższone o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) zł stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. /-/E. Kręcichwost – Durchowska /-/G. Radzicka /-/M. Dybowski


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] sierpnia 2008 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie [...] (dalej MOPR), w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie decyzji SKO z dnia [...].6.2008 r., poinformował M. K. o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ustaliwszy termin wywiadu środowiskowego na dzień [...] sierpnia 2008 r. godz. 11-15. Pouczono M. K., że w przypadku braku możliwości udziału w planowanych czynnościach, winien On poinformować pisemnie lub telefonicznie (wskazując numer telefonu) o terminie, w którym dokonanie owych czynności byłoby możliwe. Brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zostanie potraktowany jako brak współpracy, co stanowić może podstawę do wydania decyzji odmownej (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Zawiadomienie doręczono do rąk własnych M. K. dnia 19 sierpnia 2008 r. (k. 7-9 tomu 16 akt administracyjnych- dalej akta administracyjne).

Pismem z dnia [...] sierpnia 2008 r. (data nagłówkowa pisma i data prezentaty MOPR, k. 14) M. K. zwrócił się do MOPR o pomoc we [...] 2008 r., w zakresie: bonów obiadowych, zasiłku celowego w kwocie 200 zł tytułem opłat za mieszkanie, żywności (100 zł), środków czystości (80 zł), leków (300 zł), karty tramwajowej (45 zł). Zaznaczył, aby pieniądze przesłać przekazem. Dnia [...] sierpnia 2008 r. Wnioskodawca dostarczył załączniki do w/w wniosku (data prezentaty MOPR, k. 15-16 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] września 2008 r.) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Poznania Kierownik Filii Stare Miasto MOPR (dalej Prezydent Miasta), na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39, art. 48 ust. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. 115/08/728 ze zm., dalej ustawa o pomocy społecznej lub ups), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. 98/00/1071 ze zm., dalej kpa) odmówił przyznania M. K. wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że w zaplanowanej wcześniej porze rodzinnego wywiadu środowiskowego Wnioskodawca był nieobecny w domu, mimo odebranego z wyprzedzeniem zawiadomienia o terminie. Dzień przed wyznaczonym terminem wywiadu Wnioskodawca był osobiście w siedzibie MOPR, mógł więc skontaktować się z prowadzącym sprawę pracownikiem socjalnym MOPR w celu ewentualnej zmiany terminu wywiadu, ale tego nie zrobił. Taka postawa sugeruje świadome uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu. Niemożność przeprowadzenia wywiadu uniemożliwia ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uzyskania przez Stronę pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej.

Od owej decyzji Wnioskodawca wniósł odwołanie. Napisał w szczególności, że nie zgadza się z odmową przyznania wnioskowanej pomocy, co skazuje Go na śmierć głodową i wyniszcza organizm (k. 3 akt SKO).

Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] listopada 2008 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej Samorządowe Kolegium), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano na przepis art. 106 ust. 4 ups, zgodnie z którym decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W sprawie niezbędne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Odwołujący się z niewiadomych przyczyn uniemożliwił przeprowadzenie takiego wywiadu pracownikowi socjalnemu. Taka postawa jest również wyrazem braku współpracy z pracownikiem socjalnym. Brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ups; k. 21 akt administracyjnych).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący powtórzył, że nie zgadza się z odmową przyznania wnioskowanych świadczeń. Uzasadniając napisał w szczególności, że czy wywiad środowiskowy zostanie przeprowadzony, czy też nie to i tak nie otrzyma pomocy społecznej (k. 2 akt IV SA/Po 10/09).

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Dnia [...] maja 2009 r. Sąd odroczył rozprawę z uwagi na złożenie wcześniej przez Skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarazem Sąd wydał postanowienie, aby zwrócić się do organu I instancji o nadesłanie precyzyjnego zestawienia form pomocy ze wskazaniem kwot i celów na które przyznano Skarżącemu pomoc w latach 2005-2009 z rozbiciem na poszczególne lata; wskazanie w jakim zakresie przyznawano pomoc osobom znajdującym się w podobnej sytuacji co Skarżący w roku 2008 r. W odpowiedzi organ I instancji nadesłał 2 szczegółowe wykazy świadczeń udzielonych Skarżącemu we wnioskowanym okresie przez dwie filie MOPR (k. 38-46 akt IV SA/Po 10/09). Ustanowiony w sprawie profesjonalny pełnomocnik będący adwokatem (dalej Pełnomocnik), uzupełnił i skonkretyzował zarzuty skargi (k. 63-66 akt IV SA/Po 10/09).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

1. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

2. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są normy wywiedzione z przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (od 02 lipca 2008 r. w brzmieniu j.t. Dz.U. 115/08/728 ze zm.). Przedmiotem sprawy jest odmowa przyznania zasiłków celowych na zasygnalizowane we wniosku potrzeby, związana z uniemożliwieniem przez Skarżącego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Związana z tym niemożność poczynienia ustaleń przez organy administracji legła u podstaw decyzji odmownej.

Zakres kognicji organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne organów obu instancji, czyniąc je integralną częścią ustaleń własnych.

Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że:

Skarżący w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał lat 63, osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe,.

Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zabudowanej domem jednorodzinnym. Dom ów jest w stanie surowym zamkniętym, a zamieszkujący w nim do końca 2005 r. Skarżący korzystał z pieca i butli gazowej. Dom ten nie miał wówczas podłączonej instalacji elektrycznej i gazowej. Prawo własności tej nieruchomości jest przedmiotem postępowania o podział majątku wspólnego z udziałem byłej małżonki Skarżącego. Skarżący przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do dwupokojowego lokalu mieszkalnego nr [...]. Skarżący po 10 latach starań, uzyskał posiadanie mieszkania dnia [...] r., a faktycznie zamieszkał w nim w styczniu 2006 r. Skarżący zawarł z [...] (dalej PSM bądź Spółdzielnia) ugodę, w myśl której spłacił w okresie [...]. Na dzień 23 sierpnia 2007 r. zadłużenie wobec Spółdzielni z tytułu zaległości w opłacie czynszowej a bez odsetek i kosztów egzekucyjnych wynosiło [...] zł (k. 121 akt administracyjnych do sprawy IV SA/Po 22/08). Na spłatę owego zadłużenia Skarżący przeznaczył w szczególności: [...] Sąd powszechny wstrzymał egzekucję z nieruchomości położonej w [...] Zainteresowany korzysta też z pomocy sponsora (bezsporne- k. 14 akt IV SA/Po 620/05 w zw. z k. 86-108 tomu IV akt administracyjnych, załączonych do akt IV SA/Po 620/05; k. 15 akt załączonych do akt IV SA/Po 123/08; k. 40 akt IV SA/Po 513/08). Dnia [...] listopada 2006 r. M. K. spłacił ostatnią ratę zadłużenia na rzecz funduszu alimentacyjnego kwotą [...] zł (k. 13 akt administracyjnych).

Dnia [...] grudnia 2007 r. Skarżący wpłacił na konto Spółdzielni [...] Ostateczną decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] ZUS- Oddział [...] (w aktach administracyjnych załączonych do akt IV SA/Po 525/08).

Skarżący jest po wypadku, którego doznał w 1990 r., zaprzestaniu działalności gospodarczej, rozpadzie związku małżeńskiego, opuszczeniu przezeń mieszkania, narastaniu przez lata zadłużenia mieszkania z tytułu nie płacenia opłat eksploatacyjnych przez byłą żonę, jest poetą, wydał trzy książki. Skarżący jest inwalidą II grupy - choruje w szczególności na astmę oskrzelową i nadciśnienie. Winien na stałe, codziennie zażywać leki: pulmonologiczne [...] urologiczne [...] i dermatologiczne [...]; informacja lekarza [...] k. 26 akt administracyjnych załączonych do akt IV SA/Po 515/08; k. 40-41 akt IV SA/Po 513/08).

Sądowi z urzędu- ze spraw rozpoznanych bądź czekających na rozpoznanie w Sądzie (k. 38- 38v akt IV SA/Po 513/08; k. 70-71 akt IV SA/Po 10/09) i z informacji z MOPR [...] (k. 38-46 akt IV SA/Po 10/09) - wiadomym jest, że Skarżący co najmniej od 2004 r. korzysta ze środków pomocy społecznej. W szczególności w okresie od grudnia 2004 r. do [...] lipca 2008 r. przyznawano Skarżącemu szereg świadczeń z pomocy społecznej:

[...]

Nadto, na podstawie zestawienia nadesłanego przez MOPR z dnia 08 i 09 czerwca 2009 r. (k. 38-46) Sąd ustalił, że:

[...]

4. Sąd dał wiarę owym odpisom dokumentów i dokumentom, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z - odpowiednio- art. 244 i 245, 252, 253 kpc; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W. Pr. 2006 t. 1 s. 562 uw. 32, 33; postanowienie SN z 27.1.2006 r.- III CK 369/05- OSNC 11/06/187). Nadto świadczenia przyznane Skarżącemu na okres od 1 stycznia 2005 r. do września 2009 r., ustalone przez Sąd na podstawie dokumentów i odpisów dokumentów, znajdujących się w aktach spraw znanych Sądowi z urzędu, znalazły potwierdzenie i uzupełnienie w zestawieniach z dnia- odpowiednio- 8 czerwca 2009 r. (MOPR w Poznaniu- Filia Stare Miasto) i 9 czerwca 2009 r. (MOPR w Poznaniu- Filia Jeżyce; k. 38-46; 70-71 akt IV SA/Po 10/09). Wniosek o przesłuchanie Skarżącego nie mógł być w postępowaniu sądowoadministracyjnym skonsumowany, bowiem ustawodawca ograniczył możliwość przeprowadzenia dowodów uzupełniających jedynie do dowodów z dokumentów, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 ppsa; k. 64 akt IV SA/Po 10/09).

5. Organy obu instancji trafnie zastosowały w sprawie normę wywiedzioną z art. 39 w zw. z art. 11 ust. 2 ups. Zgodnie z tą normą, zasiłek celowy przysługuje w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Wymienione przesłanki pozytywne prawa do zasiłku celowego, mają charakter przykładowych, o czym świadczy zwrot "w szczególności", użyty w art. 39 ust. 2 ups (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański "Komentarz do ustawy pomocy społecznej" W. Pr. Leges 2007 s. 78). Z kolei specjalny zasiłek celowy przysługuje ze względu na szczególne okoliczności. Każda trudna sytuacja, połączona niemożliwością jej samodzielnego przezwyciężenia, uprawnia do otrzymania tego świadczenia (I. Sierpowska "Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz" ABC Wolters Kluwer 2007 s. 168). Wśród przesłanek przyznania specjalnego zasiłku celowego może być zatem ubóstwo, jednakże wówczas, gdy inne szczególne okoliczności przemawiają za przyznaniem pomocy w tej właśnie formie. Zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy są świadczeniami fakultatywnymi; organ administracji publicznej obowiązany jest rozważyć także inne przesłanki- zarówno pozytywne, jak i negatywne, wpływające na przyznanie zasiłku celowego w ogóle, określenie jego wysokość.

6. Zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. W ust. 2 art. 67 Konstytucji ustrojodawca określił, że obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa. Podobnie jak to określono w art. 81 Konstytucji, praw określonych w art. 67 można dochodzić tylko w granicach określonych przez ustawę. Art. 67 Konstytucji mówi ogólnie o zabezpieczeniu społecznym, co- zgodnie z ustabilizowaną terminologią- obejmuje całokształt świadczeń, jakie- ze środków publicznych są przyznawane obywatelowi, będącemu w potrzebie (wyrok TK z 20.11.2001- K 15/01- OTK 8/01/252 s. 1280). Zabezpieczenie społeczne ujęto w kategoriach prawa podmiotowego, a rangę tego prawa dodatkowo zaznaczono, nadając mu w pełni egzekwowalny charakter. Ograniczenie zakresu dochodzenia niektórych praw socjalnych, przewidziane w art. 81 Konstytucji, nie odnoszą się do prawa zabezpieczenia społecznego (wyrok TK z 8.5.2000- SK 22/99- OTK 4/00/107 s. 513). Art. 67 Konstytucji, mówiąc o zabezpieczeniu społecznym i nadając mu powszechny charakter, wyraża nakaz ustanowienia systemu tego zabezpieczenia i określenia systemu jego finansowania. System zabezpieczenia społecznego opiera się na zasadzie różnego rodzaju obciążeń, nakładanych zarówno na pracodawców, jak i na osoby zatrudnione, a obciążenia te częściowo ujmowane są jako swego rodzaju zaliczka na poczet przyszłych świadczeń indywidualnych, a w pozostałym zakresie- postrzegać je należy jako przejaw solidaryzmu społecznego. Art. 67 ust. 2 ogranicza prawo do zabezpieczenia społecznego na wypadek bezrobocia tylko do sytuacji, gdy bezrobotny nie posiada innych środków utrzymania. Z art. 67 Konstytucji wynika obowiązek ustawodawcy do sprecyzowania pojęć choroby, inwalidztwa i wieku emerytalnego, a więc stworzenia prawnej infrastruktury dla systemu zabezpieczenia społecznego. Art. 67 ma w poważnym stopniu znaczenie odsyłające, bo zakres i formy zabezpieczenia społecznego określić ma ustawa. Poza wskazaniem podstawowych sytuacji, gdy obywatelowi musi przysługiwać prawo do zabezpieczenia społecznego, ustalenie spraw pozostałych zostało powierzone ustawodawcy zwykłemu. Regulacje ustawowe muszą być kształtowane w taki sposób, by z jednej strony uwzględniały istniejące potrzeby, a z drugiej możliwości ich zaspokojenia. Granice tych możliwości wyznaczane są przez inne podlegające ochronie wartości konstytucyjne- takie jak np. równowaga budżetowa (SK 22/99 s. 513).

W przepisach art. 67 Konstytucji zawarte są tzw. normy programowe. Nie są one na gruncie powszechnie przyjętej doktryny normami o charakterze reguł, które nadawałyby się do bezpośredniego zastosowania i z których wynikałyby bezpośrednio prawa podmiotowe (T. Gizbert - Studnicki, A. Grabowski "Normy programowe w Konstytucji" [w:] J. Trzciński "Charakter i struktura norm konstytucyjnych, Warszawa 1997 r. s. 108,111-113). Ustawa o pomocy społecznej określa: zadania w zakresie pomocy społecznej, rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania; organizację pomocy społecznej; zasady i tryb postępowania kontrolnego w zakresie pomocy społecznej (art. 1 ups) i jest jedną z ustaw konkretyzujących cele wskazane w art. 67 Konstytucji. Zasiłek celowy jest świadczeniem wypłacanym z funduszy publicznych, przy czym przesłanki uzyskania prawa do zasiłku celowego- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- związane są z sytuacją materialną osoby ubiegającej się o pomoc społeczną (art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 p. 1 ups), własnych uprawnień, zasobów i możliwości zainteresowanych (art. 2 ust. 1 ups), dążenia do życiowego usamodzielnienia osób w celu umożliwienia osobom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać (art. 3 ust. 2 ups). Organ pomocowy w każdym konkretnym przypadku winien rozważyć, czy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia są odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz ocenić, czy potrzeby osób korzystających z pomocy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ups). Organ pomocowy obowiązany jest także ustalać i rozważać, czy nie zachodzą przesłanki negatywne udzielenia pomocy- w szczególności czy nie dochodzi do marnotrawienia przyznanych świadczeń, marnotrawienia własnych zasobów finansowych; czy nie dochodzi do braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej; niedotrzymywania postanowień kontraktu socjalnego (art.11 ust. 1 i 2 ups).

7. Konstytucyjna kategoria zabezpieczenia społecznego zawiera w sobie szereg instytucji prawa socjalnego- w szczególności: prawo pracy ( w tym sferę pracy socjalnej), pomoc społeczną, zatrudnienie ( organizację administracji i rynku pracy wraz ze świadczeniami na wypadek pozostawania bez pracy), ochronę prawa do mieszkania (L. Garlicki w: "Konstytucja RP. Komentarz" Wyd. Sejm. 2003 t. III s. 2 uw. 4, 6-9 s. 3-6 uw. 7-9 do art. 67 i akceptowane przez Komentatora orzecznictwo i piśmiennictwo; W. Muszalski "Prawo socjalne" PWN 1999 s. 12 i n.; I. Sierpowska "Prawo pomocy społecznej" Zakamycze 2006 s. 25-34). W szczególności utrwalonym jest pogląd, że przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń o zasiłek stały z opieki społecznej (wyrok SN z 14.3.2002 r.- III RN 141/01- OSNP 24/02/584). Pogląd ten, mimo zmiany stanu prawnego, zachował aktualność pod rządem ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w zakresie w jakim wskazuje na konieczność sięgania do regulacji ustawowej w zakresie określania uprawnień wnioskodawców.

Do prawa zabezpieczenia społecznego należą w szczególności: ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. 71/01/734 ze zm.- dalej udm.), ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm.- obecnie j.t. Dz.U. 115/08/728 ze zm.), ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz.U. 122/03/1143 ze zm.- dalej uzs), ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 99/04/1001 ze zm.- upz), ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U. 39/04/353 ze zm.- dalej uerFUS) i szereg innych- z uwagi na stan faktyczny- nie mających zastosowania w sprawie. Ustawy te tworzą system zabezpieczenia społecznego, realizujący w szczególności art. 65-66, art. 67-71, art. 74-76 i 81 Konstytucji RP. Założeniem tego systemu jest spójność i wzajemne uzupełnianie się instytucji zabezpieczenia społecznego. Co do zasady- chyba że ustawodawca wyraźnie postanowi inaczej- klient zabezpieczenia społecznego nie powinien na koszt podatnika otrzymywać kilku świadczeń z tego samego tytułu, na podstawie różnych ustaw z zakresu zabezpieczenia społecznego (przykładowo: art.1 ust. 3 uzs, art. 3 ust. 3 udm, art. 6 pkt 3 i 4, i art. 8 ust. 3- 13 ups, art. 3 pkt 1- 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm.).

8. Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych" RPEiS 1/04/8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób niepracujących- nawet ubogich.

Ocena, czy w danej sprawie doszło do braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (art. 11 ust. 2 ups), wymaga każdorazowej indywidualizacji (uzasadnienie wyroku WSA w Poznaniu z dnia 17.4.2008 r.- IV SA/Po 442/07). W niniejszej sprawie organy obu instancji trafnie ustaliły okoliczności, naprowadzające na to, że Skarżący celowo uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i to pomimo prawidłowego doręczenia informacji o terminie wywiadu. Skarżący mógł też- będąc dzień przed planowanym terminem wywiadu w siedzibie MOPR z kolejnymi wnioskami, skontaktować się z pracownikiem socjalnym, by dokonać uzgodnień co do terminu wywiadu. Przeprowadzenie wywiadu było w niniejszej sprawie obowiązkiem pracownika socjalnego (art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i 4 ups) o skutkach jego nie przeprowadzenia należycie Skarżącego pouczono (k. 7-9 akt administracyjnych). Zgodnie z obowiązującym prawem, pracownik socjalny winien przedsięwziąć kroki, by przeprowadzić wywiad w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Bez wątpienia pracownik socjalny nie dysponuje środkami, by takie zachowanie wymusić (uzasadnienie wyroku z dnia 24.2.2009 r.- II SA/Ol 532/08 WSA w Olsztynie). Strona, uniemożliwiająca przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, musi się jednak liczyć z odmową przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ups; wyrok NSA z dnia 23.9.2008 r. – I OSK 1765/07). Podstawą do odmowy udziału Wnioskodawcy w wywiadzie środowiskowym nie może być asystencja policjanta, skoro pracownice socjalne spotykały się z agresywnymi zachowaniami i bezpodstawnymi oskarżeniami ze strony Wnioskodawcy (k. 4-5 akt administracyjnych), co potwierdziło także naganne zachowanie się M. K. po ogłoszeniu dnia 19 marca 2009 r. wyroku w sprawie o sygnaturze IV SA/Po 22/08 (prawomocnym od dnia 20 czerwca 2009 r.; k. 23, 29 akt administracyjnych, załączonych do akt IV SA/Po 513/08; k. 54 akt IV SA/Po 22/08). Asystencja policjanta nie stanowi presji na stronę a służy jedynie spokojnemu przebiegowi czynności procesowej. Wywiad środowiskowy ma na celu w szczególności ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby, ubiegającej się o świadczenie- o przyznaniu bądź odmowie przyznania poszczególnych świadczeń decydowały w konkretnych sytuacjach kwestie materialnoprawne (np. przekroczenie kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 pkt 1 ups), ujawnienie zatajonych przez Wnioskodawcę dochodów z pracy bądź z tytułu darowizn, czy ocena, że dana potrzeba nie jest niezbędna potrzebą bytową, w przeciwieństwie do innej- np. na pokrycie leków i leczenia czy dożywiania. Organ pomocowy, wydatkujący środki podatników, ma obowiązek ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia każdej ze spraw, wszczynanych na wniosek Wnioskodawcy.

Ustawodawca w art. 11 ust. 2 ups wprowadził fakultatywność odmowy przyznania świadczenia. Zaskarżona decyzja trafnie wskazuje, że w niniejszej sprawie należało odmówić Skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy. Za taką oceną przemawia w szczególności zakres pomocy, uzyskiwanej przez Skarżącego od osób trzecich oraz systematyczność świadczeń z pomocy społecznej, w tym świadczeń na leki i dożywianie. Brakło zatem podstaw do przyznania Skarżącemu owych świadczeń na podstawie art. 41 pkt 1 ups. M. K., zaspokajając potrzeby mieszkaniowe w lokalu spółdzielczym, dysponuje nadto udziałem w nieruchomości, którym może rozporządzić. Jego sytuacja majątkowa jest znacząco lepsza, niż ogromnej większości osób, ubiegających się w Poznaniu o pomoc społeczną (znanych Sądowi z urzędu z rozpatrywanych spraw- jedynie przykładowo- zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 12.X.2006 r.- IV SA/Po 827/05). Z zestawienia przyznanych Skarżącemu świadczeń wynika, że w 2008 r. korzystał z jednego ciepłego posiłku w miesiącach od stycznia do sierpnia i od października do grudnia 2008 r.; zasiłków okresowych od stycznia do marca 2008 r. w kwotach po 125 zł miesięcznie; sześć zasiłków celowych specjalnych na leki w łącznej kwocie 1099 zł; zasiłku celowego na zakup żywności po 90 zł miesięcznie w okresie od stycznia do marca 2008 r.; zasiłków celowych specjalnych na: zakup bielizny pościelowej (50 zł); na zakup odzieży (110 zł); na zakup obuwia (200 zł; k. 41-42 akt IV SA/Po 10/09). Rozmiar i systematyczność pomocy, zaspokajanie zwłaszcza najistotniejszych potrzeb w zakresie jedzenia i leków, wskazuje na to, że organ pomocy społecznej w sposób należyty i roztropny skorzystał prawa do odmowy przyznania świadczeń wnioskowanych na wrzesień 2009 r., a Skarżący nie pozostał bez koniecznej pomocy ani przed, ani po wrześniu 2008 r. (art. 11 ust. 2 ups). Takie postępowanie organu pomocowego przeczy ocenie Pełnomocnika Skarżącego o "formalistycznym podejściu do problemów Skarżącego" jako pozostającym "w jawnej sprzeczności z celami instytucji pomocy socjalnej" (k. 65 akt IV SA/Po 10/09). W sprawie w szczególności nie doszło do naruszenia art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 kpa.

9. Skarżący w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 19 marca 2009 r.- IV SA/Po 513/08, błędnie postrzegał, że bez względu na to, czy wywiad będzie przeprowadzony, czy też nie, to organy pomocowe odmówią Skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej. Przeczy to twierdzeniu Pełnomocnika Skarżącego, że doszło do "jednorazowej nieobecności Skarżącego w domu w dniu wyznaczonym przez organ jako dzień przeprowadzenia wywiadu" (k. 64 akt IV SA/Po 10/09), skoro M. K. odmawiał przeprowadzenia wywiadu środowiskowego także w innych postępowaniach (w tym w postępowaniu badanym w sprawie IV SA/Po 513/08). W istocie większość wniosków Skarżącego była przez organy pomocy społecznej uwzględniana. O przyczynach odmowy przyznania świadczeń w różnych sprawach decydowały różne względy- w istocie nie zależały od tego, czy wywiad środowiskowy był, czy nie był w danej sprawie przeprowadzony. Skoro Skarżący uzyskiwał znaczące środki od osób fizycznych (nazywanych przez Niego między innymi sponsorami) tytułem darowizn, organy pomocy społecznej miały obowiązek w poszczególnych postępowaniach uwzględniać te kwoty przy ustalaniu dochodu Wnioskodawcy (art. 8 ust. 3, 4 i 11 ups), stwierdzonych dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby (art. 12 ups) i przy rozważeniu, czy uzyskane środki Skarżący przeznacza na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych (art. 39 ust. 1 ups). Tym samym organy pomocowe trafnie uznawały, że jeśli Wnioskodawca uzyskiwał znaczące środki od innych obywateli (których dane Skarżący wbrew obowiązkowi podawania prawdy zatajał) oraz z tytułu nagrody literackiej, to w odpowiedniej części mógł zaspokajać swe usprawiedliwione potrzeby z tych środków. Pomoc społeczna ma bowiem na celu umożliwienie osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ups).

10. W istocie organy pomocowe przyznawały Skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w różnych wysokościach choć nie wszystkie wnioski były uwzględniane. O odmowie przyznania części wnioskowanych świadczeń bądź o umorzeniu postępowań wszczętych na podstawie niektórych wniosków, w różnych okresach decydowały różne względy. Jedynie przykładowo można wskazać:

[...]

Skoro zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa, przeto skargę należało oddalić (art. 151 ppsa). O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 ppsa w zw. z § 2 ust. 1 i 3 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 163/02/1348 ze zm.).

/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ M. Dybowski

mb