Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 24/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-03-01 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par. 1 i 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 255, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 01 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PB na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Skarżący PB pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że cyt.: "- brak znacznych dochodów – utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie właściciel dobrze prosperującej firmy – niemożliwość funkcjonowania w systemie przed wydaniem decyzji starosty zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej – obsługa zobowiązań powstałych przed wprowadzeniem zakazu stacji diagnostycznej, które w przeszłości były pokrywane z dochodu stacji". Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha, nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wnioskodawca podał, że jego żona w [...] uzyskała dochód w wysokości [...]. Skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Skarżący podał, że obecnie przebywa na urlopie bezpłatnym, z tytułu renty inwalidzkiej dochód jego wynosi [...], do wypłaty po potrąceniach komorniczych [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej na dzień [...] poniósł stratę w wysokości [...]. Skarżący podał, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą: [...]. Wnioskodawca do wniosku załączył wykaz obciążeń kredytowych, z którego wynika, że posiada kredyt obrotowy w A – wysokość kapitału do spłaty [...], kredyt wymagalny natychmiast, pożyczkę w B, wysokość kapitału do spłaty na [...] wynosi [...], kredyt obrotowy nieodnawialny C – wysokość kapitału do spłaty na [...] wynosi [...], spłata kredytu – wymagalny na [...]. Do wniosku załączył ewidencję środków trwałych - rok [...].

Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie odpisów dokumentów i dodatkowych oświadczeń. Z akt sprawy wynika, że pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], a zatem termin do uzupełnienia wniosku upłynął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku, nie udzielił odpowiedzi na w.w wezwanie.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, posiada nieruchomość rolną o pow. [...], nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (wg ewidencji środków trwałych na [...] w K oraz w C), przedmioty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (m.in. pojazdy: samochód ciężarowy V, naczepa cysterna E, motocykl H, ciągnik B, samochód osobowy M, rok prod. [...], samochód ciężarowy V, samochód V, rok rod. [...]). Skarżący obecnie przebywa na bezpłatnym urlopie, otrzymuje rentę, do wypłaty po potrąceniach komorniczych [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej do [...] poniósł stratę w wysokości [...], żona otrzymuje rentę, w [...] dochód jej z tego tytułu wyniósł [...]. Wnioskodawca podał, że ich koszty miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...]. Mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie złożył oświadczeń o posiadanych przez niego i jego żonę przedmiotach wartościowych, w tym pojazdach mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, nie podał ich roku produkcji i wartości rynkowej. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał szacunkowej wartości nieruchomości rolnej, liczby budynków znajdujących się na tej nieruchomości, ich powierzchni, do czego służą, czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza ciągnikiem B posiadają inne urządzenia i pojazdy, które są wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej (np. kombajn, traktor, inne maszyny rolnicze), jaki jest ich rok produkcji oraz wartość rynkowa, liczbę i rodzaj inwentarza żywego. Skarżący mimo wezwania nie złożył oświadczeń co do posiadanych nieruchomości (zarówno użytkowanych, jak i oddanych w dzierżawę) oraz nie wskazał sposobu ich zagospodarowania, czy są zabudowane, w jaki sposób i w jaki sposób są użytkowane. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne dochody np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, najmu, dzierżawy, dopłat do nieruchomości rolnej, upraw, hodowli, działalności gospodarczej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach – np. członka zarządu, prokurenta, inne. Skarżący mimo wezwania nie złożył odpisu z książki przychodów i rozchodów za miesiące [...], nie złożył odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...], nie złożył wyciągów z rachunków bankowych osobistych, jak i firmowych, nie wyjaśnił nawet czy rachunki bankowe on i jego żona posiadają. Skarżący mimo wezwania nie określił rozmiaru i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, nie podał kosztów tej działalności jakie poniósł w [...], nie podał w jakiej wysokości z tego tytułu uzyskał w [...] przychody. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy D prowadzi działalność gospodarczą w oparciu o majątek skarżącego (np. użytkuje stacje paliw albo inne składniki majątku), nie podał w jakiej wysokości uzyskuje z tego tytułu przychody. Wnioskodawca nie wyjaśnił w jakiej wysokości uzyskiwał wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, nie podał również od kiedy przebywa na urlopie bezpłatnym. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i jego żonę. Skarżący, jak już wyżej wskazano, nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane.

Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.