Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 57/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Protokolant Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 1658/05 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 października 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 1658/05 oddalił skargę S. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej tego organu z dnia [...] o odmowie przyznania S. B. uprawnień kombatanckich.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił przyznania S. B. uprawnień kombatanckich. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy dnia [...] organ powyższą decyzję utrzymał w mocy. W motywach tych rozstrzygnięć podał, że brak jest podstaw do przyznania wymienionemu uprawnień z wnioskowanego tytułu, ponieważ charakter jego współpracy z Armią Krajową nie może być uznany za służbę w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt. 3 powołanej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 maja 2004 r. sygn. akt V S.A. 5306/03 oddalił skargę S. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]. W motywach wyroku Sąd stwierdził, że przepisy powołanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach stosuje się miedzy innymi do osób, które pełniły służbę w polskich podziemnych organizacjach i formacjach, w tym w działających w okresie wojny 1939-1945 r. w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich, a także osób, które pełniły służbę w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego, jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Polski. S. B. nie wykazał, aby jako 9 - 12 letni chłopiec pełnił służbę w Armii Krajowej. Na tę okoliczność brak jest jakichkolwiek dokumentów źródłowych, a nazwisko skarżącego nie figuruje w zachowanych aktach i kartotekach. Organ orzekający z zachowaniem wymogów określonych w art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa), rozpatrzył i wnikliwie ocenił cały dostępny materiał dowodowy, w szczególności wyjaśnienia samego skarżącego, a zajęte stanowisko wyczerpująco i logicznie uzasadnił. Z motywów zaskarżonej decyzji wynika, że organ orzekający nie wykluczył, że S. B. pomagał swojemu nauczycielowi przy przenoszeniu pism, których treści nie znał, ale taka pomoc, chociaż zasługuje na szacunek, nie może być jednak uznana za równoznaczną z pełnieniem służby w Armii Krajowej. Pełnienie służby w ruchu oporu wiązało się z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę służbową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych lub związanych ze zbieraniem informacji, zawsze jednak uzależnione było od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu stanowiska służbowego i wykonywaniu zakreślonych czynności. Od takiej działalności należy odróżnić działalność na rzecz ruchu oporu, stanowiącą dobrowolną, ale okazjonalną pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana i rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych.

Pismem z dnia 6 sierpnia 2004 r. skierowanym do Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na nowe dowody, Stanisław Białkowski wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy jego uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 154 § 1 kpa, odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]. Następnie dnia [...] decyzję z [...] utrzymał w mocy, wskazując, że regulacja przewidziana w art. 154 kpa ma charakter wyjątkowy, a przesłanki do jej zastosowania nie mogą być interpretowane rozszerzająco. W omawianym trybie decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Organy administracji publicznej muszą działać na podstawie przepisów prawa. Słuszny interes strony nie może zatem prowadzić do obchodzenia prawa i przyznaniu uprawnień kombatanckich z innych tytułów niż wymienione w przepisach ustawy o kombatantach. Kierownik Urzędu stwierdził ponadto, że S. B. nie podał nowych faktów, nieznanych organowi w chwili orzekania o odmowie przyznania mu uprawnień kombatanckich. Wszystkie podnoszone przez zainteresowanego okoliczności faktyczne dotyczące działalności, jaką miał prowadzić w okresie okupacji, znane były także sądowi administracyjnemu przy wydawaniu poprzedniego wyroku z dnia 19 maja 2004 r.

Decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] S. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie oraz przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Zarzucił, że poprzedni wyrok tego Sądu "był jednostronny". Wskazał ponadto, że jego działalność oprócz poprzednio podnoszonych faktów polegała również między innymi na kradzieży amunicji, dostarczaniu żywności dla ukrywającej się żydowskiej rodziny, zniszczeniu masztu niemieckiej radiostacji, rozrzucaniu gwoździ na drogach w celu przebijania kół niemieckich samochodów, ukryciu w lesie min niemieckich i ocaleniu zaminowanego pałacu. Skarżący nadmienił także, iż w okresie powojennym został zwolniony z wojska i za działalność w czasie okupacji spotkały go szykany ze strony funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym wyrokiem z dnia 4 października 2005 r. oddalił skargę S. B., wskazując, że w poprzednim orzeczeniu z dnia 19 maja 2004 r. Sąd stwierdził, że decyzje Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych prawa nie naruszają, gdyż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o Postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. – dalej cytowanej jako Ppsa), ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego wiąże w danej sprawie ten sąd oraz organ, którego działalność były przedmiotem zaskarżenia. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zatem zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu takiego orzeczenia. Z tego względu postępowanie administracyjne prowadzone po wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 maja 2004 r. nie mogło skutkować formułowaniem ocen sprzecznych z dokonaną tam wykładnią prawa materialnego i procesowego.

WSA w Warszawie podkreślił ponadto, że ustawa o kombatantach nie przewiduje uznaniowego orzekania o nadaniu uprawnień kombatanckich. Decyzje wydawane na podstawie tej ustawy mają charakter orzeczeń związanych. Przyznanie przedmiotowych uprawnień wbrew przesłankom określonym w tej ustawie naruszałoby porządek prawny.

S. B. ubiegając się o przyznanie mu uprawnień kombatanckich wniosek swój początkowo uzasadnił jedynie przenoszeniem przez niego przesyłek dla partyzantów AK od W. L. z majątku C. do miejscowości W. W toku postępowania w kolejnych pismach kierowanych do organu skarżący rozbudowywał swą rolę i ostatecznie w skardze z dnia 23 maja 2005r wskazał na 8 płaszczyzn swojej okupacyjnej działalności, żadnej z nich nie dokumentując.

Odnosząc się do przesłanek z art. 154 kpa Sąd I instancji zauważył, że słuszny interes strony (rozumiany aż do kolizji z interesem społecznym) nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy, nie może też go zastępować (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 października 2004 r. sygn. akt V SA/Wa 1526/04). Powoływanie się przez stronę na jej słuszny interes nie może zatem prowadzić do obchodzenia prawa polegającego na przyznaniu uprawnień kombatanckich w innych przypadkach niż wyraźnie określone przepisami prawa.

Skargę kasacyjną od wymienionego wyżej wyroku wniósł S. B., reprezentowany przez adwokata. Wyrok zaskarżył w całości, zarzucając "naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie ustawy" o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej stwierdził, że negatywne dla S. B. decyzje oraz orzeczenia sądowe związane były ze zbyt formalną oceną pierwotnego wniosku skarżącego. S. B. we wcześniejszym postępowaniu podnosił, iż pełnił służbę w Armii Krajowej. Ostatecznie dążył jednak do przyznania mu uprawnień kombatanckich w związku z jego działalnością prowadzoną w okresie od maja 1942 r. do stycznia 1945 r. a nie do ustalenia czy faktycznie służył w powyższej organizacji.

Zdaniem skarżącego istota sprawy polega na błędnej interpretacji art. 1 ust. 2 pkt. 3 cyt. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Przepis ten nie uzależnia możliwości przyznania uprawnień kombatanckich wyłącznie od służby w organizacjach podziemnych. Za działalność kombatancką ustawodawca uznał pełnienie służby w podziemnych formacjach i organizacjach. Rozróżnienie co do formacji i organizacji ma istotne znaczenie, bowiem AK była organizacją podziemną, a z przynależnością do niej związana była konieczność złożenia przysięgi, uzyskania stopnia wojskowego, pseudonimu i przydziału organizacyjnego. Natomiast formacja podziemna to, w ocenie skarżącego, ludzie reprezentujący podobny sposób myślenia i realizujący swoje cele poza ramami stworzonych organizacji. Nie jest zatem trafne powoływanie się prze Sąd na wyrok NSA z dnia 17 maja 2002 r. sygn. akt II S.A./Lu 164/01, bowiem skarżący nigdy nie twierdził, że pełnił służbę w Oddziale Partyzanckim. S. B. w ośmiu punktach przedstawił formy swojej działalności, która polegała na wypełnianiu poleceń W. L., człowieka, który aktywnie walczył z okupantem hitlerowskim i który prawdopodobnie kierował działaniami partyzanckimi w rejonie C. Skarżący - poza organizacją wojskową Armii Krajowej - swoimi dokonaniami wypełniał zatem idee formacji wolnościowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W myśl art. 174 Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, bądź naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 Ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadminitracyjnego, a zatem niniejsza sprawa mogła być przez NSA rozpatrywana tylko w granicach zakreślonych skargą kasacyjną.

Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych (art. 173 § 1 Ppsa). Zarzuty skargi kasacyjnej mogą zatem dotyczyć tylko zaskarżonego orzeczenia sądu I instancji. Nie mogą one natomiast odnosić się bezpośrednio do decyzji i innych aktów organów administracji publicznej lub poprzednio wydanych, prawomocnych wyroków sądów administracyjnych.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Podstawy zaskarżenia wskazane w skardze determinują kierunek działalności orzeczniczej NSA. Sąd ten nie może z własnej inicjatywy podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych wad niż wskazane w skardze kasacyjnej. Prawidłowemu, zgodnemu z art. 176 w zw. z art. 174 Ppsa przytoczeniu podstaw kasacyjnych służy przymus sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego, nałożony art. 175 § 1 powołanej ustawy.

Przy podstawie określonej w art. 174 pkt. 1 Ppsa należy podać, jaki konkretny przepis prawa materialnego został naruszony i na czym – zdaniem autora skargi kasacyjnej - polegała błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tej normy przez Sąd I instancji.

Skarga kasacyjna wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie w pełni odpowiada tym wymogom. W jej petitum powołano ogólnie ustawę z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, nie precyzując który konkretnie przepis tego aktu prawnego został naruszony przez błędną jego wykładnię, a który przez niewłaściwe zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej także nie wskazano żadnego konkretnego przepisu, którego naruszenie, zdaniem autora skargi, miało polegać na niewłaściwym zastosowaniu. Stwierdzono jedynie, że "decyzje odmowne oraz negatywne orzeczenia sądowe związane były ze zbyt formalną oceną pierwotnego wniosku S. B." oraz że WSA w Warszawie nietrafnie powołał się na wyrok z dnia 17 maja 2002 r. sygn. akt II SA/Lu 164/01. Tego typu zarzuty odnoszą się w istocie do decyzji dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] o odmowie przyznania S. B. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 maja 2004 r. sygn. akt V S.A. 5306/03, oddalającego skargę na to rozstrzygnięcie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Powołane decyzje oraz prawomocny wyrok z dnia 19 maja 2004 r. w niniejszej sprawie nie podlegają jednak kontroli NSA. Do Sądu II instancji została wniesiona skarga kasacyjna od wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 października 2005 r. a zatem wszelkie zarzuty skargi powinny być kierowane wyłącznie pod adresem tego orzeczenia.

Wyrokiem z dnia 4 października 2005 r. sygn. akt V SA/ Wa 1658/05 WSA oddalił skargę S. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję z [...] o odmowie uchylenia na podstawie art. 154 kpa decyzji z [...] i [...]. Tylko wykazanie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oceniając w świetle powołanego przepisu rozstrzygnięcia organu błędnie wyrokował, mogłoby doprowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Takich zarzutów skarga kasacyjna jednak nie zawiera.

Z powyższych względów, na podstawie art.184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.