Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 58/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 319
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - t..j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2019 r. T. C. (dalej jako "strona" lub "skarżąca") wystąpiła do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Strona, na wezwanie organu, w uzupełnieniu wniosku przesłała decyzję Prezesa IPN z dnia [...] maja 2019 r. stwierdzającą, że "Pani T. C. (...) 1. nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i 2. w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, u ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego współpracownika lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa".

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia z dnia [...] września 2020 r. Nr [...], odmówił potwierdzenia wnioskowanego statusu wskazując, że skarżąca nie spełniła przesłanek wymaganych prawem.

Strona, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) oraz art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319, dalej jako ustawa), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2020 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że jako tytuł do ubiegania się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej w powodów politycznych strona wskazała represje doznane w związku z działalnością jej męża, J. C. (posiada status działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych), a także pomaganie mężowi w działalności opozycyjnej. Skarżąca podniosła, że represje za działalność męża objęły całą rodzinę i dotyczyły np. naliczenia czterokrotnego czynszu, czy pozbawienia ogrodu działkowego. Prześladowania i upokorzenia odbiły się na jej zdrowiu, gdyż do dzisiaj ma lęki i koszmary. Poza tym przez pół roku musiała się zaopiekować mężem i domem, gdy mąż poważnie zachorował.

Organ wystąpił z wnioskiem do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji, czy w zasobach archiwalnych Instytutu istnieją dokumenty poświadczające spełnianie przez stronę warunków wskazanych w art. 2 lub art. 3 ustawy. Również do strony skierował pisma zawierające pouczenie o treści ww. przepisów oraz o obowiązku wynikającym z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy dotyczącym konieczności dołączenia dowodów poświadczających prowadzoną przez skarżącą działalność lub doznane represje z powodów politycznych (dokumentów prywatnych lub urzędowych, publikacji naukowych, bądź oświadczeń świadków). Odpowiadając na powyższe, w rozmowie telefonicznej małżonek strony poinformował, że nie posiada dalszych dokumentów dotyczących działalności żony. Jednocześnie złożył wyjaśnienia, że wskutek jego działalności cierpiała cała rodzina, w tym żona, która do dzisiaj z tego powodu ma problemy zdrowotne. Poinformował także, że część dokumentów dotyczących jego działalności została przekazana do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej w S.. Dnia [...] czerwca 2020 r. strona przesłała pisemne oświadczenie męża, w których ww. wskazał, że "nie da się oddzielić mojej działalności antykomunistycznej oraz represji z powodu politycznych od rodziny. Działalność komunistów z pegeeru miała specyficzny charakter na wzór stalinowski. Żona pomagając w mojej działalności stała się działaczką antykomunistyczną oraz represjonowaną z powodów politycznych. Do czasu upadku komunizmu byliśmy prześladowani na różne sposoby żeby upodlić dzieci również były represjonowane w szkole, niższe stopnie. Próby wywózki z mieszkania, zabranie ogrodu warzywnego. (...) Gnębienie i prześladowanie przez komunistów z pegeeru odbiło się na zdrowiu mojej rodziny również mojego zdrowia, tego koszmaru nie da się zapomnieć (...)".

Dodatkowo Szef Urzędu dnia [...] czerwca 2020 r. zwrócił się do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w S. o zaopiniowanie wniosku skarżącej. Członkowie Rady uchwałą z dnia [...] lipca 2020 r. zaopiniowali wniosek negatywnie podnosząc, że "Przedstawiony przez Panią T. C. wniosek nie wskazuje, aby była działaczem opozycji antykomunistycznej lub by była represjonowana. Nie przedstawiła żadnych świadków, którzy by potwierdzili jej działalność. Do wniosku załączone jest tylko pismo jej męża Pana J. C., który przedstawia sytuacje z lat 80-tych, w ocenie Rady w sposób subiektywny".

Mając powyższe na uwadze organ uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, aby skarżąca prowadziła działalność opozycyjną w rozumieniu przepisów obowiązującej ustawy. Pomimo wyraźnego wezwania organu o szczegóły prowadzenia działalności, strona nie wskazała jakichkolwiek konkretnych działań prowadzonych w ramach nielegalnych struktur organizacyjnych, których celem było odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Strona w trakcie postępowania administracyjnego przedłożyła oświadczenia świadków, jednak brak jest w nich konkretnych, rzeczowych informacji o jej działalności. Stąd też wymienione wyżej oświadczenia nie mogą być uznane za dowód istotny w sprawie, albowiem nie umożliwiają ustalenia na czym polegała działalność strony oraz jaki miała charakter, a także w jakim okresie była prowadzona. Oznacza to zatem, że brak jest przekonywujących dowodów, iż skarżąca przez okres co najmniej 12 miesięcy prowadziła w sposób zorganizowany (w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi), zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz niepodległego bytu państwowego.

W ocenie organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza również, by strona podlegała represjom, o których mowa w art. 3 ustawy. Odnosząc się do okoliczności doznanych przez stronę represji, organ uznał, że dotyczą się one przede wszystkim jej męża i choć były one uciążliwe dla całej rodziny, jednakże nie spełniają przesłanek wynikających z art. 3 ustawy. Nawet gdyby jednak przyjąć, że podane przez skarżącą szykany rzeczywiście miały miejsce, to nie są represjami o jakich mowa w przepisach ustawy, choćby nawet, stanowiły stres, traumę i jakiekolwiek inne ciężkie doświadczenia psychiczne.

W skardze na opisaną wyżej decyzję strona podniosła, że Wojewódzka Rada Konsultacyjna pominęła dowody represji, które zostały przesłane do Urzędu Kombatantów. Poza tym nie poinformowano jej o posiedzeniu Rady, naruszając prawo do wystąpienia przed Komisją. Podkreśliła, że jej mąż posiada status działacza opozycji antykomunistycznej i jako żona pomagała mężowi w tej działalności. Cała rodzina była prześladowana i z powodu tych prześladowań obecnie jest osobą schorowaną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W dniu [...] czerwca 2021 r. wpłynęło pismo skarżącej, w którym ponownie podkreśliła, że cała rodzina była represjonowana z powodów politycznych i przeżyła "okropną gehennę", co odbiło się na jej zdrowia, męża i dzieci.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.- dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż akt ten odpowiada prawu.

Przedmiotem skargi jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymująca w mocy własną decyzję odmawiającą skarżącej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Materialnoprawną podstawę tej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Zgodnie z art. 2 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (ust.1). Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (ust.2).

Z kolei w myśl art. 3 ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. :

przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956—1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu(Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

została z nią rozwiązana umowa o pracę,

została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce

Z analizy zacytowanych wyżej przepisów wynika, że status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i tylko wówczas, gdy nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość (por. wyroki WSA w Lublinie z dnia 7 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 806/17, WSA w Poznaniu z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Po 742/16, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 14 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 860/19, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądowych Administracyjnych).

Zdaniem Sądu, na gruncie rozpoznawanej sprawy, zasadnie organ przyjął, że nie zaistniały podstawy do przyznania skarżącej statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów ustawy.

Status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Tymczasem zgodzić należy się z organem, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził spełnienia przesłanek, o których mowa w ww. przepisach. Argumentacja skargi w żaden sposób nie podważała trafności stanowiska organu, gdyż przywołane przez skarżącą okoliczności oraz przedłożona przez nią dokumentacja nie świadczą o jej działalności opozycyjnej czy represjach wypełniających dyspozycje art. 3 ustawy.

Z art. 5 ust. 3 ustawy wynika, że wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku dowody potwierdzające spełnienie warunków, o jakich mowa w art. 2 lub 3 ustawy. Skarżąca dowodów takich nie przedłożyła. Pomimo wystosowanego przez organ wezwania, strona nie przedstawiła dokumentacji wskazującej, aby łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Co prawda we wniosku, jak i w toku postępowania, konsekwentnie podtrzymywała tezę, że pomagała mężowi w jego działalności opozycyjnej, antykomunistycznej, ale w żaden sposób tego faktu nie udowodniła jak i nawet nie podała na czym jej działalność dokładnie polegała i w jakim okresie była prowadzona. Ogólne wskazania zawarte w oświadczeniu jej męża nie mogły zatem zostać uznane za wystarczające zwłaszcza w sytuacji, gdy - jak stwierdzono w decyzji z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] - w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Skarżąca wskazywała także na liczne utrudnienia i niedogodności, których doświadczyła w czasach PRL (tj. problemy mieszkaniowe, pozbawienie ogrodu działkowego), jednakże wymienione trudności, nie zostały przewidziane przez ustawodawcę w katalogu zamkniętym represji uzasadniających potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych i nie podlegają rozszerzeniu ani przez organy administracji publicznej, ani przez Sąd. Poza tym, jak słusznie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, okoliczności doznanych represji dotyczą przede wszystkim męża skarżącej z związku z prowadzoną przez niego działalnością opozycyjną. Dokumentacja dostarczona przez skarżącą (m.in. pisma posła na Sejm oraz Przewodniczącego Zarządu Regionu Pomorze Z. KNSZZ "Solidarność 80", wniosek o nadanie odznaki honorowej Gryfa Z. dla jej męża czy oświadczenie ww.) powyższe potwierdza, jednakże nie pozwala na stwierdzenie, by skarżąca podlegała represjom z powodów politycznych. Brak jest w szczególności dowodu uczestnictwa skarżącej w wystąpieniu wolnościowym, na skutek którego doznałaby rozstroju zdrowia, bądź podjęcia wobec niej bezprawnych działań polegających na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia. Nie była także oskarżona lub skazana za działalność niepodległościową, ani nie przebywała z tego powodu w więzieniu lub środku odosobnienia, nie pełniła też służby wojskowej na rzecz odzyskania przez Polskę suwerenności.

Z tych też względów nie sposób stwierdzić, aby w realiach niniejszej sprawy zaistniała którakolwiek z sytuacji opisanych w art. 2 czy 3 ust.1-4 ustawy. Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że choć przytoczone przez stronę okoliczności mogą budzić u niej poczucie krzywdy, to nie mogły stanowić uzasadnienia dla przyjęcia, aby była uprawnioną do otrzymania wnioskowanego statusu. Samo subiektywne przekonanie skarżącej czy jej męża, że była działaczką antykomunistyczną oraz represjonowaną z powodów politycznych jest niewystarczające, gdyż przesłanki z art. 2 i 3 ustawy powinny być wykazane stosownymi dowodami potwierdzającymi konkretne okoliczności. Takich dowodów, jak i okoliczności, strona nie przedstawiła ani na etapie postępowania administracyjnego, ani sądowego. Również organ, pomimo podjętych działań, nie uzyskał dowodów pozwalających na stwierdzenie, aby skarżąca była działaczem opozycji antykomunistycznej lub osobą represjonowaną z powodów politycznych.

Okoliczności powołane w art. 2 i 3 ustawy były bowiem badane, na wniosek organu, zarówno przez Instytut Pamięci Narodowej jak i Z. Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w S.. Instytut Pamięci Narodowej w piśmie z dnia [...] maja 2020 r. stwierdził, że w wyniku kwerendy archiwalnej nie odnaleziono dokumentów świadczących o opozycyjnej działalności skarżącej w czasach PRL. Z kolei Rada, do której organ zwrócił się w trybie art. 3 ust. 6 ustawy, uchwałą z dnia [...] lipca 2020 r. negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącej nie przychylając się do powołanej przez nią i jej męża argumentacji oraz powołując się na brak przedstawienia świadków, którzy mogliby potwierdzić jej działalność. Z tych też względów niepoinformowanie skarżącej o posiedzeniu Rady Konsultacyjnej jak i uniemożliwienie jej wystąpienia przed Radą, nie może być kwalifikowane jako naruszenie uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji zwłaszcza w sytuacji, gdy rada dysponowała zarówno wnioskiem skarżącej oraz oświadczeniem jej męża, zaś pozostałe nadesłane przez stroną dokumenty nie wnosiły nic nowego do sprawy.

Podsumowując stwierdzić należy, że organ nie naruszył ani prawa proceduralnego ani prawa materialnego, gdyż prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy oraz właściwie zinterpretował jak i zastosował art. 2 i art. 3 ustawy, wydając trafne rozstrzygnięcie.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.