Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 563/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Iwona Kosińska Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2017 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Lasów Państwowych- Nadleśnictwo P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Lasów Państwowych- Nadleśnictwo P. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] - (pkt 1), stwierdził, że nieruchomość ziemska o ogólnej powierzchni [...] ha, obejmująca majątek [...] o powierzchni [...] ha, położony w gminie [...] (obecnie gmina [...]), objęty dawną księgą wieczystą [...] Sądu Rejonowego w [...] oraz majątek [...] o powierzchni [...] ha, położony w gminie [...], objęty dawnymi księgami wieczystymi [...] Sądu Rejonowego w [...], których właścicielem był K. P., nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.) – (pkt 2) oraz umorzył postępowanie administracyjne w pozostałym zakresie (pkt 3).

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z dnia 23 lutego 2007 r. M. P., W. P., J. P., A. L., C. L., W. K., M. W., M. Z., A. P., J. N., J. R., A. R., E. B. i M. S., reprezentowani przez adwokata R. N. wystąpili o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość na którą składały się majątek [...] o powierzchni [...] ha, położony w gminie [...] oraz majątek [...] o powierzchni [...] ha, położony w gminie [...], należące do K. P., nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] stwierdził, że nieruchomość ziemska o ogólnej powierzchni [...] ha, obejmująca majątek [...] o powierzchni [...] ha, położony w gminie [...] (obecnie gmina [...]), objęty dawną księgą wieczystą [...] Sądu Rejonowego w [...] oraz majątek [...] o powierzchni [...] ha, położony w gminie [...], objęty dawnymi księgami wieczystymi [...] Sądu Rejonowego w [...], której właścicielem był K. P., nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] wniósł Skarb Państwa - PGL Lasy Państwowe - Nadleśnictwo P.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ww. decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. i stwierdził, że nieruchomość ziemska o ogólnej powierzchni [...] ha, obejmująca majątek [...] o powierzchni [...] ha, położony w gminie [...] (obecnie gmina [...]), objęty dawną księgą wieczystą [...] Sądu Rejonowego w [...] oraz majątek [...] o powierzchni [...] ha, położony w gminie [...], objęty dawnymi księgami wieczystymi [...] Sądu Rejonowego w [...], których właścicielem był K. P., nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy. Ponadto, organ odwoławczy (w punkcie 3) decyzji umorzył postępowanie administracyjne w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że postępowanie administracyjne dotyczyło zbadania czy określona we wniosku nieruchomość należąca do K. P. (majątek [...] i [...]), podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W myśl tego przepisu przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Z uwagi na położenie spornej spornej nieruchomości w dawnym województwie [...], aby ocenić czy podpadała ona pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należało zbadać, czy powierzchnia ogólna nieruchomości o charakterze ziemskim przekraczała obszar 100 ha. Minister wyjaśnił, że w zależności od zgromadzonych w trakcie postępowania archiwalnych dokumentów, powierzchnia ogólna majątków [...] i [...], które wchodziły w skład nieruchomości K. P., podawana jest w różnych wartościach. I tak, organ pierwszej instancji przyjął za wnioskodawcą, że majątek [...] obejmował [...] ha powierzchni ogólnej, jednakże wartość taka nie pojawia się w żadnym ze zgromadzonych w trakcie postępowania administracyjnego archiwalnym dokumencie. W protokole w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...], sporządzonym w dniu 18 grudnia 1945 r. jest mowa o [...] ha; w zaświadczeniu Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w [...] z dnia 13 sierpnia 1966 r. jest to [...] ha; w orzeczeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] października 1948 r. jest to [...] ha [...] m2. W konsekwencji, Minister stwierdził, że za najbardziej wiarygodne należało przyjąć informację zawartą w urzędowym rejestrze jakim jest księga wieczysta. Z zaświadczenia Sądu Rejonowego V Wydział Ksiąg Wieczystych w [...] wynika, że K. P. był wpisany jako właściciel nieruchomości [...] w.1, 2, 4 o obszarze [...] ha, dla której były Sąd Grodzki w [...] prowadził zbiór dokumentów [...].

Zdaniem organu odwoławczego, analogicznie jest z majątkiem [...], co do którego organ pierwszej instancji przyjął, że zajmował on powierzchnię [...] ha. Wartość ta pojawia się na sporządzonym w dniu 18 stycznia 1949 r. protokole z przejęcia majątku oraz w zaświadczeniu Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w [...] z dnia 13 sierpnia 1966 r. Inna wartość - [...] ha, podana została w wydanym na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. z 1946 r. Nr 39, poz. 133) zaświadczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1962r. Taka sama wartość widnieje na złożonym wraz z odwołaniem rejestrze pomiarowo- klasyfikacyjnym [...], wykonanym w 1960 r. przez geodetę J. M. Jest to informacja zbieżna z zaświadczeniem Sądu Rejonowego V Wydział Ksiąg Wieczystych w [...], gdzie wspomniano, że założono księgę wieczystą Kw. Nr [...] w miejsce zniszczonych podczas działań wojennych ksiąg wieczystych [...], prowadzonych dla nieruchomości położonych w [...] - o obszarze [...] ha, a jako właściciela wpisano Skarb Państwa. Z powyższego wynika, że majątek [...] obejmował [...] ha powierzchni.

W takiej sytuacji, za zasadne Minister uznał uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. i ponowne orzekanie co do nieruchomości o łącznym obszarze [...] ha oraz umorzenie postępowanie w pozostałym zakresie, tj. co do [...] ha.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że po ustaleniu powierzchni ogólnej przejętej nieruchomości należało zbadać, czy była ona nieruchomością ziemską. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie zawierał definicji legalnej nieruchomości ziemskiej. Rozumienie tego pojęcia budziło wiele kontrowersji w orzecznictwie sądowym do momentu podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt: W 3/89 (OTK z 1990 r., z. 1, poz. 26). Pod pojęciem nieruchomości ziemskiej rozumiano bowiem nie tylko nieruchomości o charakterze rolnym (a więc takie, które mogły być wykorzystane do produkcji rolnej), ale również i te, które były zabudowane czy zalesione. W omawianej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej przez inne podmioty.

Minister wyjaśnił, że w toku postępowania administracyjnego nie udało się pozyskać protokołu w sprawie przejęcia majątku [...] na cele reformy rolnej. Niemniej jednak pozyskano protokół z dnia 18 grudnia 1945 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...]. Z dokumentu tego wynika, że w skład majątku wchodziło przynajmniej [...] ha lasów; [...] ha łąk; [...] ha pastwisk oraz [...] ha gruntów nieleśnych. Ponadto dokonano w nim (protokole) krótkiej charakterystyki i klasyfikacji gruntów nieleśnych określając je jako rola spiaszczona żytnio-łubinowa albo silnie spiaszczona, nie nadająca się do uprawy ze względu na niskoprocentową wydajność płodów. Z kolei łąki miały mieć charakter traw słodko-kwaśnych na gruntach bagnistych, zaś pastwiska bagniste i trudno dostępne. W ten sposób przekazano nadleśnictwu łącznie [...] ha gruntów. Zdaniem Ministra, potwierdza to rejestr pomiarowy wykonany przez technika Z. G. w 1945 r., gdzie podano informację o [...] ha przekazanych Nadleśnictwu ([...] ha lasów oraz [...] ha roli i łąk).

Dalej organ odwoławczy podniósł, że odnośnie majątku [...], w myśl protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej w jego skład wchodziło [...] ha gruntów ornych; [...] ha lasów; [...] ha łąk; [...] ha pastwisk i [...] ha podwórza. Natomiast zgodnie z załączonym do akt sprawy przez stronę postępowania rejestrem pomiarowo-klasyfikacyjnym [...] z 1960 r., sporządzonym przez technika geodetę J. M., w skład majątku wchodziło: [...] ha gruntów ornych; [...] ha sadów; [...] ha łąk; [...] ha pastwisk; [...] ha użytków leśnych; [...] ha wodozbiorów; [...] ha dróg; [...] ha pod zabudowaniami i [...] ha nieużytków. Ponadto załączniki A i B do protokołu zdawczo-odbiorczego obiektu rolnego (resztówki) sporządzonego w dniu 5 maja 1949 r. wskazują że grunty orne zajmowały [...] ha; łąki [...] ha; pastwiska [...] ha; wody [...] ha; podbudowlane [...] ha; nieużytki [...] ha; lasy [...] ha; drogi i inne [...] ha.

W aktach sprawy znajduje się ponadto ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej pow. [...] na rok 1945 (zawiera informację o całej nieruchomości) gdzie zapisano, że w skład majątku [...] wchodziło [...] ha gruntów ornych; [...] ha łąk; [...] ha pastwisk; [...] ha ogrodów warzywnych; [...] ha sadów owocowych; [...] ha pod zabudowę; [...] ha nieużytków; [...] ha dróg; [...] ha lasów. Jednocześnie w dokumencie tym zaznaczono, że wyłączono z zapasu ziemi [...] ha ([...] ha lasów; [...] ha nieużytków; [...] ha łąk i [...] ha pastwisk) z przeznaczeniem na lasy na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. z 1944r. Nr 15, poz. 82), a czynności tej dokonano na rzecz Nadleśnictwa [...] w dniu 18 grudnia 1945 r.

W wymienionych dokumentach zawarta jest informacja, że w przejętej nieruchomości znajdowały się lasy. W ocenie Ministra jest to istotne, albowiem lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich co do zasady nie przechodziły na własność Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przejęcie na własność Państwa tych gruntów regulował bowiem odrębny akt prawny, tj. dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, w którym przewidziane przejęcie lasów i gruntów leśnych na rzecz Skarbu Państwa następowało z mocy samego prawa. W myśl art. 1 tego dekretu lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych, przechodziły na własność Skarbu Państwa z dniem ogłoszenia dekretu. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, gruntów tych nie można zaliczyć do powierzchni ogólnej przejmowanej nieruchomości na cele reformy rolnej.

Minister wyjaśnił, że kierując się celami reformy rolnej określonymi w art. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych; tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców; tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej; zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego; zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji) - należy przyjąć, że przy definiowaniu użytego w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu pojęcia nieruchomości ziemskiej, prawodawca miał na względzie te nieruchomości, które mają rolniczy charakter. Intencją ustawodawcy było bowiem przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane przez inne podmioty do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej. W takim przypadku powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania przepisów o reformie rolnej tych gruntów, które nie były wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej, a więc nie mogły być przeznaczone na cele określone w dekrecie (wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 747/10). Jak wskazał organ, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w skład majątku wchodziły m.in. tereny przekazane Nadleśnictwu [...] na cele gospodarki leśnej, składające się z nieużytków o słabych glebach (głównie klasy VI-tej), które nie nadawały się do uprawy. Zgodnie z przytoczonym orzecznictwem grunty takie nie mogły mieć charakteru rolnego i nie powinno zaliczać się ich do powierzchni ogólnej przejmowanej nieruchomości na cele reformy rolnej.

W konsekwencji, zdaniem Ministra - w świetle wymienionych dokumentów archiwalnych - nie budzi wątpliwości, że terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej - w samym tylko majątku [...] było od [...] ha do [...] ha (różne dokumenty podają inne wartości). Oznacza to, że powierzchnia ogólna całej nieruchomości należącej do K. P. nie przekraczała 100 ha. Tym samym nieruchomość ta nie spełniała normy obszarowej przewidzianej dla województwa [...], określonej w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z tego powodu nie podlegała ona przejęciu na cele reformy rolnej.

Jednocześnie organ stwierdził, że w świetle zebranej dokumentacji, nie można zgodzić się z twierdzeniem odwołującego, iż grunty przekazane Nadleśnictwu [...] mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, co oznacza, że nie powinno automatycznie ograniczać się ich przeznaczenia jedynie do zalesienia.

Jak zanotowano w protokole z dnia 18 grudnia 1945 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...] ha łąk; [...] ha pastwisk oraz [...] ha gruntów nieleśnych, które nie nadawały się do wykorzystania w produkcji rolnej ze względu na skład gleby lub ich umiejscowienie (np. teren podmokły). Do tak jednoznacznych wniosków doszli autorzy tego protokołu, którymi byli przedstawiciele Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...] oraz Nadleśnictwa Państwowego [...] (sugerują to okrągłe pieczęcie przystawione na końcu dokumentu). Efektem tego było przekazanie tych gruntów odpowiedniemu podmiotowi z przeznaczeniem na cele gospodarki leśnej, o czym mowa jest już na samym wstępie protokołu z dnia 18 grudnia 1945 r. Ponadto zgodnie z ewidencją nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej pow. [...] z 1945r., wspomniane [...] ha nieużytków, [...] ha łąk, [...] ha pastwisk oraz [...] ha lasów zostały umieszczone w rubryce dotyczącej wyłączenia z zapasu ziemi pod adnotacją "lasy na podstawie dekretu z 12.XII.1944 r." Z tego też względu gruntów tych nie można zaliczyć do powierzchni ogólnej przejmowanej nieruchomości na cele reformy rolnej. Poza tym nie ma żadnych innych dowodów, które świadczyłyby, że grunty te zostały faktycznie wykorzystane do celu reformy rolnej.

Nie można również uwzględnić zarzutu, że powierzchnia lasów w majątku [...] wynosiła jedynie [...] ha (a nie [...] ha jak to wykazane zostało w innych, przytaczanych wyżej w uzasadnieniu decyzji dokumentach), jak podnosi w odwołaniu Nadleśnictwo P., które przy tej okazji wskazuje na rejestr pomiarowy wykonany przez technika Z. G. w 1945 r. W ocenie Ministra, jest to dokument odosobniony, a dodatkowo niejasny z uwagi na złą jakość dostarczonej kopii, która nie obejmuje nazwy kolumny, w której umieszczono wartość [...] ha oraz [...] ha. Przy tej ostatniej dopisek R i L sugeruje, że mogą to być łąki i rola, jednakże inne niż grunty orne i pastwiska, gdyż te ujęte zostały w odpowiedniej rubryce. W takim wypadku można jedynie przypuszczać, że wartość [...] ha może określać nieużytki (w skład których mogły wchodzi np. łąki i rola nienadające się do prowadzenia gospodarki rolnej), co w połączeniu ze [...] ha powierzchni rzekomych lasów daje ogólną wartość [...] ha - a więc taką, jaka została przekazana Nadleśnictwu Państwowemu [...]. Zdaniem organu drugiej instancji dokument ten nie dowodzi, że przekazane temu Nadleśnictwu, niebędące lasami grunty - nadawały się do wykorzystania w produkcji rolnej.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w trakcie postępowania administracyjnego pozyskano dodatkowe dokumenty w postaci przedwojennych map Wojskowego Instytutu Geograficznego z lat 1937 i 1938. Na mapy te naniesiono rozległe obszary leśne, które swoim obszarem pokrywają zdecydowanie większą część z ogólnej powierzchni [...] ha majątku [...]. W połączeniu z innymi dokumentami, jak np. protokołem z dnia 18 kwietnia 1945 r. pozwala to na stwierdzenie, że lasy zajmowały obszar [...] ha.

Odnośnie kwestii powierzchni lasów zajmujących majątek [...], należy stwierdzić, że w związku z ustaleniami jakie zostały poczynione w stosunku do majątku [...], kwestia ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Lasów Państwowych – Nadleśnictwo P. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ administracji, wbrew treści protokołu z dnia 18 grudnia 1945 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...] - uznał, że grunty przekazane Nadleśnictwu o powierzchni [...] ha to lasy i grunty leśne. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji pierwszej instancji, ponadto zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 4 maja 2017 r. pełnomocnik M. P., W. P., J. P., C. L., W. K., M. W., A. P., J. N., J. R., A. R., E. B. i M. S. - adw. R. N. wskazał, że uczestniczka postępowania administracyjnego M. Z. zmarła w dniu [...] listopada 2012 r., a jej spadkobiercami są J. Z., M. P. i K. P..

W piśmie z dnia 5 czerwca 2017 r. Minister wskazał, że M. Z. ustanowiła pełnomocnika w osobie adwokata R. N.. Wszelka korespondencja była kierowana do niego i tym samym praktycznie wyłączona została możliwość weryfikacji przez organ czy mocodawca M. Z. pozostaje przy życiu. Niewiedza organu o zgonie M. Z. ma charakter usprawiedliwiony. Organ wniósł o odstąpienie od zasądzania kosztów postępowania w całości w przypadku stwierdzenia przez sąd nieważności zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) powoływanej dalej jako "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2017 r. oraz decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa - co stanowi o konieczności stwierdzenia ich nieważności.

Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków - a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.

Z analizy akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że stroną toczącego się przed Ministrem, a wcześniej Wojewodą postępowania była m. in. M. Z., jednak jak wynika ze znajdującego się aktach sprawy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] II Cywilny z dnia [...] lutego 2013 r. sygn. akt [...] (k. 28 akt sądowych), ww. osoba zmarła w dniu [...] listopada 2012 r. Powyższe oznacza, że zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie z dnia [...] lutego 2017 r. oraz orzeczenie pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2015 r. skierowane zostały do osoby zmarłej.

Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy, która by wprost regulowała kwestię skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej. Zmarły nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest bowiem prowadzenie go wobec osób żyjących. Powyższego nie zmienia również okoliczność, że zaskarżona decyzja została doręczona pełnomocnikowi, gdyż zgodnie z art. 101 § 2 Kodeksu cywilnego pełnomocnictwo wygasa z chwilą śmierci mocodawcy. Skoro więc w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, to należy przyjąć, iż jest ona obarczona wadą nieważności. Okoliczność śmierci strony, nawet jeśli nie jest znana organom administracji publicznej w dniu wydawania zaskarżonych decyzji, nie zmienia faktu, iż rozstrzygnięcie wydane zostało w stosunku do osoby nieżyjącej, która w chwili ich wydania nie miała już przymiotu strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej, która w chwili wydania decyzji nie miała już przecież przymiotu strony, jest wadliwością decyzji powodującą stwierdzenie jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Mając zaś na uwadze, że zaskarżone rozstrzygnięcia podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej przyczyny, Sąd nie badał ich merytorycznie pod względem zgodności z prawem.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ przede wszystkim prawidłowo ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak punkcie pierwszym sentencji wyroku.

W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).

Ponadto wskazać należy, że nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek o organu o odstąpienie od zasądzania kosztów postępowania w całości. W sprawie nie zaszedł bowiem uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 206 p.p.s.a.