Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 265/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6168 Weterynaria i ochrona zwierząt
Hasła tematyczne: Inspekcja weterynaryjna
Skarżony organ: Wojewódzki Lekarz Weterynarii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2002 nr 31 poz 1 art. 6
law: Rzozporządzenie (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania  prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa  żywności
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 165 poz 1 art. 54 ust. 2 lit. a i lit. b
law: Rozporządzenie (WE) Nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i  dobrostanu zwierząt

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2013 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zakazu weterynaryjnego oddala skargę. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" Powiatowy Lekarz Weterynarii w "[...]" zakazał stosowania do produkcji pasz dla świń materiału paszowego – skwarek, w próbce których stwierdzono obecność przetworzonego białka pochodzącego od zwierząt lądowych oraz nakazał ustawić materiał paszowy – skwarki w oddzielnym niedostępnym dla osób postronnych i zwierząt miejscu, mycie, czyszczenie, dezynfekcję sprzętu, karmideł, poideł w których znajdowała się przedmiotowa pasza, oczyszczenie linii technologicznej, paszarni oraz pomieszczenia inwentarskiego, w którym utrzymywane są lochy. Ponadto w części nakazów w pkt 2 orzeczono, iż sposób dalszego postępowania ze skwarkami zostanie określony decyzją po zakończeniu czynności administracyjnych. W uzasadnieniu wskazano, iż w trakcie kontroli w gospodarstwie A. G. pobrano próbki paszy pełnoporcjowej dla loch w celu oznaczenia niedozwolonego białka pochodzącego od zwierząt lądowych. W próbce tej stwierdzono obecność takiego białka – odłamki kości. Ponowne badanie próbki, w tym próbki skwarek stosowanych jako materiał paszowy w żywieniu świń w gospodarstwie A. G. także potwierdziło obecność przetworzonego białka pochodzącego od zwierząt lądowych – fragmenty kości i włosów. Powołując się na treść art. 7 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 ustanawiającego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych pasażowalnych gąbczastych encefalopatii oraz art. 54 ust. 1 i 2 lit. a), b), c), d) rozporządzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt wskazano, iż konieczne jest zastosowanie zakazu stosowania do produkcji pasz skwarek, a także nakazów określonych w decyzji. Podniesiono, iż pasze wytworzone z udziałem składników pochodzących od zwierząt lądowych nie spełniają wymogów art. 15 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z dnia 28 stycznia 2002r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego. Ze względu na zagrożenie związane z żywieniem zwierząt substancjami zabronionymi wpływającymi na stan zdrowia zwierząt, złą jakość środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego z nich wytworzonych oraz mając na uwadze ochronę zdrowia ludzi decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 k.p.a.

Od decyzji tej odwołał się A. G., wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania lub przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zarzucił naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a przede wszystkim niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, zarzucając iż okoliczność karmienia zwierząt paszą zawierającą niedozwolone substancje ustalono wyłącznie w oparciu o wynik badania dokonanego przez Zakład Higieny Weterynaryjnej w "[...]", który skarżący w całości kwestionuje. Strona odwołująca się zarzuciła, że błędnie zastosowano metodę mikroskopową w badaniu przeprowadzonym przez Zakład Higieny Weterynaryjnej w "[...]" i wskazała na konieczność zastosowania innej metody badawczej. Odwołujący się zarzucił, iż organ nie wykazał iż stosowana pasza zawiera składniki niedozwolone, gdyż winien ustalić za pomocą badań weterynaryjnych, jaki wpływ mogłoby mieć spożycie badanej paszy na stan zdrowia zwierząt. Przyznał, iż jednym ze składników mieszanek paszowych dla loch są skwarki, które nabywa zgodnie z obowiązującymi przepisami od renomowanego producenta i które – w jego ocenie - jest białkiem pochodzenia zwierzęcego dozwolonym przepisami prawa unijnego do skarmiania zwierząt. Ponadto przed zastosowaniem skwarek skarżący uzyskał informacje od autorytetów w zakresie żywienia trzody chlewnej.

Decyzją z dnia "[...]" Wojewódzki Lekarz Weterynarii w "[...]" uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 2 nakazów i umorzył postępowanie organu I instancji w tym zakresie, a w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu podniesiono, iż niezaprzeczalnie strona stosowała w żywieniu zwierząt białka pochodzenia zwierzęcego (skwarki). Wskazano, iż zakaz skarmiania zwierząt hodowlanych paszą zawierającą przetworzone białko zwierzęce wynika z art. 7 ust 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001r. ustanawiającego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych gąbczastych encefalopatii, zgodnie z którym zabrania się karmienia białkami pochodzenia zwierzęcego również zwierzęta inne niż przeżuwacze. Podniesiono, że katalog materiałów paszowych nie skutkuje zezwoleniem do stosowania w żywieniu zwierząt hodowlanych wszystkich zawartych w nim materiałów paszowych. Taka interpretacja skutkowałaby dopuszczeniem do stosowania w żywieniu przykładowo przeżuwaczy przetworzonego białka zwierzęcego, które również zostało wskazane w załączniku do ww. rozporządzenia w pozycji nr 9.4.1. Rodzaje białek oraz warunki ich stosowania w żywieniu zwierząt hodowlanych wynikają z Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1292/2005 z dnia 5 sierpnia 2005r. zmieniającego załącznik IV do rozporządzenia (WE) nr 999/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady w zakresie żywienia zwierząt. W rozporządzeniu skwarki nie są wymienione jako białko pochodzenia zwierzęcego dozwolone do stosowania w żywieniu zwierząt hodowlanych z wyjątkiem karmienia mięsożernych zwierząt futerkowych.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego przyjętej metody badawczej wyjaśniono, iż organy administracji publicznej nie posiadają kompetencji do kwestionowania metody badawczej ustalonej na poziomie unijnym. Laboratoria natomiast wykonały badanie akredytowaną metodą mikroskopowego wykrywania, identyfikacji lub szacowania występowania składników pochodzenia zwierzęcego w paszach opisaną w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 152/2009 z dnia 27 stycznia 2009r. ustanawiającym metody pobierania próbek i dokonywania analiz do celów urzędowej kontroli pasz. Natomiast wskazany przez stronę projekt zakłada, że składniki pochodzenia zwierzęcego w paszach oznacza się metodą mikroskopii świetlnej (metoda stosowana obecnie) lub łańcuchową reakcją polimerazy (PCR). Metoda PCR będzie w stanie wykryć obecność składników pochodzenia zwierzęcego w paszach, a także zidentyfikować pochodzenia gatunkowe tych składników. Zastosowanie innej metody badawczej nie wpłynęłoby w ocenie organu na rozstrzygnięcie, skoro zgodnie z projektem przewiduje się, że obie metody będą mogły być stosowane w ramach jednego protokołu operacyjnego, samodzielnie albo wspólnie. Wskazano ponadto, iż zastosowanie metody PCR w tym przypadku również nie miałoby wpływu na rozstrzygnięcie, ponieważ z treści dokumentu handlowego nr "[...]" z dnia "[...]", znajdującego się w aktach sprawy wynika, że firma wskazana przez stronę dostarczyła skwarkę wieprzową suchą, a strona zastosowała ją jako materiał paszowy do wytwarzania pasz w gospodarstwie. Stosowanie w żywieniu trzody chlewnej białek tego samego gatunku jest łamaniem zakazu skarmiania wewnątrzgatunkowego. Podniesiono, iż zgodnie z art. 9 ust 1 pkt 2 ustawy o produktach pochodzenia zwierzęcego dopuszczalne jest wprowadzanie do obrotu jedynie zwierząt i produktów pochodzących od zwierząt karmionych paszami spełniającymi wymagania określone w ustawie o paszach. Podkreślono przy tym, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 54 ust. 1 Rozporządzenia (WE) nr 882 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 roku w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt, w myśl którego w sytuacji gdy właściwy organ wykryje niezgodności, podejmuje on działania zapewniające, że podmiot zastosuje środki zaradcze. Podczas decydowania, jakie podjąć działanie, właściwy organ uwzględnia rodzaj niezgodności oraz poprzednie dane podmiotu gospodarczego w zakresie niezgodności. Wśród środków zaradczych jakie podejmuje właściwy organ w przypadku wykrycia niezgodności przewiduje się m.in. ograniczenie lub zakaz wprowadzania do obrotu, przywozu lub wywozu paszy, żywności lub zwierząt (art. 54 ust. 2b rozporządzenia). W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji nie ma kompetencji do oceny jaki jest wpływ na ludzi produktów pochodzenia zwierzęcego, pochodzących od zwierząt, które spożyły paszę zawierającą substancję niedozwoloną, ponieważ postępowanie w sprawie ogranicza się zgodnie z wolą ustawodawcy do stwierdzenia czy pasza, którą karmione było zwierzę, spełnia wymogi określone dla pasz czy też nie. W przypadku uzyskania odpowiedzi pozytywnej (wynik dodatni stwierdzający obecność substancji niedozwolonych) organ zobowiązany jest do niezwłocznego podjęcia stosownych kroków mających na celu zablokowanie możliwości wprowadzania produktów pochodzących ze zwierząt karmionych niedozwoloną paszą, jak i samych zwierząt. W tym stanie rzeczy trudno było według organu uznać za uzasadnione zarzuty, iż organ ma obowiązek przeprowadzenia dodatkowych badań weterynaryjnych mających na celu ustalenie jaki wpływ mogłoby mieć spożycie badanej paszy na stan zdrowia zwierząt oraz wykazania zależności pomiędzy potencjalnym zagrożeniem zdrowia i życia ludzkiego, a obecnością w paszy przetworzonego białka.

Odnosząc się do kwestii uchylenia decyzji w pkt 2 nakazu dotyczącego uzależnienia dalszego postępowania ze skwarkami od zakończenia czynności administracyjnych i umorzenia postępowania I instancji w tym zakresie, wskazano, iż skwarki pochodzą z udokumentowanych źródeł i mogą być wykorzystane w inny sposób niż skarmianie zwierząt gospodarskich, np. do skarmiania mięsożernych zwierząt futerkowych. Nieuzasadnione jest zatem ograniczenie możliwości dysponowania skwarkami przez stronę.

Skargę na powyższą decyzję wniósł A. G., reprezentowany przez r.pr. D. L., żądając jej uchylenia w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

- naruszenie art. 14 w zw. z art. 10 lit. e) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009r. określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nie przeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (rozporządzenie o produktach ubocznych pochodzenia zwierzęcego), poprzez ich pominięcie i niezastosowanie w sprawie

- naruszenie art. 6 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności, w tym również w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej - poprzez złamanie zasady ogólnej analizy ryzyka europejskiego prawa żywnościowego, w skład którego wchodzą min. sprawy uregulowane w rozporządzeniu (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt,

- naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego w ten sposób, że organ II instancji wadliwie sporządził uzasadnienie prawne i faktyczne zaskarżonej decyzji, w szczególności nie wyjaśnił, które normy obowiązujące w systemie prawa winny mieć zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, a które i z jakich powodów w sprawie nie mogą mieć zastosowania ze względu na ten stan,

- naruszenie art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z faktycznym brakiem merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ II instancji,

- naruszenie art. 7 i art. 8 oraz art. 77 ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego, przez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, błędne i dowolne ustalenia w tym zakresie, a tym samym przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, w tym w szczególności: bezpodstawne przyjęcie, że strona stosowała do skarmiania loch odpady gastronomiczne; nieuzasadniony brak przeprowadzenia oceny wpływu na ludzi produktów pochodzenia zwierzęcego, pozyskiwanych w gospodarstwie; pominięcie przy ocenie stanu faktycznego sprawy aktualnych badań naukowych i płynących z nich wniosków, w szczególności w zakresie dopuszczalność stosowania w żywieniu świń skwarek, jak również ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, pomimo że brak naukowych dowodów na wrażliwość świń na TSE (przenośne gąbczaste encefalopatie przeżuwaczy); pominięcie okoliczności, że skwarki zostały pozyskane w przedsiębiorstwie sektora spożywczego zatwierdzonego do wprowadzania swoich produktów do obrotu, jako żywności pochodzenia zwierzęcego i znajdującego się pod nadzorem Inspekcji Weterynaryjnej, gdzie takie same skwarki - zgodnie z decyzją handlową producenta, mogą być wprowadzane do obrotu, także do spożycia przez ludzi, jako żywność nie powodująca zagrożenia dla zdrowia konsumentów.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że w systemie prawa istnieje norma art. 14 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009r. określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nie przeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylającego rozporządzenie (WE) 74/2002 (rozporządzenie o produktach ubocznych pochodzenia zwierzęcego), zgodnie z którą materiał kategorii 3 może być przetwarzany (z wyjątkiem przypadku, w którym materiał kategorii 3 uległ zmianie w wyniku rozkładu lub zepsucia, tak, że produkt ten stanowi niedopuszczalne zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt) i stosowany w szczególności do produkcji paszy do skarmiania zwierząt gospodarskich innych niż zwierzęta futerkowe, a więc również i świń. Jednocześnie zgodnie z art. 10 lit. e) ww. rozporządzenia do materiałów kategorii 3 należy zaliczyć, w szczególności produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego powstałe podczas wytwarzania produktów przeznaczonych do spożycia przez ludzi, w tym odtłuszczone kości, skwarki i osad z centryfug lub separatorów otrzymany w procesie przetwarzania mleka. Według skarżącego w swoich dotychczasowych rozstrzygnięciach oraz pismach organy administracji weterynaryjnej obu instancji nie ustosunkowały się do treści i zakresu zastosowania ww. norm w przedmiotowej sprawie, nie dostrzegając ich istnienia. Gdyby ww. regulacje zostały przez organy I instancji uwzględnione, to ustalenia, a tym samym rozstrzygnięcia winny zapaść z ich uwzględnieniem. Są to regulacje o tyle istotne, że wynika z nich możliwość stosowania w żywieniu zwierząt gospodarskich materiału kategorii 3. Ponadto w ocenie skarżącego niedopuszczalne i nieprawdziwe jest stanowisko organów administracji weterynaryjnej, jakoby nie miały one kompetencji do oceny jaki jest wpływ na ludzi produktów pochodzenia zwierzęcego, pochodzących od zwierząt, które spożyły paszę zawierającą substancję niedozwoloną, ponieważ postępowanie w sprawie ogranicza się zgodnie z wolą ustawodawcy do stwierdzenia czy pasza, którą karmione było zwierzę, spełnia wymogi określone dla pasz czy też nie.

Ponadto według strony skarżącej organ II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji pomija fakt, że decyzja organu I instancji została oparta o co najmniej dwie odrębne podstawy prawa materialnego do załatwienia sprawy w formie decyzji administracyjnej, to jest w szczególności o art. 8 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, a także o art. 54 rozporządzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt pomimo, iż normy te powinny stanowić podstawę do odrębnych rozstrzygnięć administracyjnych organu administracji weterynaryjnej, dla odrębnych spraw indywidualnych.

Ponadto skarżący wskazał, że kwestia zastosowania przez skarżącego w skarmianiu świń skwarek poprzedzona została konsultacjami z profesorami z Państwowego Instytutu Weterynaryjnego Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach, którzy potwierdzali dopuszczalność stosowania skwarki w żywieniu świń, a skwarki zostały pozyskana w przedsiębiorstwie sektora spożywczego zatwierdzonego do wprowadzania swoich produktów do obrotu, jako żywność pochodzenia zwierzęcego i znajdującego się pod nadzorem Inspekcji Weterynaryjnej. Podał, iż takie same skwarki, zgodnie z decyzją handlową producenta, mogą być wprowadzane do obrotu, także do spożycia przez ludzi, jako żywność nie powodująca zagrożenia dla zdrowia konsumentów, a ponadto brak jest naukowych dowodów wskazujących, że świnie są wrażliwe na TSE (przenośne gąbczaste encefalopatie przeżuwaczy).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu i nie zgadzając się z zarzutami sformułowanymi w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną.

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Przy czym podkreślić należy, iż Sąd dokonywał oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym na dzień jej wydania.

Zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 22 lipca 2006r. o paszach (Dz.U. Nr 144 poz. 1045 ze zm.) powiatowy lekarz weterynarii wydaje decyzje administracyjne i wykonuje inne czynności związane z urzędową kontrolą pasz i innymi zadaniami określonymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 882/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt (Dz.U. WE z 2004r. Nr L 165 s. 1) oraz w przepisach wydanych w trybie tego rozporządzenia, w tym stosowaniem środków, o których mowa w art. 54 tego rozporządzenia. Przy czym na mocy ust. 4 tego artykułu minister właściwy do spraw rolnictwa został upoważniony do określenia, w drodze rozporządzenia, spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych przez powiatowego lekarza weterynarii ze wskazaniem, jakie decyzje są wydawane z urzędu, a jakie na wniosek, w tym treść tych wniosków, z uwzględnieniem realizacji celów określonych w prawie żywnościowym oraz zapewnieniem jednolitego sposobu przeprowadzania urzędowych kontroli pasz. W związku z tym na podstawie § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie określenia spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych przez powiatowego lekarza weterynarii (Dz.U. z 2007r. Nr 2 poz. 20 ze zm.) powiatowy lekarz weterynarii został upoważniony do wydawania decyzji administracyjnych w sprawie zastosowania środków, o których mowa w art. 54 ust. 2 lit. a-d oraz f-g powołanego rozporządzenia nr 882/2004. Do tych środków należy m.in. nałożenie procedur sanitarnych lub podjęcie wszelkich innych działań uważanych za niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa paszy lub żywności lub zgodności z prawem paszowym i żywnościowym, zasadami dotyczącymi zdrowia zwierząt lub dobrostanem zwierząt (art. 54 ust. 2 lit. a) oraz ograniczenie lub zakaz wprowadzania do obrotu, przywozu lub wywozu paszy, żywności lub zwierząt (art. 54 ust. 2 lit. b). Zatem w oparciu o powołane wyżej przepisy powiatowy lekarz weterynarii był uprawniony do wydania zaskarżonej decyzji zawierającej stosowne nakazy i zakazy. W związku z tym nie jest zasadny zarzut zawarty w skardze, iż decyzja została wydana w oparciu o dwie odrębne podstawy prawne. Wyjaśnić bowiem należy, iż Rzeczpospolita Polska z momentem przystąpienia do Unii Europejskiej przyjęła na siebie określone obowiązki, w tym między innymi obowiązek stosowania prawa unijnego. Zastosowane w niniejszej sprawie przepisy unijne i przepisy prawa polskiego wzajemnie się uzupełniają i nie można podzielić zarzutu ich dwoistości. Na marginesie należy wskazać, iż skarżący zarzucił zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu prawa unijnego oraz art. 8 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. Tymczasem w niniejszej sprawie w ogóle nie stosowano powołanej ustawy, gdyż przedmiotem zaskarżonej decyzji są nakazy i zakazy dotyczące pasz, wydane m.in. w oparciu o ustawę o paszach, a nie ustawę wskazywaną w skardze.

Powodem wydania zaskarżonej decyzji była okoliczność, iż skarżący używał do karmienia zwierząt gospodarskich przetworzonego białka zwierzęcego, zawartego w skwarkach. Wskazać należy, iż regulacje dotyczące pasz stosowanych w karmieniu zwierząt zawarte są w powołanej wyżej ustawie o paszach, a także w przepisach unijnych, do których ustawa ta w wielu kwestiach odsyła. Zakaz karmienia zwierząt gospodarskich przetworzonym białkiem zwierzęcym wynika bezpośrednio z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 ustanawiającego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych pasażowalnych gąbczastych encefalopatii (Dz.Urz. WE z 2001r. Nr L 147 s. 1 ze zm.). Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z tym przepisem zakaz ustanowiony w ust. 1 (zakaz karmienia przeżuwaczy białkami pochodzenia zwierzęcego) rozszerza się na zwierzęta inne niż przeżuwacze oraz ogranicza się w zakresie karmienia tych zwierząt produktami pochodzenia zwierzęcego, zgodnie z załącznikiem IV. W załączniku tym w pkt I lit a ppkt (i) wskazano, iż zakaz przewidziany w art. 7 ust. 1 rozporządzenia jest rozszerzony na karmienie zwierząt gospodarskich, z wyjątkiem karmienia mięsożernych zwierząt futerkowych przetworzonym białkiem zwierzęcym. Przy czym z Załącznika I pkt 1 tego rozporządzenia wynika, iż "zwierzę gospodarskie" (w angielskiej wersji aktu określone jako "farmed animal", a w polskiej wersji tłumaczone też jako zwierzę hodowlane) zdefiniowano jako każde zwierzę trzymane, tuczone lub hodowane przez człowieka, wykorzystywane do produkcji żywności (obejmującej mięso, mleko i jaja), wełny, futer, piór, skór lub innego produktu pochodzenia zwierzęcego (definicja przyjęta z art. 2 ust. 1 lit. f) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1774/2002 z dnia 3 października 2002r. ustanawiającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz.Urz. WE z 2002r. Nr L 273 s.1). Natomiast definicję "przetworzonego białka zwierzęcego" przyjęto z Załącznika I do powołanego rozporządzenia Nr 1774/2002. Zatem "przetworzone białko zwierzęce" oznacza białko zwierzęce otrzymane całkowicie z surowca kategorii 3, poddane obróbce zgodnie z rozdziałem II załącznika VII w celu uczynienia go zdatnym do bezpośredniego użycia jako surowiec paszowy lub jakiegokolwiek innego wykorzystania w pokarmach zwierzęcych, włączając karmę dla zwierząt domowych, bądź do wykorzystania w nawozach organicznych lub dodatkach do wzbogacania gleb; jednakże nie obejmuje ono produktów z krwi, mleka, przetworów mlecznych, siary, żelatyny, hydrolizatów białkowych ani fosforanu dwuwapniowego, jaj i produktów z jaj, fosforanu trójwapniowego i kolagenu. Z próbek paszy pobranych w trakcie kontroli w gospodarstwie skarżącego wynika, iż w paszy stosowanej w karmieniu zwierząt wykryto przetworzone białko zwierzęce, a z ustaleń organu wynika, iż jego źródłem były dodawane do paszy skwarki. Okoliczności te w ocenie Sądu są wystarczające do wydania zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do argumentu skarżącego, iż w świetle przepisów unijnych skwarki są dopuszczone do skarmiania zwierząt gospodarskich wyjaśnić należy, iż stanowisko to nie jest uzasadnione. Skarżący powołał się na przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009r. określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz.Urz. UE z 2009r. Nr 300 s.1). Wyjaśnić zatem należy, iż art. 14 pkt d) powołanego rozporządzenia dopuszczający możliwość skarmiania zwierząt gospodarskich materiałem kategorii 3 (do którego zalicza się skwarki) pod określonymi w tym przepisie warunkami, nie narusza zakazu skarmiania zwierząt gospodarskich przetworzonym białkiem zwierzęcym ustanowionego w powołanym wyżej rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 999/2001. Jak wskazano wyżej - z definicji przetworzonego białka zwierzęcego przyjętego dla potrzeb rozporządzenia nr 999/2001 wynika, iż chodzi właśnie o białko zwierzęce wytworzone z materiału kategorii 3. Należy ponadto wskazać, iż z pkt 31 preambuły do rozporządzenia nr 1069/2009 wyraźnie wynika, iż w związku z wysokim zagrożeniem dla zdrowia ludzi należy w szczególności zakazać stosowania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego wiążących się z ryzykiem pasażowalnej encefalopatii gąbczastej (TSE) w paszach. Ograniczenie związane z produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego wiążącymi się z ryzykiem TSE nie powinno naruszać przepisów prawa paszowego określonych w rozporządzeniu (WE) nr 999/2001. Ponadto w samej treści rozporządzenia nr 1069/2009 w art. 11 ust. 1 lit. a) określony został zakaz stosowania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i produktów pochodnych w przypadku skarmiania zwierząt lądowych danego gatunku, innych niż zwierzęta futerkowe przetworzonym białkiem zwierzęcym, pochodzącym z całych zwierząt lub z części zwierząt tego samego gatunku. Zatem jak słusznie podnosi organ sama okoliczność, iż generalnie skwarki są dopuszczone jako materiał paszowy nie oznacza, iż jest on dopuszczony do skarmiania zwierząt gospodarskich w nieograniczonym zakresie. Należy zresztą wskazać, iż z preambuły powołanego rozporządzenia nr 1069/2009 wynika, iż ustawodawca unijny dostrzega, iż produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczone do spożycia przez ludzi, stanowią potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt (1), lecz usuwanie wszystkich produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nie jest wykonalne, ponieważ wiązałoby się z wysokimi kosztami i stwarzałoby zagrożenie dla środowiska (3). W związku tym produkty te dopuszczono do stosowania, ale w bardzo ograniczonym zakresie. Nie można wywodzić zatem dopuszczalności stosowania skwarek do skarmiania zwierząt jedynie z konkretnych przepisów powołanego rozporządzenia, nie biorąc pod uwagę zarówno innych zapisów tego rozporządzenia, jak i innych przepisów unijnych.

Należy przy tym wyjaśnić, że przywołany przez skarżącego fakt konsultacji z profesorami Państwowego Instytutu Weterynaryjnego - Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach kwestii dopuszczalności stosowania skwarek w żywieniu świń nie może odnieść żadnego skutku. Tylko organy prowadzące postępowanie są uprawnione do oceny, czy działania skarżącego w tym zakresie są zgodne z prawem. Ocena stanu prawnego nie może być zaś przedmiotem opinii żadnego biegłego. Także fakt, iż skwarki zostały zakupione w przedsiębiorstwie sektora spożywczego, zatwierdzonego do wprowadzania swoich produktów do obrotu jako żywność pochodzenia zwierzęcego nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Jak wskazano wyżej wprowadzanie skwarek do obrotu nie jest zabronione (nie mogą one jedynie służyć jako pasza dla zwierząt gospodarskich). Z tego zresztą względu organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej dalszego postępowania ze skwarkami, uznając iż nie ma podstaw do ograniczenia dysponowania nimi przez skarżącego z uwagi na ich pochodzenie z udokumentowanego źródła. Natomiast okoliczność, iż także same skwarki – jak twierdzi skarżący - mogą być wprowadzane do obrotu jako przeznaczone do spożycia przez ludzi także nie ma znaczenia, gdyż z wyżej podanych względów nie mogą być one wprowadzane do paszy. Na marginesie należy jednak wskazać, iż z pisma producenta skwarek (k. 52 akt administracyjnych) nie wynika, iż są one wprowadzane do obrotu z przeznaczeniem do konsumpcji. "[...]".

Wyjaśnić także należy, iż przedstawiony przez skarżącego na rozprawie przed tut. Sądem certyfikat dotyczący suszonej hemoglobiny, co ma potwierdzać w jego ocenie okoliczność, iż białko zwierzęce jest dopuszczone do skarmiania zwierząt, jest dokumentem w ogóle pozostającym poza zakresem niniejszej sprawy. Sąd nie może zaś dokonywać oceny innych okoliczności, niż te które stanowiły podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Zupełnie poza zakresem tej sprawy pozostaje także fakt, iż - jak podaje skarżący - brak jest naukowych dowodów wskazujących iż świnie są wrażliwe na TSE, co ma potwierdzać także złożony na rozprawie protokół z przesłuchania prof. "[...]". Przepisy unijne mają charakter bezwzględnie obowiązujących, niezależnie od aktualnych wyników badań naukowych. Przy czym należy wskazać, iż instytucje unijne - dokonując kolejnych zmian rozporządzenia nr 999/2001 i modyfikując zakazy w akcie tym określone - powołują się na badaniach i analizy instytutów naukowych, prowadzone na poziomie unijnym (zapisy w preambułach rozporządzeń zmieniających). Natomiast bezpodstawny jest zarzut skarżącego, iż to organy orzekające w niniejszej sprawie winny dokonać oceny wpływu na ludzi produktów pochodzenia zwierzęcego, pochodzących od zwierząt, które spożyły paszę zawierającą substancję niedozwoloną. Skarżący powołuje się przy tym na art. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 178/2002 ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz.Urz. z 2002r. Nr L 31 s.1). Należy zatem wskazać, iż przepis ten stanowi, iż w celu osiągnięcia ogólnego celu, jakim jest wysoki poziom ochrony zdrowia i życia ludzkiego prawo żywnościowe powinno opierać się na analizie ryzyka, z wyjątkiem sytuacji, w której nie jest to właściwe ze względu na okoliczności lub charakter środka. Ocena ryzyka powinna opierać się na istniejących dowodach naukowych i być podejmowana w sposób niezależny, obiektywny i przejrzysty. Zarządzanie ryzykiem powinno uwzględniać wyniki oceny ryzyka, w szczególności opinie Urzędu, określonego w art. 22, inne czynniki właściwe dla rozważanej sprawy oraz zasadę ostrożności, gdy mają znaczenie warunki określone w art. 7 ust. 1, w celu osiągnięcia ogólnych celów prawa żywnościowego określonych w art. 5. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy przepis ten ma charakter normy skierowanej do ustawodawcy. Natomiast organ prowadzący postępowanie związane z urzędową kontrolą pasz w konkretnej sprawie ma jedynie ustalić, czy zachowane są wymogi "prawa paszowego", jak to określono w mowa w art. 54 ust. 2 lit. a powołanego wyżej rozporządzenia nr 882/2004, a w przypadku niezgodności podjąć stosowne środki, w tym m.in. polegające na wydaniu decyzji administracyjnej. Przepis ten nie nakłada na organ obowiązku przeprowadzenia analizy ryzyka.

Wobec powyższego zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.