Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 347/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: § 3 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 § 1 pkt 1a, art. 145 § 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek Sędzia WSA Jarosław Szaro Asesor WSA Jacek Boratyn / spr./ Protokolant sekr. sąd. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2008-2015 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie radcy prawnemu M. D. – U. – Kancelaria Radcy Prawnego w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu oraz kwotę 100,63 (sto i 63/100) złotych tytułem zwrotu poniesionych wydatków.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek J. K. – zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r., nr 5/2017, w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu należności z tytułu:

- składek na ubezpieczenie społeczne, za okres od czerwca 2008 r. do maja 2011 r. oraz maj 2013 r. i kwiecień 2015 r., w kwocie 22 097,23 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia wpływu wniosku o umorzenie, tj. do 16 listopada 2016 r., w wysokości 16 044 zł, a także kosztów upomnienia, w kwocie 132 zł,

- składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres od czerwca 2008 r. do maja 2011 r. oraz maj 2013 r. i kwiecień 2015 r., w wysokości 8 582,19 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia wpływu wniosku o umorzenie, tj. do 16 listopada 2016 r., w wysokości 5 978 zł, a także kosztów upomnienia w wysokości 132 zł,

- składek na Fundusz Pracy za okres od czerwca 2008 r. do maja 2011 r. oraz maj 2013 r. i kwiecień 2015 r., w kwocie 2 483,28 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia wpływu wniosku o umorzenie, tj. do 16 listopada 2016 r., w wysokości 1 784 zł, a także kosztów upomnienia w wysokości 123,20 zł.

W dniu 16 listopada 2016 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o umorzenie jego zaległości w stosunku do ZUS. W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że obecnie sprawa egzekucji należności jest prowadzona przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym, same zaś zaległości, umorzenia których się domaga, powstały na skutek wejścia Polski do strefy Schengen i wprowadzenia wiz dla obywateli Ukrainy. Utrudniło to zbyt materiałów budowlanych, które wrażliwe na zawilgocenie, zalegając w jego magazynach utraciły swoje właściwości. Wobec tego nie była możliwa ich sprzedaż. Wygenerowało to stratę po jego stronie w wysokości 180 000 zł, na której pokrycie (niepełne) skarżący sprzedał mieszkanie.

Dodatkowe straty w jego przedsiębiorstwie spowodowała powódź, która miała miejsce w 2009 r. W 2011 r. skarżący uległ też wypadkowi, po czym doznał jeszcze skomplikowanego złamania ręki. W 2013 r. jego stan zdrowia uległ dalszemu pogorszeniu na skutek zawału serca, w związku z którym był hospitalizowany.

W 2014 r. miała miejsce kolejna powódź, na skutek której zniszczeniu uległy nie tylko należące do skarżącego maszyny, ale również budynki i dokumentacja firmy. Tym razem straty wyniosły 500 000 zł. W tej sytuacji skarżący podjął działania zmierzające do znalezienia inwestora, albowiem tylko pozyskanie dodatkowych środków może mu pozwolić na się wywiązanie się z zobowiązań.

Obecnie skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie posiada też żadnego innego źródła dochodów. Ze względów zdrowotnych nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Funkcjonuje jedynie dzięki pomocy rodziny, lecz nie jest w stanie spłacić swoich zobowiązań wobec ZUS.

ZUS nie uwzględnił wniosku skarżącego. W jego ocenie skarżący prowadząc w okresie od 17 sierpnia 1995 r. do 9 kwietnia 2015 r. działalność gospodarczą nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek, w efekcie czego powstała zaległość z tego tytułu.

Jeżeli chodzi o sytuację osobistą i materialną, to organ ustalił, że skarżący, będący osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada przy tym żadnego źródła dochodu, nie korzysta też z pomocy społecznej. Skarżący wobec tego nie ponosi żadnych wydatków na utrzymanie. Wysokość jego zobowiązań to 105 851,40 zł.

Jeżeli chodzi o stan majątkowy, to skarżący jest właścicielem nieruchomości, obciążonej hipoteką, w kwocie 99 733,30 zł. Z przedmiotowej nieruchomości prowadzona była egzekucja, jednakże postępowanie to, wobec jego bezskuteczności, zostało umorzone.

W ocenie ZUS brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, w oparciu o art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, ze. zm., zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych), gdyż w przypadku skarżącego nie sposób jest stwierdzić całkowitej nieściągalności jego należności. W dalszym ciągu jest on bowiem właścicielem nieruchomości, która może stanowić zabezpieczenie spłaty jego zaległości wobec ZUS. Na okoliczność tę bez wpływu pozostaje fakt, że egzekucja z przedmiotowej nieruchomości okazała się bezskuteczna.

ZUS nie stwierdził także przesłanek do umorzenia zaległości skarżącego, na podstawie art. 28 ust. 3 a i przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem). W przypadku skarżącego nie stwierdzono bowiem aby spłata zadłużenia wobec ZUS pozbawiła go środków koniecznego utrzymania, ponieważ nie ponosi on żadnych wydatków z tego tytułu (koszty utrzymania skarżącego ponosi jego rodzina). W tym zakresie organ zwrócił uwagę, że skarżący posiada nieruchomość, poza tym, zgodnie z jego oświadczeniem, pojawił się inwestor skłonny zainwestować w jego nieruchomość.

Jeżeli chodzi o drugą przesłankę z rozporządzenia, tj. poniesienie straty w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących ZUS zauważył, że skarżący nie udokumentował w sposób należyty strat, które poniósł w związku z tego rodzaju zdarzeniami. Podawana przez niego kwota 500 000 zł jest tylko jego szacunkiem, który nie został w sposób wiarygodny potwierdzony.

W kwestii trzeciej przesłanki, związanej ze stanem zdrowia (przewlekłej choroby), organ stwierdził, że bez orzeczenia o niepełnosprawności, powoływanie się na tę przesłankę jest bezpodstawne. Nie sposób jest bowiem stwierdzić, że skarżący nie ma możliwości uzyskiwania dochodu, nawet pomimo przewlekłej choroby. W tej kwestii ZUS podkreślił, że przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie stanowi o chorobie, pozbawiającej zobowiązanego możliwości podjęcia pracy, lecz o chorobie uniemożliwiającej uzyskiwanie dochodu. Przesłanka ta nie zostaje więc spełniona, gdy zobowiązany ma chociażby potencjalną możliwość podjęcia działalności gospodarczej, w ramach której będzie występował w charakterze organizatora, pracodawcy bądź zleceniodawcy.

W zaskarżonej decyzji podkreślono, że ma ona charakter uznaniowy, co oznacza, że to do organu należy wybór treści wydanego rozstrzygnięcia.

Składając skargę na decyzję ZUS z [...] kwietnia 2017 r. skarżący wniósł o jej zmianę, poprzez umorzenie jego zaległości wobec ZUS, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W tym zakresie skarżący powołał się na przepisy rozporządzenia, w świetle których, jego zdaniem, złożony przez niego wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Wskazał bowiem, że jego stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia. Dodał też, że nie ponosi kosztów utrzymania, gdyż go na to nie stać.

ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 5 października 2017 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, w osobie radcy prawnego, podtrzymał swoje dotychczasowe twierdzenia. Powołał się też na zaświadczenie lekarskie z dnia 29 września 2017 r., stwierdzające, iż cierpi on na przewlekłą chorobę, skierowanie do szpitala z 27 września 2017 r., wyniki badań, przeprowadzonych przez biegłego sądowego. Do przedmiotowego pisma załączono również zaświadczenie dotyczące zaległości podatkowych skarżącego.

Na rozprawie w dniu 5 października Sąd dopuścił dowody z wnioskowanych przez skarżącego zaświadczeń, za wyjątkiem opinii sądowo-lekarskiej, która została przedłożona w postaci kserokopii.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, a jednocześnie odnosząc się do zarzutów i wniosków sformułowanych w skardze, na wstępie należy podkreślić, że kompetencje sądu administracyjnego, ze swej istoty, ograniczają się jedynie do kontroli działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.)). Kontrola ta sprawowana jest między innymi poprzez orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.). W związku z powyższym Sąd, rozpoznający niniejszą sprawę, nie może zmienić zaskarżonej decyzji i umorzyć zaległości skarżącego wobec ZUS, albowiem nie ma kompetencji do zastępowania właściwych organów administracji publicznej w ich sprawach.

Sady administracyjne, co do zasady, wyposażone zostały w uprawnienie do wydawania orzeczeń kasatoryjnych, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez organy przepisom prawa. W tej sposób więc dokonują eliminacji zaskarżonych aktów z obrotu prawnego.

Niniejsza sprawa, dotycząca rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości składkowych skarżącego wobec ZUS, została zakończona wydaniem decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku. W tym zakresie organ, odmawiając umorzenia zaległości składkowych, działał w zakresie uznania administracyjnego, a więc nie będąc związany treścią przepisów, determinujących konkretne rozstrzygnięcie. Niemniej jednak przedmiotowa uznaniowość nie oznacza dowolności organu w tym zakresie, albowiem winien on stosować się także do zasad rządzących postępowaniem administracyjnym, zarówno tych odnoszących się do postępowania dowodowego, jak również mających wpływ na prawa i obowiązki stron. Oprócz tego uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia winno odpowiadać określonym standardom, ponadto zawarte w nim wnioski winne być logiczne i spójne, a także znajdować odzwierciedlenie w stanie faktycznym sprawy.

ZUS odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącego przeanalizował wszystkie przypadki, w których ustawodawca pozostawia możliwość umorzenia zaległości składkowych. Chodzi tu o przypadek całkowitej nieściągalności zaległości (art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), jak również przesłanki wynikając z rozporządzenia, tj. kwestię konieczności zapewnienia skarżącemu środków koniecznego utrzymania, umożliwienia mu prowadzenia dalszej działalności, wobec poniesienia strat materialnych, związanych z klęską żywiołową, a także ewentualnych możliwości uzyskania dochodu, z uwzględnieniem stanu zdrowia (kwestia przewlekłej choroby). O ile jednak w przypadku pierwszych trzech przesłanek stanowisko organu jest jasne i zrozumiałe, to nie można tego samego powiedzieć w stosunku do ostatniej przesłanki, tj. wpływu stanu zdrowia (przewlekłej choroby) na możliwości dochodowe. W tym wypadku organ przyznał, że skarżący cierpi na wiele dolegliwości, bez wątpienia mających charakter przewlekły (dodatkowo potwierdzają to dokumenty z dokumentów, przeprowadzone na rozprawie), jednakże stwierdził, że nie pozbawiają one skarżącego możliwości uzyskania dochodu, niezależnie od źródła, z którego dochód ten miałby pochodzić. Organ stwierdził bowiem, że przepisy rozporządzenia, w szczególności § 3 ust. 1 pkt 3 tego aktu mówią o chorobie uniemożliwiającej uzyskanie odpowiedniego dochodu, nie wskazując, że musi to być dochód z pracy zarobkowej, w szczególności fizycznej. Uznał więc, że skoro skarżący ma przynajmniej potencjalną możliwość chociażby podjęcia i prowadzenia działalności gospodarczej, w charakterze pracodawcy lub zleceniodawcy, to przesłanka ta nie została w jego przypadku spełniona. Oprócz tego organ zauważył, że skarżący nie ma orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Odnosząc się do powyższych stwierdzeń zauważyć należy, że są one arbitralne i nie znajdują uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Przede wszystkim bowiem organ bezpodstawnie przyjął, że przewlekła choroba nie może stanowić podstawy umorzenia zaległości składkowych w sytuacji, w której skarżący ma możliwość podjęcia działalności gospodarczej i występować wobec osób trzecich jako pracodawca lub zleceniodawca. Przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie daje podstawy do takiego stwierdzenia. Traktuje on bowiem jedynie o niemożności uzyskania dochodu, na skutek przewlekłej choroby, bez wskazywania jego źródła, stąd więc pogląd traktujący o tym, że nie dotyczy to osób prowadzących działalność gospodarczą nie zasługuje na akceptację.

Podobnie nie można bezkrytycznie zaakceptować stanowiska, że tylko orzeczenie o niepełnosprawności może być obiektywną podstawą oceny sytuacji zdrowotnej osoby ubiegającej się o umorzenie zaległości. Nie wynika to z przepisów prawa, a tego rodzaju stanowisko organu jest całkowicie dowolne, przez co nie sposób go podzielić.

Niezależnie od powyższego zauważyć też należy, że uzasadniając podjęte w sprawie rozstrzygnięcie organ przytacza sprzeczne argumenty. Z jednej strony bowiem przyznaje fakt przewlekłej choroby, z drugiej zaś wskazuje na niedostateczne tego udokumentowanie (chociażby brak orzeczenia o niepełnosprawności). Godzi to w przepisy traktujące o wymogach jakim powinno odpowiadać uzasadnienie decyzji, w szczególności art. 107 § 3 K.p.a.

W związku z powyższym Sąd, wobec naruszenia art. 107 § 3 oraz K.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję

Na podstawie art. 250 P.p.s.a. i § 2 pkt 1 oraz § 4 i § 21 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715) Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej, w osobie radcy prawnego, wynagrodzenie za udzieloną z urzędu pomoc prawną, w wysokości 240 zł. Na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia, kwotę wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi powiększono o kwotę podatku od towarów i usług, liczonego według stawki podstawowej, w wysokości 55,20 zł.

Na podstawie § 2 pkt 2 rozporządzenia przyznano pełnomocnikowi skarżącej kwotę 100,63 zł, tytułem zwrotu udokumentowanych wydatków, stanowiący zwrot kosztów dojazdu samochodem z L., gdzie mieści się kancelaria radcy prawnego, do R. (96,5 km). Dokonując wyliczenia przedmiotowych kosztów Sąd przyjął stawkę wynoszącą 0,5214 zł za kilometr, zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. Nr 27, poz. 271 ze zm., zwane dalej rozporządzeniem z 2002 r.).

Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie jej zwrotu kosztów dojazdu w kwocie 200,59 zł, gdyż pełnomocnik ma kancelarię w L., a nie w U. D., poza tym nie złożyła oświadczenia odnośnie pojemności samochodu, którym dojechała na rozprawę, a które było obligatoryjne. W tej sytuacji Sąd przyznał jej koszty dojazdu liczone według niższej stawki, przewidzianej w rozporządzeniu z 2002 r.