Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 286/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 , 17b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Maria Zawadzka WSA Barbara Pasternak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi J. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 stycznia 2020 r. ([...]) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2019 r. ([...]) na podstawie art. art. 1, 2, 3, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2018. 2220 ze zm.), art. 104, art. 107 kpa, Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. 2017.1466) Burmistrz odmówił J. Ż. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem J. Ż. ur. [...] 1928 r. bezterminowo począwszy od listopada 2019 r.

Organ wskazał, że w dniu 28 listopada 2019 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek J. Ż. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem – J. Ż. Jak wynika z akt sprawy Ww. jest wdowcem i legitymuje się orzeczeniem z dnia 18 grudnia 2012 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności na podstawie wniosku z dnia 29 listopada 2012 r. Zgodnie z treścią tego orzeczenia nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność J. Ż., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 2012 r.

Zdaniem organu ponieważ od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności J. Ż., do dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego minęło więcej niż trzy miesiące, przepis art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma w tym przypadku zastosowania, a prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się od miesiąca złożenia wniosku, tj. od listopada 2019 r. (art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Ustalono, że wnioskodawca ze względu na stan zdrowia swojego ojca, który wymaga stałej opieki, zrezygnował z pracy zarobkowej. Również ze względu na stan zdrowia ojca nie ma możliwości podjęcia pracy dorywczej na parę godzin. Do 2015 roku wnioskodawca pobierał sam rentę z ZUS i legitymował się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy. Ponadto legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 18 lipca 2019 r. wydanym na czas określony - do 31 lipca 2022 r. -przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, na podstawie wniosku z dnia 18 lipca 2019 r. Zgodnie z treścią tego orzeczenia nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność Wnioskodawcy, a ustalony stopień datuje się od maja 2017 r. Wnioskodawca oświadczył, że niepełnosprawność nie koliduje ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Jednocześnie z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że w 2017 r. Wnioskodawca wniósł apelację do Sądu Apelacyjnego w sprawie ustalenia prawa do renty, ale sprawa nie została rozstrzygnięta.

W konsekwencji organ wskazał, że ponieważ nie da się ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (ojca), tj. czy powstała w okresie, o którym mowa w cytowanym wyżej art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należało odmówić wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. Ż. podnosząc, że opiekuje się ojcem, który skończył 91 lat i leczy się z powodu chorób płuc, ma problemy z ciśnieniem i poruszaniem się, a nadto problemy z pamięcią i zawroty głowy. Dodał, że jego ojciec wymaga opieki w takich czynnościach jak podawanie leków, przygotowywanie posiłków, utrzymaniu higieny osobistej i ubieraniu się. Wskazał, że z powodu opieki nad ojcem nie może podjąć prac zarobkowej.

Decyzją z dnia 22 stycznia 2020 r. ([...]) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu l instancji.

Organ odwoławczy podał, co następuje:

Z zebranego w sprawie materiału wynika, że wnioskiem z dnia 28 listopada 2019 r. J. Ż. zwrócił się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem J. Ż. (ur. [...] 1928 r., wdowiec), legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe ze stwierdzeniem, że nie można ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 2012 r. Przyczyną niepełnosprawności ojca wnioskodawcy jest upośledzenie narządu ruchu oraz choroby układu oddechowego i krążenia. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie świadczenia złożył także oświadczenie, że jest rolnikiem i od 20 września 2010 r. zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym.

Do akt sprawy skarżący dołączył orzeczenia wydane przez lekarza orzecznika ZUS, z treści których wynika, że w okresie od 1 lipca 2014 r. do 30 września 2015 r. był on osobą częściowo niezdolną do pracy i z tego tytułu pobierał rentę wypłacaną przez ZUS. W orzeczeniu z dnia 28 września 2015 r. lekarz orzecznik uznał, że ww. nie jest niezdolny do pracy, co stanowiło podstawę do odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy na dalszy okres. Z kolei z treści przedłożonej przez stronę apelacji od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 20 czerwca 2017 r. wynika, że aktualnie toczy się postępowanie odwoławcze w przedmiocie ustalenia prawa do renty, za okres od daty jej wstrzymania.

Wnioskodawca posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18 lipca 2019 r. mocą którego został, z uwagi na upośledzenie narządu ruchu zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na okres do dnia 31 lipca 2022 r. z ustaleniem, iż orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od maja 2017 r. Wnioskodawca złożył także oświadczenie, że jego niepełnosprawność nie koliduje ze sprawowaniem opieki nad ojcem.

SKO uznało, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

Przede wszystkim wskazano, że organ pierwszej instancji, dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez wnioskodawcę w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy skarżący spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Niekonstytucyjny przepis przewiduje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jedynie wówczas, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W powyższym wyroku Trybunał wyraźnie wskazał, iż

wynikające z art. 17 ust. 1b zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależne od momentu powstania niepełnosprawności jest niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W tej sytuacji przepis ten od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału, nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Jeżeli bowiem Konstytucja dopuszcza wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP), to tym bardziej należy opowiedzieć się za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej w oparciu o przepis, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP.

Ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Tym niemniej powoduje on konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa, tak aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b cyt. ustawy -jako zgodny z Konstytucją - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego (na potwierdzenie ww. stanowiska przywołano liczne wyroki NSA).

Organy administracji wydając decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną dopuszczają się naruszenia zarówno prawa materialnego jak też art. 6 kpa. W świetle poczynionych rozważań nie można uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmieniał sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, co wynika z podstawowych zasad krajowego porządku prawnego.

Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W sprawie dotyczącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podstawową przesłanką jest zaistnienie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź też pracy w gospodarstwie rolnym.

Zdaniem Kolegium odwołujący się takiego związku nie wykazał, ponieważ znaczny stopień niepełnosprawności ojca datuje się od listopada 2012 r., natomiast skarżący zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 20 września 2010 r., w okresie od 1 lipca 2014 r. do 30 września 2015 r. pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem złożył dopiero w listopadzie 2019 r. Zresztą sam wnioskodawca w dołączonej do akt niniejszej sprawy apelacji z dnia 19.07.2017 r. wykazuje, że z powodu schorzeń na które cierpi jest osobą niezdolną do pracy.

Opieka sprawowana nad bliską osobą musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sprawie niniejszej okoliczności wskazują zaś, iż wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia oraz nie podejmuje pracy zarobkowej z uwagi na swój stan zdrowia. W orzecznictwie istnieje pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki.

Zdaniem SKO J. Ż. nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem i dlatego decyzja organu pierwszej instancji ostatecznie odpowiada prawu.

Na powyższą decyzję J. Ż. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu oraz wskazał na trudną sytuację finansową, zdrowotną i rodzinną wynikającą z istniejących przez lata w najbliższej rodzinie poważnych schorzeń. Nadto podniósł, że nie jest rolnikiem i wniósł o ponowne przeanalizowanie sprawy przez organ odwoławczy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2019. 2167) w zw. żart. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019. 2325 ), dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.

Sądowa kontrola przeprowadzona stosownie do powyższych kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem przepisów postępowania które mogło mieć istotny wpływ na jego wynik oraz z naruszeniem prawa materialnego przez jego błędną interpretację, mającym wpływ na wynik sprawy.

Podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2018. 2220), dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt. 4) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: "innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (...)

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...)".

Regulację dotyczącą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rolnikowi zawiera art. 17b pkt. 1 u.ś.r. zgodnie z którym :"W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

Stosownie do art. 17b ust. 2 : "Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań."

Sporną kwestię w niniejszej sprawie stanowią motywy leżące u podstaw odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego i zaprezentowane przez SKO stanowisko prawne prowadzące do odmowy przyznania skarżącemu prawa do tego świadczenia. Przede wszystkim jednak należy stwierdzić, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony przez organy w sposób wystarczający tj. odpowiadający zakresowi koniecznemu do ustalenia, czy skarżący spełnia warunki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem, który to zakres wynika z treści wskazanych na wstępie przepisów u.ś.r.

Na wstępie stwierdzić należy, że prawidłowe jest stanowisko SKO w zakresie dotyczącym skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznające, że organ pierwszej instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, iż niepełnosprawność ojca skarżącego powstała po ukończeniu wieku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznanym za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, rozstrzygnął sprawę w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Co prawda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazano wprost daty i sygnatury wyroku TK, jednakże oczywiste jest wobec powołanych przez Kolegium argumentów, dodatkowo popartych orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że chodzi o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Sąd oczywiście podziela stanowisko zaprezentowane w tym zakresie przez Kolegium i jego argumentację. Podkreślić należy jednocześnie, że jest ono już stanowiskiem jednolitym w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sprowadza się ono do twierdzenia wyrażonego m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt l OSK 1600/16 ( LEX nr 2376723): "Przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. może być stosowany, lecz z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki."

Z powyższego wynika więc, że nie można odmówić skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność jego ojca powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b u.ś.r., jak prawidłowo uznało Kolegium, a co stanowiło zasadniczy i jedyny motyw decyzji odmownej organu pierwszej instancji.

Z pozostałymi natomiast argumentami Kolegium, przytoczonymi na poparcie stanowiska, że skarżącemu jednak prawo to nie przysługuje nie sposób się zgodzić, ponieważ nie mają one oparcia w treści obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepisów.

Przepis art. 17b u.ś.r. dotyczący przyznawania rolnikom, małżonkom rolników i domownikom rolników świadczenia pielęgnacyjnego został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. 2014 .567), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualnym uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. l OPS 5/12. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. a przesłanki do jego uzyskania regulują wyłącznie przepisy art. 17 ust. 1 i art. 17b ustawy. Oczywiście wyklucza możliwość przyznania tego prawa zaistnienie którejkolwiek z negatywnych przesłanek, wymienionych wart. 17 ust. 5 u.ś.r.

Przyjęte przez ustawodawcę w art. 17b u.ś.r. rozwiązanie przewiduje, że aby rolnik mógł ubiegać się skutecznie o świadczenie pielęgnacyjne, musi zaprzestać prowadzenia gospodarstwa rolnego. Fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego rolnik potwierdza oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Oświadczenie takie winno wskazywać na całkowite zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Oświadczenie to jest środkiem dowodowym w sprawie, przy czym organy co do zasady nie mają obowiązku badania jego treści co do faktów, co nie oznacza, że możliwość oceny jego prawdziwości jest wykluczona. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia z art. 17b ust. 2 u.ś.r. obciąża osobę, która oświadczenie to składa.

Stan faktyczny sprawy w powyższym zakresie nie budzi wątpliwości - skarżący złożył w dniu 29 listopada 2019 r. stosowne oświadczenie, z którego wynika, że jest rolnikiem i zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 20 września 2010 r. (k. 7 akt adm.). Skarżący złożył nadto oświadczenie, że nie posiada żadnej podstawy do ubezpieczenia zdrowotnego, wnosząc o objęcie go tym ubezpieczeniem (k. 6 akt adm.).

Odnośnie natomiast do spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 17 u.ś.r., to w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 17 ust. 5 ustawy - skarżący nie ma ustalonego prawa do żadnego ze świadczeń wymienionych w ust. 5 pkt. 1) lit. a) i b). Także ojciec skarżącego (osoba wymagająca opieki), pozostaje w sytuacji nie wypełniającej żadnej z negatywnych przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 2) -6) u.ś.r.

Odnosząc się natomiast do spełnienia przesłanek pozytywnych warunkujących przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, określonych wart. 17 ust. 1 u.ś.r. stwierdzić należy po pierwsze, że spełniona została przesłanka dotycząca stanu zdrowia osoby wymagającej opieki. Liczący w dacie wydania zaskarżonej decyzji 91 letni ojciec skarżącego legitymuje się Orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18 grudnia 2012 r. z którego wynika, że jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osoby innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast co do zaistnienia drugiej pozytywnej przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. tj. faktu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej organ odwoławczy uznał, że skarżący nie wykazał związku

przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem a niepodejmowaniem przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym lub niepodejmowaniem innej pracy zarobkowej. Stanowisko takie organ poparł : 1. datą zaprzestania prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego - 20 września 2010 r., 2. faktem pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w okresie od 1 lipca 2014 r. do 30 września 2015 r., datą złożenia wniosku o przyznanie spornego świadczenia - listopad 2019 r., oraz 4. treścią apelacji skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 czerwca 2017 r. sygn. akt [...]. Okoliczności powyższe zdaniem Kolegium świadczą o tym, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na swój stan zdrowia a nie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Wobec treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. stwierdzić na wstępie należy, że fakt zaprzestania przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym od września 2010 r. nie ma i nie mógł mieć związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. W tej dacie - i do

listopada 2012 r. ojciec skarżącego nie legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności. Prawidłowo więc organ nie rozważał, czy zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym w 2010 roku miało jakikolwiek związek z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Ostatecznie istotne więc było w sprawie, czy niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia, także nieprowadzenie gospodarstwa rolnego spowodowane jest koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, czyli czy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaną nad ojcem opieką.

Z twierdzeń skargi wynika, że pogorszenie stanu zdrowia ojca skarżącego nastąpiło po śmierci matki skarżącego (2010 r., k. 4 akt adm.). Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie świadczenia (k. 5 akt adm.) wynika, że ojciec choruje na płuca, ciśnienie, choroby krążenia, układu trawiennego, ma problemy z pamięcią i chodzeniem, natomiast z odwołania wynika, że w 2019 r. przeszedł trzykrotnie zapalenie płuc. Skarżący podaje, że sprawuje nad opiekę nad ojcem, który nie jest w stenie samodzielnie egzystować.

Zdaniem Sądu ocena spełnienia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki przez skarżącego nad ojcem jest niepełna i nieprawidłowa. Wynika to przede wszystkim z poprzestania przez organ głównie na analizie dat dotyczących niektórych aspektów sytuacji osobistej, zdrowotnej i prawnej skarżącego w okresie od września 2010 r. do daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wadliwość tej oceny polega na braku ustalenia w sposób wystarczający okoliczności faktycznych mających zasadnicze znaczenie dla uznania, czy przesłanka niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki jest spełniona. Chodzi zatem o ustalenie aktualnej sytuacji skarżącego i istniejących w dacie rozstrzygania okoliczności faktycznych dotyczących zakresu sprawowanej przez skarżącego a następnie dokonanie oceny, czy zakres tej opieki uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia/prowadzenia gospodarstwa rolnego. Brak takich ustaleń skutkował brakiem oceny aktualnej sytuacji skarżącego w świetle normy wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem Sądu, samo zestawienie dat dokonane przez organ nie może świadczyć o braku koniecznego związku przyczynowego, o którym mowa w powyższym przepisie. Przede wszystkim z tego względu, że z żadnego przepisu u.ś.r. nie wynika, aby musiał upłynąć jakikolwiek termin pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia/prowadzenia gospodarstwa rolnego czy niepodejmowaniem zatrudnienia a wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z podstawowych zasad postępowania administracyjnego wynika natomiast, że podstawę rozstrzygnięcia winien stanowić stan faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji ostatecznej. W stanie faktycznym kontrolowanej sprawy nie ma więc znaczenia prawnego data zaprzestania prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego w powiązaniu z datą złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, ani też fakt i okres pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ta ostatnia okoliczność jest także obojętna dla oceny istnienia koniecznej przesłanki, dotyczy wszak roku 2014/2015 i nie można jej uznać za negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 u.ś.r. Nie może też być uznany za niekorzystny dla skarżącego fakt wniesienia apelacji od wyroku Sądu oddalającego odwołanie od decyzji o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, oraz zwalczanie w tej apelacji treści opinii biegłego dotyczącej stanu zdrowia skarżącego. Okoliczności powyższe nie przekreślają uzyskania przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jest natomiast bezsporne, że skarżący jest od maja 2017 r. osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, co w świetle art. 17 u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego a zgodnie ze złożonym oświadczeniem jego schorzenia nie umożliwiają mu sprawowania opieki nad ojcem. Z powyższego wynika, że ocena spełnienia pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dokonana wyłącznie w oparciu o daty wskazane przez organ musiała zostać uznana za niewystarczającą a więc nieprawidłową. Raz jeszcze podkreślić należy, że ocena ta powinna być dokonywana jako aktualna, odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia (por. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 20 lutego 2020 r. III SA/Gd822/19, Lex nr 2865178, WSA w Krakowie z dnia 11 marca 2020 r. III SA/Kr 3/20, Lex nr 2861050).

Z powyższych względów zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podlegały uchyleniu. Organy naruszyły przepisy postępowania - art. 7, 77 i 80 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez brak dokonania istotnych ustaleń faktycznych koniecznych do prawidłowego zastosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz przepis prawa materialnego -art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędną jego interpretację mającą wpływ na wynik sprawy. Konieczność dokonania istotnych w sprawie ustaleń skutkowała uchyleniem także decyzji organu pierwszej instancji, która w sytuacji braku rozważenia w ogóle istnienia pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła pozostać w obrocie prawnym. Ponownie rozpatrując wniosek skarżącego organy uzupełnią postępowanie dowodowe przez dokonanie w drodze wszystkich dostępnych środków dowodowych w tym wywiadu środowiskowego, ustaleń dotyczących aktualnej sytuacji skarżącego, w szczególności zakresu sprawowanej nad ojcem opieki i rozważą, czy zakres ten uniemożliwia skarżącemu podjęcie pracy zarobkowej czy też innego zatrudnienia.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) i 135 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.