Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 735/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2020-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: § 26 ust. 1 i ust. 5 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 370
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. (Dz. U. poz. 370  z późn. zm.).
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 487 art. 47  ust. 2
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich  przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk- Wiśniewska (spr.) Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Asesor WSA Damian Bronowicki Protokolant Referent stażysta Monika Pasich po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie płatności ekologicznej na 2018 rok 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] roku nr [...], w całości. 2. Zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego K.K. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarżący K.K. (dalej zwany Stroną, Skarżącym) złożył skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARIMR [...] (dalej zwanego DOR ARMIR, organ odwoławczy) z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...]. Zaskarżona decyzja utrzymywała w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMIR [...] (dalej zwanego Kierownikiem, organem I instancji) z dnia [...] kwietnia 2019 r. w sprawie odmowy przyznania płatności ekologicznej (PROW [...]) na rok 2018.

Zaskarżona decyzja została wydana w związku ze złożonym przez Skarżącego w dniu 15 czerwca 2018 r. do Biura Powiatowego ARiMR (dalej zwane Biuro) wniosku o przyznanie płatności ekologicznej (dalej zwana płatnością EKO) na rok 2018. We wniosku Strona zaznaczyła cel złożenia wniosku m.in. przejęcie zobowiązaniaekologicznego. Do przedmiotowego wniosku Strona dołączyła oświadczenie o kontynuowaniu realizacji zobowiązania ekologicznego (PROW [...]), do dnia 14 marca 2020 r., w związku z przejęciem posiadania gruntów w dniu [...] maja 2018 r. od M.M. (nr [...]) na których było realizowane zobowiązanie ekologiczne. Skarżący w przedmiotowym oświadczeniu wskazał, iż przejmuje zobowiązanie ekologiczne w zakresie pakietu 8.1, które było realizowane na działkach ewidencyjnych o numerach: [...] położonych w województwie [...].

Na podstawie powyższego oświadczenia o kontynuowaniu realizacji zobowiązania ekologicznego PROW [...] oraz złożonego wniosku, ustalono iż Skarżący deklaruje przejęcie zobowiązania ekologicznego w ramach wariantu: 8.1- Uprawy warzywne po okresie konwersji na powierzchni 22,04 ha.

Do przedmiotowego oświadczenia Strona dołączyła również:

- umowę dzierżawy gruntów zawartą w dniu [...].05.2018 r. pomiędzy K.F. - wydzierżawiającym, a Skarżącym - dzierżawcą. Przedmiotem dzierżawy stanowiły m.in. grunty rolne położone w województwie [...] nr [...].

Na wezwanie Kierownika Strona wyjaśniła, iż w przypadku działek rolnych nr [...] K.F. w dniu [...].05.2018 r. rozwiązał umowę dzierżawy z M.M. Następnie w dniu [...].05.2018 r. w/w działki na podstawie umowy dzierżawy zostały przekazane Skarżącemu.

Organ I instancji ustalił, iż Skarżący nie mógł przejąć w dniu [...].05.2018 r. od M.M. gruntów (nr [...] na których podjęte było zobowiązanie), ponieważ M.M. z uwagi, iż nie był w ich posiadaniu co wynika bezpośrednio z przedłożonego dokumentu - rozwiązanie umowy dzierżawy gruntu rolnego za porozumieniem stron w dniu [...].05.2018 r. Jednocześnie Kierownik analizując podjęte zobowiązania na przekazanych działkach ustalił, iż K.F. nie może przekazać zobowiązań ekologicznych na przekazanych umową dzierżawy z dnia [...].05.2018 r. działkach nr [...]. Uzasadniając powyższe organ I instancji wskazał, iż K.F. nie miał podjętego zobowiązania na w/w działkach tym samym przekazanie zobowiązań deklarowanych w złożonym wniosku było niemożliwe.

Organ I instancji w wyniku weryfikacji wniosku oraz zgromadzonego w sprawie materiału wydał Skarżącemu w dniu [...].04.2019 r. decyzję nr [...] w sprawie odmowy przyznania płatności ekologicznej (PROW [...]). Uzasadniając swoją decyzję organ I instancji wskazał, że odmowa przyznania płatności wynika z nie spełnienia warunków zawartych w § 26 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata [...] (dalej zwane rozporządzeniem RE).

Od decyzji organu I instancji Strona złożyła odwołanie. Następnie do DOR ARiMR wpłynęło pismo w którym Strona wniosła o przeprowadzenie na podstawie art.27 ust 2 ustawy PROW na etapie postępowania odwoławczego dowodu z porozumienia z dnia [...] maja 2018 r. dotyczącego umowy dzierżawy z dnia [...] maja 2018 r. zawartego pomiędzy K.F. (właścicielem), M.M. (dotychczasowym posiadaczem) i K.K. (nowym posiadaczem). Uzasadniając powyższe Strona wskazała, iż jej zdaniem dokumenty te stanowią swego rodzaju protokoły zdawczo-odbiorcze przedmiotowych działek. Co więcej zdaniem Strony dokumenty te usuwają wszelkie wątpliwości co do przeniesienia posiadania przedmiotowych działek rolnych, zaś potrzeba przedstawienia tych dokumentów wraz z dodatkowymi wyjaśnieniami powstała dopiero po zapoznaniu się przez odwołującego z motywem zawartym w uzasadnieniu decyzji. Do pisma dołączono dwa porozumienia z dnia [...].05.2018 r. dotyczące umów dzierżawy z dnia [...] maja 2018 r.

DOR ARIMR decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy decyzję organ I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie Strona odwołuje się od odmowy przyznania płatności ekologicznej PROW [...] wskazując, iż przejęła zobowiązanie ekologiczne zgodnie z przepisami zawartymi w rozporządzeniu RE m.in. § 26 ust 5. W związku z powyższym Strona wniosła o przyznanie płatności w zakresie złożonego żądania. Organ wskazał, że z analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że w dniu 15.06.2018 r. Strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności RE na rok 2018, który swym zakresem obejmował realizacje pakietu 8.1 Uprawy warzywne po okresie konwersji na powierzchni 22,04 ha. Jednocześnie co istotne w przedmiotowej sprawie Strona wskazała w sekcji 1 - Cel złożenia zaznaczyła m.in. przejęcie zobowiązania ekologicznego.

Z uwagi na cel złożenia wniosku organ odwoławczy wskazał, iż w przypadku przejęcia gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym płatność na rzecz przejmującego wynika bezpośrednio z regulacji zawartych w § 26 Rozporządzenia RE.

Dalej organ wskazał, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że Strona złożyła wniosek z celem przejęcia zobowiązania od M.M. wynika to z oświadczenia Strony - Oświadczenie o kontynuowaniu realizacji zobowiązania ekologicznego (PROW [...]), w związku z przejęciem posiadania gruntów w dniu [...] maja 2018 r. od M.M. (nr [...]) na których było realizowane zobowiązanie ekologiczne. Z uwagi na powyższą, informację analizując wskazania zawarte w § 26 Rozporządzenia RE organ odwoławczy wskazał, iż należy, sprawdzić czy przekazujący grunty miał podjęte zobowiązanie ekologiczne, czy doręczona została decyzja w sprawie o przyznaniu pierwszej płatności ekologicznej oraz czy nastąpiło przeniesienie zobowiązania ekologicznego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy czy innej umowy - potrzeba takiej analizy wynika z ust. 1 w/w paragrafu.

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego wszczętego na podstawie w/w wniosku w dniu [...].04.2016 r. Kierownik wydał M.M. decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW [...]). Natomiast zobowiązanie ekologiczne zostało ustalone - na powierzchni 22,12 ha. W roku 2017 jak wynika ze zgromadzonych dokumentów M.M. złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej w dniu 31.05.2017 r. natomiast decyzja w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW [...]) została wydana w dniu [...].03.2018 r.

Z uwagi na wskazane powyżej dokumenty - tj. decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW [...]) (pierwsza płatność w której ustalone zostało zobowiązanie ekologiczne) wydaną M.M. - w opinii organu II instancji istniała możliwość przejęcia przez Skarżącego zobowiązania od M.M. Zgodnie z § 26 ust 5 pkt 2 Rozporządzenia RE, poświadczeniem przeniesienia posiadania gruntów, które Strona winna złożyć wraz z wnioskiem o przyznanie płatności ekologicznej z celem przejęcia zobowiązania ekologicznego oraz oświadczeniem wynikającym z § 26 ust 5 pkt 2 Rozporządzenia RE, jest umowa sprzedaży lub inna umowa w wyniku której, zostało na Skarżącego przeniesione posiadanie gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym podjętym przez rolnika, który był dotychczasowym posiadaczem tych gruntów.

W tym miejscu w kontekście powyższego podkreślenia wymaga, iż prawo do płatności ekologicznej (EKO) jest prawem o charakterze publicznoprawnym, kształtowanym decyzją administracyjną. Nie może być więc przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Prawo do płatności ekologicznej jest ściśle związane z gospodarstwem rolnym, służy realizacji określonych celów dotyczących gospodarstwa rolnego, stąd też przeniesienie tego prawa na inny podmiot możliwe jest tylko w tych przypadkach, w których przepisy dotyczące tej płatności przewidują taką możliwość. Możliwość taką przewiduje ust 5 pkt 2 § 26 wskazując zależność osoby przenoszącej zobowiązanie w stosunku do osoby przejmującej podjęte zobowiązanie.

Podkreślenia wymaga fakt, iż realizacja zobowiązań ekologicznych z racji charakteru zadań określonych do wykonywania przez rolników jest nierozerwalnie związana z gruntem rolnym, na którym zobowiązania te są realizowane. Przeniesie zobowiązań ekologicznych jest konsekwencją przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części, a nie odwrotnie i zgodnie z przepisem § 26 Rozporządzenia RE następuje w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy.

Organ II instancji wskazał, że mając na uwadze przepisy regulujące przeniesienie posiadania określone w § 26 ust 1 oraz ust 5 pkt 2 Rozporządzenia RE oraz art. 47 ust. 2 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005, stwierdzić należy, że aby doszło do przejęcia zobowiązania ekologicznego przez beneficjenta powinny zostać spełnione następujące warunki:

- przejęcie zobowiązania powinno nastąpić wraz z przeniesieniem faktycznego użytkowania działek rolnych, do których przyznano płatność ekologiczną,

- podstawą przeniesienia posiadania działek rolnych powinna być umowa (sprzedaży, dzierżawy lub inna) zawarta między stronami przekazującą i przejmującą zobowiązanie,

- przekazanie działek rolnych i zobowiązania powinno nastąpić od tej samej osoby,

- przejmującym (grunty i zobowiązanie realizowane na tych samych działkach) powinna być jedna osoba.

Ponadto organ wskazał, że zobowiązanie ekologiczne musi być realizowane w sposób ciągły i nieprzerwany.

Mając na uwadze opisane powyższe zależności dotyczące przeniesienia posiadania zobowiązania jak i działek rolnych na których jest ono realizowane ze zgromadzonych w sprawie dokumentów:

- umowa dzierżawy gruntów zawartą w dniu [...].05.2018 r. pomiędzy K.F.

(wydzierżawiającym), a Skarżącym - dzierżawcą,

- oraz porozumienia zawartego w dniu [...].05.2018 r. dotyczącego umowy dzierżawy z dnia [...] maja 2018 r. zawartego pomiędzy K.F. (właścicielem), M.M. (dotychczasowym posiadaczem) i Skarżącym (nowym posiadaczem); wynika, iż przekazanie działek ewidencyjnych nr [...] położonych w województwie [...] - bez podjętego zobowiązania - nastąpiło między Skarżącym a M.M.

Zdaniem organu II instancji na podstawie § 26 ust. 5 pkt 1 oraz ust. 5 pkt 2 Rozporządzenia RE prawidłowe przekazanie zobowiązań w przypadku stanu opisanego winno odbyć się w sposób następujący:

M.M. z uwagi, iż miał podjęte zobowiązanie na podstawie decyzji nr [...] w związku z wyzbyciem się działek nr [...] mógł jednocześnie przekazać zobowiązanie ekologiczne. Skuteczne przeniesienie posiadania w/w gruntów w dniu [...].05.2018 r. na rzecz K.F. pozwalało na jednoczesne przekazanie zobowiązania ekologicznego w/w osobie. Usankcjonowanie tego przejęcia wyniknąć mogło poprzez złożenia w ciągu 7 miesięcy wniosku o przyznanie płatności ekologicznej wraz z obligatoryjnym załącznikiem wskazanym w § 26 ust 5 pkt 1 rozporządzenia RE (oświadczenie złożone na formularzu udostępnionym przez Agencję) oraz umową § 26 ust 5 pkt 2 rozporządzenia RE (umowa o z której wynika, iż to na niego przekazane jest zobowiązanie podjęte przez M.M.). W następstwie prawidłowego przejęcia posiadania gruntów objętych zobowiązaniem K.F. miałby możliwość przekazania posiadania gruntów objętych zobowiązania Skarżącemu. Przekazanie/Przejęcie w w/w zakresie mogłoby nastąpić poprzez złożenie Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR wniosku o przyznanie płatności ekologicznej wraz z obligatoryjnym załącznikiem wskazanym w § 26 ust 5 pkt 1 rozporządzenia RE (oświadczenie złożone na formularzu udostępnionym przez Agencję) oraz umową § 26 ust 5 pkt 2 rozporządzenia RE (umowa o z której wynika, iż to na niego przekazane jest zobowiązanie podjęte przez Pana K.F.).

Organ wskazał, że w kontekście powyższego opisu oraz jak wynika ze zgromadzonego materiału K.F. nie przejął podjętego przez M.M. zobowiązania ekologicznego na przejętych działkach tym samym w opinii organu odwoławczego K.F. pomimo skutecznego przejęcia działek nr [...] nie miał możliwości przekazania zobowiązania ekologicznego ponieważ nie było one przez niego w żadnym momencie podjęte.

Z uwagi na powyższe ustalenia organ wskazał, iż z przedłożonych przez Stronę dokumentów wprost wynika, iż nie został spełniony warunek zawarty w przepisach prawa tj. przeniesienie posiadania gruntów objętych zobowiązaniem od rolnika który, miał podjęte dotychczasowe zobowiązanie oraz był w posiadaniu gruntów przekazywanych (M.M.) na nowego rolnika, który mógł podjąć takie zobowiązanie.

W związku z powyższym M.M. nie mógł przekazać zobowiązania Skarżącemu gdyż od dnia [...].05.2018 r. nie był w posiadaniu gruntów objętych zobowiązaniem. Ponadto przedstawione przez pełnomocnika Strony "Porozumienie zawarte w dniu [...].05.2018 dotyczące umowy dzierżawy" nie stanowi w ocenie DOR ARiMR umowy w rozumienia § 26 ust 5 pkt 2 rozporządzenia RE pozwalającego na przyjęcie, iż spełnione zostały wymagania prawne w zakresie przejęcia zobowiązania ekologicznego.

Ponadto K.F. nie może przekazać zobowiązań ekologicznych w związku umową dzierżawy z dnia [...].05.2018 r. działkach nr [...], ponieważ nie miał na nich podjętego zobowiązania ekologicznego.

W świetle ustalonych powyżej faktów DOR ARiMR działając jako organ odwoławczy potwierdził słuszność ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie przez Kierownika i stwierdził, iż Skarżącemu należało odmówić przyznania płatności ekologicznej (PROW [...]) na rok 2018.

W uzasadnieniu organ podkreślił, że zgodnie z § 26 ust 5 pkt 2 Rozporządzenia RE nie jest możliwe przeniesienie posiadania, a tym samym i zobowiązania w przypadku przekazania działek rolnych pomiędzy dotychczasowym dzierżawcą, a nowym dzierżawcą, bowiem skuteczne przejęcie zobowiązań rolnośrodowiskowych następuje wyłącznie w przypadku bezpośredniego fizycznego i prawnego przekazania posiadania gruntów pomiędzy przekazującym, a przejmującym. W tym przypadku skuteczne przejęcie zobowiązania nastąpiło by w sytuacji gdyby przekazywał je K.F. oczywiście w wyniku przejęcia ich zgodnie z prawem wynikającym m.in. z § 26 Rozporządzenia RE od M.M. w dniu [...].05.2018 r.

Na decyzję DOR ARiMR z dnia [...] sierpnia 2019 r. Strona działająca poprzez swojego pełnomocnika złożyła skargę. W skardze decyzji zarzucono:

1/ inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 27 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 ustawy PROW poprzez rozstrzygnięcie na niekorzyść Strony wątpliwości co do okoliczności faktycznych oraz poprzez dokonywanie ustaleń faktycznych wprawdzie na podstawie przedstawionych przez Skarżącego dokumentów, z których organ wyprowadza dowolne ustalenia, sprzeczne z logiką, zasadami doświadczenia życiowego tj. ustala, że doszło do pozbawienia posiadania zależnego tych gruntów M.M. (dotychczasowego dzierżawcę i beneficjenta) wraz z rozwiązaniem umowy dzierżawy z dniem [...] maja 2018 r. i wejście w posiadanie tych gruntów przez ich właściciela, a także następnie przeniesienie posiadania przez właściciela gruntów (K. F.) na rzecz Skarżącego w dniu [...] maja 2018 r. wraz z zawarciem przez te podmioty umowy dzierżawy, co zdaniem organu powoduje, że przerwanie ciągłości przejmowania zobowiązania ekologicznego;

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

a) naruszenie § 26 rozporządzenia RE poprzez zaakceptowanie w decyzji odwoławczej błędnej wykładni i w konsekwencji niewłaściwego zastosowania przez organ I instancji przejawiającego się w uznaniu, że dla skutku przyznania płatności w danym roku w wyniku przejęcia zobowiązania ekologicznego (EKO), konieczne jest posiadanie na zasadzie ciągłości między dotychczasowym beneficjentem (dotychczasowy dzierżawca i posiadacz zależny) a wnioskodawcą (nowy dzierżawca) posiadania działek rolnych objętych zobowiązaniem EKO, podczas gdy prawidłowa wykładnia uprawnia wniosek, że dla przyznania płatności nowemu posiadaczowi za rok, w którym doszło do przejęcia posiadania działek rolnych i przejęcia zobowiązania EKO (2018 r.) wystarczy złożenie przez nowego posiadacza wniosku o przyznanie płatności w terminie składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich oraz posiadanie działek rolnych na podstawie tytułu prawnego co najmniej na dzień 31 maja roku, za który wnioskowana jest płatność;

b) naruszenie § 26 ust. 1, ust. 2 i ust. 5 pkt 2 rozporządzenia RE poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że w sytuacji, w której Skarżący jest nowym dzierżawcą gruntów rolnych objętych zobowiązaniem EKO i zawiera z właścicielem gruntów umowę dzierżawy z wolą przejęcia zobowiązania EKO po dotychczasowym dzierżawcy tych gruntów, organ dla skuteczności przejęcia zobowiązania EKO wymaga umowy skutkującej przeniesieniem posiadania gruntów pomiędzy dotychczasowym beneficjentem a przejmującym zobowiązanie EKO, podczas gdy właściwe zastosowanie powinno dotyczyć jedynie ustalenia okoliczności sformalizowanego uzyskania faktycznego posiadania gruntów przez przejmującego zobowiązanie EKO na podstawie umowy zawartej niekoniecznie z dotychczasowym posiadaczem zależnym gruntów.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przyjętą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na podstawie art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy w wypadku rozwiązania umowy dzierżawy, a następnie zawarcia z innym dzierżawcą kolejnej, przeniesienie zobowiązania ekologicznego (EKO) obejmującego wydzierżawiane grunty, może nastąpić bezpośrednio pomiędzy kolejnymi dzierżawcami, czy też zobowiązanie to w pierwszej kolejności musi przejąć wydzierżawiający.

Sąd podziela pogląd organu wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż realizacja zobowiązań EKO jest ściśle związana z gospodarstwem rolnym, służy realizacji określonych celów dotyczących gospodarstwa rolnego. Słusznie też organ zauważył, że realizacja zobowiązań ekologicznych z racji charakteru zadań określonych do wykonywania przez rolników jest nierozerwalnie związana z gruntem rolnym na którym zobowiązania te są realizowane.

W treści pkt 1 wprowadzenia do Rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 wskazano, że produkcja ekologiczna jest ogólnym systemem zarządzania gospodarstwem i produkcji żywności, łączącym najkorzystniejsze dla środowiska praktyki, wysoki stopień różnorodności biologicznej, ochronę zasobów naturalnych, stosowanie wysokich standardów dotyczących dobrostanu zwierząt i metodę produkcji odpowiadającą wymaganiom niektórych konsumentów preferujących wyroby wytwarzane przy użyciu substancji naturalnych i naturalnych procesów. Ekologiczna metoda produkcji pełni zatem podwójną funkcję społeczną: z jednej strony dostarcza towarów na specyficzny rynek kształtowany przez popyt na produkty ekologiczne, a z drugiej strony jest działaniem w interesie publicznym, ponieważ przyczynia się do ochrony środowiska, dobrostanu zwierząt i rozwoju obszarów wiejskich. Natomiast zgodnie z motywem 23 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 – dalej rozporządzenie 1305/2013, płatności dla rolników z tytułu konwersji na rolnictwo ekologiczne lub utrzymania rolnictwa ekologicznego powinny zachęcać ich do udziału w takich systemach, tym samym odpowiadając na rosnące zapotrzebowanie społeczeństwa na stosowanie praktyk rolniczych przyjaznych dla środowiska i na wysokie standardy dotyczące dobrostanu zwierząt. W celu zwiększenia synergii w zakresie różnorodności biologicznej, korzyści płynących z działań w dziedzinie rolnictwa ekologicznego, należy zachęcać do tego, aby zawieranie umów zbiorowych lub współpraca między rolnikami, obejmowały większe, przyległe obszary. W celu uniknięcia masowego powrotu rolników do rolnictwa konwencjonalnego należy udzielać wsparcia zarówno dla działań związanych z konwersją na rolnictwo ekologiczne, jak i z utrzymaniem takiego rolnictwa. Płatności powinny przyczyniać się do pokrycia dodatkowych poniesionych kosztów i utraconych dochodów wynikających z podjętego zobowiązania i powinny obejmować jedynie zobowiązania wykraczające poza odpowiednie obowiązkowe normy i wymogi. Państwa członkowskie powinny również zapewniać, aby płatności dla rolników nie prowadziły do podwójnego finansowania na mocy niniejszego rozporządzenia oraz rozporządzenia (UE) nr 1307/2013. W celu zapewnienia efektywnego wykorzystania zasobów EFRROW wsparcie powinno ograniczać się do rolników aktywnych zawodowo w rozumieniu art. 9 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013.

Z kolei art. 29 ust. 1 Rozporządzenia 1305/2013 stanowi, że wsparcia w ramach działania udziela się na hektar użytków rolnych rolnikom lub grupom rolników, którzy dobrowolnie podejmują się konwersji na praktyki i metody rolnictwa ekologicznego lub utrzymania takich praktyk i metod określonych w rozporządzeniu (WE) nr 834/2007 i którzy są rolnikami aktywnymi zawodowo w rozumieniu art. 9 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, zgodnie z zastosowaniem w danym państwie członkowskim.

Przepisy te jednoznacznie wskazują, że istotą działania EKO jest promowanie praktyk rolniczych przyczyniających się do ochrony gleb, wód, klimatu, cennych siedlisk przyrodniczych itd. Działanie wprowadza zachętę finansową dla rolników, którzy dobrowolnie zdecydują się na prowadzenie działalności rolniczej zgodnie z ustalonymi w nim zasadami. Płatności EKO stanowią jedynie rekompensatę utraconych dochodów i dodatkowo poniesionych kosztów, z uwagi na realizowanie zobowiązań polegających na wykonywaniu szczegółowych wymogów, sprzyjających różnym elementom środowiska naturalnego obszarów wiejskich.

Podstawowym celem działania EKO jest zatem szeroko rozumiana ochrona środowiska. Cel ten jest realizowany m.in. poprzez zaciąganie przez rolników zobowiązań dotyczące prowadzenia gospodarstw w systemie ekologicznym.

Uwagi powyższe są niezbędne, ponieważ, w ocenie Sądu, krajowe przepisy dotyczące przyznawania płatności EKO powinny być interpretowane zgodnie powyższymi założeniami, a zatem w sposób ułatwiający podjęcie, realizację oraz (co istotne w niniejszej sprawie) kontynuację zaciągniętych przez inne podmioty zobowiązań EKO.

W art. 47 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 przewidziano, że w przypadku gdy całość lub część gruntów objętych zobowiązaniem lub całe gospodarstwo rolne jest przekazane innej osobie w okresie trwania tego zobowiązania, osoba ta może przejąć zobowiązanie lub część zobowiązania odpowiadającą przekazanym gruntom na pozostały okres lub zobowiązanie to może stracić ważność, a w odniesieniu do okresu, w którym zobowiązanie było ważne, nie wymaga się zwrotu.

Użyte sformułowania "przekazanie" oraz "przejęcie" wskazują, że prawodawca unijny nie przewidział aby przekazujący grunty i przejmujący zobowiązanie byli stronami jakiejkolwiek umowy. Istotna jest jedynie ciągłość w realizacji zobowiązania tj. bezpośrednie przekazanie gruntów.

W prawie krajowym, stosownie do art. 43 ust. 1 ustawy PROW, w sprawach o przyznanie pomocy w razie śmierci podmiotu ubiegającego się o przyznanie pomocy będącego osobą fizyczną, rozwiązania, połączenia lub podziału podmiotu ubiegającego się o przyznanie pomocy będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej lub wystąpienia innego zdarzenia prawnego, w wyniku których zaistnieje następstwo prawne, albo w razie zbycia całości lub części gospodarstwa rolnego, całości lub części przedsiębiorstwa tego podmiotu w toku postępowania, następca prawny tego podmiotu albo nabywca gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części może, na swój wniosek, wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce tego podmiotu, jeżeli nie sprzeciwia się to przepisom, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz istocie i celowi działania albo poddziałania, w ramach którego ma być przyznana pomoc.

Zgodnie natomiast z ust. 3 tego artykułu jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio w razie przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części.

Przypadki, w których przejmującemu posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części jest przyznawana pomoc, oraz warunki i tryb przyznania tej pomocy, określa rozporządzenie RE.

W § 26 ust. 2 i 5 pkt 2 tego rozporządzenia wskazano, że jeżeli przeniesienie posiadania gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym podjętym przez rolnika nastąpiło po doręczeniu decyzji w sprawie o przyznanie płatności ekologicznej za poprzedni rok, lecz zanim rolnik ten złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej za dany rok, nowy posiadacz tych gruntów składa wniosek o przyznanie tej płatności w terminie 7 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania tych gruntów. Do wniosku nowy posiadacz gruntów dołącza m.in. umowę sprzedaży, dzierżawy lub inną umowę, w wyniku której zostało na niego przeniesione posiadanie gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym podjętym przez tego rolnika, albo kopię tej umowy poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika Agencji.

W zacytowanych przepisach mowa jest wyłącznie o "przeniesieniu posiadania". Zauważyć należy, że posiadanie jest stanem faktycznym. Zgodnie z art. 348 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145), przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy. Skoro posiadanie jest stanem faktycznym, jego przekazanie nie wymaga innej czynności niż faktyczna - następcą w posiadaniu jest ten komu posiadanie dobrowolnie przekazał poprzednik (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt V CSK 269/12, orzeczenie dostępne na stronie internetowej sn.pl/orzecznictwo).

Zatem podstawowe znaczenie dla możliwości zastosowania § 26 ust. 2 i 5 rozporządzenia RE jest ustalenie, czy w realiach niniejszej sprawy doszło do tak rozumianego przekazania gruntów posiadanych przez M.M. Skarżącemu.

W tym miejscu zauważyć należy, że z treści pkt 3 porozumienia wskazanego w decyzji organu II instancji (których oryginały pełnomocnik skarżącego okazała na rozprawie, i którego kserokopie dołączono do akt sądowoadministracyjnych k -36 wynika, że przeniesienie posiadania nastąpiło pomiędzy M.M. a Skarżącym za zgodą właściciela. Oznacza to, że właściciel gruntów K.F. (który nie podjął zobowiązania EKO) nie dokonał omawianej wyżej czynności faktycznej. Grunty zostały przekazane bezpośrednio od pierwszego posiadacza zależnego (realizującego zobowiązanie EKO) na drugiego (składającego oświadczenie zobowiązujące do kontynuowania zobowiązania EKO).

Zgodzić się należy z organem, że K.F. (właściciel gruntów) nie mógł przekazać zobowiązania ekologicznego podjętego na działkach nr [...] ponieważ na tych gruntach takiego zobowiązania nie miał podjętego (zobowiązanie to było podjęte przez M.M.). Właściciel tych gruntów nie tylko nie miał podjętego (nie przejął) zobowiązania, ale również nie zamierzał kontynuować tego zobowiązania, gdyż po rozwiązaniu umowy dzierżawy z M.M. zawarł kolejną umowę - ze Skarżącym, a M.M. przekazał posiadanie gruntu Skarżącemu, a nie właścicielowi – co wynika z treści porozumienia z dnia [...] maja 2018 r.

Z decyzji organów Agencji wynika nieprawidłowa teza, że pomiędzy przekazującym a przejmującym posiadanie musi istnieć jakikolwiek stosunek prawny. Przeniesienie posiadania, o którym mowa w § 26 ust. 2 rozporządzenia RE może nastąpić pomiędzy dwoma kolejnymi dzierżawcami gruntu. Treść ww. ust. 5 zawiera co prawda sformułowanie "w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy", oznacza to jedynie, że podstawą do przeniesienia posiadania musi być określony stosunek prawny. Z cytowanej regulacji nie wynika natomiast obowiązek aby stronami wspomnianych umów był przekazujący i przejmujący posiadanie.

Odmienna interpretacja tych przepisów prowadzi do niepotrzebnego sformalizowania procedury przejmowania zobowiązań EKO, niezgodnego ze wspomnianym na wstępie celem wprowadzenia działań. Tworzenia łańcucha kolejnych wniosków i oświadczeń, o których mowa w § 26 ust. 2 i 5 rozporządzenia RE (pierwszy dzierżawca – wydzierżawiający – drugi dzierżawca) nie jest warunkiem niezbędnym do przejęcia zobowiązania a tym samym uzyskania płatności. Prowadzić może natomiast do utraty ważności zobowiązania, a tym samym zaniechania realizacji praktyk rolniczych przyczyniających się do prowadzenia rolnictwa ekologicznego, z uwagi na niedopełnienie nieistotnego dla tego celu, warunku formalnego.

Wprowadzony w § 26 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia RSK obowiązek dołączenia do wniosku o którym mowa w ust. 2 umowy, w wyniku, której zostało na nowego posiadacza przeniesione posiadanie gruntów objętych zobowiązaniem EKO, jest rodzajem gwarancji, że posiadacz ten dysponuje tytułem prawnym do ww. gruntów. Zawarcie umowy dzierżawy gruntu nie zawsze jest równoznaczne z objęciem

ich w posiadaniem. Wbrew temu co organ twierdzi rozwiązanie umowy dzierżawy nie zawsze powoduje automatyczną utratę posiadania gruntów. Zasadnie więc Strona wskazuje, że właściwe zastosowanie § 26 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia RE powinno dotyczyć ustalenia okoliczności uzyskania faktycznego posiadania gruntów przez przejmującego zobowiązanie EKO na podstawie umowy zawartej niekoniecznie z dotychczasowym posiadaczem zależnym.

Z uwagi na powyższe uznać należy, że Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] dopuścił się istotnego naruszenia § 26 ust. 2 i ust. 5 pkt 2 rozporządzenia RE czego konsekwencją jest naruszenie art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 art. 4 KPA oraz art. 27 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy PROW poprzez nieuwzględnienie treści porozumienia z dnia [...] maja 2018 r. Ponieważ konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, niezbędne było również uchylenie decyzji organu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uwzględni wyrażona w niniejszym uzasadnieniu wykładnię art. 29 ust.2

i ust. 5 pkt 2 rozporządzenia RE oraz ustali, mając przede wszystkim na uwadze treść wspomnianego porozumienia, czy przeniesienie posiadania działek objętych zobowiązaniem EKO, rozumiane jako czynność faktyczna, nastąpiło bezpośrednio pomiędzy skarżącym a poprzednim dzierżawcą.

Mając powyższe na względnie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200, art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz §14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).