Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 949/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 13 art 361 pkt1
journal: Dz.U. 2020 poz 1228
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tj

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] maja 2021 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Sz [...]

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją [...] z [...] października 2020 r. znak sprawy [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (Oddział w R.) odmówił B. H. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") umorzenia należności

z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek

w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne – za okres [...], [...] w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek - [...] zł;

- odsetek za zwłokę naliczonych na [...] [...] r. przypadających od ww. składek w kwocie [...]zł;

- opłaty dodatkowej - [...] zł;

- kosztów upomnienia - [...] zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres [...], [...] w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek – [...] zł;

- odsetek za zwłokę naliczonych na [...] [...] r. przypadających od ww. składek w kwocie [...]zł;

- opłaty dodatkowej - [...] zł;

- kosztów upomnienia - [...] zł;

c) Fundusz Pracy – za okres [...], [...], [...] w łącznej kwocie [...]zł w tym z tytułu:

- składek - [...] zł;

- odsetek za zwłokę naliczonych na [...] [...] r. przypadających od ww. składek w kwocie [...]zł;

- kosztów upomnienia - [...] zł.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3

w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2020.266 j.t. ze zm.; dalej: " s.u.s."), art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

(Dz.U.2003.141.1365; dalej: "rozporządzenie w sprawie zasad umarzania należności").

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Strona prowadzi działalność gospodarczą w zakresie pozostały transport lądowy pasażerski, gdzie indziej niesklasyfikowany i z tego tytułu podlega obowiązkowi opłacania składek w ZUS.

Strona złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Poinformowała, że w 2008 r. uległa wypadkowi komunikacyjnemu, gdzie sprawca najechał

na tył pojazdu, którym kierowała Strona. Strona została ranna, doznała złamania mostka, przeszła operację kolana oraz ręki. Strona przebywała na zwolnieniu lekarskim, następnie na zasiłku rehabilitacyjnym oraz rok na rencie. W tym czasie żona Strony zachorowała na raka złośliwego piersi, przeszła mastektomię piersi i węzłów chłonnych. Większość pieniędzy zostało wydane na leki oraz na leczenie żony. Do akt sprawy załączono dokumentację medyczną.

Strona wskazała ponadto, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie przewozów turystycznych, ma mało wyjazdów, słabe zarobki, pieniędzy wystarczało jedynie na leczenie. M. H. pobierała jedynie [...] zł renty. W związku

z pandemią od stycznia 2020 r. Strona nie zarobiła nic, ponieważ wszystkie wyjazdy anulowano. Okres wyjazdów zaczyna się w marcu a kończy we wrześniu. Strona

nie posiada środków na spłatę zaległości w ZUS. Próbowała kilkakrotnie zaciągnąć kredyt na spłatę zaległości, lecz kredyt nie został Stronie przyznany.

W toku prowadzonego postępowania o umorzenie należności z tytułu składek Strona przedłożyła następujące dokumenty:

- oświadczenie stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości;

- formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis;

- oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis;

- rozliczenie roczne/okresowe dochodu firmy w 2020 roku z uwzględnieniem remanentów;

- zeznanie podatkowe PIT - 36 za 2019, PIT/B za 2019, PIT/B za 2018, PIT - 36

za 2018;

- wyrok Sądu Rejonowego w K. Sygn. akt [...] [...];

- karta informacyjna;

- zgoda na leczenie cytostatykami;

- historia choroby.

Do rozpatrzenia wniosku ZUS wykorzystał również informacje oraz dokumenty pozyskane z urzędu, tj.:

- z C. B. Danych Ksiąg Wieczystych,

- z Centralnej Ewidencji Pojazdów,

- z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej,

- postanowienia Naczelnika [...] Skarbowego z [...] r.,

- notatki służbowej z [...] r.

Strona oświadczyła, że jest współwłaścicielem pojazdów ustalonych

na podstawie bazy CEP, tj. przyczepki lekkiej [...], samochodu osobowego [...], motoroweru [...] samochodu osobowego [...], przyczepki lekkiej [...]. Natomiast autobus [...] został zezłomowany (notatka służbowa

z [...] września 2020 r.).

Na podstawie C. B. Ksiąg Wieczystych ustalono, że Strona

nie jest właścicielem nieruchomości.

Zakład ustalił, że postanowieniem z [...] [...] r. Naczelnik [...] umorzył postępowanie egzekucyjne wobec Strony. Z akt płatnika wiadomo również, że zwrócił się on z wnioskiem o umorzenie nieopłaconych należności na podstawie ustawy z [...] r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność

(Dz.U.2012.1551) zaś [...] lutego 2015 r. została wydana decyzja nr [...], w której zostały określone kwoty podlegające umorzeniu

na podstawie w/w ustawy, po spełnieniu określonych ustawą warunków. Wobec braku uregulowania należności niepodlegających umorzeniu [...] maja 2016 r. została wydana decyzja odmowna nr [...] [...].

Należności będące przedmiotem sprawy są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Bieg terminu przedawnienia został zawieszony z uwagi na następujące czynności:

a) prowadzone postępowanie egzekucyjne:

- dla należności za okres [...] od [...] r. do [...] [...] r.

- [...]

- [...]

- [...].

b) prowadzone postępowanie abolicyjne:

- od [...] [...] r, (tj. od daty złożenia wniosku o umorzenie w ramach ustawy abolicyjnej), do dnia uprawomocnienia się decyzji odmownej z [...] [...] r.

Aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS obejmujące okresy [...] oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego za [...].

W ocenie ZUS spełnione zostały łącznie wszystkie przesłanki wynikające

z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z 30 marca 2010 r.) decydujące o uznaniu wnioskowanego wsparcia za pomoc publiczną. Ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek mogłoby stanowić pomoc de minimis.

Organ ocenił, że z analizy dokumentacji zebranej w trakcie postępowania wynika, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 s.u.s.

Zakład rozpatrzył przywołaną we wniosku sytuację zdrowotną Strony

oraz jego żony. Organ nie kwestionował schorzeń, na które cierpi Strona, jednak

ich istnienie nie stanowiło przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek, tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności, czego w sprawie

nie stwierdzono, ponieważ Strona jest czynnym przedsiębiorcą i nie legitymuje

się orzeczeniem o stałej niezdolności do pracy.

Oceniając sytuację finansową zobowiązanego, ZUS stwierdził, że posiada on tytuł do ubezpieczeń w ZUS jedynie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Z przedłożonej dokumentacji wynika; że:

- za 2018 rok osiągnął przychód w kwocie [...];[...] zł,

- za 2019 rok osiągnął przychód w kwocie [...] zł

- za I półrocze 2020 roku osiągnął przychód w kwocie [...]zł, dochód [...] zł.

Średniomiesięczny dochód w 2020 roku wynosi ok. [...] zł.

ZUS dostrzegł wskazane przez zobowiązanego trudności z powodu pandemii (wstrzymano wyjazdy).

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym zobowiązany wykazał,

że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która posiada własne źródło dochodu: pracuje w [...], gdzie otrzymała wynagrodzenie za okres [...] w wysokości [...] zł brutto, tj. ok. [...] zł. Małżonka jest zgłoszona

do ubezpieczeń jako osoba wykonująca umowę zlecenie w firmie [...], gdzie podstawa wymiaru składek wyniosła: za [...] - [...] zł brutto; za [...] - [...] zł brutto.

ZUS wskazał, że Strona nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie posiada dochodu z innych źródeł. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego Strony (biorąc pod uwagę jedynie otrzymywane wynagrodzenie małżonki) to kwota wyższa od minimum socjalnego, które dla 2-osobowego pracowniczego gospodarstwa domowego wynosi

[...] zł (dane za I kwartał 2020 r.), zatem można wykluczyć stan ubóstwa.

Zakład zaznaczył, że posiadanie innych zobowiązań publicznoprawnych

nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek.

Według Zakładu powoływana przez Stronę sytuacja materialna i zdrowotna nie jest wystarczająca do wydania pozytywnej decyzji o umorzenie należności.

Analiza konta płatnika oraz okres i wysokość zadłużenia, wskazują, że od wielu lat systematycznie nie reguluje on zobowiązań z tytułu składek. W tej sytuacji umorzenie należności jest niemożliwe nie tylko z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek, lecz również z uwagi na społeczną sprawiedliwość. Prowadząc działalność gospodarczą Strona uzyskiwała dochody, które były zwiększane z uwagi na brak opłacania należnych składek na ubezpieczenia.

ZUS podkreślił, że korzystanie przez Stronę z ubezpieczenia zdrowotnego (leczenie się w publicznych placówkach służby zdrowia) i jednoczesne nieuregulowanie zaległości w odprowadzaniu składek, narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych, albowiem osoba z jednej strony korzysta ze świadczeń, a poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali. Natomiast postępowanie egzekucyjne w administracji prowadzone jest zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, mającą na celu ochronę dłużnika

w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji

z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.

W ocenie ZUS podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału nie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialno-bytowa Strony całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności.

Strona zaskarżyła decyzję Zakładu wskazując na trudną sytuację materialną

w związku z chorobą po wypadku drogowym oraz chorobą nowotworową żony. Jak wskazała Strona małżonce brakuje pieniędzy na utrzymanie, a Skarżący ma niskie dochody z powodu braku wyjazdów. Obecnie Skarżący nie jest w stanie spłacić należności, ponieważ pandemia [...] pozbawiła go jakiegokolwiek dochodu. Skarżący nadmienił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył już postępowanie egzekucyjne z braku środków oraz nieruchomości do wyegzekwowania.

W odpowiedzi na skargę Zakład reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z [...] stycznia 2021 r. Skarżący stwierdził, że ZUS mógłby umorzyć zaległości, ponieważ sytuacja materialna Skarżącego jest bardzo trudna. Występował on o postojowe oraz o zwolnienie ze składek i otrzymał decyzje odmowne. Ze względu na pandemię [...] Skarżący jest na granicy wytrzymałości.

Pismem z [...] maja 2021 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Poza argumentacja przedstawioną przez Skarżącego pełnomocnik zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 s.u.s. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a., jak również - § 3 ust. 1

pkt 1 rozporządzenia w sprawie zasad umarzania należności w zw. z art. 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie w sposób wyczerpujący wszelkich możliwych dowodów oraz niewłaściwą ocenę materiału dowodowego,

co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego i niesprawiedliwego uznania,

że brak jest podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z: dokumentów wymienionych w piśmie, na okoliczność uznania prowadzonych postępowań egzekucyjnych wobec Skarżącego za bezskuteczne; dokumentacji medycznej (4 karty) na okoliczność pogorszenia się stanu zdrowia żony Skarżącego; załączonych decyzji ZUS na okoliczność odmówienia Skarżącemu wsparcia w czasie trwania pandemii [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie

art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [...], innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), zgodnie z którym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić

jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Zastępca Przewodniczącego Wydziału I zarządzeniem z [...] kwietnia 2021 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w oparciu o zarządzenie Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie

z [...] października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia

w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem

[...] w związku z objęciem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obszarem, na którym wystąpił stan epidemii. Stosowna informacja została przekazana

do wiadomości pełnomocnikowi strony skarżącej i organowi.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia [...] lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej

pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy

z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 j.t. ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), sąd uchyla decyzję w całości albo

w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną

(art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Stosownie do art. 28 ust. 1 s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2).

Zgodnie z art. 28 ust. 3 s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności

na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

[...] lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4).

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie zasad umarzania należności Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże,

że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych

oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń

na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 (s.u.s.).

Sąd podziela stanowisko organu w zakresie zakwalifikowania ewentualnego umorzenia należności w omawianej sprawie jako pomocy de minimis w świetle przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 TFUE. Udzielona pomoc stanowiłaby pomoc publiczną, do czego organ odniósł się na s. 7-8 decyzji, jednak nie przekroczyłaby ustalonego progu kwotowego – 100 tys. euro w ciągu 3 lat budżetowych.

Organ szczegółowo odniósł się (s. 6-7 decyzji) do kwestii zawieszenia biegu przedawnienia należności w świetle art. 1 ust. 15 tzw. ustawy abolicyjnej oraz art. 24

ust. 5b s.u.s., co nie budzi wątpliwości sądu.

Organ omówił również przesłankę całkowitej nieściągalności, o której mowa

w art. 28 ust. 2, uszczegółowionej w art. 28 ust. 3 s.u.s. Zarzuty stawiane przez Skarżącego w tym zakresie wiążą się z okolicznością, że Naczelnik [...] Skarbowego w K. postanowieniami z [...] września 2019 r. umorzył postępowanie wobec Skarżącego w zakresie określonych w postanowieniach należności. Zakład ustalił jednak, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji prowadzone było jednak postępowanie Dyrektora Oddziału ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego obejmujące wskazane w decyzji okresy. Pełnomocnik Skarżącego wskazał na prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego

nie wyklucza zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Skarżący uważa również, że organ nie odniósł się w sposób samodzielny do przesłanki określonej w art. 28 ust. 6 s.u.s. W opinii sądu jednak słusznie przyjął organ, że w okolicznościach sprawy i wobec wciąż prowadzonych postępowań egzekucyjnych nie można było jednoznacznie stwierdzić, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, oceniając również w dalszej części decyzji sytuację finansową Skarżącego i jego małżonki jako wykluczającą stan ubóstwa oraz sytuację zdrowotną Skarżącego jako niewykluczającą wykonywania pracy zarobkowej. Organ wskazał

przy tym, że możliwość umorzenia należności przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych.

Pełnomocnik zwraca uwagę, że w pismach z [...] oraz [...] [...] r. ZUS odmawiał Skarżącemu rozłożenia na raty posiadanych zaległości, argumentując, że ówczesne dochody nie gwarantowały spłaty długu z tytułu składek. Sąd zwraca jednak uwagę, że główną osią wnioskowania organu był w tym wypadku brak zaufania w realną spłatę należności w ramach zaproponowanego układu ratalnego. Wynikało to nie tylko z porównania wysokości istniejącego zadłużenia z deklarowanymi przez Skarżącego dochodami, ale z przebiegu dotychczasowej współpracy z Zakładem, tj. niewywiązania się z wymogów decyzji z [...] lutego 2015 r. o umorzeniu zadłużenia w ramach abolicji, brak opłacania wymagalnych składek bieżących, ocena, że wniosek Skarżącego był jedynie ukierunkowany na wstrzymanie procedury o zakaz prowadzenia działalności gospodarczej.

ZUS ma możliwość umorzenia należności również w przypadku braku całkowitej nieściągalności składek. Skarżący kwestionuje w związku z tym nieuwzględnienie

przez ZUS fakultatywnej przesłanki umorzenia należności, tj. przypadku uzasadnionego przewlekłą chorobą pozbawiającą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd zauważa, że umorzenie należności z tytułu składek w trybie art. 28 ust. 3a s.u.s. należy traktować jako instytucję wyjątkową, obwarowaną spełnieniem przesłanki uzasadnionego przypadku i dookreśloną w rozporządzeniu w sprawie zasad umarzania należności, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej

do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Organ winien ocenić, czy w sprawie zachodzi taki uzasadniony przypadek. W przypadku stwierdzenia, że sytuacja ta nie występuje, organ nie ma możliwości umorzenia należności. W przypadku natomiast stwierdzenia występowania powyższej przesłanki umorzenie należności jest prawem, a nie obowiązkiem organów. Użyte w przepisie sformułowanie "może", przesądza bowiem o tym,

że decyzje wydane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Sądowa kontrola tego rodzaju rozstrzygnięć dotyczy co do zasady jedynie tego, czy organ dokonał prawidłowej interpretacji pojęć ustawowych, czy dochował wystarczającej staranności przy ustalaniu stanu faktycznego i czy nie przekroczył granic swobodnego uznania przy stosowaniu nadanej mu przez ustawodawcę dyskrecjonalnej władzy, która sama w sobie – co należy podkreślić – nie może być kwestionowana.

Dopuszczenie poglądu, że w szczególnych wypadkach sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje nie tylko samo postępowanie poprzedzające jej wydanie,

ale również rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania określonego wyboru, nastąpiło na tle stanów faktycznych, w których dochodziło do ewidentnego pokrzywdzenia stron postępowania administracyjnego. W związku z tym w orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócono uwagę, że decyzja uznaniowa nie może charakteryzować się zupełną dowolnością. Chodziło o ukrócenie praktyki wydawania decyzji stricte w duchu "nie, bo nie" i zwrócenie uwagi, że organ ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, ale jego podjęcie poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Przekroczenie granic uznania

ma miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z naruszeniem zasady sprawiedliwości, wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych

lub nieracjonalnych, na podstawie fałszywych przesłanek, argumentów, które

są nieprawdziwe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] października 2014 r., II FSK 2427/14). Bogate orzecznictwo w tym względzie zostało wypracowane szczególnie na gruncie art. 67a Ordynacji podatkowej i pojęć "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny", jednak odwołanie się do niego w kontekście uregulowania zawartego w art. 28 ust. 3a s.u.s. oraz samej instytucji uznania administracyjnego

nie stanowi nadużycia, z tym jednakże ważnym zastrzeżeniem, że nie chodzi w tym wypadku o udzielenie ulgi w spłacie zaległości podatkowej, ale umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Według sądu organ w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy

na podstawie zebranej dokumentacji, w tym dostarczonej przez Skarżącego, którą poddał szczegółowej analizie z punktu widzenia przesłanek i zasadności wnioskowanego umorzenia, czyli całkowitej rezygnacji ZUS z dochodzenia należności

z tytułu składek.

W szczególności organ nie kwestionował trudności zdrowotnych ani Skarżącego (leczącego się na nadciśnienie), ani jego żony (chorującej na raka), ale racjonalnie uznał, że z dostarczonych przez stronę dokumentów dotyczących jego sytuacji zdrowotnej nie wynika skutek w postaci niezdolności do pracy i całkowitego

oraz trwałego pozbawienia możliwości uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu, z którego można opłacać należności. Skarżący wskazuje na brak wyjazdów ze względu

na pandemię covid-19, jednak przeszkoda tego typu ma z natury charakter tymczasowy.

Organ przeanalizował także dokumentację ilustrującą sytuację majątkową Skarżącego i jego małżonki, tj. informacje zawarte w wymienionym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, zeznaniach PIT, ustalenia w zakresie posiadanych przez skarżącego samochodów oraz dochodów uzyskiwanych przez jego małżonkę. Ponownie organ nie kwestionował negatywnego wpływu zaległych obciążeń na domowy budżet, ale zwrócił uwagę na takie okoliczności, jak wieloletnie i naganne zaniedbania w opłacaniu składek, odpowiedzialność

za prowadzoną działalność gospodarczą, brak pobierania zasiłków z pomocy społecznej istnienie, możliwości prowadzenia egzekucji z uwzględnieniem poszanowania minimum egzystencji. Organ słusznie wyjaśnił, że posiadanie innych zobowiązań publicznoprawnych nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, które nie mogą być traktowane jako "drugorzędne". Zgodzić się również należy, że korzystanie z ubezpieczenia zdrowotnego i jednoczesne nieuregulowanie zaległości w odprowadzeniu składek można traktować w kategorii naruszania interesu społecznego i uderzenia w solidarność ubezpieczonych. Podobnie negatywnie należałoby ocenić umorzenie należności z tytułu składek osobie, która przez wiele lat ich nie regulowała, co stałoby w rażącym kontraście wobec osób, które w prowadzonej działalności terminowe regulowanie zobowiązań publicznoprawnych stawiają na pierwszym miejscu. Dodatkowo słusznie organ zwrócił uwagę, że Skarżący w przeszłości nie wywiązał się z warunków umorzenia kwoty na mocy tzw. ustawy abolicyjnej.

W ocenie sądu organ starannie przeprowadził postępowanie i ustalił stan faktyczny sprawy, a następnie wydał rozstrzygnięcie, które mieści się w granicach swobodnego uznania. Organ zasadnie nie znalazł dostatecznych podstaw

do umorzenia, tj. całkowitej rezygnacji z dochodzenia należności z tytułu składek. Umorzenie należności jest prawem, a nie obowiązkiem organu. Organ zatem mógł dokonać umorzenia w rozpoznawanej sprawie, jednak tego nie uczynił, co mieści

się w ramach przyznanej mu dyskrecjonalnej władzy w tym względzie. Jednocześnie działanie organu w tej kwestii nie nosi znamion dowolności, ponieważ zostało w sposób spójny i logiczny uzasadnione.

Ponadto wypada zwrócić uwagę, że rozstrzygnięciom tego typu

nie towarzyszy walor res iudicata, tj., że Skarżący może ponownie wystąpić

z wnioskiem w sprawie w razie zmiany okoliczności, np. pogorszenia stanu zdrowia.

Sąd wskazuje, że w toku posiedzenia [...] kwietnia 2021 r. na podstawie

art. 106 § 3 P.p.s.a. oddalił wnioski dowodowe Skarżącego. Zawarty w art. 106 § 3 P.p.s.a. zwrot normatywny "dowody uzupełniające" uzasadnia twierdzenie, że chodzi w nim o dowody z dokumentów, które nie były przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym zaś istota uzupełniającego postępowania dowodowego polega

na jego przeprowadzeniu w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia

lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie wystąpiła.

Należy zaznaczyć, że sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSA WSA z 2008 r., nr 2, poz. 31; uchwała NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSA WSA z 2010 r., nr 1, poz. 1, s. 29 uzasadnienia). Niewątpliwie zatem podstawowym kryterium sprawowania kontroli działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny jest kryterium zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych. Przedmiotem kontroli legalności jest przestrzeganie prawa przez organy administracji publicznej. Sąd administracyjny jest w zasadzie sądem kasacyjnym, orzekającym o zgodności albo niezgodności z prawem aktu lub czynności organu administracji. Gdyby zaistniała potrzeba dokonania ustaleń służących merytorycznemu rozstrzyganiu, sąd powinien wówczas uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego do uzupełnienia.

Mając na uwadze powyższe, sąd uznał, że organy nie naruszyły ani przepisów postępowania, ani prawa materialnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ

na wynik sprawy i oddalił skargę na odstawie art. 151 P.p.s.a.