Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3076/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, art. 9 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 ust . 2, 4 i 5
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.), Sędzia del. WSA Marian Wolanin, Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Kozub-Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 22 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 3177/14 w sprawie ze skargi J.L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 3177/14 oddalił skargę J.L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Z akt sprawy wynika, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 29 sierpnia 2014 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej w skrócie "K.p.a."), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 17 stycznia 2014 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 18 listopada 1975 r. nr [...] o przejęciu za rentę zgodnie z wnioskiem na własność Państwa gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 5,57 ha z budynkami, stanowiącego współwłasność ustawową J. i J. małżonków L., położonego we wsi [...], Gmina [...] w granicach działek nr 24 i 86, dla którego założona jest księga wieczysta nr [...].

W uzasadnieniu decyzji podał, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 18 listopada 1975 r. nr [...] wystąpił następca prawny byłych właścicieli przejętej nieruchomości – ich wnuk G.L. Organ nadzoru ustalił, że przedmiotowa decyzja została oparta na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.). Przepis ten stanowił, że Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekaże on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo został zaliczony do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Z decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 18 listopada1975 r. nr [...] wynika, że postępowanie w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego za rentę zostało wszczęte na wniosek właścicieli – J. i J. małżonków L. W aktach sprawy znajduje się wniosek z dnia 24 czerwca 1975 r. podpisany przez J.L. Małżonkowie L. pod względem wieku spełniali przesłankę określoną w art. 9 ust. 1 cyt. ustawy, tj. mieli ukończone odpowiednio 82 i 73 lata.

W świetle art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną współwłasność małżonka mogły być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Zgoda małżonka na przekazanie nieruchomości nie była wymagana, jeżeli gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej lub było zagrożone spadkiem produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych (art. 6 w/w ustawy). Podobnie nie była wymagana ujęta w art. 4 ust.1 tej ustawy zgoda zstępnych właściciela przejmowanego na własność Państwa gospodarstwa.

Naczelnik Gminy [...] w uzasadnieniu powołanej wyżej decyzji podał, że właściciele gospodarstwa rolnego wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa uzasadnili złym stanem zdrowia i podeszłym wiekiem.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wskazując treść § 10 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U z 1972 r. Nr 31 poz. 215), który w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne mógł być stosowany posiłkowo stwierdził, że przesłanki określone w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji dawały podstawę do zaliczenia gospodarstwa do kategorii zagrożonego spadkiem produkcji rolnej. W związku z powyższym uznał, że mimo iż przedmiotowe gospodarstwo było uprawiane należycie, co znajduje potwierdzenie w protokole lustracji gospodarstwa, zgoda J.L., małżonki J.L. oraz zstępnych, zamieszkujących z dziadkami i pomagających im w gospodarstwie na przejęcie gospodarstwa nie była wymagana.

Ponadto organ nadzoru podał, że przeprowadził postępowanie dowodowe w postaci przesłuchania stron na okoliczność zamieszkiwania i pracy zstępnych w tym gospodarstwie. Z przesłuchania wynika, że dla zstępnych praca w gospodarstwie nie mogła stanowić ich głównego źródła utrzymania albowiem w dniu przejęcia gospodarstwa na własność Państwa, kontynuowali oni naukę i pozostawali na utrzymaniu matki. Wskazał także, iż Naczelnik Gminy [...] zgodnie ze zmodyfikowanym przez J.L. wnioskiem przejął także budynki znajdujące się na działce nr 86. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia 3 grudnia 1975 r. nr [...] przyznał obojgu małżonkom L. rentę za przekazane gospodarstwo w wysokości 1.000,00 zł oraz dodatek za przekazanie budynków w wysokości 300,00 zł. Fakt przekazania Państwu przez małżonków L. budynku mieszkalnego i sadu w zamian za dodatek do renty potwierdzają także zeznania świadków [...], którzy podali, że z chwilą jego otrzymania przenieśli się oni do Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...]. Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, powyższe w sposób pośredni świadczy o zgodzie małżonków L. na przejęcie budynków.

W konsekwencji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjął, że w sprawie nie zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji przewidziane w art. 156§1 K.p.a.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła:

rażące naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności:

- art. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, poprzez uznanie, iż na przekazanie nieruchomości na rzecz Państwa nie była konieczna zgoda J.L. – małżonki J.L.;

- art. 3 ust. 1 cyt. ustawy, poprzez uznanie, iż na przekazanie nieruchomości na rzecz Państwa nie była konieczna zgoda J.L. – małżonki J.L.;

- art. 6 cyt. ustawy, poprzez uznanie, iż na przekazanie nieruchomości na rzecz Państwa nie było konieczne uzyskanie zgody J.L. i zstępnych małżonków L. – ich następców prawnych oraz wadliwe uznanie, że przekazywane gospodarstwo było zagrożone spadkiem produkcji rolnej, a przez to także błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i wadliwą ocenę dowodów;

- art. 6 cyt. ustawy w zw. z § 10 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.), poprzez wadliwe przyjęcie, iż gospodarstwo rolne małżonków L. było zagrożone spadkiem produkcji rolnej;

- art. 4 ust. 1 cyt. ustawy, poprzez uznanie, iż na przekazanie nieruchomości na rzecz Państwa nie była konieczna zgoda zstępnych J. i J.L., tj. wnuków małżonków L., będących stronami niniejszego postępowania, którzy gospodarowali na nieruchomościach ujętych w decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 18 września 1975 r. nr [...];

- art. 9 ust. 1 cyt. ustawy, poprzez uznanie, iż Państwo na wniosek J.L. mogło przejąć na własność gospodarstwo rolne za rentę nawet wtedy, gdy nie przekazywał on jednocześnie wszystkich posiadanych przez siebie nieruchomości stanowiących gospodarstwo rolne;

- art. 9 ust. 1 cyt. ustawy, poprzez wadliwe uznanie, iż Państwo mogło przejąć nieruchomości małżonków L., pomimo nieziszczenia się przesłanki dotyczącej wymaganej łącznej powierzchni przejmowanego gospodarstwa, która winna wynosić co najmniej 2 ha;

- art. 11 ust. 1 cyt. ustawy, poprzez uznanie, iż małżonkowie J. i J.L. nie zatrzymali budynku mieszkalnego wchodzącego w skład nieruchomości przekazywanych Państwu;

- art. 12 ust. 1 cyt. ustawy, poprzez wadliwe uznanie, iż Naczelnik Gminy [...] nie mógł przyznać małżonkom L. sadu w określonej przez prawo powierzchni;

- art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i kompletny, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i wydania wadliwej decyzji;

- art. 79 § 1 i § 2 w zw. z art. 10 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 81 K.p.a., poprzez niezawiadomienie stron o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodów ze świadków i niepowiadomienie o wynikach przeprowadzonych dowodów, a przez to niezapewnienie skarżącej czynnego udziału w każdym etapie przedmiotowego postępowania i niezapoznanie jej – na każdym etapie postępowania – z materiałem dowodowym sprawy, a przez to także naruszenie art. 81 K.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej możności wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów i wadliwe uznanie okoliczności faktycznych, w oparciu o które wydano decyzję, za udowodnione;

- art. 80 K.p.a., poprzez wadliwą ocenę udowodnienia określonych okoliczności;

- art.107§ 3 K.p.a., poprzez sporządzenie niepełnego, wadliwego oraz niezawierającego wskazanych w przepisie prawa elementów uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji;

- art. 8 K.p.a., poprzez podjęcie przez organ działań sprzecznych z prawem oraz przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania strony do władzy publicznej;

- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., poprzez wadliwe przyjęcie, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do uznania, że w postępowaniu doszło do wydania decyzji obarczonej wadą nieważności, a przez to odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 18 września 1975 r. nr [...], pomimo istnienia wyraźnych ku temu podstaw, wobec faktu rażącego naruszenia przez tę decyzję prawa i utrzymanie w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 stycznia 2014 r. nr [...].

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji w całości, ewentualnie o ich uchylenie w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja Naczelnika Gminy [...] z dnia 18 września 1975 r. nr [...] została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U Nr 21 poz. 118 ze zm.). Z art. 9 ust. 1 tej ustawy wynika, że postępowanie o przejęcie gospodarstwa rolnego za rentę mogło być wszczęte tylko na wniosek rolnika. W aktach sprawy znajduje się wniosek J.L. z dnia 24 czerwca 1975 r. skierowany do Urzędu Gminy [...], zatytułowany "Podanie", w którym wnioskodawca wprost zwraca się o przejęcie gospodarstwa za rentę. Z uwagi na to, że przekazane gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność małżonków L. - zgodnie z art. 3 ust. 1 cyt. ustawy, mogło być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Skoro do nieruchomości stanowiących współwłasność małżonków miał zastosowanie art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, to w tym przypadku nie miał zastosowania art. 2 ust. 1 tej ustawy. Z tego względu uznał, że zarzut, iż kwestionowana decyzja z dnia 18 listopada 1975 r. narusza ten przepis jest niezasadny.

Sąd pierwszej instancji odnosząc się do zgody małżonka, o której mowa w art. 3 ust. 1 cyt. ustawy zauważył, iż ustawa nie określała, w jakiej formie miałaby być ona wyrażona. W rozpoznawanej sprawie przyjąć należy, iż fakty, jakie zaistniały, które mają potwierdzenie w materiale dowodowym, dają podstawy do przyjęcia, że J.L. wyraziła zgodę na przekazanie gospodarstwa rolnego za rentę na własność Państwa. Decyzja w tym przedmiocie została skierowana do obojga małżonków, którzy niezwłocznie złożyli do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie im z tego tytułu renty, który został przesłany do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu przy piśmie z dnia 18 października 1975 r. Decyzją tego organu z dnia 3 grudnia 1975 r. obojgu małżonkom została przyznana od dnia 2 października 1975 r. renta za przekazane gospodarstwo rolne. J.L. tych okoliczności nigdy nie kwestionowała. Oznacza to, że zgodziła się na przekazanie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę. Małżonkowie rentę z tego tytułu pobierali do śmierci, co w przypadku J.L. nastąpiło w dniu 2 września 1984 r. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 14 marca 2012 r. o stwierdzeniu nabycia spadku). W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro z powyższego wynika, że gospodarstwo rolne zostało przekazane za zgodą małżonki wnioskodawcy – J.L., to zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 cyt. ustawy okazał się bezzasadny.

W dniu przekazania gospodarstwa na własność Państwa nie żył syn właścicieli gospodarstwa Stanisław L. Zstępnymi małżonków J. i J.L. przekazujących gospodarstwo byli ich wnukowie – skarżąca J.L. oraz G.L., A.L. i T.P. Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne przewidywał wymóg uzyskania zgody na przekazanie gospodarstwa przez zstępnych, jeżeli gospodarowali oni na nieruchomości stanowiącej to gospodarstwo. Zgoda zstępnych nie była wymagana w przypadku, gdy praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła ich utrzymania (art. 4 ust. 2 cyt. ustawy). Z zeznań zstępnych – stron niniejszego postępowania, złożonych w toku postępowania nadzorczego wynika, że w dniu przekazania gospodarstwa przez ich dziadków wszyscy uczęszczali do szkół i byli na utrzymaniu matki M. L., która pracowała w [...]. Także J. L. we wniosku z dnia 24 czerwca 1975 r. o przejęcie za rentę gospodarstwa rolnego na własność Państwa podał, że po zmarłym synu pozostało czworo dzieci, które uczęszczały do szkoły. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, pomagania przez zstępnych małżonkom L. w gospodarstwie rolnym w okresie nasilenia prac, nie można uznać za "gospodarowanie" w rozumieniu art. 4 ust. 1 omawianej ustawy. Świadczona przez nich pomoc nie stanowiła również głównego źródła ich utrzymania o którym mowa w art. 4 ust 2 tej ustawy. Zstępni, a obecnie strony postępowania zeznali, że w tym okresie byli na utrzymaniu matki, która była zatrudniona poza rolnictwem. W związku z tym Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro w tym przypadku zgoda zstępnych na przekazanie gospodarstwa rolnego przez dziadków nie była wymagana, to zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 cyt. ustawy jest nietrafny. Uwzględniając powyższe ustalenia uznał, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozważania organu nadzoru wskazujące, że na przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego nie była konieczna zgoda małżonki J.L. jak i zstępnych małżonków L., gdyż istniała przesłanka do zaliczenia tego gospodarstwa do kategorii zagrożonego spadkiem produkcji rolnej, są w tej sprawie bez znaczenia. Z tego względu zarzut naruszenia art. 6 cyt. ustawy pozostaje bez wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jako niezasadny ocenił również zarzut naruszenie art. 9 ust. 1 omawianej ustawy. Zdaniem skarżącej, w tej sprawie podany wyżej przepis nie mógł być zastosowany albowiem małżonkowie L. nie przekazali na własność państwa wszystkich nieruchomości stanowiących gospodarstwo rolne. Decyzja Naczelnika Gminy [...] z dnia 18 września 1975 r. nie obejmowała bowiem działki nr 25/2. Z treści przedmiotowej decyzji wynika, że zostały w niej wymienione działki nr 24 i 86, podano ogólną powierzchnię przejmowanego gospodarstwa rolnego – 5,57 ha oraz że dla tego gospodarstwa jest założona księga wieczysta nr [...]. W aktach postępowania dotyczącego przejęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego znajduje się postanowienie Sądu Powiatowego w [...] z dnia 30 maja 1959 r. o założeniu księgi wieczystej dla nieruchomości rolnej położonej w Kostrzynie (numer księgi wieczystej – [...]). Określono w niej obszar nieruchomości 5,24 ha oraz działki nr 24, 86, 25. W ocenie Sądu pierwszej instancji, okoliczność niepodania przez organ w decyzji o przejęciu gospodarstwa działki nr 25 nie oznacza, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Określona w tej decyzji powierzchnia przejętego gospodarstwa rolnego wskazuje, że objęto nią całe gospodarstwo uregulowane w księdze wieczystej nr [...], a więc również działkę nr 25.

Sąd pierwszej instancji za nietrafne uznał także zarzuty dotyczące naruszenia art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 cyt. ustawy. Skarżąca utrzymuje, że wolą dziadków było zatrzymanie budynku mieszkalnego i sadu, wobec tego organ w decyzji nie mógł orzec odmiennie. Faktycznie J.L. we wniosku z dnia 24 czerwca 1975r. podał, że jego zamiarem jest pozostawienie budynku mieszkalnego i sadu – natomiast w decyzji orzeczono o przejęciu całego gospodarstwa wraz z zabudowaniami. Zdaniem Sądu, w sprawie nie można jednak wykluczyć, że w okresie od daty złożenia wniosku do daty wydania decyzji w przedmiocie przejęcia za rentę przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa, a więc po upływie prawie trzech miesięcy doszło do zmiany stanowiska wnioskodawcy – w taki sposób, jak to zostało ujęte w decyzji. Świadczy o tym fakt, że małżonkowie L. nie zakwestionowali decyzji o takiej treści. Z tytułu przekazania budynków został im przyznany dodatek do renty w wysokości 300,00 zł. Stosownie do treści art. 13 ust. 4 cyt. ustawy, jeżeli rolnik wraz z gospodarstwem przekazał budynki, to rentę zwiększa się o 300,00 zł miesięcznie, jeżeli wartość budynków wynosiła ponad 200.000 zł. Z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 3 grudnia 1975 r. wynika, że budynki były oszacowane na kwotę 531.400 zł, co uzasadniło zwiększenie renty o kwotę 300, 00 zł. Ponadto z zeznań świadków [...] – ówczesnych sąsiadów oraz wpisów w aktach zgonu o miejscu zgonu wynika, że małżonkowie L. wyprowadzili się z przekazanego gospodarstwa i zamieszkali w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...], gdzie zmarli.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), orzekł, jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła J.L., reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości zarzuciła:

1. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066, dalej w skrócie "P.u.s.a.") oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. z:

- art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a.,

- art. 79 § 1 i § 2 w zw. z art. 10 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 81 K.p.a.,

- art. 80 K.p.a.,

- art. 107 § 3 K.p.a.,

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.,

mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pełnego odniesienia się do wszystkich zarzutów zawartych w skardze (zarzutów naruszenia przez organ określonych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego), niedostrzeżenie błędów proceduralnych organu administracji, świadczące o przeprowadzeniu przez Sąd kontroli zaskarżonej decyzji w sposób niewłaściwy i niedostateczny, skutkujące sporządzeniem uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną, a także nieuwzględnienie złożonej przez skarżącego skargi pomimo istnienia naruszeń przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz niesłuszne oddalenie skargi;

2. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nieustalenie zgodnego z zasadą prawdy materialnej stanu faktycznego oraz pominięcie w uzasadnieniu wyroku oceny stanu faktycznego ustalonego przez organ administracji, a przez to uniemożliwienie stronie kontroli instancyjnej sporządzonego uzasadnienia zaskarżonego wyroku;

3. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a:

a) w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.), mające istotny wpływ na wynik sprawy, przez błędną jego wykładnię – poprzez błędne uznanie, że małżonka J.L. – J.L. wyraziła swoją zgodę na przekazanie nieruchomości na rzecz Państwa oraz że zgoda wyrażona per facta concludentia była zgodą wystarczającą;

b) w zw. z art. 4 ust. 1 cyt. ustawy, przez błędną jego wykładnię – poprzez uznanie, iż na przekazanie nieruchomości na rzecz Państwa nie była konieczna zgoda zstępnych J. i J.L., tj. wnuków małżonków L., będących stronami niniejszego postępowania, którzy gospodarowali na nieruchomościach ujętych w decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 18 września 1975 r. nr [...];

c) w zw. z art. 6 cyt. ustawy, przez jego niewłaściwe zastosowanie – poprzez uznanie, iż w sprawie nie była konieczna ocena, czy przekazywane gospodarstwo było zagrożone spadkiem produkcji rolnej oraz że zarzut naruszenia w/w przepisu podniesiony przez skarżącą w skardze pozostaje bez wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji;

d) w zw. z art. 9 ust. 1 cyt. ustawy, przez jego niewłaściwe zastosowanie – poprzez wadliwe uznanie, iż decyzja Naczelnika Gminy [...] z dnia 18 września 1975 r. nr [...] objęła swą treścią także działkę [...], a przez to przyjęcie, że małżonkowie L. przekazali na rzecz Państwa wszystkie posiadane przez siebie nieruchomości i że decyzja ta dotyczyła całego gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami, co spełniało wymóg ustanowiony w art. 9 ust. 1 cyt. ustawy;

e) w zw. z art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 cyt. ustawy, przez jego niewłaściwe zastosowanie – poprzez uznanie, iż małżonkowie J. i J.L. nie zatrzymali budynku mieszkalnego wchodzącego w skład nieruchomości przekazywanych Państwu oraz że przekazali na rzecz Państwa także sad;

f) w zw. z art. 13 ust. 4 oraz ust. 5 cyt. ustawy, poprzez przyjęcie, iż dodatek do renty w wysokości 300, 00 zł stanowił wartość dodatku za przekazanie przez małżonków L. wszystkich budynków gospodarstwa, pomimo nieprzyznania dodatku w wysokości 150, 00 zł;

g) w zw. z art. 13 ust. 2 cyt. ustawy, poprzez brak weryfikacji poczynań organu w ustaleniu, czy 300,00 zł dodatku do renty nie stanowiło 25% gratyfikacji należnej z uwagi na pozostawanie produkcji rolnej gospodarstwa na poziomie wyższym niż średni w danej gminie na podobnych glebach.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto oświadczyła, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiła argumentację mającą potwierdzić zasadność podniesionych w niej zarzutów.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zawartych w niej zarzutów stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Zarzuty skargi kasacyjnej podane w pkt 3 lit a – g przede wszystkim koncentrują się na wykazaniu, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie przyjął, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w postępowaniu nadzwyczajnym (nieważnościowym) zasadnie uznał, iż nie był obowiązany do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 18 września 1975 r. nr [...] o przejęciu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego współwłasność ustawową małżonków J. i J.L.

W ocenie autora skargi kasacyjnej, skoro w sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1 i art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien stwierdzić nieważność przedmiotowej decyzji z dnia 10 września 2002 r. Zarzucił również naruszenie art.11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 oraz art. 13 ust. 4 i ust. 5, a także art. 13 ust. 2 powołanej ustawy.

Przypomnieć należy, iż wyrok Sądu pierwszej instancji dotyczy rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu nieważnościowym. Przedmiotem tego postępowania była jedynie kwestia, czy kontrolowana decyzja jest dotknięta jedną z wad enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. W niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi był zatem zobowiązany do oceny zgromadzonego w aktach materiału dowodowego w celu stwierdzenia tylko i wyłącznie tego, czy decyzja z dnia 18 września 1975 r. wydana przez Naczelnika Gminy [...] nie zawiera którejkolwiek z wad kwalifikowanych, wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 K.p.a. Organ nadzoru oceniając, że badana decyzja nie zawiera wad z art. 156 § 1 pkt 1, 3-7 K.p.a., prawidłowo poddał szczegółowej analizie wadę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., a więc rozważył, czy przedmiotowa decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa z punktu widzenia art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, w kontekście przesłanek określonych w tym przepisie. Ustalenie tych przesłanek miało bowiem decydujące znaczenie przy ocenie prawidłowości przejęcia za rentę na wniosek współwłaścicieli na własność Państwa gospodarstwa rolnego na podstawie w/w przepisu ustawy.

W sprawie jest niesporne, że J. i J. małż. L. spełniali przesłankę określoną w tym przepisie – 65 lat mężczyzna i 60 lat kobieta, mieli odpowiednio 82 i 73 lata. Z uwagi na okoliczność, że przejęte przez Państwo gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność ustawową małżonków L., a wniosek został złożony wyłącznie przez J.L., uwzględniając treść art. 3 ust. 1 omawianej ustawy niezbędne stało się ustalenie, czy zgodę w tym przedmiocie wyraziła również J.L.. Z kolei fakt zamieszkiwania w tym gospodarstwie także synowej, ale przede wszystkim zstępnych – wnuków małż. L., wymagał ustalenia, czy na przekazanie gospodarstwa nie była wymagana również ich zgoda – art. 4 ust. 1 i ust. 2 cyt. ustawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi biorąc pod uwagę treść wniosku J.L. o przejęcie przez Państwo za rentę na własność gospodarstwa rolnego, w którym wskazał na podeszły wiek, zły stan zdrowia i brak rąk do pracy (zmarły syn pozostawił czwórkę wnuków) i treść § 10 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U z 1972 r. Nr 31 poz. 215), stosowanego posiłkowo, uznał, że w tym przypadku na przejęcie gospodarstwa nie była wymagana zarówno zgoda J.L., jak i zstępnych małż. L., gdyż przedstawione wyżej argumenty stanowiły przesłankę do zaliczenia przedmiotowego gospodarstwa rolnego do kategorii zagrożonych spadkiem produkcji rolnej. Jednocześnie organ nadzoru dodatkowo przeprowadził postępowanie dowodowe w postaci przesłuchania zstępnych małż. L. obecnie stron postępowania na okoliczność ich zamieszkiwania i pracy w gospodarstwie, które potwierdziło, że ich zgoda na przejęcie gospodarstwa rolnego dziadków nie była wymagana, albowiem pracy, którą świadczyli w tym gospodarstwie nie można uznać za główne źródło ich utrzymania. Dokonał także przesłuchania świadków [...] na okoliczność przekazania przez małż. L. budynku mieszkalnego i sadu w zamian za dodatek do renty za przejęte gospodarstwo rolne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił oceny organu nadzoru w zakresie braku konieczności wyrażenia zgody przez J.L. na przekazanie gospodarstwa z uwagi na możliwość jego zaliczenia do kategorii gospodarstwa zagrożonego spadkiem produkcji, przyjmując, że nie ma ona w sprawie znaczenia. Dokonując analizy ustaleń poczynionych w sprawie, uwzględniając treść art. 3 ust. 1 omawianej ustawy przyjął, że J.L. wyraziła zgodę na przejęcie gospodarstwa rolnego w sposób dorozumiany. Ustawa nie określała bowiem w jakiej formie tego rodzaju zgoda powinna być wyrażona. Trafność tego stwierdzenia potwierdzają następujące okoliczności:

- decyzja o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa za rentę została skierowana do obojga małżonków, po jej otrzymaniu został złożony wniosek o przyznanie im renty z tego tytułu ,

- decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 3 grudnia 1975 r. przyznawała rentę za przejęte gospodarstwo obojgu małżonkom.

- przedmiotowe decyzje nie były przez żadnego z małżonków kwestionowane, a renta była przez nich pobierana do śmierci.

Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do podniesionego w pkt 3 lit. a skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia prawa materialnego, przez błędną wykładnię, tj. naruszenie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, stwierdził, iż jest on niezasadny. Argumentacja autora skargi kasacyjnej wskazująca, iż przedmiotowa zgoda J.L. na przekazanie gospodarstwa za rentę winna być wyrażona w formie pisemnej, a jej niezachowanie winno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji o przejęciu, tłumaczenie faktu nieskorzystania przez małżonków L. z przysługujących im uprawnień w zakresie możliwości zaskarżenia podanych wyżej decyzji brakiem ich świadomości, czy też kwestionowanie możliwości wnioskowania o przyznaniu renty w przypadku braku uprzednio ustalenia, że była ona przez nich faktycznie pobierana, nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo podał, że w świetle przepisów omawianej ustawy dla wyrażenia zgody przez współmałżonka na przekazanie nieruchomości stanowiącej współwłasność ustawową nie była przewidziana żadna szczególna forma. Gołosłowne jest zatem twierdzenie skarżących kasacyjnie, że powinna być to forma pisemna. Z uwagi na to, że konieczność uzyskania zgody obojga małżonków (w tym wnioskodawcy postępowania) miała swoje źródło w stosunku cywilnym (wspólność ustawowa) i konsekwencjach wynikających z tego stosunku dla możliwości rozporządzania majątkiem wspólnym małżonków, do zgody o której mowa w art. 3 ust. 1 cyt. ustawy, należy stosować przepisy o oświadczeniu woli. Dla skutecznego przejęcia gospodarstwa rolnego za rentę (oprócz innych warunków wymienionych w art. 9 ust. 1 cyt. ustawy) zgoda małżonków mogła być wyrażona już w treści wniosku wszczynającego postępowanie lub (w odniesieniu do małżonka niebędącego wnioskodawcą) uzyskana w trakcie wszczętego postępowania. W tym drugim przypadku – co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – fakt udzielenia zgody na przejęcie gospodarstwa mógł być wyrażony przez współmałżonka przez każde zachowanie, które ujawniało jego wolę w sposób dostateczny. W niniejszej sprawie sposób zachowania J.L. uprawniał do stwierdzenia, że zgoda na przejęcie za rentę gospodarstwa rolnego na własność Państwa została przez nią wyrażona. Brak bezpośredniego dowodu w tym przedmiocie nie oznaczał, że faktu tego nie akceptowała. Natomiast kwestionowanie przez autora skargi kasacyjnej jej świadomości w tym zakresie należy ocenić jako nieuprawnione. Ponadto zauważyć należy, iż skarżąca kasacyjnie nie dostrzegła, że przy rozważaniu kwestii zgody J.L. znaczenie dowodowe miał jedynie fakt dotyczący przyznania renty za przejęte gospodarstwo, a nie jej pobierania.

Zamierzonego skutku nie mogły odnieść także zarzuty wymienione w pkt 3 lit. b, c, d skargi kasacyjnej dotyczące art. 4 ust. 1, art. 6 oraz art. 9 ust 1 omawianej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oceniając ustalenia dokonane w sprawie, uwzględniając treść art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne prawidłowo stwierdził, że w sytuacji, gdy zstępni, którzy zamieszkiwali z dziadkami małż. L. w gospodarstwie rolnym byli w wieku szkolnym i pozostawali na utrzymaniu matki pracującej poza rolnictwem, brak było podstaw do uznania, że gospodarowali oni na nieruchomości i potrzebne byłoby wyrażenie przez nich zgody na przekazanie tego gospodarstwa Państwu. Zasadnie przyjął, że w odniesieniu do zstępnych taka zgoda nie była wymagana, albowiem praca (w tym przypadku okazjonalna pomoc) nie stanowiła ich głównego źródła utrzymania. Zauważyć należy, iż uzasadnienie przez skarżącą kasacyjnie tego zarzutu ogranicza się wyłącznie do polemiki z przedstawionym stwierdzeniem.

W świetle przedstawionych wywodów zarzut dotyczący naruszenia art. 6 omawianej ustawy jest niezrozumiały. Powołany przepis miałby w tej sprawie znaczenie w przypadku, gdyby Sąd pierwszej instancji uznał, że zgoda J.L., o której mowa w art. 3 ust. 1 omawianej ustawy na przejęcie gospodarstwa rolnego na własność przez Państwo nie była wymagana z uwagi na to, że przedmiotowe gospodarstwo rolne mogło być zaliczone do kategorii zagrożonych spadkiem produkcji rolnej. W rozpoznawanej sprawie Sąd stanowiska organu nadzoru w tym zakresie nie podzielił i prawidłowo ocenił, że ta kwestia nie ma w sprawie znaczenia.

Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, stanowiącego podstawę materialnoprawną decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, spór prawny między stronami wymagał wyjaśnienia, czy spełniona została jedna z przesłanek określonych w tym przepisie, a mianowicie czy małżonkowie L. przekazali wszystkie nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego. W sprawie niesporny jest fakt, że w decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia 18 września 1975 r. o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa rolnego wpisano m.in. jego ogólną powierzchnię 5,57 ha z budynkami oraz że jest ono położone w granicach działek nr 24 i 86, a także, że jest dla tego gospodarstwa założona księga wieczysta nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że fakt niewymienienia w powołanej decyzji działki nr 25 nie oznaczał, że nie została ona tą decyzją przejęta. Elementem potwierdzającym to stwierdzenie jest podana w decyzji ogólna powierzchnia przejętego gospodarstwa rolnego uregulowanego w księdze wieczystej nr [...]. Skarżąca kasacyjnie zakwestionowała to stwierdzenie wskazując, że jest ono błędne. Z akt sprawy wynika bowiem, że powierzchnia gospodarstwa podana w księdze wieczystej (potwierdzona w złożonych do akt księgi wieczystej dokumentach – akcie notarialnym zakupu tego gospodarstwa – umowy sprzedaży z dnia 24 kwietnia 1959 r., akcie notarialnym Rep. A nr 496/1959, jak i dokumentach przedłożonych do aktu) jest określona jako 5,24 ha i różni się od powierzchni wskazanej w decyzji, która wynosi 5,57 ha. Ponadto ze znajdujących się w aktach sprawy pism Starosty [...]kiego z dnia 1 września 1975 r. oraz z dnia 12 grudnia 1975 r. wynika, że powierzchnia działek nr 24 i nr 86 (a więc bez działki nr 25/2) stanowi wielkość 5,57 ha, o której mowa w decyzji. Powyższe ustalenia świadczą o tym, że decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego nie obejmowała działki nr 25/2.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę kasacyjną odnosząc się do tego zarzutu wyjaśnił, że skarżąca kasacyjnie nie zauważyła, iż we wsi [...] w 1962 r. wprowadzono ewidencję gruntów i porządkując areały i numery działek dokonano scalenia wszystkich nieruchomości rolnych należących do małżonków L. w ramach działek nr 24 i nr 86. Z wypisu z ewidencji gruntów z dnia 19 września 1962 r. wynika, że w 1962 r. działka nr 24 uzyskała powierzchnię 4,60 ha, zaś działka nr 86 powierzchnię 0,97 ha.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, kwestionowanie przez skarżącą kasacyjnie stwierdzenia Sądu pierwszej instancji dotyczącego działki nr 25, przy uwzględnieniu treści znajdującego się w aktach sprawy pisma Starosty [...] z dnia 16 maja 2013 r. nr [...] (wraz z załącznikami), nie ma w sprawie znaczenia, albowiem niesporny jest fakt, że podana w decyzji o przejęciu za rentę na własność Państwa powierzchnia gospodarstwa rolnego 5,57 ha była prawidłowa.

Nietrafne okazały się także zarzuty podanych w pkt 3 lit. e i f skargi kasacyjnej, tj. art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1, a także art. 13 ust. 4 i ust. 5 oraz art. 13 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Z art. 11 ust. 1 cyt. ustawy wynika, że rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne za rentę mógł zatrzymać budynki wchodzące w skład nieruchomości przekazywanych Państwu. Z chwilą przejęcia nieruchomości budynki stawały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności. Z kolei art. 12 ust. 1 tej ustawy stanowił, że na wniosek rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne za rentę, przydziela się do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu rolnego o pow. 0,5 ha, a w razie przekazania budynków również lokal mieszkalny i pomieszczenia gospodarskie w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia potrzeb rolnika i jego rodziny.

W świetle wniosku J.L. z dnia 24 czerwca 1975 r. o przejęcie za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego, jego zamiarem było zdanie ziemi wraz ze stodołą i z budynkiem gospodarskim i pozostawienie sobie budynku mieszkalnego oraz sadu, który podsadził. Natomiast z treści z protokołu lustracyjnego z dnia 11 lipca 1975 r. wynika, że proponowano przejęcie budynków inwentarsko – gospodarczych z zachowaniem dla J.L. budynku mieszkalnego. Podano w nim również, iż J. L. prosił o pozostawienie w dożywociu sadu o powierzchni ok. 0,70 ha. Z kolei analiza treści decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 18 września 1975 r. o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa rolnego prowadzi do stwierdzenia, że zostało ono przejęte wraz z budynkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśniając powyższą wątpliwość przyjął, że z uwagi na fakt, iż od daty wniosku do wydania decyzji upłynęły prawie trzy miesiące nie można wykluczyć, że doszło do zmiany przez wnioskodawcę stanowiska, w taki sposób jak to zostało ujęte w decyzji. Brak zachowania w aktach archiwalnych dokumentu z postępowania prowadzonego wiele lat temu (1975 r.) dotyczącego zmiany wniosku w zakresie przekazania na własność Państwa także budynku mieszkalnego wraz z sadem nie uprawnia do przyjęcia, że taki wniosek nie został przez nich z pewnością złożony. Argumentacja autora skargi kasacyjnej dotycząca naruszenia omówionych wyżej przepisów sprowadza się do podważenia tego wyjaśnienia poprzez wykazanie, że ze strony małżonków L. zrzeczenie się prawa do zatrzymania budynku mieszkalnego i sadu byłoby nieracjonalne, z tego powodu, że w budynku tym zamieszkiwały ich niepełnoletnie wnuki. Ponadto podał, że mimo ostateczności decyzji o przejęciu gospodarstwa małżonkowie L. nadal do dnia 18 kwietnia 1979 r. zamieszkiwali w budynku mieszkalnym wchodzącym w jego skład. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe twierdzenia nie stanowią podstawy do uznania, że budynek mieszkalny nie został przedmiotową decyzją przejęty. Fakt niezaskarżenia przez małżonków L. decyzji Naczelnika Gminy [...] o przejęciu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego w skład którego wchodziły budynki o wartości 531.400 zł może świadczyć o tym, że obejmowała ona także budynek mieszkalny. Trudno bowiem założyć, iż małżonkowie L. pozbawieni budynku mieszkalnego wbrew ich woli w żaden sposób do końca życia tej decyzji nie zakwestionowali. W sprawie ustalono, że po przyznaniu im renty za przejęte gospodarstwo rolne wraz z dodatkiem za przekazane budynki wyprowadzili się i zamieszkali w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...], gdzie zmarli. Pośrednio potwierdzają to wpisy w aktach zgonu o miejscu zgonu, a także zeznania świadków [...].

Przechodząc do zarzutów naruszenia art. 13 ust. 4 i ust. 5, a także art. 13 ust. 2 omawianej ustawy, w nawiązaniu do przedstawionej wyżej argumentacji autora skargi kasacyjnej zauważyć należy, iż sprowadzają się one do zakwestionowania przyznanego w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 3 grudnia 1975 r. dodatku do renty w zakresie przejętych budynków, poprzez stwierdzenie, że dodatek ten dotyczył jedynie budynków gospodarskich, a nie budynku mieszkalnego, gdyż renta nie uległa zwiększeniu o 150 zł, a także braku weryfikacji tej decyzji w zakresie ustalenia, czy dodatek ten nie stanowił gratyfikacji należnej z uwagi na pozostawienie produkcji rolnej gospodarstwa na poziomie wyższym niż średni w danej gminie na podobnych glebach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie dotyczącej kontroli w postępowaniu nieważnościowym decyzji Naczelnika Gminy [...] o przejęciu za rentę na własność Państwa przedmiotowego gospodarstwa rolnego zarzut naruszenia w/w przepisów kwestionujący przyznanie (lub nie) konkretnego dodatku w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 3 grudnia 1975 r. jest chybiony.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nietrafne są również zarzuty zawarte w pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej. Istota objętych nimi problemów koncentruje się na wskazaniu przez autora skargi kasacyjnej niezasadności oddalenia skargi w sytuacji, gdy w jego ocenie:

1) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się do podanych w skardze zarzutów naruszenia przez organ: art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., art. 79 § 1 i § 2 K.p.a. w zw. z art. 10 § 1, § 2 i § 3 K.p.a. oraz art. 81 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2) przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji w sposób wadliwy i niedostateczny naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. z w/w przepisami K.p.a.

Wyjaśnić należy, iż zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. może być skutecznie postawiony w przypadku, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Przy tym naruszenie tego przepisu musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) Za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego czy procesowego. Powołany przepis jest przepisem proceduralnym, określającym wymogi uzasadnienia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zarzut naruszenia tego przepisu jest zobowiązany jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Ponadto wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a. w przypadku, gdy jest ono sporządzone w taki sposób, że kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku nie jest możliwa. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 481/14).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 P.p.s.a. i umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej. Zawiera przedstawienie stanu sprawy, w którym podano jaki stan faktyczny przyjęto za podstawę orzekania, zarzuty podniesione w skardze, stanowisko strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, dlaczego przyjęto, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku szczegółowo rozważył stanowisko strony skarżącej w zakresie dotyczącym poszczególnych przepisów prawa materialnego ocenianych przez organ nadzoru w ramach badania m.in. przesłanki z art. 156 §1 pkt 2 K.p.a. Fakt nieodniesienia się do podanych w skardze jako naruszonych określonych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego stanowił uchybienie, które jednak nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do podniesionego w skardze kasacyjnej w powiązaniu z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. podać należy, iż mógłby on okazać się skuteczny w przypadku, gdyby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kontrolując legalność zaskarżonej decyzji nie dostrzegł, że to rozstrzygnięcie narusza przepisy postępowania, bądź zauważając te błędy prawne niewłaściwie oceniłby ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu przypadkach ta wadliwość w rozumowaniu sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Oznacza to, że gdyby organ nie naruszył przepisów proceduralnych, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. "Inne naruszenie przepisów postępowania", o jakim mowa w przytoczonej regulacji musi dotyczyć oceny konkretnych przepisów postępowania dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. Jak wyżej wskazano, w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła.

Kolejnym zarzutem podniesionym w skardze kasacyjnej jest kwestia naruszenia art. 151 P.p.s.a. w powiązaniu z art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. Wskazać należy, iż art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. stanowi m.in., iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji oraz że ta kontrola jest sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny dokonując kontroli działalności administracji według tych kryteriów stosuje środki przewidziane w ustawie w odniesieniu do spraw podlegających tej kontroli (art. 3 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Do naruszenia tych przepisów mogłoby dojść wyłącznie w przypadku, gdyby wbrew wymogom w nich ustalonym sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Tego rodzaju sytuacja w tej sprawie nie wystąpiła. Z tego względu zarzuty naruszenia art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. okazały się chybione. Zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku nie mógł odnieść także zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. Skoro, jak wyżej stwierdzono, zarzuty naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisów postępowania są nietrafne, a zarzuty naruszenia prawa materialnego niezasadne, to zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a., poprzez jego zastosowanie, nie mógł zostać w niniejszej sprawie uwzględniony.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 P.p.s.a. podlega oddaleniu.