Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 945/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 151 par. 1 pkt 1, art. 156 par. 1, art. 6, art. 7, art. 8, art. 7a, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 145-151
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
article: art. 66 ust. 1, art. 66 ust. 1 pkt 16,  art. 5 pkt 20
journal: Dz.U. 2018 poz 1510
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 166 poz 1 art. 3 ust. 5 lit. b
law: Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia  społecznego (Tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii).
article: art. 21 ust. 1 pkt 74 lit. a, b i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1509
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst. jedn,

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Sławomir Kozik Protokolant Referent Lili Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2019 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności w sprawie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej ustalającej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2018 roku; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz A. L. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt dziewięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ" lub "Organ") decyzją nr [...] z [...] lutego 2019 r., na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1510 z późn. zm.), dalej "u.ś.o.z." lub "ustawa o świadczeniach" i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), dalej "K.p.a.", po rozpatrzeniu wniosku A. L. (dalej "Zainteresowany", "Strona" lub "Skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa NFZ nr [...] z [...] listopada 2018 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "dyrektor [...]OW NFZ") nr [...] z [...] sierpnia 2015 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Strona wystąpiła z wnioskiem do dyrektora [...]OW NFZ o wydanie decyzji dotyczącej obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanego z tytułu wypłacanego przez bank świadczenia emerytalno-rentowego z Niemiec.

Po rozpatrzeniu ww. wniosku dyrektor [...]OW NFZ decyzją nr [...] z [...] marca 2011 r. stwierdził objęcie od 1 kwietnia 2011 r. ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanego z tytułu wypłacanego przez bank świadczenia rentowego z zagranicy. Od decyzji Strona nie wniosła odwołania.

Następnie 11 stycznia 2015 r. Zainteresowany wniósł o wycofanie decyzji ustalającej Skarżącemu obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego na jego wniosek z dnia [...] marca 2011 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w lipcu 2011 r. została przyznana mu renta socjalna od 1 lipca 2010 r. i obecnie składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana podwójnie.

Dyrektor [...]OW NFZ postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...] wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wypłacanego mu świadczenia rentowego z zagranicy, zakończonej decyzją ostateczną Dyrektora [...] OW NFZ z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...], ustalającej A. L. od 1 kwietnia 2011 r. obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wypłacanego mu świadczenia rentowego z zagranicy.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] Dyrektor [...] OW NFZ odmówił uchylenia własnej decyzji ostatecznej z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...], ustalającej od 1 kwietnia 2011 r. obowiązek podlegania przez A. L. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z wyżej wymienionego tytułu.

Pismem z 1 marca 2017 r. Zainteresowany zwrócił się ponownie do dyrektora [...]OW NFZ o wydanie decyzji o ustaniu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.

Dyrektor ŚOW NFZ pismem z dnia 24 marca 2017 r. przekazał wniosek Strony wraz z całą dokumentacją do Prezesa NFZ i wniósł jednocześnie o stwierdzenie nieważności wydanych w sprawie decyzji.

W dniu 5 czerwca 2017 r. oraz 30 sierpnia 2017 r. w nawiązaniu do powołanego wyżej pisma dyrektora [...]OW NFZ z dnia 24 marca 2017 r. Skarżący skierował ponownie do Prezesa NFZ, kolejne prośby, o natychmiastowe wydanie decyzji o ustaniu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Strona zwróciła uwagę, iż załatwienie sprawy trwa już dwa lata.

Prezes NFZ decyzją z [...] listopada 2018 r. Nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] OW NFZ z [...] sierpnia 2015 r. Nr [...], wydanej w trybie nadzwyczajnym, na podstawie art.151 § 1 pkt 1 K.p.a., odmawiającej uchylenia decyzji ostatecznej Dyrektora [...] OW NFZ z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...], ustalającej od 1 kwietnia 2011 r. obowiązek podlegania przez A. L. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, a Zainteresowany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes NFZ decyzją z dnia [...] lutego 2019 r.nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Organ wskazał, że z zaświadczenia nr [...] wydanego przez Bank [...] Oddział w G. z [...] marca 2011 r. wynika, że Zainteresowany od listopada 2003 r. pobiera świadczenie rentowe z Niemiec, które jest wypłacane przez ww. bank (wcześniejszy sposób realizacji nie wymagał księgowania poprzez rachunek i nie jest możliwe odtworzenie z dokumentacji realizacji renty przez listopadem 2003 r. ze względu na zniszczoną dokumentację zgodnie z zasadami archiwizacji). Zgodnie zaś z pismem [...] nr [...] z [...] sierpnia 2010 r. Zainteresowany z tytułu otrzymywania świadczenia rentowego z Niemiec (renta sieroca) nie ma ochrony ubezpieczeniowej i nie otrzyma dokumentu (formularza E121) potwierdzającego, że koszty świadczeń zdrowotnych udzielanych w państwie zamieszkania (Polska) będą ponoszone przez instytucję właściwą państwa wypłacającego rentę (Niemcy).

Instytucja niemiecka [...] w piśmie z 4 marca 2015 r. poinformowała, że świadczenie wypłacane Zainteresowanemu ma charakter odszkodowawczy. Strona otrzymuje rentę jako sierota wojenna. Ponadto w piśmie tym zostało zaznaczone, że świadczenia rentowe wypłacane przez tę instytucję nie są świadczeniami z ubezpieczenia społecznego lecz zawsze mają charakter odszkodowawczy.

Prezes NFZ wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 16 u.ś.o.z. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające emeryturę lub rentę, osoby w stanie spoczynku pobierające uposażenie lub uposażenie rodzinne oraz osoby pobierające uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze. Stosownie zaś do art. 3 ust. 5 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE. L 166 z 30.04.2004 z późn. zm.), dalej "rozporządzenie 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego", nie stosuje się tego rozporządzenia do świadczeń, w związku z którymi państwo członkowskie przejmuje odpowiedzialność za szkody wyrządzone osobom i zapewnia odszkodowanie, takich jak świadczenia dla ofiar wojny i działań wojennych lub ich skutków, ofiar zbrodni, zabójstw lub aktów terroryzmu, ofiar szkód spowodowanych przez funkcjonariuszy państwa członkowskiego podczas wykonywania ich obowiązków lub dla osób, które znalazły się w niekorzystnej sytuacji ze względów politycznych lub religijnych lub też ze względu na pochodzenie. Natomiast osoby, do których stosuje się rozporządzenie 883/2004, podlegają ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, bez uszczerbku dla innych przepisów niniejszego rozporządzenia, gwarantujących jej świadczenia na podstawie ustawodawstwa jednego lub kilku innych Państw Członkowskich, o czym stanowi art. 11 ust. 3 lit. e rozporządzenia 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Ponadto, Organ wskazał, że zgodnie z obowiązującym od 1 stycznia 2015 r. brzmieniem art. 75 ust. 1a u.ś.o.z. "(...) w przypadku dokonywania wypłaty emerytury lub renty z innego państwa członkowskiego, bank kieruje do oddziału wojewódzkiego Funduszu, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby otrzymującej takie świadczenie, zapytanie dotyczące podlegania przez tę osobę ubezpieczeniu zdrowotnemu w Rzeczypospolitej Polskiej". Natomiast jak wynika z art. 75 ust. 1b u.ś.o.z. "(...) w przypadku, o którym mowa w ust. 1a, zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego następuje do 15 dnia następującego po miesiącu, w którym bank otrzymał od oddziału wojewódzkiego Funduszu informacje potwierdzającą podleganie danej osoby ubezpieczeniu zdrowotnemu w Rzeczypospolitej Polskiej z tytułu pobierania polskiej emerytury lub renty".

Przepisy te nie mają jednak zastosowania do Zainteresowanego, ponieważ jego zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego przez bank wypłacający rentę z zagranicy nastąpiło bezspornie przed 1 stycznia 2015 r. tj. przed dniem wejścia w życie ww. przepisów. Prezes NFZ podkreśla, że w chwili zgłoszenia przez bank w dniu 1 kwietnia 2011 r. Zainteresowanego do ubezpieczenia zdrowotnego ówczesne obowiązujące przepisy nie zobowiązywały banku do kierowania do właściwego oddziału wojewódzkiego Funduszu zapytania dotyczącego podlegania danej osoby ubezpieczeniu zdrowotnemu na terenie RP, a tym bardziej nie uzależniały terminu zgłoszenia do ubezpieczenia od daty otrzymania od oddziału wojewódzkiego takiego potwierdzenia przez bank.

Co więcej Prezes NFZ powołał się na stanowisko Ministerstwa Zdrowia, które zostało przekazane pismem z 18 listopada 2016 r. Związkowi Banków Polskich, zgodnie z którym bank pośredniczący w wypłacie renty pochodzącej z innego państwa członkowskiego UE/EFTA, w przypadku ustalenia, że renta taka należy do kategorii świadczeń określonych w art. 3 ust. 5 lit. b rozporządzenia nr 883/2004 (w szczególności rent mających charakter odszkodowań dla ofiar wojny), powinien zaprzestać potrącania składek od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przekazać zwróconą kwotę zainteresowanej osobie. Niemniej jednak Organ zauważył, że w przypadku Zainteresowanego potrącenie składki nie nastąpiło na skutek wejścia w życie art. 75 ust. 1a - 1b u.ś.o.z., lecz na skutek wydania decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu renty niemieckiej.

Prezes NFZ uznał zatem, że decyzja dyrektora [...]OW NFZ, w oparciu o zgromadzony wówczas materiał dowodowy i obowiązujące wówczas przepisy, nie zawiera wady powodującej jej nieważność tj. rażącego naruszenie prawa, bądź braku podstawy prawnej. Tym samym Organ stwierdził, że nie ma podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Na decyzję Prezesa NFZ Zainteresowany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "WSA" lub "Sąd"). Zaskarżonej decyzji zostało zarzucone naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego:

- art. 66 ust. 1 u.ś.o.z. w zw. z art. 4 pkt 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 in fine K.p.a., poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą rażąco wadliwym przyjęciem przez Prezesa NFZ, że świadczenie kompensacyjne wypłacane skarżącemu przez niemiecki organ administracji publicznej – [...] wyczerpuje znamiona renty w rozumieniu przepisów prawa polskiego i może stanowić podstawę do objęcia Skarżącego obowiązkiem ubezpieczeniowym,

- art. 3 ust. 5 lit b w zw. z art. 30 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 w zw. z art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez uznanie, że Skarżący może być obciążony podwójnym obowiązkiem ubezpieczeniowym z tytułu świadczenia kompensacyjnego otrzymywanego od niemieckiego organu administracji publicznej, podczas gdy stosowane bezpośrednio przepisy rozporządzenia 883/2004 jednoznacznie wykluczają taką możliwość,

2) przepisów prawa procesowego:

- art. 7 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1w zw. z art. 127 § 3 in fine K.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej wskutek całkowitego pominięcia dowodów i okoliczności powołanych przez Skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, których prawidłowe uwzględnienie winno skutkować stwierdzeniem nieważności wadliwej decyzji,

- art. 8 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 in fine K.p.a. poprzez rażące podważenie zaufania Skarżącego do władzy publicznej wskutek wydania zaskarżonej decyzji o treści sprzecznej z powszechnie znanym stanowiskiem Prezesa NFZ w zakresie braku obowiązku ubezpieczeniowego z tytułu świadczeń kompensacyjnych z tytułu krzywd doznanych w trakcie II Wojny Światowej, wyrażonym m.in. w pismach szczegółowo powołanych w skardze,

- art. 77 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1. w zw. z art. 127 § 3 in fine K.p.a. poprzez pominięcie dowodów i okoliczności powołanych przez Skarżącego w toku postępowania, w tym zwłaszcza we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a obejmujących zwłaszcza pismo Ministerstwa Zdrowia z [...] kwietnia 2018 r. znak:[...] , czy też odpowiedzi podsekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia z [...] grudnia 2017 r. na interpelację poselską nr [...] w sprawie pobierania składki zdrowotnej od osób otrzymujących z Niemiec zadośćuczynienie dla ofiar wojennych,

- art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 in fine K.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności wadliwej decyzji, podczas gdy wskazane przez Skarżącego rażące naruszenie przepisów prawa materialnego winno skutkować bezzwłocznym wyeliminowaniem decyzji z obrotu prawnego,

- art. 159 § 1 K.p.a. poprzez odmowę wstrzymania wykonania przez Organ zaskarżonej decyzji, skutkującą dalszym poborem od Skarżącego składek na ubezpieczenie zdrowotne, co spowodowało powiększenie się szkody majątkowej wyrządzonej Skarżącemu wskutek pozostawania decyzji w obrocie prawnym.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji dyrektora [...]OW NFZ, a także na podstawie 145 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), dalej " p.p.s.a.", o zobowiązanie Prezesa NFZ do wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji dyrektora [...]OW NFZ w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się wyroku wydanego w wyniku rozpoznania skargi. Ponadto, Skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Prezesa NFZ kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa NFZ z dnia [...] lutego 2019 r.nr [...], utrzymująca w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] listopada 2018 r. Nr [...], którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] OW NFZ z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...], wydanej w trybie nadzwyczajnym, na podstawie art.151 § 1 pkt 1 K.p.a., odmawiającej uchylenia decyzji ostatecznej Dyrektora [...] OW NFZ z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...], ustalającej od 1 kwietnia 2011 r. obowiązek podlegania przez A. L. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Postępowanie prowadzone w trybie art. 156 § 1 k.p.a. nie jest ponownym merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, bowiem naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności, lecz przeprowadzeniem weryfikacji decyzji z jednego punktu widzenia, a mianowicie czy decyzja jest dotknięta jedną z kwalifikowanych wad wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1 - 7 k.p.a. Jednocześnie w postępowaniu nieważnościowym nie wyklucza się prowadzenia innych dowodów niż zgromadzone w postępowaniu zwykłym. Ustawodawca nie wprowadził zakazu prowadzenia nowych dowodów mających na celu ustalenie czy oceniane w tym postępowaniu orzeczenie rażąco narusza prawo. Z orzecznictwa sądów administracyjnych i piśmiennictwa wynika, że właściwy organ w postępowaniu nieważnościowym może prowadzić postępowanie dowodowe dla ustalenia czy podmiot wnoszący o stwierdzenie nieważności decyzji ma przymiot strony, a także w granicach sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25.02. 2011 r., sygn. akt II OSK 1645/10; z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2344/11).

Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji, stanowi kwalifikowaną postać naruszenia prawa i nie może być interpretowane w sposób rozszerzający. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna uleć wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Rażące naruszenie prawa jest więc oczywiste, wyraźne, bezsporne. Tak więc nie każde, nawet oczywiste naruszenie prawa może być uznane za rażące. Należy wskazać, że przepisem, który może być rażąco naruszony w rozumieniu art. 156 § 1 K.p.a. jest co do zasady przepis prawa materialnego. Wynika to z faktu, że naruszenia prawa stanowiące podstawy stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 K.p.a.) są wadami tkwiącymi w samej decyzji, a nie wadami postępowania, w którym ta decyzja zapadła. Te ostatnie bowiem stanowią podstawę do wznowienia postępowania. Z rażącym naruszeniem prawa mamy zatem do czynienia wówczas, gdy przepis będący podstawą prawną decyzji został zastosowany w ten sposób, że w jego wyniku powstał stosunek prawny, który nie mógł powstać na gruncie tego przepisu. W rezultacie, skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. (por. wyrok z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1334/17).

Wyjaśnić przy tym należy, że przez pojęcie "rażącego naruszenia prawa", o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, gdy zestawienie treści aktu prawnego z treścią przepisu prowadzi do wniosku w sposób nie budzący wątpliwości, że pozostają one w sprzeczności.

Zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie podkreśla się jednocześnie, że możliwe jest oparcie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. na rażącym naruszeniu zarówno przepisów prawa materialnego jak i przepisów prawa procesowego, aczkolwiek przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych dopuszczalne jest wyłącznie, gdy naruszenie tych przepisów ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. W wyroku z 6 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 1018/2017 Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że "zasadniczo w odniesieniu do postępowania administracyjnego "rażące naruszenie prawa" ma miejsce wtedy, gdy organy w ogóle pominęły prowadzenie postępowania wyjaśniającego, albo też prowadziły je w sposób nie pozwalający na ustalenie podstawowych kwestii stanu faktycznego w danej sprawie".

Rozpoznając sprawę w trybie nadzwyczajnym organ rozważał przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Odnosząc wyżej przedstawione rozważania do rozpoznawanej sprawy adnotować przede wszystkim należy, iż organ bez wyraźnego wniosku Strony odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] OW NFZ z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr[...], wydanej w trybie nadzwyczajnym, na podstawie art.151 § 1 pkt 1 K.p.a., odmawiającej uchylenia decyzji ostatecznej Dyrektora [...] OW NFZ z dnia [...] marca 2011 r. Nr[...], ustalającej od 1 kwietnia 2011 r. obowiązek podlegania przez A. L. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W pismach skierowanych do organu (19 grudnia 2011 r.,11 stycznia 2015 r., 1 marca 2017 r., 5 czerwca 2017 r. oraz 30 sierpnia 2017 r.), Skarżący wnosił jak wynika z ich treści o natychmiastowe wydanie decyzji, która uwolniłaby go od obowiązku opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu otrzymanego przez niego świadczenia odszkodowawczego dla ofiar wojennych, wypłacanego z Niemiec. Wnioski te argumentował między innymi tym, że zgodnie z treścią art.3 ust. 5 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie stosuje się jego przepisów do świadczeń w związku z którymi państwo członkowskie przejmuje odpowiedzialność za szkody wyrządzone osobom i zapewnia odszkodowanie takie jak świadczenia dla ofiar wojny oraz w oparciu o art.21 ust.1 pkt 74 lit. a), b), c) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zwalnia je z podatku.

W aktach sprawy znajduje się również pismo z 4 marca 2015 r. Niemieckiego organu wypłacającego Skarżącemu świadczenie odszkodowawcze tj.[...], które jednoznacznie stwierdza, iż organ ten nie jest instytucją ustawowego ubezpieczenia rentowego, wypłacającej świadczenia, na podstawie płatności składki z działalności zarobkowej, płaci jedynie świadczenia odszkodowawcze dla ofiar wojny oraz innych poszkodowanych zgodnie z niemieckimi przepisami. Wypłacane przez ten organ świadczenie mimo, że nazywane emeryturą / rentą, nie jest emeryturą /rentą z ubezpieczenia społecznego lecz zawsze świadczeniem odszkodowawczym. W piśmie tym wskazano również jednoznacznie, iż Pan A. L. nie ma prawa do polskiej renty wojennej.

Stanowisko takie prezentują również jak wynika z akt sprawy, Ministerstwo Zdrowia (pismo z dnia 10 kwietnia 2018 r. znak: [...] dotyczące Skarżącego i z 15 kwietnia 2018 r.znak [...] skierowane do innej osoby), jak i sam Prezes NFZ w piśmie z [...] sierpnia 2016 r. znak [...] odpowiadając na prośby o interpretację między innymi art. 66 ust.1 pkt 16 ustawy o świadczeniach, w którym jednoznacznie stwierdza, iż krąg osób podlegających ubezpieczeniu zdrowotnemu został enumeratywnie wyliczony w art.66 ust.1 ustawy o świadczeniach, a art.3 ust.5 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do którego odwoływała się Strona nie ma zastosowania do świadczeń wypłacanych ofiarom wojny. W konsekwencji świadczenie w postaci renty dla ofiar wojny i działań wojennych nie stanowi tytułu do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, a tym samym odprowadzania od nich składek.

Mimo to, w związku z wnioskiem Strony o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, nakładającej obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne na Stronę, działającej w znaczącej części postępowania bez profesjonalnego pełnomocnika, organ przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności, uczynił decyzję wydaną w trybie nadzwyczajnym na podstawie art.151 § 1 pkt 1 K.p.a., odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej Dyrektora [...] OW NFZ z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...], którą ustalono od 1 kwietnia 2011 r. obowiązek podlegania przez A. L. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, iż to właśnie decyzja, wydana w trybie zwyczajnym w dniu z [...] marca 2011 r., nr [...] nałożyła na Skarżącego obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego i to ta decyzja ma istotne znaczenie dla Skarżącego. Organ, mimo tak długo trwającego postępowania, nie zapytał Strony, o którą decyzję chodzi i wybrał tę, która miała dla Strony drugorzędne znaczenie. Wyeliminowanie bowiem w trybie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie zwykłym, czyniłoby dalsze postępowania co do decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym za bezprzedmiotowe. Zwrócić też należy uwagę, iż mimo, że organ procedował w trybie stwierdzenia nieważności, co do decyzji wydanej w trybie wznowienia, żadnych rozważań w tym zakresie nie zawarł w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Uchybienia te świadczą o naruszeniu przez organ naczelnych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w przepisach art.6, art.7, art.8, art.7a, art.77 § 1, art.80 oraz art.107 § 3 K.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przypomnieć zatem należy, iż naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Tak więc organy administracji mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji. Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie go rozpatrzyć. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości.

Na mocy art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa i nakładanie obowiązku na skarżącego w postaci objęcia jego świadczenia odszkodowawczego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym - musi wynikać wprost z ustawy, a nie z domniemań w zakresie różnych systemów zabezpieczenia społecznego. Nie bez znaczenia jest, w okolicznościach niniejszej sprawy, wymagającej przeprowadzenia wykładni obowiązujących norm, że spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 k.p.a. determinuje prowadzenie postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło rozstrzygnięcie niezgodne z jej stanowiskiem - to przyczyną tego jest obowiązujące prawo i jego rzetelna wykładnia.

Powyższe zasady dotyczą każdego postępowania administracyjnego, z ograniczeniami wynikającymi oczywiście z tak jak w rozpoznawanej sprawie z nadzwyczajnego trybu stwierdzenia nieważności, o czym już był mowa wyżej. Jednakże podkreślić należy, iż nawet tryb nadzwyczajny jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji, nie oznacza, iż organ może procedować w sposób dowolny. W niniejszej sprawie, powołane przez Sąd zasady postępowania administracyjnego, zostały naruszone, również z tego względu, iż organ nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do argumentacji Strony oraz wskazywanych przez nią dowodów, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie przeanalizował w sposób wnikliwy przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, na którą powoływał się w swoich rozstrzygnięciach tj. rażącego naruszenia prawa, w kontekście wydanych w sprawie decyzji.

Wszystkie rozważania organu zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji, dotyczą w niewielkim tylko stopniu, przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji w rozumieniu art.156 K.pa., jak i wykładni art. 66 ust.1 pkt 16 ustawy o świadczeniach oraz przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w kontekście wypłacanego Skarżącemu świadczenia odszkodowawczego przez niemiecki organ administracji. W ocenie Sądu zwyżywszy na tryb stwierdzenia nieważności decyzji, w jakim sprawa została przez organ rozpoznana istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dalszego postępowania administracyjnego, ma prawidłowa wykładnia przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie.

Należy wskazać, że art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach stanowi, iż obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają: osoby pobierające emeryturę lub rentę, osoby w stanie spoczynku pobierające uposażenie lub uposażenie rodzinne oraz osoby pobierające uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze.

Innymi słowy, dokonując analizy tej normy, ustawodawca nakłada obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego na enumeratywnie wymienione osoby, posiadające określone w ustawie trzy źródła uposażeń:

- pobierające emeryturę lub rentę,

- pobierające uposażenie z tytułu stanu spoczynku lub uposażenie rodzinne

- oraz pobierające uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze.

Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1757/11, którego motywy podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie i niżej przedstawi jako własne, z powołanego wyżej, art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach wynika jednoznacznie, iż termin "świadczenie pieniężne o takim samym charakterze" używane jest przez ustawodawcę wyłącznie w odniesieniu do osób pobierających uposażenie po zwolnieniu ze służby.

Ustawodawca, nie używa go natomiast w odniesieniu do pobierających emeryturę lub rentę – poprzez zapis "lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze".

Należy podnieść, że przepis art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach, jako nakładający określony obowiązek względem obywatela, nie podlega wykładni rozszerzającej. Oznacza to, że dla zasadności jego zastosowania stan faktyczny będący źródłem obowiązku musi odpowiadać stanowi prawnemu w normie tej określonemu.

W ocenie Sądu, wskazany wyżej stan prawny - poprzez wyliczenie rodzaju posiadanych źródeł uposażeń - zawęża, a nie rozszerza kręgu osób, które ustawodawca określa jako "pobierające emeryturę lub rentę". Gdyby ustawodawca normę tę chciał rozumieć szeroko użyłby obok tytułu uposażenia: emerytura lub renta dodatkowego określenia np. "lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze" – tak samo jak użył terminu "świadczenie", w odniesieniu do osób pobierających uposażenie po zwolnieniu ze służby.

Twierdzenia Skarżącego zawarte w piśmie z 14 marca 2011 r. oraz zaświadczenie [...] z [...] marca 2011 r. jeszcze nie stanowią, że świadczenie odszkodowawcze dla ofiar wojennych to świadczenie równoznaczne z rentą lub emeryturą, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach. Przeczy takiemu stanowisku jednoznaczne brzmienie art.66 ust.1 pkt 16 ustawy o świadczeniach, powoływanego przez Sąd, a dodatkowo wyjaśnienie niemieckiego organu administracji, który stwierdził, iż nie jest instytucją ustawowego ubezpieczenia rentowego, wypłacającej świadczenia, na podstawie płatności składki z działalności zarobkowej, płaci jedynie świadczenia odszkodowawcze dla ofiar wojny oraz innych poszkodowanych zgodnie z niemieckimi przepisami. Wypłacane przez ten organ świadczenie mimo, że nazywane jest emeryturą / rentą, nie jest emeryturą /rentą z ubezpieczenia społecznego lecz zawsze świadczeniem odszkodowawczym. Nie wynika w żadnym razie z opłacania składek, z tytułu działalności zarobkowej.

Nawet gdyby uznać, że świadczenie odszkodowawcze dla ofiar wojny za świadczenie pieniężne, o podobnym charakterze jak renta, to w ocenie Sądu, nie mieści się w dyspozycji art. 66 ust.1 pkt 16 ustawy o świadczeniach, który nie ma zastosowania do świadczeń pieniężnych o takim samym charakterze jak renta. Jak wyżej wskazano, termin "świadczenie pieniężne o takim samym charakterze jak renta" nie jest bowiem wymienione w art. 66 ust. 1pkt 16 ustawy o świadczeniach.

W okolicznościach stanu faktycznego niniejszej sprawy, za zasadnością powyższego stanowiska, przemawia także art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach. Przepis stanowi, że użyte w ustawie o świadczeniach określenie "osoba pobierająca emeryturę lub rentę" oznacza "osobę objętą zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym, pobierającą rentę socjalną albo rentę strukturalną (...) oraz osobę otrzymującą emeryturę lub rentę z zagranicy". Analiza art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach pozwala na przyjęcie, że za osobę pobierająca emeryturę lub rentę m.in. uważa się osobę otrzymującą emeryturę lub rentę z zagranicy. Innymi słowy, przepis ten wyraźnie stawia znak równości między emeryturą i rentą - krajową jak i zagraniczną.

W świetle cytowanych norm: art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach nie ma podstaw do uznania "za osobę pobierającą emeryturę lub rentę" osoby otrzymującej "świadczenie odszkodowawcze" nawet jeżeli zostanie nazwane jako emerytura lub renta również wtedy, gdyby hipotetycznie założyć, że jest to "świadczenie o charakterze rentowym", tymbardziej, iż w rozpoznawanej sprawie organ, w żaden sposób nie podważył stanowiska niemieckiego organu administracji, że "świadczenie odszkodowawcze dla ofiar wojennych" otrzymywane z Niemiec jest równoważne rencie z zagranicy.

W świetle art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, która enumeratywnie w 37 pozycjach wymienia, jakie osoby podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a jedynie pkt 16 odnosi się do osób pobierających rentę - także rentę zagraniczną (art. 5 pkt 20) - nie do zaakceptowania jest stanowisko organu, że każde świadczenie o charakterze rentowym (emerytalnym) pobierane w Polsce jest podstawą opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Tym bardziej, że organ nie wskazuje w uzasadnieniu, na poparcie swojego poglądu, obowiązujących norm statuujących taki stan rzeczy. Poglądu tego, co wskazano wyżej, nie da się wywieść wprost z art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach.

W ocenie Sądu podzielić również należy, pogląd, iż zgodnie z treścią art.3 ust. 5 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie stosuje się jego przepisów do świadczeń w związku z którymi państwo członkowskie przejmuje odpowiedzialność za szkody wyrządzone osobom i zapewnia odszkodowanie takie jak świadczenia dla ofiar wojny.

Mając na uwadze powołane wyżej przepisy art.66 ust.1 pkt 16 oraz art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach oraz art.3 ust. 5 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jednoznacznie należy wskazać, iż obciążenie Obywatela obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, w sytuacji gdy nie pobiera świadczeń wymienionych w art.66 ust.1 pkt 16 ustawy o świadczeniach, , stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Zasadne więc okazały się również podnoszone w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Z tych wszystkich względów organ zobowiązany będzie ponownie przeprowadzić postępowanie administracyjne z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej przez Sąd. Najpierw jednak zobowiązany będzie wyjaśnić ze Stroną, co do której decyzji, domaga się stwierdzenia nieważności i w zależności od jej stanowiska rozpatrzy wnioski Strony. Strona oczywiście może żądać stwierdzenia nieważności obydwu decyzji wydanej w trybie zwykłym i nadzwyczajnym.

W dotychczasowym postępowaniu, w którym Strona w zasadzie działała bez profesjonalnego pełnomocnika, organ zobowiązany był udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i pouczeń co do postępowania, czego organ nie uczynił i naruszył art. 8 K.p.a. – zasadę zaufania do organów administracji publicznej oraz art.7a K.p.a. rozstrzygając wszystkie wątpliwości prawne na niekorzyść Strony, mimo, że Prezes NFZ w piśmie z dnia 23 sierpnia 2016 r. prezentował pogląd tożsamy ze Stroną oraz innymi organami administracji, co również świadczy o rażącym naruszeniu powołanych przepisów przez organ.

Sąd nie wyklucza oczywiście stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym, jednakże organ zobowiązany jest w takiej sytuacji, uwzględnić tryb nadzwyczajny w jakim decyzja ta została wydana (przepisy art.145 -151 k.p.a). W tym postępowaniu organ kwestii stwierdzenia nieważności z uwzględnieniem powołanych przepisów w ogóle nie rozważał, a więc w chwili obecnej wydanie wiążącego rozstrzygnięcia przez Sąd nie jest możliwe.

Sąd nie mógł wbrew wywodom skargi zobowiązać organu do stwierdzenia nieważności decyzji, na podstawie art. 145 a p.p.s.a., bowiem nie wszystkie okoliczności sprawy, zostały wyjaśnione, o czym już wyżej była mowa.

Zważywszy na powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 i art.205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r.,poz.1800 ze zm.)