Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3962/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant ref. staż. Julia Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J.B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego na rzecz J.B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] z [...] kwietnia 2014r. Komisja Egzaminacyjna nr 2 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2014 r. z siedzibą w W. stwierdziła, że J. B. uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że egzaminowany z części pierwszej egzaminu otrzymał ocenę niedostateczną, z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę niedostateczną, zaś z czwartej ocenę bardzo dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 78 f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż egzaminowany uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

Pismem z 7 maja 2014 r. J. B. zaskarżył na podstawie art.78h ust.1 ustawy Prawo o adwokaturze powyższą uchwałę w całości i wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i ustalenie pozytywnego wyniku egzaminu.

W uzasadnieniu odwołania dotyczącym części egzaminu z zakresu prawa karnego skarżący przedstawił argumentację dotyczącą spełnienia przez sporządzoną apelację wymogów formalnych i zarzucił nierzetelną, fragmentaryczną oraz błędną ocenę apelacji w tym zakresie dokonaną przez egzaminatorów, wskazał na wzajemną sprzeczność uzasadnień ocen cząstkowych co do treści apelacji, zwłaszcza w odniesieniu do spełnienia przez zdającego wymogu sporządzenia uzasadnienia apelacji, a także zakwestionował stwierdzenie egzaminatorów co do błędnego zastosowania w pracy przepisów prawa materialnego (art. 33 § 2 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k.), błędnego sformułowania zarzutów rażącej niewspółmierności kary pozbawienia wolności połączonego z naruszeniem art. 60 § 3 k.k. oraz zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 101 § 2 k.k. W uzasadnieniu odwołania znalazły się również wywody dotyczące oceny pracy w oparciu o kryteria zawarte w opisie istotnych zagadnień, wniosku apelacji w zakresie kosztów postępowania oraz merytorycznie nieuzasadnionych, zdaniem skarżącego, zawartych w ocenach cząstkowych uwag co do języka, stylu i staranności pracy.

W zakresie oceny z egzaminu z prawa gospodarczego, skarżący odniósł się w punktach do każdego z zarzutów stawianych jego pracy i zarzucił rażącą sprzeczność uzasadnienia ocen cząstkowych odnośnie języka, stylu i staranności pracy. Wskazał, że w jego ocenie:

1. Pozew spełnia wymogi formalne określone w art. 126 k.p.c. i 187 §1 k.p.c. oraz ma prawidłową konstrukcję.

2. Okoliczności faktyczne uzasadniające zgłoszone żądanie zostały dostatecznie

i wyczerpująco sprecyzowane.

3. Okoliczności faktyczne pozwu zostały wskazane w sposób dostatecznie zrozumiały i korelują z dołączonymi do pozwu dokumentami.

4. Na gruncie zadanie egzaminacyjnego okolicznością sporną była wysokość szkody w postaci damnum emergens, stąd właściwe było zawarcie wniosku o dopuszczenie przez sąd opinii właściwego biegłego. Zdaniem skarżącego był to niezbędny wniosek dowodowy i został zawarty w jego pracy.

5. Podkreślił, że jako pełnomocnik miał obowiązek przed ewentualnym sporządzeniem pozwu dokonać niezależnej i krytycznej oceny sytuacji, zgłosić roszczenie o wysokim prawdopodobieństwie uwzględnienia przez Sąd, zaniechać zgłoszenia roszczenia wysokiego ryzyka, przewidzieć możliwe zarzuty pozwanego (np. brak należytej staranności), których powód nie zdoła odeprzeć. Jednocześnie ze względu na to, że właściwe rozwiązanie zadania miało polegać na sporządzeniu pozwu to składnikiem takie pisma procesowego nie mógł być szczegółowy opis przeciwwskazań prawnych i faktycznych dla zgłoszenia roszczenia o 3.000,- zł oraz o 2890,- zł, dlatego brak takiej treści w pozwie.

6. Odwołujący się wskazał także na omyłkę pisarską co do cyfry w dacie. Przyznał, że w pracy wystąpił błąd, zamiast daty 17 stycznia, jest 15 stycznia. Błąd ten jednak nie świadczy o nieznajomości szczególnej regulacji z art. 14 ust.1 ustawy 22.05. 2003 o ubezpieczeniach obowiązkowych, na której skarżący bazował w swojej pracy.

Uchwałą z [...] września 2014 r. znak sprawy: [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości powołana zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr 317/13/DZP z dnia 12 listopada 2013 r., w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego, działając na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.

Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r., poz. 635 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania J. B. od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2014 r. z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, orzekła o utrzymaniu zaskarżonej uchwały w mocy.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wskazała, że treść odwołania w sposób bezsporny dowodzi zaskarżenia oceny z zadania z prawa karnego i prawa gospodarczego. Jednocześnie uznała, że odwołanie w zakresie oceny z pierwszej części egzaminu zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się do argumentacji skarżącego w części dotyczącej prawa gospodarczego Komisja zauważyła, że pracę z zakresu prawa gospodarczego oceniało dwóch egzaminatorów: SSA I. B., która wystawiła ocenę niedostateczną i adw. dr W. O., który wystawił ocenę niedostateczną.

Egzaminator SSA I. B. w swej ocenie uznała, że pozew jest prawidłowy pod względem formalnym i konstrukcyjnym. Prawidłowo określono sąd, wydział, datę, strony sporu, dane pełnomocnika procesowo, pod względem formalnym prawidłowo określono żądanie pozwu, przytoczono okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie pozwu. Egzaminator zarzuciła skarżącemu, ze powołał jedynie art. 9 ust.1 i art. 9a ustawy z dnia 22.05.2003 r. Nie powołał natomiast

art. 436 k.c. w zw. z art. 435 k.c. Nie wskazał na art. 361 k.c. Nie wskazał przepisów uzasadniających żądanie odsetkowe, tj. art. 481 §1 i 2 k.c. w zw. z art. 2 ustawy

z dnia 22.05.2003 r. Natomiast uzasadnił właściwość przemienną art.20 ust.1 ustawy z dnia 22.05.2003 r. Zdaniem egzaminatora zdający prawidłowo sporządził pozew

o zapłatę przeciwko ubezpieczycielowi sprawcy szkody. Jednak zdający nie zgłosił żądania roszczenia zapłaty kwoty 3.000 zł. z tytułu szkody poniesionej na skutek zapłaty na rzecz osoby trzeciej kary umownej, ani kwoty 2.890 zł. z tytułu utraconych korzyści, lakonicznie podając, że nie zachodzi związek pomiędzy zdarzeniem drogowym a tego rodzaju szkodą. Zdaniem egzaminatora, stanowisko wyrażone przez zdającego, nie zostało uzasadnione w stopniu pozwalającego na aprobatę, nie stanowi również działania w interesie klientów. Zdający nie sprecyzował wniosków dowodowych. Samo dołączenie do pozwu dokumentów, nie może być potraktowane jako ich dorozumiane zgłoszenie, gdy nie zostały wskazane w pozwie w sposób dostatecznie zrozumiały okoliczności faktyczne, jakich te dokumenty miały dotyczyć. Rolą profesjonalnego pełnomocnika było sporządzenie pozwu, obejmującego swym zakresem całą kwotę, której powodowie mogliby się domagać od pozwanej. Zdaniem egzaminatora, nawet w zakresie, w jakim zdający sformułował żądanie zasadzenie kwoty 14.408,80 zł nie zawiera w sposób dostatecznie zrozumiały okoliczności faktycznych, nie mówiąc już o przedstawieniu argumentów prawnych, czy poprawnym zgłoszeniu wniosków dowodowych, czego zasadnie może oczekiwać strona zwracająca się o pomoc prawną do zawodowego pełnomocnika. W ocenie egzaminatora pozew został sformułowany czytelnie, poprawnie językowo

i stylistycznie.

Z kolei ocena egzaminatora W. O. jest niezwykle lakoniczna. Nie wynika z niej w ogóle jakie istotne błędy i uchybienia popełnił zdający,

a w odniesienia do oceny języka, stylu i staranności sprowadzającego się do określenia "poziom niedostateczny" pozostaje w oczywistej sprzeczności z oceną SSA I. B. Poza stwierdzeniem, że przepisy prawa zastosowano częściowo prawidłowo, wyłącznie w zakresie właściwości miejscowej i podatku VAT (powołane orzeczenie SN), zdaniem egzaminatora, z uzasadnienia nie wynika podstawa dochodzonych roszczeń. Sposób sporządzenia i treść oceny egzaminatora adwokata dr W. O. nie daje żadnej możliwości weryfikacji jej prawidłowości

w świetle zarzutów skarżącego.

Komisja stwierdziła, że co do zasady słuszne jest stanowisko, że powód nie ma obowiązku wskazywać podstawy prawnej dochodzonego roszczenia. Brak jednak takiego wymogu, nie oznacza, że nie można od niego tego oczekiwać, gdy działała przez zawodowego pełnomocnika. Wszak nie ulega wątpliwości, że profesjonalnie sporządzony pozew zawiera także omówienie podstawy prawnej żądania. Bez wątpienia należy tego oczekiwać od zdającego egzamin zawodowy aplikanta adwokackiego, gdyż to na tej podstawie możliwa jest ocena jego znajomości i umiejętności stosowania prawa materialnego, a także umiejętności argumentowania w obronie przyjętej konstrukcji prawnej. W okolicznościach sprawy będącej pracą egzaminacyjną z prawa gospodarczego zdający winien ustosunkować się do twierdzeń ubezpieczyciela zawartych w jego piśmie do spółki z dnia 15 stycznia 2014r., w którym wyjaśnił dlaczego nie uznał szkody w zgłoszonej wysokości (uwzględniono amortyzację części użytych do naprawy, biorąc pod uwagę rok produkcji pojazdu). Do tego argumentu skarżący praktycznie się nie odniósł, mimo, że wnosząc pozew znał już stanowisko pozwanego, co do wyceny kosztów naprawy pojazdu z użyciem nowych części. Ograniczenie uzasadnienia w tej części jedynie do ogólnego sformułowania, że koszty naprawy nie były zawyżone i ze przy istniejącym sporze co do zawyżenia kosztów naprawy właściwy jest wniosek o dopuszczenie przez sąd opinii właściwego biegłego. Zdaniem Komisji nie wiadomo zatem nawet czy są to tylko dywagacje autora pozwu, czy też wniosek dowodowy. Jeżeli ten ostatni to jest on wadliwie sformułowany. Skarżący nie dostrzegł istoty problemu dotyczącego "zawyżenia" kosztów naprawy. Otóż pozwany nie kwestionował w istocie tych kosztów, ale z uwagi na użycie do naprawy części nowych, uznał, że należy dokonać ich amortyzacji. W istocie zatem uznał, że powodowie wzbogaciliby się, gdyż pojazd naprawiony nowymi częściami miałby większą wartość. Skarżący nie dostrzegł, że odnośnie do możliwości naprawienia pojazdu z użyciem nowych części wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale i to w składzie siedmiu sędziów podjętej w dniu 12 kwietnia 2012 r., III CZP 80/11 (OSNC 2012/10/112) i argumentacja w niej przytoczoną należało wesprzeć stanowisko powoda w sprawie stanowiącej zadanie egzaminacyjne. Znajomości uchwał tzw. "siódemkowych" Sądu Najwyższego należy oczekiwać od kandydata na adwokata.

W rezultacie Komisja uznała, ze wbrew stanowisku odwołania uzasadnienie pozwu, nie zawiera istotnej argumentacji (nie tylko prawnej), która przekonywałaby

o zasadności roszczenia. W uzasadnieniu pozwu skarżący stwierdził, że "przez szkodę uznaje się powstałą wbrew woli poszkodowanego, różnice między obecnym stanem majątku, a tym stanem, jaki zaistniałby, gdyby nie zaistniało szkodliwe zdarzenie. Zatem warunku tego nie to spełnia świadczenie kary umownej wynikające z niewykonania usługi wobec innego kontrahenta". Komisja zgodziła się z egzaminatorem, że lakoniczne uzasadnienie odstąpienia od dochodzenia roszczenia z tytułu uiszczonej kary umownej nie daje podstaw do przyjęcia, że odstąpienie od dochodzenia powyższego roszczenia uzasadnione jest stanem faktycznym, jak i możliwymi do przeprowadzenia w tym zakresie dowodami. Z całą pewnością odstąpienie od powyższego roszczenia nie leży w interesie klienta. Pozwany, gdy chodzi o roszczenie związane z uiszczoną karą umowną nie kwestionował związku przyczynowego między zdarzeniem a szkodą tego rodzaju i swej odpowiedzialności z tego tytułu co do zasady, a jedynie twierdził, że można było podjąć skuteczne działania, aby umowę wykonać. Zakładanie przez skarżącego, że sąd nie dałby wiary zeznaniom powodów na okoliczność, że nie mieli rzeczywistych możliwości wynajęci brakującego samochodu celem wykonania umowy, jest niekorzystnym dla strony, którą reprezentuje antycypowaniem oceny sadu, nieuzasadnionym okolicznościami sprawy.

Podobnie zdaniem Komisji należało ocenić brak żądania w pozwie odszkodowania za szkodę w postaci utraconych korzyści. Tu, obok zeznań księgowej na tę okoliczność można było zgłosić dowód z opinii biegłego księgowego.

Komisja stwierdziła, że nie można odmówić racji skarżącemu, że uzasadnienie żądania pozwu nie mogło równocześnie zawierać uzasadnienia przyczyn niezgłoszenia roszczeń tym pozwem nieobjętych, co nie oznacza, że odstąpienie od takiego roszczenia, które wyraźnie było w zadaniu wskazane, z równoczesnym wskazaniem środków dowodowych jest zasadne i leży w interesie klienta. Argument przytoczony przez skarżącego w odwołaniu, w tej konkretnej sytuacji zasadny jest jedynie w kontekście abstrakcyjnych rozważań. Z całą pewnością nie jest jednak zasadny na kanwie konkretnego zadania i pominięcie tej części zadania, przy jego rozwiązywaniu, należy traktować jako brak istotny. Gdyby skarżący swoje stanowisko zawarł w dodatkowej opinii z argumentacją przedstawioną w odwołaniu to wówczas niewątpliwie praca egzaminacyjna stanowiłaby pełne rozwiązanie zadania egzaminacyjnego i zasługiwałaby na pozytywną ocenę.

Zdaniem Komisji istotnym błędem merytorycznym było żądanie zasądzenia na rzecz powodów jako wierzycieli solidarnych. Wspólnicy spółki cywilnej odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki, jednak z uwagi na rodzaj łączącej ich więzi majątkowej nie są wierzycielami solidarnymi. Przynależna im wierzytelność nosi charakter świadczenia "do niepodzielnej ręki", a zatem nie solidarnego. Solidarność wynika wszak tylko albo z ustawy albo z czynności prawnej i dotyczy to zarówno solidarności biernej jak i czynnej. Ani ustawa, ani czynność prawna nie uzasadnia stanowiska, aby wierzytelność przysługująca powodom, nie była wierzytelnością łączną, "do niepodzielnej ręki", a więc nie solidarną.

Resumując, Komisja stwierdziła, że odwołanie skarżącego okazało się niezasadne. Podzieliła prawidłowość oceny o słabości pracy skarżącego

z prawa gospodarczego i przychyliła się do niedostatecznej oceny egzaminatorów. Zdaniem organu omówione wyżej uchybienia popełnione przez skarżącego świadczą o nieznajomości i nieumiejętności stosowania prawa, zarówno procesowego jak i materialnego, w stopniu niepozwalającym na postawienie oceny dostatecznej. Egzamin adwokacki ma sprawdzić umiejętności zawodowe przyszłego adwokata. Chodzi zatem o sporządzenie pisma procesowego na poziomie zawodowego prawnika, a nie niespełniających standardów profesjonalizmu, które jednak z uwagi na niewielkie wymagania procesowe mogłoby zostać przyjęte. Tymczasem pozew skarżącego wymogów takich nie spełnia, a liczne zawarte w nim uchybienia o istotnym znaczeniu omówione wyżej i w opinii egzaminatora I.B., nie pozwalają ocenić jego pracy pozytywnie. Pracę tę dyskwalifikuje suma błędów takich jak: brak dochodzenia pełnego odszkodowania przysługującego powodom, błędnie oznaczona początkowo data odsetek, błędnie oznaczony sposób zasądzenia należności na rzecz powodów (solidarność), brak merytorycznego uzasadnienia żądania, brak zgłoszenia wniosków dowodowych. W świetle powyższych uwag należy dojść do wniosku, że ocena pracy egzaminacyjnej skarżącego dokonana przez obu egzaminatorów nie była w świetle art. 78e ust.2

i art.78d ust.1 ustawy Prawo o adwokaturze zbyt surowa, nie była też dowolna ani pobieżna.

Komisja stwierdziła, że skoro odwołanie od oceny z zadania z prawa karnego okazało się zasadne, a z zakresu prawa gospodarczego niezasadne to skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. Fakt ten skutkuje podjęciem uchwały o utrzymaniu zaskarżonej uchwały w mocy.

Pismem z 13 października 2014 r. J. B. wniósł na powyższą uchwałę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił, że zaskarżona uchwała została wydana z istotnym naruszeniem prawa, w tym naczelnych zasad postępowania administracyjnego (art. 7, art. 12 § 1 k.p.a.) oraz obowiązków organu (art 77 § 1, 107§ k.p.a.) z tego względu, że:

1.Uchwała organu została wydana w niedojrzałej fazie postępowania dowodowego i na bazie niekompletnych i niewyczerpujących opinii członków komisji II stopnia dotyczących zasadności zarzutów odwołania, co uchybia podstawowemu obowiązkowi wnikliwego i dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego wynikającemu z art. 77 § 1 k.p.a.

2. Uchwała nie zawiera w uzasadnieniu odniesienia do szeregu istotnych argumentów podniesionych w odwołaniu przez skarżącego, w tym do załączonych do odwołania dowodów stanowiących merytoryczne oparcie zasadności zarzutów sformułowanych w odwołaniu, co narusza obowiązek należytego uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.)

3. Sporządzone pisemne opinie nie czynią zadość prawnemu wymaganiu, aby dotyczyły zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, co nie odpowiada przepisowi § 5 ust. 2 pkt 1) i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24.09.2009 w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego, pomimo, że odwołanie skarżącego wyraźnie zawierało wyodrębnione w punktach zarzuty.

Co do oceny pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie zadania z części pierwszej (prawo karne) skarżący wskazał, że pisemna opinia członka komisji odwoławczej SSN M. L. z dnia 22.08.2014 zupełnie pozbawiona jest merytorycznego uzasadnienia nieuwzględnienia zarzutu podniesionego w pkt IV odwołania (s. 5-7) co do tego, że sformułowany w apelacji zarzut naruszenia prawa materialnego art. 33 § 2 KK w zw. z art. 279 § 1 KK pozostawał w zgodzie z wiedzą prawniczą oraz praktyką orzeczniczą i był poprawnym (a nie błędnym) sposobem rozwiązania zadania egzaminacyjnego. Ponadto opinia w ogóle nie rozprawia się i nie mierzy się z zarzutami zawartymi w odwołaniu (pkt V s.8-9) co do poprawności zarzutu naruszenia prawa materialnego w kontekście przedawnienia karalności, co do poprawności zarzutu rażącej niewspółmierności kary połączonego z niezastosowaniem prawa materialnego art. 60 § 3 k.k.

W uzasadnieniu skargi skarżący szczegółowo przeanalizował zarzuty sformułowane w pisemnych opiniach w odniesieniu do sporządzonego przez niego pozwu. Wskazał, że Komisja nie ustosunkowała się merytorycznie do podniesionych w odwołaniu zarzutów zwłaszcza sfomułowanych w pkt V A. 1 - 4 i pkt B. 1-2, zarzutu z pkt VI tj. drobnej omyłki pisarskiej czy rachunkowej w dacie płatności odsetek. Zdaniem skarżącego w zaskarżonej uchwale brak merytorycznego odniesienia się do treści zarzutu VII, co do wewnętrznej sprzeczności oceny ("prawidłowe sformułowanie wniosku o zwrot kosztów procesu - jest, ale brak wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego") i argumentacji contra legem art. 93 § 3 i 109 k.p.c. Komisja nie odniosła się merytorycznie również do treści zarzutu VIII.

Zdaniem skarżącego organ naruszył prawo materialne art. 78d ust. 7 ustawy Prawo o adwokaturze przyjmując że "sporządzenie pozwu", o którym mowa w tym przepisie ustawy obejmuje obowiązek zawarcia Jakże omówienia podstawy prawnej żądania", gdy tymczasem termin "pozew" należy ściśle odnieść do art. 187 k.p.c. i ani ten przepis ani art 126 k.p.c. takiego elementu nie wskazuje.

Skarżący zarzucił brak obiektywnej ostatecznej oceny pracy pisemnej

z zadania z zakresu prawa gospodarczego jako sumy pozytywnych i negatywnych elementów pracy, w tym pominięcie pozytywnie wypełnionych przez skarżącego poleceń zawartych w zadaniu egzaminacyjnym.

J.B. wskazał, że organ traktuje jako "istotny błąd merytoryczny" określony przez skarżącego w pozwie sposób w jaki sąd ma zasądzić świadczenie (solidarność), w sytuacji gdy kwestia solidarności wspólników spółki cywilnej jako strony czynnej traktowana jest w praktyce orzeczniczej sądów powszechnych rozwiązywana w taki sposób jak to uczynił skarżący i dlatego nie powinno być uznane jako dyskwalifikujący pracę błąd.

Ponadto wskazał, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24.09.2009 w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego jest niezgodne z art. 78h ust. 14 ustawy Prawo o adwokaturze przez to, że w żaden sposób nie uwzględnia wymagania zapewnienia anonimizacji procesu oceny, co nie gwarantuje obiektywizmu oceny i bezstronności pracy członków komisji odwoławczej. Wobec podniesionych zarzutów wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania wg. norm przepisanych

Skarżący w obszernym uzasadnieniu rozwinął powyższe zarzuty.

Dodatkowo w pismach procesowych z 25 stycznia 2015 r. i 2 lutego 2015 r. pełnomocnik skarżącego adw. A. K. podtrzymała skargę, przedstawiając dodatkowe uzasadnienie co do tego, że rozwiązanie zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego polegające na sporządzeniu pozwu o zapłatę odszkodowania wyłącznie w kwocie 14.408 zł z pominięciem kwot 3000 zł i 2890 zł stanowiło poprawne rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego, uwzględniające interes klienta. Podniosła, że za dyskwalifikujący błąd nie można również uznać żądania zasądzenia odszkodowania solidarnie na rzecz wspólników, skoro taka jest praktyka orzecznicza. Na poparcie ww. twierdzeń do pism załączono kopie uchwał Komisji Egzaminacyjnych dotyczące innych osób, z których wynika, że rozwiązanie przyjęte przez skarżącego zostało w ich przypadku pozytywnie ocenione.

Pełnomocnik zwrócił również uwagę na nieprawidłowości w pracy Komisji, podnosząc że na posiedzeniu w dniu 7 sierpnia 2014 r. członek Komisji Z. D. złożyła oświadczenie, iż nie sporządziła jeszcze opinii w sprawie zasadności zarzutów odwołania, a jak wynika z akt sprawy opinia opatrzona jest datą 21 sierpnia 2014 r. Zdaniem pełnomocnika doszło również do złamania procedury, albowiem sprawę referował członek Komisji, który nie sporządzał pisemnej opinii.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Oceniając zaskarżoną uchwałę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, że narusza ona prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Zgodnie z treścią art. 78h ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. (Dz.U.2014.635 ze zm.) Prawo o adwokaturze, do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpatrując zatem zarzuty skargi w zakresie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, należy badać prawidłowość zastosowania art. 78h ust. 12 P.o.a. w zakresie odpowiedniego stosowania k.p.a. Oznacza to takie stosowanie k.p.a., które zapewnia poszanowanie wszelkich odrębności wynikających z unormowań szczególnych – na gruncie niniejszej sprawy - zawartych w obowiązującym w dniu egzaminu rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz.U. z 2009 r. Nr 164, poz.1315 ze zm.). Rozporządzenie, wydane na podstawie art. 78h ust. 14 P.o.a. w § 1 pkt 4 określa tryb i sposób działania komisji odwoławczej, zaś szczegółową procedurę postępowania zawiera § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r.

Poprzez odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a., należy przede wszystkim rozumieć stosowanie ogólnych reguł postępowania administracyjnego w celu zachowania spójności systemowej stosowania przepisów tego obszaru prawa.

Oznacza to, iż granice orzekania przez organ II instancji wyznaczają ramy sprawy administracyjnej podlegającej ponownemu rozpoznaniu przez organ odwoławczy, zgodnie z treścią zasady dwuinstancyjności, nie zaś jedynie wnioski i zarzuty odwołania. Mają one jednak wpływ na zakres obowiązków tego organu. Jest on bowiem obowiązany rozpatrzyć i odnieść się do wszystkich zarzutów zawartych w treści odwołania.

Wykonanie tego obowiązku ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny prawidłowości czynionych przez organ odwoławczy ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że twierdzenia, wnioski i zarzuty podniesione przez stronę w odwołaniu mieszczą się w pojęciu materiału dowodowego, o którym mowa w art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., który – co należy podkreślić – musi zostać wnikliwie rozpatrzony w całości przez organ. Powinno to znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji organu odwoławczego. W przeciwnym razie może dojść do naruszenia art. 7, 77 i 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.

Tym samym organ odwoławczy nie może ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie merytorycznie rozstrzygnąć sprawę. Organ odwoławczy rozpatruje więc sprawę ponownie w jej całokształcie, mając na uwadze nie tylko powyższe przepisy, ale także ogólne reguły postępowania administracyjnego (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: II GSK 195/12, II GSK 392/11, II GSK 2333/11).

Podejmując rozstrzygnięcia w sprawach dotyczących wyników egzaminu adwokackiego, organy działają w ramach uznania administracyjnego (tzw. luzu decyzyjnego). Luz decyzyjny, w indywidualnych sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru określonych konsekwencji prawnych. Oznacza to, że komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji stanu faktycznego, do wybrania optymalnego rozwiązania prawnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia, z uwzględnieniem kryteriów wynikających z podanych powyżej przepisów. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, gdyż musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Istnieje jednak także inny pogląd wyrażony orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym należy zakwalifikować uchwały podejmowane w sprawie wyników egzaminów adwokackich do grupy decyzji związanych, nie zaś według uznania administracyjnego. Pogląd ten ukształtował się na tle egzaminów radcowskich - art. 36(6) ust. 2 w związku z art. 36(4) ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.), jak i adwokackich, uregulowanych ustawą Prawo o adwokaturze (np. NSA z dnia 19 czerwca 2013r. II GSK 319/12).

W przedstawionych ramach prawnych, kontrola przez sąd administracyjny uchwał podejmowanych przez organy administracji w sprawie wyników egzaminu adwokackiego, polega w istocie jednak na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania rozstrzygnięcia o przekonywującej treści, z uwzględnieniem ogólnych zasad postępowania administracyjnego, mających w danej sprawie zastosowanie.

W rozpatrywanej sprawie, wskutek odwołania J. B., Komisja II stopnia uznała, że w zakresie oceny z pierwszej części egzaminu, tj. prawa karnego zasługuje ono na uwzględnienie, jednoczenie uznając je za niezasadne z zakresu prawa gospodarczego, co skutkowało tym, iż skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu adwokackiego.

Obowiązkiem Komisji II stopnia było szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów i argumentacji, które zostały zawarte w odwołaniu skarżącego.

Podstawowe zarzuty pod adresem sporządzonej przez skarżącego apelacji dotyczyły niewskazania podstawy prawnej dochodzonego roszczenia oraz odstąpienia od dochodzenia od pozwanego kwoty 3.000 zł z tytułu kary umownej oraz kwoty 2.890 zł z tytułu utraconej korzyści.

W odwołaniu skarżący odwołując się art. 126 k.p.c. i 187 § 1 k.p.c. argumentował, że sporządzony przez niego pozew spełnia wymogi formalne. Organ mimo, że przyznaje w tym zakresie rację skarżącemu, jednocześnie uznaje za wadę sporządzonego pisma procesowego.

Skarżący przestawił w odwołaniu szerokie uzasadnienie dlaczego przyjął, że nie należy dochodzić kwoty 3.000 zł. z tytułu kary umownej. W szczególności skarżący powołał się na § 6 umowy przewozu, w którym zastrzeżono karę umowną w każdym przypadku niewykonania umowy i to w wysokości przewyższającej czysty zysk. Ponadto skarżący podniósł, że zawodowy charakter prowadzonej przez wspólników działalności gospodarczej prowadzonej od 8 lat stawiało przed nimi wymaganie zapobiegliwości i zdolności przewidywania zdarzeń i skutków, chociażby niezawinionych, takich jak awaryjność pojazdu, bądź kolizja drogowa i przy należytej staranności powinni być przygotowaniu na zapewnienie wykonania podjętych zobowiązań. Skarżący uznał za naruszenie elementarnego obowiązku współdziałania dłużnika i wierzyciela brak poinformowania o zaistniałym w dniu 6.12.2013 r. wypadku drogowym i jego skutkach spółki K. z siedzibą w N. W tej sytuacji, zdaniem skarżącego, dla profesjonalnej firmy wykonującej przewozy, czas 21 godzin był w stopniu oczywistym wystarczający na zorganizowanie autobusu zastępczego, a odmienne twierdzenie nie obroni się w sądzie. Zarzut firmy ubezpieczeniowej (k.16), że "to brak właściwych działań ze strony A. s.c. doprowadził do powstania tej szkody, można było bowiem podjąć skuteczne działania, aby wykonać umowę z dnia 14.11.2014." skarżący ocenił jako uzasadniony. Ponadto skarżący podniósł, że należało uwzględnić okoliczność, którą ubezpieczyciel mógłby skutecznie podnieść wobec wspólników spółki cywilnej, jako zarzut braku należytej staranności także w odniesieniu do czynności bezrefleksyjnego uwzględnienia wezwania do zapłaty kary umownej i zaniechania odmowy zapłaty tej kary. Dłużnik powinien wiedzieć, że może uwolnić się od zapłaty kary umownej na ogólnych zasadach, wykazując, że niewykonanie zobowiązania nie jest przez niego zawinione. Jak podnosi skarżący, oceniając tak sytuację, przyjął, że w interesie klienta leżało nie zgłoszenie tego roszczenia.

W świetle powyższego obowiązkiem organu było szczegółowe odniesienie się do powyższych zarzutów odwołania i dokonanie oceny ich zasadności mając na uwadze obowiązujące przepisy, tj. 471 k.c., art. 473 § 3 i art. 483 § 1 k.c.

Również w odniesieniu do braków zgłoszenia żądania w pozwie zapłaty kwoty 2.890 zł, skarżący podnosił, że jego zdaniem wspólnicy spółki cywilnej nie wykazali się należytą starannością. Na te okoliczności skarżący przywołał orzeczenia sądów apelacyjnych i Sądu Najwyższego. Do zarzutu tego organ praktycznie w ogóle się nie odniósł.

Wreszcie organ nie rozważył czy można było uznać za dyskwalifikujący prace, błąd polegający na żądaniu zasądzenia odszkodowania solidarnie na rzecz wspólników, mając na uwadze powszechną praktykę orzeczniczą.

Szczegółowe ustosunkowanie się do podnoszonych zarzutów, było o tyle istotne, że jak zauważa sam Komisja ocena egzaminatora W. O. jest niezwykle lakoniczna i nie wynika z niej w ogóle jakie istotne błędy i uchybienia popełnił zdający.

Nie ustosunkowanie się do zarzutów odwołania narusza przepis art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z tym, że odniesienie się do zarzutów nie może mieć charakteru "sygnalnego". Chodzi bowiem o to, by organ w sposób wyczerpujący i jawny wskazał stronie motywy, które w jego ocenie stanowią o ich bezzasadności (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1371/12, cbois.nsa.gov.pl oraz wyrok WSA w Warszawie z 12 maja 2008r., sygn. akt VI SA/Wa 264/08, LEX nr 495343).

W wyroku z dnia 20 lutego 2014 r. (II GSK 1758/12 publ. LEX nr 1495108) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że obowiązek odniesienia się do stawianych przez stronę postępowania zarzutów wiąże się z regułą "uczciwego procesowania", która według Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza powinność wyczerpującego odniesienia się do wszystkich wysuniętych przez odwołujący się podmiot zarzutów i żądań (zob. wyrok NSA z 30 października 2001 r., III SA 1409/00, niepubl.; przywołany przez B. Gruszczyńskiego (w:) S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2006, s. 471 oraz wyrok NSA z 9 stycznia 2014r., sygn. akt II GSK 1371/12, cbois.nsa.gov.pl, także wyrok WSA w Warszawie z 28 marca 2007 r., sygn. akt VIII SA/Wa 135/07, LEX nr 378827, jak również wyrok WSA w Warszawie z 20 czerwca 2007 r., sygn. akt VIII SA/Wa 339/07, LEX nr 488568).

Podkreślenia wymaga, że Sąd administracyjny nie ma za zadanie wyręczania organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Mocą tej zasady organ administracji obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do realizacji decyzji bez stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do okoliczności istotnych dla danej sprawy. Obowiązkiem organu odwoławczego przy uzasadnianiu decyzji jest więc ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania.

Mając na uwadze, że sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, za niezbędne Sąd uznał uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi administracji publicznej. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym organ drugiej instancji uwzględniając wyrażone powyżej stanowisko Sądu.

Natomiast bez wpływu na wynik sprawy w ocenie Sądu pozostają okoliczności podniesione przez pełnomocnika skarżącego, a dotyczące nieprawidłowości w pracy Komisji oraz zarzuty dotyczące rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24.09.2009 w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego jest niezgodne z art. 78h ust. 14 ustawy Prawo o adwokaturze w zakresie w jakim nie zapewnienia anonimizacji procesu oceny, co nie gwarantuje obiektywizmu oceny i bezstronności pracy członków komisji odwoławczej.

Jednocześnie ponieważ zaskarżona uchwała utrzymuje w mocy uchwałę ustalającą wynik egzaminu adwokackiego, a nie wyniki z poszczególnych części, nie było możliwe jej uchylenie wyłącznie w zakresie odnoszącym się do oceny z prawa gospodarczego. Powyższe nie może jednak rzutować na fakt, że zaskarżoną uchwałą podwyższono skarżącemu ocenę z prawa karnego, co musi uwzględnić Komisja orzekając ponownie.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r. poz. 461).