Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 1841/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert /del/spr/ Sędziowie SWSA Robert Sawuła AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant ref. staż. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi C. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].07.2001r Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I uchyla zaskarżoną decyzję II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności niniejszego wyroku III zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego C. P. tytułem kosztów postępowania sądowego kwotę 10zł (słownie: dziesięć)


UZASADNIENIE

Działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego [ t.jedn. z 1997 r. Dz.Ust. Nr 142 poz. 950 z późn.zm. ] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].11.2000 r. nr [...] pozbawił C.P. s. J. zam. [...] uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w R. decyzją z dnia [...].06.1980 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od dnia 2.01.1947 r. do dnia 31.12.1947 r. tj. łącznie przez okres 1 roku.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ na podstawie akt byłego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację ustalił, iż w okresie zaliczonym przez ZBoWiD do działalności kombatanckiej C. P. prowadził działalność w szeregach Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej. W ocenie organu uzasadnia to twierdzenie, że uprawnienia kombatanckie uzyskał on na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w " charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej " . Zgodnie zaś z zapisem zawartym w art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy takie osoby pozbawia się uprawnień kombatanckich. Przepis ten zwalnia Kierownika Urzędu od wyjaśnienia czy w okolicznościach sprawy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 wyżej powołanej ustawy, co znalazło potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

W związku z tą decyzją C. P. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu wniosku wywodzi on, że decyzja ta jest przedwczesna, jednostronna, nieobiektywna i mocno dla niego krzywdząca.. Jej uzasadnienie jest lakoniczne, nie oparte na rzeczowych faktach i dowolnie interpretujące dane zawarte w aktach sprawy, zwłaszcza w odniesieniu do charakteru jego udziału w walkach " o utrwalenie władzy ludowej " . Tego rodzaju zapisu dokonywano w przeszłości w odniesieniu do różnego rodzaju walk z pominięciem ich istoty. Zakwestionowana decyzja narusza bowiem art. 1 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej, albowiem uczestniczył on w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii, które były tożsame z obroną przed zawłaszczeniem przez ukraińskich nacjonalistów terenów przygranicznych i miały charakter niepodległościowy. Prowadzone one były pod bezpośrednim dowództwem wojskowym, albowiem zarówno Milicja Obywatelska jak i Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej nie mogła prowadzić ich samodzielnie, w przypadku gdy dochodziło do starć z dużymi siłami UPA. Walki te zatem kwalifikują się do uznania ich jako walki wyzwoleńcze o charakterze niepodległościowym. Stąd też uważa on, iż odbieranie mu uprawnień kombatanckich z przyczyn formalnych, przy zastosowaniu nie dającej się zrozumieć interpretacji prawa jest wysoce naganne, krzywdzące, pozbawione zasad moralnych i zwykłej ludzkiej uczciwości, a ponadto mija się z prawem. Zakwestionowana decyzja wydana zatem została z naruszeniem art. 6 - 9 i 77 kpa, a to uprawnia jego żądanie o jej uchylenie z jednoczesnym utrzymaniem dotychczas posiadanych przez niego uprawnień.

Po rozpatrzeniu tegoż wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego decyzją z dnia [...].07.2001 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].11.2000 r. odwołując się do argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu tej ostatnio wymienionej decyzji. Odnosząc się zaś do podniesionych we wniosku zarzutów dodał, iż udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii w szeregach ORMO nie ma wpływu na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu w jednostkach Wojska Polskiego oraz w szeregach zmilitaryzowanych służb państwowych. Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej nie może być zaliczona w poczet zmilitaryzowanych służb państwowych, w związku z czym jakiekolwiek zadania wykonywane w jej szeregach nie mogą być uznane za działalność kombatancką.

Także i tę decyzję zaskarżył skargą skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego C. P. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi powiela on argumenty podniesione w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i dodaje, iż posiadał tytuł do uzyskania uprawnień kombatanckich z racji swojej działalności w szeregach Armii Krajowej. Uprzednio ubiegając się o uprawnienia kombatanckie nie podnosił tej kwestii, albowiem w ówczesnych czasach odradzano mu powoływanie się na tego typu działalność. Poza tym na przeszkodzie w podniesieniu tego argumentu w toku postępowania stanął zły stan jego zdrowia. Jest on bowiem człowiekiem po przebytym paraliżu, ma trudności w poruszaniu się co wiąże się z niedowładem kończyn dolnych i częściowo górnych. Przebył porażenie mózgu co wiąże się z zaburzeniami pamięci zarówno wstecznej jak i bieżącej. Ostatnio zaś przebył powtórny ciężki zawał, co w znacznym stopniu utrudniło mu dochodzenie swoich praw. Ponadto uważa on, iż nie powinno się interpretować dosłownie zapisów znajdujących się w dawnych aktach. Rzecz bowiem w tym, że często oznaczają one co innego niż wynika to z literalnego brzmienia tekstu. W każdym bowiem przypadku należałoby uwzględnić istniejące wówczas realia. Faktem bowiem pozostaje, iż walczył on z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii na terenach południowo - wschodniej Polski w specyficznych warunkach pod bezpośrednim dowództwem wojskowym, po uprzednio odbytym przeszkoleniu. Uważa on dalej, że jego walka z oddziałami UPA niczym nie różniła się od walki prowadzonej przez żołnierzy, skoro wykonywał te same działania bojowe i podlegał tym samym rozkazom. Kwestionuje natomiast dokonaną przez organ ocenę materiału dowodowego, ograniczającą się do formalnego spojrzenia na zgromadzone w sprawie dowody, przez co naruszone zostały zarówno przepisy kodeksu postępowania administracyjnego jak i ustawy kombatanckiej. Nadto uważa on, iż ograniczenie terminem możliwości wykazania przez niego legitymowania się drugim tytułem uzasadniającym nabycie uprawnień sprzeczne jest z konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga jest o tyle uzasadniona o ile podniesione w niej zarzuty odnoszą się do nie wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.

Nabierają one szczególnego znaczenia przede wszystkim wówczas gdy zaprzeczy się tezie zaprezentowanej przez Kierownika Urzędu do Spaw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaprezentowanej w uzasadnieniu decyzji z dnia [...].11.2000 r. jakoby na organie rozpoznającym sprawę o pozbawienie zainteresowanego uprawnień kombatanckich przyznanych mu uprzednio z tytułu udziału w walce o " ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej " nie spoczywał obowiązek wyjaśnienia kwestii czy stronie nie przysługują przedmiotowe uprawnienia także z innego przewidzianego ustawą tytułu. Takie bowiem ujęcie problemu nie znajduje wsparcie w zapisie zamieszczonym w zd. 2 art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, który odnosząc się do osób posiadających formalnie uprawnienia kombatanckie wyłącznie ze wspomnianego wyżej tytułu stanowi o możliwości ich zachowania także w przypadku gdy przysługują im one także z innych przewidzianych ustawą tytułów. Dał temu wyraz zarówno Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 22.02.2001 r. sygn.akt III RN 77/00 { OSNAP 2001/16/475 } jak i Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 4.03.2002 r. sygn.akt OPS 13/01 { Pr. Pracy 2002/6/42 } a także pośrednio w uchwale z dnia 4.12.2001 r. sygn.akt OPS 11/01 { ONSA z 2002 r. z. 3 poz. 100 } formułując przy tym tezę, iż przewidziany w art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach i innych........termin zastrzeżony do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich nie dotyczy sytuacji, gdy weryfikowany kombatant, który uzyskał uprawnienia kombatanckie jako " uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej " , zgłasza w postępowaniu weryfikacyjnym, prowadzonym także po dniu 31.12.1998 r., że zachodzą okoliczności uzasadniające jego tytuł do uprawnień kombatanckich określonych w tej ustawie.

Jeżeli zaś tak, to kwestią otwartą w badanej sprawie pozostaje tytuł do uzyskania przedmiotowych uprawnień w związku z jego udziałem w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Wprawdzie toczył je on w szeregach Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej, która w żadnym wypadku nie może być utożsamiana ze zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej, ale zważyć należy, iż w trakcie całego postępowania weryfikacyjnego konsekwentnie twierdził, iż walki te prowadzone były we współdziałaniu z żołnierzami Wojska Polskiego i pod bezpośrednim dowództwem wojskowy. Twierdzenia te nabierają szczególnego znaczenia wówczas gdy zważy się, iż były one prezentowane na długo przed wejściem w życie ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a zatem nie były wówczas ukierunkowane na odniesienie korzyści z tym związanych, wynikających z aktualnie obowiązującej regulacji. Wystarczy w tym miejscu odwołać się do zapisów zamieszczonych w deklaracji członkowskiej, którą przedłożył skarżący ubiegając się uprzednio o uprawnienia kombatanckie, z treści której wynika, że wraz z funkcjonariuszami MO żołnierzami WP i KBW uczestniczył on w walkach z bandami UPA na terenie powiatu krośnieńskiego i gorlickiego. Powtórzył to w dołączonym do akt byłego ZBoWiD-u życiorysie. Okoliczność ta może mieć w sprawie nader istotne znaczenie, albowiem stanowić może o wypełnieniu przez zainteresowanego przesłanek określonych w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej, zwłaszcza wówczas gdy uczestniczył on w tych walkach w specjalnie wydzielonej grupie operacyjnej, podlegającej bezpośrednio dowództwu wojskowemu, a w konsekwencji o zachowaniu uprawnień kombatanckich { art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 ustawy }. Nie decyduje bowiem o tym charakter ORMO jako organizacji niezmilitaryzowanej, ale charakter formacji, która toczyła walki z UPA. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29.08.2001 r. sygn.akt III RN 132/00 { OSNAPiUS z 2002 r. nr 5 poz. 101 }. Nie oznacza to jednak, że twierdzenia te stanowią wystarczający dowód na powyższą okoliczność i że nie podlegają ocenie organu orzekającego zwłaszcza w kontekście innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Nie mniej jednak organ przeszedł w sprawie niejako obok nich wbrew nałożonym na niego przez ustawodawcę obowiązkom, wynikającym z art. 7 i 77 kpa, a poza tym naruszył również art. 107 § 3 kpa nie dając temu wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co praktycznie uniemożliwia dokonanie kontroli sądowej wymienionego aktu. Wprawdzie zgodnie z zapisem zawartym w § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzenia weryfikacji tych uprawnień [ Dz.Ust. Nr 116 poz. 745 ] ciężar dowodu w tym zakresie obciąża zainteresowanego, ale też zauważyć wypadnie, iż nie został on wezwany do przedstawienia na tę okoliczność dowodów choćby w postaci oznaczenia jednostki wojskowej z którą współdziałał w walkach, danych personalnych dowódców i kolegów, którzy wspólnie z nim uczestniczyli w walkach i których zeznania mogłyby potwierdzić powyższe.

Tego typu uchybienia natury formalnej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tej przyczyny zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym.

W dalszym zatem postępowaniu organ zobowiązany będzie do uzupełnienia materiału dowodowego we wskazanym kierunku i ponownej jego wszechstronnej oraz wnikliwej oceny przy uwzględnieniu powyższych wywodów, a nadto skarżący będzie miał możliwość wykazania, iż był on członkiem Armii Krajowej, która to okoliczność także uprawniałaby go do zachowania przedmiotowych uprawnień, a o której nie wspominał w toku postępowania weryfikacyjnego.

W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1270 ] w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1271 ] należało orzec jak w sentencji.

Orzeczenie o braku wykonalności zaskarżonej decyzji do czasu prawomocności niniejszego wyroku znajduje swoje uzasadnienie w art. 152 pierwszej z powołanych wyżej ustaw zwanej w skrócie p.s.a.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.s.a.