Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 723/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 245, art. 246,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 27 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 596/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 12 kwietnia 2012 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z 21 czerwca 2012 r., I SA/Bd 596/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek S. S. (powoływanego dalej jako "skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z 12 kwietnia 2012 r., w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej w skrócie: P.p.s.a.).

Sąd pierwszej instancji wskazał, że oprócz skargi, skarżący od listopada 2011 r. do momentu wydawania postanowienia w sprawie wniósł do WSA w Bydgoszczy 73 skargi. W 10 sprawach skarga została odrzucona, a wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym został nieuwzględniony na podstawie art. 247 P.p.s.a. z uwagi na bezzasadność skargi.

Sąd pierwszej instancji uznał, iż domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu w tej sprawie, jak i w pozostałych, stanowi nadużycie tego prawa. W postępowaniu administracyjnym wykreowane zostały rozstrzygnięcia organu, które zostały następnie zaskarżone przez skarżącego i mnożono sztucznie sprawy sądowe. W ocenie WSA w Bydgoszczy prawo strony do realizacji subiektywnej potrzeby zaskarżania wszelkich czynności organu (zaskarżalnych i niezaskarżalnych) nie może być bezwzględnie realizowane i musi znaleźć ograniczenia w konfrontacji interesów pozostałych członków społeczności korzystającej z praw konstytucyjnych.

2. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Bydgoszczy, skarżący zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 245 § 3 P.p.s.a., poprzez jego pominięcie i niezwolnienie skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych. Uzasadniając zażalenie, skarżący stwierdził, że przyczyną oddalenia wniosku było jego żądanie dotyczące przyznania prawa pomocy w całości. Sąd analizował zaś "praktycznie" istnienie przesłanek dotyczących przyznania pełnomocnika z urzędu. Sąd nie zakwestionował oświadczenia majątkowego skarżącego. Skarżący przytoczył następnie treść art. 244 § 1 i art. 245 P.p.s.a. W ocenie skarżącego w przypadku istnienia jego "ubóstwa" występuje podstawa do zwolnienia go od kosztów sądowych, a takiej możliwości sąd pierwszej instancji nie rozważał.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej merytoryczne powiązanie z licznymi sprawami skarżącego lub prowadzonej przez niego spółki rozpoznanymi przez NSA, należy posłużyć się tożsamą argumentacją zawartą w uzasadnieniach postanowień dotyczących ww. podmiotów (zob. np. postanowienia NSA: z 1 sierpnia 2012 r., II FZ 640/12, z 24 lipca 2012 r., II FZ 519/12, z 25 lipca 2012 r., II FZ 532/12).

Na wstępie zauważyć trzeba, że zażalenie zostało sformułowane w sposób tak chaotyczny, iż trudno w istocie zrekonstruować, jakie zarzuty wobec zaskarżonego postanowienia skarżący kieruje. Już po lekturze pierwszego zdania rysuje się wątpliwość co do zakresu żądania strony: skarżący odnosi się wyłącznie do prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując zresztą jako naruszony art. 245 § 3 P.p.s.a., dotyczący definicji prawa pomocy w zakresie częściowym. Tymczasem jej wniosek, a także zaskarżone postanowienie, dotyczyło prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślenia wymaga także, że trudno wyobrazić sobie sytuację, w której mogłoby w ogóle dojść do naruszenia tegoż przepisu. Wynika to z faktu, że ma on charakter definicji, określa jedynie zakres pomocy, jaka w postępowaniu sądowoadministracyjnym może być udzielona stronie. Nie reguluje on natomiast przesłanek przyznania takiej pomocy.

W dalszej części zażalenia skarżący stwierdza, że sąd skoncentrował się na przesłankach ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, natomiast nie rozważył istnienia ubóstwa skarżącego jako przesłanki zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy stwierdzić, że choć sąd pierwszej instancji w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia uwypuklił tę kwestię, nie może budzić wątpliwości, że jego rozważania dotyczyły prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd rozważył zasadność stosowania instytucji prawa pomocy jako takiej, a więc w ujęciu całościowym, w świetle konstrukcji nadużycia prawa do sądu. Z uwagi na powyższe zarzut zażalenia jest w tym zakresie bezzasadny.

Niezrozumiała jest dla sądu przyczyna cytowania przez skarżącego treści art. 244 § 1 P.p.s.a. czy art. 245 tej ustawy. Obydwa przepisy nie mają związku z przesłankami przyznania prawa pomocy, które znajdują się w art. 246 tej ustawy. Wyłącznie z tego ostatniego przepisu wynikają zasady przyznawania prawa pomocy.

Odniesienia wymaga jeszcze jednozdaniowa uwaga poczyniona w zażaleniu, że sąd pierwszej instancji nie kwestionował oświadczenia majątkowego skarżącego. Wyjaśnić należy, że argumentacja zaskarżonego orzeczenia, w pewnym uproszczeniu, została oparta na uznaniu, że skarżący wnosząc do sądu tak dużą ilość skarg na wszelkie działania administracji, często niepodlegające zaskarżeniu bądź dotyczące innych podmiotów, a także takie, które nie mają żadnego wpływu na jej interes prawny, w istocie nadużywa prawa do sądu. Z uwagi zaś na fakt, że prawo pomocy stanowi formę realizacji tegoż prawa do sądu, nie może być ono przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Dlatego też sąd nie odnosił się wcale do sytuacji majątkowej strony. Strona do tejże argumentacji sądu pierwszej instancji w żaden sposób się nie odniosła, a w konsekwencji nie zakwestionowała skutecznie zaskarżonego orzeczenia.

Wymóg ponoszenia kosztów sądowych zmusza każdą stronę inicjującą postępowanie sądowe do zastanowienia się nad celowością składania nieracjonalnych i bezprzedmiotowych skarg, a w konsekwencji ponoszonych kosztów. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych odpowiadających ich przeznaczeniu. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego; jednak nie może umknąć uwadze, że prawo to powinno być wykonywane zgodnie z celem społecznym danego prawa, czyli zgodnie z celem, ze względu na który zostało mu ono przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por. Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym; Prokuratura i prawo, Nr 11/2007). Tak też należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 tej ustawy zażalenie jako bezzasadne oddalił.