Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 559/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 3 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 6 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 2 września 2008 r. M. M. złożyła wniosek o umorzenie odsetek od należności składkowych powstałych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, powołując się na trudną sytuację finansową i brak świadomości o obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...], odmówił M. M. umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: od 06/1999r. do 12/1999r., od 03/2000r. do 12/2000r., od 06/2001r. do 12/2002r., od 03/2003r. do 12/2003r., od 03/2006r. do 06/2006r., od 10/2006r. do 08/2007r. w łącznej kwocie 5.418,00zł W toku postępowania ustalono, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą w okresie od dnia 01 maja 1995 r. do dnia 02 października 2007r. W dniu 02 marca 2009r. Zakład wydał decyzję, określającą wysokość nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/1999r. do 12/1999r., od 03/2000r. do 12/2000r., od 06/2001r. do 12/2002r., od 03/2003r. do 12/2003r., od 03/2006r. do 06/2006r., od 10/2006r. do 08/2007r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] po rozpoznaniu wniosku M. M. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał decyzję z dnia [...] kwietnia 2009r. w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 grudnia 2009 r. (sygn. akt III SA/Po 798/09), po rozpoznaniu skargi M. M. wniesionej od wskazanych wyżej decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2009r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) odmówił M. M. umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: od 06/1999r. do 12/1999r., od 03/2000r. do 12/2000r., od 06/2001r. do 12/2002r., od 03/2003r. do 12/2003r., od 03/2006r. do 06/2006r., od 10/2006r. do 08/2007r. w łącznej kwocie 5.418,00 zł. Decyzją z [...] października 2010 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2010r.,

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 23 lutego 2011 r. (sygn. akt III SA/Po 791/00), po rozpoznaniu skargi M. M. wniesionej od wskazanych wyżej decyzji ponownie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2009r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ nie zrealizował w pełni wytycznych wskazanych w wyżej wskazanym wyroku z dnia 30 grudnia 2009 r. wydanym w sprawie III SA/Po 798/09 , przede wszystkich w zakresie ustalenia szczegółowych wydatków strony ponoszonych na wspólne gospodarstwo domowe, spłacanie zobowiązań finansowych oraz możliwości zakupu leków. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2010r. wskazano, że dochód rodziny skarżącej

(wnioskodawczyni i syna) wynosi w łącznie 3.425,07 zł netto (emerytura 1.358,38 zł brutto, umowa zlecenia 600 zł brutto, dochód syna – 2.534,79 zł brutto ), a wydatki ogółem – 1.977,05 zł, wobec czego ustalono dochód na członka rodziny w kwocie 724,01 zł. Z uzasadnienia tej decyzji nie wynika jednak precyzyjnie, jakie konkretnie wydatki strony składają się na te kwotę. Nie pozwala to zaś na pełną ocenę legalności decyzji. Nie wiadomo bowiem, które wydatki na zaspokojenie bieżących niezbędnych potrzeb zostały przez organ uwzględnione i w jakiej wysokości, które ewentualnie pominięto i dlaczego. Organ tylko ogólnie wskazał, że wydatki z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego, spłat zaciągniętych kredytów i zakupu leków wynoszą 1.977,05zł. Bardziej szczegółowa analiza miesięcznych dochodów i wydatków została dokonana przez pracownika organu w piśmie z dnia 31 maja 2010r.. (k. 640), jednakże nie zawarto jej w uzasadnieniu decyzji, naruszając przez to art. 107 § 3 i art. 11 kpa oraz wytyczne zawarte wyroku Sądu. Sąd natomiast wyraźnie zwrócił uwagę w wyroku z dnia 30 grudnia 2009r., iż to organ administracji publicznej ma dokonywać ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej, co winno znajdować odpowiednie odzwierciedlenie w treści wydawanej decyzji administracyjnej i jej uzasadnienia ( szczególnie w przypadku decyzji uznaniowej). Zdaniem Sądu, w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2010r. nie odniósł się w zasadzie do zarzutów strony, podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy

Zakład podał, że zobowiązana uzyskuje emeryturę w kwocie 1.364,15 zł brutto oraz wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w kwocie 449,52 zł netto. Posiada zobowiązania wobec banków w kwocie 1.494,89 zł, a potrącenia ze świadczenia emerytalnego w ramach egzekucji własnej prowadzonej przez ZUS wynoszą kwotę 341,03zł. Nie dokonano natomiast jakiegokolwiek zestawienia wydatków ponoszonych miesięcznie przez M. M., ani nie porównano dochodów z wydatkami na zaspokojenie niezbędnych potrzeb rodziny. Utratę pracy przez P. M. organ uznał za okoliczność, która nie wpłynęła na zmianę decyzji w sprawie odmowy umorzenia odsetek (k. 724). Jednocześnie jednak Zakład nie uzasadnił wyczerpująco swojego stanowiska w tej kwestii. Nie dokonał analizy budżetu wnioskodawczyni i jej syna w odniesieniu do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego już wcześniej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Z tego też względu, zadaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji realnie nie spełniało wymagań z art. 107 § 3 kpa i zasady przekonywania określonej w art. 11 kpa. Nie było tym bardziej realizacją wytycznych Sądu. Wobec powyższego Sąd uznał, że organ nie dokonał w istocie dokładnych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącej, w tym w szczególności odnośnie uzyskiwanych dochodów, koniecznych wydatków oraz relacji pomiędzy tymi wielkościami, które umożliwiają ocenę, czy sytuacja materialna i życiowa zobowiązanej pozwala i w jakim zakresie na zapłatę zaległych należności. W uzasadnieniach obu decyzji stwierdzono, że strona nie udowodniła okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie odsetek ze względu na ważny interes zobowiązanej z pominięciem ( wbrew wyraźnym wytycznym Sądu z dnia 30 grudnia 2009r.) szczegółowych ustaleń w zakresie sytuacji, głównie majątkowej skarżącej i jej analizy z punktu widzenia możliwości płatniczych oraz konieczności zaspokojenia potrzeb bytowych. Zakład ponownie rozpoznając wniosek ograniczył się jedynie do wskazania wysokości otrzymywanej przez M. M. emerytury i wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia. Nie wyjaśnił zaś precyzyjnie jakie są konkretne wydatki strony (w tym na leczenie) i w powyższym zakresie uzasadnienie z dnia [...] października 2010r. jest jeszcze bardziej lakoniczne niż uzasadnienie decyzji z dnia [...] czerwca 2010r. Organ nie dokonał więc ostatecznie wyczerpujących ustaleń i nie uzasadnił rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej poprzez zestawienie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków koniecznych dla utrzymania siebie i syna, który utracił pracę i źródło dochodu, jak również nie rozważył tych okoliczności z punktu widzenia przesłanek umorzenia, w szczególności przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia, do której nawiązywała strona skarżąca. W ten sposób ponownie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa i art. 11 kpa, jak również art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie miał na względzie poczynione wyżej uwagi i rozważania. Wykona wytyczne Sądu, a w szczególności dokona wnikliwej i rzetelnej oceny stanu faktycznego biorąc pod uwagę wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne. Zakład uzasadni decyzje w sposób, pełny i logiczny, właściwie motywując swoje stanowisko, realizując przy tym zasadę przekonywania, co z kolei umożliwi ewentualną pełną kontrolę legalności rozstrzygnięcia.

Jednocześnie za niezasadny Sąd uznał zarzut strony skarżącej dotyczący konieczności rozważenia możliwości umorzenia należności w postaci składek, wskazując, że wniosek wszczynający przedmiotowe postępowanie administracyjne dotyczył wyłącznie umorzenia odsetek od należności głównych, (tj. od składek na ubezpieczenie zdrowotne). Wniosek strony z dnia 29 sierpnia 2009 r. ( k. 6 akt ) zakreślał wobec tego granice niniejszej sprawy, wiążące Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], decyzją z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...], wydana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) odmówił M. M. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od 07/1999r. do 12/1999r., od 03/2000r.do 05/2000r., 07/2000r., od 09/2000r.do 10/2000r.,12/2000r., 07/2001r., 02/2002., od 06/2002r. do 08/2002r.,03/2003r., od 05/2003 do 12/2003r., od 03/2006 do 06/2006r., od 10/2006 do 08/2007 w łącznej kwocie 6.244,33zł, w tym z tytułu:- składek – 4.017,83zł- odsetek liczonych na dzień 2.09.2008r. – 1928,00zł- kosztów upomnień – 298,50zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że M. M. pismem z dnia 9 września 2011r rozszerzyła swój wniosek złożony w dniu 2 września 2008r. i domaga się obecnie umorzenia całości należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami, wskazując, że w związku z prowadzoną przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych egzekucją należności z emerytury, nie ma możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb socjalno – bytowych.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, powołanego w uzasadnieniu decyzji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych poczynił następujące ustalenia.

M. M. w okresie od 1 maja 1995r. do 2 października 2007r. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie naprawa i montaż sprzętu RTV, organizowanie imprez kulturalno rozrywkowych, punkt małej gastronomii, handel obwoźny artykułami przemysłowymi w tym książkami oraz artykułami spożywczymi na targowiskach całego kraju, bar "A", na podstawie wpisu do ewidencji Urzędu Miasta [...]. W okresie prowadzenia działalności zatrudniała pracowników.

Decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2007r. wskazana wyżej działalność została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej.

W dniu 25 lipca 2008r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...] wydał wobec M. M. decyzję wymierzającą składki na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od 06/1999r. do 12/1999r., od 03/2000r. do 12/2000r., od 06/2001r. do 12/2001r/, od 01/2002r. do 12/2002r., od 03/2003r. do 12/2003r., od 03/2006r. do 12/2006. , od 01/2007r. do 08/2007r.

W dniu [...] marca 2009r Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...] wydał decyzje określającą M. M. wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od 06/1999r. do 12/1999r., od 03/2000r. do 12/2000r., od 06/2001r. do 12/2001r/, od 01/2002r. do 12/2002r., od 03/2003r. do 12/2003r., od 03/2006r. do 12/2006. , od 01/2007r. do 08/2007r.

Wskazane wyżej decyzje uprawomocniły się, wobec czego M. M. została zobowiązana do spłaty należności wynikających z ww. decyzji.

W związku z nieopłaceniem składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od 07/1999r. do12/1999r., od 03/2000r. do 05/2000r., 07/2000r., od 09/2000r. do 10/2000r.,12/2000r.,07/2001r., 02/2002r., od 06/2002r. do 08/2002r., 03/2003r., od 05/2003r. do 12/2003r., od 03/2006 do 06/2006r., od 20/2006r. do 08/2007 wszczęto wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne mające na celu realizację należności. W dniu 14 kwietnia 2009r. dokonano zajęcia świadczenia emerytalno – rentowego. Egzekucja jest skuteczna i w jej wyniku ze świadczenia potrącana jest kwota 356,07zł.

Jak dalej ustalił organ, M. M. uzyskuje dochód z emerytury w kwocie 1196,10zł netto. Z otrzymywanego świadczenia jest dokonywane potrącenie egzekucyjne w wysokości 356,07zł. Po potrąceniach do wypłaty pozostaje kwota 840,03zł. Dodatkowo M. M. otrzymuje dochód z tytułu umowy o dzieło w kwocie 514,00zł netto. Nie korzysta z Pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...]. Zamieszkuje w mieszkaniu należącym do syna P. M., które uzyskał od niej na podstawie umowy darowizny. Prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. M. M. udokumentowała stałe wydatku ponoszone w związku z utrzymaniem i z tytułu opłat za usługi telekomunikacyjne – 123,09zł, opał – 80,00zł, energię elektryczną za okres od 08.04.2011r. do 07.06.2011r. – 158,27zł. Według oświadczenia, stałe miesięczne wydatki wynoszą: na TV – 39,90zł i opał – 83,33zł.

Faktura za gaz – 150,01zł oraz opłata za mieszkanie – 297,88zł. wystawione zostały na P. M. Ustalone stałe wydatki miesięczne z tytułu opłat wynoszą łącznie 322,13zł. M. M. ponosi również stałe wydatki w kwocie 287,72zł miesięcznie, wynikające ze spłaty długoterminowych zobowiązań cywilnoprawnych.

W okresie od 01.04.2011r. do 12.09.2011r. poniosła również koszty związane z leczeniem w wysokości 382,60zł, co daje średnio miesięcznie około 63,80zł.

M. M. oświadczyła również, że posiada zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów i płaci na rzecz "A" SA ratę miesięczną w wysokości 700,00zł i na rzecz "B" ratę miesięczną w wysokości 212,72zł

Posiada również zadłużenie na rzecz "C", które spłaca w ratach miesięcznych po 136,00zł oraz debet na rachunku rozliczeniowym w "D" w wysokości 4.500,00zł, które spłaca w ratach po 135,00zł miesięcznie. Jak wskazał jednak organ, zobowiązana nie potwierdziła posiadania aktualnie powyższych zobowiązań oraz ich spłaty. M. M. posiada ponadto zadłużenie z tytułu karty kredytowej w "E" S.A. w wysokości 1415,86zł, które spłaca w ratach po 75,00zł miesięcznie oraz w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo –Kredytowej w wysokości 12.171,55zł, wynikające z zajęcia komornika sądowego oraz na rachunku IKS w wysokości 1999,97zł.Należności na rzecz Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej dochodzone są egzekucyjnie poprzez zajęcie świadczenia emerytalno – rentowego.

Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, Zakład uznał, że nie zachodzą w przedmiotowej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. M. M. posiada bowiem dochód z emerytury oraz zawartej umowy o dzieło, z których można w drodze egzekucji uzyskać środki finansowe na spłatę należności. Egzekucja należności jest skuteczna. Dokonywane są na poczet zaległości potrącenia w wysokości 356,07zł z otrzymywanego świadczenia, wobec czego, jak wskazał organ, Zakład posiada realne możliwości zaspokojenia swoich należności. W ocenie Zakładu M. M. nie wykazała również okoliczności pozwalających na umorzenie należności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. M. M. uzyskuje dochody z emerytury oraz z tytułu umowy o dzieło w łącznie kwocie 1354,03zł netto miesięcznie, po dokonanych potrąceniach egzekucyjnych. Zamieszkuje w mieszkaniu należącym do syna. Ma ustanowioną służebność mieszkania, polegającą na korzystaniu z całego ogrzanego i oświetlonego lokalu mieszkalnego. Prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.

W trakcie postępowania wskazała, że ponosi stałe wydatku miesięczne w wysokości 1094,23zł, z tym że udokumentowała stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem jedynie w wysokości 322,13zł..Udokumentowała również wydatki związane z leczeniem, średnio miesięcznie około 63,80zł.

Nie korzysta z żadnej pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej Rodzinie.

W dniu 26 września 2011r. syn zobowiązanej P. M. oświadczył, że w związku z utratą przez niego pracy od dnia 1 października 2011r. M. M. będzie ponosiła w pełnej wysokości koszty związane z utrzymaniem i zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, tj. czynsz, gaz, prąd, żywność Jak wskazał jednak organ, P. M. nie określił wysokości udzielonego przez M. M. wsparcia, nie wskazał na jakiej zasadzie będzie świadczyła pomoc finansową w regulowaniu ciążących na nim zobowiązań. M. M. ma ustanowioną służebność mieszkania bez warunku ponoszenia opłat lub częściowej partycypacji w wydatkach. M. M. nie przedłożyła dowodów z których wynika, że posiada zadłużenia i reguluje zobowiązania wobec [...] SA , [...] SA, oraz [...].

Nie przedłożyła również żadnej aktualnej dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. M. zarzuciła, że organ nie ustalił i nie ocenił w sposób rzetelny jej sytuacji materialnej i finansowej. Okoliczności, które zostały zbadane były interpretacją obecnego stanu materialno – finansowego, a nie stanu z dnia 29.08.2008r., którego wniosek dotyczył. Interpretacja obecnego stanu materialno – finansowego, zdaniem odwołującej, jest zbędna z uwagi na fakt wyegzekwowania przez ZUS prawie całej kwoty zaległości.

Decyzją z dnia [...] marca 2012r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych – działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy systemie dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji, oceniając całokształt materiału dowodowego, w tym odnosząc się dodatkowo do pisma M. M. z dnia z dnia 17 lutego 2012r., zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz dodatkowych dokumentów złożonych przez stronę, organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności., jak również nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład ponownie wskazał , że M. M. uzyskuje dochody z tytułu emerytury w kwocie 1.196,10zł netto oraz z tytułu umowy o dzieło w kwocie 514,00zł. netto., łącznie po dokonanych potrąceniach egzekucyjnych 1354,03zł netto miesięcznie, Prowadzona jest wobec niej skuteczna egzekucja należności, w wyniku której z uzyskiwanego świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 356,07zł miesięcznie. Zamieszkuje w mieszkaniu należącym do syna. Ma ustanowioną służebność mieszkania, polegającą na korzystaniu z całego ogrzanego i oświetlonego lokalu mieszkalnego. Nie prowadzi z synem wspólnego gospodarstwa domowego, zatem utrzymuje się sama z dochodów uzyskiwanych z tytułu pobieranej emerytury i wykonywanej umowy o dzieło. Z załączonego w dniu 24 lutego 2012r. zaświadczenia Prezydenta Miasta [...] zaświadczenia wynika, że syn M. M. P. M. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako bezrobotny od dnia 6 lutego 2012r. i będzie pobierał zasiłek dla bezrobotnych w okresie od 16 lutego 2012r. do 7 lipca 2012r. w wysokości 80%., z czego wynika, że syn uzyskał własne źródło dochodów. Ustalone w toku postępowania udokumentowane stałe wydatki miesięczne strony wynoszą 322,13zł.Udokumentowane koszty związane z leczeniem wynoszą średnio miesięcznie 63,80zł..Jak wskazał Zakład, M. M. nie przedłożyła żadnej aktualnej dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia, wskazującej na konieczność stałego przyjmowania leków. M. M. nie korzysta z żadnej pomocy finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. M. wniosła o uchylenie obu wskazanych wyżej decyzji, ukaranie organu z powodu bezczynności oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Skarżąca wskazała, że Zakład ponownie w sposób lakoniczny wyjaśnił motywy podjęcia zaskarżonych decyzji. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób ogólny i nierzetelny. Zakład nie określił, którym z dowodów dał wiarę, a którym nie i dlaczego. Skarżąca podniosła, że do czasu decyzji ZUS o zajęciu egzekucyjnym wywiązywała się ze swoich zobowiązań cywilnoprawnych. Obecnie zobowiązania te spłacane są nieterminowo i gównie dzięki wsparciu rodziny.

W trakcie prowadzonego postępowania dostarczone zostały dokumenty, m.in. historii chorób, badań lekarskich oraz potrzebnych leków, którym Zakład nie dał wiary. Zakład, jak zarzuciła skarżąca, nie pofatygował się o ewentualną opinię lekarską, która w oparciu o przekazane dokumenty zweryfikowałaby jej stan zdrowia oraz pozwoliłaby rozpatrzyć umorzenie należności na podstawie art. 28 § 3 ustawy. Skarżąca zarzuciła, że Zakład nie zastosował się przy ponownym rozpatrzeniu sprawy do wyroku Sądu, a tym samym w rażący sposób zlekceważył ocenę prawną zawartą w jego uzasadnieniu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa , jak wskazano wyżej, była już przedmiotem orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który kolejno wyrokami z dnia 30 grudnia 2009 r. ( sygn. akt III SA/Po 798/09 ) oraz 23 lutego 2011 r. ( sygn. akt III SA/Po 791/00) uchylał decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydane w wyniku rozpoznania wniosku M. M. z dnia 2 września 2008 r. o umorzenie odsetek od należności składkowych powstałych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej.

W związku z powyższym , w przedstawionym wyżej zakresie, Sąd rozpoznając przedmiotową sprawę ponownie, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 zm.) związany jest oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania, wyrażonymi w ww. orzeczeniu sądu administracyjnego.

W wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 23 lutego 2011 r. ( sygn. akt III SA/Po 791/00 Sąd uznał, że organ nie dokonał dokładnych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącej, w tym w szczególności odnośnie uzyskiwanych dochodów, koniecznych wydatków oraz relacji pomiędzy tymi wielkościami, które umożliwiają ocenę, czy sytuacja materialna i życiowa zobowiązanej pozwala i w jakim zakresie na zapłatę zaległych należności. Zakład rozpoznając wniosek ograniczył się jedynie do wskazania wysokości otrzymywanej przez M. M. emerytury i wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia. Nie wyjaśnił zaś precyzyjnie, jakie są konkretne wydatki strony (w tym na leczenie) .

Organ nie dokonał wyczerpujących ustaleń i nie uzasadnił rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej poprzez zestawienie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków koniecznych dla utrzymania siebie i syna, który utracił pracę i źródło dochodu, jak również nie rozważył tych okoliczności z punktu widzenia przesłanek umorzenia, w szczególności przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona wnikliwej i rzetelnej oceny stanu faktycznego, biorąc pod uwagę wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne. Zakład uzasadni decyzje w sposób, pełny i logiczny, właściwie motywując swoje stanowisko, realizując przy tym zasadę przekonywania, co z kolei umożliwi ewentualną pełną kontrolę legalności rozstrzygnięcia. Jednocześnie za niezasadny Sąd uznał zarzut strony skarżącej dotyczący konieczności rozważenia możliwości umorzenia należności w postaci składek, wskazując, że wniosek wszczynający przedmiotowe postępowanie administracyjne dotyczył wyłącznie umorzenia odsetek od należności głównych, (tj. od składek na ubezpieczenie zdrowotne). Wniosek strony z dnia 29 sierpnia 2009 r.

(k. 6 akt) zakreślał wobec tego granice niniejszej sprawy, wiążące Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, w ponownie przeprowadzonym postępowaniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił powyższe wskazania zawarte w wyroku z dnia z dnia 23 lutego 2011 r.

Jak prawidłowo ustalił i ocenił organ, w przypadku skarżącej nie zachodzą przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) zwanej dalej u.s.u.s. W wyroku z dnia 23 lutego 2011 r. Sąd wskazał, że w przypadku M. M. nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w tym zakresie nie nastąpiła w przedmiotowej sprawie istotna zmiana stanu faktycznego. M. M. posiada dochód z emerytury oraz zawartej umowy o dzieło, z których można w drodze egzekucji uzyskać środki finansowe na spłatę należności. Egzekucja należności jest skuteczna. Dokonywane są na poczet zaległości potrącenia w wysokości 356,07zł z otrzymywanego świadczenia, wobec czego, jak wskazał organ, Zakład posiada realne możliwości zaspokojenia swoich należności.

Zdaniem Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych również za zasadne należało uznać stanowisko organu dotyczące braku podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia skarżącej zaległych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W myśl tego przepisu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b ww. przepisu u. s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokonując oceny sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej w świetle wskazanego wyżej przepisu, organ prawidłowo wziął pod uwagę to , że skarżąca M. M. uzyskuje dochody z tytułu emerytury w kwocie 1.196,10zł netto oraz z tytułu umowy o dzieło w kwocie 514,00zł. netto., łącznie, po dokonanych potrąceniach egzekucyjnych 1354,03zł netto miesięcznie, Prowadzona jest wobec niej skuteczna egzekucja należności, w wyniku której z uzyskiwanego świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 356,07zł miesięcznie. Zamieszkuje w mieszkaniu należącym do syna. Ma ustanowioną służebność mieszkania polegającą na korzystaniu z całego ogrzanego i oświetlonego lokalu mieszkalnego. Nie prowadzi z synem wspólnego gospodarstwa domowego, zatem utrzymuje się sama z dochodów uzyskiwanych z tytułu pobieranej emerytury i wykonywanej umowy o dzieło. Z załączonego w dniu 24 lutego 2012r. zaświadczenia Prezydenta Miasta [...] zaświadczenia wynika że syn M. M. P. M. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako bezrobotny od dnia 6 lutego 2012 r. i będzie pobierał zasiłek dla bezrobotnych w okresie od 16 lutego 2012r. do 7 lipca 2012r. w wysokości 80%., z czego wynika, że syn skarżącej uzyskał własne źródło dochodów. Ustalone w toku postępowania udokumentowane stałe wydatku miesięczne strony wynoszą 322,13zł. Udokumentowane koszty związane z leczeniem wynoszą średnio miesięcznie 63,80zł..Jak wskazał Zakład M. M. nie przedłożyła żadnej aktualnej dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia wskazującej na konieczność stałego przyjmowania leków. M. M. nie korzysta z żadnej pomocy finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie.

W świetle powyższych ustaleń za bezzasadny Sąd uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, polegający na braku uwzględnienia i braku prawidłowej oceny okoliczności przedmiotowej sprawy. Organ w sposób prawidłowy uwzględnił i ocenił okoliczności i dokumenty przedłożone przez skarżącą w toku postępowania, zaś wnioski, jakie wyprowadził z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów, jaką dysponuje organ w postępowaniu administracyjnym.

Dokonując analizy stanowiska organu należy również zauważyć, że organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącej.

Pismem z dnia 17 sierpnia 2011. zwrócił się do skarżącej o przedłożenie wszystkich możliwych dokumentów, wskazanych w załączonym do pisma wykazie, potwierdzających jej sytuację materialno – bytową, wystąpił również do wielu instytucji z wnioskami o udzielenie stosownych informacji dotyczących m. in. stanu posiadania skarżącej. Natomiast skarżąca w odpowiedzi na ww. pismo poinformowała, że nie ma realnej możliwości , aby uzyskać dokumenty wyszczególnione w wykazie w wymaganym czasie. Jak wskazała, nierzadko pozyskanie dokumentów może być związane z koniecznością dokonania opłaty, której nie jest wstanie ponieść. Ponadto takie dokumenty jak plany spłat i kwoty kredytów, koszty leków są niezmienne, a koszty zakupu opału ponoszone są wyłącznie w sezonie grzewczym. Skarżąca przedłożyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, oświadczenie o miesięcznych wydatkach w wysokości 1094,23zł miesięcznie, faktury dotyczące zakupu leków, fakturę za abonament, miesięczny, wymiar opłat za mieszkanie skierowany do P. M., wyciąg z karty kredytowej. W piśmie z dnia 17 lutego 2012r. skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie dostarczyć aktualnej dokumentacji o stanie zdrowia, gdyż pozyskanie takich zaświadczeń wiąże się z poniesieniem znacznych kosztów, co z uwagi na jej sytuację finansową nie jest możliwe. Wskazała , że jej obecna sytuacja finansowa nie pozwala jej na leczenie w specjalistycznych gabinetach lekarskich. Skarżąca dołączyła faktury na zakup leków. Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia, wymaga od zobowiązanej wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa zatem przede wszystkim na zobowiązanej, co jest zrozumiałe, biorąc pod uwagę, że wiedzę o stanie majątkowym i sytuacji rodzinnej zobowiązanej, tj. o okolicznościach, które stanowią podstawę do ewentualnego uwzględnienia wniosku o umorzenie należności, posiada sama zobowiązana. M. M., jak słusznie przyjął organ wykazała wydatki na utrzymanie i leki w wysokości wynikającej z przedłożonych w postępowaniu , wyżej wymienionych, dokumentów. Jednocześnie wyjaśniając, że pozyskanie dokumentów może być związane z koniecznością dokonania opłat, na które ja nie stać, skarżąca nie wykazała, że w istocie sytuacja taka wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Jak słusznie zaś wskazał organ, skarżąca nie przedkładając aktualnej dokumentacji lekarskiej dotyczącej stanu zdrowia i wskazującej na konieczność stałego przyjmowania leków nie wykazała jakie są konkretne i konieczne wydatki strony w tym zakresie. W ocenie Sądu, ma również rację organ , że konieczność regulowania przez skarżącą należności cywilnoprawnych, wynikających ze spłaty pożyczek i kredytów, nie zwalnia organu z obowiązku podejmowania działań zmierzający do wyegzekwowania zaległych składek.

Zdaniem Sądu zatem, materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie, jak prawidłowo ustalił Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie stanowił podstawy do uznania że skarżąca ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny.

Wobec powyższego, uznając że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, w tym należycie wypełnia wskazania zawarte w powołanym wyżej wyroku z dnia 23 lutego 2011 r., Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) oddalił skargę.