Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 435/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 lit. b
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (spraw.) Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale IV w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości uzupełniającej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją po rozpatrzeniu odwołania skarżącej A. B. od decyzji z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] Wójta Gminy J. w przedmiocie ustalenia skarżącej od dnia 1 maja 2018 r. wysokości uzupełniającej odpłatności za pobyt ojca – J. B. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G. na kwotę 510,96 zł i zobowiązania skarżącej do wnoszenia tej opłaty w terminie do 10-go każdego miesiąca na rachunek GOPS J. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu SKO podało, że decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] skierowano ojca skarżącej do wymienionego domu pomocy społecznej, gdzie został umieszczony w dniu 30 marca 2018 r. na mocy ostatecznej decyzji Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...]. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Wójta Gminy J. ustalono dla ojca skarżącej odpłatność za pobyt w tej placówce za okres od 30 marca 2018 r. do 31 marca 2018 r. (2 dni) w wysokości 61,60 zł, a od 1 kwietnia 2018 r. w wysokości 954,70 zł miesięcznie. W punkcie 2 decyzji ustalono, że różnicę pomiędzy kwotą 3.710,00 zł tj. średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca domu a odpłatnością wnoszoną przez rodzica skarżącej, będzie ponosiła Gmina. Jednocześnie w powyższej decyzji wskazano, że w dniu 26 marca 2018 r. wszczęto postępowanie w celu ustalenia odpłatności za pobyt wyżej wymienionego przez jego dzieci – skarżącą oraz jej brata.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], będącą przedmiotem niniejszego postępowania odwoławczego, ustalono skarżącej od dnia 1 maja 2018 r. wysokość uzupełniającej odpłatności za pobyt ojca - na kwotę 510,96 zł. Organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 10 kwietnia 2018 r. i zgromadzonych dokumentów ustalono, że strona mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 18-letnią córką. Dochód rodziny w marcu 2018 r. wynosił 3.594,95 zł i złożyły się na niego: wynagrodzenie strony w wysokości 3.007,21 zł oraz alimenty wraz z odsetkami w wysokości 587,74 zł. Dochód miesięczny na osobę w rodzinie wynosi 1.797,48 zł zaś kryterium dochodowe na osobę w rodzinie zgodnie z ustawą o pomocy społecznej stanowi 1.542,00 zł (514,00 zł x 300%). Różnica pomiędzy dochodem miesięcznym na osobę w rodzinie (1.797,48 zł) a kryterium dochodowym na osobę w rodzinie (1.542,00 zł) wynosi 255,48 zł x 2 osoby w rodzinie = 510,96 zł. Spełnienie powyższego kryterium zdaniem organu kwalifikuje stronę do wnoszenia opłaty w kwocie 510,96 zł.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło, że zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm.), decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W świetle przepisu art. 60 ust. 1 ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca ustalają jednoosobowe organy wykonawcze jednostki samorządowej prowadzącej dom zgodnie z art. 60 ust. 2 ustawy. Następnie organ przytoczył przepisy art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 tej ustawy, podnosząc, że krąg osób, na których może spoczywać według kolejności obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt bliskich w domu pomocy, wynika z art. 61 ust. 1 ustawy. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej kolejności - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Obowiązek wnoszenia opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy. Przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie (zob. wyrok NSA z 15 stycznia 2010r., sygn. I OSK 1171/09). Z obowiązku tego zwolnieni są małżonek, zstępni i wstępni, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ponadto kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (odpowiednio osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie).

Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zebranego w sprawie Kolegium uznało, że ustalony przez organ pierwszej instancji stan faktyczny nie budzi wątpliwości. Skarżąca jest córką a zatem zstępną przebywającego w domu pomocy społecznej. Bezsporny jest również fakt, iż opłata w wysokości 954,70 zł ponoszona przez ojca skarżącej nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w tym domu, określonego zarządzeniem Starosty G. nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. na kwotę 3.700,00 zł. W tej sytuacji organ pierwszej instancji słusznie przyjął, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnym, w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

W ocenie Kolegium dochód skarżącej przyjęty do rozliczeń przez organ pierwszej instancji został ustalony prawidłowo. Skarżąca nie jest osobą samotnie gospodarującą co oznacza, że przy ustalaniu kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2 lit. b ustawy) ma zastosowanie zasada określona w art. 6 pkt 3 ustawy, zgodnie z którą dochód na osobę w rodzinie to dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie, natomiast zgodnie z art. 6 pkt 4 ustawy dochodem rodziny jest suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie.

Mając na uwadze powyższe Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo do dochodu rodziny wliczył wynagrodzenie strony oraz alimenty ustalone na rzecz córki, z którą skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a także dokonał prawidłowego wyliczenia wysokości opłaty ponoszonej przez skarżącą za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Odnosząc się natomiast do zarzutu odwołania, iż wydana decyzja rażąco narusza zasady współżycia społecznego podkreślił, że obowiązki zstępnego osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależnione są zgodnie z art. 61 ust. 2 ustawy wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Z cytowanych unormowań ustawy o pomocy społecznej wynika, że po pierwsze, obowiązek małżonka i krewnych partycypowania w kosztach pobytu pensjonariusza powstaje dopiero z chwilą gdy sam pensjonariusz nie dysponuje wystarczającymi środkami na pokrycie kosztów utrzymania, po drugie zaś, że powstanie tego obowiązku nie ma żadnego związku z faktycznymi więzami rodzinnymi. O obowiązku przesądza tylko i wyłącznie sam fakt pokrewieństwa. Ustawodawca nie przewidział w ustawie o pomocy społecznej uzależnienia ustalenia obowiązku zstępnych do ponoszenia opłat za pobyt rodziców od jakichkolwiek kryteriów, poza kryterium dochodowym. Zatem podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące braku więzi, niewywiązywania się w przeszłości z obowiązków rodzicielskich przez ojca skarżącej, faktem znęcania psychicznego i fizycznego oraz problemów zdrowotnych skarżącej i jej córki, nie mają znaczenia przy ustalaniu odpłatności za pobyt w DPS. Zdaniem Kolegium są to okoliczności, które organ winien rozważyć przy rozpatrywaniu wniosku w trybie art. 64 ustawy o zwolnienie z ponoszenia opłat. Organ wspomniał również, że w niniejszym postępowaniu nie było możliwości badania zasadności skierowania do domu pomocy społecznej. Ta kwestia została bowiem rozstrzygnięta ostateczną decyzją z dnia 12 marca 2018 r., a więc osobnym aktem administracyjnym, który korzysta z zasady trwałości (art. 16 § 1 Kpa).

W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy ustalił dochód rodziny skarżącej uznając, że winna ona ponosić część opłaty z tytułu pobytu ojca w domu pomocy społecznej. Dokonane ustalenia przeprowadzone zostały w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego, a zatem zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa.

W skardze, strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych, przez co nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, w szczególności nieprawidłowe ustalenie stanu majątkowego umieszczonego w domu pomocy społecznej rodzica (istnienia źródła dochodu - pozwalającego pokrywać wydatki/opłaty związane z jego pobytem), a także naruszenie prawa materialnego - w szczególności art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) ustawy o pomocy społecznej poprzez nieprawidłowo ustaloną wysokość opłaty obciążającej skarżącą, ponieważ przepis ten wprost mówi o osobie pozostającej w rodzinie, a nie o osobach, nadto nie dopuszcza mnożenia kwoty ponad kryterium dochodowe przez wszystkich członków rodziny.

Na kanwie tak sformułowanych zarzutów strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Na poparcie skargi opisała dość obszernie przebieg postępowania, zarzucając, że nie zaznajomiono jej z pełną dokumentacją zebraną w aktach sprawy. Nie miała możliwości pełnego wypowiedzenia się co do zebranego materiału. Nie okazano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jej ojciec wymagał umieszczenia w domu pomocy społecznej. Polemizując z decyzjami organu w zakresie skierowania ojca do domu pomocy społecznej oraz ustalenia jego stanu majątkowego, zaprezentowała opis skomplikowanych i traumatycznych relacji rodzinnych, w tym zaakcentowała, że ojciec znęcał się nad nią i rodziną, przez co nie mogła utrzymywać z nim kontaktów.

Nie zgodziła się również z uwzględnieniem, przy ustaleniu dochodowości, alimentów, bowiem zostały one zasądzone przez Sąd na rzecz i dobro córki, którą samotnie wychowuje, a nie na pokrywanie pobytu w domu pomocy społecznej rodzica skarżącej. Dalej stwierdziła, że organ niesłusznie wliczając alimenty spowodował zawyżenie kwoty dochodu w decyzji oraz nieprawidłowo wyliczył odpłatności na dwie osoby w rodzinie, mimo że decyzja została wydana na stronę skarżącą, a postępowanie zostało wszczęte tylko wobec skarżącej. Ponadto przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) ustawy o pomocy społecznej wprost określa obowiązek jednej osoby (pozostającej w rodzinie) - cyt. "w przypadku osoby w rodzinie", zatem nie można mnożyć różnicy ponad kryterium dochodowe przez wszystkich członków rodziny. W tym przepisie nie ma mowy, iż kwoty ponad kryterium dochodowe mnoży się przez wszystkich członków rodziny.

Strona skarżąca zauważyła, że skarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem zasad współżycia społecznego, gdyż oznacza zobowiązanie ofiary przemocy psychicznej i fizycznej do płacenia za pobyt swojego oprawcy w domu pomocy społecznej, zapewniając mu lepszych byt, niż jej samej, tym bardziej, że obie z córką chorują i ponoszą dodatkowe koszty z tego tytułu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie stwierdzenia braku naruszeń prawa, a wobec tego nieuwzględnienia skargi – sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a)

Zaskarżona decyzja może wobec tego zostać uchylona, gdy została wydana z naruszeniem prawa materialnego lub procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W świetle takich kryteriów kontroli, w niniejszej sprawie Sąd uznał, że wniesiona skarga jest zasadna, bowiem doszło do naruszenia prawa materialnego, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty skargi są słuszne. Sąd nie dopatrzył się natomiast naruszeń norm postępowania, w szczególności nie doszło do uchybienia gwarancji procesowych strony.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.; zwana dalej w skrócie "ustawą").

Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (por. art. 59 ust. 1 ustawy). Jednocześnie w art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: (pkt 1) mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, (pkt 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz (pkt 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W przepisie art. 61 ust. 2 pkt 1-3 ustawy wskazano reguły, według których są ustalane opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, które powinny wnosić zobowiązane podmioty oraz granice swobody określania wysokości tych opłat, a mianowicie, zgodnie z art. 61 ust. 2 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Jak wnosić należy z brzmienia powyższych unormowań - pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a w pierwszej kolejności osobą zobowiązaną do uiszczania opłat jest mieszkaniec domu, który wnosi opłatę w wysokości 70% swojego dochodu. Jeśli zaś ta wpłata nie pokryje kosztu pobytu określonego przez burmistrza, prezydenta miasta, starostę lub marszałka województwa, to w dalszej kolejności zobowiązanymi są małżonek, a następnie zstępni przed wstępnymi. Przy czym osoby te ponoszą opłaty według zasad wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2, czyli jeżeli ich dochód na osobę w rodzinie lub dochód osoby samotnie gospodarującej przekracza 300% kryterium dochodowego. Tym samym wysokość opłaty wyznacza różnica pomiędzy 300% kryterium dochodowego a uzyskanym dochodem.

Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie art. 61 ust. 1 ustawy oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 ustawy, w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w ten sposób wydatków

W orzecznictwie ukształtował się pogląd, wedle którego obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy. Obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 61 ust. 1 ustawy, musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Przedstawiona powyżej dominująca linia orzecznicza sądów administracyjnych znalazła w całości odzwierciedlenie w uchwale NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. I OPS 7/17, w której sformułowano jednoznaczną tezę, a mianowicie: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej." Przytoczona uchwała przesądziła kwestię prawnej formy, w jakiej materializuje się wskazanie osób zobowiązanych (innych niż mieszkaniec domu) do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oraz ustalenie zakresu ich zobowiązań.

W powyższym kontekście, w niniejszej sprawie skarżącą, jako zstępną (to jest córkę umieszczonego w domu pomocy społecznej) organy zasadnie zatem uznały za stronę w ujęciu materialnym i procesowym w postępowaniu o ustalenie uzupełniającej (zastępczej) opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ojca strony skarżącej. Bezsprzecznie bowiem na mocy istniejących w obrocie prawnym prawomocnych decyzji administracyjnych, umieszczono rodzica skarżącej w domu pomocy społecznej i określono odpłatność za jego pobyt w kwocie, która nie pokrywa całości ustalonych kosztów utrzymania (tzn. średniego miesięcznego utrzymania mieszkańca ustalonego innym aktem administracyjnym w formie zarządzenia starosty). Decyzje te, jako ostateczne i prawomocne, podjęte w odrębnych postępowaniach administracyjnych, w których stroną był wyłącznie ojciec skarżącej jako mieszkaniec domu pomocy społecznej, wywierają skutki prawne i strona skarżąca nie może ich podważać w niniejszym postępowaniu – tak administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym, gdyż nie pozwalają na to rozwiązania prawne przyjęte w ustawie - przewidując odrębne procedowanie w tej materii. Skarżąca nie była (zgodnie z obowiązującymi w komentowanej ustawie przepisami) stroną tych postępowań. Bez znaczenia prawnego w niniejszej sprawie pozostają zatem zarzuty skargi odnoszące się do wad postępowania w zakresie obowiązku wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych, które legły u podstaw tamtych rozstrzygnięć, w tym dotyczące prawidłowości skierowania do domu pomocy społecznej oraz ustalenia stanu majątkowego, czy dochodów mieszkańca domu, tudzież udostępnienia skarżącej materiałów z tych postępowań. W rozpoznawanej sprawie nie mogą te zarzuty odnieść zamierzonego skutku prawnego.

Podobnie z woli ustawodawcy nie mają znaczenia prawnego dla ustalenia odpłatności od zstępnych pozostałe okoliczności podnoszone w skardze, a dotyczące stosunków rodzinnych, w tym niewątpliwego (potwierdzonego prawomocnymi wyrokami karnymi) i dramatycznego krzywdzenia strony skarżącej w przeszłości przez umieszczonego w domu pomocy społecznej rodzica. Mogą one jednak być skutecznie podniesione w odrębnym postępowaniu administracyjnym, na mocy art. 64 ustawy, w trybie tzw. zwolnienia z opłat, ale wymaga to własnej inicjatywy procesowej strony skarżącej, czyli złożenia przez nią do organu stosownego wniosku o zwolnienie z opłat.

Nie są także trafne zarzuty skargi w zakresie określenia dochodu strony skarżącej. Sąd nie dopatrzył się tu naruszenia prawa. W szczególności niewadliwie doszło do przyjęcia na tle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, że strona skarżąca wraz z córką stanowią rodzinę w ujęciu art. 6 pkt 14 ustawy, razem bowiem mieszkają i prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe, a na dochód miesięczny wspólnie prowadzonego gospodarstwa (dochód w rodzinie w rozumieniu pkt 4 art. 6) składają się oprócz wynagrodzenia ze stosunku pracy także alimenty otrzymywane przez córkę.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Jak z tego wynika, jedynie alimenty świadczone na rzecz innych osób są wyłączone z obliczenia dochodu rodziny, co oznacza, ze alimenty otrzymywane (świadczone od innych osób na rzecz osoby w rodzinie, której dochód się oblicza) – nie są wykluczone i nie pomniejszają dochodu. Ratio legis uregulowania zawartego w art. 61 ustawy jest ustalenie wysokości opłaty stosownie do wysokości dochodów, którymi dysponuje osoba zobowiązana w ramach rodziny, w której funkcjonuje, a nie dochodów własnych tej osoby. Nie oznacza to wszakże, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, będą osoby niewymienione w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy. Za dochód na osobę w rodzinie uznaje się dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie (według definicji z pkt 3 art. 6 ustawy).

Zasadny natomiast okazał się zarzut skargi o naruszeniu prawa materialnego, a to przepisu art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej.

Jakkolwiek unormowania ustawy ściśle nie precyzują metodologii ustalania wysokości odpłatności, lecz Sąd w tej materii podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że na tle analizy przepisu art. 61 trzeba przyjąć, iż prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Po 884/12, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 2820/16). Tymczasem sposób obliczenia opłaty przyjęty przez organy, które otrzymaną w powyższym rachunku liczbę (to jest w realiach sprawy: "1.797,48 zł – 1.542,00 zł = 255, 48 zł") następnie mnożą przez ilość osób w rodzinie (255,48 zł x 2) i otrzymują sumę 510, 96 zł - nie znajduje żadnych podstaw prawnych w ustawie. Poza tym godzi się zauważyć, że stroną postępowania w znaczeniu materialnoprawnym i procesowym (adresatem decyzji) jest wyłącznie skarżąca, a nie jej córka. Obciążenie zatem strony skarżącej kwotą odpłatności w wysokości 510, 96 zł zamiast tylko 255, 48 zł obarczone jest błędnym zastosowaniem przepisu art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy, gdyż takie obliczenie nie wynika z treści zwartych w tym przepisie norm prawa.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji, znosząc decyzje obu instancji z porządku prawnego. W ponownym postępowaniu organy będą związane sformułowaną oceną prawną, w szczególności w zakresie wykładni przepisu art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy co do sposobu wyliczenia kwoty odpłatności.