Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 782/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania wszczętego wnioskiem w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

1. Pismem z 5 lutego 2020 r., sprecyzowanym 26 lutego 2020 r., K. M. (dalej jako: "skarżący"), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł m.in. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego [...] grudnia 2019 r. przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B.

W złożonym piśmie podniesiono, że ww. tytuł wykonawczy wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności nr [...] z [...] stycznia 2020 r. zostały bezpośrednio doręczone zobowiązanemu zamiast pełnomocnikowi. W związku z tym nie mógł on w terminie złożyć środków zaskarżenia, co spowodowało negatywne konsekwencje procesowe dla strony.

2. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego pełnomocnik zobowiązanego pismem z 05 lutego 2020 r. złożył zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W zarzutach wskazano na nieskuteczne doręczenia tytułu wykonawczego nr [...], który to został doręczony bezpośrednio skarżącemu, z pominięciem ustanowionego pełnomocnika, co wywołało negatywne skutki procesowe w postaci braku możliwości terminowego zaskarżenia owego tytułu wykonawczego.

3. Postanowieniem z [...] marca 2020 r., nr [...], Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. uznał wniesione zarzuty przewidziane w art. 33 § 1 pkt 1, 8 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a.") za niezasadne.

4. Postanowieniem z [...] czerwca 2020 r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. utrzymał ww. rozstrzygnięcie w mocy.

5. Mając na uwadze fakt, że sprawa została już rozstrzygnięta innym ostatecznym postanowieniem (powaga rzeczy osądzonej), Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z [...] czerwca 2020 r., nr [...], umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie prowadzone na wniosek z 5 lutego 2020 r., sprecyzowany pismem z 26 lutego 2020 r.

6. Po rozpatrzeniu zażalenia na powyższe postanowienie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r., nr [...], utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Organ podniósł, że w sprawie nastąpiła tożsamość podstawy faktycznej i treści żądania strony, w przedmiocie zarzutów z 5 lutego 2020 r. na prowadzoną egzekucje na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] oraz wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. DIAS zauważył, że żądanie zawarte w piśmie z 5 lutego 2020 r., sprecyzowane 26 lutego 2020 r., dotyczące uchylenia ww. tytułu wykonawczego i umorzenia postępowania . egzekucyjnego było takie same jak te zawarte w zarzutach z 5 lutego 2020 r. Oparte też było na jednakowej podstawie faktycznej, mianowicie na braku doręczenia tytułu wykonawczego pełnomocnikowi, w konsekwencji czego nie mógł on wnieść środka zaskarżenia.

Organ zauważył także, że w pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Podniósł, że zarzut niedoręczenia tytułu egzekucyjnego pełnomocnikowi, na podstawie którego dokonano zajęcia egzekucyjnego, został rozpatrzony przez organ egzekucyjny w postanowieniu z [...] marca 2020 r., nr [...], utrzymanym w mocy przez DIAS w Białymstoku postanowieniem z [...] czerwca 2020 r., nr [...]. Podstawą tego zarzutu był art. 33 § 1 pkt 1 w zw. z art. 32 oraz art. 32 i 26 § 1 u.p.e.a. Z uwagi na to, że ww. zarzut okazał się nieuzasadniony, nie wystąpiły tym samym przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny, orzekając postanowieniem z [...] marca 2020 r., nr [...], uznając za niezasadny ww. zarzut jednocześnie rozstrzygnął o braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, dlatego zbędne było wydawanie merytorycznego orzeczenia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

7. Nie zgadzając się z powyższym, skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając postanowienie w całości, zarzucił naruszenie:

1) art. 40 § 2, art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez brak uchylenia postanowienia pierwszej instancji, mimo doręczenia tytułu wykonawczego nr [...] bezpośrednio na adres skarżącego, a więc z pominięciem pełnomocnika ustanowionego do reprezentowania skarżącego 3 stycznia 2020 roku, w konsekwencji czego skarżący poniósł negatywne konsekwencje procesowe, ponieważ utracił możliwość terminowego wniesienia środka zaskarżenia;

2) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez brak uchylenia postanowienia pierwszej instancji, mimo nieprawidłowego uznania, iż przedmiotowe postępowanie stało się bezprzedmiotowe w związku z zakończeniem postępowania dotyczącego zarzutów na prowadzoną przez organ egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], podczas gdy organ pierwszej instancji powinien rozpatrzyć wniosek o umorzenie, a nie zarzuty na postępowanie egzekucyjne, które zostały wniesione z uchybieniem terminu;

3) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.. poprzez brak uchylenia postanowienia pierwszej instancji, mimo niedbałego prowadzenie postępowania przez organ w związku ze skierowaniem tytułu wykonawczego nr [...] na niewłaściwy adres, tj. bezpośrednio na adres skarżącego;

4) art. 8 k.p.a. w zw. z art. art. 18 u.p.e.a., poprzez brak uchylenia postanowienia pierwszej instancji, mimo prowadzenia postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej w związku z kierowaniem pism w przedmiotowym postępowaniu na niewłaściwy adres, tj. adres skarżącego.

Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty, autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozważenie uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz orzeczenie o kosztach postępowania.

8. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. Skarga nie jest zasadna.

2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Niniejsza sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, bowiem zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

4. W sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie dotyczące umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania wszczętego wnioskiem w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to jest ostatecznie w administracyjnym toku instancji.

5. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zachodziła tożsamość sprawy w przedmiocie zarzutów z 5 lutego 2020 r. na prowadzoną egzekucje na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] oraz wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ stwierdził, że w istocie taka tożsamość miała miejsce, a więc uprawnione było umorzenie – jako bezprzedmiotowego – postępowania wszczętego wnioskiem w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Takie stanowisko zaaprobował także skład orzekający w niniejszej sprawie.

6. W myśl art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Stosownie do art. 105 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Zachodzi ona zatem w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania (zob. wyrok NSA z 6 lipca 2020 r., sygn. II OSK 818/20; powoływane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Bezprzedmiotowość zachodzi w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Niewątpliwie taki stan zaistniałby w przypadku prowadzenia ponownie postępowania w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (por. WSA w Opolu z 9 maja 2019 r., sygn. II SA/Op 97/19).

Na sprawę administracyjną składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe. Tożsamość spraw będzie miała miejsce tylko wówczas, gdy w sprawie będą występowały te same podmioty (tożsamość podmiotowa) i gdy sprawa dotyczy tego samego przedmiotu - treść praw i obowiązków - oraz tego samego stanu prawnego przy niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy (tożsamość przedmiotowa). W tym miejscu podkreślić należy, że chodzi tylko o te elementy stanu faktycznego, które mają znaczenie dla subsumcji przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawach rozstrzygniętych kolejnymi decyzjami. Oznacza to, że kwestia tożsamości spraw wymaga analizy w odniesieniu do okoliczności konkretnej, będącej przedmiotem rozpatrzenia sprawy.

7. Za organem podnieść więc należy, że żądanie skarżącego zawarte w piśmie z 5 lutego 2020 r., a sprecyzowane 26 lutego 2020 r., dotyczące uchylenia ww. tytułu wykonawczego i umorzenia postępowania egzekucyjnego było takie same, jak te zawarte w zarzutach z 5 lutego 2020 r. Strona oparła je na tej samej podstawie faktycznej, tj. na braku doręczenia tytułu wykonawczego pełnomocnikowi, w konsekwencji czego nie mógł on wnieść środka zaskarżenia. Zarówno w zarzutach, jak i we wniosku o umorzenie egzekucji, pełnomocnik wskazał naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nieskuteczne doręczenie tytułu wykonawczego nr [...], który to został doręczony bezpośrednio skarżącemu, z pominięciem ustanowionego pełnomocnika, co wywołało negatywne skutki procesowe w postaci braku możliwości terminowego zaskarżenia owego tytułu wykonawczego. Zarówno w zarzutach, jak i wniosku z 5 lutego 2020 r., pełnomocnik domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego, choć za pomocą odmiennych środków wnoszonych na podstawie różnych przepisów u.p.e.a.

8. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, organ nie miał obowiązku w pierwszej kolejności rozpatrzeć wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wręcz przeciwnie, jako pierwsze powinien on rozpatrzeć zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Był on do tego obowiązany, gdyż przepisy u.p.e.a. na każdym kolejnym etapie postępowania egzekucyjnego w administracji przewidują inne środki zaskarżenia przysługujące zobowiązanemu. Gdy egzekucja została wszczęta, to podstawowym środkiem chroniącym zobowiązanego jest właśnie wniesienia zarzutów przewidzianych w art. 33 u.p.e.a. Jeżeli więc organ otrzymał pismo skarżącego, z którego jasno wynika, że wnosi on takie zarzuty, a do tego zostało ono złożone w terminie przewidzianym na złożenie zarzutów, to organ miał obowiązek te zarzuty rozpoznać. Dodatkowo jedynie podnieść można, że zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. zawiesza postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. W tym przypadku zawieszenie postępowania egzekucyjnego następuje z mocy prawa już od dnia zgłoszenia zarzutu. Skutek taki nie występuje w odniesieniu do wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Przyjęcie więc proponowanej przez skarżącego kolejności byłoby dla niego mniej korzystne.

9. Co istotne, zarzut niedoręczenia tytułu egzekucyjnego pełnomocnikowi, na podstawie którego dokonano zajęcia egzekucyjnego, został rozpatrzony przez organ egzekucyjny w postanowieniu z [...] marca 2020 r., nr [...], utrzymanym w mocy przez DIAS w B. postanowieniem z [...] czerwca 2020 r., nr [...]. Podstawą tego zarzutu był art. 33 § 1 pkt 1 w zw. z art. 32 oraz art. 32 i 26 § 1 u.p.e.a. Z uwagi na to, że ww. zarzut okazał się nieuzasadniony, to nie wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny, orzekając postanowieniem z [...] marca 2020 r., nr [...], uznał za niezasadny ww. zarzut i jednocześnie rozstrzygnął o braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, dlatego zbędne było wydawanie merytorycznego orzeczenia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wszakże zarówno we wniosku z 5 lutego 2020 r., jak i zarzutach z 5 lutego 2020 r., skarżący wnosił o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

10. W związku z powyższym nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez brak uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji, mimo – zdaniem skarżącego - nieprawidłowego uznania, że przedmiotowe postępowanie stało się bezprzedmiotowe w związku z zakończeniem, postępowania dotyczącego zarzutów na prowadzoną przez organ egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].

11. Sąd zauważa, że choć zarzuty dotyczące skierowania tytułu wykonawczego bezpośrednio do skarżącego, nie zaś jego pełnomocnika, były przedmiotem rozpatrzenia w postępowaniu w sprawie złożonych zarzutów, to skarżący mimo wszystko opiera na nich złożoną do sądu skargę. W związku jednak z tym, że rozpatrywana sprawa dotyczy postanowienia umarzającego jako bezprzedmiotowe postępowania wszczętego wnioskiem w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wyżej powoływane zarzuty nie podlegają kontroli sądu.

Na marginesie podnieść jedynie można, czysto teoretycznie, że zarówno doktryna jak i judykatura zgodnie stoją na stanowisku, że w myśl ww. art. 26 § 5 u.p.e.a. doręczenie odpisu tytułu wykonawczego jest czynnością wymagającą osobistego udziału zobowiązanego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2017 r., sygn. I SA/Gd 1566/16). Dopiero z chwilą doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, postępowanie zostaje otwarte i strona może ustanowić pełnomocnika, który w tym postępowaniu będzie ją reprezentował (por. wyrok WSA w Warszawie z 11 maja 2017 r., sygn. V SA/Wa 980/16). Stąd też wcześniejsze ustanowienie pełnomocnika do wszystkich spraw egzekucyjnych przed organem nie

wpływa na obowiązek doręczenia tytułu wykonawczego bezpośrednio do rąk zobowiązanego (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2014 r., sygn. II FSK 2818/12).

12. Podobnie, jak wyżej, przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie nie mogą być zarzuty koncentrujące się wokół m.in. powodów uznania wniesionych zarzutów za złożone w terminie. Powyższe kwestie były rozpatrywane przez organ w odrębnej sprawie, w trybie zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej zakończonej postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z [...] marca 2020 r., nr [...], utrzymanym w mocy przez DIAS w Białymstoku postanowieniem z [...] czerwca 2020 r., nr [...].

13. Wobec powyższego, ze niezasadne należało uznać zarzuty dotyczące naruszenia art. 40 § 2 k.p.a., art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., gdyż kwestie te nie były przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie. Podobnie, bezzasadny był podniesiony zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 8 k.p.a. w zw. z art. art. 18 u.p.e.a., gdyż kwestia skierowania tytułu wykonawczego na niewłaściwy adres była rozpatrywana przez organ przy rozpoznawaniu zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej (j.w.).

14. Końcowo sąd zauważa, ze merytoryczne rozpatrzenie wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego doprowadziłoby do naruszenia zasady powagi rzeczy osądzonej. Zasada trwałości decyzji wynika z brzmienia art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., na mocy którego organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzja ostateczną. Uzyskanie natomiast cechy ostateczności przez decyzję, powoduje niemożność ponownego orzekania w tej sprawie bez usunięcia z obrotu prawnego tej decyzji. Jeżeli zaś pomimo to została wydana kolejna decyzja, to staje się konieczne stwierdzenie jej nieważności.

15. Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł o oddaleniu skargi w myśl art. 151 p.p.s.a.