Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 345/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 2, pkt 12, art. 18, art. 110c, art. 54
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 7, art. 32, art. 40, art. 124, art. 126
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Grażyna Firek WSA Stanisław Grzeszek (spr.) Protokolant Specjalista Małgorzata Kruszec po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 maja 2019 r. sprawy ze skargi A. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie [...]zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. (organ egzekucyjny), prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego A. A., na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych w tym zaległości z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od wypłacanych wynagrodzeń, na łączną kwotę należności głównej [...] zł.

Organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniem z dnia 11 września 2018r nr [...] dokonał zajęcia nieruchomości należącej do zobowiązanego objętej księgą wieczystą [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z. V Wydział Ksiąg Wieczystych, wzywając jednocześnie A. A. do zapłaty należności wynikających z zajęcia, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości w/w nieruchomości. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 17 września 2018r (odbiór potwierdziła pani B. K.).

Pismem z dnia 28 września 2018r w ustawowym terminie zobowiązany, działając przez pełnomocnika, wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. skargę na ww. zajęcie egzekucyjne.

W uzasadnieniu skargi zobowiązany wskazał na wadliwość czynności zajęcia nieruchomości, wyrażającą się w naliczeniu kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej, wg przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej".

Według oceny zobowiązanego "niedopuszczalne jest zatem ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych oraz wysokości opłaty manipulacyjnej w sposób nieograniczony na podstawie niekonstytucyjnych przepisów tym, bardziej, że wysokość tych kosztów nie znajduje odzwierciedlenia w nakładzie pracy niezbędnym do wykonania czynności zajęcia nieruchomości". W świetle przedstawionych argumentów zobowiązany wskazał na niedopuszczalność dalszego prowadzenia egzekucji skierowanej do nieruchomości dłużnika.

W dalszej części skargi zobowiązany zakwestionował, jej skuteczność, podnosząc, że zawiadomienie o zajęciu nieruchomości zostało skierowane bezpośrednio do zobowiązanego, pomimo ustanowionego w toku postępowania egzekucyjnego pełnomocnika w osobie adwokata, doradcy podatkowego pana T. K. W. według pełnomocnictwa szczególnego z dnia 15 marca 2016r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia 2 listopada 2018r. nr [...] oddalił skargę na czynność egzekucyjną.

Pełnomocnik zobowiązanego pismem z dnia 13 listopada 2018r. złożył ustawowym terminie zażalenie na w/w postanowienie.

W zażaleniu zobowiązany podniósł ponownie, że wadliwie przyjęto naliczenie kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej na podstawie art. 64 § 1 pkt 6 i art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w wysokości oderwanej od rzeczywistego nakładu pracy i rzeczywistych kosztów organu egzekucyjnego, co stanowi naruszenie przepisów art. 67 § 2 pkt 6 w związku z art. 110c § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zobowiązany ponownie podnosi drugi zarzut, wadliwego doręczenie zawiadomienia o zajęciu nieruchomości z pominięciem ustanowionego pełnomocnika, co stanowi naruszenie art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku art. 110c § 2 w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i oznacza nieskuteczność czynności zajęcia nieruchomości.

W związku z powyższym zobowiązany zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 i art. 124 § 2 w związku z art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego i w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności sprawy, a także wadliwe uzasadnienie postanowienia poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego, nieuwzględniające zasady przekonywania .

Zobowiązany na zakończenie wniósł o wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 54 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 21 grudnia 2018r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Organ II instancji po zapoznaniu się z całością materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz ocenie zarzutów zawartych w zażaleniu zauważył w pierwszej kolejności,, że w trakcie postępowania egzekucyjnego zobowiązany może wnieść skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, uregulowaną w art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Celem skargi jest obalenie konkretnej czynności egzekucyjnej (art. 1a pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) podjętej przez organ egzekucyjny lub egzekutora w postępowania egzekucyjnym, a wnoszący skargę powinien wyraźnie określić, które czynności egzekucyjne były - jego zdaniem - nieprawidłowe i na czym owa nieprawidłowość polegała.

Prawo do wniesienia skargi na czynności administracyjne powstaje wówczas, gdy zobowiązany wzrusza czynności natury wykonawczej, czynności faktyczne podejmowane w toku egzekucji, przede wszystkim przez egzekutora. Poprzez wniesienie skargi można kwestionować skutecznie jedynie działania organów administracji podjęte w ramach postępowania egzekucyjnego (czynności typu wykonawczego, czynności faktyczne podejmowane w toku egzekucji).

zastosowanie do skargi na czynności dot. zajęcia nieruchomości.

W omawianej sprawie zastosowano środek egzekucyjny wymieniony w art. 110c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 110c § 4 tej ustawy zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w art. 110c § 2 ustawy (wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania), z tym że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów.

Organ egzekucyjny jednocześnie z wysłaniem zobowiązanemu wezwania złożył do Sądu Rejonowego w Z. Wydział V Ksiąg Wieczystych wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji z nieruchomości objętej księgą wieczystą [...] W zaskarżonym postanowieniu przedstawił istotę i cel skargi, wyjaśniając, iż charakter wniesionej skargi nie douczy bezpośrednio samej czynności zajęcia nieruchomości, lecz argumenty wniesione przez zobowiązanego tj. wadliwość wyrażona w naliczeniu kosztów egzekucyjnych w tym opłaty manipulacyjnej pozostają poza zakresem skargi na czynność egzekucyjną, która nie może być traktowana jako uniwersalny środek zaskarżenia, w którym skutecznie można kwestionować wszystkie akty i działania podejmowane przez organ egzekucyjny w trakcie całego postępowania egzekucyjnego.

W ocenie organu II instancji środek egzekucyjny będący przedmiotem badania został dokonany zgodnie z obowiązującą procedurą, przez co nie dopatrzono się uchybień formalnych w zaskarżonej czynności organu egzekucyjnego.

DIAS w K. wyjaśnia, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14, nie dotyczy przepisów odnoszących się do skargi na czynność egzekucyjną. Dotyczy wysokości opłaty manipulacyjnej i opłat za czynności egzekucyjne, a kwestia ta nie stanowi przedmiotu oceny w postępowaniu w sprawie skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości, jedynie kwestia ta może być badana w ewentualnym postępowaniu w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

W tym zakresie organ II instancji przywołał orzeczenia sądów administracyjnych, które ma obrazować tezę, że według utrwalonego w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, stany faktyczne wskazane jako podstawa dopuszczalności danego środka prawnego, nie mogą być przedmiotem innych środków prawnych.

W związku z powyższym organ odwoławczy nie mógł rozpatrzyć podnoszonych przez zobowiązanego zastrzeżeń, ponieważ zarzuty zażalenia wykraczały poza dopuszczalny zakres skargi. Składając skargę na czynności egzekucyjne, należało bowiem skupić się na kwestionowaniu czynności egzekucyjnej, przeciwko której kierowana jest skarga, nie natomiast na wyliczaniu okoliczności będących podstawą do wnoszenia innych środków zaskarżenia.

DIAS w K. odnosząc się do zarzutu strony, że zawiadomienie o zajęciu nieruchomości powinno być skierowane do ustanowionego w toku postępowania egzekucyjnego pełnomocnika, a nie skierowane bezpośrednio do zobowiązanego - zauważył, że zobowiązany może ustanowić pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym. Niezależnie jednak od przyznania prawa do działania przez pełnomocnika, art. 32 Kodeksu postępowania administracyjnego wyłącza takie działanie z uwagi na szczególny charakter określonej czynności, który może wynikać z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Charakter taki ma wezwanie zobowiązanego do zapłaty należności. Skoro bowiem to zobowiązanego obciąża obowiązek uiszczenia należności, to jemu należy doręczyć wezwanie do jego spełnienia. Zatem wezwanie do zapłaty na podstawie art. 110c § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skierowane musi być bezpośrednio do osoby zobowiązanej, a nie jej pełnomocnika.

Według organu II instancji stanowisko takie potwierdza komentarz do art. 110c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, W. G. (stan prawny: 2014.12.01), jak i orzecznictwo sądowo-administracyjne zawarte m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie z dnia 27 października 2005r., sygn. akt III SA/Wa 1797/05, oraz w wyroku z dnia 19 marca 2008r., sygn. akt III SA/Wa 33/08.

DIAS w K. odnosząc się do wniosku zawartego w zażaleniu o wstrzymanie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zauważył, że w przedmiotowej sprawie nie stwierdził naruszenia przepisów dotyczących sposobu i formy dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, przychylił się do rozstrzygnięcia organu I instancji uznającego skargę za nieuzasadniona.

Organ II uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki, które uzasadniałyby wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia skargi na czynności egzekucyjne. Ponadto zauważył, iż wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia skargi, nie zwolniłoby zobowiązanego od uregulowania zaległości, a jedynie odroczyłoby w czasie zapłatę zaległości, co z kolei w przełożeniu na faktyczne krótkotrwałe wstrzymanie nie spełniłoby oczekiwań strony.

DIAS w K. odpowiadając na zarzut strony naruszenia art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, i art. 124 § 2, art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazał, że w postępowaniu administracyjnym zgromadzono pełny materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. A. zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

- art. 32, art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w rezultacie niedoręczenia ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego,

- art. 67 § 2 pkt 6 w związku z art. 64 § 1 pkt 6 i art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w rezultacie błędnego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, z naruszeniem zakazu nadmiernej ingerencji wynikającej z art. 2 Konstytucji,

- art. 64 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez skumulowanie kosztów egzekucyjnych w związku z wcześniej dokonaną czynnością egzekucyjną,

- art. 54 § 5a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez wadliwe i bezpodstawne oddalenie skargi na czynność egzekucyjną pomimo podstaw prawnych i faktycznych do jej uchylenia.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018r., poz. 2107 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.".

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji (postanowienia) podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji (postanowienia), stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonych granicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dostrzegł takie naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. Jednocześnie zaznaczyć trzeba, iż korzystając z uprawnienia, które przyznaje sądowi administracyjnemu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 120 p.p.s.a., dopuszczający możliwość rozpoznania w postępowaniu uproszczonym skargi, której przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, Sąd procedował w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018r., poz. 1314), powoływanej dalej jako "u.p.e.a.".

Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

Skarga taka jest więc instytucją postępowania egzekucyjnego, która przysługuje na czynność, której celem jest przymusowe ściągnięcie wymagalnej należności obciążającej zobowiązanego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania w tym postępowaniu środków i czynności egzekucyjnych, zmierzających bezpośrednio do wyegzekwowania należności.

Ocenie w ramach skargi na czynność egzekucyjną podlegają działania organu egzekucyjnego (egzekutora), który na zlecenie wierzyciela (organu podatkowego) egzekwuje należność (zobowiązanie podatkowe) wskazaną przez niego w tytule wykonawczym.

Sąd badający skargę podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2018r., sygn. akt II FSK 141/16), zgodnie z którym skarga na czynności egzekucyjne nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia obejmującym wszystkie możliwe nieprawidłowości postępowania egzekucyjnego. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności.

W świetle art. 1a pkt 2 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Do czynności egzekucyjnych zalicza się więc wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego strony, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja (por. wyrok WSA z dnia 4 marca 2016r., sygn. akt III SA/Wa 880/15).

W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. zastosował wobec skarżącego środek egzekucyjny w postaci zajęcia nieruchomości należącej do skarżącego.

Zgodnie z art. 110c § 4 u.p.e.a. zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w art. 110c § 2 u.p.e.a. (wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania), z tym że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów. Organ egzekucyjny jednocześnie z wysłaniem zobowiązanemu wezwania złożył do Sądu Rejonowego w Z. Wydział V Ksiąg Wieczystych wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji z nieruchomości objętej księgą wieczystą [...]

W skardze na powyższą czynność egzekucyjną postawiono zasadniczo dwa zarzuty. Pierwszy dotyczący wysokości kosztów egzekucyjnych i drugi dotyczący doręczenia zawiadomienia o zastosowanym środku egzekucyjnym bezpośrednio skarżącemu zamiast ustanowionemu pełnomocnikowi.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego wysokości kosztów egzekucyjnych, ponowienie wskazać należy, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Tym samym kwestia ewentualnego zawyżenia i zwrotu kosztów egzekucyjnych wykracza poza zakres przedmiotowy skargi na czynności egzekucyjne i nie może być rozpoznana w ramach tego środka zaskarżenia.

Natomiast za zasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "K.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niedoręczenie ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi zawiadomienia o zajęciu nieruchomości.

W wyniku zastosowania przedmiotowego środka egzekucyjnego, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 11 września 2018r. dokonał zajęcia nieruchomości należącej do skarżącego, wzywając go jednocześnie do zapłaty należności wynikającej z zajęcia w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 17 września 2018r.

W ocenie organu II instancji nieuprawniony był zarzut skarżącego, że zajęcie nieruchomości dokonane zawiadomieniem z dnia 11 września 2018r. było nieskuteczne w związku z tym, że odpis tego dokumentu został doręczony skarżącemu, a nie ustanowionemu przez niego pełnomocnikowi.

DIAS w K. podkreślił, że niezależnie od przyznania prawa do działania przez pełnomocnika, art. 32 K.p.a. wyłącza takie działanie z uwagi na szczególny charakter określonej czynność, który może wynikać z przepisów u.p.e.a. Według organu II instancji charakter taki ma właśnie czynność egzekucyjna zawiadomienia i wezwania zobowiązanego do zapłaty należności, o której mowa w art. 110c § 2 u.p.e.a. Wskazał, że wezwanie do zapłaty należności powinno być skierowane do zobowiązanego, bo to zobowiązanego obciąża obowiązek uiszczenia należności.

Jednakże w ocenie Sądu, powyższa argumentacja w żaden sposób nie może stanowić podstawy do wyłączenia stosowania w niniejszej sprawie art. 40 § K.p.a.

W ocenie Sądu, czynnościom egzekucyjnym związanych z zajęciem nieruchomości nie można przypisywać charakteru czynności wymagających osobistego działania zobowiązanego. Trzeba zatem przyznać rację skarżącemu, że taka interpretacja narusza art. 32 K.p.a. Przepis ten jest wprawdzie w postępowaniu egzekucyjnym stosowany odpowiednio, z uwzględnieniem specyfiki tego postępowania, to jednak taka odpowiednia interpretacja uzasadnia ograniczanie jego zakresu, tylko tam gdzie jest to konieczne.

Według Sądu, czynności wymagające osobistego działania strony to takie czynności, w których brak udziału strony stawiał by pod znakiem zapytania sens ich prowadzenia. W piśmiennictwie i orzecznictwie wskazuje się, że za takie czynności uznać należy poddanie się przez stronę przesłuchaniu, czy też stwierdzenie jej tożsamości.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, takiego charakteru nie można przypisać doręczeniu zobowiązanemu zawiadomienia o zastosowanym środku egzekucyjnym. Odnosząc się do argumentów przedstawionych przez organ II instancji nie sposób uznać ich zasadności. Z punktu widzenia toku postępowania egzekucyjnego, sytuacja prawna powstała po doręczeniu powyższych dokumentów pełnomocnikowi zobowiązanego nie różni się od sytuacji, gdy dokumenty te otrzyma osobiście sam zobowiązany, jeżeli chodzi np. o ochronę praw osób trzecich.

W ocenie Sądu, przedstawiona przez organ II instancji argumentacja wiązała się z błędną wykładnią art. 32 K.p.a., a w efekcie z akceptacją nieuprawnionej odmowy zastosowania przez organ egzekucyjny art. 40 § 2 K.p.a., które to przepisy znajdowały w sprawie odpowiednie zastosowanie na podstawie art. 18 u.p.e.a

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że w postępowaniu egzekucyjnym strona może być reprezentowana przez pełnomocnika w sposób prawidłowy umocowanego. W tym zakresie art. 18 u.p.e.a. wskazuje na odpowiednie zastosowanie przepisów K.p.a. a zatem przyjąć należy, że zastosowanie znajdzie art. 40 § 2 ostatnio wskazanej ustawy, zgodnie z którym jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi, przepis ten ma moc erga omnes i nie doznaje żadnych ograniczeń. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że wszczęcie egzekucji administracyjnej, rozumianej jako jedno ze stadium postępowania egzekucyjnego, związane jest z doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.). Doręczenia dokonuje organ egzekucyjny lub egzekutor w momencie przystąpienia do czynności egzekucyjnych, o ile odpis tytułu wykonawczego nie został wcześniej doręczony (art. 32 u.p.e.a.). Wiąże się to z faktem, że organ egzekucyjny przystępując do czynności egzekucyjnych w egzekucji należności pieniężnych od razu dokonuje zajęcia prawa majątkowego (por. art. 67 § 1 u.p.e.a.). Na tym etapie postępowania czynności organu egzekucyjnego mogą być kierowane wyłącznie do zobowiązanego.

W niniejszej sprawie odpisy tytułów wykonawczych, stanowiące podstawę zajęcia nieruchomości, zostały doręczone skarżącemu w dniu 16 maja 2016r., 26 sierpnia 2016r. oraz w dniu 6 marca 2018r., a zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci zajęcia nieruchomości w dniu 17 września 2018r.

Należy przyjąć, że obowiązek doręczania pism dotyczy tylko pełnomocnika ustanowionego w sprawie, zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a., mającym zastosowanie w związku z art. 18 u.p.e.a. W niniejszej sprawie skarżący powoływał się na pełnomocnictwo z dnia 15 marca 2016r., w którym adwokat, doradca podatkowy Tomasz K. Wisiecki został ustanowiony pełnomocnikiem do reprezentowania skarżącego m in. w postępowaniu egzekucyjnym.

Pełnomocnictwo winno być udzielone na piśmie bądź zgłoszone do protokołu, zaś pełnomocnik, w myśl art. 33 § 2 i 3 k.p.a. zobowiązany jest dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Z przepisów tych wynika zatem, że organ musi zostać zawiadomiony o fakcie ustanowienia pełnomocnika poprzez złożenie dokumentu pełnomocnictwa do akt. Dopiero od momentu zawiadomienia organ zobligowany jest doręczać pełnomocnikowi wszelkie pisma procesowe i zapewnić udział w postępowaniu tak, jak stronie tego postępowania (B. Adamiak, J. Borkowski. Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 1993, s. 79; A. Matan, w: G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, T. I, Warszawa 2010, s. 389; wyroki NSA: z dnia 1 marca 1999r., sygn. akt II SA 1533/98, z dnia 22 marca 2011r., sygn. akt II FSK 695/10, z dnia 21 kwietnia 2011r., sygn. akt II FSK 2075/09, z dnia 13 lipca 2011r., sygn. akt II FSK 367/10 - publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Ustanowienie pełnomocnika jest prawem strony, zatem w każdym postępowaniu winna ona wskazać, czy chce działać przez pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie istotne jest, że reprezentujący skarżącego pełnomocnik złożył pełnomocnictwo w postępowaniu egzekucyjnym przed datą doręczenia skarżącemu zawiadomienia (wezwania) o zajęciu nieruchomości.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela pogląd zaprezentowany przez NSA w wyroku z dnia 13 czerwca 2012r. w sprawie o sygn. akt II FSK 491/11, że "w egzekucji administracyjnej doręczenie tytułów wykonawczych, o którym mowa w art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a., wszczyna egzekucję administracyjną i może być kierowane wyłącznie do zobowiązanego". W tym samym orzeczeniu jednocześnie stwierdzono, że "po doręczeniu tytułów wykonawczych dalsze pisma mogą być kierowane do pełnomocnika zobowiązanego, zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a., mającym zastosowanie w związku z art. 18 u.p.e.a, o ile pełnomocnik zostanie ustanowiony w sprawie". Wskazać należy, że NSA w wyroku z dnia 28 maja 2015r., w sprawie sygn. akt II FSK 2931/12 stwierdził, iż rola pełnomocnika ustanowionego przez zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym nie ogranicza się wyłącznie do wnoszenia w jego imieniu środków zaskarżenia. Pełnomocnik powinien być również adresatem pism kierowanych przez organ egzekucyjny do zobowiązanego - w tym odpisów zawiadomień o zastosowanych środkach egzekucyjnych. Powyższe oznacza, że doręczenie zawiadomienia o zastosowanym środku egzekucyjnym skarżącemu, a nie jego prawidłowo umocowanemu pełnomocnikowi, nie spełnia wymogu prawidłowego zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, adwokat, doradca podatkowy Tomasz K. Wisiecki składając w dniu 31 maja 2016r. oraz w dniu 1 czerwca 2016r. skargi na czynności egzekucyjne przedłożył pełnomocnictwo szczególne z dnia 15 marca 2016r. do reprezentowania skarżącego między innymi w toku postępowania egzekucyjnego. Na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie kwestionował prawidłowości przedłożonego pełnomocnictwa i korespondencja w toku tego postępowania kierowana była do ustanowionego pełnomocnika.

Organ II instancji opierając swoje rozstrzygnięcie de facto na treści art. 32 K.p.a. i je uzasadniając odwołał się do dwóch wyroków WSA w Warszawie: z dnia 27 października 2005r., sygn. akt III SA/Wa 1797/05 i z dnia 19 marca 2008r., sygn. akt III SA/Wa 33/08 i zawartych tam tez.

Sąd orzekający w sprawie nie podziela stanowiska zawartego w wyroku WSA z dnia 27 października 2005r. Natomiast wyrok WSA z dnia 19 marca 2008r., sygn. akt III SA/Wa 33/08 dotyczył skargi na czynność organu egzekucyjnego dotyczącego zajęcia wynagrodzenia za pracę (w tamtej sprawie odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono jednocześnie i bezpośrednio zobowiązanej). Sąd orzekający w tamtej sprawie jedynie niejako przy okazji wywodów, co do obowiązku doręczenia zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego pełnomocnikowi, nadmienił o sytuacji wynikającej z art. 110c § 2 u.p.e.a. w kontekście art. 32 K.p.a. Należy także dodać, że przedmiotowy wyrok został uchylony przez NSA (wyrok z dnia z dnia 23 grudnia 2008r., sygn. akt II FSK 945/08).

Należy także podkreślić, że organ II instancji w swoim rozstrzygnięciu, w przeciwieństwie do organu I instancji, w ogóle nie odniósł się do kwestii znajdującego się w aktach sprawy pełnomocnictwa z dnia 15 marca 2016r. i jego oceny co do prawidłowości i skuteczności takiego pełnomocnictwa, dokonanej przez organ I instancji. W żaden sposób nie ustosunkował się również do argumentacji zażalenia kwestionującej wywody w tym zakresie zawarte w postanowieniu organu egzekucyjnego z dnia 2 listopada 2018r. Organ II instancji także całkowicie pominął sformułowany w zażaleniu zarzut naruszenia art. 64 § 5 u.p.e.a.

W tym zakresie zostały niewątpliwie naruszone przepisy art. 7, art. 124 § 2 w związku z art. 126 K.p.a. w powiązaniu z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

W konsekwencji, w rozpoznanej sprawie organy I i II instancji jakkolwiek sposób trafny wskazywały na opisaną specyfikę skargi, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., to jednakże nie przedstawiły jasnego, precyzyjnego i spójnego stanowisko w kwestii zarzutu stawianego konsekwentnie przez skarżącego, a dotyczącego braku doręczenia zawiadomienia o zastosowanym środku egzekucyjnym pełnomocnikowi skarżącego, przedstawiając w swoich rozstrzygnięciach w tym zakresie odmienne uzasadnienia.

Organ I instancji rozpatrując ponownie skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości należącej do skarżącego, uwzględni ocenę zawartą w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.