Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 447/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Roman Wiatrowski Sędziowie Sędzia NSA Maria Skwierzyńska (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2010r. sprawy ze skargi "A" S.A. w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej "A" S.A. w P. kwotę [...] zł ([...]), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ R. Wiatrowski /-/ M. Skwierzyńska


UZASADNIENIE

Dnia [...]września 2007 r. Spółka Akcyjna "P" z siedzibą w P. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddziale Wojewódzkim w P. zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, wszczęte wobec tej Spółki na podstawie wystawionych w dniach [...] i [...] września 2007 r. tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...]. Jako podstawę zarzutów pełnomocnik "P." powołał przepisy art. 32 § 1, art. 33 pkt 1, 7, 10, art. 35 § 1, art. 45 § 1, art. 58 § 2, art. 59 § 1 pkt 1, 2 i 10, art. 64e § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.).

Postanowieniem z dnia [...] października 2007 r. Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. uznał wniesione zarzuty za bezzasadne.

W dniu 19 września 2007 r. w.w. Spółka skierowała pismo do Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., w którym domagała się uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych poprzez zajęcie rachunków bankowych oraz umorzenie kosztów egzekucyjnych. Po rozpoznaniu tego pisma organ ten w dniu [...]października 2007 r. wydał postanowienie, w którym odmówił uchylenia czynności egzekucyjnych – zajęcia rachunku bankowego dłużnika dokonanego na podstawie tytułów wykonawczych Nr [...] i [...] w "Deutsche Bank PBC" S.A. w Warszawie.

Postanowienie to zostało w dniu [...] października 2007 r. zaskarżone zażaleniem do Dyrektora Izby Skarbowej, który w dniu [...] grudnia 2007 r. orzekł o utrzymaniu w mocy wskazanego rozstrzygnięcia. W rubrum tegoż postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że w toku instancji zostało rozpatrzone zażalenie z dnia 11 października 2007 r. w przedmiocie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnych związanych z zajęciem rachunku bankowego zobowiązanego (dłużnika) w "Deutsche Banku PBC" S.A. w Warszawie, dokonanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie łącznej należności głównej [...] zł plus należne odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne.

Na powyższe postanowienie "P" S.A. z siedzibą w P. nie wniosła skargi do sądu administracyjnego.

Przedmiotem zaskarżenia do tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stało się natomiast postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]grudnia 2007 r.. W orzeczeniu tym organ ten zaznaczył, że utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, po rozpoznaniu zażalenia "P" S.A. na postanowienie Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia [...]października 2007 r. w przedmiocie odmowy uznania zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie łącznej należności głównej [...] zł plus należne odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne.

W skardze na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła organowi podatkowemu naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zbiegu z przepisami art. 33 pkt. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: u.p.e.a.), art. 33 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 92 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze (dalej PUiN), art. 33 pkt 1 w związku z art. 117 PUiN, art. 33 pkt 7 w związku z art. 15 § 1 u.p.e.a. oraz art. 33 pkt 10 w związku z art. 27 § 3 u.p.e.a., a także art. 59 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a., które miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia w sprawie oraz domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości.

Wyrokiem z dnia 10 września 2008 r. (sygn. akt I SA/Po 202/08) tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. Sąd stwierdził, że w aktach egzekucyjnych brak jest zażalenia na postanowienie Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia [...]października 2007 r. W ocenie Sądu, wprawdzie w aktach znajduje się pismo "P" S. A. w P. z dnia 28 listopada 2007 r. o dacie jego wpływu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki – w dniu 11 grudnia 2007 r. i do Izby Skarbowej – w dniu 29 listopada 2007 r., to jednak pismo to nie jest zażaleniem skoro pełnomocnik "P." wyraźnie w nim podkreślił, że jest ono uzupełnieniem zażalenia z dnia 25 października 2007 r. Natomiast w nadesłanych Sądowi aktach administracyjnych brak zażalenia z dnia 25 października 2007 r. na postanowienie o nr. [...], a ponadto brak było tego zażalenia w czasie wydania postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z [...]grudnia 2007 r. o czym świadczy również fakt, iż w rubrum postanowienia z dnia [...]grudnia 2007 r. nie podano daty rozpoznanego zażalenia.

W tych okolicznościach Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...]grudnia 2007 r. nie mogło się ostać, ponieważ dotknięte jest wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Wydane ono zostało nadto z naruszeniem art. 141 § 1 i § 2 k.p.a., bowiem postępowanie odwoławcze może być wszczęte tylko wtedy, kiedy uprawniony podmiot wniesie odwołanie, a prawo zażalenia na postanowienie przysługuje tylko w razie, gdy tak stanowi k.p.a. Sąd stwierdził również, że utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji w trybie odwoławczym bez uprzedniego wniesienia zażalenia przez stronę postępowania, w konkretnej sprawie zobowiązanego – dłużnika, stanowi rażące naruszenie nie tylko art. 141 § 1 i 2 k.p.a., art. 134 k.p.a., art. 138 k.p.a., ale i zasady dwuinstancyjności - art. 15 k.p.a.

W skardze kasacyjnej na ten wyrok Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jego uchylenie w całości, stawiając mu zarzut naruszenia przepisów art. 141 § 4 i art. 135 oraz art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 19 maja 2010 r. (sygn. akt II FSK 37/09) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok wydany przez Sąd pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny. Sąd kasacyjny zgodził się z autorem skargi kasacyjnej, że uzasadnienie zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku nie spełnia wymagań stawianych przepisem art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a to głównie poprzez brak pełnego wyjaśnienia podstaw prawnych wydanego rozstrzygnięcia. O ile Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, co wynika z przepisów art. 141 § 1 i 2 k.p.a. i jaki jest związek tych regulacji z przyjętym przez ten Sąd za podstawę orzekania stanem faktycznym sprawy, o tyle tego wyjaśnienia brakuje w odniesieniu do wymienionych "jednym tchem" przepisów art. 15, art. 134, art. 138 k.p.a., które - zdaniem tego Sądu - również zostały w tej sprawie rażąco naruszone.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku całkowicie pomija także stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, którego pełnomocnik na rozprawie z dnia 10 września 2008 r. wyjaśniła przed tym Sądem, iż: "(...) zażalenie strony znajduje się w aktach podręcznych, a do akt administracyjnych mylnie zostało załączone zażalenie nie dotyczące rozpoznawanej sprawy". Nadto Sąd drugiej instancji zauważył, że również Spółka "P", wnosząc do WSA w Poznaniu skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...]grudni 2007 r., nie kwestionowała prawidłowości wszczęcia postępowania zażaleniowego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji pochopnie ocenił, iż w niniejszej sprawie organ odwoławczy wszczął postępowanie zażaleniowe z urzędu. O tym, czy postępowanie jest wszczęte z urzędu, czy też wskutek wniesionego podania (tu: zażalenia), decydują rzeczywiste okoliczności sprawy, a nie ewentualne braki nadesłanych Sądowi akt administracyjnych.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i procesowe. Ponadto przy ponownym rozpoznaniu sprawy kontrola legalności decyzji może obejmować jedynie te kwestie, które były przedmiotem badania przez Sąd drugiej instancji.

Powyższa regulacja nie zmienia jednak leżącego u podstaw sądownictwa administracyjnego założenia, wyrażonego w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 54, poz. 535, ze zm., w skrócie: P.p.s.a.), iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności jej działania z prawem powszechnie obowiązującym, stosując środki określone w ustawie. Sąd administracyjny nie jest więc kolejną instancją merytoryczną rozstrzygającą w sprawie administracyjnej, lecz posiada wyłącznie uprawnienia kasacyjne.

Biorąc pod uwagę powyższe założenia oraz przyjmując za podstawę faktyczną ustalenia poczynione na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 zd. I P.p.s.a.), w wyniku powtórnego rozpoznania niniejszej sprawy Sąd zważył, iż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. naruszają prawo, to jest art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., w skrócie: u.p.e.a.) i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm., w skrócie: rozporządzenie).

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd przyjął za właściwe dokonanie w pierwszej kolejności ustaleń prawnych, co pozwoliło następnie na prawidłową ocenę zaistniałych okoliczności faktycznych. W tej perspektywie należy podkreślić, iż egzekucja administracyjna może być wszczęta jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania tego obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wówczas wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Natomiast zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli należność nie zostanie zapłacona w terminie określonym w decyzji lub wynikającym z przepisu prawa, wierzyciel – co do zasady - wysyła do zobowiązanego upomnienie, z zagrożeniem wszczęcia egzekucji po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia upomnienia.

Celem instytucji upomnienia "przedegzekucyjnego", uregulowanej w art. 15 u.p.e.a., jest skłonienie zobowiązanego do dobrowolnego wykonania określonego obowiązku i tym samym niedoprowadzenie do wszczęcia egzekucji. W tym kontekście samo zagrożenie egzekucją, stanowiące istotę treści upomnienia, ma doprowadzić zobowiązanego do wykonania obowiązku (por. analogicznie: Z. Leoński [w:] R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2008, s. 65). Upomnienie przypomina przy tym nie o obowiązku, który znany jest zobowiązanemu co najmniej z podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego, to jest na przykład z decyzji podatkowej lub dokumentów wymienionych w art. 3a u.p.e.a., ale o powinności jego wykonania, które - również w interesie strony - może być dobrowolne, ale zagrożone jest realizacją w drodze egzekucji administracyjnej (zob.: wyrok NSA z 8 lipca 2009 r., II FSK 315/08, LexPolonica nr 2062419; wyrok WSA w Poznaniu z 6 maja 2010 r., I SA/Po 1022/09, CBOSA).

Należy dodać, że zgodnie z § 2 i § 3 ust. 1 rozporządzenia, wierzyciel jest zobowiązany do systematycznej kontroli terminowości zapłaty należności pieniężnych - jeżeli należność nie zostanie zapłacona w terminie określonym w decyzji lub wynikającym z przepisu prawa, na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, wysyła zobowiązanemu upomnienie. Ustawa i rozporządzenie wprost, jednoznacznie i dosłownie stanowią o pisemnym upomnieniu zawierającym wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, artykułując przy tym w sposób wyraźny sytuacje, w których przesłanie owego upomnienia nie jest wymagane (por.: § 13 rozporządzenia).

W niniejszej sprawie wymogi powyższych przepisów nie zostały spełnione, bowiem w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, który wskazywałby na to, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte z zachowaniem zasady zagrożenia - w myśl powyższych przepisów. W uzasadnieniu postanowienia organ drugiej instancji ograniczył się wyłącznie do podania, że upomnienia zostały doręczone skarżącej Spółce, bez wskazania, na jakiej podstawie doszedł do takiego wniosku. Ponadto, pomimo postawienia przez stronę skarżącą zarzutu w tym zakresie w toku postępowania przed tutejszym Sądem, organ odwoławczy nie uzupełnił akt egzekucyjnych o potwierdzenia odbioru upomnień, ewentualnie zaś nie wyjaśnił, dlaczego nie znajdują się one wśród materiałów sprawy.

W tej sytuacji Sąd zważył, że z akt administracyjnych nie wynikają okoliczności faktyczne, które mogłyby stanowić uzasadnienie stanowiska organu zaprezentowanego w powyższym zakresie. Brak jest bowiem zwrotnych poświadczeń odbioru upomnień, które uprawniałyby organ odwoławczy do uznania, że przed wszczęciem egzekucji wierzyciel skierował do skarżącej upomnienia zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 15 § 1 u.p.e.a. W konsekwencji Sąd doszedł do przekonania, iż postępowanie egzekucyjne poddane kontroli w rozpoznawanej sprawie prowadzone było z naruszeniem zasady zagrożenia, konstruowanej na podstawie wskazanego przepisu ustawy oraz wymienionych szczegółowych przepisów rozporządzenia wykonawczego.

W zaistniałym stanie rzeczy, wobec naruszenia przez organy przepisów postępowania, co miało decydujący wpływ na wynik niniejszej sprawy, należało orzec na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. oraz – w odniesieniu do postanowienia Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. – na podstawie art. 135 P.p.s.a., jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organy będą zobowiązane uwzględnić wyrażone przez Sąd oceny prawne w odniesieniu do zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych i na tej podstawie uczynić zadość rygorom wynikającym z przedstawionej wyżej zasady zagrożenia.

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawi wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) i § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

/-/ K. Wolna – Kubicka /-/ R. Wiatrowski /-/ M. Skwierzyńska