Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2315/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 547/16 w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od A.M. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 547/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu skargi A.M.uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z [...] października 2016 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy.

A.M.wnioskiem z [...]sierpnia 2016 r. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna – A.M.

Burmistrz G. decyzją z [...]sierpnia 2016 r. wydaną na podstawie m.in. art. 17c ust. 1, ust. 2 - 8, art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114, ze zm.) – dalej: u.ś.r. – orzekł o odmowie przyznania A.M. świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na syna. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji po przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazał, że A.M.jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku ze zbiegiem uprawnień, świadczenie rodzicielskie nie przysługuje.

Od powyższej decyzji A.M.złożyła w ustawowym terminie odwołanie. Strona nie zgodziła się z wykładnią przepisów prawa dokonaną przez organ I instancji. Stwierdziła, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna (art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r.). Rozumie, że równoległe pobieranie świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego na to samo dziecko jest niemożliwe i w takiej sytuacji strona powinna dokonać wyboru, z którego świadczenia chce skorzystać (art. 27 ust. 5 u.ś.r.), jednakże ona stara się o świadczenie rodzicielskie na inne dziecko, tak więc uważa, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie powinien mieć zastosowania, ponieważ stanowiłoby to naruszenie konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa, a także dyskryminację ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Zdaniem strony, świadczenie pielęgnacyjne jest przyznane w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, natomiast świadczenie rodzicielskie jest przyznawane w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem do ukończenia przez nie pierwszego roku życia. Oba te świadczenia nie mają ze sobą powiązania i są przyznawane na różne dzieci. Wobec powyższego uważa, że ustawa o świadczeniach rodzinnych jasno wskazuje, że wyboru dokonuje się wtedy, gdy świadczenia dotyczą tego samego dziecka. Nadmienia, że w jej sprawie nie występuje zbieg uprawnień na to samo dziecko, ponieważ złożyła wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego na syna A.M., a świadczenie pielęgnacyjne pobiera na syna D.M.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z [...] października 2016 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Stwierdziło, że materialno - prawną podstawę rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. I tak, art. 17c ust. 1 u.ś.r. określa krąg podmiotów, którym przysługuje świadczenie rodzicielskie, a zatem przysługuje ono:

1. matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2;

2. opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia;

3. rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia;

4. osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia.

W art. 17c ust. 3 u.ś.r. ustawodawca określił okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, które w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, wynosi 52 tygodnie. Przy czym w przypadku matki dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu, o czym stanowi art. 17c ust. 4 pkt 1 u.ś.r. Świadczenie to przysługuje w wysokości 1000,00 zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6, o czym stanowi kolejny ust. 5 art. 17c u.ś.r.

W art. 17c ust. 8 u.ś.r. ustawodawca ustanowił zasady przyznawania osobie uprawnionej omawianego świadczenia wskazując, że: po pierwsze, przysługuje w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci, po drugie, przysługuje jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Z powyższego unormowania wynika zatem , że w sytuacji opieki nad więcej niż jednym urodzonym dzieckiem, nawet gdy w trakcie jednego porodu urodzono dwoje i więcej dzieci, osobie uprawnionej przysługuje wyłącznie jedno świadczenie rodzicielskie w tym samym czasie. Ponadto ustawodawca ustanowił niepodzielność uprawnienia z uwagi na przypisanie jednego świadczenia do tego samego dziecka.

Jednocześnie w art. 17c ust 9 u.ś.r. ustawodawca przewidział sytuacje, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, a mianowicie jeżeli:

1. co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego;

2. dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej – w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4;

3. osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;

4. w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

5. osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., stanowiącym podstawę prawną wydanej decyzji, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1. świadczenia rodzicielskiego lub

2. świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3. specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4. dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

W art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca zadecydował o braku możliwości przyznania tego świadczenia, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. SKO nie kwestionuje faktu, że skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia rodzicielskiego na dziecko – A.M., które nie posiada zabezpieczenia w formie świadczeń określonych tym przepisem. Nie można jednakże przyjąć, iż przepis art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wynika to z faktu, iż wprowadzone w art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. ograniczenie dotyczy niepobierania na to samo dziecko kilku wymienionych w tym przepisie świadczeń, a więc jest to ograniczenie innego rodzaju niż wynikające z art. 27 ust. 5 u.ś.r., które dotyczy niepobierania kilku wymienionych w nim świadczeń przez jedną osobę uprawnioną. Oba te przepisy mają zatem inną treść merytoryczną, co skutkuje stwierdzeniem, że nie ma zastosowania reguła kolizyjna lex specialis derogat legi generali. Należy uwzględnić, iż art. 27 ust. 5 u.ś.r. znajduje się w rozdziale 6 zatytułowanym "Postępowanie w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych", co wskazuje, że ma zastosowanie w każdym postępowaniu prowadzonym w sprawie świadczeń rodzinnych wymienionych w tym przepisie. Przepis ten doznaje ograniczenia bądź wyłączenia w stosowaniu, jeżeli z innych przepisów tej ustawy tak wynika. W ocenie SKO nie ma znaczenia prawnego, nad kim sprawowana jest opieka, a istotne jest czy osoba uprawniona pobiera już jedno ze świadczeń wskazanych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Stroną postępowania o przyznanie świadczeń rodzinnych jest w rozpatrywanej sprawie skarżąca, tak więc przysługuje jej jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną.

Skoro zatem decyzją z 3 września 2015 r. zostało przyznane skarżącej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na syna D.M., na okres od dnia [...] stycznia 2016 r. do dnia [...] sierpnia 2016 r., w kwocie 1.300,00 zł miesięcznie, to brak jest możliwości przyznania stronie świadczenia rodzicielskiego na drugiego syna, A.M.

Wobec powyższego argumenty odwołania nie mogły wpłynąć na zmianę stanowiska w rozpatrywanej sprawie. SKO zauważyło, że choć strona posiada uprawnienia w stosunku do dwojga dzieci z innego tytułu (świadczenie pielęgnacyjne i świadczenie rodzicielskie) i uprawnienia te oparte są w stosunku do każdego z nich na innej podstawie prawnej (art. 17 ust. ust. 1 pkt 1 u.ś.r. i art. 17c ust. 1 pkt 1 u.ś.r.) to art. 27 ust. 5 u.ś.r. ma zastosowanie w sytuacji zbiegu uprawnień osoby uprawnionej, którą niewątpliwie w rozpatrywanej sprawie jest skarżąca.

Zdaniem SKO, celem regulacji zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest zapobieżenie sytuacji, w której jedna osoba mogłaby pobierać jednocześnie kilka wymienionych w nim świadczeń rodzinnych i uregulowanego odrębną ustawą zasiłku dla opiekuna. Przy tym wspólną cechą wszystkich świadczeń wymienionych w tym przepisie jest to, że służą zapewnieniu środków utrzymania osobie uprawnionej, która nie pozostaje w zatrudnieniu w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem. Ustawodawca tym samym ograniczył pomoc przysługującą osobie uprawnionej w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem do jednego świadczenia, niezależnie od liczby dzieci, którymi ta osoba jednocześnie się opiekuje.

Zdaniem SKO, celem świadczenia rodzicielskiego jest zagwarantowanie rodzicom (opiekunom faktycznym) w pierwszym roku życia dziecka minimum bezpieczeństwa socjalnego. Świadczenie rodzicielskie przysługuje zatem osobom, które urodziły dziecko, a które nie otrzymują zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Świadczenie pielęgnacyjne jest natomiast przyznawane temu z rodziców (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Ma zatem rekompensować utracony zarobek. W ocenie SKO nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej, którą gwarantuje Konstytucja RP, byłoby takie rozumienie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby osoby uprawnione do świadczenia rodzicielskiego i innych świadczeń rodzinnych w ramach ustawy o świadczeniach rodzinnych i odrębnej ustawy o zasiłku dla opiekuna, były w korzystniejszej sytuacji niż osoby zatrudnione, którym po urodzeniu dziecka przysługuje jeden zasiłek macierzyński lub uposażenie macierzyńskie, a które nie otrzymują z ZUS innych świadczeń w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Z uwagi na posiadanie przez stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...] stycznia 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r. w związku ze sprawowaniem opieki nad synem D.M. i niewskazaniem przez stronę, iż z obu przysługujących jej świadczeń wybiera świadczenie rodzicielskie, należało odmówić prawa do świadczenia rodzicielskiego, o czym prawidłowo orzekł organ I instancji. SKO ustaliło także, że w dniu [...] września 2016 r. A.M.wystąpiła do OPS w G. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na syna D.M., co potwierdza także trafność rozstrzygnięcia w dacie wydawania decyzji przez organ II instancji.

Skargę na decyzję SKO złożyła A.M.(skarżąca) zarzucając jej naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez błędną wykładnię art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zdaniem skarżącej, nie mamy w sprawie do czynienia z przypadkiem zbiegu świadczeń (pielęgnacyjnego i rodzicielskiego), co doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, które ma wpływ na wynik sprawy. Wniosła o uchylenie decyzji SKO z [...] października 2016 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z [...]sierpnia 2016 r.

Uzasadniając skargę wskazała m.in., że w uzasadnieniu wprowadzonych zmian do ustawy Ministerstwo stwierdziło, że "wprowadza ona (nowelizacja) regulację umożliwiająca skorzystanie z urlopów (zasiłków macierzyńskich) wszystkim rodzicom, którzy takiej możliwości do tej pory nie mieli (...). Świadczenie to będzie przysługiwać osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego". Co więcej, mając na uwadze konstytucyjną zasadę równości podmiotów wobec prawa świadczenie rodzicielskie przyznano także na dziecko urodzone przed dniem wejścia w życie ustawy, jeżeli dziecko nie ukończyło jeszcze 52 tygodni. Przepisy, zdaniem skarżącej, mówią o tym, że w tym samym czasie przysługuje jedno świadczenie rodzicielskie, bez względu na liczbę wychowywanych dzieci, oraz jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka (art. 17c ust. 8 u.ś.r.). Świadczenie nie przysługuje jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna (art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r.). Równoległe pobieranie świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego na to samo dziecko jest niemożliwe i w takiej sytuacji strona dopiero winna dokonać wyboru, z którego świadczenia chce skorzystać (art. 27 ust. 5 u.ś.r.). Skarżąca wskazała, że stara się o świadczenie rodzicielskie na drugie dziecko, zatem art. 27 ust. 5 nie powinien mieć zastosowania, ponieważ stanowiłoby to naruszenie wspomnianej konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa, a także dyskryminacja ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Skarżąca nadmieniła, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznane w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, D.M., a na podstawie złożonego wniosku o świadczenie rodzicielskie winno być, zdaniem skarżącej, przyznane świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem do ukończenia przez nie pierwszego roku życia. W tym przypadku sprawowana jest opieka nad dzieckiem A.M. Oba te świadczenia nie mają ze sobą powiązania i są przyznawane na różne dzieci.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie.

Uwzględniając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem z 27 czerwca 2017 r., IV SA/Wr 547/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że stosownie do art. 2 pkt 5 u.ś.r. świadczeniem rodzinnym jest m.in. świadczenie rodzicielskie, które do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1217), obowiązującą od dnia 1 stycznia 2016 r. Świadczenie to przyznawane jest na podstawie art. 17c u.ś.r. i przysługuje podmiotom określonym w ust. 1 tego artykułu, w tym w pierwszej kolejności matce dziecka.

Zgodnie z art. 17c ust. 8 u.ś.r., osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje:

1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci;

2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka.

W art. 17c ust. 9 u.ś.r. wymieniono sytuacje, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli:

1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego;

2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4;

3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;

4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Wykładnia przywołanych unormowań prowadzi do wniosku, że art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. ograniczył prawo do świadczenia rodzicielskiego z powodu zbiegu wyszczególnionych świadczeń rodzinnych, ale tylko w związku z wychowaniem, czy sprawowaniem opieki nad tym samym dzieckiem. Przyjęte przez ustawę sformułowania jednoznacznie wskazują, że przepis ten zakazuje kumulacji określonych świadczeń rodzinnych tylko w związku z uprawnieniami przysługującymi na to samo dziecko. Powołany przepis ma charakter przesłanki negatywnej, należy interpretować go ściśle. Motywowanie organów pomija treść tego przepisu, w istocie bezpodstawnie wykluczając go. Przepis art. 17c ust. 9 u.ś.r. stanowi zamknięty katalog przesłanek negatywnych, stanowiących podstawę do odmowy przyznania świadczenia rodzinnego, mimo spełnienia przez wnioskodawcę warunków, określonych w sposób pozytywny w poprzedzających ustępach.

Zdaniem Sądu I instancji w przedmiotowej sprawy nie występuje żadna z okoliczności wskazanych w art. 17 c ust. 9 pkt 1-5 u.ś.r., wyłączających uprawnienia do wnioskowanego świadczenia. W szczególności takiej przesłanki nie może stanowić art.17c ust.9 pkt 4 u.ś.r. W niniejszej sprawie nie wystąpiła bowiem sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, tak jak wymaga tego powyższy przepis. Wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem drugiego dziecka – syna A., wcześniej skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad jej pierwszym dzieckiem - niepełnosprawnym synem D. W jego przypadku, skarżąca ma przyznane uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 u.ś.r., którego ust. 5 enumeratywnie wymienia sytuacje, związane z osobą sprawującą opiekę i osobą wymagającą opieki, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Żadna z określonych w tym przepisie negatywnych przesłanek nie wskazuje na brak uprawnień w przypadku zbiegu ze świadczeniem rodzicielskim. Jeśli było to zamiarem ustawodawcy, to uczyniłby to, wprowadzając do ustawy odpowiednie unormowanie, tak jak uczynił to w przypadku dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, który przysługuje matce lub ojcu. Zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 5 - 6 u.ś.r. wymieniony dodatek nie przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego ( pkt 5 ), ze świadczenia rodzicielskiego (pkt 5 ).

Nie ma również podstaw, aby uwzględnić stanowisko organów orzekających powołujących się na art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulujący zbieg praw do świadczeń rodzinnych w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego, 2) świadczenia pielęgnacyjnego, 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, że przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

W ocenie Sądu I instancji powołany w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia z łączeniem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej opieki. Powołany przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi. Nie można bowiem przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie. Powołany przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem. Podobnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 4 kwietnia 2017 r. (sygn. akt IV SA/Wr 4/17).

Z tych względów, Sąd I instancji uchylił decyzje organów obydwu instancji, jako wydane z naruszeniem art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 27 czerwca 2017 r., IV SA/Wr 547/16, wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciło mu naruszenie prawa materialnego – art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zbieg uprawnień do określonych w tym przepisie świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia z łączeniem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej opieki, podczas, gdy w ocenie skarżącego kasacyjnie zbieg ten ma miejsce w sytuacji kumulacji świadczeń w stosunku do osoby uprawnionej, bez względu na tożsamość osoby, nad którą sprawowana jest opieka.

Skarżące kasacyjnie SKO wniosło o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanego w niej zarzutu, powołanego w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Jak trafnie zauważył na początku swoich rozważań Sąd I instancji, przedmiotem kontrolowanego rozstrzygnięcia jest odmowa przyznania skarżącej świadczenia rodzicielskiego, w sytuacji, gdy ma ona już przyznane na inne dziecko świadczenie pielęgnacyjne.

Zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 27 ust. 5 u.ś.r. Przepis ten w chwili orzekania przez organ odwoławczy (w październiku 2016 r.) stanowił, że "W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną."

Przepis w powyższym brzmieniu został wprowadzony do ustawy o świadczeniach rodzinnych na podstawie art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1217) i obowiązywał od 1 stycznia 2016 r. Jednocześnie tą samą ustawą zmieniającą (zob. art. 1 pkt 4) do ustawy o świadczeniach rodzinnych dodano rozdział 3a Świadczenie rodzicielskie, składający się z jednego przepisu – art. 17c. Ten ostatni przepis w ust. 9 pkt 4 stanowi, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Jaka w istocie norma wynika z zestawienia powyższych dwóch przepisów, wprowadzonych tą samą ustawą (art. 17c ust. 9 pkt 4 i art. 27 ust. 5 u.ś.r.), może rodzić poważne wątpliwości, ale nie ma tu miejsca na rozprawę o jakości legislacji. Wystarczy zauważyć, że z powodu tych samych pięciu świadczeń, o jakich mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., świadczenie rodzicielskie nie przysługuje osobie uprawnionej "w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem" (art. 17c ust. 9 pkt 4), ale też w przypadku zbiegu może przysługiwać każde (ale jedno) z pięciu świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną ("jedno ze świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną" - art. 27 ust. 5). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane wyżej przepisy w podanym brzmieniu należy odczytywać w ten sposób, że świadczenia rodzicielskiego w ogóle nie można przyznać, jeżeli jest już ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. "w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem", ale jeśli te same świadczenia mogą być przyznane osobie uprawnionej w związku z wychowaniem lub opieką nad różnymi dziećmi, to przysługuje jedno z nich, wybrane przez osobę uprawnioną. Potwierdzeniem takiego rozumowania jest nowelizacja art. 27 ust. 5 u.ś.r. dokonana przez art. 6 pkt 17 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodziny (Dz. U. poz. 1428), która obowiązuje od 1 sierpnia 2017 r. Obecne brzmienie art. 27 ust. 5 jest takie, że w przypadku zbiegu uprawnień do pięciu świadczeń w nim wymienionych – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Należy wnioskować, że ostatnia nowelizacja art. 27 ust. 5 u.ś.r. była wynikiem wspomnianych trudności w wykładni powyższych przepisów, jakie pojawiły się w orzecznictwie, o czym świadczy choćby wyrok powołany przez Sąd I instancji.

Mimo tego zatem, że obecne brzmienie art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie obowiązywało jeszcze w chwili podejmowania decyzji przez organy obydwu instancji, to ostatnią jego nowelizację należy traktować jako doprecyzowanie poprzedniego brzmienia przepisu, a nie zmianę normy i wykładać go trzeba na użytek niniejszej sprawy zgodnie z obecnym brzmieniem. Wykładnia art. 27 ust. 5 u.ś.r. dokonana przez Sąd I instancji, polegająca na tym, że reguluje on zbieg do wymienionych w nim świadczeń "w sytuacji, gdy mamy do czynienia z łączeniem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej opieki", pozostaje w sprzeczności z doprecyzowanym obecnie brzmieniem przepisu i jej uznanie mogłoby w obecnej sytuacji rodzić wątpliwości na płaszczyźnie konstytucyjnej, w zakresie równego dostępu do świadczeń rodzinnych. A ponieważ na gruncie niniejszej sprawy nie ma wątpliwości co do tego, że skarżąca wybrała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznane w związku z opieką nad innym synem, to nie może jej przysługiwać prawo do świadczenia rodzicielskiego na syna A.M. Ze wszystkich wymienionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność zarzutu powołanego w skardze kasacyjnej.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 151 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 wyroku. W pkt 2 odstąpiono także od zasądzania kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącego kasacyjnie organu uznając, że zarówno przedmiot postępowania jak i uzasadnione wątpliwości w wykładni prawa nie pozwalają na obciążenie kosztami skarżącej, a tym samym, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek do takiego rozstrzygnięcia, w rozumieniu art. 207 § 2 p.p.s.a.