Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 744/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Dorota Kozłowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 listopada 2018 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego i odmowy uchylenia czynności egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej

w Katowicach (dalej "Dyrektor" lub "organ nadzoru"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej "K.p.a.") oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2, § 4 pkt 1 oraz art. 59 § 5 i art. 60 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 z późn. zm., dalej "u.p.e.a.") - po rozpoznaniu zażalenia J.K. (dalej "skarżący" lub "zobowiązany"), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C.(dalej "organ egzekucyjny") z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] Nr [...] oraz odmowy uchylenia czynności egzekucyjnych dokonanych na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] Nr [...].

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Dyrektor wskazał, iż w dniu [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., działając jako wierzyciel, wystawił wobec zobowiązanego ww. tytuł wykonawczy obejmujący należności z tytułu odsetek od nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...] zł za okres grudnia 2000 r. - listopada 2003 r. W tym samym dniu organ egzekucyjny nadał ww. dokumentowi klauzulę o skierowaniu do egzekucji. Zawiadomieniem z tej samej daty organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanego w A sp. z o.o. sp. k. w W. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 18 sierpnia 2014 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...], natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 19 sierpnia 2014 r.

Dyrektor stwierdził, że pismem z dnia 18 sierpnia 2014 r. zobowiązany zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, w oparciu o przepis art. 33 § 1 ustawy egzekucyjnej, podnosząc:

1. brak wymagalności obowiązku z innego powodu;

2. określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

3. niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

4. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

5. niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27.

Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego na podstawie ww. tytułu wykonawczego.

Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny, uznał za nieuzasadnione zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Powyższe postanowienie zostało uchylone postanowieniem Dyrektora z dnia [...] Nr [...], a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] uznał za nieuzasadnione zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty w przedmiotowym postępowaniu. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem organu nadzoru z dnia [...] Nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 549/15 oddalił skargę J.K. na powyższe rozstrzygnięcie organu nadzoru.

Pismem z dnia 15 stycznia 2016 r. zobowiązany wniósł o umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego ze względu na przedawnienie egzekwowanych należności i uchylenie czynności egzekucyjnych dokonanych w jego toku.

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...], organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz odmówił uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora z dnia [...] Nr [...], które zostało sprostowane postanowieniem tego organu z dnia [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 879/16 oddalił skargę zobowiązanego na powyższe postanowienie Dyrektora z dnia [...].

Pismem z dnia 20 lutego 2018 r. zobowiązany ponownie wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego ze względu na przedawnienie należności dochodzonych na podstawie decyzji z dnia [...] oraz o uchylenie czynności egzekucyjnych dokonanych w toku tego postępowania. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka przedawnienia należności wskazana w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wraz z prawomocnymi wyrokami WSA w Gliwicach z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 549/15 i z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 879/16. Zobowiązany podniósł, że tut. Sąd w treści powołanych wyroków wskazał, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, w tym odsetek przedawniają się "w sposób uregulowany (zupełny) w art. 84 ust. 7 u.s.u.s.". Podkreślił, że w przedmiotowej sprawie decyzja z dnia [...] uprawomocniła się w dniu 30 września 2005 r., a zatem od tego terminu rozpoczął bieg dziesięcioletni termin przedawnienia i upłynął z dniem 30 września 2015 r., co znaczyłoby zakończenie sprawy umorzeniem. Ponadto skarżący stwierdził, że od dnia wydania przez tut. Sąd wyroku o sygn. I SA/Gl 879/16, tj. od dnia 29 listopada 2016 r. do dnia złożenia obecnego wniosku sytuacja prawna w sprawie uległa zmianom, a to z uwagi na upływ czasu obowiązującego zawieszenia przedawnienia, jak również dużym zmianom ustaw egzekucyjnych, których artykuły obowiązywały do dnia 31 lipca 2016 r. Zobowiązany podniósł, że zawieszenie terminu przedawnienia zobowiązania nie może trwać nieskończenie długo i organ egzekucyjny nie może "manipulować" terminami zawieszenia terminu przedawnienia wystawiając wielokrotnie tytuły wykonawcze i zawieszając bieg tego terminu. Zdaniem zobowiązanego zawieszenie terminu przedawnienia trwa od czasu przystąpienia do wykonania czynności egzekucyjnych do czasu, w którym organ egzekucyjny nie ma możliwości podejmowania innych środków w celu realizacji roszczenia. Podkreślił, że na dzień sporządzenia ponownego wniosku organ egzekucyjny definitywnie zakończył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego, gdyż w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, skarżący nie jest już zobligowany do wykonania obowiązku nakazanego ww. decyzją. Według zobowiązanego po 30 września 2015 r. wierzyciel nie może już wystawiać żadnych tytułów wykonawczych w celu zaspokojenia swoich roszczeń, zaś organ egzekucyjny nie ma już możliwości podejmowania innych środków w celu realizacji roszczenia, przewidzianych ustawą. Zastosowanie tych czynności po okresie przedawnienia roszczeń dochodzonych egzekucjami jest zabronione prawem i niedopuszczalne - powoduje bezpośrednie umorzenie takiego postępowania na mocy art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Zobowiązany wskazał również, że zawieszenie terminu przedawnienia należności nastąpiło w stosunku do organu egzekucyjnego, będącego jednocześnie wierzycielem, a nie w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności, zatem postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela w dniu [...] nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania i zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Podniósł nadto, że umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. nie wymaga przytaczania zbyt wielu dowodów, zaś organ egzekucyjny prowadząc postępowanie od ponad 10 lat nie widzi problemu, a nie uzyskał nawet zwrotu kwot administracyjnych. W jego ocenie, dalsze prowadzenie egzekucji jest bezsensowne i bezcelowe. Zobowiązany wskazał również na niedoręczenie upomnienia, i niespełnienie w tytule wykonawczyni wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego oraz odmówił uchylenia czynności egzekucyjnych dokonanych na podstawie tego tytułu wykonawczego. W dniu [...] organ podjął postępowanie egzekucyjne zawieszone postanowieniem z dnia [...], a zawiadomienie to zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 14 marca 2018 r.

Zawiadomieniami z dnia [...], nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w B S. A. oraz w C S. A.

Na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego zobowiązany wniósł zażalenie wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie sprawy przez organ II instancji oraz o zwrot egzekwowanych wierzytelności pieniężnych wraz z odsetkami. Zobowiązany wniósł również o rozpoznanie sprawy wskazującej, że wystawienie przedmiotowego tytułu wykonawczego było niezgodnie z prawem i prowadzenie czynności egzekucyjnych na jego podstawie było bezprawne, a także o rozpatrzenie zażalenia i orzeczenie co do umorzenia. Wskazał przy tym na nowelizację art. 84 ustawy zasadniczej, do której wprowadzono art. 7a. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił rażące naruszenie prawa - ustawy egzekucyjnej i przepisów szczególnych co do prowadzenia postępowania egzekucyjnego i umorzenia tego postępowania, jak również prawa odnośnie do uchylenia czynności egzekucyjnych. Zobowiązany zarzucił organowi egzekucyjnemu, że całkowicie pominął i nie odniósł się do kwestii, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego było zabronione prawem, a prowadzone od początku innym (pierwszym) tytułem wykonawczym czynności egzekucyjne i zajęcia należności wykluczały od samego początku prowadzenie egzekucji na jego podstawie, co wiąże się ze zwrotem zajętych należności wraz z odsetkami. Podniósł również, że organ egzekucyjny pominął fakt, że w dacie złożenia wniosku o uchylenie i umorzenie sytuacja prawna toczącego się postępowania egzekucyjnego na podstawie decyzji z dnia [...] uległa zmianie albowiem od 30 września 2015 r. zakończył bieg dziesięcioletni okres przedawnienia zaległości, po którym wierzyciel nie wznawia czynności egzekucyjnych. Zauważył, że od dnia 16 grudnia 2016 r. obowiązują nowe kompleksowe regulacje dotyczące przedawnienia roszczeń z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego, zdaniem skarżącego, nie zawiera żadnego nowego i "starego" uzasadnienia faktycznego i prawnego, wskazującego na czym organ oparł odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego i odmowę uchylenia czynności egzekucyjnych. Zobowiązany podniósł również, że już po 30 września 2015 r. organ egzekucyjny, mając na uwadze przedawnienie roszczeń, winien zbadać wymagalność obowiązku w ciągu 12 miesięcy i wydać z urzędu postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Uchylenie się od tego obowiązku, w ocenie skarżącego, spowodowało, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, na podstawie art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Jak podkreślił, zawieszenie biegu przedawnienia nie trwa nieskończenie długo i termin ten jest ograniczony wraz z koniecznością podjęcia postępowania egzekucyjnego przed upływem roku od dnia dokonania ostatniej czynności egzekucyjnej. Postępowanie egzekucyjne zawieszone w dniu [...] nie zostało zatem podjęte w ciągu 12 miesięcy i bezczynność trwa nadal. Zobowiązany wskazał nadto, że w przedmiotowej sprawie postępowanie winno zostać umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a., tj. "w innych przypadkach przewidzianych w ustawach" - a to z uwagi na przepis art. 823 Kodeksu postępowania cywilnego. Zarzucił naruszenie art. 15 i art. 124 § K.p.a., art. 84 ust. 7a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 z późn. zm., dalej jako "u.s.u.s."). Podniósł, iż organ egzekucyjny mógł w przedmiotowej sprawie umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Powtórzył, że nigdy nie otrzymał upomnienia, a także, że ww. tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor odwołał się do treści art. 59 u.p.e.a. i stwierdził, że administracyjne postępowanie egzekucyjne kończy się zazwyczaj poprzez realizację tytułu wykonawczego, jak również może się zakończyć z innego powodu, tj. poprzez jego umorzenie. Jak wskazał organ nadzoru, wystąpienie zdarzeń określonych w przepisie art. 59 § 1 u.p.e.a., obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Istotą umorzenia postępowania jest jego przerwanie, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta kończy postępowanie egzekucyjne z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Organ powołał się następnie na treść art. 60 § 1-3 u.p.e.a. normującego skutki umorzenia postępowania z przyczyn, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 tej ustawy.

Oceniając zaskarżone postanowienie Dyrektor stwierdził, że organ egzekucyjny wydał prawidłowe rozstrzygnięcie w sprawie. Odnosząc się do twierdzenia o przedawnieniu egzekwowanych należności, organ nadzoru wyjaśnił, że zgodnie z nowelizacją art. 84 ust. 7 u.s.u.s. dokonaną przepisami ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264), należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust. 5 - 5c u.s.u.s. stosuje się odpowiednio do nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem Dyrektora oznacza to, że bieg terminu przedawnienia ulega przerwaniu bądź zawieszeniu w przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Organ nadzoru wskazał, że decyzja z dnia [...] zobowiązująca skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego wraz z odsetkami stanowiąca podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego uprawomocniła się w dniu 30 września 2005 r. Wyjaśnił dalej, że wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...], Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] o sygn. akt [...] zwalniającego zobowiązanego z obowiązku zwrotu wypłaconych zasiłków chorobowych za okresy 1 grudnia 2000 r. - 28 maja 2001 r. oraz 1 marca 2003 r. - 16 sierpnia 2003 r. i oddalającego odwołanie w pozostałym zakresie - w ten sposób, że oddalił odwołanie. Tym samym od tej daty zaczął biec 10 letni termin przedawnienia, który upłynąłby z dniem 30 września 2015 r. - gdyby nie podjęto czynności zmierzających do wyegzekwowania należności. Dyrektor stwierdził, że wobec braku zapłaty należności, w dniu 17 marca 2006 r. skierowano do zobowiązanego upomnienie, które po dwukrotnym awizowaniu przez pocztę uznano za doręczone w trybie art. 44 K.p.a. Wskazał, że w dniu [...] wierzyciel wystawił wobec zobowiązanego przedmiotowy tytuł wykonawczy, którym objęto wynikające z powyższej decyzji odsetki od nienależnie pobranego świadczenia za okres 12.2000 r. - 11.2003 r. do dnia wydania decyzji o zwrocie tego świadczenia tj. do [...]. Zajęcie dokonane zawiadomieniem z dnia [...] u pracodawcy zobowiązanego obejmowało tą właśnie należność. Tym samym, zdaniem organu, wystawienie ww. tytułu wykonawczego oraz dokonanie powyższego zajęcia wierzytelności spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia z uwagi na treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

Dyrektor podkreślił przy tym, że kwestia przedawnienia ww. należności była przedmiotem zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu, a także złożonego uprzednio wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a postanowienia o odmowie uznania zarzutu przedawnienia obowiązku i o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego były kontrolowane przez tutejszy Sąd, w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 549/15 zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 3 listopada 2015 r. oraz w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 879/16 zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 29 listopada 2016 r., w których Sąd oddalił skargi zobowiązanego, stwierdzając tym samym, że zarzut przedawnienia obowiązku był nieuzasadniony. Organ wskazał nadto na treść art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej jako "p.p.s.a.") i stwierdził, że od dnia wydania przez tutejszy Sąd ww. wyroków, sytuacja prawna w sprawie nie uległa zmianie, bowiem prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, a tym samym bieg terminu przedawnienia należności objętych przedmiotowym tytułem wykonawczym pozostaje zawieszony. W związku z powyższym egzekwowane należności nie mogły ulec przedawnieniu.

Organ nadzoru podkreślił również, że powołany przez zobowiązanego przepis art. 84 ust. 7a u.s.u.s. nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie, albowiem postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego wraz z odsetkami, w związku z decyzją z dnia [...], zostało zakończone przed wejściem w życie tego przepisu. Podniósł, że także kwestia niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego i braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej była przedmiotem zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów, a tut. Sąd prawomocnym wyrokiem o sygn. akt I SA/Gl 549/15 oddalił skargę. Sytuacja prawna w sprawie w tej części, w ocenie organu, również nie uległa zmianie.

Zdaniem Dyrektora za całkowicie bezzasadny należało uznać zarzut wskazujący, że w przedmiotowej sprawie postępowanie egzekucyjne winno ulec umorzeniu w oparciu o przepis art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Organ nadzoru zauważył, iż z materiału dowodowego sprawy wynika jednoznacznie, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny, pełniący również rolę wierzyciela, nie zawiesił postępowania egzekucyjnego na "wniosek wierzyciela", o którym mowa w art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., lecz postępowanie egzekucyjne uległo zawieszeniu z mocy prawa na skutek zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów, w myśl przepisu art. 35 § 1 tej ustawy. Ponadto analizując materiał dowodowy sprawy, Dyrektor nie stwierdził również aby w przedmiotowej sprawie wystąpiła inna przesłanka przewidziana w innej ustawie skutkująca koniecznością umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego w myśl przepisu art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Natomiast powołany przez zobowiązanego przepis art. 823 Kodeksu postępowania cywilnego, nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie, już choćby z tego względu, że przepis ten został uchylony w dniu 8 września 2016 r. na mocy ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1311).

Zdaniem organu brak jest również wystarczających podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułu wykonawczego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Podkreślił przy tym, że ewentualne umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem organu egzekucyjnego. Tym samym, jeżeli brak było podstaw do umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, brak było również podstaw do uchylenia zastosowanych czynności egzekucyjnych.

W obszernej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zobowiązany wniósł o:

- uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.,

-określenie, że zarówno postępowanie prowadzone na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego, jak i czynności egzekucyjne podejmowane w jego toku, nie mogły i nie mogą być prowadzone i wykonywane w całości,

- zasądzenie zwrotu wyegzekwowanych wierzytelności wraz z odsetkami.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił rażące naruszenie prawa, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy polegające na przyjęciu przez organ nadzoru za własne ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego bez jakichkolwiek rozważań w tej kwestii. Skarżący wskazał, że odwołanie obejmowało zarówno postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy "nr [...]", jak i [...] oraz czynności egzekucyjne prowadzące w oparciu o nie. Zdaniem skarżącego organ nie odniósł się w ogóle do podniesionych zarzutów, nie badał zgodności z prawem postępowania egzekucyjnego, jak również nie odniósł się do celowości i prawa wystawienia drugiego tytułu wykonawczego z 2014 r. wydanego w tej samej sprawie. Tym samym, w ocenie zobowiązanego, organ naruszył art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Jednocześnie skarżący podniósł, że wydane postanowienia naruszają art. 124 § 2 K.p.a. albowiem nie zawierają ani uzasadnienia prawnego, ani faktycznego. Brak zaś rozpoznania podniesionych przez skarżącego zarzutów narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania. Zobowiązany stanął również na stanowisku, że organ egzekucyjny nie może prowadzić postępowania egzekucyjnego z uwagi na przekroczenie terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5b i art. 84 ust. 7 u.s.u.s., albowiem nie mają zastosowanie w sprawie inne przepisy regulujące terminy przedawnienia. Zdaniem skarżącego termin przedawnienia nie może być uzależniany i podważany przez organy egzekucyjne, bowiem działanie takie sprzeczne jest z treścią art. 119 Kodeksu cywilnego. Nie zgodził się przy tym ze stanowiskiem organów dotyczącym uzależnienia umorzenia postępowania egzekucyjnego od ich woli. Wskazał, że termin przedawnienia roszczeń musi kiedyś nastąpić. Jak stwierdził, w niniejszej sprawie umorzenie nastąpiło z mocy prawa niezależnie od stanowiska organu egzekucyjnego. Według skarżącego rolą organów było ustalenie daty, w której po spełnieniu wszystkich przesłanek zobowiązanie wygasa z uwagi na termin przedawnienia. Wskazał, że przeprowadzona przez niego analiza w zażaleniu prowadzi do odmiennych wniosków, jednakże organ w ogóle się do niej nie odniósł. Ponadto, w jego ocenie, z wydanych przez tutejszy Sąd wyroków wynika wprost, że bieg terminu przedawnienia zakończył się w dniu 30 września 2015 r. Jednocześnie za niezrozumiałe uznał działanie organu polegające na przemilczeniu okoliczności pobrania przedmiotowych świadczeń jedynie z winy organu, który pomimo posiadania wiedzy o przysługującym skarżącemu prawie do emerytury wypłacił te świadczenia. Zakwestionował również sposób zajęcia wierzytelności u pracodawcy, w szczególności sposób wypełnienia tytułu wykonawczego, jak i fakt doręczenia mu upomnienia. Zarzucił także, że dotychczas nie były badane okoliczności wystawienia tytułów wykonawczych, jak również nie zgodził się z twierdzeniem, że ich wystawienie miało wpływ na bieg terminu przedawnienia. Zdaniem zobowiązanego organy egzekucyjne przeprowadziły własną wykładnię zapadłych wyroków. Wskazał, że wystawienie kolejnych tytułów wykonawczych w odniesieniu do tego samego zobowiązanego, obejmujących te same zobowiązanie było zabiegiem nakierowanym na przedłużenie okresu przedawnienia, przy czym pomimo ich wystawienia organ nie podjął czynności egzekucyjnych. Podkreślił przy tym, że wystawienie tytułu egzekucyjnego w 2014 r. nie było przedmiotem jego skargi. Zdaniem skarżącego opisane działania organu egzekucyjnego mają doprowadzić do tego, by jego zobowiązanie nigdy nie uległo przedawnieniu. Odwołując się do art. 823 (k.p.c.) wskazał, że postępowanie egzekucyjne uległo umorzeniu w skutek nie podjęcia czynności egzekucyjnych w terminie 6 miesięcy.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Skarżący w obszernym piśmie z dnia 22 lipca 2018 r. przeprowadził polemikę z twierdzeniami organu nadzoru zawartymi w odpowiedzi na skargę i ponowił swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który w sprawie nie ma zastosowania).

Skarga jest nieuzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...], mocą którego odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] (obejmującego odsetki od nienależnie pobranego świadczenia), a także odmówiono uchylenia czynności egzekucyjnych dokonanych w oparciu o tenże tytuł wykonawczy. Sporny tytuł wykonawczy był podstawą dokonania zajęcia w dniu 14 sierpnia 2014 r. wynagrodzenia skarżącego z tytułu umowy zlecenia w A. Postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia 20 lutego 2018 r. W wielostronicowym uzasadnieniu wniosku skarżący podnosił przedawnienie obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym, brak doręczenia mu upomnienia oraz wady tytułu wykonawczego (k. 129-141 akt adm.). Zarzuty te zobowiązany powtórzył w zażaleniu, jak również w skardze skierowanej do WSA w Gliwicach na postanowienie organu nadzoru.

W tym miejscu zauważyć należy, iż zarzuty o tożsamej treści, odnoszące się do tego samego tytułu wykonawczego były już dwukrotnie przedmiotem badania przez tut. Sąd. Po pierwsze, prawomocnym wyrokiem z dnia 3 listopada 2015 r. o sygn. akt I SA/Gl 549/15 Sąd oddalił skargę strony na postanowienie w przedmiocie uznania zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. za nieuzasadnione. Skład orzekający w ww. sprawie nie podzielił twierdzenia skargi odnośnie przedawnienia zobowiązania objętego spornym tytułem wykonawczym wskazując m.in., że decyzja zobowiązująca skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego wraz z odsetkami uprawomocniła się w dniu 30 września 2005 r. i od tej daty rozpoczął bieg 10 - letni termin przedawnienia. A zatem wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy w dniu [...] ([...]) i dokonane na jego podstawie zajęcie wierzytelności u pracodawcy (doręczone skarżącemu w dniu 18 sierpnia 2014 r.) miały miejsce przed upływem okresu przedawnienia przewidzianego w art. 84 ust. 7 u.s.u.s. Natomiast na podstawie art. 24 ust. 5b tej ustawy (mającego zastosowanie do nienależnie pobranych świadczeń) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony - do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W powołanym wyroku Sąd uznał także za bezpodstawne zarzuty dotyczące braku doręczenia zobowiązanemu upomnienia oraz niedopuszczalności egzekucji lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Nie dopatrzył się też wad kwestionowanego tytułu wykonawczego. Dokonując jego analizy doszedł bowiem do przekonania, że zawiera on wszystkie niezbędne elementy i spełnia wymogi określone przepisem art. 27 § 1 u.p.e.a.

Ponadto, prawomocnym wyrokiem z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 879/16 WSA w Gliwicach oddalił skargę zobowiązanego na postanowienie organu nadzoru z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o ww. tytuł nr [...] i uchylenia podjętych czynności egzekucyjnych. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd odwołał się do treści art. art. 59 § 1 u.p.e.a. i podniósł, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. przepisu jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. W doktrynie przyjmuje się, że zobowiązany - wnosząc o umorzenie postępowania - jest zobligowany do wskazania istnienia jednej z okoliczności stanowiących podstawę do umorzenia postępowania. Wniosek zobowiązanego stanowi oświadczenie wiedzy dotyczące istnienia podstaw do umorzenia postępowania. Organ egzekucyjny jest wówczas zobowiązany do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i wydania postanowienia bądź o umorzeniu postępowania, bądź o odmowie umorzenia postępowania.

Sąd odwołał się do treści art. 59 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Mając na uwadze powołane regulacje i stan faktyczny sprawy Sąd stanął na stanowisku, że egzekwowane od skarżącego odsetki od nienależnie pobranego świadczenia nie uległy przedawnieniu. Podkreślił nadto, że kwestia przedawnienia przedmiotowych należności była już wcześniej przedmiotem kontroli przez WSA w Gliwicach w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 549/15, zakończonej prawomocnym wyrokiem.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie jest związany oceną prawną przedstawioną w ww. prawomocnych wyrokach. Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z art. 170 p.p.s.a. prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jak jednolicie podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, o której mowa w art. 170 p.p.s.a. wyraża się w tym, że nie tylko sąd wydając rozstrzygnięcie, ale także inne sądy i inne organy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia. Moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to zostało stwierdzone w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt II FSK 2918/16). Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2295/14: "związanie prawomocnym wyrokiem wiąże tylko w danej sprawie, może odnosić się do innych postępowań w zakresie, w jakim w wyroku tym rozstrzygnięta została określona kwestia prawna, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w innej sprawie jako zagadnienie wstępne czy też dalszy element kształtujący proces stosowania prawa przez sąd". Ratio legis art. 170 P.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I FSK 1227/16).

Odwołując się zatem do treści powołanych wyroków wskazać należy, iż zgodnie z art. 84 ust. 1 u.s.u.s. osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. W świetle powyższego, nienależnie pobrane przez zobowiązanego świadczenie podlega zwrotowi wraz z odsetkami, a kwestia ta została przesądzona prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] oddalającym odwołanie skarżącego od ww. decyzji ZUS i nie może podlegać dalszemu badaniu w ramach niniejszego postępowania. Decyzja ZUS uprawomocniła się z dniem wydania wyroku przez Sąd Okręgowy, którym zmieniono wyrok sądu I instancji i oddalono odwołanie od decyzji organu rentowego. Datą prawomocności decyzji wydanej przez ZUS jest bowiem data wydania prawomocnego wyroku sądu rozpoznającego odwołanie od tej decyzji (por. wyroki WSA w Olsztynie z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 219/08 oraz WSA w Szczecinie z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 828/10).

Stosownie zaś do art. 84 ust. 7 u.s.u.s. (także w brzmieniu aktualnie obowiązującym) należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust. 5-5c stosuje się odpowiednio. Przepis ten został znowelizowany na podstawie art. 10 pkt 27 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264), a zmiana dotyczyła wydłużenia okresu przedawnienia z pięciu do dziesięciu lat, w przypadku należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie i doktrynie, w przypadku gdy zobowiązanie przed dniem 1 lipca 2004 r. (data wejścia w życie ustawy zmieniającej) nie uległo przedawnieniu, to znajduje zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu nienależnie pobranego świadczenia nieprzedawnione przed tym dniem ulega 10 - letniemu przedawnieniu (taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 - dotyczących wprawdzie nowelizacji art. 24 ust. 4 u.s.u.s., lecz co do zasady znajdującej zastosowanie także w zakresie nowelizacji omawianego przepisu).

Jak trafnie wskazał tut. Sąd w wyroku o sygn. akt I SA/Gl 879/16, termin przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego (w tym odsetek) został uregulowany w sposób zupełny w art. 84 ust. 7 u.s.u.s. i nie mają do niego zastosowania przepisy art. 118-120 Kodeksu cywilnego, regulujące termin przedawnienia. W świetle powyższego wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy w dniu [...] i dokonane na jego podstawie zajęcie wierzytelności skarżącego u pracodawcy nastąpiły przed upływem okresu przedawnienia przewidzianego w art. 84 ust. 7 u.s.u.s. Natomiast na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (mającego zastosowanie do nienależnie pobranych świadczeń) bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, iż zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego. Podobnie jak w powołanej sprawie I SA/Gl 879/16 tak i w sprawie będącej obecnie przedmiotem kontroli - postępowanie egzekucyjne do dnia wydania zaskarżonego postanowienia organu nadzoru nie zostało zakończone ani poprzez wyegzekwowanie obowiązku poddanego egzekucji ani też poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, w związku z czym bieg terminu przedawnienia pozostaje zawieszony.

W tym stanie rzeczy, podzielając w pełni stanowisko tut. Sądu i będąc nim związany, skład orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że skoro bieg terminu przedawnienia został zawieszony w związku z wystawieniem przez wierzyciela tytułu wykonawczego w sierpniu 2014 r. i dokonaniem na jego podstawie zajęcia wierzytelności skarżącego u pracodawcy (doręczonego skarżącemu w dniu 18 sierpnia 2014 r.), to w świetle art. 24 ust. 5b u.s.u.s. egzekwowane należności nie uległy przedawnieniu.

Ponadto - w ocenie Sądu - po dacie wydania wyroku oddalającego poprzednią skargę zobowiązanego na postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego i uchylenia czynności egzekucyjnych tj. po dniu 29 listopada 2016 r. nie zaistniały żadne okoliczności skutkujące możliwością uwzględnienia skargi. Zgodzić się należy z organem nadzoru, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z mocy art. 35 § 1 u.p.e.a., w myśl którego zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 zawiesza postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, o ile wierzyciel po otrzymaniu zarzutu nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. To zaś oznacza, że nie zostało ono zawieszone na wniosek wierzyciela, a zatem nie może znaleźć zastosowania art. 59 § 1 pkt 8 ustawy egzekucyjnej - co sugeruje autor skargi. O podjęciu zawieszonego postępowania skarżący został powiadomiony w dniu 12 marca 2018 r. Nie wystąpiła też żadna inna przesłanka, o której mowa w tym przepisie, obligująca organ egzekucyjny do umorzenia postępowania.

W kontekście powyższego całkowicie niezasadne są zarzuty, w których skarżący podnosi, że po 30 września 2015 r. wierzyciel nie może już wystawiać żadnych tytułów wykonawczych w celu zaspokojenia swoich roszczeń, zaś organ egzekucyjny nie ma już możliwości podejmowania innych środków w celu realizacji roszczenia - przewidzianych ustawą.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a., ponieważ organ przeprowadził postępowanie dowodowe, mające na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, a dokonana ocenia materiału dowodowego nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów. Ustaleń w sprawie organy podatkowe dokonały na podstawie analizy i oceny całego zebranego w sprawie materiału dowodnego. Organ nadzoru ustosunkował się do wszystkich twierdzeń skarżącego dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, a także zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Nie jest zatem trafny zarzut naruszenia art. 124 § 2 K.p.a. Sąd nie stwierdził także naruszenia innych przepisów prawa, które mogłyby stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.