Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1300/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Dnia 5 marca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący del. Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski, del. Sędzia NSA Anna Stępień, p.o. Sędziego WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2004 roku na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi C. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz C.N. kwotę 10,00 (dziesięć) złotych z tytułu wpisu od skargi; 3. wstrzymuje wykonanie zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Sygn. akt: II SA / Łd 1300 / 01

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. Nr 142 z 1997 roku, poz. 950 ze zm.) pozbawił C. N. uprawnień kombatanckich, przyznanych przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w Ł., decyzją z dnia [...]. W uzasadnienia wydanej decyzji organ wskazał, iż C. N. w okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim. W postępowaniu weryfikacyjnym C. N. podnosił, iż podczas tej służby brał udział w walkach z UPA na terenie L. Na okoliczność tą nie przedstawił jednak żadnego dokumentu. Występując do ZBoWiD o przyznanie uprawnień kombatanckich opisał swą działalność w szeregach Wojska Polskiego. Z opisu tego wynika, iż uczestniczył w walkach w okolicach L. W ocenie organu teren okolic L. nigdy nie był obszarem działania UPA, natomiast działała tutaj bardzo silna polska partyzantka poakowska i właśnie w okresie 1949 – 1952 w wyniku działań jednostek KBW została w większości zlikwidowana. Grupy UPA natomiast w 1947 roku zostały praktycznie zlikwidowane w wyniku przeprowadzenie akcji "Wisła" i oddziały Wojska Polskiego nie prowadziły już przeciwko nim działań zbrojnych. Akcje przeciwko UPA po tym okresie ograniczano do wyłapywania pojedynczych działaczy politycznych lub członków oddziałów zbrojnych. Nie miało to jednak charakteru "uczestniczenia w walkach", a tylko taka działalność w świetle przepisu art. 1 ust 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku może zostać uznana za działalność kombatancką. W świetle powyższego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, iż C. N. podczas służby w Wojsku Polskim nie uczestniczył w walkach z oddziałami UPA.

W związku z tym, iż na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie strona uzyskała z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", to na mocy przepisu art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich.

Ponadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, iż zgodnie ze stanowiskiem potwierdzonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego organ nie jest obowiązany do wyjaśnienia czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2 i art. 2 oraz art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku.

W dniu 31 sierpnia 2000 roku C. N. złożył odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy i przywrócenie uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu podał, iż oczekuje na otrzymanie z Centralnego Archiwum Wojskowego dokumentów potwierdzających służbę w Wojsku Polskim. Podany przez Archiwum czas oczekiwania na takie dokumenty wynosi około 30 dni. Po otrzymaniu stosownych dokumentów C. N. zobowiązał się niezwłocznie przesłać je Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

W dniu 4 października 2000 roku C. N. ponownie zwrócił się do organu z pismem, którego załącznikiem była informacja pochodząca z Centralnego Archiwum Wojskowego wskazująca, iż strona postępowania była żołnierzem 3 Brygady KBW od maja 1949 roku do maja 1952 roku. Żołnierze tej jednostki "brali udział w walkach z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, poakowskim zbrojnym podziemiem, bandami rabunkowymi oraz UPA (28 marca 1950 roku i 21 maja 1951 roku)". Nadto w załączonej informacji Centralne Archiwum Wojskowe podało, iż w szczątkowo zachowanych wykazach żołnierzy zwalczających UPA w dniu 21 maja 1951 roku nie odnaleziono nazwiska C. N., natomiast brak jest innych wykazów.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako organ II instancji decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż C. N. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej. W wyniku przeprowadzonego postępowania weryfikacyjnego ustalono, iż był to jedyny tytuł do przyznania uprawnień kombatanckich, zatem podstawą prawną do pozbawienia owych uprawnień jest przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku. Nadesłane do organu pismo zawierające informację z Centralnego Archiwum Wojskowego nie dokumentuje jednak osobistego udziału C. N. w walkach z UPA, a tym samym kwestionowana decyzja organu I instancji nie narusza prawa.

W dniu 26 czerwca 2001 roku, na powyższą decyzję C. N. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi wnosząc o zmianę decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i przywrócenie uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż nie może pogodzić się ze stwierdzeniami zawartymi w kwestionowanych decyzjach, w szczególności z tym, iż okolice L. nie były obszarem działania UPA, oraz że oddziały te zostały całkowicie zlikwidowane w 1947 roku. Powyższym stwierdzeniom przeczy informacja z Centralnego Archiwum Wojskowego, z której jasno wynika, iż jednostka Wojska Polskiego, w której skarżący służył w okresie od 1949 do 1952 roku brała udział, między innymi, w walkach z UPA w dniach 28 marca 1950 roku i 21 maja 1951 roku. W ocenie skarżącego gdyby chodziło o wyłapywanie pojedynczych członków UPA, to takie wydarzenie nie byłoby odnotowywane w archiwum wojskowym.

Ponadto skarżący podniósł, iż z otrzymanej informacji z Centralnego Archiwum Wojskowego wynika, iż zachowały się tylko szczątkowe wykazy żołnierzy biorących udział w walkach z UPA, natomiast od tamtych wydarzeń minęło pól wieku i jest mu trudno odnaleźć jeszcze inne dokumenty stwierdzające jego osobisty udział w walkach z tymi oddziałami.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Postępowanie w niniejszej sprawie, pomimo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, nie zostało przez ten Sąd zakończone przed dniem 1 stycznia 2004 roku, a zatem sprawa ta podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. (art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.)) Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie: p.s.a.) (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Zgodnie zaś z art. 145 par. 1 ust.1 p.s.a. decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd administracyjny stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy;

Utrwalony w orzecznictwie jest pogląd, iż w trakcie postępowania weryfikacyjnego z udziałem kombatanta, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien zbadać czy osobie tej przysługują uprawnienia kombatanckie z innego tytułu, niż ten, jaki był podstawą nadania uprawnień przez organ ZBoWiD. Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które między innymi na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, (a więc także osoby uczestniczące w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu – art. 1 pkt 6 ustawy), oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku.

Organ administracji właściwy do podejmowania decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich został zobowiązany do uprzedniego przeprowadzenia w takim wypadku postępowania weryfikacyjnego (§ 2 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawiania i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745)). Po wszczęciu takiego postępowania organ administracji wzywa osobę, której uprawnień dotyczy postępowanie, do przedstawienia wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów związanych z przedmiotem postępowania (§ 4 rozporządzenia). Oznacza to, że użyty w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku zwrot "uczestnicy walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" nawiązuje bezpośrednio tylko do jednego z wielu wyraźnie wyodrębnionych tytułów prawnych, stanowiących samodzielną podstawę prawną dla ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 26 maja 1982 roku o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 16, poz. 122 ze zm.), jak i poprzedzającej ją ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186).

Jednocześnie procedura prawna weryfikacji uprawnień kombatanckich wprowadzona przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku nie pozbawia osoby, której uprawnienia kombatanckie poddawane są weryfikacji możliwości wykazania w tym samym lub też w nowym postępowaniu, że jakkolwiek uprawnienia kombatanckie uzyskała z tytułu "utrwalania władzy ludowej", to jednak spełnia ona także warunki konieczne do nabycia uprawnień kombatanckich na innej podstawie prawnej wymienionej w art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2001 roku w sprawie Sygn. akt III RN 77/00, OSNP 2001/15/475).

W toku prowadzonego postępowania weryfikacyjnego C. N. wskazywał, iż uprawnienia kombatanckie nabył także z tytułu walki w jednostkach K.B.W. z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii na terenie L. Początkowo informacje te zostały przez organ uznane za nieprawdziwe z uwagi na to, iż w rejonie L. nie działy oddziały UPA, a nadto w 1947 roku odziały te zostały całkowicie rozbite. Twierdzeniom tym przeczy informacja z archiwum wojskowego, z której jednoznacznie wynika nie tylko fakt walki z oddziałami UPA tej jednostki, w której służył skarżący, ale także wynikają z niej konkretne daty działań przeprowadzonych przez jednostkę skarżącego przeciwko UPA. Co więcej w przedstawionej informacji jest wprost mowa o "walkach" toczonych przez tą jednostkę wojskową między innymi z UPA.

Organ II instancji do rewelacji podanych w informacji z archiwum wojskowego w ogóle się nie odniósł, choć burzą one w zasadniczy sposób tezy, które legły u podstaw decyzji organu I instancji, odmawiającej wiary twierdzeniom skarżącego o jego walce z oddziałami UPA. Organ ten własne rozstrzygnięcie oparł wyłącznie na tym, iż nazwisko skarżącego nie jest ujawnione w wykazach żołnierzy zwalczających UPA. Jednocześnie organ miał świadomość, iż wykazy dotyczące jednej z dwóch akcji przeprowadzonych przeciwko UPA przez jednostkę wojskową, w której służył skarżący są "szczątkowe", zaś wykazów dotyczących drugiej akcji nie odnaleziono w Centralnym Archiwum Wojskowym.

Powyższe okoliczności, mogące świadczyć o tym, iż skarżący był kombatantem z tytułu walki z Ukraińską Powstańczą Armią uznać wypada za istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Skoro jednak nie były one przedmiotem wyjaśnień i analizy organu administracji, to tym samym wskazać należy, iż w toku postępowania administracyjnego organ dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Nie można bowiem powiedzieć, iż w toku postępowania administracyjnego organ stosując się do kodeksowej zasady prawdy obiektywnej w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Wszak organ nie przejawił jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej mające na celu zweryfikowanie twierdzeń strony i przedłożonych przez nią dokumentów. Tym samym nie jest uprawniony – przy tak przeprowadzonym postępowaniu dowodowym – wniosek o nie udowodnieniu przez skarżącego okoliczności związanych z walką z oddziałami UPA.

Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "c" p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O zasądzeniu na rzecz skarżącego kwoty z tytułu wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 97 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w związku z art. 55 par. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.)

Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, należało stwierdzi, iż do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku decyzje te nie podlegają wykonalności (art. 152 p.s.a.).