Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 163/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Sz 565/07 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. L., M. L. i Z. L. – wspólników Spółki Cywilnej "P." na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S.e z dnia 13 czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2002 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Sz 565/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwana dalej p.p.s.a., odmówił J. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 grudnia 2008 r. oddalającym skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 13 czerwca 2007 r., w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc luty 2002 r, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia opłaty kancelaryjnej, który następnie, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej rozszerzył wnosząc o zwolnienie z całości kosztów sądowych dalszego postępowania sądowego.

Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia majątkowego, o stanie rodzinnym i dochodach wynikało, że skarżący gospodarstwo domowe prowadził wraz z żoną. Jedynym źródłem utrzymania skarżącego i jego niepracującej żony była emerytura w wysokości 1.649,46 zł miesięcznie brutto, z której po potrąceniu podatku dochodowego, składki ZUS, zajęcia egzekucyjnego skarżącemu przekazywana była kwota 965,65 zł. Wnioskodawca w oświadczeniu majątkowym wykazał, że posiadał 33-letni dom jednorodzinny o powierzchni 112 m2, na działce o pow. 600 m2, a także 1/3 udziału we własności kutra rybackiego o wartości szacunkowej ok. 300.000 zł, nie posiadał innego majątku, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). J. L. dodatkowo oświadczył, że nie posiadał rachunku bankowego, a od 1 stycznia 2008 r. nie prowadził działalności gospodarczej. Skarżący podał, że jego zadłużenie z tytułu podatku akcyzowego za miesiące od maja do września 2001 r. wynosiło 170.643 zł, a ponadto wnioskodawca spłacał pożyczkę w C. B. w wysokości 22.000 zł. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący wskazał ponadto, że miesięczne dochody rodziny nie przekraczały minimum socjalnego i nie był w stanie z tego dochodu przeznaczyć jakiejkolwiek kwoty na uiszczenie kosztów sądowych wynoszących we wszystkich sprawach, łącznie 2.908 zł.

Następnie w wykonaniu wezwania Sądu z dnia 5 marca 2009 r. skarżący przedłożył następujące dokumenty załączone do akt sprawy:

1) odpis zeznania podatkowego za 2008 r., w którym zadeklarował przychody (i dochody) z emerytury 19.592,18 zł, nadpłatę w kwocie 587 zł oraz przekaz pocztowy odbioru emerytury za styczeń 2009 r. w kwocie 965,65 zł,

2) zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w D. z dnia 12 marca 2009 r., potwierdzające, że żona skarżącego – M. L. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dnia 5 listopada 1998 r., a od dnia 13 listopada 1999 r. nie posiadała prawa do zasiłku,

3) zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia 12 marca 2009 r., z którego wynikało, że skarżący i jego żona do 12 marca 2009 r. nie korzystali z żadnej formy świadczeń rodzinnych oraz innej pomocy społecznej tego Ośrodka,

4) informację o wysokości zadłużenia z tytułu kredytu zaciągniętego w C. B. w dniu 11 grudnia 2008 r. w kwocie 27.446,70 zł (brutto) w 72 ratach miesięcznych w wysokości 672 zł spłacaną do dnia 5 grudnia 2014 r., jednakże bez dowodów spłaty kredytu,

Wnioskodawca złożył także oświadczenie, że nie posiadał dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie siebie i rodziny, oraz że nie posiadał osobistych rachunków bankowych i od 1 stycznia 2008 r. nie prowadził pozarolniczej działalności gospodarczej.

Uzasadniając motywy odmowy przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie przekonywała o zasadności jego wniosku. Skarżący nie wykazał tym samym, by uiszczenie opłaty kancelaryjnej oraz wpisu od skargi kasacyjnej a także innych, potencjalnych kosztów sądowych przekraczałoby jego możliwości majątkowe. Za taką oceną Sądu przemawiało w szczególności niepełne zastosowanie się przez skarżącego do wezwania Sądu do uzupełnienia złożonego wniosku, bowiem nie odniósł się on w żaden sposób do wysokości ponoszonych przez niego opłat za prąd, energię, gaz, podatku od nieruchomości, kosztów zakupu żywności, co dowodziło, iż wnioskodawca nie był zdaniem Sądu zainteresowany ujawnieniem tych informacji. Powyższe uniemożliwiało ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującego, tym bardziej, że jak wynikało ze złożonego w dniu 30 grudnia 2008 r. druku PPF dom wnioskodawcy zamieszkiwany był również przez jego synów wraz z ich rodzinami (dowód: zaświadczenia wydane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej oraz złożone przez M. i Z. L. wnioski o przyznanie prawa pomocy), którzy również uchylili się od wykazania wysokości kwot wydatkowanych na bieżące utrzymanie.

Następnie Sąd odniósł się do kwestii spłaty pożyczki zaciągniętej przez Skarżącego w C. B. i stwierdził, że wprawdzie kwota dochodu jaka pozostawała skarżącemu po potrąceniu wysokości raty w wysokości 672 zł tytułem spłaty pożyczki, stanowiła minimum socjalne, jednakże za istotny należało uznać fakt, że pożyczka ta została zaciągnięta w dniu 11 grudnia 2008 r., a więc po tym jak wydany został wyrok oddalający skargę wnioskodawcy. Strona zaciągając kolejne zobowiązania finansowe powinna była zatem liczyć się z kosztami sądowymi w sytuacji, gdy zamierzała skorzystać z przysługujących jej środków zaskarżenia. Nadto, Sąd powziął wątpliwość co do rzeczywistej spłaty tej pożyczki przez wnioskodawcę, gdyż pomimo wyraźnego wezwania, skarżący nie przedłożył dowodów potwierdzających uiszczanie rat kredytu. Ponadto Sąd podniósł, że w realizacji przez stronę wezwania Sądu z dnia 5 marca 2009 r., analizując treść umowy o udzielenie pożyczki zawartej przez wnioskodawcę w dniu 11 grudnia 2008 r. dostrzec można, że zgodnie z postanowieniami tej umowy przekazanie kwoty miało nastąpić poprzez dokonanie odpowiedniej wpłaty na rachunek bankowy skarżącego w B. H. w Warszawie nr (...) oraz (...). Tymczasem, wnioskodawca w piśmie z dnia 23 marca 2009 r. wykazał, że nie posiada osobistych rachunków bankowych, co poddawało w wątpliwość prawdziwość złożonego oświadczenia.

Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 243 § 1 i art. 246 § 1 p.p.s.a., polegające na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że z przedstawionych dokumentów wynikało bezsprzecznie, że nie jest on w stanie poczynić oszczędności z własnych dochodów, z których mógłby pokryć koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W kwestii niezastosowania się do wezwania w zakresie uzupełnienia złożonego wniosku stwierdził, że ocena tej okoliczności przez Sąd pierwszej instancji była błędna. Z wezwania wynikało bowiem, że miał on dostarczyć dowody potwierdzające wysokość miesięcznych kosztów ponoszonych na czynsz, energię, wodę, gaz, a nie że w przypadku braku takich dowodów, miał złożyć w tym zakresie stosowne oświadczenie. Tym samym, w jego ocenie, Sąd pierwszej instancji powinien również wystosować do niego wezwanie by określił wysokość tych wydatków przez złożenie oświadczenia. Za nieprawidłową uznano również ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem zaciągniętego przez skarżącego kredytu. W tym zakresie strona podniosła, że Sąd oparł się na błędnym domniemaniu, że zaciągniętych kredytów można nie spłacać i również w tym przypadku należało wystosować do skarżącego wezwanie o przedłożenie dowodów spłaty rat kredytu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy osobie fizycznej może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy.

Z akt sprawy wynika, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało jakich informacji oczekiwał Sąd pierwszej instancji i jakie dokumenty na te okoliczność miały zostać przedstawione. W wezwaniu wyraźnie wskazano termin, w jakim strona powinna dopełnić nałożonego na nią obowiązku oraz skutki jego niedopełnienia. Nie ma więc tym samym podstaw, by skarżący mógł skutecznie zakwestionować prawidłowość wystosowanego do niego wezwania. Ponadto trudno przyjąć, że nie miał on możliwości by uzyskać żądane dokumenty, takie jak np. rachunek za okresowo płacony czynsz, rachunki za energię, wodę czy gaz. Jeśli miał trudności by je przedstawić w zakreślonym terminie, to mógł przecież wnioskować o jego przedłużenie.

Ponadto strona w żaden sposób nie odniosła się do poddanego pod wątpliwość oświadczenia o braku posiadania rachunku bankowego, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji i co musiało rzutować na dokonaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Reasumując, czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.

Należy więc przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji nie złożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na dokonane przez Sąd oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie podważono w zażaleniu. Nie przedstawiono bowiem dodatkowych wyjaśnień - obok tych, które brane były pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji - mogących mieć wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczej skarżącego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana.

Ponadto na pełną akceptację zasługuje również stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone na okoliczność zaciągnięcia kredytu w sytuacji gdy strona miała zamiar uruchomić postępowanie kasacyjne w związku z wyrokiem z dnia 3 grudnia 2008 r., które to co do zasady wiąże się z ponoszeniem określonych kosztów.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji