Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1086/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-12-08 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260 i 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 8 grudzień 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. B. (B.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W uzasadnieniu powyższego podał, iż posiada wykształcenie średnie techniczne. Nie pracuje, ani nie korzysta ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] orzeczono bowiem wobec jego osoby zakaz prowadzenia działalności gospodarczej. Nie posiada też zdolności kredytowej, ani żadnych oszczędności, jako że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu swojego ojca, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jego miesięczne dochody z tytułu pobieranej emerytury wynoszą ok. 1.790,00 zł brutto. Z kwoty tej ponoszone są wydatki na zakup wyżywienia oraz środków czystości. Tym samym zadośćuczynienie obowiązkowi uiszczenia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi zarówno w tej jak i w równolegle prowadzonych sprawach, których wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 2,5 mln złotych nie jest w jego przypadku możliwe. Wprawdzie wyjaśnił, iż w stosunku do jego osoby toczy się egzekucja administracyjna, nie mniej jednak w oświadczeniu o posiadanym majątku podał, iż w jego skład wchodzi dom letniskowy, mieszkanie o pow. 139,10 m2 oraz inne nieruchomości o pow. 0,1817 ha.

Ponieważ wskazane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej referendarz sądowy wezwał ustanowionego w sprawie pełnomocnika do ich uzupełnienia wskazując jednocześnie jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać.

W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik skarżącego wystąpił o wydłużenie zakreślonego w wezwaniu siedmiodniowego terminu na wykonanie wezwania do jednego miesiąca, powołując się na charakter dokumentów, ich ilość oraz krótki czas na ich zgromadzenie.

Wniosek ten nie został przez referendarza uwzględniony. Pełnomocnik nie uprawdopodobnił bowiem jakoby poczynił stosowne starania celem uzyskania żądanych dokumentów i oczekiwał na ich wydanie. Nie podjął też próby częściowego wykonania wezwania i nadesłania choćby tych dokumentów, które były w posiadaniu wnioskodawcy. Dlatego też postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2011 r. referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, iż informacje zawarte w treści urzędowego formularza nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Dotyczyło to w szczególności prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego w kontekście z wykazanym w rubryce nr 7 formularza majątkiem.

Od powyższego rozstrzygnięcia pełnomocnik strony wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego motywach wskazał, iż w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy zawarte zostały informacje i dowody w pełni wystarczające do jego uwzględnienia i zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Tymczasem Sąd wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowej dokumentacji w terminie siedmiu dni nie licząc się z faktem, że uzyskanie wskazanych dokumentów wiązało się z koniecznością zwrócenia się do odpowiednich instytucji, co a limine czyniło niemożliwym zmieszczenie się w zakreślonym terminie. Ponadto znaczna część dokumentacji dotyczyła ojca skarżącego, który do końca sierpnia przebywał za granicą poszukując pracy zarobkowej.

W tej sytuacji zarządzeniem z dnia 13 września 2011 r. wezwano ustanowionego w sprawie pełnomocnika do nadesłania w terminie 10 dni – stosownych dokumentów źródłowych w postaci: aktualnych odpisów ksiąg wieczystych dotyczących nieruchomości mieszkaniowej oraz nieruchomości, na której postawiony jest dom letniskowy lub zaświadczeń potwierdzających własność tych nieruchomości, a także obrazujących wpisy bądź brak wpisów dotyczących obciążeń, w szczególności wpisów dotyczących hipotek, a także dokumentów potwierdzających prowadzenie wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych, wysokość zajęć, podanie czy i kiedy skarżący został zarejestrowany jako bezrobotny, od kiedy nie uzyskuje żadnego dochodu, dokumentu potwierdzającego wysokość świadczenia otrzymywanego przez jego ojca, a także do wykazania czy i jakie stałe wydatki związane z utrzymaniem domu i mieszkania ponosi skarżący.

W odpowiedzi na to wezwanie do tut. Sądu nadesłano szereg dokumentów źródłowych, z których ustalono, iż posiadana przez skarżącego nieruchomość o pow. 0,1417 ha, obciążona hipotecznie, stanowi wspólność majątkową małżeńską wnioskodawcy i jego żony A. B.. Do nieruchomości tej skierowana została egzekucja komornicza (vide: zawiadomienie z dnia [...] r.). Podobnie posiadane przez skarżącego rachunki bankowe i wierzytelności zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym zarówno przez sądy jak i urzędy skarbowe. Tymczasem od [...] r. skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu. Z tym dniem zlikwidował bowiem prowadzoną działalność gospodarczą. Nie jest jednak zarejestrowany jako osoba bezrobotna, ponieważ jest likwidatorem spółki jawnej "A", która do dnia dzisiejszego nie została wykreślona z rejestru. Jak wynika z oświadczenia złożonego przez ojca skarżącego od dwóch lat syn zamieszkuje wraz z nim w dwupokojowym mieszkaniu o pow. 66,85 m2. Wszystkie koszty socjalno - bytowe pokrywane są z jego pieniędzy, tj. ze świadczeń emerytalnych w wysokości 1.427,87 zł netto.

Ponieważ pozyskane dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej kolejnym zarządzeniem z dnia 31 października 2011 r. wezwano ustanowionego w sprawie pełnomocnika do sprecyzowania w terminie 7 dni czy wnioskodawca pozostaje nadal w związku małżeńskim z A. B., a nadto do przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych wskazujących na posiadane przez jego żonę ruchomości oraz nieruchomości, a także źródła jej przychodów i ich wysokość w okresie ostatnich trzech miesięcy, obrazujących stan jej rachunków bankowych w powyższym okresie oraz wskazujących na osiągnięte za ubiegły rok podatkowy dochody (...). Ponadto wezwano do nadesłania stosownej informacji o wszystkich osobach zameldowanych pod adresem ul. [...] oraz ul [...] w G. w postaci zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego, a także do przedłożenia zaświadczenia wystawionego przez ZUS potwierdzającego, iż w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie były za skarżącego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, zeznań podatkowych złożonych przez skarżącego i jego ojca za 2010 r. oraz dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez ojca skarżącego wydatków za czynsz i inne media.

Z nadesłanych w odpowiedzi na to wezwanie dokumentów ustalono, iż pomiędzy małżonkami zawarta została umowa majątkowa małżeńska (vide: akt notarialny z dnia [...] r.). Żona skarżącego jest bowiem prezesem zarządu Spółki "B", która w ubiegłym roku podatkowym wypracowała przychód w kwocie [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w wysokości [...] zł przyniósł dochód rzędu [...] zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8 za 2010 r.). Z kolei ojciec skarżącego w zeznaniu podatkowym za 2010 r. poza świadczeniami emerytalno-rentowymi w kwocie 19.766,36 zł zadeklarował jeszcze dochody z innych źródeł wielkości 967,56 zł. Ponadto stan posiadanych przez niego na rachunku bankowym środków w okresie ostatnich trzech miesięcy wynosił: 1.048,95 zł (sierpień), 1.236,92 zł (wrzesień) i 787,99 zł (październik).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.).

Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez działającego w sprawie pełnomocnika strony, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy) uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące stanu cywilnego, podczas gdy jak ustalono z dokumentów źródłowych nadesłanych do akt przy piśmie z dnia [...] r. i [...] r., skarżący pozostaje w związku małżeńskim z A. B.. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, jako że w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, LEX nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, LEX nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, LEX nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, LEX nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, LEX nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, LEX nr 565693 oraz z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 272/11 – niepubl.). Nie sposób było zatem pominąć wynikającego z nadesłanych dokumentów faktu, iż żona wnioskodawcy figuruje razem z mężem nie tylko jako likwidator Spółki jawnej "A" w R., ale również jako wspólnik Spółki cywilnej "C" (vide: zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego z dnia [...] r.), której dochody nie zostały w żaden sposób podane. Ponadto jest też prezesem zarządu Spółki "B", która w 2010 r. prowadziła działalność znacznych rozmiarów, jako że uzyskała przychód w wysokości [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania rzędu [...] zł przyniósł dochód w kwocie [...] zł. Powyższe nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku. Trudno przecież wymagać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogą im pomóc. Za takim stanowiskiem również przemawia zawarta w art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) regulacja prawna, zgodnie z którą małżonkowie obowiązani są wspierać się wzajemnie.

W świetle powyższego przyjąć należało, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna była na tyle trudna, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy.

Nie bez znaczenia jest również fakt, iż skarżący do dnia dzisiejszego nie nadesłał wszystkich dokumentów źródłowych, o które był wzywany, a mianowicie stosownej informacji o wszystkich osobach zameldowanych pod adresem ul. [...] oraz ul [...] w G. w postaci zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego, a także zaświadczenia wystawionego przez ZUS potwierdzającego, iż w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie były za skarżącego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, zeznań podatkowych złożonych przez skarżącego i jego żonę za 2010 r., wyciągów z rachunków bankowych żony oraz dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez ojca skarżącego wydatków za czynsz i inne media. Tymczasem to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę i to tak w zakresie całkowitym jak i częściowym. To sprawą zainteresowanego jest przecież wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z przewidzianego w tym przepisie dobrodziejstwa procesowego jakim jest instytucja prawa pomocy, zwłaszcza gdy reprezentowany jest przez fachowego pełnomocnika procesowego. Zatem i z tego powodu przyjąć należało, iż skarżący nie wykazał jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu Państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania.

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.