Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 842/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi ze skargi J. S., A. D., B. D., M. K., W. S., J. S. i J. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. odrzuca skargę W. S. i J. S.; 2. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Starosty [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...]; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących J. S., A. D., B. D., M. K. i J. P. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty W. z [...] maja 2014 r. nr [...] (w decyzji błędnie wskazano datę [...] maja 2014 r. i nr [...]) orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działki ewid. nr [...] i nr [...] z obrębu [...], dla której Sąd Rejonowy dla W.- [...] w W. prowadzi księgę wieczystą [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] przytoczył treść art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 ze zm.) i podkreślił, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zdaniem organu negatywne przesłanki zawarte w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zostały co prawda spełnione, gdyż użytkowanie wieczyste w/w działek zostało ujawnione w księdze wieczystej po dniu 1 stycznia 1998 r. Nie można jednak orzec o zwrocie nieruchomości, na której zostało ustanowione i istnieje w czasie orzekania o jej zwrocie prawo użytkowania wieczystego. Wojewoda [...] podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie nie może być kwestionowane, iż nieruchomość, o zwrot której ubiegali się skarżący, nie pozostaje w dyspozycji organów Państwa ani organów samorządowych, bowiem ustanowione zostało na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz W. Spółdzielni [...].

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli J. S., A. D., B. D., M. K. i J. P. Jako skarżący wskazani także zostali W. S. oraz J. S., którzy w dacie sporządzania skargi i jej złożenia już nie żyli.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenia przepisów prawa materialnego, t.j.:

- art. 47 ust. 4 w zw. z art 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.) oraz art. 136 w zw. z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że istnieją podstawy do odmowy zwrotu spornej nieruchomości, podczas gdy warunek niezrealizowania celu wywłaszczenia nieruchomości został w tej sprawie spełniony;

- art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że mimo ustanowienia prawa użytkowania do przedmiotowej nieruchomości dopiero w dniu [...] sierpnia 2001 r., brak jest możliwości orzeczenia o zwrocie nieruchomości, podczas gdy z treści wskazanego przepisu wynika wyraźnie, iż roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, a contrario roszczenie o zwrot przysługuje, gdy nieruchomością rozporządzono po dniu 1 stycznia 1998 r., czyli tak jak w niniejszym przypadku w dniu [...] sierpnia 2001 r.

2. naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, t.j.:

- art. 107 § 3 w zw. z art. 9 i art. 11 kpa poprzez brak wyjaśnienia podstaw prawnych rozstrzygnięcia w uzasadnieniu przejawiający się w powieleniu treści uzasadnienia prawnego z treścią decyzji organu pierwszej instancji;

- art 7, art. 8 i art. 77 § 1 i 4 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego okoliczności sprawy, jak również poprzez brak wnikliwej oceny i kontroli zebranego w sprawie materiału dowodowego, z pominięciem słusznego interesu strony skarżącej.

W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty W. z [...] maja 2014 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. Sąd zawiesił postępowanie sądowe z uwagi na niewykonanie wezwania do złożenia tłumaczenia na język polski aktu zgonu uczestniczki postępowania I. S. Następnie postanowieniem z [...] lipca 2016 r. podjęto postępowanie sądowe (pkt 1) i zawieszono postępowanie (pkt 2) z uwagi na zgon I. S. do czasu ustalenia jej następców prawnych.

Po wpłynięciu do Sądu odpisu prawomocnego postanowienia stwierdzającego nabycie spadku po zmarłej, postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. podjęto postępowanie sądowe. W dniu [...] sierpnia 2019 r. do Sądu wpłynęło z kolei pismo z [...] sierpnia 2019 r., w którym poinformowano, że w dniu [...] maja 2014 r. nastąpił zgon skarżącego W. S. Do pisma załączony został stosowny odpis skrócony aktu zgonu. W dniu [...] października 2019 r. do Sądu wpłynęło natomiast pismo J. M., która załączając akty notarialne z [...] lipca 2013 r. Rep. [...] nr [...] i z [...] lipca 2013 r. Rep. [...] nr [...] wskazała, że udziały przypadające W. S. m.in. w nieruchomości przy ul. [...] stanowią od dnia [...] lipca 2013 r. jej własność.

W piśmie z [...] października 2019 r. poinformowano z kolei, że w dniu [...] października 2013 r. nastąpiła śmierć skarżącego J. S. Do pisma załączono prawomocne postanowienie z [...] lipca 2014 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku, z którego wynika, że spadek po w/w zmarłym J. S. nabyli H. S., T. S. oraz I. W.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga - choć nie z powodów w niej podniesionych - jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia ich nieważności.

Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.

Z analizy akt rozpoznawanej sprawy wynika tymczasem, że zaskarżona decyzja z [...] października 2014 r. oraz decyzja organu pierwszej instancji z [...] maja 2014 r. skierowane zostały m.in. do W. S. i J. S., którzy - jak wynika z nadesłanego do Sądu odpisu skróconego aktu zgonu Urzędu Stanu Cywilnego w W. oraz prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia [...] lipca 2014 r. sygn. akt [...] - zmarli odpowiednio w dniu [...] maja 2014 r. i w dniu [...] października 2013 r. Decyzje organów obu instancji skierowane zatem zostały do osób zmarłych.

Tym samym - w ocenie Sądu - w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu pierwszej instancji. Jak wskazano decyzje to skierowane zostały do osób nieżyjących, które w chwili ich wydawania nie miały już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Zauważyć co prawda trzeba, że okoliczność śmierci wskazanych stron postępowania nie była znana organom administracji publicznej w dniu wydawania rozstrzygnięć. Jak wynika bowiem z analizy akt w postępowaniu przed organami administracji publicznej reprezentowani oni byli przez profesjonalnego pełnomocnika, do którego kierowana była korespondencja organów. Skierowanie wydanych w sprawie rozstrzygnięć do nieżyjących osób nie było więc zawinionym działaniem organu. Nie zmienia to jednak faktu, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji. Jak wyżej wskazano wydane one zostały w stosunku do osób nieżyjących, które w chwili ich wydania nie miały już przymiotu strony. W ocenie Sądu stanowi to rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia ich nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 kpa w związku z art. 10 § 1 kpa).

Mając zaś na uwadze, że zaskarżone decyzje podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowych aktów merytorycznie pod względem zgodności z prawem.

Jednocześnie Sąd uznał, że skarga W. S. i J. S. jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. W myśl art. 25 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osoba fizyczna, osoba prawna lub organ administracji publicznej mają zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). Zgodnie zaś z art. 58 § 1 pkt 5 tej ustawy, sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Jak wyżej wskazano osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Jak podkreśla się w orzecznictwie w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania.

Nie ulega wątpliwości, że z chwilą śmierci W. S. oraz J. S. utracili zdolność sądową. W tym momencie wygasło również pełnomocnictwo udzielone profesjonalnemu pełnomocnikowi. Oczywiste zatem jest, że skarga z dnia [...] listopada 2014 r. wniesiona w imieniu W. S. i J. Sz. jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Organ uwzględni przy tym okoliczności wynikające ze w/w aktów notarialnych z [...] lipca 2013 r. Rep. [...] nr [...] i z [...] lipca 2013 r. Rep. [...] nr [...], a także ze w/w postanowienia stwierdzającego nabycie spadku z [...] lipca 2014 r. sygn. akt [...].

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 58 § 1 pkt 5, art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z art. 120 tej ustawy.