Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1321/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 73 1 i4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant ref. Paweł Jastrzębski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2018 r. sprawy ze skargi P. G. i E. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o ustalenie wysokości i wypłaty odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz P. G. i E.G. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dn. 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej k.p.a. oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 121), dalej u.g.n. – po rozpatrzeniu odwołania P. G. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], orzekającej o odmowie uwzględnienia wniosku P. G. w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość, oznaczoną jako działka ewid. nr [...] o pow. 178 m2, w obrębie [...], zajętą pod drogę publiczną, gminną - część ulicy J. w [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ przedstawił następujący stan sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] maja 1999 r. P. G. wystąpił do Burmistrza Miasta [...] o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. Burmistrz Miasta [...], działając na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, ze zm.) wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji, stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez Gminę Miasto [...] nieruchomości zajętej pod część ul. J. w [...].

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę - Miasto [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności gruntu, zajętego pod część ul. J. w [...], jako działka ewid. nr [...], w obrębie [...], o pow. 178 m2.

Odwołanie od powyższej decyzji do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej złożyli P. G. i E. G.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania P. G.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. G., Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r.

P. G. wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody [...].

Postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r.

Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2510/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. G. na postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, natomiast wyrokiem z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2581/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę P. G. na postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2509/13 Wojewódzki Sąd administracyjny oddalił skargę E. G. na decyzję Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej, w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Miasto [...] nieruchomości zajętej pod drogę - ul. J.

Decyzja deklaratoryjna Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. stała się ostateczna w dniu [...] grudnia 2014 r.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r. P. G. wystąpił do Gminy Miasta [...] o przyspieszenie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę.

Zawiadomieniem z dnia [...] września 2017 r. Burmistrz Miasta [...] przekazał Staroście [...] do rozpatrzenia, zgodnie z właściwością, wniosek P. G. z dnia [...] maja 1999 r. o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie części działki nr [...] w obrębie [...] w [...] zajętej pod drogę - ul. J.w [...].

Zawiadomieniem z dnia [...] listopada 2017 r. na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. organ powiadomił strony postępowania o zebraniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami sprawy, składania wniosków i wyjaśnień w terminie 7 dni.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] Starosta [...] odmówił uwzględnienia wniosku P. G., złożonego w dniu [...] maja 1999 r. w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość, oznaczoną jako działka ewid. nr [...] o pow. 178 m2, w obrębie [...] zajętą pod drogę publiczną - ulicę J. w [...], z uwagi na fakt, iż przedmiotowy wniosek złożony został z uchybieniem terminu.

Od powyższej decyzji odwołał się P. G., kwestionując zasadność rozstrzygnięcia organu I instancji.

W tych okolicznościach, po rozpatrzeniu odwołania strony, została wydana opisana na wstępie decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że treść przepisu art. 73 ust. 4 ww. ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną wskazuje, że wymogiem skutecznego złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania jest złożenie go w ustawowym terminie (tj. w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.) oraz wykazanie się przysługującym w dniu 1 stycznia 1998 r. prawem własności nieruchomości, która została zajęta pod drogę publiczną. Organ podał, że na tle powołanych regulacji w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania może zostać wszczęte wyłącznie na wniosek strony, uprawnionej do uzyskania odszkodowania. Uprawnionym do otrzymania odszkodowania jest właściciel nieruchomości (lub jego następca prawny), który w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. złożył wniosek o ustalenie odszkodowania. Bezwzględnym warunkiem wszczęcia postępowania jest złożenie przez osobę uprawnioną do uzyskania odszkodowania wniosku, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy, w terminie określonym w tym przepisie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2015 r. sygn. akt I OSK 2535/14).

Zdaniem organu, stwierdzenie, że wniosek o ustalenie odszkodowania został złożony z uchybieniem terminu, przewidzianego w art. 73 ustawy, będącego terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia, stanowi przesłankę do nieuwzględnienia żądania strony. Roszczenie przestaje przy tym przysługiwać niezależnie od tego, z jakiego powodu uprawniona osoba nie złożyła stosownego wniosku. Organ prowadzący sprawę, której przedmiotem jest ustalenie i wypłata odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, działa wyłącznie na wniosek strony. Faktu uchybienia terminu nie usprawiedliwia okoliczność nieznajomości przepisów o obowiązujących, ustawowych terminach wnoszenia żądań dotyczących wypłaty odszkodowania, bowiem wyraźne brzmienie przepisu art. 73 ust. 4 nie pozostawia wątpliwości, że wniosek o odszkodowanie może być skutecznie złożony tylko w terminie wprost wskazanym przez ustawę.

Wojewoda wskazał, że postępowanie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod ul. J. w [...], wszczęte zostało przez Starostę [...] na wniosek, złożony przez P. G. w dniu [...] maja 1999 r. Starosta [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] odmówił uwzględnienia wniosku P. G. w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Podniósł ponadto, iż z odpisu księgi wieczystej KW Nr [...], uzyskanej z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że właścicielem nieruchomości zajętej pod ul. J. w [...], jako działka nr [...], o pow. 178 m2 jest Gmina Miasto [...].

Organ podał, że w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za zajętą pod drogę nieruchomość, skarżący złożył wniosek w dniu [...] maja 1999 r., a zatem przed ustawowym terminem. Przewidziany w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. termin do złożenia wniosku o odszkodowanie jest terminem zawitym. Zgodnie z wolą ustawodawcy, przekroczenie zakreślonego terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia, co oznacza, że skarżący utracił możliwość dochodzenia przysługujących mu uprawnień, tj. odszkodowania za nieruchomość. Do przywrócenia terminu nie jest uprawniony ani orzekający w sprawie organ, ani też sąd, bowiem nie można w takim przypadku zastosować przepisów prawa procesowego o przywrócenie terminu (art. 58-60 k.p.a.), ani przepisów kodeksu cywilnego, dotyczących przedawnienia roszczeń majątkowych. W związku z tym nie mają znaczenia okoliczności usprawiedliwiające zdarzeniami niezależnymi od strony przedwczesne bądź spóźnione zgłoszenie wniosku.

Organ stwierdził, że roszczenie przestaje przysługiwać niezależnie od tego, z jakiego powodu uprawniona osoba nie złożyła stosownego wniosku, a organ prowadzący sprawę, której przedmiotem jest ustalenie i wypłata odszkodowania działa wyłącznie na wniosek strony. Organ podkreślił, że przepis art. 73 ust. 4 ww. ustawy był przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który nie dopatrzył się jego niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07).

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli P. G. i E. G. Kwestionowanej decyzji zarzucili:

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, polegające na uznaniu, że nie przysługuje roszczenie o zapłatę odszkodowania na podstawie wniosku złożonego w dniu [...] maja 1999 r., mimo że skutek w postaci wygaśnięcia roszczenia ustawodawca wiąże wyłącznie ze złożeniem wniosku po dniu 31 grudnia 2005 r., co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 73 ust. 1 ww. ustawy, polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie należy stwierdzić nabycie przez gminę - Miasto [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności przedmiotowego gruntu, mimo niespełnienia wskazanych w ustawie przesłanek wywłaszczenia,

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez nieuwzględnienie nieprawidłowego działania organu administracji, tj. Burmistrza Miasta [...], który zaniechał wszczęcia postępowania na skutek wniosku skarżącego o odszkodowanie z dnia [...] maja 1999 r. i merytorycznego ustosunkowania się do stanowiska skarżącego w drodze decyzji administracyjnej, względnie nie przekazał wniosku innemu organowi - właściwemu do jego rozpoznania bezpośrednio po jego złożeniu, a dopiero wiele lat po tym fakcie, w związku z czym, skarżący pozostawał w przekonaniu, że zadośćuczynił wymaganiom ustawowym niezbędnym do dochodzenia odszkodowania; art. 6, art. 8 §1, art. 9, art. 11, art. 12 k.p.a., polegające na przerzuceniu przez organ administracji na skarżącego negatywnych skutków nieznajomości przepisów prawa, w tym w szczególności regulujących właściwość rzeczową do rozpoznania spraw z wniosków o odszkodowanie, na podstawie przepisów ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną oraz na oddaleniu wniosku skarżącego na podstawie decyzji wydanej z wieloletnim opóźnieniem, w stosunku do daty wniosku skarżącego o odszkodowanie i terminu do jego złożenia przewidzianego w ustawie, pomimo iż wniosek został złożony przed upływem ustawowego terminu.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej P.p.s.a., przy czym zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie wystąpiły tego rodzaju wady i uchybienia, które skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji. Przeprowadzona pod względem zgodności z prawem kontrola zaskarżonej decyzji, w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do oceny, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa.

Kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu podlegała decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r., utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., odmawiającą uwzględnienia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt zajęty częściowo pod drogę publiczną – z powodu uchybienia ustawowego terminu do zgłoszenia roszczenia.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowi art. 73 ust. 1 i 4 powoływanej wcześniej ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Stosownie do ww. przepisów, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego terminu roszczenie wygasa.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Gminy-Miasta [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 73 ust. 1 cytowanej ustawy, co potwierdza deklaratoryjna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...], stwierdzająca nabycie działki ew. nr [...] o pow. 178 m2 w obr. [...] przez jednostkę samorządu terytorialnego.

Skarżący wystąpił o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną pismem z dnia [...] maja 1999 r., skierowanym do Burmistrza Miasta [...]. Jak wynika z akt sprawy, wniosek ten podlegał rozpoznaniu po jego przekazaniu przez Burmistrza Miasta [...], zgodnie z właściwością Staroście [...] zawiadomieniem z dnia [...] września 2017 r., wydanym wskutek prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 57/17. Na mocy powyższego wyroku, Burmistrz Miasta [...] został zobowiązany do rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia [...] maja 1999 r. o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie części działki ew. nr [...] z obrębu [...] w [...], w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy. Sąd podkreślił, że organ administracji przez ponad 15 lat od dnia złożenia wniosku nie podjął żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia i rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Zauważył ponadto, iż wymiana korespondencji pomiędzy stroną a organem, zawierająca niewiążące stanowisko organu odnośnie zasadności przedmiotowego wniosku, nie wywołuje w sferze prawnej żadnych skutków. Dlatego też organ winien był rozpoznać wniosek poprzez wydanie stosownej decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcie czynności, bez względu na to, czy wniosek skarżącego uważał za zasadny i za skutecznie wniesiony.

W okolicznościach niniejszej sprawy istotne jest, że skarżący po złożeniu wniosku z dnia [...] maja 1999 r. nie podejmował z organem administracji korespondencji, którą można potraktować jako wycofanie wniosku o odszkodowanie. Jakkolwiek wniosek o odszkodowanie został złożony przed terminem wskazanym w art. 73 ust. 4 ustawy, to w świetle faktycznych czynności procesowych oraz zasad ogólnych postępowania administracyjnego, obowiązujących organy administracji publicznej, wynikających z art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. oraz art. 64 Konstytucji RP – należy przyjąć, że wniosek ten był skuteczny. Inna ocena prawna w takiej sytuacji faktycznej nastąpiłaby z oczywistym naruszeniem zasady uwzględnienia słusznego interesu obywatela (art. 7 k.p.a.), zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.) oraz zasady informowania stron postępowania (art. 9 k.p.a.) oraz ochrony prawa własności, w tym w aspekcie prawa do słusznego odszkodowania.

Odmienna interpretacja nie byłaby również zgodna z literalnym brzmieniem zasady, że po upływie tego terminu roszczenie wygasa. Skoro skarżący nie złożył wniosku "po upływie terminu", to nie można przyjąć, że stan faktyczny odpowiada przywołanej zasadzie. Przyjęcie tezy przeciwnej oznaczałoby tolerowanie błędnej subsumpcji stanu faktycznego pod przywołany przepis art. 73 ust. 4 ustawy.

Ponadto sytuacji prawnej osoby, która złożyła wniosek nie można prawnie zrównywać z jurydyczną sytuacją podmiotu, który w ogóle zaniechał złożenia wniosku w skądinąd długim terminie wyznaczonym przez ustawodawcę i w ogóle nie zgłosił swoich praw. Skoro skarżący próbowali dochodzić roszczenia, a sprawa ta w przywołanym terminie na złożenie wniosku, wyznaczonym przez ustawodawcę, była w toku, to nie zachodzi przypadek braku aktywności uprawnionego do otrzymania odszkodowania za wywłaszczenie. Zaangażowanie skarżących (złożenie wniosku) i otwarty tok sprawy o odszkodowanie w okresie wskazanym przez ustawodawcę na złożenie wniosku o odszkodowanie oznacza, że nie zachodzi przypadek braku działania w tym terminie.

Stwierdzić na marginesie należy, że w odpowiedzi na wniosek z dnia [...] maja 1999 r. organ powinien poinformować skarżącego, działającego bez profesjonalnego pełnomocnika, że wniosek należy złożyć w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Tymczasem, jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w cytowanym powyżej wyroku z dnia 29 maja 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 57/17, uwzględniającym skargę P. G. na bezczynność Burmistrza Miasta [...], organ administracji przez ponad 15 lat od dnia złożenia wniosku nie podjął żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia i rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. O ile w niniejszej sprawie nie podlega ocenie Sądu kwestia bezczynności organu czy też przewlekłego prowadzenia postępowania (i fakt bezczynności czy przewlekłości nie wpływa na ocenę merytoryczną decyzji), to jednak tok postępowania oraz treść korespondencji kierowanej przez skarżącego do organu administracji po złożeniu wniosku z dnia [...] maja 1999 r. niewątpliwie wpływa na uznanie, że doszło do podtrzymania wniosku w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość.

W tym miejscu wskazać trzeba, że prawo własności jest prawem zagwarantowanym konstytucyjnie, co wynika z art. 21 i art. 64 Konstytucji RP. Ponieważ własność podlega ochronie prawnej na mocy art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem (art. 21 ust. 2 Konstytucji RP). Nadto, własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności (art. 64 ust. 3 Konstytucji RP). Taką ustawą jest m.in. ustawa z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

Granice ingerencji państw w prawo własności wyznacza także art. 1 Pierwszego Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zgodnie z którym naruszenie wymagania słusznego odszkodowania jest uznawane za przejaw naruszenia proporcji pomiędzy stosowanymi środkami a celami, które zamierza się osiągnąć przez ingerencję we własność motywowaną racjami publicznymi. Należyte, tj. sprawiedliwe odszkodowanie, stanowi więc element przywracający właściwą równowagę pomiędzy potrzebami wynikającymi z ogólnego interesu społeczeństwa a wymaganiami związanymi z ochroną podstawowych praw jednostki (por. wyrok ETPC z dnia 23 września 1982 r. w sprawie Sporrong i Lönnroth przeciwko Szwecji nr 7151/75 i 7152/75).

W okolicznościach niniejszej sprawy podkreślenia również wymaga, że w wyroku z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną – w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie, bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przepis art. 73 ww. ustawy reguluje wywłaszczenie nieruchomości prywatnych, zajętych pod drogi publiczne i ma charakter porządkujący sytuacje faktyczne, jakie zaistniały przed końcem 1998 r. Realizacja tego przepisu następuje poprzez dwie odrębne sprawy administracyjne. W jednej z nich wojewoda potwierdza w drodze decyzji, że konkretna nieruchomość została wywłaszczona z mocy prawa na podstawie art. 73 ustawy. Decyzja wojewody ma charakter deklaratoryjny, bowiem potwierdza, że konkretna nieruchomość została wywłaszczona z dniem 1 stycznia 1999 r. W odrębnym zaś postępowaniu, na wniosek byłego właściciela takiej nieruchomości, starosta orzeka o wysokości odszkodowania za utraconą własność. Niezależność wskazanych spraw administracyjnych powoduje, że brak jest bezpośredniego związku pomiędzy decyzją wojewody wydawaną na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy, a możliwością złożenia wniosku o odszkodowanie. I dalej, z treści art. 73 cytowanej ustawy wynika, że wszystkie osoby, które utraciły własność nieruchomości na podstawie tego przepisu, miały możliwość zgłoszenia w określonym terminie (pomiędzy 1 stycznia 2001 r. a 31 grudnia 2005 r.) roszczenia odszkodowawczego, niezależnie od tego, czy została w tym okresie wydana decyzja wojewody. Dlatego też Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że powołane przepisy ustawy nie naruszają wskazanych wzorców konstytucyjnych. Wskazał ponadto, że wniosek byłego właściciela nieruchomości o odszkodowanie ma charakter dwojaki. Po pierwsze, stanowi oświadczenie, że były właściciel jest i domaga się odszkodowania za wywłaszczenie. Po drugie, stanowi żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Dla samego zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego, stanowiącego oświadczenie o skorzystaniu z prawa do odszkodowania, nie jest potrzebne wcześniejsze uzyskanie decyzji wojewody.

Reasumując, jako zasadny należy ocenić zarzut skargi, iż w przedmiotowej sprawie został naruszony art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, a także przepisy postępowania administracyjnego. W rozpatrywanej sprawie postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., obligujących organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy oraz dokonania oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. oraz zasada zupełności postępowania dowodowego zawarta art. 77 § 1 k.p.a. nakładają na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie obowiązek ustalenia stanu faktycznego na podstawie całościowo zebranego materiału dowodowego. Okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy powinny być ustalone przez organy w taki sposób, by odpowiadały rzeczywistości i mogły stać się podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Jak wskazuje treść art. 80 k.p.a., tylko w przypadku zebrania przez organ i rozpatrzenia całości materiału dowodowego możliwa jest prawidłowa ocena sprawy (uwzględnienie znaczenia złożenia wniosku oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 57/17).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ będzie miał na względzie powyższe wskazania.

Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących kwotę uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi, orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.

-----------------------

10