Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1009/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi E. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. i Gminy Ł. nr [...] z dnia [...] lipca 2022 r.; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz E. A. kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

U z a s a d n i e n i e:

Burmistrz Miasta i Gminy Łasin, decyzją z dnia 14 lipca 2022 r., na podstawie art.3 pkt.21, art. 17 ust 1 pkt.4, ust.1b pkt.1, pkt.2, ust.5 pkt 1 lit.a, art.23b, art.25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022r., poz.615), zwanej dalej: "u.ś.r." odmówił przyznania adresatce decyzji, tj. E. A., zwanej dalej: "stroną" lub "skarżącą", świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem Z. A..

Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji oparł o następujące ustalenia i rozważania:

Dnia 01.07.2022r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łasinie wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem Z. A., który zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania O Niepełnosprawności w Grudziądzu z dnia 26.04.2022r., został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od 22.03.2022r. Z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Skarżąca jest uprawniona do świadczenia emerytalnego od 01.09.2019r.

Z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca sprawuje nad mężem całodobową opiekę. Pomaga w poruszaniu się, dbaniu o czystość, podaje leki, robi zakupy, przygotowuje i podaje posiłki.

W myśl art. 17 ust. 1b pkt. 1, pkt. 2 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z ww orzeczenia wynika, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 22.03.2022r., zatem powstała w wieku 70 lat.

Ponadto zgodnie z art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a, u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Tutejszy Organ zdaje sobie sprawę z istnienia wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, które uznają, że narusza zasadę równości taka wykładnia art.17 ust.5 pkt.l lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie, a także wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 który orzekł, że art.17 ust.lb cytowanej wyżej ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, jest niezgodny z Konstytucją.

Jednak wydając decyzję należy kierować się przede wszystkim przepisami prawa, jakie w niniejszej sprawie reguluje u.ś.r. Zapisy tejże ustawy pomimo orzeczenia Trybunału, do chwili obecnej nie zostały zmienione.

Ponieważ osoba sprawująca opiekę jest uprawniona do świadczenia emerytalnego, a niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstał później niż do ukończenia 18 lub 25 roku życia, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 01.06.2022 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 17 ust. 1 b u.ś.r. i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność Z. A. powstała po 18 roku życia i w związku z tym skarżącej jako jego opiekunce nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne,

- art. 17 ust. 1b u.ś.r., z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w zw. z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735), zwanej dalej: "kpa", art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 77 kpa, i art. 80 kpa, polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji,

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przeze nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu, decyzją z dnia 19 sierpnia 2022 r., na podstawie art. 17 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia przytoczono treść art. 17 ust. 1, oraz art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Wskazano, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wskazano za wyrokiem NSA z dnia 14.12.2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Stwierdzono, że z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do emerytury. Dlatego też w obecnym stanie prawnym brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro skarżąca ma prawo do emerytury.

W skardze złożonej do Sądu, skarżąca zaskarżyła w całości powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, u.ś.r., przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji, o zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, jak i o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych celowe jest zastosowanie w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Narusza bowiem zasadę równości taka wykładnia tego przepisu, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie i nie ma racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tej normie, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Kierując się wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni omawianej normy, pozwalającej na realizację zasad, równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury.

Wskazano za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 353/21 z dnia 22 lipca 2021 r., że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w sprawie emerytury). Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury (renty), lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

Stwierdzono, że skarżąca wyraża gotowość do zawieszenia pobieranej przez siebie emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu i procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając niniejszą sprawę stwierdzić należy, że organy obu instancji przyjęły częściowo odmienne stanowiska w zakresie wykładni przepisów prawa materialnego. Organ I instancji stanął na stanowisku, że występuje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Organ odwoławczy natomiast uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na moment powstania niepełnosprawności męża skarżącej, który to pogląd Sąd podziela. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, Trybunał za niekonstytucyjne uznał różnicowanie, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, których niepełnosprawność powstała po okresach wskazanych w ww. przepisie od tych, których niepełnosprawność powstała w okresach późniejszych. Oznacza to, że na wynik sprawy z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych przestała mieć wpływ kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jeżeli niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia przez nią 18, względnie 25 roku życia, w tym bowiem zakresie ww. przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zasada równości wobec prawa).

Organy obu instancji zgodnie przyjęły natomiast, że z art. 17 ust. 5 pkt.1 lit a, u.ś.r., wynika przesłanka negatywna w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego , dla opiekunów którym przysługuje prawo do emerytury. W istocie literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt.1 lit a, u.ś.r., wskazuje, że przesłanką wykluczającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie prawa do emerytury osobie sprawującej opiekę. W ocenie Sądu poprzestanie jednak przez organy obu instancji na wykładni językowej doprowadziło je do błędnej wykładni tego przepisu.

Problem prawidłowej wykładni ww. przepisu był już wielokrotnie analizowany przez sądy administracyjne, w tym także Naczelny Sąd Administracyjny, przy czym aktualnie w orzecznictwie – niezgodnie ze stanowiskiem organu odwoławczego - wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej (przykładowo: w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę linię tę podziela. W szczególności zgadza się z argumentacją prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku NSA z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, gdzie zasadnie wskazano, że proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała NSA z 10 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s. 204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. W-wa 2017 s. 275 i nast. oraz powołana w tych publikacjach literatura i orzecznictwo). Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej lub ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (L. Morawski: Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń 2002 s. 65).

Wobec powyższego należy odstąpić od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wynosiło 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. Aktualnie zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne wynosi 2119 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 (M.P.2021.1021). Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Dlatego też w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej. Dlatego też zasadnie w sprawie I OSK 254/20 zwrócono uwagę i odwołano się do podstawowych zasad konstytucyjnych. Mianowicie zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Jak trafnie zauważył NSA w sprawie I OSK 254/20, nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

W konsekwencji powyższych rozważań, brak jest przesłanek na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., które uniemożliwiają przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W tych warunkach, obowiązkiem organu było pouczenie skarżącej o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Ma to o tyle istotne znaczenie, że dopiero podjęcie takiego działania przez organ upewniłoby skarżącą, że nie występują inne negatywne przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18, nie zachodzi konieczność rezygnacji przez stronę z otrzymywanego świadczenia (tu: emerytury) przed otrzymaniem od organu zapewnienia, że strona ta otrzyma drugie, wyższe świadczenie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowało się stanowisko, że wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z otrzymywanego świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r., I OSK 2631/20; 22 października 2021 r., I OSK 690/21). Wyżej wskazane stanowisko, podziela także Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

Zanim jednak organ pouczy stronę w powyższy sposób, winien najpierw ustalić, czy spełnia ona przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 u.ś.r. Zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający by świadczył o tym, iż przesłanki te w stosunku do skarżącej zachodzą.

Ustalenia organów winny bowiem dotyczyć kwestii, czy wniosek skarżącej ma oparcie w przepisach art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. który wymaga istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia, którego to związku organ odwoławczy nie stwierdził, a organ I instancji powtórzył jedynie treść oświadczenia skarżącej, co do sprawowania opieki nad mężem. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości odpowiedzi w tej kwestii. Przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego wywołuje zbyt poważne skutki dla budżetu Państwa, by organy opierały się w tych sprawach jedynie na oświadczeniu zainteresowanej w uzyskaniu świadczenia strony.

W przeprowadzonym w dniu 12.07.2022 r. wywiadzie zawarte są dane, które nie dają jednoznacznego obrazu, co do zakresu sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem. Po pierwsze, dane zawarte w tym dokumencie co do sprawowanej opieki pochodzą wyłącznie od skarżącej. Brak jest wypowiedzi męża strony. Brak jest również weryfikacji prawdziwości relacji skarżącej przez inne osoby, zwłaszcza obce dla rodziny. Po drugie, jakkolwiek skarżąca wypełniła kwestionariusz dotyczący formy i zakresu opieki z dnia 20.05.2022 r., jednakże jest on mało przydatny dla oceny faktycznej intensywności opieki nad mężem, skoro nie wskazuje czasu który poświęca strona na opiekę. Brak jest wykazu jakie konkretnie czynności wykonuje skarżąca przy swym mężu, i w jakich godzinach, ile czynności te trwają. Dane zawarte w aktach sprawy wskazują co prawda na szereg konkretnych czynności opiekuńczych, lecz nie daje to obrazu, czy sprawowanie opieki wyklucza podjęcie przez skarżącą zatrudnienia. Ponadto brak jest jakiejkolwiek weryfikacji twierdzenia skarżącej (oświadczenie z dnia 20.05.2022 r.), że zrezygnowała z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Należy więc ustalić, czy i jakie przygotowanie zawodowe skarżąca posiada, do kiedy i gdzie pracowała i co było przyczyną zaniechania pracy oraz czy i gdzie upatruje możliwości podjęcia pracy, której nie może dalej lub potencjalnie wykonywać, jak twierdzi, z uwagi na opiekę nad mężem.

Konieczne będzie też ustalenie, czy stan zdrowia męża skarżącej umożliwia pozostawienie go w mieszkaniu samego, a jeżeli tak, to na jaki czas, czy skarżąca ma możliwość pozostawienia męża z inną osobą podczas swojej nieobecności, a jeżeli tak, to na jak długo. Powyższe ustalenia wymagają przesłuchania skarżącej, jak i osób mających wiedzę w tym zakresie. Organy mogą skorzystać też z innych środków dowodowych mogących zweryfikować prawdziwość twierdzeń skarżącej, podjętych z urzędu.

Dopiero więc po ustaleniu, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, organ powinien pouczyć skarżącą o możliwości zawieszenia prawa do emerytury i wyboru wnioskowanego świadczenia, wzywając w konsekwencji do zawieszenia prawa do emerytury w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zastosują się do oceny i wskazań wynikających z powyższych rozważań.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.