Postanowienie WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 125/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2016-06-16 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 § 2 pkt 7,art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 , ar. 255, art. 134 § 1, art. 140  § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. L. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

P. L. złożył formularz urzędowy PPF, wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań.

Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2016 r. Na podstawie art. 255 p.p.s.a wezwano P. L. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie oświadczenia, zawierającego dane dotyczące miesięcznych stałych zobowiązań oraz wydatków na jedzenie, ubrania, opłaty za media w domu (gaz, energię elektryczną, wodę, śmieci itp.), leczenie, ubezpieczenie i inne niezbędne koszty jego gospodarstwa domowego, złożenie oświadczenia o wysokości i źródle miesięcznych dochodów jego samego, żony i dzieci, przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych jego i żony z okresu ostatnich 3 miesięcy. Wnioskodawca złożył oświadczenie o dochodach i wydatkach, na natomiast nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych.

Ze złożonego formularza i nadesłanych wyjaśnień wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, synem studiującym na piątym roku dziennych studiów i córką – uczennicą szóstej klasy szkoły podstawowej. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z niej miesięczny dochód netto w wysokości około 2500 zł. Z załączonego do wniosku formularza PIT/B wynika, że P. L. w roku podatkowym 2015 osiągnął z działalności gospodarczej przychód w wysokości 59045,99 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 106786,67 zł i zanotował stratę w wysokości 47740,68 zł. Żona skarżącego ma zawieszoną działalność gospodarczą, nie uzyskuje żadnego dochodu. Wnioskodawca nie wykazał innego majątku oprócz wymagającego remontu domu wielkości 220 m² i czterech działek rolnych o łącznej powierzchni 2,84 ha o wartości około 20000 zł. Skarżący podał, że koszty utrzymania wynoszą około 2200zł miesięcznie, ponadto na bieżąco stara się spłacać zaległości z poprzedniego okresu w wysokości 50000 zł.

Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.).

Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.

Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, zwana dalej "CBOSA"). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę.

Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Do wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych należy zaliczyć wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł. Pozostałe ewentualne opłaty sądowe, które mogą się pojawić na późniejszym etapie postępowania sądowoadministrayjnegio to jest: wpis sądowy od skargi kasacyjnej, opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, opłata sądowa od zażalenia, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł.

W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, dzięki której może nie tylko utrzymać własną czteroosobową rodzinę, ale także spłacać zaległości z poprzedniego okresu. Ze względu na to, że oświadczenie P. L. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania wyjaśnień i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i wydatków (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 51/13, LEX nr 1273885). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Wnioskodawca, pomimo odebrania wezwania, nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych należących do niego samego i żony. Skarżący nie udzielił pełnej odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, uniemożliwiając tym samym dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jego sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania referendarza sądowego musiał skutkować odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych.

Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonka, rodzeństwo lub dorosłe dzieci i wnuki. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej.

Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.