Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 953/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, 77 par. 1 i 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Monika Sawa (spr.) Protokolant: referent Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2021 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "organ" lub "Kolegium") decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania G. R. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] lutego 2021 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca wnioskiem z [...] listopada 2019 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią – A. R.

Prezydent decyzją z [...] listopada 2019 r. nr [...] odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia. Kolegium decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...] uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 435/20 oddalił sprzeciw od tej decyzji.

Prezydent decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] ponownie odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia. Kolegium decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Prezydent decyzją z [...] lutego 2021 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią wyjaśniając, że nie zostały spełnione warunki określone w art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.". W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w dniu 4 stycznia 2021 r. do akt sprawy dołączono protokół przesłuchania świadka – K. R. (syna osoby wymagającej opieki) z [...] grudnia 2020 r., z którego wynika, że zamieszkuje on z żoną, która jest osobą schorowaną (obecnie przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym) wymagającą pomocy i opieki. Stan zdrowia K. R. (zaćma, chory kręgosłup) nie pozwala mu na samodzielną opiekę nad matką. A. R. od ponad [...] lat mieszka w W. i nie chce przeprowadzić się do syna, który nie posiada odpowiednich warunków mieszkaniowych. Również K. R. nie może przeprowadzić się do W. z uwagi na konieczność opiekowania się żoną. Do protokołu dołączono decyzję Prezesa KRUS o przyznaniu K. R. renty rolniczej z tytułu niezdolności oraz wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawczy KRUS, z którego wynika, że ww. nie jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym i nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji. Ponadto stwierdzono, że K. R. nie kwalifikuje się do skierowania na rehabilitację oraz że niecelowe jest przekwalifikowanie zawodowe. Zdaniem Prezydenta, dołączone do akt orzeczenie dotyczące K. R. nie jest wymaganym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś argument o niemożności zamieszkania z matką oraz brak chęci matki do przeprowadzenia się do syna nie może stanowić przesłanki uzasadniającej pozytywne rozpoznanie wniosku, gdyż ustawodawca nie przewidział takiego kryterium, ani też żadnej dowolności w ocenie dodatkowych, innych niż wymienione w ustawie warunków. W konsekwencji to na synu w pierwszej kolejności ciąży obowiązek opieki, a zatem brak jest podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i wskazała, że jej ojciec – K. R. uznany został za trwale niedolnego do pracy w gospodarstwie rolnym od [...] lipca 2019 r., na dowód czego przedłożyła kopię wypisu z treści orzeczenia Komisji Lekarskiej KRUS.

Kolegium decyzją z [...] marca 2021 r. utrzymało w mocy decyzję z [...] lutego 2021 r. i wskazało, że warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a zarazem krąg osób do niego uprawnionych określa art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła skarżąca z tytułu sprawowania opieki nad babcią, która na podstawie Orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z [...] czerwca 2012 r. nr [...] zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2012 r. Z ustaleń dokonanych przez Prezydenta wynika, że babcia skarżącej posiada syna, który zobowiązany jest do alimentacji przed skarżącą. Oznacza to, że zaistniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby syn babci nie był w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także o brak możliwości dostarczania przez niego środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Niewątpliwie nie można automatycznie wykluczać wnuczki z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której syn niepełnosprawnej nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Takimi szczególnymi okolicznościami byłaby śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też przebywanie za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki. Nie jest natomiast taką okolicznością fakt zamieszkiwania dzieci poza miejscem zamieszkania rodzica, ani wykonywanie pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie bezsporne jest syn osoby wymagającej opieki, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie ojciec skarżącej jest schorowany i uznany za trwale niedolnego do pracy w gospodarstwie rolnym od [...] lipca 2019 r., to jednak nie orzeczono wobec niego ani trwałej, ani też okresowej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Tak ustalony stan faktyczny był wystarczający do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie i wskazała, że organy oceniły stan faktyczny sprawy powierzchownie, pochopnie i chaotycznie. Nie dokonały bowiem oceny, czy ojciec skarżącej jest w stanie zadośćuczynić obowiązkom alimentacyjnym wobec matki. Nie zbadano, jakie zabiegi miał wykonywane i na co jest obecnie leczony. Tymczasem ojciec skarżącej posiada orzeczenie komisji lekarskiej wydane przez KRUS, uznające go za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, nie stwierdzające niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jest on jednak chory, ma uszkodzony kręgosłup, jaskrę, zespół cieśni nadgarstka, które to choroby nie pozwalają na dźwiganie, czy schylanie się. Taka dokumentacja z pewnością była przedstawiona komisji lekarskiej, skoro orzekła ona w swojej decyzji, że badany nie nadaje się do dalszej pracy fizycznej. Organy powyższych okoliczności nie wzięły jednak pod uwagę. Ojciec skarżącej jest ponadto w związku małżeńskim, zaś jego żona kwalifikuje się do amputacji nogi i jest bardzo schorowana. Obecnie przebywa ona na zasiłku rehabilitacyjnym i oczekuje na decyzję z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odnośnie do jego kontynuacji. W konsekwencji ojciec spełnia swój obowiązek wobec żony i pomaga jej w codziennych czynnościach. Oboje mają niewiele środków na życie, a koszty utrzymania i leki są wysokie. Mieszkają w dużej odległości od babci skarżącej, zaś żądanie, by przewieść babcię do domu jej syna jest, w ocenie skarżącej, absurdalne. Skarżąca zauważyła, że miejsce, w którym obecnie mieszka z babcią (mieszkanie komunalne) jest przystosowane do obsługi babci. Tu są jej lekarze, blisko apteki, szpitale. Skarżąca wniosła o wzięcie pod uwagę powyższych okoliczności, jak i załączonej do skargi dokumentacji medycznej, wskazującej na choroby ojca i jego żony oraz faktur dotyczących wydatków ponoszonych przez nich na leczenie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 13 października 2021 r. skarżąca oświadczyła, że stan zdrowia babci w ostatnim czasie pogorszył się. Jest ona bowiem osobą niewidomą i przeszła chorobę COVID-19. Skarżąca zauważyła, że babcia ją wychowała i jest dla niej jak matka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Artykuł 17 ust. 1a u.ś.r. określa natomiast, że osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. Innymi słowy rozważyć należy, czy w świetle tych przepisów, skarżąca ma prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wywołaną koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, której syn żyje i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W opinii organów obu instancji, skoro żyje syn osoby wymagającej opieki – K. R., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to tym samym nie został wyczerpany katalog warunków określonych w art. 17 ust. 1a u.ś.r., które umożliwiałyby skarżącej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, z którą pozostaje spokrewniona, ale w dalszej kolejności.

Zdaniem Sądu, literalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. uprawniałaby do przyjęcia za prawidłowe stanowiska prezentowanego przez organy. Jednakże wykładnia taka w szczególnych okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie jest wystarczająca. Należy mieć na względzie cel regulacji zawartej we wskazanych przepisach, czyli przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia, w sytuacji, w której osoby zobowiązane do opieki w pierwszej kolejności nie mogą jej sprawować.

W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r. poz. 682), powoływanej dalej jako "K.r.o.". Przy wykładni tego przepisu nie można zatem pominąć również treści art. 132 K.r.o., zgodnie z którym: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami".

Skarżąca podkreślała natomiast zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i w skardze, że jej ojciec nie może sprawować opieki nad matką z uwagi na swój stan zdrowia (cukrzyca, uszkodzenie kręgosłupa, jaskra, zespół cieśni nadgarstka, które to choroby nie pozwalają na dźwiganie, czy schylanie się) oraz z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą żoną. Choć nie legitymuje się on orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, to jednak posiada orzeczenie komisji lekarskiej KRUS z [...] września 2019 r. o uznaniu go za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym od [...] lipca 2019 r. Skarżąca do skargi załączyła dokumentację lekarską, która potwierdza wskazywane przez nią choroby ojca, jak również przebytą we wrześniu 2020 r. operację zatok nosa, zaś w styczniu 2021 r. operację zaćmy.

W tej sytuacji wydane w sprawie rozstrzygnięcie uznać należy za przedwczesne i wydane z naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Choć bowiem K. R. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, to ustalić należy, czy z uwagi na charakter rozpoznanych u niego chorób ma ona realną możliwość sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie skutkowało w konsekwencji naruszeniem przez organy orzekające w sprawie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organ pierwszej instancji ustali zatem, czy K. R. rzeczywiście, w sposób obiektywny, nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawną matką, biorąc w tym zakresie pod uwagę jego sytuację mieszkaniową, rodzinną, zdrowotną i finansową jak również zakres opieki, jakiej wymaga A. R. Dopiero poczynienie powyższych ustaleń pozwoli na wydanie decyzji uwzględniającej przedstawioną wyżej wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Jeżeli bowiem okaże się, po przeprowadzeniu przez organ postępowania dowodowego, że K. R. nie jest w stanie sprawować opieki nad matką, wówczas obowiązek alimentacyjny obciąży w pierwszej kolejności dalszych krewnych (w tym skarżącą).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.