Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 689/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 15zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c , art. 200 i art. 205 § 2, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 października 2021 r. sprawy ze skarg Miasta [...], H.W., C.G. S.G., E.G., A.G., A.G., P.G., A.G.,M.G. i K.G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oraz zatwierdzenia podziału nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących: H. W., C. G., S. G., E. G., A. G., A.G., P.G., A.G., M.G. i K.G. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz Miasta [...] kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] lutego 2009 r. R.G., C.G., T.G, S.G. oraz H.W. wystąpili z wnioskiem o zwrot nieruchomości położonej w [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ż., działka nr [...] oraz nr [...], o łącznej powierzchni [...] m2.

Jak ustalono w toku postępowania, aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1972 r. rep. A [...] L.G. oraz K.G. sprzedali, w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., nieruchomość położoną w P. przy ul. [...], zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] o pow. [...] ha. W myśl § 3 powyższej umowy Prezydium Rady Narodowej m. P. ubiegało się o wywłaszczenie tej nieruchomości w związku z jej przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] [...]1 i [...]2. Zgodnie z mapą stanu prawnego nieruchomości, dawnej działce o nr [...] i nr [...] obecnie odpowiadają działki o nr: [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...], [...], [...] cz. i [...]. Na podstawie decyzji Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] z [...] października 2009 r. znak [...] działka nr [...] uległa podziałowi na działki o nr: [...], [...], [...] i [...]. W konsekwencji powyższego, przedmiotem postępowania o zwrot stały się działki o numerach: [...], [...], [...] cz., [...] cz., [...] i [...] cz.

Po przeprowadzeniu postępowań spadkowych, osobami uprawnionymi do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości położonej w [...] na os. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako: obręb [...] Ż., arkusz mapy [...], działki nr: [...], [...], [...], [...] cz., [...] cz., [...] cz. są H.W. w [...] części, C.W. w [...] części, S.G. w [...] części, E.G. w [...] części, A.G. w [...] części, A.G. w [...] części, P/G. w [...] części, A. G. w [...] części, M.G.. w [...] części, K.G. w [...] części. Z ustaleń postępowania administracyjnego wynikało, że działki o nr: [...], [...], [...] oraz części działek o nr: [...], [...], [...] zgodnie z ustaleniami Planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania uchwalonego Uchwałą Nr [...] Prezydium Rady Narodowej miasta [...] z dnia [...] września 1966 r. (Dz. Urz. Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] września 1996 r., Nr 11, poz. 80) przeznaczone zostały pod: zabudowę oznaczoną symbolem [...] tereny mieszkalnictwa o wysokiej intensywności, zbiorowego i karnego oraz tereny oznaczone symbolem [...] - tereny parków i skwerów (stosunkowo niewielki wschodni fragment obszaru). Ze szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego G. [...] w P. zatwierdzonego Uchwałą nr [...] Prezydium z dnia [...] marca 1971r. (Dz. Urz. Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] kwietnia 1971r., Nr 4 poz. 14) wynika, iż teren ten był oznaczony na rysunku planu symbolem [...] - zabudowa mieszkalnictwa rodzinnego o wysokiej intensywności zabudowy, powyżej [...] netto. Na wnioskowanym obszarze wyróżniono rejony zabudowy wysokiej, rejony zabudowy średniowysokiej, fragment trasy tramwajowej, główny ciąg pieszy, fragment ośrodka usługowego. Założenia, o których mowa powyżej, odzwierciedlał Ogólny Plan Zagospodarowania Terenu Inwestycji Osiedla Mieszkaniowego - Jednostki "[...]" w P. – R., G. [...], zatwierdzony decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta [...], Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia [...] lipca 1972r., nr [...]. Zgodnie z powyższym dokumentem na terenie objętym wnioskiem o zwrot założono budowę przedszkola, budynków mieszkalnych[...] i [...], szkołę podstawową, a także tereny zaplecza komunikacyjnego oraz ciągi komunikacyjne i infrastruktura towarzysząca. Pomiędzy blokami mieszkalnymi przewidziano miejscową infrastrukturę sportową. Część opisowa do ogólnego planu zagospodarowania terenu inwestycji, o którym mowa powyżej wskazuje, iż na jej terenie przewidziano zabudowę budynkami [...] i [...] kondygnacyjnymi. Budynki [...]-kondygnacyjne tworzą zespoły o podobnym wyrazie przestrzennym i funkcjonalnym, natomiast na obrzeżu osiedla, po wschodniej i zachodniej stronie usytuowano [...] długie budynki [...] kondygnacyjne. Budynki [...] kondygnacyjne sytuowane są swobodnie, budynki usługowe [...]-, [...] -, [...]- kondygnacyjne zaplanowano jako budynki wolnostojące, [...] duże wielofunkcyjne zespoły handlowo-usługowe usytuowano w miejscach przecięć głównych ciągów pieszych z komunikacją masową w częściach północnej i wschodniej osiedla. Rozmieszczenie szkół, przedszkoli i żłobków określono jako równomierne na całym terenie, zapewniające właściwą obsługę mieszkańców. Układ dróg wewnątrzosiedlowych zaprojektowano w oparciu o zasadę sięgaczy, co umożliwiało stworzenie bezkolizyjnego systemu dojść do terenów rekreacyjnych oraz wszystkich obiektów usługowych. Sięgacze połączono odcinkami przejazdów awaryjnych dla samochodów uprzywilejowanych. Zasadniczy ciąg pieszy biegnie wzdłuż terenów zielonych osiedla, łącząc wszystkie obiekty usługowe osiedla z budynkami mieszkalnymi oraz z przystankami komunikacji masowej i terenami sportu ogólnomiejskiego. Zieleń, jako ważny element kompozycyjny w ostatecznym kształcie osiedla, stanowić miała uzupełnienie do projektowanej zabudowy. Na osiedlach przewidziano tereny rekreacyjno-sportowe - przydomowe tereny zabawowe dla dzieci małych zlokalizowane w bezpośredniej bliskości domów mieszkalnych oraz przydomowe tereny rekreacyjno-sportowe dla dzieci starszych na terenie zieleni osiedlowej, a także osiedlowe place zabaw i rekreacji dla wszystkich grup wieku, w tym centralny ogród sportu rekreacyjnego dla wszystkich grup wiekowych, położony na terenie zieleni podstawowej w rejonie budynku nr [...] i pawilonu nr [...]. W planie wskazano orientacyjny program urządzeń wypoczynkowych (m.in. piaskownice, ławki, elementy wielofunkcyjne), placów rekreacyjnych (m.in. stoliki i taborety, ławki, elementy wielofunkcyjne, górki saneczkowe oraz kort tenisowy).

W związku z przeprowadzeniem oględzin, organy opisały każdą z przedmiotowych działek, wraz z informacjami co zostało na nich wybudowane. Zgromadzono również dokumentację fotograficzną dokumentującą przebieg inwestycji.

W toku prowadzonego postępowania przygotowany został przez rzeczoznawcę majątkowego – B.W. operat szacunkowy z dnia [...] lipca 2016 r., którego celem było określenie wartości nieruchomości w celu dokonania rozliczenia związanego ze zwrotem osobom uprawnionym nieruchomości na podstawie art. 140 u.g.n.

Starosta [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. orzekł o zwrocie na rzecz wnioskodawców działek nr [...] oraz [...]; odmowie zwrotu części działki nr [...] oraz działek [...], [...], [...], [...], [...]; o zatwierdzeniu podziału działki nr [...] na działki nr [...], [...] i [...] oraz o niezobowiązywaniu wnioskodawców do zwrotu na rzecz Miasta [...] należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosło Miasto [...] oraz H.W., C.G., S.G., E.G., A.G., A.G., P.G., A.G., M.G., K.G.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] maja 2017 r., utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.

Skargi na powyższe rozstrzygnięcie wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Miasto [...] oraz H.W., C.G., S.G., E.G., A.G., A.G., P.G., A.G., M.G. i K.G.

Wyrokiem z dnia z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA") uznał, że skarga wniesiona przez Miasto [...] była zasadna.

WSA uznał, że konieczne stało się uchylenie decyzji Wojewody, w zakresie, w jakim utrzymywał on w mocy decyzję organu I instancji dotyczącą zwrotu wnioskodawcom działek nr [...] i [...] i zatwierdzenia podziału działki nr [...] na działki nr [...], [...] i [...]. W przypadku bowiem ustalenia braku podstaw do zwrotu nieruchomości brak było powodu dla dokonania takiego podziału.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. akt [...] oddalił skargę kasacyjną Miasta [...], H.W., C.G., S.G., E.G., A.G., A.G., P.G., A.G., M.G., K.G.

Wojewoda [...] ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] września 2020 r., orzekł o zwrocie na rzecz wnioskodawców działki nr [...] (pkt. I), odmowie zwrotu działki nr [...] (pkt II) oraz utrzymał w mocy decyzję w pkt IV, tj. zatwierdzenie podziału działki nr [...] na działki nr [...], [...] i [...] (pkt IV).

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że Według Ogólnego Planu Zagospodarowania Terenu Inwestycji Osiedla Mieszkaniowego - Jednostki "[...]" w P., G. [...], zatwierdzonego decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta [...], Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia [...] lipca 1972 r. nr [...] obszar projektowanej działki nr [...] był przeznaczony pod budowę szkoły.

Ze względu na to, że osiedle mieszkaniowe to swego rodzaju mikroorganizm urbanizacyjny spełnienie celu wywłaszczenia uwzględnia zmieniające się potrzeby ludności. Budowa osiedla mieszkaniowego jako cel wywłaszczenia nie oznacza jedynie wybudowania budynków mieszkalnych. Aktualnie projektowana działka nr [...] stanowi teren niezabudowany, porośnięty koszonym trawnikiem, stanowiący fragment boiska trawiastego do piłki nożnej, na działce znajduje się jedna bramka, wzdłuż północnej granicy znajdują się drzewa z nasadzeń. Obiekty te zdaniem Wojewody wpisują się w realizację celu wywłaszczenia uwzględniając potrzeby mieszkańców. Według części opisowej Ogólnego Planu Zagospodarowania Terenu Inwestycji Osiedla Mieszkaniowego - Jednostki "[...]" w P., G. [...], zatwierdzonego decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta [...], Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia [...] lipca 1972 r. nr [...] na terenie działek objętych postępowaniem rozmieszczenie szkół, przedszkoli i żłobków określono jako równomierne na całym terenie, zapewniające właściwą obsługę mieszkańców. Na obszarze objętym ww. planem przewidziano orientacyjny program terenów sportu (boiska do piłki nożnej, ręcznej, koszykówki i siatkówki, korty tenisowe), zaś na obszarze działki nr [...] (nieodpowiadającym projektowanej działce nr [...]) przewidziano zlokalizowanie boiska sportowego. Biorąc pod uwagę powyższe, ze względu na ciągły rozwój osiedla mieszkaniowego i konieczność uwzględniania zmieniających się potrzeb ludności organ stwierdził, że na projektowanej działce nr [...] został zrealizowany cel wywłaszczenia. Ze względu na to, że już w samych założeniach Ogólnego Planu Zagospodarowania Terenu Inwestycji Osiedla Mieszkaniowego - Jednostki "[...]" w P., G. [...], zatwierdzonego decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta [...], Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia [...] lipca 1972 r. nr [...] dopuszczono pewne modyfikacje szczegółowego położenia poszczególnych składników osiedla mieszkaniowego zdaniem organu nie sposób przyjąć, że na działce nr [...] nie został zrealizowany cel wywłaszczenia. Przede wszystkim w części opisowej ww. planu wskazano, że rozmieszczenie szkół ma być równomierne na całym obszarze objętym planem, ponadto wskazano na orientacyjne rozmieszczenie terenów sportu, m.in. boisk sportowych. Skoro już w części opisowej ww. planu przewidziano możliwość zmiany rozmieszczenia szkół i obiektów sportowych w obrębie obszaru nim objętego, a boisko sportowe znajdujące się na projektowanej działce nr [...] miało powstać tuż obok obecnej lokalizacji, należy zdaniem organu uznać, że nie ziściły się przesłanki zwrotu działki nr [...].

Dodatkowo za tym, że ww. boisko sportowe zostało zaplanowane oraz zrealizowane w związku z budową osiedla mieszkaniowego przemawiają zdaniem organu wyjaśnienia Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w P. złożone pismem z [...] kwietnia 2016 r. W przedmiotowym piśmie Spółdzielnia wskazała, że boisko sportowe usytuowane na części nieruchomości o oznaczeniach geodezyjnych: obręb Ż., arkusz mapy [...], działki nr [...] i [...] zostało wykonane w latach 1980-1983 przez Spółdzielnię ze środków własnych. Inwestycja obejmowała montaż dwóch bramek do piłki nożnej i piłki ręcznej, trzy maszty flagowe, dwa kosze na śmieci, osiem ławek parkowych oraz wykonanie obrzeża betonowego (opornika) w celu wyznaczenia obszaru boiska. Zgodnie z wyjaśnieniami Spółdzielni do dnia dzisiejszego teren użytkowany jest zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem. Na bieżąco wykonywane są prace sanitarne i eksploatacyjne w zakresie utrzymania i konserwacji bramek, koszy na śmieci i ławek, koszenia trawników, grabienia i usuwania opadłych liści czy cięcia drzew i krzewów mające na celu utrzymanie zieleni oraz estetyki osiedla. Spółdzielnia wskazała również, że przed powstaniem ww. boiska sportowego przedmiotowy teren został ukształtowany i urządzony łącznie z budową osiedla mieszkaniowego. Po zakończeniu prac i robót ziemnych wykonywane były roboty w zakresie dróg, zieleni i małej architektury.

Inaczej natomiast sytuacja przedstawia się w przypadku projektowanej działki nr [...]. Zgodnie z materiałem dowodowym zebranym w sprawie dokumenty planistyczne powstałe przed wywłaszczeniem nie przewidywały powstania na projektowanej działce nr [...] obiektu sakralnego. Wybudowanie obiektu sakralnego na działce nr [...] było ściśle związane z planowaną budową kościoła, a obiekt ten miał stanowić zaplecze katechetyczne i mieszkalne. W toku postępowania ustalono, że budowa Kościoła [...] w P. przewidziana została dopiero w planie realizacyjnym zatwierdzonym decyzją z [...] maja 1990 r. wydaną przez Wydział Urbanistyki Architektury i Nadzoru Budowlanego na wniosek Parafii pod wezwaniem [...]. Ponadto potwierdzeniem faktu, że ww. obiekt sakralny nie stanowił infrastruktury społecznej osiedla przewidzianej na etapie jego planowania jest pismo Wojewody [...] z października 1986 r. kierowane do ordynariusza archidiecezji poznańskiej (k. [...] akt organu I instancji). W piśmie tym Wojewoda [...] wskazał m.in., że "w ostatnich latach wpłynęło kilkanaście wniosków na budowę nowych kościołów na terenie województwa [...]. Większość tych wniosków dotyczyła lokalizacji na nowych osiedlach mieszkaniowych, już zbudowanych, na których nie były przewidywane obiekty sakralne i kościelne. Nie było także rezerw terenowych, które bezkolizyjnie można by przeznaczyć na ten cel. Mimo takiego stanu faktycznego władze wojewódzkie odnosiły się do wniosków Kurii przychylnie, przyjmując je do wojewódzkiego planu budownictwa sakralnego i kościelnego". Z treści tego pisma wynika również, że Wojewoda [...], po ponownym rozpatrzeniu wniosku Kurii w tej sprawie, wyraził zgodę na dodatkowe ujęcie w planach budownictwa sakralnego i kościelnego Kurii do realizacji na lata 1986-1990 budowy kościoła i obiektów towarzyszących w P. w obrębie ulic [...] i [...] W powyższych okolicznościach nie sposób zdaniem organu stwierdzić, że budynek kaplicy był inwestycją towarzyszącą inwestycji podstawowej, jaką była budowa osiedla mieszkaniowego.

Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. H.W., C.G., S.G., E.G., A.G., A.G., P.G., A.G., M.G., K.G. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu decyzję w zakresie odmowy zwrotu działki nr [...] oraz zatwierdzenia podziału nieruchomości. W skardze wnieśli o uchylenie decyzji w zaskarżonej części oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1) art. 6, art. 136 i art. 137 u.g.n. poprzez:

- bezpodstawne przyjęcie, że zwrot nieruchomości nie jest dopuszczalny - mimo ziszczenia się przesłanek oraz upływ terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. – z uwagi na to, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, co bezsprzecznie doprowadziło do usankcjonowania stanu sprzecznego z prawem, w tym zwłaszcza z normą wyrażoną w art. 136 ust. 3 u.g.n. i 137 ust. 1 u.g.n,

- bezpodstawne przyjęcie, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, pomimo tego, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz przeprowadzonych przez organ I instancji oględzin nie wynika to, by na przedmiotowym gruncie powstała infrastruktura, która została wskazana na planie realizacyjnym, jak również w akcie notarialnym stanowiącym podstawę przeniesienia własności przedmiotowej działki,

- niezastosowanie przepisów art. 137 ust. 1 u.g.n., pomimo ziszczenia się przesłanek nakazujących zwrot odwołującym przedmiotowej nieruchomości,

2) art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 oraz art. 136 k.p.a. przejawiające się w:

- ustaleniu w sposób niedokładny i niewyczerpujący stanu faktycznego sprawy oraz nieuwzględnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, wskazujących na konieczność zwrotu skarżącym wywłaszczonej nieruchomości,

- wydaniu rozstrzygnięcia pomimo niewyczerpującego zebrania przez organy administracji dowodów, z jednoczesnym pominięciem wniosków dowodowych strony skarżącej o przesłuchanie świadków niezbędnych dla poprawnego określenia celu wywłaszczenia, co w konsekwencji skutkowało wydaniem wadliwego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie,

- wybiórczym, powierzchownym i subiektywnym podejściu do już zgromadzonego materiału dowodowego, co w konsekwencji skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego mającego niewątpliwie wpływ na wydanie wadliwego rozstrzygnięcia,

- wydaniu rozstrzygnięcia z jednoczesnym rozstrzygnięciem wszystkich wątpliwości na niekorzyść strony skarżącej, w oparciu o tezy nie mające pokrycia w zebranym dotąd materiale dowodowym,

- wydaniu rozstrzygnięcia w oparciu o niekompletnie zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy, co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń związanych odtworzeniem rzeczywistego celu wywłaszczenia,

- zaaprobowanie wadliwego stanowiska organu I instancji dotyczącego ustalenia celu wywłaszczenia, które nastąpiło w oderwaniu od zebranego materiału dowodowego, a samo zdefiniowanie i konkretyzacja celu publicznego na jaki została wywłaszczona nieruchomość nastąpiło jedynie w oparciu o hipotezy organu I instancji oraz ciąg poszlak, które nie zostały w sposób należyty i wyczerpujący zweryfikowane.

Pismem z dnia [...] października 2020 r. Miasto [...] wniosło skargę na pkt I i IV zaskarżonej decyzji, tj. dotyczący zwrotu działki nr [...] oraz zatwierdzenia podziału nieruchomości. W skardze wniesiono o uchylenie ww. punktów decyzji i orzeczenie o odmowie zwrotu działki nr [...] oraz o bezprzedmiotowości orzeczenia zatwierdzenia podziału geodezyjnego działki nr [...] lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ II instancji. Skarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 136 i art. 137 ust. 1 u.g.n, z uwagi na stwierdzenie, że nieruchomość położona w P. oznaczona w ewidencji gruntów: Ż., ark. mapy [...], działka nr [...], nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia;

- art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., z uwagi na błędną ocenę materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Odpowiedź na skargę Miasta [...] złożyli także skarżący H.W., C.G., S.G., E.G, A.G., A.G., P.G., A.G., M.G., K.G..

Uczestnik postępowania Spółdzielnia Mieszkaniowa, zaprezentowała argumenty zbliżone do argumentów podnoszonych przez Miasto [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżoną decyzję należało uchylić, chociaż nie wszystkie argumenty podniesione w skargach zasługują na uwzględnienie.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z 13 maja 2021 r., wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...], ostatecznie kończąca postępowanie prowadzone w przedmiocie zwrotu wnioskodawcom nieruchomości położonej w P. (obręb Ż.), stanowiącej działki o numerach [...] i [...] oraz zasadności przyjętego podziału nieruchomości. W pierwszej kolejności należy wskazać, że rozpoznawana sprawa była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Po [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w zakresie punktu I i IV decyzji organu I instancji oraz oddalił skargę w pozostałym zakresie. Natomiast NSA wyrokiem z dnia 8 stycznia 2019 r. oddalił skargę kasacyjną.

Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że określone w art. 153 P.p.s.a. wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Na podstawie art. 153 ww. ustawy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone przez sąd wiążą organy administracji publicznej i sąd w tej samej sprawie, tj. w sprawie tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym. W szczególności o tożsamości sprawy decyduje podstawa powstania danego stosunku prawnego, tj. podstawa prawna i okoliczności faktyczne. Istotna zmiana któregoś z tych elementów powoduje, że mamy do czynienia z nową sprawą. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 ww. ustawy oznacza zaś, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (zob. m.in. wyrok NSA z 05 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 2107/19, wyrok NSA z 05 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 911/18, wyrok NSA z 26 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 1959/16).

W uzasadnieniu wyroku z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Po [...] WSA wskazał, że okolicznością bezsporną, nie kwestionowaną przez strony, pozostaje, że aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1972 r. rep. [...] L.G. oraz K.G. sprzedali, w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., nieruchomość położoną w P. przy ul, [...], zapisaną w księdze wieczyste KW nr [...] o pow. [...] ha. Na ww. nieruchomości, jak wskazano w § 1 rzeczonego aktu, znajdował się budynek mieszkalny, [...] budynki gospodarcze, [...] szopy drewniane, studnia z pompą, ustęp drewniany oraz parkan z bramą. W myśl § 3 ww. umowy Prezydium Rady Narodowej m. [...] ubiegało się o wywłaszczenie tej nieruchomości w związku z jej przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] [...]1 i [...]2.

Stosownie do treści art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy rozdziału 6 działu III ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79). Nie budziło przy tym wątpliwości, że zbycie nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, co z kolei umożliwiało wszczęcie postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

Nie budziło również wątpliwości Sądu, jak i nie było kwestionowane przez strony, że w toku prowadzonego postępowania prawidłowo określono następców prawnych L.G. oraz K.G., a zatem prawidłowo określono krąg osób, które mogły skutecznie wnosić o wszczęcie postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Stosownie do treści art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Równocześnie, stosownie do treści art. 137 ust. 2 powołanej powyżej ustawy, jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

W tym miejscu Sąd podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11 orzekł, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Jeśli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot, cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, byli właściciele tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2003 r. tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw . Trybunał nie stwierdził w takiej sytuacji naruszenia art. 2 Konstytucji ani konieczności ochrony zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 1 Konstytucji). Z wyroku tego wynika, że organ rozpoznając sprawę o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (co ma miejsce w niniejszej sprawie), po jednoznacznym ustaleniu celu wywłaszczenia, bada czy cel ten został zrealizowany na dzień złożenia wniosku o zwrot. Tylko bowiem w razie ustalenia, że w tej dacie nie został on zrealizowany, możliwe jest orzeczenie zwrotu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2908/15, Baza NSA).

W powyższym zakresie, Sąd podkreślił, że podniesione w postępowaniu sądowoadministracyjnym zarzuty dotyczące konieczności zbadania upływu terminów, o jakich mowa w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami uznać należało za bezzasadne. Istotne znaczenie w niniejszej sprawie miało bowiem ustalenie, czy do dnia złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Zdaniem Sądu analiza akt sprawy oraz wniesionych skarg wskazywała, że zasadniczy spór w niniejszej sprawie sprowadza się do problemu, czy na wywłaszczonej działce został zrealizowany cel publiczny określony w decyzji wywłaszczeniowej, czy może działka ta stała się zbędna na ten cel zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Aby móc stwierdzić, czy warunek, o którym mowa w powołanym powyżej przepisie został spełniony w pierwszej kolejności należało sprecyzować cel wywłaszczenia, by móc następnie ocenić, czy cel ten został zrealizowany.

W tym miejscu Sąd podkreślił, że cel wywłaszczenia wynika przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej lub z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). W sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia należy sięgnąć do innych zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować. (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1044/14, Baza NSA).

Zgodnie z treścią aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1972 r. sprzedaż nieruchomości nastąpiła w związku z jej przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] [...]1 i [...]2. Obszar działek nr [...], ,[...], [...] oraz części działek o numerach [...], [...], [...] zgodnie z ustaleniami Planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta [...] uchwalonego uchwałą nr [...] Prezydium Rady Narodowej miasta [...] z dnia [...] września 1966 r. przeznaczone zostały pod: zabudowę (większość wskazanego obszaru) oznaczoną symbolem [...] tereny mieszkalnictwa o wysokiej intensywności, zbiorowego i karnego, oraz tereny oznaczone symbolem [...] – tereny parków i skwerów (stosunkowo niewielki wschodni fragment obszaru). Ze szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego G.[...] w P. zatwierdzonego Uchwałą nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] marca 1971 r. wynika, iż teren ten był oznaczony na rysunku planu symbolem [...] - zabudowa mieszkalnictwa rodzinnego o wysokiej intensywności zabudowy, powyżej [...] netto. Na wnioskowanym obszarze wyróżniono rejony zabudowy wysokiej, rejony zabudowy średniowysokiej, fragment trasy tramwajowej, główny ciąg pieszy, fragment ośrodka usługowego

Ogólny Plan Zagospodarowania Terenu Inwestycji Osiedla Mieszkaniowego - Jednostki "[...]" w P. – R., G. [...], zatwierdzony decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta [...], Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia [...] lipca 1972 r., nr [...], wskazywał, że na terenie objętym wnioskiem o zwrot założono budowę przedszkola, budynków mieszkalnych [...] i [...] kondygnacyjnych, szkoły podstawowej, a także tereny zaplecza komunikacyjnego oraz ciągi komunikacyjne i infrastruktura towarzysząca. Pomiędzy blokami mieszkalnymi przewidziano miejscową infrastrukturę sportową. Część opisowa do ogólnego planu zagospodarowania terenu inwestycji, o którym mowa powyżej wskazuje, iż na jej terenie przewidziano zabudowę budynkami [...] i [...] kondygnacyjnymi. Budynki [...] - kondygnacyjne tworzą zespoły o podobnym wyrazie przestrzennym i funkcjonalnym, natomiast na obrzeżu osiedla, po wschodniej i zachodniej stronie usytuowano dwa długie budynki [...] kondygnacyjne. Budynki [...] kondygnacyjne sytuowane są swobodnie, budynki usługowe [...]-, [...]-, [...]-kondygnacyjne zaplanowano jako budynki wolnostojące, dwa duże wielofunkcyjne zespoły handlowo-usługowe usytuowano w miejscach przecięć głównych ciągów pieszych z komunikacją masową w częściach północnej i wschodniej osiedla. Rozmieszczenie szkół, przedszkoli i żłobków określono jako równomierne na całym terenie, zapewniające właściwą obsługę mieszkańców. Zasadniczy ciąg pieszy przewidziano wzdłuż terenów zielonych osiedla, łącząc wszystkie obiekty usługowe osiedla z budynkami mieszkalnymi oraz z przystankami komunikacji masowej i terenami sportu ogólnomiejskiego. Zieleń, jako ważny element kompozycyjny w ostatecznym kształcie osiedla, stanowić miała uzupełnienie do projektowanej zabudowy. Na osiedlach przewidziano tereny rekreacyjno-sportowe - przydomowe tereny zabawowe dla dzieci małych zlokalizowane w bezpośredniej bliskości domów mieszkalnych oraz przydomowe tereny rekreacyjno-sportowe dla dzieci starszych na terenie zieleni osiedlowej, a także osiedlowe place zabaw i rekreacji dla wszystkich grup wieku, w tym centralny ogród sportu rekreacyjnego dla wszystkich grup wiekowych, położony na terenie zieleni podstawowej w rejonie budynku nr [...] i pawilonu nr [...]. W planie wskazano orientacyjny program urządzeń wypoczynkowych (m.in. piaskownice, ławki, elementy wielofunkcyjne), placów rekreacyjnych (m.in. stoliki i taborety, ławki, elementy wielofunkcyjne, górki saneczkowe oraz kort tenisowy).

W powyższym świetle Sąd przyjął, że cel wywłaszczenia został prawidłowo ustalony, przez organy administracji prowadzące postępowanie. Celem powyższym była bowiem realizacja osiedla mieszkaniowego. Podkreślił przy tym, że przy ocenie realizacji celu publicznego jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców - takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki). Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1519/14, Baza NSA, osiedle mieszkaniowe jest pewnym, swego rodzaju, mikroorganizmem urbanistycznym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych. W przypadku realizacji dużej inwestycji na poszczególnych etapach mogło bowiem dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla.

WSA odnosząc się do nowoprojektowanej działki nr [...] wskazał, że jako cel wywłaszczenia wpisywałoby się boisko, jako integralna część terenu szkoły podstawowej, jedne z jego potencjalnych elementów, tym bardziej, że nieopodal przedmiotowego osiedla powstała szkoła podstawowa. Nie można zatem z góry przyjąć, że skoro szkoła nie została zrealizowana na powyższej działce, to fakt realizacji na niej boiska szkolnego wyklucza realizację celu publicznego. W powyższym zakresie pamiętać należy, o konieczności szerokiej interpretacji pojęcia "budowa osiedla mieszkaniowego" które może obejmować również budowę boiska. Co więcej, pamiętać należy, że jak powyżej wskazano, w przypadku realizacji dużej inwestycji na poszczególnych etapach może dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla. W ocenie Sądu w realiach przedmiotowej sprawy konieczne stało się w pierwszej kolejności określenie, czy boisko znajdujące się na powyższej działce stanowiło boisko zagospodarowane, czy też zostało zrealizowane w sposób nieplanowany, a więc nie związany bezpośrednio z realizacją osiedla mieszkaniowego.

WSA zaznaczył, że budowa osiedla mieszkaniowego, obejmuje z natury rzeczy swym zakresem rzeczowym kompleksowo inwestycję podstawową (budynki mieszkalne) oraz inwestycje towarzyszące, polegające na budowie obiektów i urządzeń infrastruktury technicznej (urządzeń komunikacyjnych, energetycznych, wodnych, obiektów służących ochronie środowiska, ochronie przeciwpożarowej itp.), a także polegające na budowie obiektów i urządzeń infrastruktury społecznej (oświaty, służby zdrowia, kultury, rzemiosła, handlu itp.) na potrzeby mieszkańców osiedla. Rodzaj i zakres infrastruktury, zwłaszcza społecznej, nie został prawnie określony ani tym bardziej wyczerpująco skatalogowany. W państwie demokratycznym wynika on z naturalnych potrzeb lokalnej społeczności, z zastrzeżeniem, że zaspokajanie tych potrzeb mieści się w obowiązującym porządku prawnym. W ocenie Sądu jest wobec tego niewątpliwe, że w tak rozumianym pojęciu infrastruktury społecznej osiedla mieszkaniowego mieszczą się obiekty sakralne, służące zaspokajaniu potrzeb religijnych i kultowych mieszkańców osiedla. Obiekty sakralne zaś są jedynie infrastrukturą społeczną zabudowy osiedlowej, inwestycją towarzyszącą inwestycji podstawowej. Obiekty sakralne są zatem inwestycją towarzyszącą inwestycji podstawowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 1994 r., sygn. akt IV SA 1116 – 1117/94, ONSA 1995, z. 2, poz. 84). Konsekwentnie, w ocenie Sądu nie można jednoznacznie wykluczyć, że budowa obiektu sakralnego umożliwiała zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Sąd zauważył też, że z uwagi na konieczność rozważania, czy w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, konieczne stało się również uchylenie decyzji Wojewody, w zakresie, w jakim utrzymywał on w mocy decyzję organu I instancji dotyczącą podziału nieruchomości. W przypadku bowiem ustalenia braku podstaw do zwrotu nieruchomości brak byłoby powodu dla dokonania takiego podziału.

Mając na uwadze powyższe, nie sposób uznać, że Wojewoda zrealizował wszystkie wytyczne zawarte w wyroku Sądu z 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Po [...].

W pierwszej kolejności wskazać należy, że organ odwoławczy orzekł odmiennie od organu I instancji. Wojewoda bowiem orzekł o odmowie zwrotu działki [...], utrzymując jednocześnie zatwierdzenie podziału działki nr [...] na działki nr [...], [...] i [...]. Skoro organ odwoławczy orzekł o zwrocie tylko jednej działki, brak było powodu do dokonania takiego samego podziału jak w przypadku zwrotu dwóch działek. Tymczasem decyzja Wojewody nie zawiera jakichkolwiek rozważań dotyczących zasadności takiego podziału, organ w żaden sposób nie odniósł się do tego zagadnienia. Jest to zasadniczy powód przemawiający za uchyleniem zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu organy nie zbadały też wystarczająco stanu faktycznego. Organy nie zbadały czy na dzień złożenia wniosku o zwrot nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany.

I tak, dokonując zwrotu działki [...], organy podkreślały, że dokumenty planistyczne, powstałe przed wywłaszczeniem, nie przewidywały powstania na projektowanej działce obiektu sakralnego. Należy jeszcze raz podkreślić, że w przypadku, gdy celem wywłaszczenia była budowa tzw. obiektów stanowiących infrastrukturę złożoną, w tym wieloetapową, która jest realizowana przez dłuższy okres, a w związku z tym może podlegać różnym modyfikacjom, tego rodzaju inwestycja uzasadnia przyjęcie stanowiska, że poszczególne obiekty, wchodzące w skład takiej złożonej lub wieloletniej infrastruktury technicznej, stanowią jedynie element owej inwestycji. Dokonując oceny realizacji celu wywłaszczenia nie można przy tym odnosić się jedynie do stopnia zagospodarowania gruntu, którego dotyczy żądanie zwrotu, ale należy potraktować go jako część zorganizowanego zespołu obiektów składających się na inwestycję. Takie stanowisko prezentowane było zwłaszcza w odniesieniu do osiedli mieszkaniowych, gdzie uznaje się, że są one pewnym, swego rodzaju, mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się szczególnymi zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców (vide np. wyroki NSA z 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2325/16, 20 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 2755/13, 13 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 2768/12, 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 850/13 i I OSK 846/13, 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK1044/14, 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 1186/15 oraz I OSK 3237/14, czy 9 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1281/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Również Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 27 stycznia 1988 r. sygn. akt III AZP 11/87 uznał, że należy odróżnić zmianę celu wywłaszczenia od modyfikacji tego celu. Za zmianę celu Sąd uznał jakościową zmianę inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej, konkretyzującej cel wywłaszczenia nieruchomości. Modyfikację zaś celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikacja inwestycji mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niezmieniająca jego charakteru. Powyższe poglądy stanowią częściową odpowiedź na to, że na działce nr [...] został wzniesiony tymczasowy obiekt sakralny. Jak już wskazał na to Sąd w wyroku z dnia 13 grudnia 2013 r., przy ocenie realizacji budowy osiedla mieszkaniowego należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, takich jak: budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki), a także infrastrukturę techniczną (linie przesyłowe gazu, prądu, wody, ścieków itp.). Zatem badania realizacji takiego celu wywłaszczenia, jak budowa osiedla mieszkaniowego, odnośnie konkretnej działki wchodzącej w jego zakres, należy dokonywać w aspekcie tego właśnie celu podstawowego, jakim jest szeroko rozumiana budowa osiedla mieszkaniowego.

Natomiast odnośnie działki nr [...] i zagospodarowania boiska, organ nie dokonał żadnych nowych ustaleń faktycznych. Jest to istotne, z uwagi na fakt, że strony postępowania całkowicie odmiennie opisują teren tej działki.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że aktualnie projektowana działka nr [...] stanowi teren niezabudowany, porośnięty koszonym trawnikiem, stanowiący fragment boiska trawiastego do piłki nożnej, na działce znajduje się jedna bramka, wzdłuż północnej granicy znajdują się drzewa z nasadzeń. Zdaniem organu za tym, że ww. boisko sportowe zostało zaplanowane oraz zrealizowane w związku z budową osiedla mieszkaniowego przemawiają wyjaśnienia Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w P. złożone pismem z [...] kwietnia 2016 r. W przedmiotowym piśmie Spółdzielnia wskazała, że sporne boisko zostało wykonane w latach 1980-1983 przez Spółdzielnie ze środków własnych. Inwestycja obejmowała montaż dwóch bramek do piłki nożnej i piłki ręcznej, [...] maszty flagowe, [...] kosze na śmieci, [...] ławek parkowych oraz wykonanie obrzeża betonowego (opornika) w celu wyznaczenia obszaru boiska. Zgodnie z wyjaśnieniami Spółdzielni do dnia dzisiejszego teren użytkowany jest zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem.

Tymczasem ze skargi pełnomocnika skarżących - radcy prawnego P.W. wynika, że teren na którym ma znajdować się rzekome boisko w istocie stanowi nieurządzone klepisko, które powstało w sposób spontaniczny i co najwyżej przybiera pozory boiska, lecz boiskiem nie jest. Sporny obiekt nie posiada parametrów boiska do gry w piłkę: odpowiednio twardej nawierzchni oraz linii białych wyznaczających obszar gry. Na przedmiotowym terenie nie były prowadzone żadne prace mające na celu utwardzenie i wyrównanie nawierzchni czy też wyznaczenie linii końcowych obiektu, który nazwany został boiskiem. Skarżąca podniosła, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że nastąpiło zgłoszenie budowy boiska oraz dokumentacji, która świadczyłaby o realizacji takiego przedsięwzięcia jak np. zrównanie terenu, odpowiednie jego utwardzenie, położenie nawierzchni, wyznaczenie linii boiska. Zdaniem skarżących samo postawienie bramek nie może decydować o tym, że jest to boisko.

Należy zaznaczyć, że przesądzając o odmowie zwrotu działki [...], na której zlokalizowany jest fragment spornego boiska, organ w żaden sposób nie odniósł się do podnoszonej na wcześniejszym etapie postępowania kwestii zwrotu pozostałej części boiska. Sądowi znany jest wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK [...], w którym NSA uznał, że zasadny jest zwrot działki nr [...] – tj. działki, na której znajduje się pozostały fragment boiska. W uzasadnieniu wskazano, że na spornym terenie nie została stworzona infrastruktura osiedlowa. Trudno za taką bowiem uznać obszar gruntu porośnięty trawą i chwastami, wyróżniający się jedynie istnieniem na nim dwóch bramek i dwóch ławek. Określanie takiego terenu mianem boiska sportowego nie było zdaniem NSA uprawnione. Teren ten nie był w żaden sposób wydzielony (nie był ogrodzony, nie miał oznaczonych granic), nie był też w żaden sposób przystosowany do gry w piłkę. Samo ustawienie ruchomych bramek nie oznaczało zdaniem NSA o zorganizowaniu w sposób trwały sportowego boiska osiedlowego.

Mając na uwadze powyższe rozbieżności, Sąd stwierdził, że stan faktyczny nie został ustalony w sposób wystarczający do podjęcia decyzji. Dokonując oględzin projektowanej działki [...] organy i skarżący doszli do odmiennych wniosków. Przy czym, organy poza pismem Spółdzielni z [...] kwietnia 2016 r. nie powołały się na żadne okoliczności, które wskazywałyby na to, że w dacie złożenia wniosku o zwrot nieruchomości boisko znajdujące się na działce [...] stanowiło boisko zagospodarowane. Wskazać należy, że Wojewoda w zaskarżonej decyzji stwierdził, że aktualnie projektowana działka nr [...] to fragment boiska trawiastego do piłki nożnej, na którym znajduje się jedna bramka. Zatem sam Wojewoda wyraźnie mówi o fragmencie boiska, a nie boisku.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda zobowiązany jest uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku.

W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.