Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 349/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-11-20 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Umorzono postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych
Oddalono wniosek o ustanowienie adwokata
Powołane przepisy: article: art. 6,  art. 199,  art. 211,  art. 239 par. 1 pkt 1 lit. a,  art. 243 par. 1,  art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 249a,  art. 252,  art. 255,  art. 257,  art. 258 par. 1 i 2  pkt 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 1257
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o  przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub  stanu rodzinnego wnioskodawcy.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia : 1) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2) oddalić wniosek w zakresie ustanowienia adwokata.


UZASADNIENIE

Skarżąca S. O., działając przez pełnomocnika, swoją matkę R. O., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego. Pełnomocnik skarżącej otrzymała w dniu 8 września 2017 r. zawiadomienie o wyznaczeniu rozprawy w sprawie na dzień 12 października 2017 r. (k. 35 akt sądowych), a w dniu 6 września 2017 r. złożyła pismo procesowe z wnioskiem o zwolnienie od ponoszenia wszelkich opłat i kosztów sądowych związanych ze sprawami ze skarg jej córki zarejestrowanych w tut. Sądzie pod sygn. akt od II SA/Op 346/17 do II SA/Op 349/17, ze względu na brak środków uniemożliwiających ich poniesienie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W odpowiedzi, pismem z dnia 7 września 2017 r. na zarządzenie referendarza sądowego, poinformowano, pełnomocnika skarżącej, w związku z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, zgodnie z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Przesłany przez pełnomocnika tut. Sądowi wniosek w tym zakresie nie czynił zadość wymaganiom wynikającym z powołanego wyżej przepisu prawa, wobec tego przesłano mu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy i wezwano do jego wypełnienia i podpisania przez pełnomocnika lub przez samą skarżącą oraz odesłania tut. Sądowi w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Pouczono, że niezastosowanie się do wezwania spowoduje skutki prawne określone w art. 257 P.p.s.a., tj. pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jednocześnie, na podstawie art. 6 P.p.s.a. wyjaśniono, iż zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a zatem strona skarżąca korzysta już w przedmiotowej sprawie, dotyczącej zasiłku rodzinnego i dodatku do niego, z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. W tej sytuacji, wskazano, że jeśli skarżąca chce tylko przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie musi przesyłać wypełnionego formularza wniosku. Jeśli natomiast wolą strony skarżącej jest ustanowienie dla niej w sprawie pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego lub adwokata), to wówczas winna przesłać wypełniony formularz wniosku - stosownie do przedstawionego na wstępie pouczenia. W załączeniu przesłano skarżącej druk formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Skarżąca w dniu 14 września 2017 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) przesłała do tut. Sądu wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, wniosła w nim o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek wskazała, że nie zna się na tyle dobrze na prawie administracyjnym, a spraw ma coraz więcej i nie rozumie "wszystkich artykułów prawnych", na które powołuje się SKO w Opolu oraz MOPS w [...]. Przepisy te są dla niej niezrozumiałe i zbyt zawiłe, a nie stać jej na opłacenie adwokata, ponieważ korzystanie z porad prawnych jest bardzo kosztowne, na co nie może sobie pozwolić w obecnej sytuacji. Powodem tego jest fakt, że od miesiąca września 2013 r. pozostaje bez renty socjalnej, uwagi na powyższe i na jej stan zdrowia, który nie uległ poprawie, bo nadal czeka ją druga operacja, bowiem ma problemy z [...]. Ponadto nie stać jej na możliwość wglądu do akt sprawy, co również utrudniałoby jej obronę jej praw. Skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i ojcem. Ojciec S. O. ma majątek w postaci domu poniemieckiego w [...], nadającego się do generalnego remontu. Skarżąca wskazała, że nie zna jego wartości, ani wielkości, a jest to [...] części własności, ma wspólne podwórko z dwoma sąsiadami. Obecnie dom ten zamieszkuje A. R., z domu O., czyli starsza siostra skarżącej, z mężem P. i dwójką dzieci, ponieważ nie mają własnego mieszkania. Ojciec nie pobiera od nich żadnych opłat, nie ma z tego tytułu żadnych korzyści, a musi opłacać podatek od gruntu i nieruchomości w [...] części własności do UMiG [...]. Córka A. opłaca opłaty związane z ich gospodarstwem domowym. Rodzice skarżącej mają także mieszkanie we wspólności majątkowej, o powierzchni [...] m2 w [...]. Ojciec skarżącej prowadzi działalność gospodarczą A, z jej tytułu osiągnął w 2016 r. dochód 12.256,40 zł, a z innych źródeł 608,52 zł, matka jest bezrobotna i nie osiągnęła żadnego dochodu, a skarżąca w 2016 r. osiągnęła dochód z umowy zlecenia, za wykonywanie pracy umysłowej, w kwocie 37.779,60 zł i dochód z innych źródeł 358 zł. Łącznie skarżąca wskazała, dochód rodziny netto na kwotę 51.002,52 zł (rubryka nr 10 formularza PPF). Skarżąca wskazała, w rubryce nr 11 formularza wniosku PPF, zatytułowanej "Zobowiązania i inne wydatki", że koszty ponoszone przez nią na utrzymanie mieszkania wynajętego we [...] na okres studiów to 1000 zł miesięcznie, pożyczka na potrzeby edukacyjne matki R. O., na laptopa to 1.100 zł miesięcznie, koszty ubezpieczenia miesięcznego w ZUS P. O. to 1.200 zł miesięcznie, koszty na rehabilitację i leczenie skarżącej to 100 zł miesięcznie, koszty związane z wyżywieniem to 800-1000 zł miesięcznie, koszty ponoszone na środki czystości to około 200 zł miesięcznie, ponadto ponoszone są koszty związane z utrzymaniem mieszkania rodziców w [...], takie jak energia czy czynsz, ale skarżąca nie podała ich kwoty.

Do wniosku załączono zaświadczenie z PUP w [...] z dnia 6 września 2017 r. o tym, że R. O. jest zarejestrowana, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia [...] listopada 2016 r. Na zaświadczeniu tym R. O. złożyła oświadczenie, że nie prowadzi żadnej działalności zarobkowej, nie ma żadnych źródeł dochodu, gdyż do [...] listopada 2016 r. opiekowała się chora córką.

W związku z tym pismem z dnia 25 września 2017 r. wezwano skarżącą do rąk jej pełnomocnika, do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, poprzez:

1) wykazania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania zamieszkiwanego mieszkania, w ponoszonych z tytułu opłat za tzw. media, czyli np. energię elektryczną, wodę itp.,

2) przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącą i wszystkich członków wspólnego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy, to jest za czerwiec 2017 r., lipiec 2017 r. i sierpień 2017 r.,

3) przesłanie deklaracji podatkowej składnej przez skarżącą i jej ojca za rok 2016 r., z potwierdzaniem jej złożenia do Urzędu Skarbowego, lub innego urzędowego zaświadczenia o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącą i jej ojca w roku 2016 r., lub ich braku,

4) przesłanie deklaracji podatkowej składnej przez matkę skarżącej za rok 2016 r., gdyż jak wynika z zaświadczenia o zarejestrowaniu się jej jako osoba bezrobotna, pozostaje ona bez zatrudnienia od [...] listopada 2016 r. z potwierdzaniem jej złożenia do Urzędu Skarbowego, lub innego urzędowego zaświadczenia o wysokości dochodów osiągniętych przez nią w roku 2016 r., lub ich braku,

4) wskazanie czy członkowie rodziny skarżącej korzystają z jakiś form pomocy społecznej, jeśli tak to, jakich i w jakiej wysokości,

5) wykazanie czy skarżąca pobiera, czy tez nie jakieś stypendia na studiach, przez przesłanie odpowiedniego zaświadczenia z Uczelni,

6) wskazanie, czy skarżąca lub członkowie wspólnego gospodarstwa domowego, posiadają zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną,

7) wskazanie, czy skarżąca lub członkowie wspólnego gospodarstwa domowego, posiadają przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł,

8) dokumentu obrazującego aktualny stan zaciągniętej pożyczki na potrzeby edukacyjne i wysokość miesięcznej raty do spłaty, Pouczono pełnomocnika skarżącej, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym 14 terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, oraz, że termin powyższy może ulec na prośbę strony skarżącej przedłużeniu.

Pełnomocnik skarżącej odpowiedziała na wezwanie w dniu 17 października 2017 r., pismem z dnia 8 października 2017 r., wymieniła w nim przesłane w załączeniu dokumenty, a ponadto wyjaśniła, że umowa najmu lokalu we [...] jest ustna, za czynsz, gaz wodę i energię skarżąca płaci od 850 zł do 1000 zł miesięcznie, rodzina skarżącej nie posiada żadnych lokat bankowych, rachunków bankowych, w tym dewizowych, a należności za opłaty regulują na poczcie lub przelewem bankowym. Oświadczyła, że nie korzystają oni z żadnych form pomocy społecznej, a skarżąca nie pobierała stypendium na studiach na [...] ponadto, że nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Pełnomocnik dołączyła kserokopię dokumentu obrazującego aktualny stan pożyczki zaciągniętej na potrzeby edukacyjne, zakup laptopa używanego [...], wyjaśniła jednocześnie, że kwota pożyczki wynosi 900 zł, ponieważ laptop kosztował 1.100 zł, swoich pieniędzy miała 200 zł, a resztę pożyczyła od swojego zięcia P. R. Ponadto pełnomocnik R. O. poinformowała, że od dnia 1 października 2017 r. rozpoczęła studia na I roku [...] w [...].

Dokumenty przesłane w załączeniu do pisma z dnia 8 października 2017 r. to:

- zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 12 września 2017 r., jedno, że R. O. nie figuruje w ewidencji podatników na terenie objętym właściwości tego urzędu, drugie, że w roku podatkowym 2016 r. jej dochód wyniósł 0,00 zł,

- zaświadczenie z dnia 13 października 2017 r. z Urzędu Skarbowego w [...], że S. O. nie figurowała w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą w 2016 r. na terenie objętym właściwością tego urzędu,

- zaświadczenie z dnia 16 października 2017 r. z Urzędu Skarbowego w [...], że dochód skarżącej wyniósł w roku 2016 r. 38.137,60 zł, jest to dochód polegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych, po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu,

- deklaracja podatkowa za rok 2016 r. ojca skarżącej, z której wynika, że w roku 2016 r. osiągnął on przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 155.669,40 zł, a z innych źródeł w kwocie 608,52 zł, koszt uzyskania przychodu dotyczył tylko działalności gospodarczej i wyniósł 143.413 zł, łączny przychód wynosił zatem 156.277,92 zł, a dochód podlegający opodatkowaniu 12.864,92 zł

- oświadczenie podpisane przez P. R. z dnia [...] października 2017 r. w kserokopii, z którego wynika, że w dniu [...] lutego 2017 r. teściowa R. O. zwróciła się do niego o pożyczkę na zakup laptopa używanego [...] wystawionego na aukcji internetowej, za cenę 1.100 zł, kwota pożyczki wynosiła 900 zł, rata spłaty było 100 zł miesięcznie, pożyczka została już w całości spłacona,

- dowód opłat za telefon na kwotę 75 zł z dnia 22 września 2017 r.,

- dowód opłaty za Internet i telefon na kwotę 30 zł z dnia 22 września 2017 r. ,

- dowody opłat za energie elektryczną za okres od lipca 2017 r. do października 2017 r., w lipcu 2017 r. opłata wyniosła 184,03 zł a od sierpnia 2017 r. do października 2017 r. wyniosła 83,21 zł miesięcznie,

- opłata czynszu za mieszkanie na kwotę 627,38 zł za miesiąc wrzesień 2017 r.

- decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za zamieszkiwane mieszkanie na kwotę 43 zł rocznie,

- nakaz płatniczy w sprawie wymiaru zobowiązania łącznego pieniężnego za rok 2017 r. za nieruchomość w [...], wystawiony na trzy osoby, w tym na S. O., ustalający kwotę tego zobowiązania na 207 zł rocznie,

- dowód zapłaty w dniu 31 maja 2017 r. przez S. O. kwoty 69 zł tytułem łącznego zobowiązania podatkowego za rok 2016 i 2017. raty IV,II,III,

- dowód zapłaty ubezpieczenia w PZU R. O. za miesiąc listopad 2017 r. na kwotę 65 zł.

Przychodzi w tym miejscu wyjaśnić, że skarżąca twierdziła, że ani ona, ani członkowie jej gospodarstwa domowego nie posiadają rachunków bankowych. Do akt sądowych o sygn. II SA/Op 348/17, przesłała jednak wydruki ze swojego rachunku bankowego [...], przedstawiające przelew opłat za najem mieszkania we [...], w dniach 2 października 2017 r., 4 września 2017 r., 5 maja 2017 r., 9 czerwca 2017 r.

Wniosek skarżącej obejmuje swym zakresem żądanie przyznania prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, do których zaliczają się opłaty sądowe i zwrot wydatków, co określa art. 211 P.p.s.a. i ustanowienie adwokata.

Jednakże skarżąca na mocy art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., określającego, że nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strony skarżące działanie lub bezczynność w sprawach pomocy i opieki społecznej, korzysta w niniejszej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. W tej sytuacji należało postępowanie z jej wniosku o prawo pomocy w tym zakresie umorzyć, jako bezprzedmiotowe w związku z art. 249 a P.p.s.a.

Wobec tego należało rozpatrzyć jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku, gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).

Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast jak wynika z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest wstanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Biorąc pod uwagę powyżej opisane przesłanki przyznania prawa pomocy, należy dokonać oceny sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny pod kątem spełnienia warunków przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, to jest poprzez ustanowienie adwokata z urzędu.

Skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe z ojcem i matką, zamieszkują oni w mieszkaniu własnościowym w [...]. Jednocześnie skarżąca studiuje poza miejscem zamieszkania we [...] i tam utrzymuje wynajmowane mieszkanie, koszt wynajmu, według jej oświadczenia, to od 850 zł do 1.000 zł miesięcznie.

Ojciec skarżącej w roku 2016 r. osiągnął przychód, przede wszystkim z działalności gospodarczej w zakresie handlu autami, na kwotę 156.277, 92 zł, wykazał jednak duże koszty jego uzyskania tj. 143.413 zł i w rezultacie dochód roczny do opodatkowania w kwocie 12.864,92 zł. Skarżąca uzyskała dochód roczny w 2016 r. w kwocie 38.137,60 zł. Matka skarżącej nie osiąga żadnego dochodu, jest bezrobotna, a obecnie rozpoczęła studia w miejscu zamieszkania, tj. w [...].

Ojciec skarżącej ma też majątek w postaci części domu w [...], ale bezkosztowo wynajmuje go starszej córce mieszkającej tam z mężem i dziećmi, opłaca jej też należności roczne z tytułu podatku od nieruchomości.

Roczny dochód za 2016 r. ojca skarżącej netto, to jest po opodatkowaniu wynosił 4380,65 zł, czyli miesięcznie było to 365,05 zł. Roczny dochód samej skarżącej w 2016 r. wynosił po opodatkowaniu 31.828 zł, czyli miesięcznie 2606,83 zł.

Łącznie, zatem w 2016 r. miesięczny dochód netto członków rodziny skarżącej wyniósł w 2016 r. kwotę 2971,88 zł. Na jednego członka rodziny dochód wynosił zatem 990,62 zł.

Do dochodu tego należy odnieść podawane przez skarżącą koszty niezbędnego utrzymania jej i jej rodziny, będą to wielkości orientacyjne, ponieważ zostały one wykazane za pewne okresy roku 2017. Za konieczne wydatki uznano: opłaty za energię elektryczną średnio miesięcznie 103,37 zł, 105 zł na telefon i Internet, podatek od nieruchomości 3,5 zł (43 zł podatek roczny podzielony przez 12 miesięcy), 100 zł rata pożyczkę na zakup laptopa na cele edukacyjne, od 850 zł do 1000 zł na wynajem mieszkania skarżącej we [...], 100 zł na leczenie i rehabilitację skarżącej, 800-1000 zł na wyżywienie, 200 zł na środki czystości, 627,38 zł czynsz za mieszkanie.

Nie uznano za niezbędne koszty utrzymania rodziny skarżącej:

- opłat z tytułu podatku od nieruchomości dokonywanych przez ojca skarżącej za nieruchomość w [...], którą zamieszkuje siostra skarżącej z rodziną, bowiem w istocie w obecnie orzekającego powinny one obciążać budżet domowy zamieszkującej córki skarżącego A. R., tym bardziej, że z faktu, iż matka skarżącej pożycza pieniądze od męża starszej córki, nie wynika, że ojciec skarżącej musi wspierać rodzinę starszej córki finansowo.

- opłat dokonywanych przez matkę skarżącej kwocie 65 zł miesięcznie na ubezpieczenie w PZU, gdyż nie ma ono charakteru ubezpieczenia obowiązkowego.

Rodzina skarżącej ponosi, zatem miesięcznie koszty swojego otrzymania niezbędnego w kwocie 3193,25 zł, czy czym według oświadczeń strony skarżącej może być ona okresowo mniejsza o 350 zł, co wynika z wahań w opłatach za mieszkanie wynajmowane przez skarżącą we [...], są one od 850 zł do 1000 zł, i w wydatkach na żywność, które są od 800 do 1000 zł.

Według natomiast oświadczenia skarżącej rodzina ponosi też co miesiąc wydatkuje 65 zł na ubezpieczenie matki skarżącej w PZU i 5,75 zł podatku od nieruchomości w [...] (207 zł dzielone przez 3 współwłaścicieli = 69 zł dzielone na 12 miesięcy).

W istocie zatem gdyby wziąć pod uwagę dochody rodziny skarżącej z zeszłego roku to nie wystarczałyby one na pokrycie deklarowanych wydatków. Mając jednak na uwadze, że dochody są podane za zeszły rok, a wydatki odnoszą się do roku bieżącego nasuwa to stwierdzanie, że obecnie dochody rodziny skarżącej nie zmalały, a wzrosły w stosunku do roku ubiegłego.

Przy ocenie sytuacji materialnej rodziny skarżącej należy natomiast przede wszystkim zwrócić uwagę, że w tym celu należy brać pod uwagę, nie tylko dochody członków rodziny, ale głównie przychody. Szczególnie w sytuacji, gdy jak u ojca skarżącej przychody te są wysokie, a także wysokie są koszty ich uzyskania. W orzecznictwie sądowym, bowiem ugruntował się pogląd i w ocenie orzekającego należy się z nim w pełni zgodzić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, nawet fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA).

Podobnie, co do skarżącej zasadniczo znane są tylko jej dochody za 2016 r., a brak jest danych odnośnie jej przychodów za rok 2016 r., a jak wynika z powyżej przytoczonych poglądów orzecznictwa, wartością istotna dla określenia sytuacji materialnej osoby starającej się o prawo pomocy, jest też przychód.

Ponadto z ugruntowanych w orzecznictwie sądowym poglądów wynika, że przy ocenie sytuacji materialnej rodziny osoby starającej się o prawo pomocy, trzeba brać także pod uwagę możliwości zarobkowe członków tej rodziny, w ten sposób wypowiedział się przykładowo i z wskazaniem tym należy się zgodzić, NSA w postanowieniu z dnia 26 maja 2008 r., I FZ 210/08, CBOSA.

Orzeczenia zatem, z których wynika, że przy przyznawaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego oraz, że nie można dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 189/10, Lex nr 643270). Orzeczenia zatem co do wpływu możliwości zarobkowych wnioskodawcy, znajdą zatem zastosowanie także do możliwości zarobkowych członków jego rodziny, jako mające realny wpływ na ocenę jego sytuacji materialnej pod kątem przyznania prawa pomocy.

Należy więc twierdzić, że matka skarżącej z uwagi na swój wiek i jak można mniemać dobry stan zdrowia, nie wykazywał bowiem kłopotów w tym zakresie, mogłaby w opinii orzekającego, podjąć dodatkowe zajęcia zarobkowe, chociażby czasowe lub dorywcze i wspomóc córkę w zdobyciu środki na zapłatę postępowania w zakresie pełnomocnika z wyboru. Dodatkowo za stwierdzeniem tym przemawia fakt, że jak wskazała R. O. obecnie podjęła ona studia, co dodatkowo przemawia za tym, że jest osoba zdolną do podjęcia pracy zarobkowej.

Ponadto, jak już zasygnalizowano wyżej obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1257, z pożn. zm.), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym.

Skarżąca była wezwana o przedłożenia stosownego zaświadczenia na okoliczność, czy pobiera jakieś stypendium na studiach, zaświadczenia takiego nie przedłożyła, a jedyni w aktach znajduje się oświadczenie pełnomocnika skarżącej - jej matki R. O. - traktowane na równi z oświadczeniem samej skarżącej, że żadnego stypendium nie pobiera. Nie jest to jednak żądany dokument w postaci zaświadczenia z Uczelni, a zatem nie rozwiewa on wątpliwości w powyższym względzie.

Podobnie wątpliwości wzbudza fakt, że skarżąca twierdzi, że nie ma żadnych rachunków bankowych, a do akt o sygn. II SA/Op 348/17 przesłała wydruki ze swojego konta internetowego obrazujące przelewy dokonane za mieszkanie wynajmowane we [...]. Wydruki te zostały załączono w formie kserokopii do akt niniejszej sprawy.

Biorąc natomiast pod uwagę pogląd wypowiedziany w orzecznictwie sądowym "Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej." (patrz. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 249/11, Lex nr 896209). Przenosząc ten pogląd na grunt mniejszej sprawy przychodzi stwierdzić, że po pierwsze brak rachunków bankowych rodziny skarżącej, powoduje, że nie można prześledzić, jak kształtują się ich dochody i wydatki bieżące, a ponadto co do skarżącej okazuje się, że złożone oświadczanie o braku rachunku bankowego, nie jest wiarygodne.

Biorąc zatem pod uwagę wykazane wysokie przychody ojca skarżącej, wysokie dochody samej skarżącej za zeszły rok, wykazane wydatki za ten rok, które sugerują wzrost dochodów rodziny skarżącej, możliwości zarobkowe matki skarżącej, a także nie wyjaśnienie wątpliwości odnośnie tego, czy skarżąca pobiera jakieś stypendia na studiach, a także co do posiadanego przez nią konta bankowego, należy cenić, że nie wykazała ona aby sytuacja materialna jej rodziny była na tyle zła, że nie jest ona w stanie ponieść częściowych kosztów postępowania w postaci pełnomocnika wyboru.

Przychodzi też w tym miejscu wyjaśnić, że argumentacja, iż skarżąca nie może sama występować w swojej sprawie nie znajduje potwierdzenia w przedstawionej przez nią sytuacji odnośnie swojej osoby. Skarżąca bowiem wskazuje, że ma problemy z poruszaniem się, ale samodzielnie mieszka i studiuje we [...]. Ponadto w jej imieniu, jako pełnomocnik, występuje też jej matka R. O., a zatem, jeśli strona skarżąca chce uczestniczyć w rozprawie sądowej, w której udział nie jest obowiązkowy, to nie wydaje się, aby nie mogła tego czynić osobiście lub przez swojego pełnomocnika.

Dodatkowo przychodzi wyjaśnić, że skarżąca nie ma obowiązku ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych w swojej sprawie, a zatem jej prawo do Sądu nie doznaje ograniczenia. Tym bardziej, że udział fachowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania sądowego również nie jest niezbędny.

Wobec powyższego działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 w związku z art. 249 a i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.