Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 638/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 1 i 3, art. 233, art. 241 pkt 1, art. 137 ust. 1 i 2,
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 1, art. 2 pkt 1 i 2, art. 6 ust. 1, art. 21 ust. 1 i 3, art. 40 ust. 1
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
article: art. 48 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2011 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości; oddala skargę. /-/ B. Drzazga /-/ E. Podrazik /-/ W. Batorowicz


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2004 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu [działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...]] wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z dnia 1 grudnia 2003 r. nr [...] o odmowie zwrotu na rzecz M. Ż., B. M., J. S. [w decyzji omyłkowo użyto formy "[...]"], S. L., M. S. [w decyzji omyłkowo użyto formy "[...]"] i T. C. nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] [jako własność Skarbu Państwa], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni [...] m².

Organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy, tożsamy z ustaleniami organu I instancji.

Pismem z dnia [...] października 1991 r. H. N. jako spadkobierczyni H. [...]-W. wystąpiła o zwrot nieruchomości rolnej położonej w [...] przy ul. [...] o powierzchni [...] m² księga wieczysta [...] tom [...], karta [...], działka nr [...] oraz nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o powierzchni [...] m², księga wieczysta nr [...], działka nr [...]. O zwrot wyżej opisanej nieruchomości wystąpił także Z. W.

Decyzją z dnia [...] 1965 r. nr [...] Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. P. działając w oparciu o przepisy art. 1, 10 i 21 dekretu z dnia 29 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz.31) w zw. z art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) na wniosek przedsiębiorstwa A wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] tom [...], karta [...], parcela nr [...] o powierzchni [...] m², stanowiącą własność spadkobierców H. W. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wyżej opisana parcela wchodzi w skład kompleksu zabudowań przemysłowych i administracyjnych przedsiębiorstwa A, przy czym stan ten istnieje od szeregu lat, w związku z czym istnieją wszelkie przesłanki do wywłaszczenia nieruchomości. Odjęcie prawa własności dotychczasowym właścicielom, zgodnie z treścią decyzji nastąpiło z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie, to jest z dniem [...] lutego 1954 r.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego dla m. P. z dnia [...] 1957 r. sygn. akt I[...] spadek po H. W. dziedziczą: majątek objęty wspólnością ustawową I. K., W. K., Z. W., H. N.; majątek nie objęty wspólnością ustawową I. K., W. K., Z. W., H. N. oraz W. W.

W. W. zmarł i zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego w O. z dnia [...] 1962 r. sygn. akt [...] spadek po nim nabyli Z. W. i H. N. Wyżej wymienieni nabyli także spadek po zmarłej I. K. (postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] 1983 r. sygn. akt [...]).

Spadek po W. K. w całości nabyła B. K. (postanowienie Sądu Powiatowego dla m. P. z dnia [...] 1972 r. sygn. akt [...]). Spadek po B. K. w całości nabył J. S. (postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] 1995 r. sygn. akt [...]), z kolei spadek po nim nabyły M. S., S. L. i J. S. (postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] 1995 r. sygn. akt [...]).

Spadek po Z. W. w zakresie roszczenia wobec Skarbu Państwa o zwrot przedmiotowej nieruchomości nabył małoletni T. C. (postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] 1998 r. sygn. akt [...]).

Spadek po H. N. nabyła M. Ż. i B. R. (postanowienie Sądu Rejonowego we Z. G. z dnia [...] 2002 r. sygn. akt [...]).

Na podstawie powyższych okoliczności organ odwoławczy ustalił, iż aktualnie do wystąpienia z roszczeniem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości uprawnieni są: M. S., S. L., J. S., M. Ż., B. M. i małoletni T. C. Uprawnieni w toku prowadzonego przed organem pierwszej instancji postępowania wystąpili z wnioskami o zwrot nieruchomości. W imieniu małoletniego T. C. ze stosownym wnioskiem wystąpiła [...] E. C.

Na podstawie danych z ewidencji gruntów organ ustalił, iż dawna parcela nr [...] o powierzchni [...] m² z księgi wieczystej [...] tom [...] karta [...], odpowiada obecnie działce nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...]i zgodnie z zawiadomieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] 1997 r. I.dz. [...] zapisana jest w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Skarbu Państwa.

Dalej organ wskazał, iż w protokole z oględzin przeprowadzonych w dniu [...] lutego 2003 r. na przedmiotowej nieruchomości wskazano, iż: "działka nr [...] zabudowana jest w części budynkiem kotłowni zakładowej. Budynek ten jest zniszczony. Wszystkie urządzenia grzewcze i cała infrastruktura techniczna zostały zdemontowane. Teren wokół kotłowni jest niezagospodarowany i porośnięty samosiewami traw i krzewów. Działka od strony ulicy [...] jest ogrodzona płotem z elementów betonowych. Wzdłuż budynku (od strony ulicy [...]) ułożone są tory kolejowe. Działka od strony [...] i [...] jest nieopłotowana. Przez działkę wzdłuż płotu biegnie ciepłociąg naziemny [...]. W budynku kotłowni znajduje się trafostacja. Ciepłociąg i trafostacja są czynne i użytkowane przez [...]. Na działce tej znajduje się również przyłącze wody[...]. Wjazd na działkę znajduje się od ulicy [...]". Na rozprawie administracyjnej z dnia [...] lutego 2003 r. syndyk masy upadłości przedsiębiorstwa A "[...]" oświadczył, iż: "zgodnie z dokumentacją inwestycja została zatwierdzona w 1953 r., w aktach syndyka brak jest dokumentów potwierdzających datę odbioru kotłowni, ale z oświadczeń wówczas zatrudnionych w przedsiębiorstwa A "[...]" pracowników wynika, że najpóźniej w 1956 r. została oddana do użytku. Ponadto wskazał, iż kotłownia pracowała na pewno do 1990 r. natomiast rozbiórka infrastruktury grzewczej nastąpiła na przełomie 1994/1995 r."

Wskazując na przebieg postępowania w II instancji organ podał, iż odwołania do decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] grudnia 2003 r. wnieśli T. C. reprezentowany przez E. C. oraz B. M. i M. Ż. reprezentowane przez P. M. W odwołaniu P. M. zarzucono nieuwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, jak również podniesiono, iż postępowanie o zwrot wyżej opisanej nieruchomości wszczęte zostało w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jednolity: Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), która to ustawa zawierała odmienne przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i pod rządem której, zdaniem odwołującego się, zwrot przedmiotowej nieruchomości był możliwy. Organ przybliżył pogląd strony, iż "przyjęcie że decyzja w niniejszej sprawie powinna zapaść w oparciu o przesłanki wynikające z ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. pociąga za sobą konieczność uznania, że jej postanowienia obowiązują wstecz, wbrew podstawowej zasadzie nie tylko polskiego systemu prawnego, jaką jest bez wątpienia zasada lex retro non agit".

W rozważaniach prawnych organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji. Podniósł, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art.137 tej ustawy, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu siedmiu lat, od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu ( art. 137 ust. 1 pkt 1) albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany ( art.137 ust.1 pkt 2). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2). Zdaniem organu uznanie nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w świetle art.137 ust. 1 następuje w dwóch płaszczyznach: zbędności w sensie faktycznym oraz zbędności w sensie prawno-faktycznym. Pierwsze opiera się na fakcie bezskutecznego upływu czasu, w jakim powinny być podjęte prace zmierzające do realizacji celu, ustalając ten czas na siedem lat. Drugie występuje wówczas, gdy utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z równoczesnym brakiem działań faktycznych polegającym na niezrealizowaniu celu wywłaszczenia. W konsekwencji organ uznał, iż przy podejmowaniu decyzji o zwrocie nieruchomości konieczne jest badanie, jaki był cel wywłaszczenia nieruchomości i dokonanie oceny, czy stała się ona zbędna dla realizacji tego celu.

Ustalając powyższe organ zwrócił uwagę, iż w decyzji z dnia z dnia [...] 1965 r. nr [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej miasta P. wskazano, że wywłaszczenie parceli nr [...] nastąpiło na wniosek przedsiębiorstwa A, w związku z jej rozbudową. "Parcela ta zgodnie z treścią uzasadnienia wchodziła w skład kompleksu zabudowań przemysłowych i administracyjnych przedsiębiorstwa A, przy czym jak podano stan ten istniał od szeregu lat."

Dalej organ wyjaśnił, iż w toku prowadzonego postępowania nie odnaleziono planu realizacyjnego inwestycji ani innych dokumentów, na podstawie których można by szczegółowo odtworzyć zamierzenia inwestycyjne przedsiębiorstwa A na wywłaszczonej nieruchomości. Stąd też, w ocenie organu, jako cel przejęcia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa należy przyjąć realizację inwestycji przedsiębiorstwa A; przy czym pod pojęciem "realizacja inwestycji" rozumieć należy zagospodarowanie przejętej nieruchomości zgodnie z potrzebami fabryki, w szczególności zabudowanie jej obiektami budowlanymi, a więc budynkami, bądź budowlami oraz urządzeniami związanymi z ich funkcjonowaniem - urządzeniami technicznymi zapewniającymi możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, sieci uzbrojenia terenu.

Zdaniem organu aktualny ustalony w toku postępowania stan działki oraz aktualny sposób jej użytkowania nie mają znaczenia dla oceny realizacji celu przejęcia. W tym zakresie organ powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i stwierdził, że fakt, iż wybudowany obiekt stał się zbędny podmiotowi, który go zrealizował, nie jest tożsamy ze zbędnością nieruchomości na cel wywłaszczenia; podobnie zmiana przeznaczenia nieruchomości po zrealizowaniu inwestycji (wyroki z dnia 13 marca 1998 r. sygn. akt IV SA 936/96 i z dnia 20 kwietnia1998 r. sygn. akt IV SA 1033/96 ).

W ocenie organu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż realizacja inwestycji w postaci budowy kotłowni rozpoczęta została przed wydaniem decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości; inwestycja ta została zrealizowana (zgodnie z oświadczeniem syndyka kotłownia pracowała do 1990 r.).

Biorąc pod uwagę powyższe organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek zwrotu nieruchomości określonych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odnosząc się do przedstawionego w odwołaniu zarzutu dotyczącego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami pomimo wszczęcia postępowania w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 233 obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Skargę na powyższą decyzję wniósł T. C. reprezentowany przez E. C. zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez jednostronne potraktowanie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Skarżący domagał się uchylenie przedmiotowej decyzji w całości i orzeczenia o zwrocie wyżej opisanej nieruchomości.

W uzasadnieniu strona podniosła, iż wywłaszczenia dokonało Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...] 1965 r. ze skutkiem wstecznym, z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie, a przedmiotowa nieruchomość została zajęta na potrzeby budowy fabryki znacznie wcześniej (przed [...] 1954 r. - około 1952 r.), zaś budowę kotłowni zatwierdzono w 1953 r., a najpóźniej w 1956 r. została oddana do użytku. Za kuriozalne uznała strona stwierdzenie (przez organ I instancji), iż przedmiotową nieruchomość zagospodarowano zgodnie z "Planem Zagospodarowania Terenu [...]" z 1964 r., który powstał już po zagospodarowaniu tej nieruchomości (między innymi po wybudowaniu kotłowni). Dalej skarżący podniósł, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona w 1965 r. jako niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych, nie precyzując o jakie konkretnie plany chodzi. W ocenie skarżącego wywłaszczenie nieruchomości nie mogło nastąpić na potrzeby realizacji planu, który w chwili wywłaszczenia ([...] 1954 r.) jeszcze nie istniał; trudno mówić o wykorzystaniu nieruchomości na cele określone w orzeczeniu o wywłaszczeniu, skoro najpierw cele te zrealizowano, a dopiero później określono w orzeczeniu. Zdaniem strony fakt, iż nieruchomość w dacie wywłaszczenia znajdowała się już w posiadaniu przedsiębiorstwa A "[...]", jak też że na nieruchomości tej zrealizowano planowane inwestycje, nie uzasadnia wniosku o zgodności orzeczenia o wywłaszczeniu z prawem.

Wskazując na datę złożenia wniosku przez H. N. skarżący podniósł, iż w tej dacie obowiązywała ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościami (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), która zawierała odmienne przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości niż ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. Strona podniosła, iż w porównaniu do aktualnie obowiązującej ustawy przesłanka z art. 69 ust. 1 poprzedniej ustawy ma o wiele szerszy zakres ze względu na brak ograniczeń narzuconych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 obecnie obowiązującej ustawy. Zdaniem skarżącego przyjęcie, że rozstrzygnięcie w sprawie powinno zapaść w oparciu o przesłanki wskazane w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. pociąga za sobą konieczność uznania, że jej postanowienia obowiązują wstecz, wbrew zasadzie prawa lex retro non agit.

W ocenie strony zaskarżona decyzja sankcjonuje bezprawne zawładnięcie przedmiotową nieruchomością opierając się na domniemaniach oraz na nieistniejącej dokumentacji odbioru kotłowni wybudowanej z naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wskazując, iż zarzuty skargi stanowią polemikę ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2005 r. z uwagi na śmierć uczestniczki postępowania (M. [...] - S.) Sąd zawiesił postępowanie, które zostało podjęte postanowieniem z dnia 16 września 2010 r. z udziałem spadkobierców po K. A. będącym następcą prawnym zmarłej M. [...] - S..

Na rozprawie w dniu 11 lutego 2011 r. pełnomocnik Syndyka Masy Upadłości przedsiębiorstwa A [...] wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że nieruchomość wykorzystano zgodnie z celem wywłaszczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z przepisami ustrojowymi oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kontrola ta jest zatem ograniczona do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (organy wskazały na tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm., obowiązujący w czasie orzekania w sprawie). W myśl art. 136 ust. 3 tej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ustawa ta, zgodnie z art. 233, miała zastosowanie do niniejszej sprawy. Skarżący trafnie zauważył, że postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostało wszczęte jeszcze pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Istotnie, wszystkie pierwotne wnioski o zwrot przedmiotowej nieruchomości zostały złożone przed 1 stycznia 1998 r., z którym to dniem weszła w życie aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Ustawa ta w art. 241 pkt 1 uchyliła poprzednio obowiązującą ustawę z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Niemniej jednak do dnia wejścia w życie nowej ustawy sprawa o zwrot wywłaszczonej nieruchomości niewątpliwie nie została zakończona, zatem zastosowanie znajdował w tej sytuacji art. 233 tej ustawy stanowiący, iż sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Wobec tego zastosowanie przepisów ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami było trafne.

W tym miejscu trzeba także zauważyć, iż na zastosowanie nowej ustawy w tej sprawie nie miałoby wpływu również stwierdzenie przewlekłości postępowania. Jedyną przesłanką do stosowania przepisów nowej ustawy jest niezałatwienie sprawy do czasu wejścia w życie tej ustawy. Warto także mieć na uwadze, że organy przedstawiły w jaki sposób dochodziło do zmiany następców prawnych względem pierwotnych wnioskodawców, co nie pozostało bez wpływu na termin załatwienia sprawy. Dalsze zmiany w tym zakresie były również przyczyną zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie. Ponadto w ramach niniejszego postępowania nie może być uwzględniony zarzut opieszałego rozpoznawania sprawy przez organy administracyjne, bowiem bezczynność organów administracji zwalcza się skargą na ich bezczynność.

Zapisy nowej ustawy nie przewidują żadnego rozwiązania przejściowego w stosunku do spraw administracyjnych w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, a wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nie ma w tym zakresie zarzucanego przez skarżącego działania ustawy wstecz, bowiem nowe przepisy określają na przyszłość zasady zwrotu wszelkich nieruchomości wywłaszczonych (nie tylko wywłaszczonych na podstawie tej ustawy), a zatem również do takich spraw w tym przedmiocie, które do dnia wejścia w życie ustawy nie zostały zakończone decyzją ostateczną. W konsekwencji ocenić należało, czy trafnie organy uznały, iż w niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie przepisów obowiązujących w dacie orzekania.

Stosownie do przepisu art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 261, poz. 2603), nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. W myśl ust. 3 tego artykułu poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Takie brzmienie przepisu w przedmiocie określenia zakresu roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznacza, że roszczenie to przysługuje także w odniesieniu do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów. Istotne jest bowiem to, czy nieruchomość była objęta wywłaszczeniem, bez znaczenia natomiast pozostaje okoliczność, czy własność została odjęta na podstawie obecnie obowiązujących przepisów, czy też przepisów dawnych, obowiązujących przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z kolei przepis art. 137 ust. 1 powołanej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania) stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 powołanej ustawy).

Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, iż podstawą oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości są wyłącznie okoliczności dotyczące zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Zbędności nieruchomości w omawianym znaczeniu nie można natomiast wyprowadzać ze zdarzeń przyszłych, które nastąpiły po osiągnięciu celu wywłaszczenia. Nie można zatem mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji wywłaszczeniowej, a dopiero później zmieniono jej przeznaczenie czy w ogóle zaprzestano jej wykorzystywania na cel, na jaki została przejęta (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt I OSK 1138/08, LEX nr 552276, dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nieruchomość objętą wnioskiem o zwrot wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia (decyzji) z dnia [...] 1965 r. Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. P. Organ ten działał w oparciu o przepisy: art. 1, 10 i 21 dekretu z dnia 29 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz.31) w zw. z art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94). W orzeczeniu wywłaszczeniowym przedmiotową nieruchomość opisano jako: część nieruchomości położonej w [...] przy ul.[...], zapisanej w księdze wieczystej [...] tom [...], karta [...], parcela nr [...] o powierzchni [...] m², jako własność spadkobierców H. W. Aktualnie jest to nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] [jako własność Skarbu Państwa], oznaczona w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni [...] m²). Wywłaszczenia dokonano na wniosek przedsiębiorstwa A. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wyżej opisana parcela wchodzi w skład kompleksu zabudowań przemysłowych i administracyjnych przedsiębiorstwa A, przy czym stan ten istnieje od szeregu lat, w związku z czym istnieją wszelkie przesłanki do wywłaszczenia nieruchomości. Odjęcie prawa własności dotychczasowym właścicielom, zgodnie z treścią decyzji nastąpiło z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie, to jest z dniem [...] lutego 1954 r. Powyższe okoliczności są niesporne pomiędzy stronami. Stan faktyczny w tym zakresie jest jasny.

Nie budzi również wątpliwości Sądu, że decyzja wywłaszczeniowa z 1965 r. jest ostateczna (decyzją z dnia [...] 1965 r. nr [...] Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczania przy Ministrze Spraw Wewnętrznych została utrzymała w mocy decyzja Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. P. z dnia [...] 1965 r. nr [...]), pozostaje w obiegu prawnym, nie została uchylona, zmieniona lub w inny sposób wyeliminowana z obrotu prawnego (stwierdzenie nieważności). Żadne okoliczności na odmienny stan rzeczy nie wskazują.

Powołany w orzeczeniu wywłaszczeniowym z 1965 r. art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.) w zdaniu pierwszym stanowił, iż postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Dlatego też organ wywłaszczający wskazując, że wniosek został złożony w dniu [...] lutego 1954 r., zastosował przepisy dekretu z dnia 29 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tekst jedn. Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Przywołany dekret w art. 1 stanowił, iż nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami niniejszego dekretu. Prawo przejmowania, nabywania, zbywania i przekazywania nieruchomości w trybie tego dekretu służyło wykonawcom narodowych planów gospodarczych (art. 2), a w tym w szczególności władzom i urzędom państwowym (pkt 1), zakładom i instytucjom państwowym, instytucjom ubezpieczeń społecznych, zakładom ubezpieczeń, przedsiębiorstwom państwowym i pod zarządem państwowym, bankom (pkt 2). W trybie tego dekretu możliwe było również, w związku z planowanym wywłaszczeniem, w razie zachodzenia szczególnych względów, niezwłoczne objęcie nieruchomości, na podstawie zezwolenia Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego - na wniosek właściwego ministra (art. 6 ust. 1).

W art. 21. ust. 1 i 3 omawianego dekretu wskazano procedurę orzekania w przedmiocie wywłaszczenia i zaakcentowano znaczenie istnienia w dacie orzekania powodów stanowiących podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. W ust. 2 określono wymagania formalne względem orzeczenia w przedmiocie wywłaszczenia. Z kolei art. 40 ust. 1 przewidywał, iż orzeczenie o wywłaszczeniu przenosi prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. Orzeczenie to stanowi podstawę do ujawnienia praw w księdze wieczystej.

Niewątpliwie wywłaszczenia w niniejszej sprawie dokonano w trybie powołanego dekretu wskazując, iż wywłaszczana część nieruchomości "wchodzi w skład kompleksu zabudowań przemysłowych i administracyjnych przedsiębiorstwa A, przy czym stan taki istnieje od szeregu lat". Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, iż działka nr [...] zabudowana jest w części budynkiem kotłowni zakładowej (budynek zniszczony, urządzania grzewcze i infrastruktura techniczna zostały zdemontowane), w części zaś wzdłuż budynku (od strony ulicy [...]) ułożone są tory kolejowe; przez działkę wzdłuż płotu biegnie ciepłociąg naziemny [...], w budynku kotłowni znajduje się trafostacja; ciepłociąg i trafostacja są czynne i użytkowane przez przedsiębiorstwo A "[...]", na działce tej znajduje się również przyłącze wody [...].

Organ odwoławczy powołując się na zgromadzoną dokumentację i stanowisko syndyka wskazał, iż realizacja inwestycji w postaci kotłowni została zatwierdzona w 1953 r., a z oświadczeń wówczas zatrudnionych w przedsiębiorstwie A "[...]" pracowników wynika, że kotłownia najpóźniej w 1956 r. została oddana do użytku (twierdzenia te pozostają w zgodzie z wnioskami wynikającymi z opracowania dotyczącego historii przedsiębiorstwa A, wydanego z okazji dwudziestolecia tego przedsiębiorstwa - o czym mowa w uzasadnieniu organu I instancji); kotłownia funkcjonowała co najmniej do 1990 r. natomiast rozbiórka infrastruktury grzewczej nastąpiła na przełomie 1994/1995 r.

Sąd podziela stanowisko organu II instancji co do tego, że wobec braku planu realizacyjnego inwestycji ani innych dokumentów, na podstawie których można by szczegółowo odtworzyć zamierzenia inwestycyjne przedsiębiorstwa A (nie zostały odnalezione) na wywłaszczonej nieruchomości, za cel przejęcia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa należy przyjąć realizację inwestycji przedsiębiorstwa A. Co oczywiste, dotyczy to nie tylko wykonania określonego elementu (np. kotłowni centralnej) w ramach kompleksu zabudowań, urządzeń i infrastruktury technicznej przedsiębiorstwa A, ale również funkcjonowania tego przedsiębiorstwa jako całości (działalności produkcyjnej).

W konsekwencji stwierdzić należy, iż bezsprzecznie nieruchomość objęta postępowaniem została wykorzystana na cele, o których mowa w orzeczeniu wywłaszczeniowym. Orzeczenie to wskazuje na fakt, że wywłaszczana nieruchomość "wchodzi w skład kompleksu zabudowań przemysłowych i administracyjnych" przedsiębiorstwa A (przedsiębiorstwa państwowego). Istotnie, z ustaleń faktycznych wynika, że samą kotłownię zrealizowano przed formalnym wywłaszczeniem nieruchomości, zarazem jednak nieruchomość tę wykorzystywano przez wiele lat na cele związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa. Plan zagospodarowania terenów przedsiębiorstwa A z dnia [...] 1964 r. wprost wskazuje na przeznaczenie terenu i istnienie na przedmiotowej nieruchomości kotłowni centralnej wchodzącej w skład tego przedsiębiorstwa.

W świetle treści orzeczenia o wywłaszczeniu taki wniosek jest uprawniony i spójny ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Bezsprzecznie w wyżej określonym celu wywłaszczenia mieści się zagospodarowanie i wieloletnie użytkowanie przejętej nieruchomości zgodnie z potrzebami przedsiębiorstwa, w tym zabudowanie jej obiektami budowlanymi i wyposażenie w urządzenia techniczne oraz uzbrojenie terenu służące funkcjonowaniu zakładu i zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem.

W tym miejscu warto wskazać, że pojęcia "prace związanych z realizacją celu wywłaszczenia", o których mowa w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie należy ograniczać wyłącznie do technicznego aspektu realizacji inwestycji, a więc nie tylko np. do robót budowlanych (w rozumieniu art. 3 pkt 7 Prawa budowlanego). "Prace związane z realizacją celu wywłaszczenia" to wszelkie przedsięwzięcia podejmowane w celu realizacji celu wywłaszczenia; będą to zarówno akty i czynności prawne, w tym przygotowanie planu realizacyjnego inwestycji, planu technicznego, pozwolenia na budowę jak i prace o charakterze technicznym, wykonawczym - zagospodarowanie placu budowy, roboty budowlane, urządzenie dróg itp. Dlatego też dla ustalenia okoliczności faktycznych, o jakich mowa w art. 137 ust. powołanej, miarodajne są zarówno dowody świadczące o podejmowaniu zarówno działań prawnych, jak i faktycznych zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia. W przypadku realizacji inwestycji, na którą składa się kompleks obiektów i urządzeń, oceny przesłanek, o jakich mowa w art. 137 ust. 1 powołanej ustawy, nie można dokonywać w odniesieniu do każdego z poszczególnych elementów zorganizowanej całości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 946/07, LEX nr 496163 - dostępne w bazie orzeczeń jw.). Z tych względów za bezprzedmiotowe należy uznać wywodzenie niezrealizowania celu wywłaszczenia tylko z faktu, że jeden element fabryki - kotłownia centralna został wybudowany przed dniem wywłaszczenia. Integralność tego typu obiektu, wzajemna komplementarność i kompleksowość budynków urządzeń i objęcie go jako całości jednym zadaniem inwestycyjnym nie dopuszcza partykularnych ocen w zakresie zrealizowania, bądź niezrealizowania celu wywłaszczenia (por. wyżej przywołany wyrok NSA sygn. akt I OSK 946/07). Nabycie spornej działki nastąpiło na potrzeby związane z realizacją inwestycji w postaci kompleksu budynków, urządzeń i infrastruktury technicznej. Z tych względów za chybione należy uznać wywodzenie niezrealizowania celu wywłaszczenia tylko z faktu, że jeden element fabryki - kotłownia centralna został wybudowany przed dniem wywłaszczenia. Integralność tego typu obiektu (fabryka [...]), komplementarność i kompleksowość obiektów budowlanych, urządzeń i niezbędnej do funkcjonowania zakładu produkcyjnego infrastruktury technicznej, w zasadzie nie dopuszcza partykularnych ocen w zakresie zrealizowania, bądź niezrealizowania celu wywłaszczenia (por. wyżej przywołany wyrok NSA sygn. akt I OSK 946/07).

Ponadto należy mieć na względzie, że kwestia legalności orzeczenia o wywłaszczeniu nie stanowi w niniejszej sprawie okoliczności podlegającej badaniu, bowiem sprawa dotyczy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie zaś nadzwyczajnego trybu weryfikacji decyzji wywłaszczeniowej. Zarzuty skargi dotyczące wydania orzeczenia Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...] 1965 r. ze skutkiem wstecznym, z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie, przy jednoczesnym zajęciu tej nieruchomości na potrzeby budowy fabryki znacznie wcześniej (przed 1954 r. - około 1952 r.), w istocie kwestionują zgodność z prawem tego orzeczenia. Zagadnienie ewentualnego wydania przedmiotowego orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa pozostaje jednakże poza granicami niniejszej sprawy. Sam fakt wykorzystania nieruchomości na cele wywłaszczenia - realizację inwestycji w postaci fabryki A [...] i jej funkcjonowanie został w postępowaniu wykazany.

Z powyższych względów skarga nie mogła być uwzględniona. W świetle przedstawionego wyżej stanu sprawy Sąd nie znalazł podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości narusza prawo.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

/-/ B.Drzazga /-/ E.Podrazik /-/ W.Batorowicz