Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 311/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129  ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 311/20

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2019 r., znak: [...] Starosta I., działając na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku A. H., orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w W., gmina G., oznaczoną geodezyjnie jako działka nr [...] opow. 0.1900 ha, stanowiącą dawniej własność A. H., zapisaną w księdze wieczystej nr [...] (obecnie KW BY11/00027674/4), wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Urzędu M. i Powiatu w I. z dnia [...] października 1974 r., znak: [...].

W uzasadnieniu decyzji orzekający organ wskazał, że A. H. wnioskiem z dnia [...] lutego 2019 r. zwróciła się do Starosty [...] o załatwienie sprawy nieruchomości położonej w W., gmina G., oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] o pow. 0.1900 ha, wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu M. i Powiatu w I. znak: [...] z [...] października 1974 r. Na wezwanie organu, w piśmie z dnia [...] lutego 2019 r. sprecyzowała wniosek wyjaśniając, że ubiega się o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną działkę oraz przedłożyła kopie dokumentów dotyczących wywłaszczenia oraz zwrotu ww. nieruchomości.

P. z dnia [...] marca 2019 r. wystąpiono do Sądu Rejonowego w I. z zapytaniem o depozyt sądowy, a także zwrócono się do C. S. A. w W. o dokumenty potwierdzające dokonanie zapłaty ustalonej kwoty z tytułu wywłaszczenia wnioskowanej nieruchomości. Odpowiadając na zapytanie, Sąd Rejonowy w I. poinformował, że w latach 1975 -1980 C. K. P. P. w T. Suszarnia W. nie składały sprawy o złożenie kwoty do depozytu. Natomiast C. S. A. w W. wyjaśniła, że nie posiada dokumentów, ale z dużym prawdopodobieństwem zakłada, że wniosek o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego odszkodowania za nieruchomość został złożony, a należność w wysokości [...] zł została przekazana.

W wyniku przesłuchania świadka będącego pracownikiem Urzędu M. i Powiatu w I., który prowadził postępowanie wywłaszczeniowe nieruchomości położonej w W. uzyskano informację, że nie pamięta sprawy wywłaszczenia ww. nieruchomości, ani osoby właścicielki - A. H.. Wyjaśniając stosowaną procedurę wywłaszczeń oraz wypłaty odszkodowań świadek zeznała, że nie zdarzyło się, żeby ktokolwiek nie otrzymał zapłaty lub składał skargi z tego powodu, a także, że nie było przypadków przekazywania należnej kwoty do depozytu sadowego.

W rozpatrywanej sprawie ustalono, że pozbawienie prawa do nieruchomości nastąpiło w trybie przepisu art. 2, 3, 15, 21 i 22 ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64). Na rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej przeprowadzonej w dniu [...] października 1974 r. w Urzędzie M. i Powiatu z udziałem A. H. i przedstawicieli Suszarni w W., właścicielka nie wyraziła zgody na dobrowolny wykup. Z treści ostatecznej decyzji znak: [...] z dnia [...] października 1974 r. wydanej przez Urząd M. i Powiatu wynika, że na wniosek C. K. PP w T. Suszarni W. wywłaszczono nieruchomość o pow. 1900 m˛, oznaczoną jako działka geodezyjna nr [...], położona w W., gmina G., zapisana w księdze wieczystej nr [...], jako własność A. S. S., wówczas zamężnej H.. W punkcie II ww. decyzji ustalona została wartość wywłaszczonego gruntu na kwotę [...]zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z decyzją znak: [...] teren został przeznaczony pod budowę bloku mieszkalnego 12-rodzinnego dla Suszarni W.. W. nieruchomości według oszacowania dokonanego przez biegłego obejmowała grunt, bowiem na nieruchomości nie było składników budowlanych i roślinnych. Skierowana przez C. K. P. P. w T. Suszarnie W. do właścicielki korespondencja z [...] grudnia 1974 r. wskazuje, że A. H. odmówiła przyjęcia przesłanej za pośrednictwem poczty kwoty przyznanej w decyzji wywłaszczeniowej. Ponadto, poinformowano Panią H. o możliwości jej podjęcia w kasie Suszarni w terminie do [...] stycznia 1975 r. lub zadysponowania przesłania na wskazany adres. W przeciwnym razie, kwota ta miała trafić do depozytu sądowego. Nie odnaleziono dokumentów potwierdzających wypłatę odszkodowania, ale też nie potwierdziło się przekazanie należności do depozytu sądowego. W latach dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia właścicielka ubiegała się o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej i zwrot nieruchomości argumentując, że nie odebrała pieniędzy, które jej oferowano.

Po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego organ I instancji stwierdził, że podstawą wywłaszczenia była ostateczna decyzja wydana na wniosek inwestora realizującego inwestycję, zgodnie z zatwierdzonym planem realizacyjnym. Przepisy na podstawie których doszło do pozbawienia prawa własności przewidywały odszkodowanie dla właściciela. Ustalona w decyzji wywłaszczeniowej wartość nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] w kwocie [...]zł stanowiła odszkodowanie, które winno być wypłacone A. H. przez C. K. P. P. w T. Suszarnia W. w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja ustalająca odszkodowanie stała się ostateczna.

Wobec powyższego, organ stwierdził, że w odniesieniu do nieruchomości objętej wnioskiem miało miejsce odjęcie prawa własności gruntu, ale za odszkodowaniem. Tym samym, nie ma podstaw do ustalenia odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.). Decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna z dniem [...] listopada 1974 r., a zatem w ciągu 3 miesięcy od tej daty, C. K. P. P. w T. Suszarnia W. zobowiązane zostały do wypłacenia ustalonej kwoty A. H., bądź przekazania do depozytu sądowego.

Zdaniem organu I instancji nie ma wątpliwości, że odszkodowanie nie zostało przekazane do depozytu sądowego, a z uwagi na upływ czasu, nie zachowały się dokumenty rachunkowo-księgowe świadczące o dokonaniu zapłaty, ponieważ tego rodzaju dokumenty przechowuje się jedynie przez okres 5 lat. Ponadto, jeżeli nie doszło do zapłaty ustalonego odszkodowania, to na podstawie art. 118 k.c., po upływie 10 lat, doszło do przedawnienia roszczeń. Wskazano również, że zgodnie ze stanowiskiem E. L. wyrażonym w monografii zatytułowanej "Przedawnienie roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości", odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu wywłaszczenia jest rodzajem odpowiedzialności majątkowej i stanowi rekompensatę za uszczerbek majątkowy będący wynikiem zgodnego z prawem pozbawienia lub ograniczenia praw rzeczowych do nieruchomości. Autorka podziela pogląd o cywilnoprawnym charakterze roszczenia odszkodowawczego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości i stosowaniu instytucji przedawnienia na ogólnych zasadach prawa cywilnego. W doktrynie i orzecznictwie istnieje spór o charakter roszczeń odszkodowawczych za szkody legalne i co za tym idzie, nie ma jednolitego stanowiska, czy odszkodowania za wywłaszczenia podlegają przedawnieniu.

Organ I instancji uznał, że odpowiedzialność z tego tytułu nie może istnieć przez czas nieokreślony, przychylając się do koncepcji cywilnego charakteru tej odpowiedzialności. Bierna postawa wnioskodawczyni, zdaniem organu, nie może powodować niepewności prawnej, która skutkuje odpowiedzialnością finansową po stronie konkretnego podmiotu. W 1993 roku były podejmowane próby odzyskania nieruchomości, które zakończyły się niepowodzeniem, lecz negatywny rezultat tych postępowań nie skłonił właścicielki do podjęcia starań o odszkodowanie, pomimo świadomości o braku zapłaty za utraconą nieruchomość.

W odwołaniu od powyższej decyzji, A. H. wyraziła niezadowolenie z treści zapadłego rozstrzygnięcia podnosząc, że wywłaszczono ją bez jej zgody na wysokość odszkodowania, jak też odmówiono jej zwrotu przedmiotowego gruntu, o co wnosiła w 1993 r. Skarżąca wniosła o uregulowanie sprawy dotyczącej odszkodowania za przedmiotową działkę.

Wojewoda K. – P. po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., znak: [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę w uzasadnieniu decyzji, że w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] października 1974 r., znak: [...], Urząd M. i Powiatu w I., na podstawie przepisów art. 2, 3, 15, 21 i 22 ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości orzekł, zgodnie z wnioskiem C. K. w T. Suszarni W., o wywłaszczeniu spornej nieruchomości stanowiącej własność A. H.. W punkcie drugim wyżej wymienionej decyzji ustalono wartość wywłaszczonej nieruchomości na kwotę [...]złotych.

W powyższym orzeczeniu organ wskazał, że przepisy art. 14, 27 i 33 powołanej ustawy mają odpowiednie zastosowanie przy realizacji decyzji, jak też zaznaczył, że zgodnie z art. 45 powołanej w orzeczeniu ustawy z dnia [...] marca 1958 r., przychody właścicieli nieruchomości z tytułu odszkodowania wypłaconego stosownie do wyżej powołanych przepisów są zwolnione od podatku dochodowego.

W uzasadnieniu decyzji zaznaczono, że wywłaszczana zarzucała w trakcie rozprawy zbyt niskie oszacowanie gruntu. Organ wskazał jednak, że wartość nieruchomości została ustalona zgodnie z przepisami art. 8 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej, zarządzeniem Naczelnika M. i Powiatu w I. z dnia [...] maja 1974 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży nieruchomości rolnych (M.P. Nr 7, poz. 54).

W aktach archiwalnych (znak: [...]) znajduje się pismo Urzędu M. i Powiatu w I. z dnia [...] grudnia 1974 r. (znak: [...]) do Suszarni W. w sprawie przesłania egzemplarza decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z dnia [...] października 1974 r., celem nadania klauzuli wykonalności, stanowiącej podstawę do wypłacenia odszkodowania (k. 50 akt archiwalnych [...]). W piśmie poinformowano, iż wypłata odszkodowania powinna nastąpić nie później niż w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji tj. od dnia [...] listopada 1974 r.

P. z dnia [...] grudnia 1974 r. Suszarnia W. zwróciła się do Urzędu M. i Powiatu w I. o nadanie wyżej wymienionej decyzji klauzuli wykonalności (k. 49 akt archiwalnych [...], natomiast Urząd M. i Powiatu w I. wraz z pismem z dnia [...] grudnia 1974 r. przesłał Suszarni W. decyzję o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, zaopatrzoną w klauzulę prawomocności, celem wykonania (k.51 akt archiwalnych [...].

Dodatkowo, w piśmie z dnia [...] grudnia 1974 r. (znak: [...]), Suszarnia W. poinformowała wnioskodawczynię o możliwości odbioru należnego odszkodowania do dnia [...] stycznia 1975 r., pod rygorem złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Z pisma wynika też, że kwota odszkodowania została przesłana do wnioskodawczyni przekazem pocztowym (k. 57 akt archiwalnych [...].

Organ odwoławczy podkreślił, że faktu, iż odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość zostało ustalone, A. H. nie kwestionowała we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej, złożonym w dniu [...] marca 1993 r. do Wojewody B. . Zawarte w powyższym piśmie żądanie skarżąca motywowała tym, że nieruchomość została odebrana bez jej zgody, a z powodu poczucia straty nie odebrała ona pieniędzy, które jej oferowano.

W ocenie organu II instancji nie ulega zatem wątpliwości, że za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone odszkodowanie, a A. H. nie skorzystała ze środków odwoławczych przysługujących stronie w postępowaniu wywłaszczeniowym, jak też nie kwestionowała formalnie wysokości przyznanego odszkodowania. Decyzja o wywłaszczeniu i odszkodowaniu stała się zatem ostateczna i w tej sytuacji nie było podstaw do wypłaty innej kwoty, niż ustalona w decyzji z dnia [...] października 1974 r.

Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przewiduje, że starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie, jednak w ocenie organu odwoławczego z akt sprawy jednoznacznie wynika, że odszkodowanie zostało ustalone w decyzji z dnia [...] października 1974 r., dlatego nie ma podstaw do zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3.

W skardze do Sądu A. H. podniosła, że "została okradziona" przez Państwo [...], gdyż odbierając jej nieruchomość w trybie wywłaszczeniowym, nie otrzymała żadnego zadośćuczynienia, a wycena nieruchomości została drastycznie zaniżona w związku z czym, nie doszło do odebrania kwoty oferowanej przez organ administracji dokonujący wywłaszczenia - w geście protestu.

Skarżąca zwróciła też uwagę na trudną sytuację materialną, w której aktualnie się znajduje.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W okolicznościach niniejszej sprawy należy potwierdzić wypełnienie się powyższych warunków, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta będącego siedzibą tutejszego Sądu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Przepis art. 128 ust. 1 u.g.n. stanowi, iż wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Przepis art. 128 ust. 4 u.g.n przewiduje natomiast, że odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i art. 124 – 126 u.g.n. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Stosownie zaś do art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Nie ulega przy tym wątpliwości, że przepis ten ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., przy czym chodzi o stany faktyczne polegające zarówno na odjęciu, przejęciu, jak i ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania (vide: wyrok NSA z dnia 27 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 908/16; wyrok NSA z dnia 17 września 2015 r. sygn. akt I OSK 90/14; wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 września 2016 r. sygn. akt II SA/Łd 358/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wyraźnie zatem należy podkreślić, że z brzmienia przepisu wynika, że dotyczy on jedynie sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości "bez ustalenia odszkodowania"

Jeśli natomiast doszło do ustalenia należnego odszkodowania, to nie ma podstaw do jego żądania. Nie ulega wątpliwości, że za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone odszkodowanie a więc zobowiązanie organu zostało już określone. A. H. nie skorzystała ze środków odwoławczych przysługujących stronie w postępowaniu wywłaszczeniowym, jak też nie kwestionowała formalnie wysokości przyznanego odszkodowania. Decyzja o wywłaszczeniu i odszkodowaniu stała się zatem ostateczna dniu [...] listopada 1974r., stanowiąc tytuł wykonawczy. Decyzja wywłaszczeniowa została doręczona [...].11.1974 r. (k. 45).

Próba podważenia decyzji wywłaszczeniowej w trybie stwierdzenia nieważności nie powiodła się. Dodatkowo należy zaznaczyć, że A. H. nie kwestionowała faktu ustalenia należnego odszkodowania we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej, złożonym w dniu [...] marca 1993 r. do Wojewody B. . Kwestionowała podstawę wywłaszczenia, gdyż nieruchomość odebrano bez zgody właścicielki oraz niesatysfakcjonującą wysokość odszkodowania.

Pomimo tego, a więc istnienia decyzji ostatecznej ustalającej należne odszkodowanie, skarżąca wniosła o ustalenie i wypłatę odszkodowania twierdząc, że nie zostało ono wypłacone. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2019 r., sprecyzowanym 28. 02. 2019 r. (k 86) skarżąca zwróciła się do Starosty [...] o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość stanowiącą działkę, w stosunku do której [...] października 1974 r. wydano decyzję wywłaszczeniową wraz z ustaleniem odszkodowania.

Od ustalenia odszkodowania należy odróżnić czynność wykonawczą- faktyczną wypłatę ustalonego odszkodowania.

Skoro za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone odszkodowanie, wyklucza to możliwość ponownego jego ustalania. Nie zmienia tego faktu twierdzenie skarżącej, że z powodu poczucia straty nie odebrała ona pieniędzy, które jej oferowano, czy nie uzyskano potwierdzenia złożenia tych środków do depozytu sądowego.

Nie może być przedmiotem oceny w niniejszej sprawie wysokość oszacowania gruntu, które miało miejsce przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej. W sprawie zakończonej kwestionowaną decyzją, jak wskazywał organ wartość nieruchomości została ustalona zgodnie z przepisami art. 8 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej, zarządzeniem Naczelnika M. i Powiatu w I. z dnia [...] maja 1974 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży nieruchomości rolnych (M.P. Nr 7, poz. 54).

Nie mogą być również przedmiotem niniejszej sprawy okoliczności wywłaszczenia, odebrania nieruchomości bez zgody właściciela ( w braku zgody organ wydaje decyzję).

Decyzja o wywłaszczeniu i odszkodowaniu stała się ostateczna i w tej sytuacji nie było podstaw do wypłaty innej kwoty, niż ustalona w decyzji z dnia [...] października 1974 r.

Jak już zaznaczono, wypłata odszkodowania jest następstwem ustalenia wysokości odszkodowania. Nie ma jednak podstaw do ponownego nałożenia obowiązku tylko dlatego, że nie potwierdzono dokonania czynności wykonawczej. W rozpoznawanej sprawie sporne też jest, czy w sprawie odszkodowania decyzja została już wykonana.

Jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne, dłużnik może zwolnić się z długu przez złożenie sumy pieniężnej do depozytu sądowego .

Ustalając okoliczności faktyczne organ I instancji podjął czynności mające na celu ustalenie, czy skarżąca pobrała odszkodowanie, które zostało ustalone na jej rzecz, zgodnie z decyzją z dnia [...] października 1974 r.

W aktach archiwalnych (znak: [...] znajduje się pismo Urzędu M. i Powiatu w I. z dnia [...] grudnia 1974 r. (znak: [...] do Suszarni W. w sprawie przesłania egzemplarza decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z dnia [...] października 1974 r., celem nadania klauzuli wykonalności. Poinformowano też, że wypłata odszkodowania powinna nastąpić nie później niż w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji tj. od dnia [...] listopada 1974 r. P. z dnia [...] grudnia 1974 r. Suszarnia W. zwróciła się do Urzędu M. i Powiatu w I. o nadanie wyżej wymienionej decyzji klauzuli wykonalności (k. 49 akt archiwalnych [...], natomiast Urząd M. i Powiatu w I. wraz z pismem z dnia [...] grudnia 1974 r. przesłał Suszarni W. decyzję o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, zaopatrzoną w klauzulę prawomocności, celem wykonania (k.51 akt archiwalnych [...].

Dodatkowo, w piśmie z dnia [...] grudnia 1974 r. (znak: [...], Suszarnia W. poinformowała wnioskodawczynię o możliwości odbioru należnego odszkodowania do dnia [...] stycznia 1975 r., pod rygorem złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Z pisma wynika też, że kwota odszkodowania została przesłana do wnioskodawczyni przekazem pocztowym (k. 57 akt archiwalnych [...].

W trakcie przesłuchania pracownika urzędu zajmującego się sprawami wywłaszczeniowymi, przeprowadzonego w dniu [...] czerwca 2019 r. świadek stwierdziła, że nie pamięta sprawy wywłaszczenia ww. nieruchomości, ani osoby właścicielki - A. H.. Wyjaśniając stosowaną procedurę wywłaszczeń oraz wypłaty odszkodowań zeznała, że nie zdarzyło się, żeby ktokolwiek nie otrzymał zapłaty lub składał skargi z tego powodu, a także, że nie było przypadków przekazywania należnej kwoty do depozytu sądowego.

W myśl art. 26 ust. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne. Zgodnie z ustępem 2a ww. przepisu suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodzi na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podejmą jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia.

Podobnie jak w ustawie o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, także obecnie, wpłaty odszkodowania za nieruchomość do depozytu sądowego (art. 133 obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami) mają na celu z jednej strony zabezpieczenie interesu osoby uprawnionej do otrzymania tego odszkodowania, a z drugiej strony zabezpieczają również interes podmiotu zobowiązanego do zapłaty odszkodowania, bowiem ważne złożenie do depozytu sądowego wywołuje takie same skutki, jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej. Zatem osoba uprawniona do odebrania odszkodowania nie może wystąpić z roszczeniem o odsetki z tytułu opóźnienia w wypłacie odszkodowania, jeżeli złożone ono zostało do depozytu sądowego. Z chwilą złożenia odszkodowania do depozytu sądowego następuje bowiem zwolnienie dłużnika ze zobowiązania, a także ze skutków zwłoki lub opóźnienia w wypłacie oraz z waloryzacji na dzień wypłaty, o ile przekazanie do depozytu sądowego nastąpiło w terminie wypłaty odszkodowania (por. Ewa Bończak-Kucharczyk "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz." LEX 2013, komentarz do art. 133).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, wniosek inicjujący postępowanie został złożony po blisko 50 latach od wywłaszczenia, a więc wiele lat po okresie, przez który właściwe państwowe jednostki organizacyjne miały obowiązek przechowywania dokumentacji potwierdzającej wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości albo przekazania nieodebranych odszkodowań do depozytu sądowego. To utrudnia bądź uniemożliwia zdobycie pewnych dokumentów. Dokument potwierdzający odbiór kwoty odszkodowania nie mógł w takich warunkach być jedynym dowodem na potwierdzenie wypłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Brak takiego dowodu po upływie kilkudziesięciu lat od daty wywłaszczenia nie może być uznany za równoznaczny z brakiem wypłaty odszkodowania. Skarżąca nigdy wcześniej, przed wniesieniem żądania w przedmiotowej sprawie o wypłatę odszkodowania nie domagała się wypłaty ustalonego odszkodowania. To również może wskazywać na to, że kwotę odszkodowania rzeczywiście otrzymała.

Dokumenty rachunkowe potwierdzające dokonanie wpłat i wypłat gromadzone były w aktach wydziałów finansowych jednostek organizacyjnych i archiwizowane tylko przez określony czas (por. wyrok z dnia 10 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3231/15), stąd też pomimo podjęcia daleko idących starań, organy orzekające w sprawie nie były w stanie uzyskać bezpośredniego dowodu w postaci dokumentu księgowego lub bankowego potwierdzającego wypłatę przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Stało się tak przede wszystkim z tej przyczyny, że przepisy dotyczące archiwizacji dokumentów nie przewidują dla żadnej kategorii dokumentów księgowych obowiązku tak długiego okresu ich przechowywania, jaki upłynął od momentu wywłaszczenia.

Trzeba jednak przede wszystkim mieć na uwadze, że nie ma podstaw do ponownego żądania ustalenia odszkodowania nawet w przypadku, gdy nie odnaleziono dowodu jego faktycznej wypłaty, gdyż uprawnienie do wypłaty wynika z wydanej już decyzji.

W tych warunkach Sąd nie dopatrzył się wad postępowania, które prowadziłyby do konieczności wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. W szczególności brak jest istotnych uchybień w zakresie rozważenia oraz oceny przez organ zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także co do poprawności uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.