Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2905/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 3 i ust. 4
journal: Dz.U. 1984 nr 5 poz 24
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska sędzia NSA Maciej Dybowski Protokolant asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zarządu Głównego Polskiego Związku Łowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 767/12 w sprawie ze skargi P.G. - Redaktora Naczelnego Dziennika "[..]" na odmowę udzielenia informacji prasowej przez Zarząd Główny Polskiego Związku Łowieckiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od P.G. - Redaktora Naczelnego Dziennika "[..]" na rzecz Zarządu Głównego Polskiego Związku Łowieckiego kwotę 300 (słownie: trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 września 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 767/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi P.G. – redaktora naczelnego dziennika "[..]" w Gdańsku na odmowę udzielenia informacji prasowej przez Zarząd Główny Polskiego Związku [..]ego, uchylił zaskarżoną odmowę oraz zasądził od Polskiego Związku [..]ego na rzecz skarżącego P.G. – redaktora naczelnego dziennika "[..]" w Gdańsku kwotę 200,00 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że P.G. - redaktor naczelny dziennika "[..]" wnioskiem z dnia 29 lutego 2012 r. zwrócił się do Zarządu Głównego Polskiego Związku [..]ego (dalej Zarządu Głównego PZŁ), na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. z 1984 r. Nr 5, poz. 24 ze zm.), z prośbą o: 1) udostępnienie regulaminu wynagrodzeń obowiązującego w Polskim Związku [..]m, albowiem problematyka wynagrodzeń osób zatrudnionych w PZŁ wzbudziła zainteresowanie czytelników dziennika "[..]" i pomoże zorientować się jak wydawane są składki członków Zrzeszenia na płace jego pracowników; 2) udostępnienie planu kont księgowych stosowanych w PZŁ z opisem nazwy każdego z kont oraz informacją, czyim zarządzeniem i kiedy ten plan kont został wprowadzony jako obowiązujący w PZŁ, w celu szerszego zorientowania czytelników o sposobie wydatkowania środków pochodzących z ich składek.

W odpowiedzi na powyższe zapytanie, rzecznik prasowy PZŁ wystosowała do wnioskodawcy pismo z dnia 9 marca 2012 r., w którym podnosiła, iż art. 4 ust. 1 ustawy prawo prasowe zobowiązuje do udzielania prasie informacji o swej działalności. Dotyczy to przedmiotu działalności danej organizacji, zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz organizacji, o ile dane wiadomości nie są objęte tajemnicą lub nie naruszają prawa do prywatności. Od działalności organizacji odróżnić należy natomiast sferę tzw. praw pracowniczych, w tym także i tą związaną z wynagrodzeniami. Informacje o zasadach wynagradzania nie mają również charakteru informacji publicznej. Regulamin wynagradzania jest pewnego rodzaju umową zawieraną pomiędzy pracownikami a pracodawcą i nie ma on wpływu na działalność danej organizacji w rozumieniu realizacji jej zadań. Dane dotyczące funduszu płac, liczby zatrudnianych pracowników publikowane są przez Związek w sprawozdaniach rocznych, zaś bilans PZŁ zamieszczany jest corocznie w Monitorze Polskim B i jako taki jest ogólnie dostępny. Tak więc oczekiwane przez wnioskodawcę informacje są częściowo dostępne w tych aktach prawnych. W załączeniu do przedmiotowego pisma przesłano wnioskodawcy plan kont księgowych z informacją, iż plan kont został wprowadzony w 1995 r. w zw. z wprowadzaniem komputeryzacji w PZŁ.

Po uprzednim wezwaniu PZŁ do usunięcia naruszenia prawa (pismem z dnia 14 marca 2012 r.), redaktor naczelny dziennika "[..]" wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na odmowę udzielenia informacji prasowej z dnia 9 marca 2012 r. Skarżący odmowie udzielenia informacji prasowej zarzucił: 1) naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy Prawo prasowe, poprzez błędne przyjęcie, że zachodzą okoliczności odmowy udzielenia informacji prasowej przez Zarząd Główny PZŁ; 2) naruszenie art. 4 ust. 3 ww. ustawy, poprzez niezachowanie wymagań jakie powinna spełniać odmowa udzielenia informacji prasowej w postaci wskazania powodów odmowy i zwłokę w jej udzieleniu. Mając powyższe na względzie skarżący wniósł o nakazanie Zarządowi Głównemu PZŁ udzielenia informacji poprzez udostępnienie regulaminu wynagrodzeń obowiązującego w PZŁ oraz planu kont księgowych stosowanych w PZŁ z opisem nazwy każdego z kont, a także o zasądzenie od PZŁ na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż odmowa udzielenia informacji prasowej w przedmiocie regulaminu wynagradzania jest niezgodna z art. 4 ust. 1 ustawy Prawa prasowego, w świetle którego PZŁ jest obowiązany do udzielenia prasie informacji o swojej działalności, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów informacja taka nie jest objęta tajemnicą lub nie narusza prawa do prywatności. Zatem podstawą prawną tajemnicy, o której mowa w art. 4 ust. 1 powołanej ustawy, uzasadniającej odmowę udzielenia informacji prasowej mogą być tylko i wyłącznie przepisy rangi ustawowej. Natomiast podstawy ustawowej odmowy PZŁ nie wskazał. Także udostępnienie tylko części planu kont księgowych stosowanych w PZŁ nie odpowiada w pełni na zapytanie z dnia 29 lutego 2012 r. Wniosek skarżącego dotyczył bowiem całego planu kont księgowych stosowanych w PZŁ, a nie tylko kont nagłówkowych, tzw. syntetycznych. Dopiero cały plan kont pozwala ocenić, na jakie tytuły księgowe księgowane są roczne obroty danego podmiotu. Ponadto odmowa udzielania informacji prasowej z dnia 9 marca 2012 r. narusza art. 4 ust. 3 ustawy Prawo prasowe, ponieważ odpowiedź Zarządu Głównego PZŁ na wniosek o udzielenie informacji prasowej z dnia 29 marca 2012 r., została dostarczona w dniu 9 marca 2012 r., a więc z przekroczeniem ustawowo przewidzianego terminu 3 dni, a pismo nie wskazuje ustawowej przyczyny odmowy udzielenia informacji.

W odpowiedzi na skargę Zarząd Główny PZŁ wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów skargi, przewodniczący Zarządu Głównego PZŁ podniósł, iż w odpowiedzi na wezwanie skarżącego do usunięcia naruszenia prawa rzecznik prasowy PZŁ pismem z dnia 22 marca 2012 r. podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w pisemnej odmowie, jednocześnie informował wnioskodawcę, iż przesłany wykaz kont nie zawiera konta 200 - rozrachunki z dostawcami i odbiorcami, konta 231 - rozrachunki z pracownikami oraz konta 310 - magazyn, ponieważ pominięte konta zawierają dane dotyczące kontrahentów, pracowników oraz dane dotyczące kosztów zakupu sprzedaży itp. PZŁ stoi na stanowisku, iż regulamin wynagradzania jest regulacją, która normuje sprawy pomiędzy pracownikami a pracodawcą. Obowiązek jego udostępniania obliguje pracodawcę do jego okazywania jedynie pracownikom i osobom ubiegającym się o pracę. Ewentualny zaś zarzut, dotyczący braku jawności kosztów osobowych w PZŁ jest nieuzasadniony, ponieważ w bilansie PZŁ, który jest rokrocznie publikowany, znajdują się informacje na temat funduszu wynagrodzeń. Natomiast odmowa przekazania pełnego planu kont z dokładnymi opisami podyktowana była ochroną tajemnicy handlowej w kontaktach PZŁ ze swoimi kontrahentami oraz ochroną rozliczeń z pracownikami PZŁ.

Sąd I instancji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) prasa, zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej korzysta z wolności wypowiedzi i urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej. W świetle art. 4 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorcy i podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku są obowiązane do udzielenia prasie informacji o swojej działalności, o ile na podstawie odrębnych przepisów, informacja nie jest objęta tajemnicą lub nie narusza prawa do prywatności.

W przypadku odmowy udzielenia informacji, na żądanie redaktora naczelnego, odmowę doręcza się zainteresowanej redakcji w formie pisemnej, w terminie trzech dni; odmowa powinna zawierać oznaczenie organu, jednostki organizacyjnej lub osoby, od której pochodzi, datę jej udzielenia, redakcję, której dotyczy, oznaczenie informacji będącej jej przedmiotem oraz powody odmowy (ust. 3 powołanego artykułu).

Zdaniem Sądu I instancji, podmiotem, którego dotyczy powyższa regulacja, jest niewątpliwie PZŁ, albowiem nie jest zaliczany do sektora finansów publicznych, jak również będąc podmiotem zrzeszającym osoby fizyczne i prawne, które czynnie uczestniczą w ochronie i rozwoju populacji zwierząt łownych oraz działają na rzecz ochrony przyrody art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo [..]e (Dz. U. z 2005 r. Nr 127, poz. 1066 ze zm.) nie działa w celu osiągnięcia zysku. Zatem na PZŁ spoczywa obowiązek udzielania prasie informacji o swej działalności, z wyjątkiem odmowy dokonanej ze względu na ochronę prywatności oraz ochronę tajemnicy państwowej i służbowej oraz innej tajemnicy chronionej ustawą. Uwzględniając określony w art. 61 ust. 2 Konstytucji RP zakres prawa do informacji, Sąd wskazał, że na PZŁ ciąży obowiązek zapewnienia prasie dostępu do dokumentów łączących się z jego działalnością, jeżeli nie ma ustawowych wyłączeń ze względu na ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu państwa (art. 61 ust. 3 Konstytucji RP). Realizacja uprawnień prasy do uzyskania informacji następuje przez podanie jej określonej wiadomości lub udostępnienie w stosownym trybie żądanych dokumentów.

Sąd wskazał, iż jak wynika z materiału aktowego, redaktor naczelny dziennika "[..]" wnioskiem z dnia 29 lutego 2012 r., wystąpił do Zarządu Głównego PZŁ o udzielenie informacji prasowej dotyczącej udostępnienia regulaminu wynagrodzeń obowiązującego w PZŁ oraz planu kont księgowych stosowanych w PZŁ z opisem nazwy każdego z kont. Odmowę uwzględnienia żądania w zakresie dotyczącym regulaminu wynagradzania PZŁ podmiot zobowiązany uzasadnił tym, że informacje o zasadach wynagradzania nie mają charaktery informacji publicznej i będąc swoistego rodzaju umową zawartą pomiędzy pracodawcą i pracownikami nie mają wpływu na działalność Związku w rozumieniu realizacji jego zadań.

W ocenie Sądu, podjęte przez PZŁ rozstrzygnięcie we wskazanym zakresie jest błędne. Powołany przepis art. 4 ust. 1 ustawy Prawo prasowe, zobowiązuje określony w tym przepisie podmiot do informowania o swojej działalności. Pojęcie "swojej działalności" jest pojęciem szerokim, odnoszącym się do każdej sfery działań podmiotu, a zatem nie tylko do realizacji zadań ustawowych, czy statutowych, lecz i do spraw o charakterze organizacyjnym, w tym dotyczących spraw pracowniczych. Regulamin wynagradzania (jak też i regulamin pracy) jest aktem o charakterze porządkowym wydanym przez pracodawcę z mocy określonego przepisu prawa (art. 772 § 1 – 6 Kodeksu pracy) i ustala obowiązujące u tego pracodawcy zasady wynagradzania. Stanowi więc podstawę do ustalania wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń pracowniczych, na podstawie których dopiero są ustalane indywidualne warunki umów o pracę. Za Sądem Najwyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż regulamin wynagradzania jest źródłem prawa w rozumieniu art. 9 k.p. (wyrok z dnia 5 lutego 2004 r. sygn. akt I PK 307/03, OSNP 2004, nr 24, poz. 416). Chybiona jest zatem argumentacja Zarządu Głównego PZŁ, iż udostępnienie w trybie zapytania prasowego regulaminu wynagradzania PZŁ, naruszałoby prawa pracownicze osób pozostających w stosunku pracy z PZŁ. Regulamin wynagradzania, jako akt o charakterze prawotwórczym, regulującym sferę organizacyjną w zakresie ustalenia obowiązujących w PZŁ zasad wynagradzania, należy do szeroko pojmowanej działalności tego podmiotu.

Odnosząc się odmowy udzielania informacji o planie kont stosowanych w PZŁ należy Sąd I instancji wyjaśnił, iż wnioskodawca swym żądaniem objął formalny dokument, będący częścią systemu księgowego. Każdy bowiem podmiot prowadzący pełną księgowość finansową zobowiązany jest do posiadania i stosowania zakładowego planu kont. Obowiązek ten nałożony jest przez ustawę o księgowości i musi spełniać wymogi określone w tej ustawie. Zakładowy plan kont zawiera wewnętrzny spis numerów kont podmiotu i ustala zasady księgowania wszelkich operacji księgowych, które mogą się wydarzyć w wyniku działalności tego podmiotu. Zatem skarżący, żąda udostępnienia informacji z zakresu działalności finansowej PZŁ, która jest wymagana przepisami prawa. Wobec tego, co do zasady, także podlega udostępnieniu w świetle postanowień art. 4 ust. 1 ustawy Prawo prasowe. Natomiast skarżona odmowa z dnia 9 marca 2012 r. nie zawiera jakiegokolwiek wyjaśnienia przyczyn, z powołaniem się na tajemnicę prawnie chronioną lub naruszenie prawa do prywatności, z powodu których nie udostępniono wnioskodawcy pełnego planu kont PZŁ.

Sąd wskazał również na sformalizowany charakter odmowy udzielenia informacji prasowej. Powinna ona zawierać oznaczenie organu, jednostki organizacyjnej lub osoby, od której pochodzi, datę jej udzielenia, redakcję, której dotyczy, oznaczenie informacji będącej jej przedmiotem oraz powody odmowy (art. 4 ust. 3 ustawy Prawo prasowe). Sąd I instancji, pomijając kwestię niedotrzymania 3 dniowego terminu na udzielenie odpowiedzi na wniosek o udzielenie informacji prasowej, stwierdził, iż zaskarżona odmowa nie spełnia wymogów stawianych przez ustawodawcę w powołanym przepisie. Nie powołuje się ona na którąkolwiek z ustawowych przesłanek negatywnych (tajemnicę państwową, służbową, inną prawem chronioną lub prawo do prywatności), a tylko te przesłanki mogły stanowić o ograniczeniu prasie dostępu do informacji.

Sąd dodał również, iż próbę uzasadnienia wydanej odmowy pełnomocnik PZŁ podjął w odpowiedzi na wezwanie strony do usunięcia naruszenia prawa w piśmie z dnia 21 marca 2012 r. stwierdzając, iż "... pominięte konta zawierają dane dotyczące kontrahentów, pracowników oraz dane dot. kosztów zakupu, sprzedaży, itp.), a następnie w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania decyzyjnego. Zdaniem Sądu, z zapisów tam zawartych można jedynie domniemywać, iż odmowę PZŁ uzasadnia ochroną tajemnicy przedsiębiorcy i prawa do prywatności. Jednakże tak ogólnie uzasadniona odmowa, bez przywołania konkretnego przepisu prawa, uzasadniającego wyłączenie dostępu do informacji, w ocenie Sądu, nie może zastąpić uzasadnienia odmowy, o której mowa w art. 4 ust. 3 ustawy Prawo prasowe. Pismo procesowe nie może "uzupełniać" zaskarżonego aktu administracyjnego przez zamieszczenie w nim rozważań i ocen, które winny zostać zawarte w jego uzasadnieniu faktycznym i prawnym, a zatem zaskarżony akt narusza ten przepis.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Polski Związek [..] Zarząd Główny, zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

1) art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 7 lutego 1984 r. Prawo prasowe polegające na przyjęciu, iż miała miejsce odmowa udzielenia informacji na żądanie redaktora naczelnego;

2) art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 lutego 1984 r. Prawo prasowe polegające na przyjęciu, że podmiot wobec którego zwrócono się z pytanie w trybie prawa prasowego ma 3 dni na udzielenie bądź odmowę udzielenia informacji.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie ocenił stan faktyczny sprawy, przez co błędnie zastosował art. 4 ust. 4 pr.pras. Skarżący zwrócił się do PZŁ pismem datowanym na 29 lutego 2012 r. z pytaniem w trybie prawa prasowego. Pismem datowanym na dzień 9 marca 2012 r. rzecznik prasowy PZŁ ustosunkował się do zadanych pytań. Pomimo tego, w dniu 14 marca skarżący wysłał "wezwanie do usunięcia naruszenia prawa". Pisma tego nie można traktować jako wniosek o udzielenie odmowy informacji gdyż takiego wniosku nie zawiera. Skarżący może żądać od określonego podmiotu odmowy udzielenia informacji w formie pisemnej jedynie wówczas, gdy uprzednio - na te same pytanie jakiegokolwiek dziennikarza i w jakiejkolwiek formie (ustnej, e-mail, faksowej) - podmiot ów oświadczył (wyraził wolę) iż nie udzieli żądanej informacji. Skoro zatem skarżący nie zażądał w formie pisemnej odmowy udzielenia informacji - nie rozpoczął bieg terminu do udzielenia odmowy w formie pisemnej, ergo nie zaktualizowało się jego prawo do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Bezsprzecznym zatem jest, że skargę należy uznać za przedwczesną i z tego też powodu odrzucić ją.

Wskazano ponadto, iż na gruncie ustawy prawo prasowe nie istnieje termin, w którym podmiot obowiązany do udzielania informacji (nie podlegający jednocześnie rygorom art. 3a pr. pras.). Przyjęcie 3 dniowego terminu w przypadku kiedy organ udziela informacji prasowej nie ma podstaw prawnych, a co więcej, jest wykładnią contra legem.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną P.G.- redaktor naczelny dziennika "[..]" w Gdańsku wniósł o jej odrzucenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 202r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm. ) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie przeprowadzone przed Sądem I instancji obarczone jest wadą określoną w art. 183 § 2 pkt. 2 Ppsa, skutkującą jego nieważnością.

W postępowaniu przed Sądem I instancji w charakterze pełnomocnika skarżącego P.G. został dopuszczony do udziału w sprawie S.P.. Jak wynika z oświadczenia w/wym złożonego w sprawie o sygn. I OSK 2880/12 nie jest on zatrudniony w redakcji Dziennika " [..]", ale publikuje w nim swoje artykuły. S.P. w celu wykazania, że może być pełnomocnikiem powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012r. w sprawie o sygn. I OSK 284/12, w uzasadnieniu którego odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 35 § 2 Ppsa stwierdzono, że S.P. – wedle oświadczeń redaktora naczelnego – pracuje dla Dziennika "[..]", zaś w świetle art. 35 § 2 ustawy Ppsa , pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Dotyczy to również państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uwzględniając specyfikę rozpoznawanej sprawy należy odwołać się do art. 7 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.), zgodnie z którym redaktor naczelny, jako osoba mająca uprawnienia do decydowania o całokształcie działalności redakcji, reprezentuje ją w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a przez to może także umocować do działania w swym imieniu osobę fizyczną wykonującą zawód dziennikarza, którego teksty redakcja publikuje. Innymi słowy, dla redakcji pracownikami, w rozumieniu art. 35 § 2 Ppsa, będą dziennikarze, których teksty redakcja publikuje, niezależnie od tego, czy są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, czy pracują dla niej na podstawie umów o dzieło czy zleceń, czy też są pracownikami wydawcy."

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela stanowiska zaprezentowanego przez Sąd w sprawie o sygn. I OSK 284/12.

Pojęcie pracownika zostało zdefiniowane w art. 2 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Z definicji tej nie wynika, aby poprzez sam fakt wykonywania pracy na rzecz określonego podmiotu dana osoba uzyskiwała status pracownika. Ustawodawca wyraźnie wiąże pojęcie pracownika z prawną formą poprzez którą dochodzi do zatrudnienia w tym charakterze. Dla ustalenia statusu pracownika nie wystarczy zatem wyłącznie świadczenie pracy, ale konieczne jest określenie warunków pracy w jednej z form przewidzianych w art. 2 Kodeksu pracy. Status pracownika w sferze normatywnej nabywa się poprzez nawiązanie stosunku pracy na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę. Nie jest konieczne faktyczne wykonywanie pracy, czy otrzymywanie wynagrodzenia.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2008r.II PK 318/07 LEX nr 490344 wyrażony został pogląd, w myśl którego z art. 2 Kp nie wynika, aby warunkiem koniecznym zachowania statusu pracownika było faktyczne wykonywanie pracy (ze strony pracownika) i wypłacanie wynagrodzenia (ze strony pracodawcy), a więc faktyczne wykonywanie obowiązków wynikających z łączącego strony stosunku pracy, wystarczy jedynie, aby stosunek ten trwał.

W celu ustalenia czy w danej sytuacji wystąpiły przesłanki składające się na kodeksowe pojęcie "pracownik" należy łącznie traktować definicje ustawowe z art. 2 i art. 22 § 1 Kp Zestawienie treści obu przepisów nakazuje przyjąć, że pracownikiem jest osoba, która w drodze jednej z czynności prawnych wyliczonych w art. 2 Kp. nawiązała stosunek pracy charakteryzujący się wskazanymi w art. 22 § 1 Kp. cechami ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2007r. I OSK 630/06 LEX nr. 330453 ).

Jak z powyższego wynika decydujące znaczenie dla zyskania przymiotu pracownika ma istniejąca między stronami stosunku pracy więź obligacyjna, choćby nie miała charakteru umownego.

Zawarte w art. 2 Kodeksu pracy wyliczenie form w jakich dochodzi do nawiązania stosunku pracy ma charakter enumeratywny. Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu wyroku w sprawie I OSK 284/12, ani umowa o dzieło, ani umowa zlecenia nie kreują stosunku pracy. Te ostatnie należą do tzw. niepracowniczych stosunków zatrudnienia o charakterze cywilnoprawnym i chociaż niekiedy status świadczących pracę w ramach umowy o dzieło, czy umowy zlecenia jest zbliżony do pracowniczego, to osoby zatrudnione na podstawie tych umów nie są pracownikami.

Stosownie do art. 35 § 2 Ppsa pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Dotyczy to również państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej. Z przytoczonego przepisu wynika jednoznacznie, iż pełnomocnikiem podmiotów o jakich w nim mowa może, oprócz osób wymienionych w § 1 art. 35 Ppsa, być także pracownik tego podmiotu lub jednostki nad nim nadrzędnej.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że przy ustalaniu znaczenia wyrażeń tekstu prawnego regułą jest, iż w sytuacji, gdy w systemie prawnym wiążąco ustalono znaczenie określonych zwrotów prawnych, to należy używać ich właśnie w tym znaczeniu. Dyrektywa ta związana jest z tzw. definicją legalną - występującą w tekstach prawnych, wprowadzoną przez prawodawcę w celu ustalenia wiążącego rozumienia poszczególnych terminów.

Skoro w ustawie Ppsa ustawodawca posłużył się pojęciem pracownika, którego legalna definicja zawarta została w art. 2 Kp. to brak jest podstaw prawnych do nadawania temu pojęciu innego znaczenia, co w konsekwencji oznacza, iż pracownikiem w rozumieniu art. 35 § 2 Ppsa może być wyłącznie osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę ( art. 2 Kp. ).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielając poglądu wyrażonego w sprawie o sygn. I OSK 284/12 stwierdza, iż S.P. nie będąc pracownikiem Dziennika "[..]" nie mógł występować w sprawie w charakterze pełnomocnika przed Sądem I instancji. Dopuszczenie w/wym przez Sąd I instancji w charakterze pełnomocnika skarżącego doprowadziło do nieważności postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt. 2 Ppsa. W myśl tego przepisu nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt. 2 Ppsa oraz § 14 ust. 2 pkt. 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr. 163, poz. 1349 ze zm. ) orzekł jak w sentencji.