Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 101/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2013-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 132 ust. 5
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
Teza: Przepis art. 132 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) statuuje zasadę odpowiedzialności odszkodowawczej za wywłaszczoną nieruchomość tego wyłącznie podmiotu, na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie.

TEZY

Przepis art. 132 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) statuuje zasadę odpowiedzialności odszkodowawczej za wywłaszczoną nieruchomość tego wyłącznie podmiotu, na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Białymstoku na decyzję Wojewody P. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] października 2012 r., znak [...], 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz strony skarżącej – Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...].08.1974r.(Nr [...]) skierowaną wobec K. Z. orzeczono na podstawie ustawy z 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, o wywłaszczeniu między innymi działki o numerze A położonej w B. przy ulicy P. i G. o łącznej powierzchni 0,0135 ha. Na mocy decyzji Wojewody P. z [...].11.2009r. (Nr [...]) decyzja o wywłaszczeniu została uznana za nieważną w części orzekającej o ustaleniu odszkodowania za wydzielone z działki A, działki o numerach a, b i c. Wnioskiem z 10.12.2009r. następcy prawni K. Z. wystąpili o ustalenie na nowo odszkodowania za ww. nieruchomość. W trakcie prowadzonego przez Prezydenta Miasta B. postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania, doszło do wydania przez Wojewodę P. w dniu [...].04.2010r. decyzji stwierdzającej, że decyzja o wywłaszczeniu z [...].08.1974r. została wydana z naruszeniem prawa także w części orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości od K. Z., albowiem w świetle ustaleń organu nadzoru działka o numerze A stanowiła - na podstawie aktu własności ziemi - własność H. i T. małżonków K., których spadkobiercami wyłącznie uprawnionymi do wystąpienia z żądaniem odszkodowania są spośród podpisanych pod wnioskiem jedynie E. S. i A. W. po ½ części każda. Nadto na podstawie analizy zmian wprowadzonych w operacie ewidencji gruntów, założonym w 1963r. organ prowadzący postępowanie ustalił, że w decyzji o wywłaszczeniu z 1974r. omyłkowo wpisano w miejsce wydzielonej działki d o powierzchni 0,0023 ha, działkę o numerze c o takiej samej powierzchni, albowiem wywłaszczona działka o numerze A o powierzchni 0,0135 ha została podzielona na działki: d o powierzchni 0,0023 ha, a o powierzchni 0,0086 ha i b o powierzchni 0,0026 ha. Według ustaleń organu działka d stanowi obecnie część nieruchomości oznaczonej numerem [...], stanowiącej własność Gminy B., działka a część nieruchomości o numerze [...], także stanowiącej własność Gminy B., natomiast działka b wchodzi obecnie powierzchnią 0,0011 ha w skład nieruchomości oznaczonej numerem [...] należącej do Gminy B., a powierzchnią 0,0015 ha w skład nieruchomości o numerze B, której właścicielem jest Skarb Państwa, a uprawnienia właścicielskie wykonuje Marszałek Województwa P. albowiem jest to grunt pod wodami powierzchniowymi płynącymi (rodzaj użytków gruntowych oznaczony symbolem Wp), konkretnie rzeką (ciekiem wodnym) D. Przy takich ustaleniach organ I instancji pierwszą wydaną w sprawie w dniu [...].04.2012r. decyzją (Nr [...]), ustalił należne i stosowne do udziałów uprawnionych, odszkodowanie na rzecz E. S. i A. W., zobowiązując do jego wypłaty w łącznej kwocie 19 094,40 złotych Gminę B. a w łącznej kwocie 2 386,80 złotych Marszałka Województwa P. odmawiając ustalenia odszkodowania pozostałym wnioskodawcom.

Od decyzji powyższej odwołanie wniósł Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych, działający z upoważnienia Marszałka Województwa P. kwestionujący przypisanie Marszałkowi Województwa P. obowiązku wypłaty odszkodowania za cześć działki o numerze B. Wojewoda P. po rozpoznaniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...].06.2012r. (Nr [...]) uchylił decyzję pierwszoinstancyjną i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zalecił organowi I instancji, aby zgromadził materiał dowodowy jednoznacznie określający podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania za sporną część wywłaszczonej nieruchomości i ustalił, jaki podmiot faktycznie wykonuje obowiązki właściciela w stosunku do działki B, biorąc pod uwagę stanowisko jednostki zarządzającej.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...].10.2012r. powołując się na art. 129 ust. 1 i 5, art. 130 ust. 1 i 2 oraz 132 ust. 3 i ust. 3"a" ustawy o gospodarce nieruchomościami, powtórzył dotychczasowe rozstrzygnięcie przypisujące Gminie B. obowiązek wypłaty na rzecz A. W. i E. S. (stosownie do ich udziałów) łącznej kwoty odszkodowania 19 094,40 złotych a Marszałkowi Województwa P. łącznej kwoty odszkodowania 2 386,80 złotych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powtórzył dotychczasowe ustalenia, co do aktualnego geodezyjnego oznaczenia i położenia działek o numerach d, a i b stanowiących przedmiot wyceny. Stwierdził, że Wojewoda P. dwiema ostatecznymi decyzjami z [...].07.2012r. (o numerach [...] i [...] stwierdził nabycie przez Gminę B. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości o numerach [...] położonych w B., w granicach których znajdują się obecnie wywłaszczone działki d i a oraz część działki o numerze b o powierzchni 0,0011ha. Natomiast działka o numerze B, w granicach której znajduje się część wywłaszczonej działki b o powierzchni 0,0015ha, jest według aktualnego wpisu w operacie ewidencji gruntów i budynków miasta B., jest oznaczona i zakwalifikowana do gruntów pod wodami powierzchniowymi płynącymi (oznaczenie Wp) i stanowi własność Skarbu Państwa, którego uprawnienia właścicielskie wykonuje Marszałek Województwa P. Organ podkreślił, że ustaleń w powyższym zakresie dokonał na podstawie nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, których skuteczne zakwestionowanie wymagało stosownego kontrdowodu z inicjatywy strony podważającej prawidłowość zapisów w ewidencji gruntów. Organ nie podzielił stanowiska Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w B., działającego z upoważnienia Marszałka Województwa P., że cieki D. i B. są urządzeniami wodnymi służącymi potrzebom infrastruktury miejskiej. Wskazał, że w 1982r. działka numer B zapisana została według Protokołu ustalenia stanu władania nieruchomościami miasta B., jako rzeka pozostająca we własności Skarbu Państwa, we władaniu Urzędu Wojewódzkiego Wydziału Rolnictwa Gospodarki Żywnościowej i Leśnictwa. W roku 2006 wykonując zalecenia pokontrolne organu nadzoru geodezyjnego dotyczące doprowadzenia do zgodności z obowiązującymi aktami prawnymi, wpisów w ewidencji gruntów i budynków w zakresie instytucji wykonującej uprawnienia właścicielskie w stosunku do wód płynących, wprowadzono zmiany w ewidencji poprzez wpisanie Marszałka Województwa P. jako zarządzającego zasobem nieruchomości Skarbu Państwa w odniesieniu do rzek B., S., B. i D. Natomiast postępowanie administracyjne w przedmiocie wpisania Prezydenta Miasta B. jako gospodarującego między innymi działką B (rzeka D.) zostało decyzją ostateczną z [...].12.2011r. umorzone.

Organ I instancji powołując się na przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, zwrócił uwagę na charakter ewidencji gruntów i budynków i znaczenie danych w niej zawartych dla planowania przestrzennego, gospodarczego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych. Stwierdził, że ewidencja gruntów i budynków jest urzędowym źródłem informacji faktycznych wykorzystywanych w postępowaniach administracyjnych, między innymi i w niniejszym, gdzie organ orzekający nie ma możliwości dokonywania samodzielnych ustaleń, co do rodzaju użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, z pominięciem dowodu w postaci wypisu z ewidencji gruntów i budynków. Rodzaje użytków gruntowych, ich zasięg nie zależy od typu i klasy gleby, ale od istnienia elementów będących podstawą rozróżnienia rodzaju tych użytków, określonych przepisami rozporządzenia z 29. 03.2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków oraz załącznika Nr 6 do tego rozporządzenia. Natomiast rozróżnienie rodzaju użytków gruntowych odbywa się na podstawie przypisania cech, właściwości, czy tez sposobu zagospodarowania, charakterystycznych dla danego rodzaju użytków, a elementy te określa załącznik nr 6 do ww. rozporządzenia. Wyrażając powyższy pogląd organ powołał się na konkretne wyroki sądów administracyjnych. Prezydent B. stwierdził też, że według ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego części osiedli P. [...] i S. w B. (rejon ulic: P. i C.) uchwalonego w dniu 17.01.2011r. działka B jest częściowo terenem wód śródlądowych – rzeki D. Również z dokumentacji archiwalnej w postaci planu podziału nieruchomości położonych przy ulicy G. z 1967r. wynika, że w okresie przedwojennym i powojennym przedmiotowy ciek wodny istniał i był opisywany jako Rzeka D.. Także opracowanie ekofizjografii B. opisuje D. jako rzekę stanowiącą prawobrzeżny dopływ rzeki B.

Następnie organ I instancji powołał się na przepisy ustawy Prawo wodne przypisujące Skarbowi Państwa własność wód powierzchniowych płynących i gruntów pokrytych takimi wodami, w stosunku do których prawa właścicielskie wykonuje marszałek województwa jako zadanie z zakresu administracji rządowej wykonywane przez samorząd województwa. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że Marszałek Województwa P. jest zobowiązany do wypłaty odszkodowania za tę część wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej na dzień wywłaszczenia jako działka b, która powierzchnią 0,0015 ha wchodzi w skład nieruchomości o numerze B, stanowiącej grunt pokryty śródlądowymi wodami powierzchniowymi. Organ dodał, że podważenie zapisów w ewidencji nie jest możliwe w postępowaniu odszkodowawczym, w którym organ orzekający nie ma uprawnień do zmiany danych z ewidencji gruntów i budynków.

W końcowej części uzasadnienia organ nawiązując do zasad ustalania wysokości odszkodowania wyjaśnił w oparciu o jakie dane i dowody dokonano wyliczenia kwoty odszkodowania. Organ nawiązał do operatu szacunkowego sporządzonego na potrzeby postępowania i ocenił go jako prawidłowy od strony formalnoprawnej i rzetelny od strony merytorycznej. Wskazał, że w postępowaniu przeprowadzono rozprawę administracyjną.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł działający z upoważnienia Marszałka Województwa P. Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w B., kwestionując przypisanie mu wykonywania uprawnień właścicielskich do spornej części działki b, dziś części działki B. Podał, że nigdy nie powstał akt prawny stwierdzający przejście powyższego mienia w trwały zarząd Marszałka Województwa P. w związku z czym nie może on być zobligowany do wypłaty odszkodowania. Marszałek Województwa nigdy nie władał nieruchomościami położonymi w granicach administracyjnych miasta B., stanowiącymi rowy oraz inne grunty niestanowiące powierzchniowych wód płynących i urządzeń melioracji wodnych podstawowych. Powołując się na uchwałę NSA z dnia 26.05.1997r. sygn. FPK 6/97 stwierdził, że prawo zarządu nieruchomością nie powstaje skutkiem dokonania wpisu podmiotu do ewidencji gruntów jak władającego lecz z mocy decyzji administracyjnej, z mocy prawa, bądź w drodze umowy cywilnoprawnej. Wpis do ewidencji gruntów ma zatem charakter wtórny w stosunku do aktu ustanawiającego zarząd nieruchomością. Wywłaszczona działka b wchodzi dziś częściowo w skład działki stanowiącej D., będącą urządzeniem wodnym, o którym mowa w art. 9 ust.1 pkt 19 lit. "a" ustawy prawo wodne, służące potrzebom infrastruktury miejskiej, zapisanie D. w ewidencji gruntów i budynków jako woda płynąca (Wp) nastąpiło bez podstawy prawnej. W Rozporządzeniu rady Ministrów z dnia 17.12.2002r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiących własność publiczną (Dz. U. z 2003r. Nr 16, poz. 149), w granicach administracyjnych miasta B. sklasyfikowane są jako wody płynące (Wp) tylko rzeka B. i Rzeka S. i tylko one w ewidencji gruntów i budynków powinny być przypisane Marszałkowi Województwa P. Fakt zmiany parametrów urządzenia po kolejnych jego przebudowach pod potrzeby odprowadzania ścieków komunalnych nie kwalifikuje go do urządzeń melioracji wodnych podstawowych, gdyż te służą wyłącznie celom określonym w art. 70 ustawy Prawo wodne. D. jest urządzeniem służącym potrzebom infrastruktury miejskiej, tj. odprowadzaniu wód opadowych i roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacyjne, pochodzące z powierzchni zanieczyszczonych o trwałej nawierzchni.

Odwołanie powyższe nie zostało uwzględnione. Wojewoda P. po jego rozpoznaniu decyzją z dnia [...].12.2012r. orzekł o utrzymaniu mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy nawiązał do treści art. 10 i 11, 14 i 14"a" ustawy Prawo wodne i do treści wydanego z upoważnienia art. 11 ust. 3 ustawy Prawo wodne, Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiących własność publiczna. Zgodził się ze skarżącym co do tego, że prawo zarządu nieruchomością nie powstaje wskutek dokonania wpisu podmiotu do ewidencji gruntów jako władającego. Stwierdził tez, że w decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta B. z dnia [...].12.2010r. (Nr [...]) stwierdzającej przejście z dniem 30.07.2005r. w trwały zarząd Marszałka Województwa P. 40 działek stanowiących mienie Skarbu Państwa, określonych jako wody oraz grunty pokryte wodami rzeki B. i S., położonych w granicach administracyjnych miasta B., rzeczywiście nie wymieniono działki B. Decyzja ta jednak, wydana na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 3.06.2005r. o zmianie ustawy Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw, ma wyłącznie deklaratoryjny charakter. Również decyzja wydawana przez starostę na podstawie art. 14"a" ust. 2 ustawy Prawo wodne (stwierdzająca przejście stanowiących własność Skarbu Państwa wód oraz gruntów pod wodami w trwały zarząd między innym marszałków województw) ma jedynie deklaratoryjny charakter, to znaczy nie tworzy nowego stanu prawnego a wyłącznie potwierdza prawa wynikające z obowiązującej normy prawnej, stanowiącej, że wody powierzchniowe płynące, jak i grunty pod tymi wodami, stanowią wyłączną i niezbywalną własność Skarbu Państwa. Również wprost z normy prawnej art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo wodne wynika, że marszałek województwa wykonuje uprawnienia właścicielskie w stosunku do wód płynących, w tym do wód niewymienionych w punktach 1-3 art. 11 ust. 1 ustawy Prawo wodne. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach wynika, że D. nie należy do żadnej z kategorii wód wymienionych w punktach 1 – 3 art. 11 ust. 1 ustawy Prawo wodne. Wojewoda zwrócił uwagę, ze dokonywane w ewidencji gruntów i budynków wpisy praw właścicielskich do gruntów mogą być oparte na dyspozycjach zawartych w aktach normatywnych a dane przedmiotowe zamieszczone w ewidencji (opis gruntów, granice, położenie, rodzaj użytków oraz określenie klas gleboznawczych) mają moc wiążącą dla obywateli i organów państwowych. Organ dodał, że ustalenia podmiotu gospodarującego gruntem pokrytym wodami dokonuje się między innymi na podstawie wypisu z rejestru gruntów.

Odnosząc się do kwestionowania przez Marszałka Województwa P. przymiotu strony postępowania, Wojewoda P. podkreślił, że o przymiocie tym nie decyduje wola i subiektywne odczucie danego podmiotu, ale przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danego podmiotu jako "interes prawny".

W wywiedzionej na powyższą decyzję skardze, Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w B. działający w imieniu Marszałka Województwa P., zarzucił decyzji naruszenie prawa materialnego w postaci:

- ustawy Prawo wodne poprzez błędną interpretację jej przepisów i błędne zastosowanie, w szczególności art. 14 ust. 4 i art. 11,

-ustawy z dnia 3.06.2005r. o zmianie ustawy Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw tj. art. 19

-ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez naruszenie art. 2 i 23 ust. 1

-Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29.03.2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków a zwłaszcza par. 68 ust. 1 pkt 2

- Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie sródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiących własność publiczną

- Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 30.12.2004r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów.

Nadto podniósł także zarzut naruszenia prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik postępowania tj. art. 28 K.p.a. poprzez skierowanie decyzji do jednostki niebędącej stroną w sprawie a także naruszenie zasad z art. 6 i 7 K.p.a.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji względnie stwierdzenie ich nieważności w części zobowiązującej Skarb Państwa - Marszałka Województwa P. do zapłaty odszkodowania w kwocie 2 386,80 złotych.

Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

W trakcie postępowania sądowego strona skarżąca przedłożyła Sądowi ostateczną decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...].08.2013r. o wykreśleniu z operatu ewidencji gruntów i budynków miasta B., Marszałka Województwa P. jako gospodarującego zasobem nieruchomości w odniesieniu między innymi do działki oznaczonej numerem geodezyjnym B (grunty pod wodami płynącymi rzeki D.) i wpisaniu Prezydenta Miasta B. jako gospodarującego zasobem nieruchomości (k. 107 – 108 akt sądowych)

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Skarga podlegała uwzględnieniu aczkolwiek nie z powodu podzielenia zarzutów strony skarżącej, ale z powodu dostrzeżenia przez sąd administracyjny z urzędu rażącego naruszenia prawa materialnego w dokonanym zaskarżoną decyzją określeniu podmiotów zobowiązanych do zapłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Zgodnie z art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Powyższe kryterium kontroli sądowoadministracyjnej obliguje sąd do ustalenia, jakie prawo obowiązywało w dniu wydania zaskarżonej decyzji i czy prawidłowo zostało ono zastosowane w odniesieniu do stanu faktycznego kontrolowanej sprawy. Sprawując kontrolę legalności zaskarżonego aktu, sąd – stosownie do treści art. 134 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Z tego względu może wydać orzeczenie innej treści niż to, o które wnosił skarżący. W myśl zaś art. 145 par. 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na zasadzie art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W kontrolowanej sprawie jest bezspornym, że decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...].08.1974r. (Nr [...]) orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa pod budowę trasy nad rzeką D. między innymi nieruchomości położonej przy ulicy P. i G., oznaczonej jako działka o numerze A, o łącznej powierzchni 0,0135 ha oraz że mocy decyzji Wojewody P. z dnia [...].11.2009r. (Nr [...]) decyzja o wywłaszczeniu została uznana za nieważną w części orzekającej o ustaleniu odszkodowania za opisaną nieruchomość. Stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej w części orzekającej o odszkodowaniu skutkować musiało przeprowadzeniem od nowa postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia należnego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wywołała bowiem skutek ex tunc, a to oznacza że uznana za nieważną decyzja utraciła swą moc obowiązującą od dnia wydania. Działający wstecz skutek prawny stwierdzenia nieważności decyzji, spowodował, że odszkodowanie ustalone decyzją wywłaszczeniową z 1974r. należało traktować jako nieistniejące od początku. Kwestia ustalenia odszkodowania stała się otwarta do rozstrzygnięcia przy stosowaniu obecnie obowiązujących przepisów prawa regulujących kwestie wywłaszczenia i ustalania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Wywłaszczenie nieruchomości jest możliwe jedynie za słusznym odszkodowaniem (art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązek ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przewiduje art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997r. ustawy o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem wywłaszczenie nieruchomości następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości wywłaszczonych praw.

Stosownie natomiast do treści art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, 106 ust. 1, 124 – 126, a także w przypadku, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Uwadze organów orzekających o odszkodowaniu umknęło, że mająca zastosowanie w sprawie ustawa o gospodarce nieruchomościami wprost w przepisie art. 132 ust. 5 reguluje kwestię podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Przepis ten stanowi, że "do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120, do zapłaty ceny nabycia części nieruchomości, o której mowa w art. 113 ust. 3, a także do zapewnienia nieruchomości zamiennej, jest zobowiązany, z zastrzeżeniem ust. 6 – 8, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, albo organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki". Przepis statuuje zatem zasadę odpowiedzialności odszkodowawczej za wywłaszczoną nieruchomość, tego wyłącznie podmiotu, na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie. Zdarzeniem prawnym rodzącym obowiązek odpowiedzialności odszkodowawczej jest powstanie szkody, związane z momentem pozbawienia podmiotu wywłaszczanego prawa własności nieruchomości (odjęcia prawa własności nieruchomości). Podmiot zobowiązany do świadczenia odszkodowawczego jest z góry określony przepisem art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami i nie wymaga ustalenia ex post (tak: Tadeusz Woś "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości" Wydawnictwo Prawnicze PWN, Warszawa 1998 str. 116-117). Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w tezie prawomocnych wyroków z 20.10.2005r. sygn. II SA/Bk 408/05 i IISA/Bk 409/05 (dostępnych w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) wierzytelność o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość, albowiem nie jest roszczeniem wynikającym z zobowiązania realnego, ani też nie podlega obowiązkowemu wpisowi do księgi wieczystej. Nie będąc obciążeniem "przylegającym" do nieruchomości, roszczenie o zapłatę odszkodowania, nie jest skuteczne względem każdoczesnego właściciela nieruchomości, a obowiązek zapłaty odszkodowania nie przechodzi na nabywcę własności takiej nieruchomości.

Zasada odpowiedzialności odszkodowawczej za skutki wywłaszczenia tego wyłącznie podmiotu, na rzecz którego wywłaszczenie nastąpiło, nie pozwalała organowi orzekającemu o odszkodowaniu na ustalanie, czyją własność obecnie stanowi grunt wywłaszczony, ani też jaki podmiot zarządza (gospodaruje) tym gruntem. Zasady powyższej nie zmienił fakt komunalizacji części gruntu wywłaszczonego potwierdzony ostatecznymi decyzjami Wojewody P. z dnia [...].07.2012r. (Nr [...] i [...]). Przepis art. 36 ustawy z dnia 10.05.1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), tj. ustawy w oparciu o którą wydano decyzję komunalizacyjną, został zmieniony ustawą z dnia 18.01.1996r. (Dz. U. Nr 23, poz. 102) w ten sposób, że utrzymując zasadę, iż zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stają się zobowiązaniami i wierzytelnościami właściwych gmin, przyjął jednocześnie, że Skarb Państwa przejmuje - między innymi - zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i stopnia wojewódzkiego wynikające z prawomocnych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych wydanych przed dniem 27.05.1990r. oraz zobowiązania i wierzytelności powstałe w związku z wykonaniem tych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych (art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą).

Z akt administracyjnych bezspornie wynika, że wywłaszczenie gruntu, którego dotyczyło postępowanie odszkodowawcze, nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę trasy nad rzeką D., a zatem podmiotem odpowiedzialnym za wypłatę odszkodowania za cały grunt wywłaszczony jest – stosownie do regulacji art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami – starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. W miastach na prawach powiatu, a takim miastem jest B., funkcje przypisane staroście sprawuje prezydent miasta (art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 5.06.1998r. o samorządzie powiatowym). W konsekwencji odpowiedzialność za wypłatę ustalanego odszkodowania ciążyła w całości na Prezydencie Miasta B. działającym jako Starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Obciążenie odszkodowaniem również innych podmiotów niż zobowiązany z mocy ustawy, zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stwierdzenie powyższego przez sąd skutkowało stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 par. 1 pkt 2 w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 K.p.a. nie tylko w odniesieniu do przypisanej odpowiedzialności odszkodowawczej skarżącemu Marszałkowi Województwa P., ale także Gminie B.

Stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z innych przyczyn niż podnoszone w skardze, czyni zbytecznym odnoszenie się do zarzutów skarżącego, związanych z ustaleniem podmiotu zarządzającego wodami cieku D., tym bardziej, że z ustaleniem tym w świetle pominiętego przez organ przepisu art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie mogła się wiązać kwestia odpowiedzialności odszkodowawczej za grunt wywłaszczony.

Konsekwencją uwzględnienia skargi stała się konieczność zamieszczenia w wyroku stwierdzenia o niemożności wykonania zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). O obowiązku zwrotu kosztów postępowania sądowego na rzecz strony skarżącej Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 210 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)