Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 889/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 124, art. 128, art. 129
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2018 r. sprawy ze skargi H. K. i K. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2017 roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Starosta P. decyzją z [...].11.2016 r. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku (Dz. U. z 2015 r., poz. 1554 ze zm.) rozpoznając wniosek Państwa H. i K. K., odmówił ustalenia odszkodowania za szkodę powstałą na skutek budowy linii, rekompensatę za obniżenie wartości nieruchomości na skutek posadowienia linii oraz wynagrodzenie za korzystanie z gruntu przez przedsiębiorcę, w odniesieniu do nieruchomości położonych w gminie S., oznaczonych w ewidencji gruntów: obręb S., arkusz mapy 4, działki: nr [...] o pow. 3,6500 ha, nr [...] o pow. 4,9826 ha, nr [...] o pow. 3,8213 ha, nr [...] o pow. 3,8700 ha i nr [...] o pow. 4,3113 ha, stanowiące aktualnie współwłasność Państwa H. i K. K., w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.).

W uzasadnieniu podano, że pismem z dnia [...] grudnia 2015 roku Państwo H. i K. K., reprezentowani przez Pana A. S., wystąpili z wnioskiem o ustalenie odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami należnego za ograniczenie prawa własności nieruchomości zapisanych w księgach wieczystych o nr: [...], [...], [...], [...] na mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...].09.1970 r. wydanej w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Następnie pismem z dnia [...] stycznia 2016 roku pełnomocnik wnioskodawców uzupełnił wniosek i wskazał, że podanie dotyczy ustalenia odszkodowania należnego za ograniczenie prawa własności nieruchomości tj. działek położonych w miejscowości S.:nr [...] i [...] KW nr: [...], nr [...] KW nr: [...], nr [...] KW nr: [...], i nr [...] KW nr [...] (...).

Organ ustalił, że zaświadczeniem o lokalizacji ogólnej nr [...] z dnia [...] listopada 1968 roku [...] Komisja Lokalizacyjna przy Komisji Planowania przy Radzie Ministrów ustaliła lokalizację ogólną drugiej nitki rurociągu dla transportu ropy naftowej "P. " na terenie Polski od granicy wschodniej do granicy zachodniej w relacji T.-P.- B. - równolegle do istniejącej nitki pierwszej. Odcinek rurociągu przebiegający przez teren Polski ma za zadanie zaopatrywanie rafinerii ropy naftowej: - polskiej w P., - niemieckiej w S. .

Decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] (brak wyraźnego numeru) z dnia [...] stycznia 1969 roku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury wyraziło zgodę na budowę II. nitki rurociągu "P. " ZSRR, PRL, NRD na terenie woj. poznańskiego, przebiegającą przez tereny powiatów K., K., S., Środa Wlkp., W., N. T., P., S., M. (...).

Pismem nr [...] z dnia [...] września 1970 roku Przedsiębiorstwo Eksploatacyjne Rurociągu Naftowego "P." (dalej: PERN "P." S.A. lub PERN) wystąpiło do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Spraw Wewnętrznych o wydanie zezwolenia na prawo wstępu i budowy II. nitki rurociągu oraz jej późniejszą konserwację. Druga nitka została zlokalizowana w odległości 5 mb. od istniejącego rurociągu po jego północnej stronie, na nieruchomościach gruntowych stanowiących własność prywatną rolników wykazanych w załączniku do nin. pisma. Z powołanego wyżej wykazu wynika, że inwestycja dotyczyła nieruchomości położonych m.in. w S. , będących własnością następujących osób: Pan A. K., Pan T. M., Pan S. K., Pan F. W., Pan T. N., Pan A. K., Pan J. J., Pan K. B. i Pani J. J..

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Poznaniu Wydział Spraw Wewnętrznych decyzją nr SW. 11-6/70/10/70 z dnia [...] września 1970 roku zezwoliło Przedsiębiorstwu Eksploatacji Rurociągu Naftowego "P." w P. na budowę ll-giej nitki rurociągu "P." na nieruchomościach stanowiących własność m.in. Pana A. K., Pana T. M., Pana S. K., Pana F. W., Pana T. N., Pana A. K., Pana J. J., Pana K. B. i Pani J. J.. W sentencji ww. decyzji wskazano, że osobom upoważnionym przez Przedsiębiorstwo służy prawo dostępu do rurociągu w celu wykonywania czynności związanych z jego konserwacją. Ponadto zaznaczono, że Wydział Spraw Wewnętrznych zobowiązał Przedsiębiorstwo do dokonania przy udziale Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w S. i w B. opisu szkód wyrządzonych właścicielom nieruchomości w związku z wejściem na teren budowy.

Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 - tekst obowiązujący w dacie wydania rozstrzygnięcia), w myśl którego Organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem organu do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Zgodnie z art. (36) ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (stan na dzień 17 września 1970 roku) 1. Na żądanie właścicieli nieruchomości organ do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości orzeka o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2.

Odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie. Roszczenie o takie odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat od powstania szkody.

Właścicielowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody.

Podkreślenia wymaga, że w decyzji z dnia [...] września 1970 roku wskazano jedynie nazwiska osób uznawanych za właścicieli nieruchomości, przez które miała przebiegać inwestycja. Z powyższego rozstrzygnięcia nie wynika, których działek (nie podano ich oznaczenia) dotyczy zezwolenie na budowę drugiej nitki rurociągu "P.".

PERN "P." S.A. pismem z dnia [...] maja 2016 roku wskazało, że na działkach nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] położone są dwa rurociągi przesyłowe, tzw. I. i II. nitka rurociągu "P.. Ponadto zaznaczono, że I nitka została oddana do eksploatacji w 1963 r., a II nitka w 1972 r. PERN w miejscowości S., nie realizował innych inwestycji polegających na budowie rurociągu dalekosiężnego. Planowana trasa obejmowała wskazane nieruchomości (...) Przebieg rurociągów po ww. działkach przedstawia mapa sporządzona w 1999r. Na uwadze należy mieć iż rurociągi od chwili budowy nie zmieniały swojego położenia. Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P. pismem nr [...] z dnia [...] lutego 2016 roku poinformował, że podstawą ujawnienia rurociągu w bazie danych geodezyjnej ewidencji sieci uzbrojenia terenu na odcinku przebiegającym przez działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], położone w S., był szkic polowy numer [...] (numer zasobowy 262) z pomiaru uzbrojenia podziemnego z marca 1999 r.

Ustalono, że działka nr [...] od założenia ewidencji gruntów w 1960 roku do jej odnowienia w 1973 roku oznaczona była numerami [...] i [...], jako władający występował Państwowy Fundusz Ziemi, a jako użytkowników wpisano przy działce nr [...] Pana L. J. oraz przy działce nr [...] Pana A. K.. Natomiast działka nr [...] posiadała oznaczenia nr [...] - [...], jako władający występował Państwowy Fundusz Ziemi, a jako użytkowników wpisano przy działce nr [...], [...] Pana A. P., przy działce nr [...] Pana A. K., przy działce nr [...] Pana T. N., przy działce nr [...] Pana [...] W., przy działce nr [...] Pana [...] W.. Z kolei działka nr [...] odpowiadała działce nr [...], której władającym była Pani K. K.. Działka nr [...] odpowiadała działce nr [...], dla której jako władający zapisany był Pan T. M.. Działka nr [...] stanowiła część działki nr [...], której właścicielem była Pani H. C..

Dodatkowo pismem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 roku Ośrodek przekazał informacje na temat własności przedmiotowych działek po odnowieniu ewidencji w 1973 roku do chwili obecnej. Po pierwsze zaznaczono, że działka nr [...] w 1973 roku była we władaniu Państwowego Funduszu Ziemi, a od 1976 roku stanowiła własność Pana J. N. i jego żony Pani S. N., następnie od 1989 roku właścicielem gruntu stał się Pan K. N. i jego żona Pani T. N., natomiast od 2003 roku nieruchomość stała się własnością Państwa H. i K. K.. Po drugie działka/nr 54 w 1973 roku była we władaniu Państwowego Funduszu Ziemi, a od 1976 roku stanowiła własność Pana Z. K. i żony Pani G., natomiast w 2012 roku właścicielami zostali Państwo H. i K. K.. Po trzecie działka nr [...] w 1973 roku stanowiła własność Pani K. K., a władającym był Pan Z. K., natomiast od 2002 roku nieruchomość stała się własnością Pana Z. K., a w 2012 roku, przeszła na własność Państwa H. i K. K.. Po czwarte wskazano, że działka nr [...] w 1973 roku była własnością Pana T. M., a władającym był Pan J. K., natomiast od 1978 roku działka stała się własnością Pana J. K., a w 1995 roku właścicielami gruntu zostali Państwo H. i K. K.. Po piąte zaznaczono, że działka nr [...] w 1973 roku stanowiła własności Pani H. C., władającym była również Pani H. C., od 1996 roku nieruchomość stanowi własność Państwa H. i K. K..

Powyższe okoliczności potwierdza materiał zgromadzony w sprawie z którego wynika, że działka nr [...] w dacie wydania decyzji z dnia [...] września 1970 roku była własnością Skarbu Państwa. Następnie na mocy umowy z dnia [...] grudnia 1976 roku właścicielami nieruchomości zostali Państwo S. i J. N. (akt notarialny repertorium A [...]).

W dacie zezwolenia na realizację inwestycji właścicielem działki nr [...] był również Skarb Państwa, a od dnia [...] grudnia 1976 roku grunt stał się własnością Państwa G. i Z. K.. Według informacji pozyskanych od PERN wynika, że na dzień [...] marca 1934 roku właścicielem działki nr [...] była Pani K. K., natomiast na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] stycznia 1973 roku nieruchomość stała się własnością Państwa G. i Z. K.. Z kolei działka nr [...] na dzień [...] września 1928 roku stanowiła własność Pana T. M., a od [...] grudnia 1972 roku na mocy aktu nadania ziemi jej własność nabyli Państwo J. i K. K..

Powyższe akty nadania ziemi były wydane na podstawie art. 1, art. 5 i art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Zgodnie z art. 1 ww. ustawy 1. Nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, zwane dalej "nieruchomościami", i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku.

2. Rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu, stają się z mocy samego prawa właścicielami tych nieruchomości, chociażby nie zachodziły warunki określone w ust. 1. Jeżeli jednak uzyskali posiadanie w złej wierze, nabycie własności następuje tylko wtedy, gdy posiadanie trwało co najmniej przez lat dziesięć.

Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 1967 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa zmienił decyzję z dnia [...] grudnia 1966 roku w punkcie lii. dotyczącym wydzielenia gruntów ekwiwalentnych m.in. w ten sposób, że II. b/ z działek 92, 102 - o łącznej powierzchni - 9.10 ha stanowiących rolę a zapisanych w tomie II karta 28 - położonych we wsi S., oraz działkę 63 - o powierzchni ca 2,20 ha zapisanej w KW [...] a położonej w J. stanowiącej rolę - własność Skarbu Państwa [...] dla Ob. C. H..

Na podstawie odpisów ksiąg wieczystych KW: nr [...], nr [...], nr [...] [...], nr [...], organ prowadzący niniejsze postępowanie administracyjne potwierdził, że aktualnie właścicielami nieruchomości położonych w S., gmina S., oznaczonych w ewidencji gruntów: obręb S., arkusz mapy 4, działka nr [...] o pow. 3,6500 ha, działka nr [...] o pow. 4,9826 ha, działka nr [...] o pow. 3,8213 ha, działka nr [...] o pow. 4,3113 ha oraz działka nr [...] o pow. 3,8700 ha, są Państwo H. i K. K..

Z materiałów przekazanych pismem l.dz. [...]/892 z dnia [...] stycznia 2016 roku przez PERN "P." S.A. wynika, że nastąpiło ustalenie i wypłata odszkodowania na rzecz właścicieli/użytkowników nieruchomości położonych w S., w związku z zezwoleniem na budowę II. nitki rurociągu "P.". Na podstawie dokumentu oznaczonego numerem [...], sprawdzonego pod względem merytorycznym dnia [...] czerwca 1971 roku oraz zestawienia z dnia [...] czerwca 1971 roku, podpisanego przez Kierownika Działu Przygotowania Inwestycji, ustalono, że Pan K. B., Pan J. J., Pan A. K., Pan Z. K., Pan J. N. i Pan J. K. otrzymali odszkodowanie. Z ww. zestawienia wynika, że Pan J. K. uzyskał kwotę [...]złotych (35,20) na mocy dobrowolnej ugody, natomiast Pan K. B. kwotę [...]złotych (15,20), Pan J. J. kwotę [...]złotych (25,20), Pan A. K. kwotę [...]złotych (25,20), Pan Z. K. kwotę [...]złotych (25,20) oraz Pan J. N. kwotę [...]złotych (25,20), na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] maja 1971 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P.. Oszacowania dokonał rzeczoznawca majątkowy Pan H. D.. Osoba Pana Z. K. pojawiła się również w dokumencie nr [...], sprawdzonym pod względem merytorycznym dnia [...] lutego 1974 roku oraz w zestawieniu z dnia [...] lutego 1974 roku. Z ww. informacji wynika, że Pan Z. K. otrzymał kwotę [...]złotych (30,00 zł) na mocy dobrowolnej ugody.

Reasumując, w ocenie organu pierwszej instancji zasadna jest odmowa ustalenia na rzecz Państwa H. i K. K. odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z materiałów zgromadzonych w sprawie jasno wynika, że nastąpiło już przyznanie rekompensaty za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, powstałe na nieruchomościach położonych w S. w związku z budową li. nitki rurociągu "P.. Ponadto podkreślenia wymaga, że ww. przepis nie przewidywał odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości oraz wynagrodzenia za korzystanie z gruntu przez przedsiębiorę.

Po pierwsze w odniesieniu do działki nr [...] ustalono, że odszkodowanie przyznano na rzecz Pana J. J., który był wskazany w decyzji z dnia [...] września 1970 roku. Po drugie odszkodowanie za działkę nr [...] otrzymali Pan A. K. (działka nr [...]), wskazany w ww. rozstrzygnięciu oraz Pan J. N.. Z aktu notarialnego nr repertorium A II [...] z dnia [...] grudnia 1976 roku wynika, że ojcem Pana Józefa N. był Pan T. N., a więc osoba wskazana przez Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P. jako jeden z użytkowników działki nr [...] (działka nr [...]). Następnie za działkę nr [...] odszkodowanie ustalono na rzecz Pana Z. K. [...]). Z aktu własności ziemi z dnia [...] stycznia 1973 roku wynika, że Pan S. K. (K.) był ojcem Pana Z. K. [...]). Natomiast odszkodowanie za działkę nr56 ustalono dla Pana J. K., będącym według informacji przekazanych przez Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P. władającym działką nr [...]. Wątpliwości organu prowadzącego niniejsze postępowanie administracyjne budzi kwestia działki nr [...], bowiem Pani H. C. nie została ujęta ani w decyzji z dnia [...] września 1970 roku, ani w dokumentach wskazujących na przyznanie rekompensaty za grunty. Pismem nr [...] z dnia [...] lipca 2016 roku Ośrodek wskazał, nieruchomości należące w dniu [...] września 1970 roku zarówno do Pana K. B., jak i do Pani J. J.. Podkreślić należy, że nie ma wśród nich części działki nr [...]. Niemniej jednak skoro PERN potwierdziło, że aktualna działka została objęta inwestycją, to nie należy tego faktu podważać.

Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (stan na dzień wydania decyzji z dnia [...] września 1970 roku) Na żądanie właścicieli nieruchomości organ do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości orzeka o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2. W sentencji decyzji z dnia [...] września 1970 roku wyraźnie zaznaczono, że decyzję o odszkodowaniu za poniesione straty wyda Wydział Spraw Wewnętrznych Prezydium tylko na skutek wniosku złożonego przez właściciela w terminie 3 lat od ich powstania. Analiza materiału dowodowego wykazała, że najprawdopodobniej nie nastąpiło ustalenie odszkodowania za część dawnych działek, a mianowicie dla Pana A. K. (nr [...]), Pana A. P. (nr [...] i nr [...]), Pana [...] W. (nr [...]), Pana [...] W. (nr [...]) i Pani H. C. (część nr [...]).

Biorąc jednak pod uwagę treść ust. 3 art. 36 ww. ustawy, w myśl którego Właścicielowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody; można domniemywać, że rekompensata nie nastąpiła z uwagi na brak szkody na ww. gruntach.

Podkreślenia wymaga, że gdyby nawet uznać, że szkoda powstała na ww. nieruchomościach, ale nie doszło do ustalenia odszkodowania za część dawnych działek, to materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, aby P. H. i K. K. przysługiwało prawo do wystąpienia z żądaniem wynikającym z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dokumenty, które uzyskał organ pierwszej instancji, nie wskazują na dokonanie cesji roszczeń pomiędzy Państwem H. i K. K., a poprzednimi właścicielami ww. nieruchomości. W tym miejscu należy przypomnieć, że prawo do domagania się odszkodowania za nieruchomość "wywłaszczoną" nie jest prawem związanym z prawem własności do nieruchomości. Prawo to powstaje po stronie określonych osób w ściśle określonej sytuacji prawnej. W związku z powyższym, nie ma podstaw do przyjęcia, że Państwu H. i K. K. przysługuje odszkodowanie za działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], położone w S.. Dodatkowo art. 36 ust. 2 ww. ustawy przewidywał trzyletni okres przedawnienia dla żądania rekompensaty za straty w zasiewach, uprawach i plonach, licząc od powstania szkody.

Wojewoda decyzja z [...].07.2017 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 - dalej k.p.a.), w zw. z art. 16 ustawy z dnia [...] kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania H. i K. małż. K., reprezentowanych przez r. S. od decyzji Starosty [...] z [...] listopada 2016 r., znak GN.N 683.136.2015 orzekającej o odmowie ustalenia odszkodowania w odniesieniu do nieruchomości położonych w gminie S., uchylił zaskarżoną decyzję i umarzył postępowanie organu I instancji.

W uzasadnieniu przytoczył ustalenia stanu faktycznego zgodnie z tym co ustalił organ pierwszej instancji

Dalej podano, że artykuł 129 ust. 5 u.g.n. stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania, w przypadkach kiedy przewidziane przez akt normatywny będący podstawą wywłaszczenia odszkodowanie nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu obecnej Konstytucji RP oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1502/13). Zgodnie z treścią cyt. przepisu, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z kolei stosownie do art. 128 ust. 4 u.g.n odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 u.g.n. oraz 124-126 u.g.n. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. ma również zastosowanie do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do wszystkich stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 1001/14, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 2754/13). W przedmiotowej sprawie prawo do ubiegania się o odszkodowanie wnioskodawcy wywodzą ze skutków związanych z decyzją wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. regulującej zasady i tryb wywłaszczania nieruchomości , którego odpowiednikiem jest dziś art. 124 ust. 1 u.g.n. Wspomniany art. 35 ust.l u.z.t.w.n reguluje szczególny przypadek wywłaszczenia. Pogląd ten znajduje oparcie także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2009 r., sygn. II CSK 394/08, gdzie stwierdzono, że porównanie art.35 ust.l u.zt.w.n. (...) z art. 124 ust.l u.g.n. prowadzi do wniosku, że w tych przepisach ustawodawca uregulował szczególny przypadek wywłaszczenia, polegający na ograniczeniu sposobu korzystania przez właściciela z przysługującego mu prawa. Przedmiot ograniczeń jest tożsamy, chodzi bowiem o zezwolenie na założenie i przeprowadzenie na cudzej nieruchomości określonych urządzeń przesyłowych ".

W przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności rozważyć należy kwestię tego, komu przysługuje prawo do odszkodowania za skutki związane z decyzją wydaną na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., którego odpowiednikiem jest aktualnie art. 124 ust. 1 u.g.n.

Uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest co do zasady osoba, wywłaszczona (w tym objęta tzw. "małym wywłaszczeniem" tj. ograniczona w prawie własności, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie). Jednakże w pewnych okolicznościach uprawnienie do żądania odszkodowania może przejść na inny podmiot niż osoba wywłaszczona. Taka sytuacja może zaistnieć w przypadku sukcesji uniwersalnej. Na nabywcę przechodzi wówczas ogół praw i obowiązków zbywcy, a zatem również prawo do uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie prawa własności nieruchomości. Wtedy, bez konieczności podejmowania jakichkolwiek działań nabywca wstępuje w ogół praw i obowiązków zbywcy. Przejście prawa do uzyskania odszkodowania wynika wówczas z faktu wstąpienia w ogół praw i obowiązków, nie zaś z faktu nabycia prawa własności konkretnej nieruchomości (yide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 24 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1005/15). Natomiast przejście prawa własności na skutek zbycia nieruchomości w drodze umowy (np. sprzedaży, darowizny) stanowi sukcesję syngularną, do której nie można stosować zasad sukcesji uniwersalnej, w zakresie przechodzenia na nabywcę wszelkich praw i obowiązków.

Zdaniem Wojewody nie można przyjąć, iż legitymacja do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie odszkodowania przysługuje każdemu następnemu właścicielowi nieruchomości, który nabył ją widząc, iż korzystanie z niej zostało ograniczone poprzez budowę linii energetycznej. Zdaniem organu nadzoru prawo do odszkodowania jest ściśle związane z uszczerbkiem powstałym w przysługującym konkretnej osobie prawie własności i nie przechodzi wraz z jej przeniesieniem na nowego właściciela nieruchomości. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują, aby wraz z przejściem prawa własności nieruchomości na nowego właściciela przechodziły prawa i obowiązki publicznoprawne, w tym m. in. uprawnienie do żądania ustalenia odszkodowania z tytułu czasowego ograniczenia prawa własności" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2011 r. II SA/Kr 290/11, baza orzeczeń NSA). Z kolei przyjęcie, że ustalenie odszkodowania może nastąpić na wniosek każdego kolejnego nabywcy nieruchomości, z uwagi na konieczność znoszenia istniejących przewodów oraz urządzeń, prowadziłoby do sytuacji, w której za szkody wyrządzone przy przeprowadzeniu prac wymienionych w art. 35 u.z.t.w.n. wypłacano by odszkodowanie wielokrotnie bowiem każdy kolejny właściciel nieruchomości mógłby domagać się przyznania takiej rekompensaty. Jest to niezgodne z ogólnie przyjętą zasadą, zgodnie z którą z wywłaszczeniem jakim jest pozbawienie prawa lub jego ograniczenie, wiąże się obowiązek jednokrotnego ustalenia odszkodowania na rzecz osoby wywłaszczonej (lub jej spadkobierców) odpowiadającym wartości tych praw. Ewentualne roszczenia dotyczące rekompensaty na rzecz kolejnego nabywcy nieruchomości, związane z koniecznością znoszenia przewodów i urządzeń, winny być dochodzone względem sprzedawcy na drodze cywilnoprawnej nie zaś administracyjnej.

W przedmiotowej sprawie wniosek o ustalenie odszkodowania złożyli pp. H. i K. K., aktualni właściciele działek numer [...], [...], [...], [...] oraz [...] położonych w miejscowości S., którzy nabyli ich własność na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych w formie aktów notarialnych. I tak, własność działki numer [...], pp. H. i K. K. nabyli na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości rolnej z [...] kwietnia 1996 r., Repertorium A [...]; własność działki numer [...] nabyli na podstawie umowy, sprzedaży z [...] lutego 1996 r., Repertorium A [...]; działkę numer [...] na podstawie umowy o dożywocie z [...] listopada 1995 r., Repertorium A [...]; działki numer [...] oraz [...] na podstawie umowy z [...] grudnia 2011 r., Repertorium A numer [...]. Powyższe ma w przedmiotowej sprawie kardynalne znaczenie, bowiem prowadzi do wniosku, iż pp. H. i K. K. nie nabyli prawa własności przedmiotowych nieruchomości w drodze sukcesji uniwersalnej lecz w drodze sukcesji syngularnej, a zatem nie są oni legitymowani do ubiegania się o odszkodowanie w niniejszej sprawie. Jednocześnie, w toku postępowania nie stwierdzono jakoby doszło do jakiejkolwiek cesji wierzytelności do odszkodowania na rzecz pp. H. i K. K..

Mając na względzie powyższe, stwierdzić należy, iż pp. H. i K. K. nie posiadali legitymacji do ubiegania się o odszkodowanie w przedmiotowej sprawie, bowiem prawo do odszkodowania jest ściśle związane z uszczerbkiem powstałym w przysługującym konkretnej osobie prawie własności i nie przechodzi wraz z jej przeniesieniem na nowego właściciela nieruchomości.

W tym miejscu organ odwoławczy pragnie powołać się na wyrok WSA w Poznaniu z 4 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 1001/14 w którym Sąd wskazał: " (...) należy podzielić argumentację organu, iż osobą uprawnioną do żądania odszkodowania na podstawie art. 129 ust 5 w związku z art. 128 ust 4 u.g.n. jest osoba wywłaszczona oraz jej spadkobiercy. Takiego uprawnienia nie ma natomiast nabywca nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej (nabywca syngularny) To nie on bowiem poniósł ewentualną szkodę wywołaną budową wspomnianej linii energetycznej, lecz zbywca nieruchomości (...) W konsekwencji prawidłowe jest stanowisko, iż w wyniku zawarcia umowy nabycia przedmiotowej nieruchomości skarżący nie nabył przedmiotowego roszczenia odszkodowawczego". Oddalając skargę kasacyjną od powyższego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 3 marca 2017 r., sygn. akt I OSK/1235/15 podzielił pogląd WSA w Poznaniu odnośnie braku legitymacji do ubiegania się o odszkodowanie przez osobę, która nie była adresatem decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że takiego roszczenia odszkodowawczego nie przeniosło nabycie nieruchomości w drodze umowy cywilnej (nabycie syngularne).

Odwołujący wskazał między innymi, że "(...) Następnie przedmiotowe nieruchomości przeszły ostatecznie na rzecz Wnioskodawców, dzięki czemu otrzymali oni ogół praw

I obowiązków związanych z przedmiotową nieruchomością, w tym m.in. legitymację do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość". Wskazano, że w sytuacji w której odszkodowanie nie zostało wypłacone na rzecz wywłaszczonego właściciela gruntu, a nieruchomość została zbyta, to następca prawny może zgłosić swoje roszczenie o ustalenie odpowiedniego odszkodowania. Odwołujący podkreślili, że nie kwestionują prawa wywłaszczonego właściciela oraz jego następców prawnych do ubiegania się o odszkodowanie, jednak jednocześnie wskazali, iż takie uprawnienie przysługuje także osobie, która jest aktualnym właścicielem nieruchomości.

Biorąc pod uwagę poczynione wcześniej uwagi, Wojewoda nie może się zgodzić z takim stanowiskiem odwołujących się.

W ocenie Wojewody to przepis prawa materialnego determinuje krąg tych podmiotów i w żaden sposób organ orzekający o odszkodowaniu nie jest władny opierać się o subiektywne i wywodzone tylko przezeń domysły w tym przedmiocie. O ile podzielić należy stanowisko o zbywalności wierzytelności dotyczącej ustalenia oraz wypłaty odszkodowania (cesji), skoro ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. nie wprowadza żadnych ograniczeń w przedmiocie możliwości zbywania roszczenia o odszkodowanie z tytułu ograniczenia własności nieruchomości, w świetle czego przelew wierzytelności uznać należy za prawnie dopuszczalny, o tyle organ administracji nie ma kompetencji do wywodzenia cesji z tej tylko okoliczności, że cena nabycia nieruchomości została ewentualnie uwarunkowana istnieniem posadowionych na niej urządzeń infrastruktury energetycznej. Tylko taki wariant sukcesji skutkuje wstąpieniem w ogół lub też w oznaczoną ułamkową część ogółu praw oraz obowiązków majątkowych poprzednika, zatem na gruncie niniejszych rozważań, prócz własności nabywa przysługujące mu roszczenie odszkodowawcze integralnie powiązane z nieruchomością. Przeciwieństwem jest natomiast nabycie prawa własności nieruchomości pod tytułem szczególnym - jak w przedmiotowej sprawie - kiedy dochodzi do nabycia tylko indywidualnie oznaczonego prawa, w którym niewątpliwie nie zawiera się roszczenie przysługujące dotąd wywłaszczonemu.

Mając na względzie powyższe, organ odwoławczy doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie wniosek o ustalenie odszkodowania został złożony przez osoby nieuprawnione. W tej sytuacji badanie, czy nie doszło już wcześniej do wypłaty odszkodowania, stało się bezcelowe.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Jednym z warunków istnienia przedmiotu postępowania administracyjnego jest, gdy podmiot uprawniony do wszczęcia postępowania zgłosił inicjatywę w tym względzie. Wszczęcie postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy zgodnie z przepisami prawa administracja publiczna może kształtować stosunki prawne wyłącznie na wniosek jednostki, oparte jest na zasadzie skargowości. Wymaga to wniosku strony, tj. osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. Natomiast w przypadku, gdy organ stwierdzi w trakcie postępowania, iż podmiot w nim występujący nie ma przymiotu strony, powinien umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Jeżeli ma to miejsce w postępowaniu odwoławczym, a postępowanie przed organem I instancji nie powinno być w ogóle z tej przyczyny wszczęte, umorzenie postępowania powinno nastąpić na podstawie art. 138 § I pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., a decyzja organu I instancji podlega uchyleniu (tak wyrok NSA w Warszawie z 25 września 2008 r., sygn. akt II OSK 1058/07, I ,EX nr 508475).

Na powyższą decyzję skargę do sądu złożyli H. i K. małżonkowie K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Decyzji zarzucono naruszenie ogólnych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego wskazując na art. 7 art.77§1 kpa, art. 80kpa polegające na niedokładnym ustaleniu stanu faktycznego , naruszeniu art. 105 kpa i nieuzasadnione jego zastosowanie , art. 28 kpa poprzez niewłaściwą interpretację i przyjęcie, że skarżący nie posiadają legitymacji czynnej , oraz naruszenie art. 129 ust.5 pkt.3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że skarżący nie mają legitymacji czynnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację

Uczestnik postępowania PERN SA z siedziba w P. na rozprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona.

W pierwszej kolejności Sąd podkreśla, że jego uprawnienia określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. – dalej "P.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia – który może obejmować całość albo tylko część określonego aktu lub czynności.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli Sądu jest w niniejszej sprawie reformatoryjna decyzja Wojewody uchylająca odmowną decyzję Starosty [...] w sprawie ustalenia odszkodowania za pobudowanie drugiej nitki ropociągu przez wskazanych 5 działek należące obecnie do H. i K. K. i umarzająca postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Nie ma racji skarżący zarzucając naruszenie procedury administracyjnej polegającej nie niepełnym ustaleniu stanu faktycznego. W realiach niniejszej sprawy ustalono ponad wątpliwość, że na podstawie przepisów ustawy z 12.03.1958 r.o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości założono na spornych nieruchomościach tzw. drugą nitkę rurociągu P.. W dacie realizacji inwestycji wskazano jedynie nazwiska osób uznawanych za uprawnionych do władania nieruchomością przez którą miała przebiegać inwestycja. Z biegiem lat zachodziły zmiany własnościowe, które ostatecznie doprowadziły do tego, że H. i K. K. w drodze umów cywilno prawnych nabyli od właścicieli omawiane 5 działek. Organ prawidłowo uznał, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz.U z 2016 poz.2147 j.t ). ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Zgodnie zaś z treścią art. 132 ust. 6 u.g.n. obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych m.in. w art. 124 u.g.n. (obejmujących swą dyspozycją zdarzenia regulowane w przepisie art. 35 ustawy z 1958 roku) oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu, obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n. (m.in. przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej).

Istota sporu sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy uprawnioną do odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 128 ust. 4 u.g.n., może być osoba, która jako aktualny (każdoczesny) właściciel nieruchomości, legitymuje się formalnoprawnym tytułem uprawniającym do żądania ustalenia odszkodowania?

W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie byli właścicielami tej nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności. Nabyli ją na podstawie odrębnych umów sprzedaży i jednej umowy o dożywocie kilkadziesiąt lat później.. Oznacza to, iż osobą wywłaszczoną w rozumieniu art. 128 ust. 1 u.g.n. nie byli skarżący.

Nie budzi też wątpliwości, że skarżący nie są następcami prawnymi wywłaszczonego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Jedynie wówczas służyłoby im żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania w związku z ograniczeniem praw do nieruchomości. Ustalenie, że skarżący nie są następcami prawnymi pod tytułem ogólnym podmiotu wywłaszczonego, czyni ich żądanie bezzasadnym.

Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uprawnia starostę do wydania odrębnej decyzji o ustaleniu odszkodowania, w związku z uprzednim wydaniem wobec nieruchomości decyzji wywołującej skutek ograniczenia praw, które do niej przysługiwały. Jednakże wydanie decyzji z dnia [...] września 1970 r. zezwalającej na budowę II nitki rurociągu i skierowanie jej do ówcześnie władających nieruchomością spowodowało, że to ewentualnie ich prawo zostało ograniczone tą decyzją. Skutek tej decyzji w postaci ograniczenia prawa na czas założenia tej linii należy odnieść do podmiotu tego prawa ustalonego w czasie wydania tej decyzji. Współczesne regulacje dotyczące administracyjnoprawnego trybu ustalania odszkodowania za skutki decyzji powodującej ograniczenie prawa przysługującego do nieruchomości poprzez założenie na niej określonych urządzeń infrastruktury technicznej (np. art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 u.g.n.) stosuje się właśnie wtedy, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości doznał takiego ograniczenia z decyzji wydanej wobec tego podmiotu (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1235/15).i wyrok z 23.08.2017 r Sygn..I OSK 2781/15

Brak następstwa prawnego skarżących na zasadzie sukcesji generalnej wobec osób, w stosunku do których skierowano decyzję zezwalającą na założenie rurociągu wyklucza dopuszczalność ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym na podstawie współczesnych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy.

Dokonana wyżej ocena prawna znajduje pełne potwierdzenie w cytowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym i powoduje, że zarzut naruszenia przepisów art. 129 ust.5 pkt.3 u.gn. jest chybiony.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a skargę jako niezasadną oddalił.