Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 350/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 4 ust. 1 pkt 2 i 3, par. 9 ust. 2 pkt 3 lit. b
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia del. WSA Magdalena Maliszewska Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 548/14 w sprawie ze skargi E. C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 8 października 2014 r., oddalił skargę E. C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (w skrócie: ARiMR) w S. z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na 2013 r.

Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

E. C.(dalej: skarżąca lub producentka) w dniu 18 kwietnia 2013 r. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w S. wniosek o wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich wraz z deklaracją pakietów rolnośrodowiskowych na rok 2007-2013: rolnictwo ekologiczne, wariant 2.9: Uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) na działce rolnej A, na powierzchni 100,00 ha, wariant 2.1: Uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przestawiania) na działce rolnej D, na powierzchni 21,07 ha oraz wariant 2.5: Uprawy warzywne (dla których zakończono okres przestawiania) na działce rolnej C, na powierzchni 0,53 ha.

W dniu 2 lipca 2013 r. producentka wystąpiła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z prośbą o zgodę na uzupełnienie nasadzeń jesienią 2013 r. w związku z powstałymi na powierzchni 15% upraw szkodami spowodowanymi przez dziką zwierzynę polegającymi na zgryzieniu sadzonek.

W wyniku przeprowadzonej w dniu 15-17 lipca 2013 roku kontroli gospodarstwa producentki metodą inspekcji terenowej w zakresie programu rolnośrodowiskowego stwierdzono nieprawidłowości na działkach rolnych A, C i D w zakresie deklarowanej powierzchni upraw, minimalnej obsady drzew oraz użytego materiału szkółkarskiego.

W dniu 25 września 2012 r. Jednostka Certyfikująca (Polskie Centrum Badań i Certyfikacji w Warszawie, oddział w Pile) poinformowała, że gospodarstwo rolne skarżącej otrzymało certyfikat potwierdzający zgodność procesu produkcji z wymaganiami Rozporządzenia Rady WE nr 834/2007.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał producentce płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości na rok 2013 wskazując, że u podstaw takiej decyzji legły w szczególności ustalenia kontroli, podczas której stwierdzono nieprawidłowości, w tym, że ustalona obsada drzew jabłoni domowych na działce rolnej A, zgłoszonej do płatności za realizację wariantu 2.9 (z certyfikatem zgodności), była niższa od minimalnej wymaganej obsady, która w przypadku jabłoni domowej wynosi 125 sztuk/ha i sankcja nałożona na płatność wyniosła 100% powierzchni działki A.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2014 r., Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że część sadzonek jabłoni nie spełnia wymogów określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania Program rolnośrodowiskowy objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r., Nr 33, poz. 262 ze zm.; dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe). Stwierdzona w trakcie kontroli obsada na działce (drzewka o określonej wymaganej wysokości i szerokości pnia, wykazujące cechy żywotności) wynosiła 7989 sztuk na stwierdzonej powierzchni działki – 101,55 ha, podczas gdy minimalna wymagana dla tego obszaru ilość wynosi 12060 sztuk.

Odnosząc się z kolei do okoliczności szkód poczynionych w uprawach sadowniczych przez zwierzynę leśną, organ odwoławczy wskazał, że powyższe jest niesprzeczne z ustaleniami kontrolujących, albowiem kontrolujący nie stwierdzili na kontrolowanej działce szkód wyrządzonych przez zwierzynę, ale ustalili, że skontrolowane drzewka jabłoni nie spełniają minimalnej wymaganej wysokości.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, E. C. wniosła skargę,

w której domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, podnosząc, że organ odwoławczy dokonał błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz błędnie zinterpretował przepisy prawa materialnego stojące u podstaw decyzji.

W odpowiedzi organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację

i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w istocie spór w sprawie sprowadza się do tego, czy organy administracji prawidłowo dokonały ustaleń, konsekwencją których było pomniejszenie przyznanej skarżącej płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 r. z uwagi na stwierdzone podczas kontroli metodą inspekcji terenowej w gospodarstwie producentki w dniach 15-17 lipca 2013 r. nieprawidłowości.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia rolnośrodwiskowego warunkiem przyznania płatności rolnośrodowiskowej, przewidzianym dla uprawy sadowniczej jest wymóg, by wszystkie uprawiane drzewa były ukorzenione oraz spełniały kryteria wysokości oraz grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego.

WSA przyjął, że znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy, zarówno europejskie, jak i krajowe, nie przewidują możliwości przeprowadzenia przez rolnika czynności naprawczych i nie konstytuują mechanizmu prawnego, który pozwoliłby na uchylenie skutków stwierdzonych nieprawidłowości, jeżeli zainteresowany producent rolny dokona ich naprawy w określonym terminie. Stąd podjęte przez skarżącą działania, mające na celu uzupełnienie plantacji (obsady drzewek), pozostają bez wpływu na wynik postępowania o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, którego wynik jest ściśle uzależniony od spełnienia przez beneficjenta wymogów Programu rolnośrodowiskowego. Działania podjęte przez skarżącą (uzupełnienie obsady sadzonkami spełniającymi określone wymogi), uznać należy jednak za prawidłowe w kontekście zobowiązania do realizacji 5-letniego Programu rolnośrodowiskowego (do dnia 14 marca 2017 r.), wskutek bowiem uzupełnienia plantacji o brakujące drzewka istnieje realna szansa na spełnienie wszystkich wymogów Programu, warunkujących przyznanie wsparcia w kolejnych latach realizacji zobowiązania.

Sąd pierwszej instancji uznał, że uwzględniony przez organy administracyjne raport z czynności kontrolnych spełnia wszelkie wymogi dowodu w sprawie. Skarżąca miała możliwość zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń co do ustaleń zawartych w tym raporcie w terminie 7 dni od dnia otrzymania dokumentu, czego w niniejszej sprawie nie uczyniła. Brak zatem podstaw, by ustaleniom zawartym w protokole z kontroli odmówić wiarygodności.

W ocenie WSA, nie budzi wątpliwości, że w dacie przeprowadzonej kontroli część drzewek posadzonych na działce rolnej A, zgłoszonej do płatności rolnośrodowiskowej, nie spełniało wymogów określonych prawem. Przyjmując powierzchnię stwierdzoną 101,55 ha zadeklarowanej działki A, minimalna obsada drzew na tej działce powinna wynosić 12060 drzewek (min. 125 szt./ha). Inspektorzy zaś stwierdzili łącznie 7989 sztuk zakwalifikowanych sadzonek jabłoni. Na zdjęciach udokumentowano drzewka obumarłe, złamane, a także drzewka o wysokości poniżej 80 cm. Sąd wskazał przy tym, że organ nie kwestionował, iż przyczyną, dla której część drzew cechuje wysokość niższa niż wymagana, mogło być zgryzienie przez dziką zwierzynę, jednak przepisy szczególne odnoszące się do płatności rolnośrodowiskowych nie przewidują możliwości uzasadnienia nieprawidłowości tego rodzaju i niezastosowania sankcji. Mają one zastosowanie zawsze, niezależnie od tego, z jakiej przyczyny wysokość drzewek uległa zmniejszeniu do poziomu poniżej 80 cm.

WSA za niezasadne uznał również zarzuty dokonania wadliwego ustalenia liczby drzew niespełniających wymogów, które zdaniem skarżącej wynika z niewłaściwej techniki pomiarowej, a także zarzut jednorazowego przeprowadzenia przez organy ARiMR kontroli na miejscu. W ocenie Sądu pierwszej instancji, rozstrzygnięcie w sprawie zostało wydane w oparciu o prawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy, który obejmuje dowody istotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Skargę kasacyjną wniosła E. C. zarzucając wskazanemu wyrokowi WSA, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przez błędną ich wykładnię polegającą na nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego z pominięciem mającej istotny wpływ na wynik sprawy okoliczności, że wadliwy sposób przeprowadzenia czynności kontrolnych oraz wadliwa weryfikacja raportu z czynności kontrolnych pozbawiają ten dowód wartości dowodowej oraz sprawiają, że nie może on decydować o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, za czym przemawiają następujące powody:

podczas kontroli dokonano wadliwego ustalenia liczby drzew nie spełniających wymogów dotyczących kwalifikowanego materiału szkółkarskiego określonego w załączniku nr 9 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego, polegające na wadliwym pomiarze wysokości drzewek owocowych, których wysokość nie była określana od szyjki korzeniowej tylko od powierzchni ziemi,

nie policzeniu przez osoby kontrolujące wszystkich sadzonek znajdujących się na terenie działki rolnej A,

odmowy mocy dowodowej wykazowi Jednostki Certyfikującej, która uznała, iż skarżąca dochowała wymogów związanych ze spełnieniem norm dotyczących gospodarstwa ekologicznej, w sytuacji gdy zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy o rolnictwie ekologicznym z 2009 r., wykaz producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym, dla celów postępowania dowodowego w postępowaniu prowadzonym w sprawach związanych z udzielaniem pomocy finansowej producentom ekologicznym, na podstawie przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, stanowi dokument urzędowy w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 1 pkt 2 i 3 i § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b w związku z treścią załącznika nr 3 i 7 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, polegającym na ich błędnej wykładni przejawiającej się w uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, że z treści wskazanych przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego wymóg utrzymania minimalnej obsady w danym roku oznacza, że prawidłowe uzupełnianie uszkodzonych sadzonek w danym roku zgodnie z terminami agrotechnicznym oznacza brak utrzymania minimalnej obsady, gdy w rzeczywistości przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego wskazują, że obowiązkiem producenta rolnego jest utrzymanie obsady co oznacza, że w roku, w którym wykryte zostały ubytki w ilości sadzonek dla spełnienia wymogu utrzymania obsady wystarczające jest postępowanie zgodnie z zasadami agrotechnicznymi, w zakresie uzupełnienia obsady.

Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w S. nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna E. C. oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności odnosi się do zarzutów kasacyjnych podnoszących naruszenie przepisów postępowania. Przyjęcie takiej kolejności rozpoznania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego przez organy i kontrola tego procesu przez Sąd I instancji jest możliwa dopiero wtedy, gdy w postępowaniu zostanie wykazane, że stan faktyczny sprawy jest niesporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła zostać uwzględniona.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że dokonanie ustaleń co do okoliczności faktycznych i ocena dowodów należy do organu administracji, który załatwia sprawę administracyjną. Zadaniem sądu administracyjnego, który kontroluje legalność działania organu administracji, jest ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nietrafny jest zarzut kasacyjny wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji art. 174 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegający na błędnej wykładni tych przepisów prowadzącej do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza przyjęcia jako podstawy faktycznej wyrokowania wadliwych ustaleń dokonanych w oparciu o fakty stwierdzone podczas wadliwie przeprowadzonej kontroli przez organy ARiMR. Zdaniem skarżącej wadliwość czynności kontrolnych, zwłaszcza ustalenie ilości drzew niespełniających wymogów dotyczących kwalifikowanego materiału szkółkarskiego oraz odmowy przyznania mocy dowodowej wykazowi jednostki certyfikującej, który przyznawał skarżącej status gospodarstwa ekologicznego, stanowi istotne uchybienie, którego skutkiem było wadliwe określenie stanu faktycznego sprawy, a konsekwencją tego było wydanie wyroku naruszającego prawo.

Odnosząc się do tak postawionego zarzutu kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że prezentowane przez stronę stanowisko nie ma prawnego oparcia. Analiza akt sprawy i uzasadnienia Sądu I instancji prowadzi do wniosku, że Sąd pierwszej instancji poprawnie dokonał kontroli skarżonej decyzji i prawidłowo odniósł się do twierdzeń skarżącej związanych z przebiegiem czynności kontrolnych i dokonanych w ich trakcie ustaleń. Z akt sprawy jednoznacznie wynika i to znajduje potwierdzenie w wyniku kontroli, a nie zostało skutecznie zakwestionowane przez skarżącą, że na obszarze objętym zobowiązaniem tylko część nasadzonych drzewek spełnia prawem określone wymogi, co do wysokości oraz średnicy pnia. Organ szczegółowo i obszernie objaśnił sposób prowadzenia pomiarów drzewek z odwołaniem się do zasad agrotechniki, tym samym wykluczył możliwość czynienia w tym zakresie ustaleń w sposób podnoszony w skardze kasacyjnej. Akceptowanie tego postępowania przez Sąd I instancji nie narusza prawa, zatem nie można zgodzić się z argumentacją strony, że zaskarżony wyrok zapadł w niewyjaśnionym stanie faktycznym, zwłaszcza na skutek błędnych ustaleń kontroli i danych zawartych w raporcie kontrolnym. Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje i podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym organy dokonały poprawnego pomiaru sadzonek, a niezależnie od tego prawidłowo przyjęły, że sadzonki nie spełniały wymogów kwalifikacyjnych dla materiału szkółkarskiego określonych przepisami prawa.

W podobny sposób należy odnieść się do mocy dowodowej wykazu Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji. Przyjęcie w tym wykazie, że skarżąca spełnia wymogi związane z funkcjonowaniem gospodarstwa ekologicznego nie jest równoznaczne z tym, że wykonuje działalność rolniczą w tym gospodarstwie zgodnie z wymogami programu rolnośrodowiskowego i kwalifikuje się do przyznania stosownych płatności.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nietrafny jest również zarzut kasacyjny wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji § 4 ust. 1 pkt 2 i 3, § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b/ w związku z treścią załącznika nr 3 i 7 rozporządzenia z dnia 1 lutego 2007 r. Przede wszystkim należy zauważyć, że jest on formalnie niepełny, bowiem nie wskazuje przepisów stosowanych przez Sąd I instancji, które w ocenie strony zostały naruszone, a tylko odwołuje się do przepisów stosowanych przez organy. Niezależnie od tego wadliwie przyjmuje, że Sąd I instancji oddalił skargę, w sytuacji gdy organy dokonały wadliwej wykładni tych przepisów, skutkiem której było przyjęcie, że utrzymanie minimalnej obsady sadzonek w danym roku jest równoznaczne z utrzymaniem stanu sadzonek, a nie możliwością jego uzupełnienia nowymi nasadzeniami, jeżeli pojawiły się ubytki, a nasadzeń uzupełniających dokonano w sposób i terminach właściwych ze względu na wymogi agrotechniczne. Wadliwość formalna tego zarzutu polega również na tym, że uzasadnienie skargi kasacyjnej nie wykazuje, w jakim zakresie zostały naruszone przepisy powołane w zarzucie i nie wyjaśnia na czym polega to naruszenie. Powyższy brak jest uchybieniem treści art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. istotnym o tyle, że nie daje podstaw do przeprowadzenia kontroli wyroku z punktu widzenia powołanych w zarzucie przepisów prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu kasacyjnym jest związany zarzutami kasacyjnymi, bo one wyznaczają kierunki i zakres weryfikacji skarżonego wyroku. Braki w tym zakresie nie dają podstaw do tego, by Naczelny Sąd Administracyjny domniemywał zakres naruszeń wskazanych przepisów i określał ich wpływ na rozstrzygnięcie. Z tego więc powodu w zakresie zarzutu kasacyjnego opartego na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może odnieść się do niego tylko w takim zakresie, jaki daje się ustalić na podstawie treści uzasadnienia. Idąc tym tokiem rozumowania przyjąć należy, że zarzut sprowadza się do uznania, że wyrok Sądu I instancji jest wadliwy, bo Sąd przyjmuje w sposób nieuprawniony, że na podmiocie (rolniku) realizującym program rolnośrodowiskowy ciąży obowiązek utrzymywania minimalnej obsady drzewek jabłoni w ciągu trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego. Taki sposób wykładni przepisów jest w ocenie skarżącej nieuprawniony, gdyż żaden przepis prawa nie wymaga utrzymywania plantacji w takim stanie, skoro z przepisów regulujących zobowiązanie rolnośrodowiskowe wynika, że nasadzenia mogą być uzupełniane, a takie działanie nie pozbawia możliwości uzyskania dopłaty.

Odnosząc się do tak stawianego zarzutu stwierdzić należy, że § 9 ust. 2 pkt 3 stanowi, że w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 (Rolnictwo ekologiczne) płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli: a) wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, b) wszystkie uprawiane krzewy są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego. Jak wynika z powyższego, zastosowanie w sprawie miał przepis § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a/, a nie jak błędnie wskazał autor skargi kasacyjnej lit. b/, gdyż skarżąca prowadziła uprawę drzewek jabłoni domowej.

Przechodząc do oceny powyższego zarzutu należy na wstępie zauważyć, że wskazane w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a) wymagania określone zostały w części B poz. II pkt 1 załącznika nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. z 2007 r. Nr 29, poz. 189 ze zm.). W myśl tego przepisu, elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski dla drzewek owocowych powinien spełniać minimalne wymagania jakościowe:

1) wysokość powinna wynosić nie mniej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej;

2) średnica pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania;

3) powinny mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku.

Stosownie natomiast do § 27 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu. W myśl ust. 2 tego paragrafu, wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia. Z tabeli stanowiącej ten załącznik wynika, że "prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie dbałości o stan fitosanitarny i ochronę gleby" skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności (we wszystkich wariantach). Ponadto, dla upraw sadowniczych i jagodowych "nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady)", również skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności.

W świetle powyższych regulacji, nie podlega dyskusji, że stwierdzone podczas kontroli naruszenia obligowały organ do zastosowania zmniejszenia płatności.

W odniesieniu do warunku z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a/ rozporządzenia z 2009 r. określonego dla uprawy sadowniczej, dotyczącego spełnienia przez wszystkie uprawiane drzewa wymogu, co do ukorzenienia oraz wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określonych dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, ponownie należy wskazać, że zgodnie z przepisem § 50 ust. 3 pkt 1) rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., kolejna płatność rolnośrodowiskowa za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne m.in. w wariancie 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), może zostać przyznana rolnikowi wyłącznie po spełnieniu warunków jej przyznania, a więc także ww. warunku określonego w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a).

Biorąc pod uwagę powyższe, za nieuzasadniony należy uznać argument skarżącej, że niespełnienie minimalnych wymagań dotyczących wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego – na skutek uszkodzeń wywołanych przez zwierzęta leśne – nie stanowi naruszenia wymogu utrzymania minimalnej obsady drzew. Jak już wykazano, nawet przejściowe niezachowanie minimalnych wymagań dotyczących wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, naprawione następnie poprzez dosadzenie jabłoni stanowi naruszenie § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a/ rozporządzenia z 2009 r. Nie może też budzić wątpliwości, że w kontekście zobowiązań podjętych przez rolnika ubiegającego się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, w tym zobowiązania do przestrzegania ponadpodstawowych wymogów określonych dla danego wariantu, mieści się także respektowanie zakreślonego przez ustawodawcę wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew, której wielkość dla jabłoni domowej określono w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. na poziomie 125 szt./ha. W konsekwencji przyznanie rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej w pełnej wysokości determinowane było spełnieniem przez rolnika powyższego wymogu, zaś niezachowanie minimalnej obsady skutkowało stosownie do treści § 27 ust. 1 i ust. 2 oraz załącznika nr 7 do rozporządzenia zastosowaniem sankcji w postaci 100 % zmniejszenia płatności.

Od powyższych zasad wyjątek stanowi uznanie wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności. Zgodnie z § 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r., ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE. L z 2006 r., Nr 368, L. 15 ze zm.), państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta, długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności powinny być zgłaszane na piśmie do kierownika biura powiatowego ARiMR w terminie do 10 dni od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Obowiązkowo do takiego zgłoszenia należy dołączyć odpowiednie dowody potwierdzające ich wystąpienie (ust. 2).

Przy czym, co należy podkreślić, w okolicznościach niniejszej sprawy zgłoszenie właściwemu organowi ewentualnej szkody wynikającej z działania zwierzyny leśnej pozostaje bez wpływu na decyzję o płatności rolnośrodowiskowej. Wynika to z faktu, że kategoria siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności dotyczą postępowania w kwestii ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 nie stanowi podstawy do przyznania płatności, mimo niespełniania warunków do jej otrzymania, a jedynie zwalnia beneficjenta z obowiązku zwrotu otrzymanej nienależnie pomocy.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. skarga kasacyjna została oddalona.