Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 700/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Waldemar Śledzik, Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2021 r. sprawy ze skargi M. P. i R. R. – wspólników spółki cywilnej "[...]" z siedzibą w [...] na decyzję Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty pracodawcy odprawy w związku z powołaniem pracownika do pełnienia terytorialnej służby wojskowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), decyzją z dnia [...] grudnia 2020 roku nr [...] utrzymał w mocy decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w L. z dnia [...] lipca 2020 roku numer [...] w przedmiocie odmowy wypłaty świadczenia pieniężnego w związku z poniesieniem kosztów z tytułu odprawy wypłaconej na rzecz pracownika M. W. za okres pełnienia przez nią terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie w dniach od dnia [...] marca 2020 roku do dnia [...] marca 2020 roku.

Decyzją numer [...] z dnia [...] lipca 2020 roku Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w L. odmówił rekompensaty pracodawcom, działającym w formie spółki cywilnej pod firmą [...] z siedzibą w L., M. P. i R. R., wypłaconej odprawy z powodu pełnienia przez pracownika – M. W. – terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie w okresie od dnia [...] marca 2020 roku do dnia [...] marca 2020 roku. Jako podstawę decyzji wskazano art. 134a ust. 1, 2, 5 i 7 w zw. z art.125 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1541 ze zm.), zwanej dalej "u.p.o.o.RP", oraz § 1 pkt 1 lit. c, § 5 ust. 5 i § 7 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 21 lipca 2017 r. w sprawie świadczenia pieniężnego przysługującego pracodawcom zatrudniającym żołnierzy rezerwy posiadających nadany przydział kryzysowy za okres odbywania przez tych żołnierzy ćwiczeń wojskowych lub pełnienia okresowej służby wojskowej oraz żołnierzy pełniących terytorialną służbę wojskową rotacyjnie (Dz.U. z 2019 r., poz. 1837).

Od powyższej decyzji strony wniosły odwołanie, zarzucając błędne zastosowanie art. 134a ust. 2 w zw. z ust. 1 u.p.o.o.RP oraz wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pieniężnego w postaci odprawy wypłaconej pracownikowi M. W.

Organ II instancji, rozpoznając odwołanie uznał, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Zdaniem Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, powołując się na treść art. 125 u.p.o.o.RP, przesłanką wypłacenia odprawy przez pracodawcę jest powołanie pracownika do terytorialnej służby wojskowej po raz pierwszy. Z kolei podstawy rekompensaty wypłaconej odprawy zostały ukształtowane w inny sposób. Organ wskazał, że przepis art. 134a ust. 1 i ust. 2 u.p.o.o.RP określa, że pracodawcy, zatrudniającemu pracownika, będącego żołnierzem rezerwy posiadającym nadany przydział kryzysowy lub żołnierzem OT, przysługuje świadczenie pieniężne za okres odbywania ćwiczeń wojskowych, pełnienia okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez tego żołnierza. Świadczenie obejmuje wyłącznie rekompensatę kosztów, bez kwot wynagrodzenia, poniesionych przez pracodawcę z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony nowego pracownika w celu zastępstwa żołnierza rezerwy, o którym mowa w ust. 1, lub z tytułu powierzenia tego zastępstwa innemu pracownikowi, zatrudnionemu dotychczas u tego pracodawcy, a także wypłaty żołnierzowi rezerwy odprawy, o której mowa w art. 125.

Powołano się również na z art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP, który stanowi, że pracodawca przesyła wniosek w sprawie wypłaty świadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty, szefowi wojewódzkiego sztabu wojskowego właściwemu ze względu na siedzibę pracodawcy nie później niż przed upływem dziewięćdziesięciu dni od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy z ćwiczeń wojskowych, z pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie.

Tymczasem, jak wskazał organ II instancji, żołnierz Obrony Terytorialnej (dalej: OT), o którym mowa w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP, przymiot żołnierza rezerwy uzyskuje dopiero z dniem następnym po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej lub z upływem okresu powołania, określonego w karcie powołania. W trakcie pozostawania w czynnej służbie wojskowej może natomiast pełnić Terytorialną Służbę Wojskową (dalej: TSW) rotacyjnie. Zwolnienie z jednostki wojskowej po odbyciu szkolenia podstawowego, czy jednej z wielu planowanych przez dowódcę jednostki wojskowej TSW pełnionych rotacyjnie, nie wiąże się z uzyskaniem statusu żołnierza rezerwy. Z kolei zgodnie z art. 71 ust. 1 u.p.o.o.RP zwolnienie z czynnej służby wojskowej następuje po upływie czasu trwania służby ustalonego w ustawie lub powołaniu, a przed upływem tego czasu - w przypadkach określonych w ustawie lub przepisach wydanych na jej podstawie. Przywołano również art. 71 ust. 6 u.p.o.o.RP, który stanowi, że zwolnienie żołnierza z czynnej służby wojskowej dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni służbę, stwierdza w rozkazie dziennym oraz dokonuje wpisu w wojskowym dokumencie osobistym tego żołnierza. W przypadku ćwiczeń wojskowych rotacyjnych w wojskowym dokumencie osobistym dokonuje się wpisu o zwolnieniu z czynnej służby wojskowej następującym po upływie ustalonego łącznego czasu trwania tych ćwiczeń, a w przypadku terytorialnej służby wojskowej - po upływie czasu trwania tej służby.

Powołując się na powyższe przepisy, organ uznał, że obowiązek wypłaty odprawy aktualizuje się w związku z powołaniem pracownika do pełnienia TSW po raz pierwszy. Z kolei prawo do rekompensaty, w związku z odbyciem TSW rotacyjnie przez pracownika zatrudnionego przez pracodawcę, będącego równocześnie żołnierzem OT, przysługuje po upływie okresu pełnienia czynnej służby wojskowej (TSW), określonego w karcie powołania.

Organ podkreślił, że szer. OT M. W. została powołana do pełnienia terytorialnej służby wojskowej na podstawie karty powołania seria P numer [...] z dnia [...] lutego 2020 roku na okres od dnia [...] marca 2020 roku do dnia [...] marca 2023 roku. M. W. nie zrezygnowała z pełnienia TSW oraz nie wystąpiły inne okoliczności, uzasadniające jej zwolnienie z obowiązku pełnienia służby wojskowej, a wobec tego nadal pozostaje w czynnej służbie wojskowej, gdyż nie została przeniesiona do rezerwy. Tym samym w ocenie organu nie zostały spełnione przesłanki z art. 134a ust. 1 w zw. z ust. 5 u.p.o.o.RP, a odmowa zrekompensowania wypłaconej odprawy została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

W dniu [...] lutego 2019 roku skargę na powyższą decyzję złożyli M. P. i R. R., wspólnicy spółki cywilnej [...] z siedzibą w L. Organom orzekającym w sprawie zarzucono naruszenie art. 134a ust. 1 i 2 u.p.o.o.RP, poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że odprawa pieniężna, o której mowa w art. 125 u.p.o.o.RP, dotyczy jedynie żołnierzy rezerwy.

W związku z tym skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, utrzymując, że pracodawcy przysługuje skuteczne roszczenie o przyznanie świadczenia pieniężnego za okres odbywania przez pracownika terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie jedynie w sytuacji, gdy pracownik ten został przeniesiony do rezerwy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 t.j.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.

Skarga jest zasadna, ponieważ wydając zaskarżoną decyzję organy obu instancji wadliwie wyłożyły znaczenie przepisów prawa materialnego, zakreślające przypadki, gdy - ze środków publicznych - wypłacane jest dla prawodawcy świadczenie, m.in. z tytułu poniesienia kosztów odprawy, wypłaconej przezeń uprzednio na rzecz osób powołanych do terytorialnej służby wojskowej.

W rozpatrywanej sprawie niesporne były jej okoliczności faktyczne - wypłata przez pracodawcę należnej pracownikowi odprawy, wobec powołania go do terytorialnej służby wojskowej. Spór sprowadza się do oceny, czy - w myśl art. 134 ust. 1 i 2 u.p.o.o.RP - wypłacona kwota odprawy podlega zwrotowi, w ramach tzw. świadczenia ze środków publicznych.

Poza sporem jest, że ustawodawca przewidział zasady wypłacania przez pracodawcę odprawy dla osób powołanych zarówno do zasadniczej i okresowej, jak i terytorialnej służby wojskowej (tak art. 125 u.p.o.o.RP). Równocześnie w art. 134a ust. 1 tej samej ustawy wyrażono zasadę wypłacania tzw. świadczenia na rzecz pracodawcy, który poniósł określone ciężary, związane z powołaniem do służby wojskowej zatrudnionych przezeń osób. Dotyczy to jednoznacznie zarówno żołnierzy rezerwy, jak i żołnierzy OT; obejmuje m.in. przypadek pełnienia terytorialnej służby rotacyjnej.

W tym kontekście musi być więc odczytywany ust. 2 danej regulacji. Wskazano w nim, czym jest ustanowione ust. 1 świadczenie (rekompensatą kosztów), oraz jakie składniki obejmuje - w tym przez wymienienie, które wydatki pracodawcy nie są rekompensowane. Bez wątpienia, należne pracodawcy świadczenie obejmuje także zwrot kosztów wypłaconej żołnierzowi odprawy.

Zasadnie zauważa organ, że - we wskazanej jednostce redakcyjnej - użyto jedynie pojęcia żołnierz rezerwy. Trzeba mieć jednak na uwadze, że wskazany przepis (ust. 2) określa zasady wypłaty świadczenia, które - z mocy ust. 1 - jest należne także pracodawcy, zatrudniającemu żołnierza OT, odbywającego terytorialną służbę wojskową. Pewne zasady wypłaty świadczenia - odnosząc je expressis verbis do żołnierzy OT – zawarte są także w ust. 8 i 10 w art. 134a ustawy. W przepisach tych mowa jest bowiem nie tylko o żołnierzach rezerwy, ale także o żołnierzach OT. Wskazane normy pozostawałyby więc w oczywistej sprzeczności, o ile by przyjąć, jak to uczyniły organy, że ust. 2 faktycznie ogranicza możliwość uzyskania świadczenia jedynie do pracodawców, zatrudniających żołnierzy rezerwy. Orzekające w sprawie organy administracji obu instancji przyjęły, iż świadczenie - np. koszty odprawy - przysługuje tylko pracodawcom, zatrudniającym żołnierzy rezerwy. Takie rozumienie ust. 2 pomija jednakże zasadę wykładni w celu eliminacji oczywistych sprzeczności w systemie, przy założeniu racjonalności prawodawcy. Skoro wyraził on wolę wypłaty świadczenia, w tym także pracodawcy zatrudniającemu osoby będące żołnierzami OT (tak ust. 1), zaś - w myśl ust. 2 - świadczenie to ma stanowić rekompensatę poniesionych kosztów, niepodobna, aby założył on, że świadczenie w razie zatrudniania takich osób ma nie zostać w istocie wypłacone.

Celem eliminacji tej sprzeczności konieczne było odwołanie się do wykładni historycznej i celowościowej. Wojska obrony terytorialnej zostały wprowadzone do ustawy o obronie w ramach stosownych nowelizacji. W ich trakcie zmieniono także art. 134a - ustawą z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r., poz. 2138). Wprowadzono wówczas w danej jednostce redakcyjnej szereg modyfikacji, uwzględniając funkcjonowanie wojsk obrony terytorialnej. Jednakże stosownych pojęć nie wprowadzono do ust. 2. Z powyżej wskazanych względów - jednoznacznego wyrażenia przez prawodawcę woli objęcia świadczeniem kosztów pracodawcy, związanych z odbywaniem służby także przez żołnierzy OT - uprawnione jest przyjęcie, że pozostawienie w ust. 2 wyłącznie określenia "żołnierz rezerwy" jest oczywistą omyłką. Nie budzącą wątpliwości wolą prawodawcy było w istocie stosowanie zasad, zamieszczonych w ust. 2, także do zatrudniających żołnierzy OT. Treść kontrowersyjnego przepisu należy wykładać generalnie zgodnie z wolą prawodawcy, skoro jest możliwa do odtworzenia. Gdy przy zastosowaniu prostego rozumienia językowo-logicznego norma nie może być prawidłowo odkodowana - wobec wskazanych wyżej sprzeczności - należy wykorzystać inne stosowne metody wykładni (tak samo w wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 stycznia 2019 r., II SA/Wa 579/18, II SA/Wa 2076/21 i wielu następnych).

Nie sposób doszukać się racjonalnych względów celowościowych, które mogłyby przemawiać za przyjęciem przez prawodawcę, że zwrot kosztów w formie świadczenia dotyczyć ma tylko pracodawcy, który zatrudnia żołnierzy rezerwy, lecz już nie żołnierzy OT.

Zdaniem Sądu, orzekającego w sprawie niniejszej, organ wadliwie zinterpretował art. 134a ust. 2 w zw. z ust. 1 tego artykułu, w zakresie zasad wypłaty świadczenia, m.in. odprawy. Wobec oczywistej sprzeczności wskazanych przepisów przy zastosowaniu prostej wykładni językowo-logicznej, niezbędnym było sięgnięcie do wyżej przedstawionych sposobów odkodowania ich znaczenia.

Podsumowując, wadliwa (zbyt wąska) wykładnia wskazanych regulacji doprowadziła do błędnego uznania, jakoby pracodawcy zatrudniającemu żołnierza OT, za okres pełnienia terytorialnej służby rotacyjnej, nie przysługiwało świadczenie, obejmujące zwrot wypłaconej odprawy. Naruszenie przepisów prawa materialnego miało istotny wpływ na wynik danej sprawy, bowiem skutkowało odmową wypłaty świadczenia Pracodawcy.

Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzeczono jak sentencji wyroku.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ administracji uwzględni ocenę prawną, sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu.