Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1334/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7,  art. 107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi L. H. i J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz L. H. i J. S. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], wydaną na skutek wniosku J. S. i L. H. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...]. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało na następujące okoliczności sprawy.

Nieruchomość położona w W. przy [...] nr hip. [...], stanowiła własność Z. S, który zmarł dnia [...] września 1954 r., a spadek po nim przeszedł na rzecz żony J. S. w 1/4 części oraz córki K. B. w 3/4 części (postanowienie Sądu Powiatowego w P. z dnia [...] grudnia 1954 r., [...]).

Orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1956 r. odmówiono dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy [...] , nr hip. [...] i jednocześnie stwierdzono, że wszystkie budynki położone na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu podano, że dotychczasowy właściciel przedmiotowego gruntu nie złożył wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, a teren nieruchomości został objęty w posiadanie przez Gminę W. w dniu [...] lipca 1947 r., wobec czego termin do złożenia wniosku w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) – dalej również jako dekret warszawski – upłynął w dniu [...] stycznia 1948 r.

Umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1958 r. J. S. i K. B. przelały na rzecz F. i A. małżonków H. wszystkie swe prawa i roszczenia z tytułu przejęcia przez Państwo na własność zabudowanej nieruchomości położonej przy [...]. W wyniku podziału majątku pomiędzy F. H. i jego żoną A. H., F. H. stał się wyłącznym właścicielem praw i roszczeń wynikających z aktu notarialnego zawartego dnia [...] czerwca 1958 r. Spadkobiercami zaś zmarłego [...] października 2002 r. F. H. są syn L. H. i córka J. S.

Obecnie nieruchomość położona w W. przy [...] stanowi własność W. (decyzje komunalizacyjne) i wchodzi w skład działek ew. nr [...],[...] i [...] z obrębu [...] i jest zabudowana budynkiem mieszkalnym.

W dniu [...] czerwca 2008 r. L. H. i J. S. wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1956 r. Zdaniem wnioskodawców kwestionowane orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, tj. § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę W. (Dz. U. Nr 16, poz. 112) w związku z art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze w. W ich ocenie termin do złożenia wniosku nie mógł rozpocząć biegu z powodu niespełnienia przez Gminę W. wymogów narzuconych w/w przepisami. W niniejszej sprawie nie powiadomiono byłego właściciela o czynnościach obejmowania przedmiotowego gruntu w posiadanie, mimo że możliwość taka istniała, wobec czego nie można mówić o zgodnym z prawem objęciu przez Gminę gruntu położonego przy [...].

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. orzekło, że orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1956 r. w odniesieniu do części gruntu związanej z własnością lokali mieszkalnych nr [...] i [...] zostało wydane z naruszeniem prawa, jednak wobec zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych nie stwierdziło jego nieważności, zaś w pozostałej części stwierdziło nieważność w/w orzeczenia z powodu braku podstawy prawnej do jego wydania. W uzasadnieniu stwierdzono, że mimo braku złożenia wniosku dekretowego przez dotychczasowego właściciela, wszczęto postępowanie administracyjne, rozpoznano sprawę i wydano orzeczenie administracyjne [...] marca 1956 r. Zatem to orzeczenie administracyjne zostało wydane bez podstawy prawnej, albowiem brak było wniosku byłego właściciela o ustanowienie prawa własności czasowej, a orzeczenie o odmowie przyznania prawa własności czasowej mogło być podjęte wyłącznie na wniosek osoby do tego legitymowanej.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2012 r.

Po rozpoznaniu skargi L. H. i J. S. na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2013 r., I SA/Wa 2203/12, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2012 r. Zdaniem sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale nie z przyczyn w niej podniesionych, lecz z uwagi na naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. W aktach sprawy znajduje się bowiem pismo J. S. i K. B. z dnia [...] listopada 1955 r. zatytułowane "podanie", w którym zwracają się one do S. w W. o wyjaśnienie, na jakiej podstawie ich dom przy [...] przeszedł pod zarząd Miejski i dlaczego nie zostały o tym powiadomione. Ponadto w piśmie tym zwróciły się o zwrot nieruchomości stanowiącej ich własność, która na wniosek KC PZPR została przejęta w administrację Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych. W ocenie sądu bez dokonania analizy tego pisma i jednoznacznego wypowiedzenia się przez Kolegium, czy powyższe podanie o zwrot nieruchomości przy [...] należy traktować jako wniosek dekretowy, czy też nie, przedwczesne było stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.

Wykonując wskazania sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1956 r., jako wydanego bez podstawy prawnej.

Zdaniem Kolegium brak jest podstaw do uznania pisma z dnia [...] listopada 1955 r. za wniosek o przyznanie prawa własności czasowej (wniosek dekretowy). W treści pisma wnioskodawczynie w ogóle nie odnoszą się do prawa własności czasowej do gruntu, lecz kwestionują przejęcie domu posadowionego na gruncie. Wnioskodawczynie w piśmie z dnia [...] kwietnia 1956 r. (po otrzymaniu orzeczenia z [...] marca 1956 r.) nie kwestionowały faktu nie złożenia wniosku dekretowego, a jedynie powoływały się na tytuł wykonawczy z dnia [...] sierpnia 1945 r. o wprowadzeniu w posiadanie nieruchomości położonej przy [...].

Ponadto Kolegium wskazało, że w treści umowy z dnia [...] czerwca 1958 r. (którą dokonano przelewu praw i roszczeń do przedmiotowej nieruchomości na rzecz F. i A. H.) brak jest również wzmianki o tym, że J. S. i K. B. złożyły wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. Natomiast w piśmie z dnia [...] września 1959 r. F. H. powołuje się na złożony w dniu [...] stycznia 1959 r. wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.

Zdaniem Kolegium nie sposób uznać, aby nabywca praw wynikających z dekretu wnosił o przywrócenie takiego terminu, gdyby zbywające złożyły wniosek o przyznanie tegoż prawa albo gdyby same uznawały pismo z dnia [...] listopada 1955 r. za wniosek dekretowy. W ocenie Kolegium nie ma żadnych podstaw do uznania pisma z dnia [...] listopada 1955 r. za wniosek dekretowy. Tym samym oznacza to, że orzeczenie administracyjne z dnia [...] marca 1956 r. zostało wydane bez podstawy prawnej, wobec czego należało stwierdzić jego nieważność.

Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożyli L. H. i J. S., wnosząc o uchylenie w całości decyzji Kolegium oraz stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1956 r., z powodu rażącego naruszenia prawa. Ich zdaniem Kolegium dokonało błędnej analizy pisma z dnia [...] listopada 1955 r. J. S. i K. B. do [...] Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów Komunalnych w W. Żądanie wnioskodawczyń dotyczące wprost "zwrotu nieruchomości" przy [...] w W. musiało w owym czasie być uznane za wniosek dekretowy, albowiem innych sposobów na odzyskanie nieruchomości wtedy nie było. Z orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1956 r. wynika, że rozpatrywało ono wniosek J. S. i K. B. o przyznanie własności czasowej, a odmówiono tego prawa ze względu na niezłożenie wniosku dekretowego w odpowiednim terminie i dokonano tego z rażącym naruszeniem prawa.

Podniesiono, że procedura przejęcia przedmiotowej nieruchomości odbyła się w całości na podstawie rozporządzenia Ministra Obudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej (Dz. U. Nr 16, poz. 112) i obarczona była rażącym naruszeniem zasad obejmowania gruntów w posiadanie określonych w § 5 tego rozporządzenia. Skutkuje to, zdaniem skarżących, tym, że 6-cio miesięczny termin przewidziany dla złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej nie rozpoczął biegu w dniu [...] lipca 1947 r. i pismo z dnia [...] listopada 1955 r. złożone przez J. S. i K. B. do [...] Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów Komunalnych w W. należy uznać jako wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej, położonej przy [...], nr hip.[...], złożony we właściwym terminie.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r.) SKO stwierdziło, że ustalenia dokonane w decyzji z dnia [...] lutego 2015 r. należy uznać za prawidłowe.

Termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu jest terminem prawa materialnego uznawanym za termin zawity. Dlatego też niezłożenie przez osobę uprawnioną wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w terminie określonym w art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. powoduje wygaśnięcia roszczenia (uprawnienia). Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu wniosek taki winien być złożony w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę. Stosownie zaś do § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z 7 kwietnia 1946 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie objęcia gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 112), grunt uważa się za objęty przez gminę w posiadanie w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z dniem dokonania przez Zarząd Miejski w organie urzędowym ogłoszenia o sporządzonym protokole oględzin. Takie ogłoszenie w niniejszej sprawie zostało dokonane w Dzienniku Urzędowym Nr [...], datowane na dzień [...] lipca 1947 r. Tak więc sześciomiesięczny ustawowy termin do złożenia wniosku upłynął w dniu [...] stycznia 1948 r. Zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie reprezentowane jest jednolite stanowisko, że stosunek prawny polegający na objęciu danego gruntu w posiadanie przez gminę w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu następował z dniem wydania numeru dziennika urzędowego Zarządu Miejskiego (por. m.in. uchwała składu pięciu sędziów NSA z 5 czerwca 2000 r., sygn. akt OPS 32/99 opubl. ONSA 2000 z. 4, poz. 142 i wyrok składu siedmiu sędziów NSA z 11 czerwca 2001 r., sygn. akt OSA 3/01 opubl. ONSA 2001 z. 4, poz. 144). A więc ten dzień wywołuje skutek prawny w postaci rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o przyznanie własności czadowej.

Dla umożliwienia wykonania art. 7 ust. 1 dekretu, niezbędny był zabieg legislacyjny polegający na wprowadzeniu do § 8 ust. 1 rozporządzenia obiektywnie dającego się uchwycić – w warunkach zniszczonej Warszawy – daty zdarzenia prawnego jako początkowego biegu terminu, od którego mógłby biec określony dekretem termin. Dlatego za dzień "objęcia" gruntu w posiadanie gminy m.st. Warszawy przyjęto dzień wydania dziennika urzędowego. Taka regulacja nie jest sprzeczna z delegacją zawartą w art. 4 dekretu.

Skoro z akt sprawy wynika, że następcy prawni Z. S. nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy [...], a SKO podzieliło w całości rozważania zawarte w decyzji z dnia [...] lutego 2015 r., to należało uznać, że orzeczenie administracyjne z dnia [...] marca 1956 r. zostało wydane bez podstawy prawnej i stwierdzić jego nieważność.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nieśli L. H. i J. S. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1. art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez ich pominięcie,

2. § 8 pkt 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej (Dz. U. Nr 16 poz. 112) oraz § 1 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. nr 6 poz. 43) i wydanego na jego odstawie Dziennika Urzędowego nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy z dnia [...].04.1949 r. poprzez błędną interpretację, a przy tym naruszenie zasady lex retro non agit, wynikającej z art. 6, 7 i 8 k.p.a.

3. art. 1, art. 9 ust. 1 i 2, art. 47 ust. 1 oraz art. 49 i art. 52, art. 68 i art. 72 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. nr 36 poz. 737) w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy poprzez ich błędną interpretację.

W obszernym uzasadnieniu skargi podkreślono między innymi, że SKO dokonało błędnej analizy pisma z dnia [...] listopada 1955 r. złożonego przez J. S. i K. B. (wnioskodawczynie) do [...] Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów Komunalnych w W. Kolegium jednostronnie uznało, że wnioskodawczynie nie odnosząc się literalnie do "prawa własności czasowej", "gruntu" oraz do "dekretu warszawskiego", w istocie nie złożyły wniosku o przyznanie własności czasowej. Przy czym Kolegium pominęło, że treść dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy nie narzucała ani wzoru, ani treści wniosku o przyznanie własności czasowej. Kolegium nie wzięło pod uwagę, że wnioskodawczynie używały w w/w piśmie prawidłowego oznaczenia swojej własności nazywając ją zarówno "dom nasz", jak i "nieruchomość" oraz podawały jej dokładny adres przy [...] w W. Słowa "dom" i "nieruchomość" w rozumieniu "zwykłego obywatela" mogły oznaczać wyłącznie cały grunt wraz z budynkami – a więc ich całą własność odziedziczoną po mężu i ojcu Z. S. Inna interpretacja pozbawiona jest zasad logicznego myślenia oraz nacechowana jest niechęcią do załatwienia sprawy w zgodzie z interesem obywateli w sposób budzący zaufanie do organu władzy. Kolegium nie wzięło pod uwagę, że nie było innej, prawnej możliwości odzyskania/zwrotu nieruchomości, niż wniosek o przyznanie własności czasowej. Jakiekolwiek żądanie wnioskodawczyń dotyczące "zwrotu nieruchomości" przy ul. [...] w W. musiało w owym czasie być uznane za wniosek dekretowy, albowiem innych sposobów na odzyskanie nieruchomości wtedy nie było.

Niepowiadomienie właścicieli nieruchomości przy [...] w W. o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie, które było rażącym naruszeniem § 5 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej (Dz. U. Nr 16 poz. 112), dowodzą, że wnioskodawczynie nie mogły złożyć innego wniosku o przyznanie własności czasowej, niż ten zawarty w piśmie z dnia [...] listopada 1955 r. Błędne jest także poszukiwanie przez Kolegium "jakiejkolwiek świadomości prawnej" u wnioskodawczyń w odwołaniu od orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1956 r., czy w umowie przelewu roszczeń dot. przedmiotowej nieruchomości z roku 1958, czy też w piśmie F. H. z dnia [...] września 1959 r., skoro w przedmiotowym piśmie z dnia [...] listopada 1955 r. intencja i rozumienie sytuacji prawnej wnioskodawczyń dotyczące ich własności jest jasne i klarowne.

Postępując wbrew art. 7, art. 77 § 1, art. 8 i art. 80 k.p.a. Kolegium nie dokonało prawidłowej analizy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1956 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul.[...], które przecież należało analizować łącznie z pismem wnioskodawczyń z dnia [...] listopada 1955 r. i całym zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Ponadto z żadnych ówczesnych uregulowań nie wynika, że Prezydium nie mogło wydać orzeczenia administracyjnego odmawiającego przyznania własności czasowej do gruntu z powodu niezłożenia wniosku dekretowego w terminie. Potwierdza to, że orzeczenie z dnia [...] marca 1956 r. nie zostało wydane bez podstawy prawnej, a zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Z powyższych argumentów niezbicie wynika, że podstawą unieważnienia orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1956 r. nie może być brak podstawy prawnej, a wyłącznie rażące naruszenie prawa, wynikające z błędnego uznania przez Prezydium, że termin do wniesienia wniosku o przyznanie własności czasowej upłynął z dniem [...] stycznia 1948 r. Objęcie przedmiotowego gruntu na podstawie ogłoszenia, które ukazało się w dniu [...] lipca 1947 r. było objęciem wadliwym z tego powodu, że nastąpiło z naruszeniem § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę Warszawę (Dz. U. Nr 16 poz. 112). W myśl § 5 ust. 1 rozporządzenia z 1946 r., niezależnie od ogłoszenia Zarząd Miejski – w miarę posiadania danych o miejscu pobytu dotychczasowego właściciela gruntu lub osoby jego prawa reprezentującej – był zobowiązany przesłać im zawiadomienie o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie. W niniejszej sprawie udowodniono, iż pomimo posiadania danych o miejscu zamieszkania przeddekretowego właściciela zamieszczonych w aktach nieruchomości – w tytule wykonawczym Sądu [...] w W. przywracającym Z. S. posiadanie nieruchomości – zalecenia tego Gmina W. nie wykonała.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w sytuacji, gdy objęcie gruntu w posiadanie, które nastąpiło na podstawie rozporządzenia z 1946 r. było wadliwe, bowiem uchybiono obowiązkowi zawiadomienia o oględzinach byłych właścicieli, nie można uznać, że było ono skuteczne (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1622/07).

Twierdzenie, że nawet przy założeniu nieskuteczności objęcia przedmiotowego gruntu na podstawie rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r., podlegałby on objęciu w posiadanie w terminie późniejszym, sprzeczne jest z § 5 ust. 1 i § 8 pkt 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej (Dz. U. Nr 16 poz. 112) oraz § 1 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. nr 6 poz. 43) i wydanego na jego odstawie Dziennika Urzędowego nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy z dnia [...] kwietnia 1949 r. poprzez błędną interpretację, a przy tym naruszenie zasady lex retro non agit, wynikającej z art. 6, 7 i 8 k.p.a.

Prawidłowo interpretując treść § 1 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. nr 6 poz. 43) i treść wydanego na jego podstawie Dziennika Urzędowego nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy nie można było przyjąć, iż przedmiotowy grunt mógł być objęty w posiadanie przez te akty, albowiem dotyczyły one gruntów nie objętych dotychczas przez rozporządzenie Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., a nie gruntów wobec których zakończono procedurę obejmowania w posiadanie w sposób rażąco naruszający prawo.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Niniejsza sprawa była już przedmiotem orzekania przez tutejszy sąd, który wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2013 r., I SA/Wa 2203/12, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2012 r. oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2012 r., uznające orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1956 r. za podjęte bez podstawy prawnej. Zdaniem sądu, wyrażonym w powołanym prawomocnym wyroku, do prawidłowego rozstrzygnięcia konieczna była ocena, czy pismo J. S. i K. B. z dnia [...] listopada 1955 r. skierowane do [...] Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów Komunalnych w W. można traktować jako wniosek dekretowy (art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego). Spadkobierczynie byłego właściciela w piśmie tym zwróciły się między innymi o zwrot nieruchomości stanowiącej ich własność, która na wniosek KC PZPR została przejęta w administrację Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych.

Organ nadzoru, będąc związany oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.), rozpoznając po raz kolejny sprawę stwierdził, że pisma z dnia [...] listopada 1955 r. nie można uznać za wniosek złożony w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego (argumenty organu nadzoru zostały przytoczone wyżej) i w konsekwencji podtrzymał pogląd, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1956 r. zostało wydane bez podstawy prawnej, co skutkuje stwierdzeniem jego nieważności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w obecnym składzie, rozpoznając skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2015 r., nie podziela oceny SKO odnośnie do charakteru pisma J. S. i K. B. z dnia [...] listopada 1955 r., skierowanego do [...] Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów Komunalnych w W. W ocenie sądu pismo to należy traktować jako wniosek spadkobierców byłego właściciela, złożony w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego.

Przede wszystkim zauważyć należy, że zostało ono złożone przed wydaniem orzeczenia z [...] marca 1956 r. Rację ma pełnomocnik skarżących, że ówcześnie nie było innej, prawnej możliwości odzyskania (zwrotu) nieruchomości warszawskiej, niż wniosek o przyznanie własności czasowej do gruntu. Żądając zwrotu nieruchomości J. S. i K. B. chciały również odzyskać własność budynku mieszkalnego, gdyż pobierane do października 1955 r. "komorne" od lokatorów mieszkań stanowiło istotną podstawę ich utrzymania. W takiej sytuacji przepisów o wywłaszczeniu dawnych właścicieli lub ich spadkobierców (jeśli nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej), zawartych w dekrecie warszawskim, nie można wykładać w sposób, który utrudniałby uzyskanie przez nich choćby substytutu prawa własności do gruntu, a w konsekwencji także własności budynków. To, że ówczesny "organ dekretowy" uznał w orzeczeniu z dnia [...] marca 1956 r., że były właściciel nie złożył wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu nie oznacza, że za taki wniosek nie można traktować obecnie pisma z dnia [...] listopada 1955 r. W tym zakresie sąd uznaje, że przy odkodowaniu znaczenia wspomnianego pisma organ nadzoru naruszył art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podziela przy tym większość argumentów skarżących za traktowaniem pisma z dnia [...] listopada 1955 r. jako wniosku dekretowego, w szczególności te odnoszące się do możliwego potocznego rozumienia żądania zwrotu domu i nieruchomości. W razie wątpliwości organ mógł je wyjaśnić z wnoszącymi podanie, a jak wynika z akt postanowił sam ukształtować znaczenie żądania zwrotu, które nie miało żadnego charakteru procesowego (zob. np. pismo z dnia [...] kwietnia 1956 r.).

Z uwagi na odmienne stanowisko organu nadzoru, co do charakteru pisma z dnia [...] listopada 1955 r., pominął on analizę, czy traktowane jako wniosek dekretowy może ono być uznane za złożone z zachowaniem sześciomiesięcznego terminu od objęcia gruntu w posiadanie przez gminę, o jakim mowa w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego. Decyzja SKO z dnia [...] czerwca 2015 r. takiej analizy w ogóle nie zawiera, natomiast w poprzedzającej ją decyzji SKO z dnia [...] lutego 2015 r. jedynie w końcowym fragmencie marginalnie (cyt. "na marginesie") odniesiono się do ewentualnych skutków wadliwego objęcia gruntu w posiadanie, na tle regulacji zawartej w rozporządzeniu Ministra Odbudowy z 7 kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 16, poz. 112). Tej dodatkowej, wyrażonej jedynie na marginesie, konstatacji SKO w omawianej kwestii nie można uznać za wyczerpującą. W istocie więc organy nadzoru nie odniosły się do argumentów strony, powtórzonych następnie w skardze do sądu, odnośnie tego, czy wadliwe objęcie w posiadanie (czy o takiej wadliwości można w ogóle mówić?) w okolicznościach tej sprawy może prowadzić do skutku, że sześciomiesięczny termin jest wciąż otwarty. Takiej oceny "za organ" nie może dokonać sąd, który jedynie kontroluje działalność administracji (art. 3 § 1 p.p.s.a.).

Należy więc uznać, że organ nie dokonując wspomnianych wyżej rozważań naruszył art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nawet bowiem uznanie, że termin do złożenia wniosku dekretowego nie został zachowany (czego sąd na tym etapie "za organ" przesądzić nie może), to sam fakt uznania pisma z [...] listopada 1955 r. za wniosek złożony w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego może prowadzić do innej oceny orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1956 r., niż taka, że wydane zostało bez podstawy prawnej. W konsekwencji inne może być też rozstrzygnięcie w kwestii stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia z [...] marca 1956 r.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz na podstawie art. 200 p.p.s.a. sąd orzekł jak w wyroku.