Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 193/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2006-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.25 par.1
journal: Dz.U. 2005 nr 143 poz 1199
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art.135, 145 par.1 pkt.1 lit.c, 152, 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz, Sędziowie NSA Anna Kwiatek (spr.),, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant asyst. Anna Strzelec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi H.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania podatkowego w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 1991 - 1995 oraz łącznego zobowiązania pieniężnego za 1997 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz H. M. 200 zł /dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania H.M. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...]listopada 2003 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania podatkowego w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 1991 - 1995 oraz łącznego zobowiązania pieniężnego za 1997 r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wnioskiem z dnia 25 września 2003 r. H.M. wystąpił do organu podatkowego I instancji o wznowienie postępowania w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości stanowiącej jego własność, położonej w B.P. przy ul. T., powołując się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, bez wskazania sygnatur oraz bliżej nie określoną uchwałę Trybunału Konstytucyjnego.

Po przeprowadzeniu wstępnego rozpoznania organ pierwszoinstancyjny potraktował wniosek jako żądanie wznowienia postępowania w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 1991 – 2003 r., wskazując, iż decyzje w sprawie wymiaru podatku za ten okres zyskały przymiot decyzji ostatecznych, a powołana przez stronę przesłanka wznowienia mieści się w art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, tj. przesłance wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który decyzję wydał.

Organ I instancji badając dopuszczalność wznowienia postępowania w świetle art. 243 Ordynacji podatkowej, w ostateczności na podstawie § 1a i § 3 tego artykułu odmówił wznowienia postępowania, z uwagi na upływ terminu określonego w art. 68 ustawy Ordynacja podatkowa i przedawnienie prawa do wymiaru podatku /decyzja k.4 akt podatkowych/.

W odwołaniu od tej decyzji podatnik zarzucił organowi podatkowemu przyjęcie niewłaściwej podstawy prawnej, którą w jego ocenie mógł stanowić jedynie art. 68 Ordynacji podatkowej, a nie jej art. 243 § 1a i § 3. Stwierdził, że dokumentacja stanowiąca podstawę wymiaru podatku od nieruchomości była fałszywa.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszoinstancyjnego, że wniosek strony z dnia 25 września 2003 r. dotyczy żądania wznowienia postępowania w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 1991- 2003, wskazując jednocześnie, że instytucja wznowienia postępowania stanowi wyłom w zasadzie stabilności i trwałości aktów administracyjnych, a postępowanie wznowieniowe ma charakter dwuetapowy. Pierwszy z nich polega na zbadaniu, czy wystąpiły przyczyny uzasadniające wznowienie postępowania, a drugi na zbadaniu podstaw wznowienia i ich wpływu na sprawę oraz rozstrzygnięciu sprawy co do istoty.

Wskazał, iż w przedmiotowej sprawie już w fazie wstępnej ujawniły się znamiona stanowiące o niedopuszczalności wznowienia postępowania w stosunku do decyzji dotyczących zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 1991- 1995 r. oraz za rok 1997. Okolicznością przesądzającą o prawidłowości podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia jest fakt, że ustalone tymi decyzjami zobowiązania podatkowe uległy przedawnieniu, na skutek upływu terminu przewidzianego w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, co wyczerpuje przesłankę z art. 243 § 1a tej ustawy. Mocą tego przepisu, w razie wystąpienia przedawnienia, strona pozbawiona zostaje możliwości skutecznego żądania wznowienia postępowania, pomimo, że wadliwość procesowa w istotny sposób mogła wpłynąć na prawidłowość materialnoprawną decyzji. Wyjaśnił, że w razie, gdy przedawnienie wystąpi w momencie rozpatrywania żądania o wznowienie postępowania, organ podatkowy obowiązany jest odmówić wszczęcia takiego postępowania /art. 243 § 1a Ordynacji podatkowej/. Natomiast, gdy wystąpi po wznowieniu postępowania, organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie uchylenia decyzji, podając okoliczności, które uniemożliwiają jej uchylenie /art. 245 § 1 pkt 3b w zw. z art. 245 § 2 w/w ustawy/. Dlatego też, skoro zobowiązania podatkowe H.M. za lata 1991- 1995 i za 1997 r. przedawniły się, to rozstrzygnięcie organu I instancji uznać należy za prawidłowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie H. M. wyjaśnił, iż przyjęcie przez organy podatkowe, że w piśmie z dnia 25 września 2003 r. żąda on wznowienia postępowania jest nieprawdziwe i podkreślił, że wniosek ten dotyczył wykonania wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, a nie wznowienia postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Przed Sądem w dniu 15 października 2004 r. /k. 22/ skarżący oświadczył, że domaga się zmiany decyzji ostatecznych w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości od 1991 r. w trybie wznowienia postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 29 października 2004 r. uchylił zaskarżoną przez H.M. decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2003 r. w sprawie odmowy wznowienia postępowania podatkowego w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 1991-1995 oraz łącznego zobowiązania pieniężnego za 1997 r., orzekając, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości i zasądzając na rzecz skarżącego koszty postępowania.

Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia WSA wskazał na naruszenie przez organy podatkowe przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnił, że ustawą z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz. U. Nr 169, poz. 1387/ wprowadzono zmiany w przepisie art. 243 Ordynacji podatkowej, dodając m. in. przepis § 1a w brzmieniu następującym: "Wznowienie postępowania jest niedopuszczaIne po upływie terminów przewidzianych w art. 68 lub w art. 70". Przepis ten wszedł w życie 1 stycznia 2003 r.

Podstawą określenia prawidłowych zasad orzekania w sprawach wznowienia postępowania podatkowego w odniesieniu do zobowiązań wynikających z decyzji, które stały się ostateczne przed wejściem w życie ustawy z 12 września 2002 r. są przepisy przejściowe znajdujące się w tej ustawie. Zamieszczony tam art. 24 stanowi, że żądanie uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji, która stała się decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie noweli, podlegają rozpatrzeniu w trybie, na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie noweli.

Dlatego też w ocenie Sądu I instancji organy podatkowe powinny wydać decyzję w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r., zgodnie z którymi upływ terminów przedawnienia nie stanowił podstawy do odmowy wznowienia postępowania, a okoliczność ta mogła jedynie stanowić podstawę do odmowy uchylenia decyzji w trybie art. 245 § 2 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 24 § 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, poprzez błędną jego wykładnię.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w całości i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż Sąd I instancji oceniając zastosowanie prawa w postępowaniu administracyjnym przeprowadził w ramach tego interpretację art. 24 § 1 ustawy zmieniającej ustawę Ordynacja podatkowa i wyprowadził z niej wniosek, że przywołany przepis odnosi się także do instytucji /i funkcjonalnego zastosowania/ wznowienia postępowania podatkowego. Stanowisko takie jest całkowicie nieuzasadnione. Jak podniósł NSA hipoteza analizowanego unormowania jasno i dosłownie obejmuje wyłącznie żądania procesowe: uchylenia zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji, nie dotyczy zaś wznowienia postępowania podatkowego. Dlatego też wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczna przed dniem 1 stycznia 2003 r. następuje na podstawie nowych przepisów, niezależnie od tego kiedy do organu podatkowego wpłynął wniosek w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a jedynie granicami rozpoznawanej sprawy.

Niezależnie więc od zarzutów skargi stwierdzić należało, że wydane w sprawie decyzje w istotny sposób naruszają art. 243 § 1a Ordynacji podatkowej stanowiący podstawę prawną odmowy wznowienia postępowań w sprawach wymiaru podatku od nieruchomości za lata 1991-1995 i 1997.

Organ odwoławczy, jako przesłankę niedopuszczalności wznowienia postępowania, wskazał wygaśnięcie zobowiązań podatkowych ustalonych ostatecznymi decyzjami wydanymi za poszczególne lata podatkowe, których dotyczył wniosek skarżącego, z uwagi na upływ terminu przewidzianego w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. Z akt sprawy wynika jednak, że organ przesłankę tę powołał bez dokonania ustaleń faktycznych pozwalających na ocenę czy przesłanka ta zaistniała. Upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego powoduje wygaśnięcie zobowiązania w całości lub w części, jednakże tylko wówczas, gdy ustalone zobowiązanie nie wygasło wcześniej z innych przyczyn. Skoro skarżący zarówno we wniosku o wznowienie postępowania, jak i w odwołaniu, wnosił także o zwrot uiszczonego na podstawie kwestionowanych decyzji podatku, to organ powinien wykazać na podstawie jakich ustaleń dokonał oceny, iż zobowiązania podatkowe ustalone tymi decyzjami wygasły z powodu upływu terminu przedawnienia, a nie na skutek zapłaty przed upływem tego terminu. Brak ustaleń faktycznych w tym zakresie stanowił istotne naruszenie art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, gdyż nie pozwalał na zbadanie, czy powołana przesłanka niedopuszczalności wznowienia postępowania zaistniała w sprawach objętych wnioskiem.

Równocześnie wskazać należało, że w sytuacji, gdy zobowiązanie podatkowe powstało już na skutek doręczenia decyzji ustalającej zobowiązanie przed upływem terminu przewidzianego w art. 68 Ordynacji podatkowej, to nie można twierdzić, że upłynął termin przedawnienia prawa do wymiaru tego zobowiązania określony w powyższym przepisie. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji stwierdzono, że przesłanką odmowy wznowienia postępowania jest przedawnienie prawa do wymiaru podatku od nieruchomości za lata 1991-1995 oraz łącznego zobowiązania podatkowego za 1997 r.

Przyjmując, za organem odwoławczym, że za powyższe lata podatkowe organ podatkowy wydał i doręczył skarżącemu decyzje wymiarowe przed upływem terminu określonego w art. 68 Ordynacji podatkowej oraz, że wniosek skarżącego ma na celu zmniejszenie wymierzonego tymi decyzjami zobowiązania podatkowego, to przesłanka ta nie mogła stanowić podstawy odmowy wznowienia postępowania. Jeżeli bowiem zobowiązanie podatkowe już powstało, to nie można mówić, że upłynął termin do jego powstania przewidziany w art. 68 Ordynacji podatkowej. Z tej przyczyny decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem art. 243 § 1a Ordynacji podatkowej wskazanym jako jej podstawa prawna.

W ponownym postępowaniu organ podatkowy powinien mieć na uwadze art. 25 § 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz. U. Nr 143 poz. 1199/ nakazujący stosowanie w sprawach wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie tej ustawy przepisów Ordynacji podatkowej w brzmieniu nadanym tą ustawą.

Sąd zauważa również, że w przekazanych aktach sprawy, zawierających 12 kart /potwierdzenia doręczeń decyzji bez odrębnej numeracji/, brak jest decyzji wydanych w sprawach, w których odmówiono wznowienia postępowania, stąd nie wiadomo na jakiej podstawie organy ustaliły fakt ich wydania i posiadania przymiotu decyzji ostatecznych, a ustalenie to determinuje nie tylko dopuszczalność wznowienia postępowań, ale i właściwość organu orzekającego w pierwszej instancji w sprawie wznowienia postępowania.

Wydane w niniejszej sprawie decyzje nie wskazują też żadnych danych pozwalających na identyfikację decyzji ostatecznych wydanych w sprawach, w których odmówiono wznowienia postępowania.

Nadto, skoro wniosek skarżącego obejmował żądanie wznowienia postępowań w sprawach zakończonych siedmioma ostatecznymi decyzjami organu podatkowego, to tym samym wszczynał on postępowania o wznowienie postępowań w każdej ze spraw zakończonych decyzją ostateczną. Dla prowadzenia jednego postępowania w sprawach objętych wnioskiem brak więc było podstawy prawnej.

Uznając zatem, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z istotnym naruszeniem wskazanych powyżej przepisów postępowania, Sąd na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit.c, art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, orzekł jak w sentencji.