Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 1752/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust. 1, ust. 3, art. 18
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
article: art. 28 ust. 1, ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: § 39 ust. 1, § 38, § 46
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza,, Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2015 r., Nr [...] Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołania J. H., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.

Podstawę faktyczną powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

W dniu 14 kwietnia 2008 r. J. H. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na lata 2008-2012 w ramach następujących pakietów:

- Pakiet 2.Rolnictwo ekologiczne, Wariant 2.1 Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), Wariant 2.3 Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności);

- Pakiet 3.Ekstensywne trwałe użytki zielone, Wariant 3.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w ramach wyżej wymienionych pakietów w wysokości 9066,60 zł.

W latach 2009-2012 skarżący składał wnioski kontynuacyjne.

Płatność na kolejne lata została skarżącemu przyznana decyzjami z dnia [...] lutego 2010 r. (na rok 2009), z dnia [...] grudnia 2010 r. (na rok 2010), z dnia [...] grudnia 2011 r. (na rok 2011).

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową na rok 2012 w ramach wyżej wymienionych pakietów w pomniejszonej wysokości.

Decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że kontrola administracyjna wniosku stwierdziła nieścisłości. W wykazie producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym w roku 2012 stwierdzono nieprawidłowości - zachwaszczenie uprawy maliny jesiennej o powierzchni 9,07 ha.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych przyznanych decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...].

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranych przez J. H. płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 13967,80 zł.

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...] września 2015 r. Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że wypłacone skarżącemu środki publiczne za rok 2011 z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego pochodzą ze środków z EFRROW oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt. 1 i pkt. 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r. poz. 1438 z późn. zm.).

Organ odwoławczy wskazał, że na podstawie art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE L z 2011 r. Nr 25, str. 8) zobowiązany był do ustalenia, czy J. H. pobrał nienależne lub nadmierne płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za rok 2011.

Organ odwołał się również do treści § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361 z późn. zm.), według którego płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że skarżący podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe w dniu 1 marca 2008 r. W kolejnych latach skarżący składał wnioski kontynuacyjne. W 2012 r. w trakcie kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego na działkach rolnych C, D, E, F, G o łącznej powierzchni 9,07 ha stwierdzono nieprawidłowości, polegające na zachwaszczeniu upraw. Zastosowano kod nieprawidłowości E6 - prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochrony gleby. Skarżący nie dochował zatem wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na działkach, na których stwierdzono nieprawidłowości w przestrzeganiu wymogów. Rozpoczynając realizację pięcioletniego programu rolnośrodowiskowego w 2008 r. skarżący zobowiązał się do wykonywania zadań w ramach tego programu oraz świadomy był przyjmowanych obowiązków, w tym zasady, że obowiązuje go realizacja programu w całym okresie trwania podjętego zobowiązania.

Organ odwoławczy podniósł, że w sprawie zastosowanie ma art. 18 ust.1 akapit drugi rozporządzenia Komisji nr 65/2011. Powyższe oznacza, że w razie stwierdzenia po raz pierwszy nieprzestrzegania przez rolnika wymogu, oprócz zmniejszenia płatności w danym roku w części dotyczące działek rolnych, na których stwierdzono uchybienie, zastosowanie będzie miał zwrot płatności, które zostały wypłacone w poprzednich latach do tych działek rolnych z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, a w przypadku gdy dane zmniejszenie stanowi procent wartości, o taką wartość ustala się zmniejszenie płatności.

Z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych to 13967,80 zł. Na tę kwotę składają się płatności za rok 2011.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. H. zaskarżył powyższą decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR. Wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 18 rozporządzenia nr 65/2011, który nie może być zastosowany do zobowiązań podjętych przed datą wejścia w życie tego rozporządzenia;

- naruszenie prawa procesowego – art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 12, art. 77, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23), dalej k.p.a., poprzez brak uwzględnienia słusznego interesu obywatela, pogwałcenie zasady pogłębiania zaufania do organów państwa, niewskazanie prawidłowej podstaw materialnoprawnej rozstrzygnięcia i brak wyjaśnienia zasadności decyzji;

- naruszenie art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173 z późn. zm.), poprzez uznanie za płatności nienależne środków pieniężnych wypłaconych za rok 2011, w którym skarżący wypełnił prawidłowo wszystkie zobowiązania;

- naruszenie § 38 ust. 1 i ust. 2, § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r., poprzez błędne zastosowanie do roku 2011, w którym nieprawidłowości nie występowały.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w okresie, którego dotyczy żądanie zwrotu płatności (2011 rok) nie występowały żadne nieprawidłowości. W tym okresie wszystkie zobowiązania zostały wykonane.

Skarżący zarzucił organowi błędną wykładnię przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r., w których, zdaniem skarżącego, nie ma mowy o zwrocie płatności za poprzednie lata, jeżeli w danym roku zostały prawidłowo spełnione wszystkie kryteria przyznania płatności.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Stan faktyczny sprawy jest w zasadzie bezsporny. Skarżący od 2008 r. realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Kontrola administracyjna przeprowadzona w gospodarstwie skarżącego w dniu 20 czerwca 2012 r. wykazała zachwaszczenie plantacji malin. Stwierdzone uchybienie stało się podstawą zmniejszenia w 2012 r. płatności z tytułu Pakietu 2.Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.9 - uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności). Wysokość zmniejszenia określona została na 100%. Ostateczna decyzja organu II instancji w tej sprawie została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wyrokiem z dnia 11 marca 2014 r. (III SA/Lu 853/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J. H. na tę decyzję. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262, z późn. zm.), skarżący zobowiązany był do prowadzenia produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby (załącznik nr 3 "Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów", część II. Pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne, ust. 1 pkt. 3). Sąd podzielił stanowisko organu, że skarżący wymogów tych nie spełnił, ponieważ kontrola wykazała zachwaszczenie w rzędach malin na powierzchni 9,07 ha, co zgodnie z § 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia uzasadniało zastosowanie sankcji, określonej w załączniku nr 7 do rozporządzenia, przewidującej 100 % zmniejszenie płatności.

Powyższy wyrok nie został zaskarżony i jest prawomocny. Kwestia prawidłowości zmniejszenia płatności na rok 2012 jest zatem przesądzona. W rozpoznawanej sprawie nie mogą być w konsekwencji kwestionowane ustalenia i wyniki kontroli przeprowadzonej w 2012 r.

Spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy w świetle obowiązujących przepisów organ może domagać się zwrotu płatności wypłaconej za rok 2011, czyli rok poprzedzający kontrolę, skoro w roku tym nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Skarżący uważa, że żądanie zwrotu płatności wcześniej wypłaconej jest niedopuszczalne i nie ma podstawy prawnej.

Ze stanowiskiem skarżącego nie można się zgodzić. Sąd podziela stanowisko organu, że skarżący zobowiązany jest do zwrotu płatności za 2011 r.

Zasady zwrotu płatności regulują przepisy Unii Europejskiej oraz przepisy krajowe.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE L z 2011 r. Nr 25, str. 8), dalej: rozporządzenie nr 65/2011, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki. Przepis ten ustanawia ogólną zasadę zwrotu płatności nienależnie pobranych.

Natomiast zgodnie z art. 18 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 65/2011, w przypadku płatności rolnośrodowiskowych, przewidzianych w art. 36 lit. a) ppkt iv) rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005 oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi. Jednocześnie akapit drugi ustępu pierwszego art. 18 stanowi, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Przepis ten stanowi zatem wyraźnie, że w przypadku zobowiązania rolnośrodowiskowego, które jest zobowiązaniem wieloletnim, zwrot płatności dotyczy całego wsparcia udzielonego z tytułu zobowiązania rolnośrodowiskowego, czyli odzyskiwaniu podlegają także kwoty wypłacone dotychczas rolnikowi.

Zasadę zwrotu nienależnie pobranych płatności przewidują także przepisy krajowe. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), na podstawie której płatność rolnośrodowiskowa została skarżącemu przyznana, pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, z wyjątkami określonymi w przepisach Unii Europejskiej lub przepisach ustawy.

Stosownie natomiast do art. 28 ust. 2 pkt 3 ustawy, pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc:

1) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem;

2) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem;

3) wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji;

4) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 tej ustawy, właściwość i tryb ustalania kwot pomocy pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 stanowią inaczej.

Przepis art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 z późn. zm.) stanowi z kolei, że ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" na lata 2007-2013 określone zostały przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 z późn. zm.), dalej w skrócie: rozporządzenie lub rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r., które zastąpiło rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 z późn. zm.).

Rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r. reguluje zasady przyznawania pomocy z tytułu zobowiązania rolnośrodowiskowego, wymogi jakie musi spełnić rolnik realizujący takie zobowiązanie, określa także sankcje, stosowane w przypadku powstania nieprawidłowości w postaci zmniejszenia tychże płatności, czy też w końcu obowiązku zwrotu pobranych płatności.

Zasady zmniejszania płatności rolnośrodowiskowej w danym roku określa przepis § 38 rozporządzenia, natomiast obowiązek zwrotu płatności reguluje przepis § 39 rozporządzenia, który stosownie do postanowień § 46 ma zastosowanie także do płatności zrealizowanych w oparciu o poprzednio obowiązujące rozporządzenie z 26 lutego 2009 r., a więc także do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, obejmującej zwrot nienależnie pobranych płatności za rok 2011.

Przepis art. 46 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. stanowi bowiem, że do przyznawania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowych w sprawach objętych postępowaniami wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, zastosowanie mają przepisy starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Przepis ten obejmuje swoim zakresem przedmiotowym dwie kategorie spraw, a więc sprawy dotyczące przyznania płatności (zarówno w pełnej, jak i w pomniejszonej wysokości) oraz sprawy dotyczące zwrotu należności. Ustanawia pewną regułę stosowania prawa, wskazując na konieczność stosowania przepisów nowych, przy czym każde postępowanie o przyznanie płatności za dany rok (w jakiejkolwiek wysokości), czy też postępowanie dotyczące zwrotu płatności jest odrębną sprawą. Postępowanie o zwrot płatności jest odrębną sprawą od sprawy o przyznanie takiej płatności w latach ubiegłych, czy też od postępowania, w którym przyznano płatność w pomniejszonej wysokości.

Zgodnie z § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu (ust. 1).

Przytoczone przepisy art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 i § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. wskazują jednoznacznie na obowiązek żądania przez państwa członkowskie zwrotu kwot wypłaconych beneficjentowi z tytułu realizacji zobowiązania wieloletniego nie tylko za rok, w którym stwierdzono uchybienia, ale także za lata wcześniejsze. Dodać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011, państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków. Zawarte w § 38 i 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. regulacje uwzględniają unormowanie art. 18 ust. 2, przewidują bowiem zmniejszenia i zwrot płatności w różnych wysokościach, w zależności od wagi naruszeń.

Podkreślenia wymaga, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest zobowiązaniem wieloletnim, co oznacza obowiązek dochowania wymogów i warunków, przewidzianych dla danego pakietu, w całym pięcioletnim okresie.

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie podkreślano, że cechą charakterystyczną pomocy rolnośrodowiskowej jest pięcioletnie zobowiązanie do stosowania praktyk rolnych respektujących środowisko, podejmowanych przez zainteresowanych rolników. Ekwiwalentem zobowiązań rolnośrodowiskowych na okres co najmniej pięciu lat jest wsparcie przyznawane corocznie przez państwa członkowskie (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawach C-241/07 JK Otsa Talu, C-188/11 Hehenberger, C-454/11 Pusts i C-273/15 ZS "Ezernieki". Taki charakter zobowiązań rolnośrodowiskowych nie budzi także wątpliwości w orzecznictwie polskich sądów administracyjnych (por. przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2016 r., II GSK 2710/14, oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Opolu z dnia 10 marca 2016 r., II SA/Op 83/16 i w Szczecinie z dnia 22 kwietnia 2015 r., I SA/Sz 1371/14).

Z istoty zobowiązania rolnośrodowiskowego wynika zatem, że płatność rolnośrodowiskowa dotyczy całego zobowiązania, podjętego przez rolnika na okres lat pięciu i wypłacana jest co roku. Jak wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 26 maja 2016 r. w sprawie C-273/15, rocznych płatności pomocy nie można uznawać za definitywne, gdyż wypłacana w tym trybie pomoc może być przedmiotem zwrotu przez beneficjenta, jeżeli nie spełni on wszystkich przesłanek jej wypłaty w ciągu pięcioletniego okresu, i to w odniesieniu do całej zadeklarowanej powierzchni (pkt 45 wyroku). W ocenie Trybunału nie można zatem podnosić, że obowiązek zwrotu całości wypłaconej pomocy w wypadku niespełnienia wszystkich przesłanek przyznania owej pomocy jest nieproporcjonalny do realizowanego celu (pkt 46 wyroku). Trybunał stwierdził również, że obowiązek zwrotu nienależnie wypłaconej pomocy ze względu na naruszenie jednej z przesłanek kwalifikujących do jej otrzymania nie może być utożsamiany z naruszeniem prawa własności uznanego w art. 17 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (pkt 47 wyroku).

Trybunał podtrzymał więc w omawianym wyroku swoje stanowisko, wyrażane już kilkakrotnie wcześniej w powołanych wyżej wyrokach, że złamanie jednego z warunków przyznawania pomocy powoduje obowiązek zwrotu całości kwot już wypłaconych.

Warto także zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 7 lutego 2013 r. w sprawie C 454/11. Trybunał stwierdził, że jeśli jedna z przesłanek przyznania pomocy wieloletniej nie została spełniona, choćby miało to miejsce tylko jeden raz w trakcie całego okresu trwania przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego, na jaki beneficjent pomocy się zobowiązał, pomoc ta nie może zostać przyznana (pkt 35 wyroku). W tym względzie okoliczność, że beneficjent pomocy rolnośrodowiskowej nadal spełniał pozostałe warunki przyznania tej pomocy, w szczególności zobowiązania dotyczące użytkowania odnośnych obszarów, nie może zapobiec wykluczeniu korzystania z tej pomocy, które jest wynikiem nieprzestrzegania jednego z tych warunków. Przyznanie tej pomocy jest bowiem uzależnione od przestrzegania wszystkich warunków kwalifikowalności w trakcie całego okresu trwania przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego, na jaki beneficjent pomocy się zobowiązał, wobec czego złamanie jednego z tych warunków wystarczy, samo w sobie, aby spowodować wspomniane wykluczenie (pkt 36). W razie wykluczenia z korzystania z pomocy rolnośrodowiskowej z powodu nieprzestrzegania warunków przyznania tejże, beneficjent tej pomocy jest zobowiązany do zwrotu całości już wypłaconych kwot związanych z pomocą, z której korzystanie zostało wykluczone (pkt 37).

W wyroku z dnia 24 maja 2012 r. w sprawie C-188/11 Trybunał Sprawiedliwości podkreślił, że gdy prawodawca Unii ustanawia warunki przyznania pomocy, wykluczenie spowodowane niespełnieniem jednej z tych przesłanek nie stanowi sankcji, lecz jest zwykłą konsekwencją nieprzestrzegania wymogów przewidzianych prawem. Trybunał odwołał się w tym zakresie do swoich wcześniejszych wyroków w sprawach C‑171/03 i C‑45/05.

W świetle przedstawionych orzeczeń TS UE, uregulowania krajowe, przewidujące zwrot całości wsparcia wypłaconego rolnikowi, który podjął się pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego nie mogą być uznane za sprzeczne z prawem Unii i nieproporcjonalne, jeżeli rolnik nie realizuje całości zobowiązania, choćby naruszenie obowiązku realizacji zobowiązania dotyczyło tylko jednego roku.

Jak już wyżej była o tym mowa, stwierdzenie zachwaszczenia plantacji malin w 2012 r. oznacza, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku prowadzenia produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby. Oznacza to również, że skarżący nie dotrzymał wymogu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez cały pięcioletni okres zobowiązania. Wywiązanie się z obowiązku stosowania określonych praktyk agrotechnicznych w kolejnym roku nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się z zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą roku, w którym stwierdzono uchybienie. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być bowiem oceniane w okresie całego 5-letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (vide wyrok NSA z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt II GSK 5710/14).

Zachwaszczenie plantacji malin stwierdzone w 2012 r. spowodowało - zgodnie z załącznikiem nr 7 do wyżej wymienionego rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. - 100% zmniejszenie płatności w ramach Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne z powodu prowadzenia produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowania należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby, czyli praktycznie wykluczenie z tej płatności. W świetle przedstawionych wyżej unormowań taka sama sankcja musi być zastosowania także do płatności wcześniej pobranych. Organ uznał, że sankcja zwrotu płatności stosowana być może od 2011 r., tj. od wejścia w życie rozporządzenia nr 65/2011 i stanowisko to jest podzielane w orzecznictwie (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Szczecinie z dnia 22 kwietnia 2015 r., I SA/Sz 1371/14 oraz w Opolu z dnia 10 marca 2016 r., II SA/Op 83/16) z uwagi na brak wcześniejszych uregulowań dotyczących zwrotu płatności w przypadku zobowiązań wieloletnich.

Z przepisu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 wynika, że obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Podzielić należy stanowisko organu, że przesłanki określone w tym przepisie, stanowiące o braku obowiązku zwrotu w sprawie niniejszej nie zachodzą. Płatność nie została bowiem dokonana na skutek pomyłki organu. Uznanie płatności za nienależną nastąpiło na skutek stwierdzenia naruszenia przez skarżącego obowiązków wynikających z wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Nie jest trafny zarzut skarżącego, że organ nie uwzględnił art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym. Umieszczenie skarżącego w wykazie producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym nie oznacza, że skarżący spełnił wszystkie warunki zobowiązania rolnośrodowiskowego. Późniejsze usunięcie chwastów z plantacji malin pozwoliło na umieszczenie skarżącego w wykazie. Nie zmienia to jednak faktu, że w dacie kontroli plantacja była zachwaszczona, co oznacza, że skarżący nie dochował warunków podjętego zobowiązania.

Wysokość zmniejszenia i odsetek nie jest kwestionowana, zbędne są więc szczegółowe rozważania w tym zakresie. Organ bardzo szczegółowo uzasadnił zresztą swoje stanowisko w tym zakresie i wyjaśnił podstawę prawna rozstrzygnięcia.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718).