Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 904/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Podatek od środków transportowych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 138a par. 2, art. 138c par. 1, art. 138d par. 1,3-4, art. 138e par. 1-4, art. 138i par. 2, art. 145 par. 1-2, art. 168, art. 169 par. 1, art. 212, art. 214
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 06 lutego 2019r. sprawy ze skargi A Sp. jawna na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...], określił X. Sp. j. z siedzibą w [...] (dalej jako: "spółka" lub "skarżąca") zobowiązanie w podatku od środków transportowych za 2015 r. w wysokości [...] zł. Decyzja ta została doręczona spółce w dniu 18 czerwca 2018 r. (druk zpo, k. 17A, akt admin.).

Odwołanie od powyższej decyzji spółka wniosła za pośrednictwem publicznego operatora pocztowego w dniu 4 lipca 2018 r. (koperta, data stempla pocztowego, k. 20A akt admin.).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 i art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm. - w skrócie: "O.p."), stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania na wskazaną na wstępie decyzję Wójta Gminy [...].

W motywach rozstrzygnięcia SKO wskazało, że decyzja Wójta Gminy [...] z dnia [...] r. została skutecznie doręczona spółce w dniu 18 czerwca 2018 r., a zatem termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 2 lipca 2018 r. Tymczasem odwołanie zostało złożone przez stronę dopiero w dniu 4 lipca 2018 r., a więc z uchybieniem terminu do jego wniesienia.

Ponadto SKO wskazało, że decyzja organu I instancji, oprócz spółce, została doręczona także radcy prawnemu T. K.. Doręczenie to, w ocenie SKO, było jednak bezskuteczne, gdyż spółka w sprawie zakończonej wydaniem ww. decyzji nie działała przez tego pełnomocnika. W tym kontekście zaznaczono, że r. pr. T. K. był pełnomocnikiem spółki w postępowaniu podatkowym dotyczącym podatku od środków transportowych za 2012 r. Stosowne pełnomocnictwo zostało złożone wraz z odwołaniem od decyzji dotyczącej podatku od środków transportowych za 2012 r. i było to pełnomocnictwo szczególne (pełnomocnictwo z dnia 14 lutego 2018 r. na formularzu PPS-1, złożone w sprawie [...]) i obejmowało reprezentowanie spółki w podstępowaniu dotyczącym decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] r. w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2012 r., w tym wniesienie odwołania od tej decyzji.

SKO podkreśliło, że udzielenie przez spółkę pełnomocnikowi umocowania do reprezentowania jej przed organami podatkowymi nie wywiera automatycznie skutków we wszystkich sprawach prowadzonych przez organ. Dopiero skuteczne ustanowienie pełnomocnika przez złożenie do akt prawidłowego dokumentu pełnomocnictwa obliguje organ do dokonywania doręczeń według zasady określonej w art. 145 § 2 O.p. Złożenie dokumentu pełnomocnictwa do akt jednej z kilku spraw prowadzonych przez ten sam organ, nie zwalnia pełnomocnika z obowiązku załączenia takiego dokumentu do akt kolejnej sprawy. SKO zaznaczyło, że przepisy O.p. nie wyłączają możliwości złożenia pełnomocnictwa ogólnego, jednakże takie pełnomocnictwo nie zostało zgłoszone do Centralnego Rejestru Pełnomocnictw Ogólnych. W związku z powyższym SKO uznało, że w postępowaniu podatkowym dotyczącym określenia spółce zobowiązania z tytułu podatku od środków transportowych za 2015 r., strona nie działała przez pełnomocnika. Tym samym prawidłowe i skuteczne było doręczenie decyzji spółce w dniu 18 czerwca 2018 r. i od daty tego doręczenia należało liczyć termin do zaskarżenia decyzji.

W skardze z dnia [...] r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia SKO w P., zarzucając naruszenie:

1. art. 145 § 2 O.p. przez uznanie doręczenia radcy prawnemu T. K. za bezskuteczne,

2. art. 121 § 1 w zw. z art. 214 O.p. przez nieuznanie pouczenia strony o terminie do wniesienia odwołania przez organ I instancji za nieprawidłowe, co poskutkowało stwierdzeniem uchybienia przez stronę terminowi do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu skargi spółka stwierdziła, że była reprezentowana przez pełnomocnika w postępowaniu podatkowym za 2012 r., a organ I instancji uznał pełnomocnictwo przedłożone w tym postępowaniu za prawidłowe i skuteczne także w kolejnych postępowaniach podatkowych jej dotyczących, czego wynikiem było kierowanie wszelkich pism zarówno do pełnomocnika, jak i do spółki. We wszystkich tych sprawach spółka była faktycznie reprezentowana przez radcę prawnego, a niedołączenie dokumentu pełnomocnictwa szczególnego do prowadzenia sprawy dotyczącej aktualnej decyzji Wójta wynikało z braku określenia takiego wymogu ze strony organu I instancji, który we wszystkich postępowaniach traktował radcę prawnego jako prawidłowo umocowanego. Skarżąca traktowała też dokonywane do niej doręczenia jedynie jako przekazane do wiadomości. Nie miała powodów żeby poddawać w wątpliwość prawidłowość umocowania pełnomocnika, działała w zaufaniu do organów podatkowych. W ocenie spółki akt wadliwego doręczenia decyzji, z naruszeniem art. 145 § 2 O.p., nie może być utożsamiany z bezskutecznością doręczenia. Zdaniem skarżącej, trzeba odróżnić bezskuteczność doręczenia od doręczenia wprawdzie wadliwego, ale dokonanego. Doręczenie dokonane na rzecz radcy prawnego dotarło do strony i poskutkowało złożeniem przez nią odwołania od decyzji Wójta w terminie wskazanym w piśmie skierowanym do pełnomocnika. Nieuznanie doręczenia pełnomocnikowi za skuteczne jest więc nieprawidłowe, gdyż wywołuje ujemne skutki procesowe dla strony, która działała w oparciu o zaufanie do organów administracji.

Ponadto skarżąca stwierdziła, że z uwagi na treść art. 214 O.p. organ odwoławczy powinien uznać, że w związku z wadliwym poinformowaniem strony przez organ w piśmie do pełnomocnika o prawie do wniesienia odwołania w ciągu 14 dni od momentu doręczenia decyzji, odwołanie powinno zostać uznane za wniesione w terminie, nawet już po upływie terminu do wniesienia odwołania określonego osobno w piśmie przeznaczonym bezpośrednio dla strony.

W odpowiedzi na wniesioną skargę SKO w P. podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności zastosowania w okolicznościach faktycznych sprawy przepisu art. 228 § 1 pkt 2 O.p., który obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Wobec bezspornego faktu wniesienia przez skarżącą spółkę odwołania po upływie ustawowego terminu, główną oś sporu stanowiło zagadnienie braku umocowania radcy prawnego, któremu także wysłana została decyzja organu pierwszej instancji, do reprezentacji skarżącej spółki w sprawie dotyczącej zobowiązania w podatku od środków transportowych za 2015 r.

Tytułem wstępu wskazać należy, że instytucja pełnomocnictwa regulowana jest w dziale 3a rozdziału IV O.p. Przepisy tego działu dopuszczają cztery rodzaje pełnomocnictw: ogólne, szczególne albo do doręczeń (art. 138a § 2 O.p.), a także pełnomocnictwo do podpisywania deklaracji podatkowych, które tu nie znajduje zastosowania. Pełnomocnictwo wskazuje dane identyfikujące mocodawcę, w tym jego identyfikator podatkowy, dane identyfikujące pełnomocnika, w tym jego identyfikator podatkowy, a w przypadku nierezydenta - numer i serię paszportu lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość, lub inny numer identyfikacyjny, o ile nie posiada identyfikatora podatkowego, adres tego pełnomocnika do doręczeń w kraju, a w przypadku adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego - także jego adres elektroniczny (art. 138c § 1 O.p.). Ustanowienie, zmiana zakresu, odwołanie lub wypowiedzenie pełnomocnictwa szczególnego wywiera skutek od dnia zawiadomienia organu podatkowego (art. 138i § 2 O.p.).

Pełnomocnictwo ogólne upoważnia do działania we wszystkich sprawach podatkowych oraz w innych sprawach należących do właściwości organów podatkowych, przy czym zasadniczo może być zgłoszone tylko w formie dokumentu elektronicznego a informacja o jego udzieleniu jest umieszczana w Centralnym Rejestrze Pełnomocnictwo Ogólnych (art. 138d § 1, 3 i 4 O.p.).

Pełnomocnictwo szczególne upoważnia do działania we wskazanej sprawie podatkowej lub innej wskazanej sprawie należącej do właściwości organu podatkowego. Pełnomocnictwo szczególne może być udzielone na piśmie, w formie dokumentu elektronicznego lub zgłoszone ustnie do protokołu. Pełnomocnictwo szczególne udzielone na piśmie oraz zawiadomienie o jego zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu składa się do akt sprawy według wzoru określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 138j § 1 pkt 2 O.p., w oryginale lub jego notarialnie poświadczony odpis. Pełnomocnik może okazać oryginał lub notarialnie poświadczony odpis pełnomocnictwa szczególnego oraz zawiadomienie o jego zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu w celu sporządzenia przez organ podatkowy jego urzędowego odpisu i dołączenia do akt sprawy (art. 138e § 1-4 O.p.). Przepisy te stosuje się odpowiednio do pełnomocnictwa do doręczeń (art. 138f § 4 O.p.).

Powyższe regulacje zostały dodane do Działu IV O.p. na mocy ustawy zmieniającej z dnia 20 października 2015 r. (Dz. U. z 2015, poz. 1649) i weszły w życie częściowo z dniem 1 stycznia 2016 r., a częściowo z dniem 1 lipca 2016 r. W związku z faktem, że postępowanie podatkowe zostało w sprawie wszczęte postanowieniem z dnia 2 listopada 2017 r., nie ulega wątpliwości, że przytoczone wyżej przepisy znajdują zastosowanie w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu.

W kontekście poczynionych powyżej rozważań w pierwszej kolejności wskazać należy, że w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy brak jest informacji o udzieleniu przez skarżącą radcy prawnemu T. K. pełnomocnictwa ogólnego, także skarżąca nie powołuje się na tę okoliczność. W ocenie Sądu, z akt sprawy nie wynika także, aby skarżąca spółka była reprezentowana na podstawie pełnomocnictwa szczególnego. Jak bowiem jednoznacznie wynika z przywołanych powyżej przepisów, pełnomocnictwo szczególne składa się do akt danej sprawy i musi ono w swej treści wskazywać tę sprawę. Nie sposób jest więc przyjąć by pełnomocnictwo złożone do akt postępowania dotyczącego podatku od środków transportowych za 2012 r. mogło w sposób prawidłowy wskazywać na reprezentację skarżącej w postępowaniu za 2015 r. Już więc na tej podstawie dokument pełnomocnictwa z dnia 14 lutego 2018 r. udzielonego przez skarżącą radcy prawnemu T. K., złożonego w postępowaniu o innej sygnaturze, obejmującego swoim zakresem m.in. reprezentację przed organami administracji publicznej, uznać należy za niewywołujący skutków prawnych.

W realiach rozpoznawanej sprawy zaakcentowania wymaga, że złożenie dokumentu pełnomocnictwa do akt konkretnego postępowania podatkowego jest niezbędną przesłanką skuteczności umocowania pełnomocnika w tym postępowaniu. Dopiero z momentem dokonania tej czynności organy podatkowe mają obowiązek uwzględniać udział pełnomocnika w postępowaniu, w tym doręczać mu pisma adresowane do strony (por. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 1304/16 - wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwrócić należy uwagę, że także na gruncie uprzednio obowiązującego stanu prawnego, który nie zawierał tak szczegółowych wymagań dla skutecznego udzielenia pełnomocnictwa, w orzecznictwie wskazywano, że udzielenie pełnomocnictwa oraz jego zakres i treść, są uzależnione tylko od woli mocodawcy, zatem w przypadku złożenia organowi pełnomocnictwa ogólnego, niewskazującego konkretnej sprawy, organy podatkowe nie są legitymowane aby domniemywać w jakiej sprawie i w jakim zakresie honorować udział pełnomocnika. Przyjmuje się zatem z tych względów, że (...) aby organ mógł uwzględnić rzeczywistą wolę strony - do akt konkretnej sprawy musi być złożony dokument - oryginał lub urzędowo potwierdzony odpis pełnomocnictwa (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 3 listopada 2005 r., sygn. akt I SA/Wr 1591/04).

Do akt administracyjnych została dołączona kopia pisma organu I instancji z dnia 17 sierpnia 2018 r. skierowanego do SKO w innej sprawie, do którego Wójt Gminy [...] załączył kopię pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu dnia 21 września 2012 r., informując jednocześnie, że zostało ono przedłożone w sprawie nr [...], [...] (k. 193 i 194 akt admin.). Pełnomocnictwa tego również nie można uznać za umocowującego radcę prawnego do reprezentowania skarżącej w kontrolowanym postępowaniu. Udzielenie pełnomocnictwa jest czynnością sformalizowaną, szczegółowo regulowaną przez przepisy rangi ustawowej, uzupełnione wydanymi rozporządzeniami. Dokumentem pełnomocnictwa, w rozumieniu O.p., będzie więc wyłącznie dokument sporządzony na urzędowym formularzu. Pełnomocnictwo z dnia 21 września 2012 r., niewątpliwie nie mogło spełniać wymogu sporządzenia go w odpowiedniej formie, gdyż rozporządzenie regulujące wzór pełnomocnictwa szczególnego zostało wydane dopiero w dniu 28 grudnia 2015 r., a ogólnego w dniu 21 czerwca 2016 r. Nadto nie zostało złożone w postępowaniu podatkowym dotyczącym 2015 r.

Nie ulega wątpliwości, że w aktach sprawy nie znajduje się dokument pełnomocnictwa sporządzony w przepisanej formie, który mógłby wywoływać skutki prawne w postaci m.in. obowiązku doręczania pełnomocnikowi pism organu (art. 145 § 2 O.p.).

Na tym tle, zaznaczyć również należy, że z akt sprawy nie wynika, by pełnomocnik skarżącej składał w sprawie podania, powodując konieczność wezwania go przez organ o złożenie pełnomocnictwa, w przypadku jego niedołączenia. Sam natomiast dokument pełnomocnictwa nie jest podaniem w rozumieniu art. 168 O.p. i w związku z powyższym, nie stosuje się do niego przepisów regulujących uzupełnienie braków formalnych, tj. art. 169 § 1 i n. O.p. (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2017 r., sygn. akt I GSK 552/17). Wobec powyższego, organ nie miał obowiązku wzywania o złożenie pełnomocnictwa w przepisanej formie.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Sąd stwierdza, że w postępowaniu przed organem podatkowym dotyczącym podatku od środków transportowych za 2015 r. spółka nie działała przez pełnomocnika. Mimo tego, wydana przez organ I instancji decyzja, została przesłana zarówno do skarżącej, jak i do radcy prawego T. K.. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji po upływie terminu liczonego od dnia, w którym otrzymała decyzję, jednak w terminie liczonym od momentu otrzymania jej przez radcę prawnego. W ocenie Sądu, słusznym było uznanie przez SKO wniesienia tegoż odwołania za złożone po upływie terminu.

Mając na względzie stan faktyczny rozpoznawanej sprawy Sąd wskazuje, że w postępowaniu podatkowym zasadniczo nie funkcjonuje instytucja doręczania kilku podmiotom pisma przeznaczonego dla jednej strony. Jeśli strona działa w sprawie osobiście - pismo przeznaczone dla niej doręcza się tylko jej, jeśli zaś działa przez pełnomocnika – tylko pełnomocnikowi (art. 145 § 1 i 2 O.p.). Wszelkie terminy należy więc liczyć od momentu dokonania prawidłowego doręczenia. Jeśli natomiast doszło do pomyłki i pismo zostało przesłane także innej osobie, nie dochodzi do otwarcia nowego terminu do jego zaskarżenia, a doręczenie wadliwe ma wyłącznie walor informacyjny. Decyzja, jak wynika z art. 212 O.p., wiąże organ od chwili jej doręczenia. Raz skutecznie doręczona decyzja nie może być ponownie doręczana z tym samym skutkiem prawnym, nie mogą w stosunku do niej mieć zastosowania dwie różne daty początkowe i końcowe biegu terminu do wniesienia odwołania. Sprzeciwia się temu wymóg pewności obrotu prawnego i zasada związania organu decyzją od dnia jej doręczenia, zasady praworządności oraz zaufania do organów państwa (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 840/11).

W rozpoznawanej sprawie, nie ma wątpliwości, że strona działała samodzielnie i tym samym, w przypadku woli zaskarżenia decyzji wydanej przez organ I instancji, winna uczynić to w terminie 14 dni od momentu otrzymania decyzji. Na powyższe nie mają wpływu argumenty skarżącej, wskazujące na to, że Wójt Gminy [...], poprzez wysyłanie pism także radcy prawnemu, uznał reprezentację za skuteczną i nie wymagał przedłożenia dokumentu pełnomocnictwa, a strona działała w zaufaniu do organów podatkowych. Zauważyć bowiem należy, że tak jak wskazano wyżej, obowiązek złożenia pełnomocnictwa w sformalizowany sposób i przewidzianej formie wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Zarówno skarżąca, jak i radca prawny, który miał ją reprezentować, powinni zdawać sobie sprawę z przesłanek jakie zobowiązani są spełnić, chcąc w sposób skuteczny wykazać umocowanie do reprezentowania, mając przy tym świadomość, że nie składali do akt sprawy o sygnaturze [...] pełnomocnictwa.

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że dla oceny dochowania przez skarżącą terminu do wniesienia odwołania nie ma istotnego znaczenia okoliczność, że organ I instancji błędnie wysłał decyzję także do radcy prawnego. Termin do jej zaskarżenia należy niewątpliwie liczyć od momentu odebrania decyzji przez skarżącą, choć przyznać oczywiście należy, że ponowne doręczenie decyzji mogło wywoływać u adresata mylne przekonanie, iż od takiego doręczenia biegnie termin do wniesienia odwołania. Kwestia ta nie ma jednak znaczenia w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania (por. WSA w Warszawie w wyroku z dnia 16 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3148/05). Dla rozstrzygnięcia, czy odwołanie wniesiono w terminie nie jest istotne, czy uchybienie terminowi było przez stronę zawinione.

Należy także odnieść się do kwestii pouczenia o możliwości zaskarżenia decyzji organu pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 214 O.p., nie może szkodzić stronie błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skargi do sądu administracyjnego albo brak takiego pouczenia. Zauważyć jednak należy, że skarżąca, która otrzymała decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji, została prawidłowo pouczona o przysługującym jej prawie do wniesienia odwołania, zatem powyższy przepis nie został naruszony. Fakt, że w kolejnym egzemplarzu decyzji, wysłanej radcy prawnemu, również znalazła się taka informacja nie szkodził skarżącej, gdyż gdyby zastosowała się do pouczenia znajdującego się w otrzymanej na swój adres decyzji, mogła w sposób skuteczny ją zaskarżyć. Skarżąca była więc w posiadaniu doręczonej jej decyzji, z której pouczenia wynikało, że może ją zaskarżyć do dnia 2 lipca 2018 r., oraz drugiego egzemplarza decyzji, wysłanego do osoby, która nie była w sprawie umocowana, z którego wynikał termin zaskarżenia - dnia 4 lipca 2018 r. Skarżąca nie może się więc powoływać na nieprawidłowe pouczenie, skoro, jak wyjaśniono wyżej, powinna mieć świadomość, że w tej sprawie nie ustanowiła pełnomocnika, a kierowana do radcy prawnego korespondencja jest jedynie wynikiem błędu organu. Uznanie bowiem, że umocowanie pełnomocnika w tej sprawie było wadliwe, jednocześnie implikuje wniosek, że cała kierowana do niego korespondencja również nie miała charakteru wiążącego dla skarżącej. Zarówno przesłana na jego adres decyzja, jak i znajdujące się w niej pouczenie nie wywoływało skutków prawnych.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 w związku z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).