Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1141/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, ust. 3, ust. 4, ust. 5, ust. 6, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
article: art. 11 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a)
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 18, art. 32,
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 7
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 22 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2015 roku sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...], nr [...]. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) – powoływanej dalej jako "K.p.a." – oraz art. 1, art. 2, art. 3 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (tekst jednolity Dz.U. z 2014r., poz. 567) – powoływanej także jako: "ustawa" – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad J.O.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że wnioskiem z dnia 22 lipca 2014r. E.W. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Centrum Opieki Socjalnej w Z. o przyznanie zasiłku dla opiekuna w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym ojcem – J.O. Wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania zasiłku dla opiekuna w okresie od dnia 1 lipca 2013r. do dnia 18 listopada 2013r. oraz od dnia 1 kwietnia 2014r. do dnia 17 kwietnia 2014r., ponieważ ustalono, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie został spełniony tym samym warunek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012r.

Następnie organ II instancji wskazał, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji E. W. podniosła, iż do dnia 1 lipca 2013r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad ojcem, który pozostaje w związku małżeńskim. Stan zdrowia obojga rodziców, ze względu na podeszły wiek, jest bardzo poważny i oboje wymagają opieki. Wskazała, że jej ojciec stracił wzrok, choroba Parkinsona, na którą choruje bardzo postępuje, coraz słabiej się porusza. Jej mama (84 lata) ma reumatyczne zapalenie stawów ze zwyrodnieniami i tętniakami. Dodała, że zajmuje się i pomaga rodzicom. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie odwołania i wypłatę wyrównania zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad ojcem.

Biorąc pod uwagę powyższe Kolegium wyjaśniło, że zasiłek dla opiekuna jest świadczeniem nowym, wprowadzonym do systemu pomocy społecznej ustawą z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, w związku z realizacją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013r., sygn. akt: K 27/13. Zaskarżony do Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustawy (Dz.U. z 2012r., poz. 1548) przewidywał, że osoby, które otrzymywały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji wydanych przed 1 stycznia 2013r. zachowują prawo do tego świadczenia jedynie do 30 czerwca 2013r. Jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej nie spełnił nowych, obowiązujących od dnia 1 stycznia 2013r., przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku opiekuńczego, dotychczasowe prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wygasało z mocy prawa. Pozbawienie tych osób świadczeń otrzymywanych w przypadku rezygnacji z pracy zarobkowej w celu zapewniania opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z uzasadnieniem wyroku, przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją, tj. przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które świadczenie to utraciły od dnia 1 lipca 2013r., wymagało interwencji ustawodawcy, czego wyrazem stała się ustawa z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Następnie Kolegium wyjaśniło zasady przyznawania zasiłku dla opiekuna i stwierdziło, że E.W. uprawniona była do świadczenia pielęgnacyjnego na mocy decyzji SKO w S. z dnia [...], znak: [...], w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem – J. O., w okresie od dnia 1 kwietnia 2011r. na czas nieokreślony. E.W. utraciła to prawo z dniem 1 lipca 2013r. w związku z art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna został złożony przez E.W. w wymaganym terminie.

Organ odwoławczy wskazał także, że ojciec wnioskodawczyni – J. O., jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w Z. z dnia [...] został zaliczony do I grupy inwalidów. W okresie pozostawania bez zatrudnienia opiekę i pielęgnację nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym J.O. sprawowała córka – E.W., natomiast obecnie sprawuje ją częściowo żona – R. O. (prowadzanie do WC, toaleta, przygotowanie posiłków), zaś pozostałe czynności wykonuje E .W. oraz jej brat W. O. (wizyty lekarskie, spacery, dozowanie leków, zakupy, pranie, sprzątanie), co potwierdza wywiad środowiskowy z dnia 8 sierpnia 2014r. oraz oświadczenie E.W. z dnia 6 sierpnia 2014r.

W ocenie Kolegium, analiza akt sprawy prowadzi do konkluzji, że decyzja organu I instancji była prawidłowa. Organ pierwszej instancji nie miał podstawy do uwzględnienia wniosku z dnia 28 maja 2014r. i przyznania E.W. zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad J.O., albowiem aby uwzględnić wniosek o przyznanie zasiłku dla opiekuna niezbędnym jest wypełnienie przez wnioskodawcę warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r., jak tego wymaga przepis art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem w przedmiotowej sprawie niespornym jest, iż J.O. pozostaje w związku małżeńskim z R.O., która nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności (oświadczenie E.W. z dnia 22 lipca 2014r.).

Organ II instancji wyjaśnił, że przesłanka negatywna, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ma to uzasadnienie w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego.

Kolegium wskazało także, że w pierwotnej wersji ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych przepis art. 17 ust. 1 przewidywał, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwało matce lub ojcu (opiekunowi faktycznemu dziecka) rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Z przepisem tym korespondował wówczas zapis zawarty w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ww. ustawy, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt. P 27/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skutkiem tego wyroku była nowelizacja przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i rozszerzenie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym na małżonka sprawującego opiekę nad współmałżonkiem, która nie objęła jednak ust. 5 tego artykułu. Przepis ten uległ zmianie na mocy nowelizacji z dnia 14 października 2011r.

Organ odwoławczy stwierdził, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem przysługiwałoby E.W. tylko wtedy, gdyby jej matka – R. O. legitymowała się znacznym stopniem niepełnosprawności. Dopiero wówczas matka skarżącej byłaby wyłączona z obowiązku sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Pomimo więc spełnienia przez wnioskodawczynię większości warunków uprawniających do zasiłku dla opiekuna, omawiane świadczenie nie może być przyznane z uwagi na wystąpienie przesłanki negatywnej.

Kolegium podkreśliło również, że nie kwestionuje faktu, iż to skarżąca sprawowała i częściowo sprawuje nadal opiekę nad swoim niepełnosprawnym ojcem. Jednakże warunkiem przyznania świadczenia jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych przez ustawodawcę. Natomiast na pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna nie może mieć wpływu sytuacja życiowa i materialna wnioskodawcy, jak również stan zdrowia osoby wymagającej opieki.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skargę do sądu administracyjnego złożyła E.W., przytaczając argumenty powoływane w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., nr 270 ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a".

Stosownie natomiast do art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Materialnoprawną podstawę do przyznania wnioskowanego świadczenia stanowią przepisy ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548 oraz Dz. U. z 2013r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013r. Jak słusznie podkreśliło Kolegium, świadczenie to przysługuje zarówno za okresy od dnia 1 lipca 2013r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie omawianej ustawy (14 maja 2014r.), jak i od dnia wejścia w życie ustawy (15 maja 2014r.), na przyszłość, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r. Za okresy od dnia 1 lipca 2013r. do dnia 14 maja 2014r. zasiłek dla opiekuna przysługuje wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego do dnia wejścia w życie ustawy (art. 2 ust. 3 i 4 ustawy). Natomiast zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 5 ustawy, zasiłek nie przysługuje za okresy, w których osobie ubiegającej się o to świadczenie ustalone zostało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego lub na osobę wymagającą opieki innej osobie zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Na prawo do zasiłku dla opiekuna ustalane za okres poprzedzający wejście w życie ustawy nie ma wpływu fakt zarejestrowania wnioskodawcy w powiatowym urzędzie pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego, o czym stanowi art. 2 ust. 6 ustawy. Postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna organ ustalający prawo do świadczeń pielęgnacyjnych wszczyna na wniosek osoby ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna, złożony nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. do 15 września 2014r. (art. 5 ust. 1 ustawy).

Nie ulega żadnej wątpliwości, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]., nr [...], skarżąca miała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem – J. O., w okresie od dnia 1 kwietnia 2011r. na czas nieokreślony. E.W. utraciła to prawo z dniem 1 lipca 2013r. w związku z art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna skarżąca złożyła w ustawowym terminie. W przedmiotowej sprawie kwestią sporną jest natomiast to, czy skarżąca spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012r.

W ocenie Sądu, nie można się zgodzić z organami administracji, według których stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W zakresie właściwej, prokonstytucyjnej interpretacji powołanego przepisu wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne. Dla przykładu w wyroku z dnia 15 lutego 2013r., sygn. akt II SA/Po 1082/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że: "Jeżeli prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. niweczyłoby skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w tym przedmiocie. Nie miałyby prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które sprawują opiekę nad innym członkiem rodziny, wobec którego są zobowiązane do alimentacji w przypadku, gdy członek rodziny pozostający pod opieką jest w związku małżeńskim, ale małżonek nie może mu udzielić wsparcia z uwagi na własny stan zdrowia. Jeżeli istnieją uzasadnione przesłanki do uznania, że mąż nie jest w stanie sprawować, z uwagi na swój stan zdrowia, opieki nad małżonką, to opieka nad nią ze strony jej syna jest konieczna i uzasadniona. Stanowi zadośćuczynienie ciążącemu na synu obowiązkowi alimentacyjnemu względem matki, a w istocie rodziców.". Ten sam Sąd w wyroku z dnia 8 marca 2012r., sygn. akt IV SA/Po 1/12, stanął na stanowisku, że: "Negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. (...) Odmowa świadczenia pielęgnacyjnego osobom o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z tego powodu, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a), nie może sprowadzać się wyłącznie do językowej wykładni przepisów przytoczonej wyżej ustawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. zawierającym zasadę prawdy obiektywnej, organy rozpoznające wniosek o świadczenie pielęgnacyjne winny ocenić czy współmałżonek, który mimo że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, może z uwagi na wiek i stan zdrowia taką opiekę sprawować.".

Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 29 stycznia 2013r., sygn. akt IV SA/Gl 254/12, wskazał, że: "W świetle prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy zakwestionować jako wadliwe stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w nim pozostającą, która wymaga opieki, w sytuacji kiedy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.". Podobnie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 12 grudnia 2012r., sygn. akt II SA/Po 891/12 (wszystkie powołane wyżej orzeczenia dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazane orzecznictwo jednoznacznie przemawia za tym, że jeżeli istnieją okoliczności, z których obiektywnie wynika, że małżonek osoby wymagającej opieki, choć nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz sam nie jest w stanie sprawować tej opieki (przyczyną może być podeszły wiek, stan zdrowia itp.), to organ administracji ma obowiązek uwzględnić wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającego opieki (tyle, że w dalszej kolejności w stosunku do małżonka), oczywiście pod warunkiem spełnienia wszystkich innych ustawowych przesłanek (np. rezygnacji z zatrudnienia). Przypomnieć wypada, że taka interpretacja przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje w ścisłym w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07, odnoszącego się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 tej ustawy. Powołanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny uznał, że wskazany przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji RP. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że to do organów stosujących przepisy o świadczeniu pielęgnacyjnym należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego art. 17 ust. 1 ustawy w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle powołanego orzecznictwa stwierdzić należy, że skoro skarżąca w myśl prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r. byłaby uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (czego zresztą organ nie kwestionował, uprzednio orzekając o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w tym samym stanie faktycznym i prawnym), to oznacza, że jest uprawniona do zasiłku dla opiekuna w okresach, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów.

Z tych wszystkich przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien uwzględnić sformułowane powyżej poglądy prawne, podejmując i należycie uzasadniając rozstrzygnięcie.

IB