Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 367/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art.246,252
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Brolik po rozpoznaniu w dniu 9 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 132/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 17 grudnia 2007 r., nr (...) w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 132/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił W.M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż skarżąca wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych ( w tym od uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł). W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i rodzinnym stwierdziła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, a na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje małoletnich dzieci. Środki na utrzymanie rodziny pochodzą z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą (w wysokości 1420 zł brutto miesięcznie) oraz z prowadzonego przez męża skarżącej gospodarstwa rolnego (1050 zł brutto miesięcznie). Małżonkowie posiadają nieruchomości-dom o powierzchni 350 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 3 ha, lokale o powierzchni 55 i 60 m2, działki o powierzchni 0,5 ha i 123 m2, działkę zabudowaną obiektem przemysłowym. Są też właścicielami 3 samochodów. Na 6 nieruchomościach, stanowiących majątek wspólny małżonków lub odrębny skarżącej ustanowiona została hipoteka przymusowa kaucyjna na rzecz Skarbu Państwa, co w ocenie skarżącej uniemożliwia ich zbycie. Strona podniosła również, iż obecnie została wezwana do uiszczenia wpisu jeszcze w pięciu innych sprawach toczących się przed tym Sądem ( w każdej po 500 zł). Nadto ustalono, iż mąż skarżącej jest właścicielem lokalu użytkowego o powierzchni 75 m 2, a w wyniku egzekucji prowadzonej w stosunku do skarżącej został zajęty jej rachunek bankowy.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny przytoczył treść art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) i wyjaśnił, iż przepis ten statuuje wyjątek od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania ( określonej w art. 199 p.p.s.a.). Wskazał też, iż w przypadku, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych i stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek, stosownie do art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W tym przypadku wezwanie takie zostało skierowane do skarżącej przez referendarza sądowego. Mimo przedłużenia (na wniosek pełnomocnika strony) terminu do złożenia tych dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, strona ich nie dostarczyła.

W tak ustalonym stanie faktyczny Sąd I instancji ocenił, iż uchylenie się przez stronę od wykonania obowiązku wynikającego z art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie; postępowanie wnioskodawczyni implikuje brak możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej.

W zażaleniu na to postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy. Wniosła w związku z tym o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu środka odwoławczego strona wskazała, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób dostateczny wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Nie doręczyła żądanych przez Sąd dokumentów z przyczyn od siebie niezależnych, wiązało się to bowiem z poniesieniem znacznych kosztów, a to przekraczało jej możliwości finansowe. Ponadto szczegółowe oświadczenie i załączone do niego dokumenty są wystarczające do oceny wniosku. Ponownie wskazała na pogorszenie się jej sytuacji finansowej z uwagi na konieczność uregulowania kolejnych zaległości podatkowych w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2003, 2005 i 2006 i wystąpienie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego o wpisanie kolejnych hipotek przymusowych, co uniemożliwia sprzedaż nieruchomości. Podniosła ponadto, iż wystąpiła o rozłożenie na raty zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę, ale jej wniosek nie został do tej pory rozpoznany.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex pod nr 302281). Nie wystarczy jedynie ogólnikowe powołanie się na istniejące trudności czy prawidłowe wypełnienie formularza (por. pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex pod nr 302287). Sąd ma prawo, oceniając złożone oświadczenie za niewystarczające, żądać od strony dodatkowych wyjaśnień bądź złożenia dokumentów ( art. 255 p.p.s.a.). Zauważyć bowiem należy, iż oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez Sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Z tych też względów musi dołożyć wszelkiej staranności, aby uzyskać dowody weryfikujące treść oświadczeń strony , dotyczących jej stanu majątkowego (tak Europejski Trybunał Spraw Człowieka w sprawie Jedamski i Jedamska przeciwko Polsce, skarga nr 73547/01).

Stosownie do art. 255 p.p.s.a, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dlatego też Sąd zdecydował się, nie mając wystarczających danych w złożonym wniosku do jego uzupełnienia o dalsze wyjaśnienia i dokumenty, to znaczy do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne bądź oświadczenia o tym, iż ich nie mają, oświadczeń o wysokości dochodów osiągniętych przez każde z małżonków w 2007 r., dokumentów potwierdzających wysokość dochodów miesięcznych ( lub straty) małżonków z ich źródeł przychodu, zaświadczeń dotyczących prowadzonej działalności i o wysokości przysługujących małżonkom płatności bezpośrednich, przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa bądź dokumentów świadczących o jej nieprzyznaniu, wskazania marki, modelu, roku produkcji i wartości posiadanych samochodów. Jednakże mimo przedłużenia (na wniosek pełnomocnika strony) terminu do złożenia tych dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, strona ich nie dostarczyła, a zatem nie wywiązała się z obowiązku nałożonego na nią przez Sąd I instancji w trybie art.255 p.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. O ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Wskazanych wątpliwości co do stanu majątkowego i dochodów skarżąca nie wyjaśniła, tłumacząc się brakiem środków związanych z pozyskaniem żądanych przez Sąd dokumentów, nie złożyła też (ani w sprzeciwie ani w zażaleniu) nawet dodatkowego oświadczenia wyjaśniającego powstałe wątpliwości. Tymczasem żądane przez Sąd wyjaśnienia miały być udzielone w części właśnie w formie oświadczenia ( co do samochodów, dochodów za rok 2007 czy stanu rachunków) bądź miały to być kopie dokumentów, które strona winna posiadać (dokumenty księgowe, czy decyzje w sprawie dopłat bezpośrednich). Koszty związane z ich uzyskaniem nie były więc znaczne i wbrew twierdzeniu skarżącej doręczenie tych dokumentów było możliwe przy niewielkim (koszt kopiowania i korespondencji) nakładzie środków finansowych, zwłaszcza w przedłużonym na wniosek skarżącej terminie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż podane przez stronę w oświadczeniu dane nie były wystarczające dla potwierdzenia jej tezy o niemożności poniesienia przez nią kosztów postępowania, a tym samym nie uzasadniały przyznania jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a

Mając powyższe konstatacje na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zażalenie, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.