Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1015/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 27 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 604/19 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych wierzycielkom świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 604/19, oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z [...] czerwca 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych wierzycielkom świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Pismem z 24 marca 2019 r. A. K. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Skierniewicach z prośbą o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego. Prośbę swoją uzasadniła trudną sytuacją życiową, rodzinną, finansową oraz niemożnością podjęcia pracy ze względu na wychowywanie noworodka.

Prezydent Miasta Skierniewice decyzją z [...] kwietnia 2019 r., znak: [...], sprostowaną postanowieniem z [...] maja 2019r., odmówił A. K. umorzenia należności z tytułu wypłaconych wierzycielkom świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, wskazując, że stan należności na dzień 31 marca 2019 r. wynosił: należność główna 3.000,00 zł, odsetki 48,62 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że A. K. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Skierniewicach. Z posiadanych informacji wynika, że od wielu lat nie podejmuje pracy zarobkowej. Z pisemnego oświadczenia złożonego podczas wywiadu środowiskowego wynika, że nie posiada obecnie własnego źródła dochodu, oczekuje na decyzję z MOPR w Skierniewicach w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego oraz świadczenia wychowawczego na rzecz syna. W związku z brakiem własnych środków pieniężnych korzysta z pomocy w formie żywności od swojej matki. Ponadto nie posiada mieszkania własnościowego, domu, samochodu, maszyn oraz przedmiotów wartościowych.

Odnosząc się do prośby o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego organ wskazał, że poza brakiem dochodu, nie ma szczególnych okoliczności, które wymagają umorzenia wnioskowanych należności. Wskazano, że A. K. uchyla się od obowiązku alimentacyjnego wobec córek od 2018 r. Obecnie strona nie może podjąć zatrudnienia, gdyż sprawuje opiekę nad synem. Zdaniem organu, w przyszłości i przy dobrej woli, poszukując zatrudnienia będzie mogła w miarę swoich możliwości spłacić powstałe zadłużenie. Organ uznał, że konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem i fakt posiadania zadłużenia, nie czyni sytuacji A. K. wyjątkowej, na tle innych dłużników alimentacyjnych. Ponadto organ stwierdził, że umorzenie zadłużenia alimentacyjnego z powodu niskiego dochodu każdemu dłużnikowi alimentacyjnemu, prowadziłoby do przerzucenia na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym.

Od powyższej decyzji organu I instancji A. K. złożyła odwołanie, podnosząc, że nie pracowała od urodzenia dzieci, ponieważ przez 8 lat zajmowała się nimi i ich wychowaniem. Czasami pomagała jej mama. Natomiast ojciec dzieci J. K. nigdy nie pomagał, tylko utrudniał jej wychowywanie dzieci. W jej ocenie Sąd umieszczając dzieci u ojca popełnił wielki błąd, bo nie zbadał dokładnie wszystkiego. Odwołująca szeroko opisała sytuację życiową dotyczącą ojca dzieci, związaną z alkoholem, narkotykami, awanturami, które wszczynał oraz jego zarobkami. Zwróciła się o umorzenie alimentów, ponieważ, obecnie nie może podjąć zatrudnienia, ma problemy z kręgosłupem, boli ją połamana kość ogonowa kręgosłupa i często ma rwę kulszową. Wskazała, że będzie walczyć o to, żeby dzieci, które urodziła, sama wychowywała.

Decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ wskazał, że wyrokiem z 12 lutego 2018 r., sygn. akt III RC 198/17, Sąd Rejonowy w Skierniewicach zasądził od A.i K. alimenty na rzecz dzieci J. K. i S. K. po 250 zł miesięcznie, w łącznej wysokości 500 zł miesięcznie. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Skierniewicach z 24 września 2018 r. wynika, że egzekucja alimentów z w/w wyroku okazała się bezskuteczna. Natomiast z zaświadczeń z 3 kwietnia 2019 r. i 10 kwietnia 2019 r. wynika, że podczas trwania egzekucji dłużnik nie dokonał żadnej wpłaty.

Zdaniem Kolegium, sytuacja materialna zainteresowanej jest trudna, jednak nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie w całości wraz z odsetkami należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych z uwagi na niezaistnienie żadnych okoliczności, którym przypisać by można charakter szczególny, czy nadzwyczajny, bowiem brak pracy i trudna sytuacja finansowa są cechą większości osób zobowiązanych, za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny. Zdaniem organu ich wystąpienie samo w sobie nie może skutkować automatycznie umorzeniem zaległości alimentacyjnych. Ponadto organ II instancji skonstatował, że skarżąca jest w wieku aktywności zawodowej, nie ma żadnych realnych przeszkód do pracy zarobkowej, np. nie legitymuje się orzeczonym stopniem niepełnosprawności, które mogłoby ją ewentualnie na trwałe dyskwalifikować, jako osobę poszukującą zatrudnienia, a co za tym idzie do zwrotu świadczeń publicznych, które wyłożone zostały w miejsce jej osoby na rzecz osób, do których alimentacji została zobowiązana.

Na powyższą decyzję A. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi powtarzając argumentację zaprezentowaną uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto stwierdziła, że nie będzie płacić alimentów na dzieci, bo je urodziła, kocha je i chce z nimi być oraz opiekować się nimi. Dodała również, że obecnie nie może podjąć zatrudnienia, bo ma problemy z kręgosłupem, połamaną kością ogonową oraz często ma rwę kulszową. Poświęca się także wychowaniu syna, który niedawno się urodził.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem z 18 grudnia 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę.

Sąd wskazał, że przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Zdaniem Sądu dokonana w tej mierze analiza akt niniejszej sprawy dowodzi, że organy orzekające w sprawie zgromadziły wszystkie niezbędne materiały i dokonały pełnej oraz wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej. W szczególności stwierdzono, że strona jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Skierniewicach. Od wielu lat nie podejmuje pracy zarobkowej. Nie posiada obecnie własnego źródła dochodu, oczekuje na decyzję z MOPR w Skierniewicach w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego oraz świadczenia wychowawczego na rzecz syna. W związku z brakiem własnych środków pieniężnych korzysta z pomocy w formie żywności od swojej matki. Ponadto nie posiada mieszkania własnościowego, domu, samochodu, maszyn oraz przedmiotów wartościowych. Uchyla się od obowiązku alimentacyjnego wobec córek od 2018 r.

Jednocześnie, zdaniem Sądu, zasadnie Kolegium wywiodło, że umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 powołanej ustawy należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Sąd podzielił stanowisko Kolegium, że sytuacja materialna skarżącej niewątpliwie jest trudna, jednak w rozumieniu powołanego wyżej przepisu nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie w całości wraz z odsetkami należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych z uwagi na niezaistnienie żadnych okoliczności, którym przypisać by można charakter szczególny, czy nadzwyczajny. Rację ma przy tym Kolegium, że brak pracy i trudna sytuacja finansowa są cechą większości osób zobowiązanych, za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny. Ich wystąpienie samo w sobie nie może skutkować automatycznie umorzeniem zaległości alimentacyjnych. Niewątpliwie skarżąca jest w wieku aktywności zawodowej i jak prawidłowo stwierdziło Kolegium, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, nie ma żadnych realnych przeszkód do pracy zarobkowej.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła skarżąca, reprezentowana przez wyznaczonego z urzędu adwokata, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. polegające na nieuchyleniu decyzji organu II instancji utrzymującej w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności jakie ciążą na skarżącej z tytułu zadłużeń z funduszu alimentacyjnego, która to decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., przez wydanie zaskarżonej decyzji mimo, iż w toku postępowania organ administracji publicznej nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do wyczerpującego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz ustalenia istotnych okoliczności sprawy, m.in. nie wskazał z jakich środków finansowych utrzymuje się matka skarżącej, która pomaga jej poprzez dostarczenie żywności i u której aktualnie zamieszkuje skarżąca, nie wskazał również jakie wydatki są konieczne do własnego utrzymania owej dłużniczki alimentacyjnej oraz utrzymania syna, nad którym sprawuje pieczę. Wskazano, iż rozstrzygnięcie w sprawie powinno nastąpić po wnikliwym wyjaśnieniu oraz rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a niewątpliwie zaniechanie ustalenia wskazanych powyżej okoliczności wpływa zarówno na ocenę aktualnej sytuacji życiowej, jak i ewentualnych rokowań dotyczących poprawy sytuacji finansowej skarżącej w przyszłości;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na nieuchyleniu decyzji organu II instancji utrzymującej w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności jakie ciążą na skarżącej z tytułu zadłużeń z funduszu alimentacyjnego, która to decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 oraz art. 80 k.p.a., przez wydanie zaskarżonej decyzji, mimo że zgromadzony materiał dowodowy potwierdzał, iż skarżącej bezpodstawnie odmówiono umorzenia jej zobowiązań;

- art. 151 p.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie, polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi w sytuacji, gdy na gruncie niniejszej sprawy zachodziły podstawy do jej uwzględnienia z uwagi na błędy poczynione na etapie postępowania przed organami administracji;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez błędną jego wykładnie polegającą na stwierdzeniu, że w odniesieniu do skarżącej nie zachodziły przesłanki ustawowe do umorzenia należności alimentacyjnych, gdy tymczasem poczynione ustalenia faktyczne wskazują, że w stosunku do skarżącej zaistniały przesłanki z art. 30 ust. 2 w/w ustawy i wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny winien orzec o umorzeniu należności alimentacyjnych względem skarżącej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wniesiono o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Podniesiono ponadto, że skarżąca kasacyjnie, zarówno aktualnie, jak i w przeciągu najbliższych kilku lat spełniać będzie wszystkie przesłanki ustawowe do umorzenia jej należności alimentacyjnych. Natomiast z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, jakimi kryteriami kierował się Sąd przyjmując stanowisko co do możności podjęcia zatrudnienia i poprawy sytuacji życiowej skarżącej w przyszłości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach określonych w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, jak również wskazując na naruszenie prawa materialnego. W pierwszej kolejności należy zatem odnieść się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Wskazany w skardze kasacyjnej, jako naruszony art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z treści tego przepisu, warunkiem uwzględnienia skargi jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym naruszenie wskazanego przepisu będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd nie dostrzeże, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując błędy niewłaściwie oceni ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W odniesieniu zaś do naruszenia art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a., to analiza akt administracyjnych nie pozwala na uznanie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy okazał się niewystarczający. Rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło bowiem po dostatecznym jej wyjaśnieniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego. Wskazać przy tym należy, że obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych. Skoro skarżąca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego wraz z matką, co podnosiła także w odwołaniu od decyzji organu I instancji, to nie ma znaczenia podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność nieustalenia z jakich środków finansowych utrzymuje się matka skarżącej. W odniesieniu do zarzutu, że organ nie wskazał, jakie wydatki są konieczne dla utrzymania skarżącej i jej syna przypomnieć należy, że mocą ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uległa zmianie treść art. 7 k.p.a. Przed nowelizacją komentowany przepis nie wskazywał wprost, że podejmowanie czynności dowodowych w toku postępowania następuje także na wniosek stron, nakładając obowiązek w tym zakresie jedynie na organ działający z urzędu. Zarówno jednak w doktrynie, jak i w orzecznictwie powstałym na gruncie poprzedniego brzmienia cyt. przepisu wskazywano, że co prawda organ obowiązany jest z urzędu stwierdzić, jakie dowody są niezbędne w danej sprawie oraz także z urzędu dowody te przeprowadzić, jednak nałożony mocą art. 7 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania i zbadania całego materiału dowodowego nie powoduje, iż strona postępowania zwolniona jest od współudziału w realizacji tego obowiązku. Przepis w nowym brzmieniu przyznaje inicjatywę w postępowaniu dowodowym także stronom. W niniejszym postępowaniu administracyjnym skarżąca takiej inicjatywy w żadnej mierze nie wykazała.

Zakres postępowania wyjaśniającego jest zdeterminowany przepisami prawa materialnego, które przesądza o zakresie potrzebnych w sprawie ustaleń. To przepisy prawa materialnego określają przedmiot sprawy, a tym samym zakres postępowania i okoliczności mające znaczenie z punktu widzenia rozpoznania danej sprawy.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Powyższy przepis wskazuje kryteria brane pod uwagę przez organ (sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy), ale uwzględnienie wniosku pozostawia do uznania organu, zobowiązanego do uwzględnienia zarówno słusznego interesu strony, jak i interesu społecznego. Z treści powołanego przepisu wynika również, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, co do zasady, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację o obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych, na co zasadnie wskazały organy w niniejszej sprawie.

Powyższe oznacza, że sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Należy bowiem podkreślić, że zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach. Zatem, dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Zatem ocena, czy przy podejmowaniu decyzji doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego, a słusznym interesem jednostki.

Wskazać należy, że regulowana powyższą normą decyzja posiada charakter uznaniowy. Oznacza to, że kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc – w ujęciu procesowym – kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jej zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponadto, tak zakreślona formuła decyzji wymaga dokładnego odniesienia się w jej uzasadnieniu do zgromadzonego materiału dowodowego oraz przekonującego wyjaśnienia przyczyn rozstrzygnięcia, co wynika z art. 107 § 3 k.p.a.

Należy przyznać rację Sądowi I instancji, że w niniejszej sprawie zgromadzono pełny materiał dowodowy pozwalający na poczynienie ustaleń. Ustalono bowiem ogólną sytuację finansową i życiową skarżącej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia i został on przez organy prawidłowo oceniony. Niezasadne jest zatem twierdzenie skargi kasacyjnej, że doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Brak jest podstaw do kwestionowania rzetelności postępowania dowodowego i prawidłowości ustaleń stanowiących podstawę wydanych w sprawie decyzji odmawiających umorzenia przedmiotowych należności.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone na skutek niedopełnienia przez A. K. obowiązku alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych.

Jak wynika z wywiadu środowiskowego oraz z kwestionariusza wywiadu alimentacyjnego, skarżąca ma 43 lata, wykształcenie średnie w zawodzie informatyka, od wielu lat nie podejmuje pracy zarobkowej. Od 2009 r. korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, od 1 stycznia 2019 r. do 31 marca 2019 r. otrzymywała pomoc w formie zasiłku okresowego w wysokości 350 zł miesięcznie. W dniu 3 lutego 2019 r. urodziła syna, w związku z czym w dalszym ciągu nie podjęła zatrudnienia. Danych ojca dziecka nie podała. Z pisemnego oświadczenia wynika, że nie posiada źródła dochodu. Z wywiadu środowiskowego wynika, że zamieszkuje w mieszkaniu swoich rodziców, gdzie zajmuje samodzielny pokój. Nie współuczestniczy w wydatkach mieszkaniowych. Oświadczyła, że oczekuje na decyzje w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego i wychowawczego na syna. Oświadczyła, że w związku z brakiem środków pieniężnych, korzysta z pomocy w formie żywności od swojej matki. Z wywiadu wynika także, iż skarżąca od 20 września 2018 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Skierniewicach jako bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Z kolei z kwestionariusza wywiadu alimentacyjnego wynika, że jej dochód stanowią: świadczenie rodzicielskie, zasiłek rodzinny, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz świadczenie wychowawcze – w sumie 1788 zł miesięcznie. Na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Skierniewicach z 12 lutego 2018 r., sygn. akt II RC 198/17, ma zasądzone alimenty w wysokości po 250 zł na dwoje dzieci – S. K. oraz J. K. Z zaświadczeń komornika znajdujących się w aktach niniejszej sprawy wynika, że podczas egzekucji, dłużnik (skarżąca) nie dokonał żadnej wpłaty. Natomiast pismami z 22 października 2018 r. p.o. Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Skierniewicach, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Skierniewice, informował skarżącą, że decyzją z 22 października 2018 r. zostało przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 250 zł na każde z dzieci, informując przy tym o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pomimo tego, skarżąca nie dokonała żadnej wpłaty.

Jak już wskazano powyżej, zła, czy też trudna sytuacja dochodowa, nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Natomiast zwrotność wypłacanych świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tej dziedzinie i nie może być postrzegana jako dodatkowa uciążliwość, czy kara, ale jako zwrot świadczenia, które zostało wypłacone na rzecz osoby uprawnionej przez organ właściwy wierzyciela, wskutek niedopełnienia obowiązku alimentacji, na co zasadnie wskazywał organ odwoławczy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, słuszne jest stanowisko organów administracyjnych i Sądu I instancji, że brak jest w niniejszej sprawie przesłanek do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie kwestionując trudnego położenia skarżącej, wskazać trzeba, iż ocena legalności zaskarżonych decyzji dokonana przez Sąd I instancji, jest prawidłowa. W rozpoznawanej sprawie nie występują żadne szczególne okoliczności uzasadniające rozstrzygnięcie zgodnie z oczekiwaniami dłużnika. W szczególności istotny jest fakt, że skarżąca jest w wieku aktywności zawodowej, wyuczony przez nią zawód informatyka pozwala wysnuć uzasadnione przypuszczenie, że przy odrobinie wysiłku i dobrej woli, znajdzie miejsce na rynku pracy. Z dokumentacji niniejszej sprawy nie wynika zaś, aby legitymowała się jakimkolwiek stopniem niepełnosprawności, co potencjalnie mogłoby być utrudnieniem w znalezieniu pracy, nie występują zatem czynniki ograniczające jej możliwości jako potencjalnego pracownika. Z tego też względu nie można było przyjąć, że aktualna sytuacja skarżącej przesądzała o braku możliwości spłaty zadłużenia. Skarżąca ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o odroczenie terminu płatności, a następnie rozłożenia należności na raty, czego nie uczyniła.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalenia faktyczne, dokonane w rozpoznawanej sprawie były wystarczające do wydania decyzji merytorycznej o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. O kosztach pomocy prawnej świadczonej przez pełnomocnika w ramach prawa pomocy orzeka wojewódzki sąd administracyjny ( art.254 § 1 p.p.s.a.).