Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 118/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust 5 pkt 1 lit a, art 24
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2022 r. sprawy ze skargi L.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], odmówił L.W. (dalej jako: wnioskodawczyni, strona, skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] lipca 2020 r. do [...] lipca 2021 r. (pkt 1) oraz przyznał stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 1.971,00 zł za okres od [...] sierpnia 2021 r. bezterminowo (pkt 2) w związku ze sprawowaniem opieki nad matką W.G. Podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako: u.ś.r.).

Organ I instancji w uzasadnieniu ww. decyzji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i wyjaśnił, że L.W. w dniu 16 lipca 2020 r. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką W.G. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów organ ustalił, że skarżąca pobierała emeryturę i decyzją z [...] sierpnia 2020 r., nr [...], odmówił L.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na niepełnosprawną matkę. Następnie, po rozpatrzeniu wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] października 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Strona zaskarżyła ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 718/20 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z [...] sierpnia 2020 r. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd uznał, że organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia oraz nie poinformowały o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Zdaniem Sądu skutkowało to przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Dalej organ I instancji podał, że w związku ze stanowiskiem Sądu, wystosował do wnioskodawczyni wezwanie do złożenia wyjaśnień odnośnie zawieszenia prawa do emerytury. Z przedłożonej przez skarżącą decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] wynikało, iż od dnia [...] sierpnia 2021 r. wstrzymano stronie wypłatę emerytury. Organ podniósł, że stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przesłankę negatywną dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi m.in. ustalone prawo do emerytury. Podzielił jednocześnie stanowisko sądów administracyjnych wskazujące, że zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę wyłączająca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci prawa do emerytury.

Prezydent Miasta przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od miesiąca wstrzymania wypłaty emerytury, tj. od [...] sierpnia 2021 r. bezterminowo, bowiem zgodnie z art. 24 ust. 2. ust. 4 uś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

L.W. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o przyznanie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od [...] lipca 2020 r. do [...] lipca 2021 r. Zdaniem strony zaskarżona decyzja jest krzywdząca, ponieważ organy nie poinformowały o możliwości zawieszenia prawa do emerytury. Zauważyła przy tym, że nie mogła samodzielnie podjąć takiej decyzji "(...) ponieważ były przypadki nie przyznania świadczenia a zawieszona emerytura nie została wypłacona wstecz, tym samym pozostawali oni bez żadnego dochodu na wiele miesięcy". Skarżąca podkreśliła, że spełniła wszystkie warunki formalne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, składając wniosek o przyznanie świadczenia sprawowała i nadal sprawuje opiekę nad matką W.G., w tym okresie nie podejmowała żadnej pracy zarobkowej. Zaznaczyła, że organ nie pouczył jej o możliwości zawieszenia prawa do emerytury.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 u.ś.r. i wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ odwoławczy powołując się na doktrynę oraz orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli stwierdzającym zgodność lub niezgodność przepisu prawnego z Konstytucją w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie. Tego typu "eliminacja" przepisu w określonej części nie powoduje dysfunkcjonalności całej ustawy, bowiem art. 17 ust. 1b u.ś.r. pozwala na zrekonstruowanie normy prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpoznając zatem przedmiotową sprawę organy uwzględniły powyższe stanowisko i wyłączyły niekonstytucyjną część powyższego przepisu.

Dalej SKO podniosło, że w niniejszym postępowaniu nie kwestionuje okoliczności niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Kwestię sporną stanowi wyłącznie pobieranie emerytury przez L.W. i jednoczesne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Organ zaznaczył, że w oparciu o wykładnię wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 718/20 przyjęto, iż strona ma możliwość wyboru pomiędzy przysługującymi jej świadczeniami, nadto skarżąca mogła skorzystać z zawieszenia prawa do emerytury. Zawieszenie prawa do emerytury lub renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm., dalej jako: ustawa o FUS) wyłącza negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci prawa do emerytury. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury, i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedłożenia decyzji o wstrzymaniu jej wypłat organ, stosownie do art. 9 k.p.a., organ powinien stronę poinformować. Nadto zgodnie z art. 79 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest zobowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organ zaznaczył, że z akt niniejszej sprawy wynika, iż na podstawie decyzji z [...] lipca 2021 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od dnia [...] sierpnia 2021 r. wstrzymano wypłatę emerytury dla L.W. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się natomiast, że takie zawieszenie prawa do emerytury należy traktować jako zdarzenie materialnoprawne, powodujące ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa.

Zdaniem Kolegium zarzuty zawarte w odwołaniu są bezzasadne, strona miała bowiem możliwość wyboru świadczenia bardziej korzystnego i zawiesiła prawo do emerytury. Wbrew twierdzeniom skarżącej w przedmiotowej sprawie nie zachodziły podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od [...] lipca 2020 r. do [...] lipca 2021 r. Organ podał, że skarżąca w lipcu 2020 r. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak żądanie to obarczone było wówczas materialnoprawną przeszkodą w przyznaniu świadczenia, polegającą na pobieraniu emerytury. Wobec zawieszenia przez L.W. prawa do emerytury od sierpnia 2021 r. zachodziła możliwość przyznania stronie świadczenia.

W dniu 4 lutego 2022 r. L.W. wniosła za pośrednictwem organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę od powyższej decyzji, przedstawiając stanowisko w całości zbieżne z wywiedzionym w odwołaniu i zarzucając :

- brak poinformowania strony o możliwości zawieszenia emerytury, tym samym naruszenia art.9 k.p.a. i art. 79 a k.p.a.;

- brak zastosowania orzecznictwa NSA z 30 kwietnia 2020r., sygn. akt I OSK 1546/19, w sprawie wyrównania do emerytury jeśli świadczenie emerytalne było niższe od świadczenia pielęgnacyjnego gdzie w uzasadnieniu końcowym NSA w analogicznej sytuacji napisał"...że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że pozbawiają przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury";

- naruszenie art. 17 u.ś.r.

- naruszenie wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 7 kwietnia 2020r., sygn. akt II SA/Go 718/20, gdzie w uzasadnieniu Sąd podaje "Organy nie poinformowały o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenie decyzji w tym zakresie, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości...".

Na podstawie tak wywiedzionych zarzutów strona wniosła o przyznanie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku, tj. od [...] lipca 2020 r. oraz rozwiązanie spornego okresu od [...] lipca 2020 r. do [...] lipca 2021 r., poprzez uznanie jako niezawinione przez stronę, ponieważ wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem art. 9 i art. 79 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, a poinformowana o tym strona skarżąca nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2021 r., którą organ przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od [...] sierpnia 2021 r. i jednocześnie odmówił przyznania tego świadczenia od [...] lipca 2020 r. do [...] lipca 2021 r.

W kontrolowanej sprawie ziszczenie się określonych w u.ś.r. przesłanek przyznania skarżącej, sprawującej opiekę nad matką posiadającą orzeczenie co znacznym stopniu niepełnosprawności, nie było przedmiotem sporu, i nie budzi także zastrzeżeń Sądu.

Zasadniczy spór w przedmiotowej sprawie dotyczy kwestii określenia daty początkowej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie, czy w rozpoznawanej sprawie przysługuje ono począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia, czy też od daty wstrzymania wypłaty świadczenia emerytalnego. Organy I i II instancji przyznając bowiem skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w zaskarżonej decyzji uwzględniły okres od [...] sierpnia 2021 r., tj. od dnia, w którym zawieszeniu (wstrzymaniu) uległa wypłata przysługującej skarżącej emerytury, odmawiając jednocześnie w/w świadczenia za okres od [...] lipca 2020 r. do [...] lipca 2021r. Powyższe zaś zostało zakwestionowane przez skarżącą, zdaniem której w/w świadczenie powinno zostać jej przyznane od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożony został przez nią wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. w przedmiotowej sprawie od [...] lipca 2020 r. Skarżąca podała w skardze, iż skarży decyzję SKO, wnosząc o zmianę jej poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę od dnia złożenia wniosku tj. od [...] lipca 2020 r. w całości, tj. w zakresie odmowy przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] czerwca 2019 r. do [...] lutego 2021 r. Intencją skarżącej było zatem niewątpliwie zakwestionowanie części rozstrzygnięcia dla niej niekorzystnej dotyczącej odmowy przyznania świadczenia za okres [...] lipca 2020 r. – [...] lipca 2021 r.

Niewątpliwie istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie ma fakt, iż przedmiotowa sprawa była już przedmiotem orzekania przez tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 718/20. W tych okolicznościach zastosowanie znajduje art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, to wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 15 marca 2012 r., II OSK 2562/10, ONSA WSA 2013/1, stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych(A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019, art. 153.). Zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do tak rozumianej oceny prawnej i wskazań, zawartych w uzasadnieniu wyroku.

W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując stwierdzić należy, zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014r., sygn. akt I GSK 534/12), że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania".

Mając powyższe na uwadze należy zatem w pierwszej kolejności przywołać ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w wyroku z dnia 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 718/20. Wyrokiem tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję SKO z [...] października 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], w której organ odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przysługujące jej prawo do emerytury.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd opowiedział się za funkcjonalną, celowościową, systemową i prokonstytucyjną wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. wyrażaną w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśniając, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018, poz. 1270 - u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r.

Sad dodał, że biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.

Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur.

Dalej Sąd zauważył, iż o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien zgodnie z art. 9 k.p.a. stronę poinformować. Dodał, iż zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Sąd wskazał, iż taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. Sąd zaznaczył na końcu, iż rozstrzygając sprawę ponownie organy zastosują się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku (art. 153 p.p.s.a.).

W tej sytuacji podkreślić należy, iż wskazania i ocena prawna zawarte w wyroku Sądu z 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 718/20 są wiążące w rozumieniu cytowanego powyżej art. 153 p.p.s.a.

Dodać należy na marginesie, iż przytoczone powyżej stanowisko WSA wyrażone w wyroku z 7 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 718/20, jest zbieżne z poglądami wyrażanymi w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych w sprawach dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z prawem do emerytury lub renty (por. wyrok NSA z 14 lipca 2021 r., I OSK 702/21, z 25 czerwca 2021 r., I OSK 305/21, z 17 czerwca 2021 r., I OSK 381/21 i inne).

Stanowisko wyrażone przez Sąd w cytowanym wyroku z 7 kwietnia 2021 r. nie budzi żadnych wątpliwości. Sąd wyraźnie wskazał w nim, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury ustalone może zostać od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Dalej zaś wskazując na ciążący na organie obowiązek wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. Sąd zaznaczył, że o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych, zwracając uwagę na konieczność podjęcia przez organ przyznający świadczenie działań w taki sposób, aby nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

Powyższe nie pozostawia wątpliwości co do oceny prawnej Sądu wyrażonej w wyroku z 7 kwietnia 2021 r. odnośnie kwestii od kiedy ustalone może zostać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie przedmiotowej sprawy. W tych okolicznościach Sąd uznał, iż organy prawidłowo, kierując się oceną prawną wyrażoną w wyroku WSA z 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 718/20, przyjęły, iż z datą [...] sierpnia 2021 r. (kiedy zawieszona została wypłata skarżącej świadczenia emerytalnego), ustała na gruncie przedmiotowej sprawy negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego było w niniejszej sprawie ostateczne wstrzymanie wypłaty emerytury, co nastąpiło decyzją ZUS od [...] sierpnia 2021 r. W konsekwencji w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, w którym wypłacana był jej emerytura. Zatem przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia w terminie od dnia [...] lipca 2020 r. do [...] lipca 2021 r., a więc za okres, w którym skarżąca miała wypłacaną emeryturę, mając na uwadze, że wypłata skarżącej emerytury została wstrzymana z dniem [...] sierpnia 2021 r., byłoby w ocenie Sądu nieuzasadnione i stałoby w sprzeczności z oceną prawną wyrażoną wcześniej przez Sąd w wyroku z dnia 7 kwietnia 2021 r.

Natomiast w odniesieniu do podniesionej w skardze kwestii wypłaty różnicy świadczeń i przywołanego przez skarżącą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, Sąd wyjaśnia, że przyznanie świadczenia w wysokości różnicy obu świadczeń nie jest możliwie. Po pierwsze podkreślić należy, iż wydany w innej sprawie wyrok nie jest wiążący w przedmiotowej sprawie. Po drugie zaś zauważyć należy, iż w wyroku z dnia 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 718/20 wydanym w rozpoznawanej sprawie tutejszy Sąd, wskazał na stanowisko sądów administracyjnych, w tym m.in. właśnie wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, zgodnie z którym zastosowanie reguł interpretacyjnych (wykładni celowościowej, funkcjonalnej, systemowej i prokonstytucyjnej) w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. Zatem, zgodnie z tym stanowiskiem, osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Sąd potwierdził, iż takie stanowisko dotychczas zajmował też WSA w Gorzowie Wlkp., ale następnie zaznaczył, iż aktualnie dominujące jest jednak w orzecznictwie odmienne stanowisko (które dalej Sąd w cyt. wyroku podzielił) wskazujące na konieczność umożliwienia osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (powołując liczne orzecznictwo sądów administracyjnych). Sąd wskazał na podkreślane w tych orzeczeniach, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Ponadto Sąd dodał, iż praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Zatem stwierdzić należy, iż ocena prawna wyrażona w powyższym zakresie w cyt. wyroku w sprawie II SA/Go 718/20, którą zresztą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela, jest zgodnie z art. 153 p.p.s.a. wiążąca także na gruncie rozpoznawanej sprawy.

W świetle powyższych rozważań zarzuty skargi uznać należało zatem za nieuzasadnione. Zdaniem skarżącej zawieszenie prawa do wypłaty emerytury w sposób niezawiniony dokonane zostało przez nią dopiero od [...] sierpnia 2021 r., podczas gdy organy powinny ją poinformować o takim wymogu wcześniej zgodnie z art. 9 i art. 79a k.p.a. Wskazać należy, iż o możliwości dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego i trybie zawieszenia wypłaty emerytury, podał i wyjaśnił WSA w wyroku z dnia 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 718/20. Natomiast organy w ramach ponownego rozpoznania sprawy, po wyroku WSA z 7 kwietnia 2021 r., prawidłowo spełniając wymogi określone w art. 153 p.p.s.a., zastosowały się do zawartych w tym wyroku wskazań, w tym przede wszystkim dotyczących obowiązku poinformowania strony w trybie art. 9 i art. 79a k.p.a. i zgodnie z wyżej opisaną oceną prawną WSA, po zawieszeniu przez skarżącą wypłaty emerytury, zasadnie orzekły o przyznaniu skarżącej wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od daty kiedy nastąpiło wstrzymanie wypłaty emerytury skarżącej, odmawiając przyznania tego świadczenia za okres od [...] lipca 2020 r. do [...] lipca 2021 r.

W świetle zawartej w wyroku z 7 kwietnia 2021 r. oceny prawnej Sądu nie jest dopuszczalna interpretacja zaprezentowana przez skarżącą w treści skargi. Sąd jednoznacznie bowiem wskazując w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 781/20 na art. 24 u.ś.r. wskazał, iż przyznanie możliwe będzie z chwilą zawieszenia wypłaty emerytury, a ta nastąpiła [...] sierpnia 2021 r.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, iż brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Stąd działając w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

#

2