Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 835/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,  art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska, Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.), sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, Protokolant sekr. sąd. Karolina Heman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2018 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości oraz ustalenia odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w zakresie punktów 3 i 4; 2. w pozostałej części oddala skargę; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. Wojewoda [...] (dalej organ) po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] Sp. z o.o. - od decyzji Starosty Powiatu [...] Nr [...] z dnia [...] lutego 2016 orzekającej:

- w pkt 1 o wywłaszczeniu poprzez pozbawienie prawa własności spółki [...] sp. z o.o. nieruchomości gruntowej opisanej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...], o powierzchni 386 m2, z obrębu [...], położonej w dzielnicy [...], dla której Sąd Rejonowy dla [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...]. Wywłaszczenie nastąpiło na rzecz [...] z przeznaczeniem pod budowę [...] w [...];

- w pkt 2 o przejęciu własności opisanej w pkt 1 nieruchomości na rzecz [...] z dniem, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. Ostateczna decyzja o wywłaszczeniu stanowi podstawę do założenia i dokonania wpisu w księdze wieczystej,

- w pkt 3 o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości w wysokości: 3.902.460 zł (słownie: trzy miliony dziewięćset dwa tysiące czterysta sześćdziesiąt złotych),

- w pkt 4, że zapłata odszkodowania następuje jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu podlega wykonaniu; do wypłaty odszkodowania zobowiązano [...]; do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego,

uchylił pkt 3 zaskarżonej decyzji i orzekł w tym zakresie o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości w wysokości: 3.424.206,00 zł (słownie: trzy miliony czterysta dwadzieścia cztery tysiące dwieście sześć złotych) na rzecz aktualnego właściciela przedmiotowej nieruchomości [...] Sp. z o.o. w pozostałym zakresie utrzymując decyzję organu I instancji w mocy.

Stan sprawy był następujący:

Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] maja 2015 r. Wojewoda [...] wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego i wydanie decyzji o wywłaszczeniu na rzecz [...] przez pozbawienie prawa własności nieruchomości gruntowej uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiącej działkę gruntu nr [...] w obrębie [...] o pow. 386 m* położonej w dzielnicy [...] w oparciu o art. 112 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Rokowania z właścicielem przedmiotowej działki prowadzone były od roku 2013 i zakończone zostały wynikiem negatywnym.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. Starosta Powiatu [...] orzekł o:

1. wywłaszczeniu poprzez pozbawienie prawa własności spółki [...] sp. z o.o. nieruchomości gruntowej opisanej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...], o powierzchni 386 m2, z obrębu [...]. położonej w dzielnicy [...], dla której Sąd Rejonowy dla [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...]. Wywłaszczenie nastąpiło na rzecz [...] z przeznaczeniem pod budowę [...] w [...].

2. przejęciu własności opisanej w pkt 1 nieruchomości na rzecz [...] z dniem, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. Ostateczna decyzja o wywłaszczeniu stanowi podstawę do założenia i dokonania wpisu w księdze wieczystej,

3. ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości w wysokości: 3.902.460 zł (słownie: trzy miliony dziewięćset dwa tysiące czterysta sześćdziesiąt złotych).

4. zapłacie odszkodowania jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu podlega wykonaniu. Do wypłaty odszkodowania zobowiązano [...].

Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożyła spółka [...] sp. z o.o.

W dniu 3 marca 2016 roku Starosta [...] został przez spółkę [...] sp. z o.o. (dalej także skarżąca) poinformowany o nabyciu na jej rzecz - w dniu 19 lutego 2016 roku, a więc przed dniem wydania decyzji Nr [...] - ww. nieruchomości od spółki [...] sp. z o.o. Wpis w księdze wieczystej dotyczący zmiany właściciela nieruchomości został dokonany w dniu 2 marca 2016 roku. Mając powyższe na uwadze Starosta [...] poinformował spółkę [...] sp. z o.o., że [...] sp. z o.o. nie jest już stroną postępowania i nie przysługuje jej prawo odwołania. Ponadto egzemplarz decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. został wysłany do firmy [...] sp. z o.o. w dniu 15 marca 2016 r. wraz z odpowiedzią na pismo z dnia 3 marca 2016 r. oraz pouczeniem o możliwości odwołania się od przedmiotowej decyzji w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania.

W dniu 1 kwietnia 2016 r. odwołanie od przedmiotowej decyzji złożyła Sp. z o.o. [...] zarzucając decyzji naruszenie art. 7, art. 10. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 28 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 112 ust. 2 oraz art. 128 ust. 1 u.g.n. oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez błędne ustalenie właściciela nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia, pominięcie rzeczywistego właściciela w postępowaniu wywłaszczeniowym i wydanie decyzji orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości oraz przyznaniu w zamian odszkodowania wobec podmiotu, który w dacie orzekania nie był właścicielem wywłaszczonej nieruchomości i wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2016r. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu decyzji organ stopnia wojewódzkiego zwrócił uwagę na dwa uchybienia organu I instancji: prowadzenie postępowania wywłaszczeniowego wobec niewłaściwego podmiotu oraz niezbadanie wpływu okoliczności uprzedniego objęcia działki nr [...], o powierzchni 386 m2, z obrębu [...] postępowaniem prowadzonym na podstawie przepisów specustawy drogowej na dopuszczalność prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wyrokiem z dnia 24 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 3293/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Wojewody [...] nr [...], uznając że:

- nie zachodzi w niniejszej sprawie konieczność przeprowadzenia od początku całego postępowania wywłaszczeniowego z udziałem nowego podmiotu, który stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości po dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej;

- nie stwierdził naruszenia przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, związanych z procedurą wywłaszczenia, zakończoną decyzją Starosty Powiatu [...] Nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r.;

Dodatkowo Sąd nakazał organowi II instancji ocenę:

- stanowiska zawartego przez [...] sp. z o.o. co do niemożności prowadzenia wobec podmiotu [...] postępowania wywłaszczeniowego,

- relacji tego postępowania do postępowania toczącego się w trybie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do stwierdzenia spółki [...] sp. z o.o., zawartego w skierowanym do organu I instancji piśmie z dnia 3 marca 2016 r., w którym wskazuje, że "podmiot będący obecnie właścicielem nieruchomości jest w 100 % własnością podmiotu [...] a tym samym jest objęty ochroną inwestycji zgodnie z umową zawartą między Rzeczpospolitą Polską a [...] w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji sporządzoną w [...] dnia [...] czerwca 1992 r. Tym samym, prowadzenie postępowania wywłaszczeniowego jest wykluczone a wszelkie spory powinny być rozwiązane w drodze mediacji", należy uznać, że stanowisko spółki o niemożności prowadzenia postępowania w trybie art. 112 i nast. u.g.n. wobec jej właściciela jest nieuzasadnione.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 umowy zawartej między Rzeczpospolitą Polską a [...] w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji sporządzoną w [...] dnia [...] czerwca 1992 r.( Dz. U. z 1993, nr [...], poz. [...]), każda umawiająca się strona zapewni inwestycjom dokonanym przez inwestorów drugiej umawiającej się strony uczciwe i sprawiedliwe traktowanie i nie będzie naruszać w sposób nieuzasadniony lub dyskryminacyjny prawa inwestorów do zarządzania, utrzymywania, wykorzystywania, osiągania korzyści bądź dysponowania inwestycjami. Każda ze stron ma przyznać takim inwestycjom pełne bezpieczeństwo i ochronę, które nie będą mniejsze niż przyznane przez nią inwestycjom dokonanym przez inwestorów jakiegokolwiek państwa trzeciego.

Jednocześnie organ wskazał, że ww. umowa międzynarodowa nie wyklucza dopuszczalności prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego w trybie art. 112 ustawy o gospodarce nieruchomościami wobec podmiotu, będącego obecnie właścicielem nieruchomości i jednocześnie w 100 % własnością podmiotu [...], tj. strony umowy międzynarodowej z dnia [...] czerwca 1992 r. W tym względzie organ powołał art. 4 ust. 1 umowy, stanowiący, że żadna z umawiających się stron nie podejmie działań wywłaszczeniowych bezpośrednio lub pośrednio w stosunku o inwestycji dokonanych przez inwestorów drugiej umawiającej się strony. W dalszej części przepisu, zawarte są jednak enumeratywnie wymienione warunki, w razie spełnienia których działania wywłaszczeniowe są dopuszczalne, tj.

- działanie takie ma być podjęte w interesie publicznym i zgodnie z właściwą procedurą prawną;

- działanie nie będzie miało charakteru dyskryminacyjnego;

- działaniom takim będzie towarzyszyć postanowienie w sprawie wypłaty niezwłocznego, właściwego i rzeczywistego odszkodowania zgodnie z procedurą państwa, w którym dokonywane jest wywłaszczenie.

W ocenie Wojewody [...], warunki dopuszczalności wywłaszczenia zawarte w art. 4 ust. 1 umowy zawartej między Rzeczpospolitą Polską a [...], zostały spełnione.

Przechodząc do nakazanej przez WSA oceny wpływu wzajemnego w sprawie postępowania wywłaszczeniowego i postępowania prowadzonego w trybie specustawy drogowej, organ wskazał, że działka nr [...] z obrębu [...] została objęta decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., wydaną przez Prezydenta [...].

Na podstawie art. 11 a ust. 1, art. 12, art. 16 i art. 17 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 2031) zatwierdzono podział nieruchomości stanowiących działki z obrębu [...] oraz zatwierdzono projekt budowlany pod nazwą "Projekt budowlany [...]". Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016r., znak [...] ww. decyzja ZRID została uchylona i przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Pismem z dnia 23 listopada 2016r. inwestor - Prezydent [...] wystąpił o wycofanie wniosku w sprawie udzielenia zezwolenia na realizację inwestycji drogowej polegającej na budowie [...] na terenie dzielnicy [...]. W związku z brakiem podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy udzielenia zezwolenia na realizację inwestycji drogowej - co do działki nr [...] z obrębu [...], decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] Prezydent [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w tej sprawie.

Powyższa okoliczność powoduje zdaniem organu, że nie ma konieczności ustalania w badanej sprawie, czy nie zachodzi kolizja pomiędzy postępowaniem wywłaszczeniowym prowadzonym w trybie art. 112 i nast. u.g.n. a postępowaniem w przedmiocie udzielenia zezwolenia na realizację inwestycji drogowej na podstawie art. 1 la ust. 1, art. 12, art. 16 i art. 17 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - co do tej samej działki.

Jednocześnie, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy stwierdził, iż operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego K. K. w dniu [...] września 2015 r. uzupełniony aneksami z dnia [...] listopada 2015 r. będące podstawą ustalonego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość utraciły swoją ważność. W konsekwencji pismem z dnia 13 września 2017 r. Wojewoda [...] wystąpił do Starosty [...] w trybie art. 136 i 84 § 1 kpa o przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w celu potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego dla nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania sporządzonego przez K. K. W odpowiedzi pismem z dnia 22 września 2017 r. Starosta [...] przesłał wyjaśnienia rzeczoznawcy majątkowego informujące, iż nie jest możliwe potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego dla przedmiotowej nieruchomości, z uwagi na zmianę stanu prawnego nieruchomości (zmianę właściciela). Tym samym pismem z dnia 28 września 2017 r. Wojewoda [...] działając w trybie art. 136 kpa zlecił organowi I instancji wykonanie operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości położonej w [...] oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. W dniu 30 listopada 2017 r. Starosta [...] przesłał operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego K. K. w listopadzie 2017 r. dotyczący określenia wartości rynkowej prawa własności do nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] położoną w [...] przy [...].

Z takim stanowiskiem nie zgodziła się skarżąca [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], wnosząc w dniu 13 lutego 2018r. skargę, uzupełnioną pismem z dnia 7 marca 2018r., na decyzję nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

a) Utrzymanie w mocy skierowania decyzji orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości do osoby niebędącej stroną w sprawie ([...] sp. z o.o.) czyli podmiotu, który w dacie orzekania nie był właścicielem wywłaszczanej nieruchomości, gdyż zbył ją w czasie postępowania wywłaszczeniowego na rzecz spółki [...] sp. z o.o., a tym samym naruszenie art. 28 k.p.a. i art. 30 § 4 k.p.a. skutkujące nieważnością decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

b) Utrzymanie w mocy decyzji niewykonalnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Dz.U.2015.1774 (u.g.n.), jako orzekającej o wywłaszczenia [...] sp. z o.o., czyli podmiotu, który nie był właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia, a zatem nie można było go pozbawić prawa własności, które mu nie przysługuje.

c) Wydanie decyzji rażąco naruszającej prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n. i art. 21 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przyznanie spółce [...] sp. z o.o. odszkodowania za wywłaszczenie spółki [...] sp. z o.o., mimo, że w świetle decyzji wywłaszczeniowej spółka [...] sp. z o.o. nie jest spółką wywłaszczaną.

d) Naruszenie art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP i art. 112 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 107 k.p.a. poprzez brak oceny niezbędności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] z obr. [...]; na cele objęte wnioskiem.

e) Naruszenie art. 21 ust. 1 Konstytucji RP i art. 128 ust. 1 u.g.n. poprzez ustalenie zbyt niskiego odszkodowania za wywłaszczaną działkę spółce [...] sp. z o.o.

f) Naruszenie art. 139 k.p.a. (zakaz reformationis in peius) poprzez orzeczenie o niższym odszkodowaniu w zaskarżonej decyzji odwoławczej (3.424.206 zł) niż w decyzji organu pierwszej instancji (3.902.460 zł) mimo wniesienia odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej jedynie przez spółkę [...] sp. z o.o.

Wobec powyższych naruszeń skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r.

Wniosła również o zasądzenie od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kosztów postępowania w kwocie 3.097 zł, w tym zwrot wpisu w wysokości 200 zł oraz kwoty 2880 zł jako niezbędnych kosztów postępowania poniesionych przez skarżących, reprezentowanych przez radcą prawnego, na podstawie art. 200 p.p.s.a., a także zwrot opłaty w kwocie 17 zł z tytułu pełnomocnictwa.

Jednocześnie w celu przyspieszenia toku postępowania skarżąca wniosła o ewentualne rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, bez przeprowadzania rozprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Odpowiedź na skargę wniósł również uczestnik postępowania Miasto [...] reprezentowane przez Prezydent [...], w którym wniósł o oddalenie skargi i o przeprowadzenie rozprawy w przedmiotowej sprawie. W obszernym uzasadnieniu prezentowanego stanowiska uczestnik odniósł się do zarzutów skargi. Odpowiedź na skargę uczestnika został uzupełniona pismem procesowym z dnia 19 czerwca 2018r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r., poz. 1647 zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ) - zwanej dalej "ppsa", uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania.

Skarga jest o tyle zasadna, że skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji, ale nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Przedmiotem sprawy jest decyzja nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. Wojewody [...], który uznał, m.in., że w sytuacji zaistniałej w sprawie zachodzi konieczność zlecenia w trybie art. 136 kpa organowi I instancji wykonanie operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości położonej w [...] oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. W dniu 30 listopada 2017 r.

Na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego K. K. w listopadzie 2017 r. dotyczącego określenia wartości rynkowej prawa własności do nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] położoną w [...] przy [...], organ ustalił za wywłaszczenie tej nieruchomości w wysokości 3.424.206 zł, tj. w wysokości niższej niż ustalono w decyzji pierwszoinstancyjnej - 3.902.460 zł.

Ma rację skarżąca zarzucając, że organ zaskarżoną decyzją naruszył sformułowany w art. 139 k.p.a. zakaz reformationis in peius poprzez orzeczenie o niższym odszkodowaniu w decyzji odwoławczej niż w decyzji organu pierwszej instancji mimo wniesienia odwołania od jedynie przez spółkę [...].

Niekorzyść", o której mowa w art. 139, to obiektywne pogorszenie sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpi, przesądza zestawienie osnowy decyzji organu pierwszej instancji z projektowanym rozstrzygnięciem organu odwoławczego. W tej kwestii nie jest natomiast miarodajne żądanie odwołania, bowiem każda decyzja organu odwoławczego nieuwzględniająca żądania strony byłaby decyzją wydaną na niekorzyść strony odwołującej się, chociaż obiektywnie nie pogarszałaby jej sytuacji prawnej, np. decyzja utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję.

Uszczerbek ("niekorzyść") w sytuacji prawnej strony postępowania musi mieć:

a) charakter obiektywny, co oznacza, że musi być niekorzyścią obiektywnie wynikającą z porównania materialnoprawnej sytuacji strony, będącej wynikiem decyzji organu pierwszej instancji oraz sytuacji wynikającej z ewentualnej decyzji instancji odwoławczej;

b) charakter rzeczywisty, co oznacza, że niekorzyść musi być wiązana tylko z zakładaną decyzją organu drugiej instancji, a nie z dalszymi, ewentualnie przewidywanymi skutkami tej decyzji (zob. J. Zimmermann, Zakaz reformationis in peius w postępowaniu administracyjnym i postępowaniu sądowoadministracyjnym, Toruń 1999, s. 359).

Obniżenie odszkodowania za wywłaszczaną nieruchomość z kwoty 3.902.460 zł do kwoty 3.424.206 zł. na niekorzyść odwołującej się strony jest naruszeniem przez organ odwoławczy tego zakazu.

Zakaz reformationis in peius jest uznawany za jedną z fundamentalnych zasad prawa procesowego w demokratycznym państwie prawa, dlatego sąd administracyjny – rozpatrując skargę – musi zawsze dokonać wnikliwej kontroli zasadności odstąpienia od niego przez organ odwoławczy. Zgodnie z art. 139 k.p.a. - organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny, a takich przesłanek zaskarżonej decyzji organ nie wskazał.

Jednocześnie Sąd zważył, że operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego K. K. w dniu [...] września 2015 r., uzupełniony aneksami z dnia [...] listopada 2015 r. będące podstawą ustalonego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przez organ I instancji utraciły swoją ważność.

Zgodnie z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Na tej podstawie Sąd uchylił decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] lutego 2016 w zakresie punktów 3 i 4. Przepis art. 139 nie ma zastosowania do decyzji organu pierwszej instancji wydanej w postępowaniu toczącym się w następstwie kasacyjnej decyzji organu odwoławczego wydanej na podstawie art. 138 § 2" (uchwała NSA (7) w Warszawie z 4.05.1998 r., FPS 2/98, ONSA 1998/3, poz. 79). Wynika to z wykładni językowej przepisu art. 139, który wyraźnie ogranicza swój zakres do postępowania i decyzji organu odwoławczego.

Sąd nie podzielił pozostałych zarzutów skargi.

Przedmiotowa sprawa była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylając decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016r. nr [...] wyrokiem z dnia 24 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 3293/16, udzielił organowi wytycznych co do dalszego postępowania administracyjnego.

Kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez Sąd, co jest głównym kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. wyr. NSA z 20.4.2011 r" II OSK 729/10,). Przepis art. 153 prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem (wyrok NSA z dnia 1 września 2010 r. sygn. akt II OSK 518/09). Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 153 ppsa rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2014 r. sygn. akt II FSK 2523/12).

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2017 r nie wniesiono skargi kasacyjnej, co czyni go prawomocnym, a zatem zarówno organ jak i Sąd rozpatrując ponownie sprawę są związani poglądem prawnym zawartym w uzasadnieniu w/w orzeczenia. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi główne kryterium kontroli poprawności nowowydanego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 729/10). Powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia, jak również jego uzasadnienie.

W wyroku z dnia 24 marca 2016 r. WSA sformułował stanowisko, w którym przesądził, że:

a) organ niezasadnie uznał, że [...] sp. z o. o. jako nabywca nieruchomości został pozbawiony możliwości udziału w postępowaniu administracyjnym,

b) organ nie miał podstaw do uchylania decyzji organu I instancji,

c) organ winien rozpatrzeć sprawę merytorycznie zgodnie z dyspozycją art. 138 § 1 KPA,

d) organ zobowiązany był do dokonania oceny prawnej stanowiska zawartego przez [...] sp. z o.o. co do niemożności prowadzenia wobec podmiotu [...] postępowania wywłaszczeniowego jak i relacji tego postępowania do równolegle postępowania toczącego się w trybie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

W ocenie Sądu organ właściwie zastosował zapisy umowy zawartej między Rzeczpospolitą Polską a [...] w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji sporządzonej w [...] dnia [...] czerwca 1992 r. (Dz. U. z 1993, nr [...], poz. [...]). Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 umowy każda umawiająca się strona zapewni inwestycjom dokonanym przez inwestorów drugiej umawiającej się strony uczciwe i sprawiedliwe traktowanie i nie będzie naruszać w sposób nieuzasadniony lub dyskryminacyjny prawa inwestorów do zarządzania, utrzymywania, wykorzystywania, osiągania korzyści bądź dysponowania inwestycjami. Każda ze stron ma przyznać takim inwestycjom pełne bezpieczeństwo i ochronę, które nie będą mniejsze niż przyznane przez nią inwestycjom dokonanym przez inwestorów jakiegokolwiek państwa trzeciego. Organ słusznie zauważył, że istnieją wyjątki od zasady zawartej w art. 4 ust. 1 umowy, zgodnie z którą, co do zasady, żadna z umawiających się stron nie podejmie działań wywłaszczeniowych bezpośrednio lub pośrednio w stosunku o inwestycji dokonanych przez inwestorów drugiej umawiającej się strony. W dalszej części ostatnio powołanego przepisu, umowy zawarte są enumeratywnie wymienione warunki, w razie spełnienia których działania wywłaszczeniowe są dopuszczalne, tj.:

- działanie takie ma być podjęte w interesie publicznym i zgodnie z właściwą procedurą prawną;

- działanie nie będzie miało charakteru dyskryminacyjnego;

- działaniom takim będzie towarzyszyć postanowienie w sprawie wypłaty niezwłocznego, właściwego i rzeczywistego odszkodowania zgodnie z procedurą państwa, w którym dokonywane jest wywłaszczenie.

Tym samym, w świetle przywołanej regulacji słuszne było stanowisko organu, że istnieje możliwość prowadzenia postępowania w trybie art. 112 i nast. Ustawy o gospodarce nieruchomościami wobec skarżącej.

Podobnie, w ocenie Sądu organ należycie wyjaśnił relację kontrolowanego postępowania do równolegle toczącego się postępowania w trybie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. W związku z brakiem podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy udzielenia zezwolenia na realizację inwestycji drogowej - co do działki nr [...] z obrębu [...], decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] Prezydent [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w tej sprawie. Organ prawidłowo przyjął, że okoliczność ta powoduje, że nie ma konieczności ustalania w badanej sprawie, czy nie zachodzi kolizja pomiędzy postępowaniem wywłaszczeniowym prowadzonym w trybie art. 112 i nast. u.g.n. a postępowaniem w przedmiocie udzielenia zezwolenia na realizację inwestycji drogowej na podstawie art. 1 la ust. 1, art. 12, art. 16 i art. 17 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - co do tej samej działki.

W przedstawionych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit."c" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w zakresie punktów 3 i 4..

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ związany będzie powyższymi zapatrywaniami prawnymi.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz § 14 ust.1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. poz.1804 ze zm.).