Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 238/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Jolanta Górska Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. L. i R. L. na decyzję Wojewody z dnia 14 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. L. i R. L. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 14 marca 2016 r. Zaskarżona decyzja uchylała decyzję Starosty z dnia 28 stycznia 2015 r. o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w C. oznaczoną jako działka nr [...] zajętą pod drogę publiczną i orzekła o odmowie ustalenia odszkodowania za wskazaną działkę.

Zaskarżone decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Orzeczeniem z dnia 26 sierpnia 1951 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wywłaszczyło z dniem 9 maja 1945 r. m. in. nieruchomość należącą do spadkobierców M. M. o powierzchni 600 m2 oznaczoną w księdze wieczystej tom 27 karta 672 parcela [...]. Jak wynika z klauzuli znajdującej się na przedmiotowym orzeczeniu decyzja niniejsza uprawomocniła się z dniem 4 października 1951 r.

Orzeczeniem z dnia 5 maja 1952 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej ustaliło "sumy odszkodowania za nieruchomość (...) spadkobiercom M. M. /Kw.27 k 672 parcela [...] o obszarze 600 m2 w kwocie 1064 zł 44 gr. Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, orzeczeniem z dnia 17 grudnia 1952 r., nr ew [...] utrzymała w mocy orzeczenie z dnia 5 maja 1952 r.

Aktem notarialnym z dnia 12 kwietnia 1990 r., Repertorium A nr [...], Z. M. i M. D., tj. osoby, które w dniu zawierania aktu notarialnego figurowały w księdze wieczystej nr [...] jako współwłaścicielki działki nr [...] o pow. 600 m2, sprzedały przedmiotową nieruchomość M. i R. L. Jak wynika z treści aktu notarialnego w dziale III wpisane jest ostrzeżenie celem zabezpieczenia wszczętego postępowania wywłaszczeniowego z nieruchomości C. karta [...], obecnie Kw. nr [...], na rzecz Skarbu Państwa.

Z dokumentu sporządzonego przez Geodetę Powiatowego Starostwa z dnia 21 września 2010 r. zatytułowanego "opis nieruchomości do orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26.07.1951 r. [...]" wynika, że działka nr [...] o pow. 600 m2 uległa przekształceniom geodezyjnym, w rezultacie których nastąpił ubytek jej powierzchni do 582 m2 oraz podział na działki nr: [...] o pow. 21m2, [...] o pow. 395 m2 (która jest przedmiotem niniejszego postępowania) i [...] o pow. 166 m2.

Pismem z dnia 20 maja 2003 r. M. i R. L. wystąpili do Starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za działkę przejętą przez gminę C. na drogę.

Decyzją z dnia 26 października 2007 r., nr [...], Wojewoda, działając na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.), stwierdził, że z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa, przeszła na własność gminy C. nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] o pow. 0,0395 ha, położona w C. przy [...], zajęta pod drogę gminną, będąca własnością M. i R. L. na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej. Przedmiotowe rozstrzygnięcie stało się ostateczne z dniem 27 lutego 2008 r., w związku z wydaniem w tym dniu decyzji Ministra Infrastruktury o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia Wojewody.

Na podstawie tej decyzji w dziale II księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy, V Wydział Ksiąg Wieczystych dla działki nr [...], w dniu 30 września 2009 r., wpisano jako właściciela Gminę.

Gmina w dniu 3 kwietnia 2014 r. wniosła do Sądu Rejonowego w C. pozew o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Wyrokiem z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt I C 529/14 (prawomocnym od dnia 14 listopada 2014 r. ) Sąd Rejonowy I Wydział Cywilny uzgodnił treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości poprzez wpisanie w dziale II (drugim) KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w miejsce dotychczasowego właściciela: Gminy, nowego właściciela: Skarb Państwa - Starostę. Na mocy tego wyroku w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej dla działki nr [...], wpisano w dniu 8 grudnia 2014 r. jako właściciela Starostę - organ reprezentujący Skarb Państwa.

Sprawa z wniosku skarżących o odszkodowanie była trzykrotnie rozpoznawana w administracyjnym toku instancji.

W ponowionym postępowaniu administracyjnym decyzją z dnia 28 stycznia 2015 r., nr [...] starosta orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania od Gminy na rzecz małżonków M. i R. L. za nieruchomość położoną w miejscowości C., oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0395 ha, wydzieloną z nieruchomości oznaczonej nr [...] (poprzednio działka nr [...]), zajętej pod drogę publiczną. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że brak było podstaw do ustalenia odszkodowania w trybie w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.), ponieważ na dzień 31 grudnia 1998 r. właścicielem przedmiotowej nieruchomości był Skarb Państwa, co wprost wynika z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 sierpnia 1951 r., nr [...].

Odwołanie od tej decyzji złożył R. L., działający w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik M. L., twierdząc, że wywłaszczenie działki nr [...], na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 sierpnia 1951 r., nr [...], nie miało miejsca.

Do Wojewody wpłynęło również pismo R. L., reprezentowanego przez H. M., z dnia 13 lutego 2015 r., zatytułowane "odwołanie" w którym wniesiono o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 28 stycznia 2015 r.

Rozpoznając odwołania Wojewoda decyzją z dnia 14 marca 2016 r., nr [...], uchylił decyzję Starosty z dnia 28 stycznia 2015 r. i orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz M. L. i R. L. za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 395 m2, położoną w miejscowości C., dla której Sąd Rejonowy, V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...].

W uzasadnieniu wojewoda wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie do chwili odnalezienia przez starostę orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 sierpnia 1951 r., nr [...], pozostawało niepodważalnym, że działka nr [...] o pow. 395 m2, położona w miejscowości C., została zajęta pod drogę gminną. Potwierdzała ten stan ostateczna, deklaratoryjna decyzja Wojewody z dnia 26 października 2007 r., nr [...]. Z treści przedmiotowego rozstrzygnięcia wynikało, że na dzień 31 grudnia 1998 r. współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli M. i R. L. - na prawach wspólności ustawowej, którzy, jako osoby uprawnione, pismem z dnia 20 maja 2003 r. - a zatem z zachowaniem terminu ustawowego - złożyli wniosek o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

Wojewoda ustalił jednak, że stan faktyczny sprawy uległ zmianie wobec ustalenia przez organ pierwszej instancji, że orzeczeniem z dnia 26 sierpnia 1951 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wywłaszczyło z dniem 9 maja 1945 r., m.in. nieruchomość należącą do spadkobierców M. M. o powierzchni 600 m2 oznaczonej w księdze wieczystej tom 27 karta 672 parcela [...] (z której podziału powstała działka nr [...]). Jak wynika z klauzuli znajdującej się na przedmiotowym orzeczeniu, decyzja ta uprawomocniła się z dniem 4 października 1951 r. Zatem orzeczenie to jest prawomocne i objęte ochroną trwałości decyzji ostatecznej wynikającą z art. 16 k.p.a.

Wojewoda podkreślił, że kwestia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu pozostaje poza zakresem niniejszego postępowania, którego przedmiotem jest jedynie ustalenie, czy w trybie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną za działkę nr [...] należy się odszkodowanie. Organ ustalił, że mimo złożenia przez R. L. w dniu 10 października 2012 r. do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia 26 sierpnia 1951 r., nr [...], ostateczne rozstrzygnięcie w tej sprawie do chwili obecnej nie zapadło. Zatem organ odwoławczy, którego obowiązkiem jest orzekać na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydawania decyzji, musi uwzględnić fakt, że wskazanym orzeczeniem nastąpiło wywłaszczenie działki nr [...] (z której podziału powstała działka nr [...]) na rzecz Skarbu Państwa.

Analizując historię wpisów dokonywanych w dziale II księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy, V Wydział Ksiąg Wieczystych dla działki nr [...], dotyczących podmiotów, którym przysługiwało prawo własności przedmiotowej nieruchomości wojewoda stwierdził, że w dniu zawarcia przez M. L. i R. L. umowy sprzedaży z dnia 12 kwietnia 1990 r. istniała wzmianka, która wyłączała rękojmię wiary ksiąg wieczystych odnośnie przysługującego Z. M. i M. D. prawa własności działki nr [...].

Podkreślił organ, że wydanie przez Wojewodę w dniu 26 października 2007 r. decyzji stwierdzającej, iż z dniem 1 stycznia 1999 r., z mocy prawa, przeszła na własność Gminy nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] zajęta pod drogę gminną, będąca własnością M. i R. L. na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, nie spowodowało skutku w postaci przejścia przedmiotowej działki na własność Gminy C. Skutek taki następuje z mocy prawa, a decyzja organu wydawana w trybie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ma jedynie charakter deklaratoryjny. Nie tworzy żadnego nowego stanu prawnego, a potwierdza jedynie w sposób wiążący stan wynikający z obowiązującej normy prawnej. W niniejszej sprawie skutek taki nie nastąpił, bowiem działka nr [...] nie mogła przejść z mocy prawa na własność Gminy, gdyż od dnia 9 maja 1945 r. (data wynikająca z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 sierpnia 1951 r., nr [...]) była własnością Skarbu Państwa. Gmina C. zwróciła się do właściwego organu z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji wojewody.

Ze względu na charakter deklaratoryjny wpisu nie ma znaczenia, że organy wydające decyzje w niniejszej sprawie przez długi czas nie wiedziały, że właścicielem działki nr [...] nie jest ani Gmina, ani M. i R. L., bowiem skutek wywołany prawomocnym orzeczeniem o wywłaszczeniu i tak zaistniał. Gmina C. złożyła do Sądu Rejonowego w C. pozew o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, powołując się na orzeczenie o wywłaszczeniu działki nr [...]. Uzgodnienie treści księgi wieczystej prawomocnym wyrokiem doprowadziło do ujawnienia w księdze wieczystej jako właściciela Skarbu Państwa — Starosty i stan ten obowiązywał w dacie orzekania przez Wojewodę.

Zarzuty procesowe sformułowane w odwołaniach wojewoda uznał za nietrafne.

Wyjaśnił jednak organ, że sentencja rozstrzygnięcia wymaga doprecyzowania, bowiem sformułowanie "odmówić ustalenia odszkodowania od Gminy" może sugerować, że M. i R. L. mogą ubiegać się o ekwiwalent pieniężny od jakiegoś innego podmiotu. Tymczasem odszkodowanie za wywłaszczenie na mocy decyzji wywłaszczeniowej z dnia 26 sierpnia 1951 r. zostało już ustalone na rzecz "spadkobierców M. M. " w orzeczeniu z dnia 5 maja 1952 r., utrzymanym w mocy orzeczeniem z dnia 17 grudnia 1952 r., a zatem w obecnym stanie faktycznym nie ma podstaw do jego ponownego ustalania i wypłacania.

Ponadto zbędnym jest powoływanie się na przekształcenia geodezyjne działki nr [...] o pow. 395 m2, mające miejsce w przeszłości, skoro ta konkretna nieruchomość jest aktualnie ujawniona w księdze wieczystej nr [...]. Również sformułowanie "zajętej pod drogę publiczną" może sugerować, że w stosunku do tej działki nastąpił skutek z art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, co nie miało miejsca. Potwierdził to również Sąd Rejonowy I Wydział Cywilny, który po uzgodnieniu treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jednoznacznie stwierdził, że w księdze wieczystej nr [...] jako właściciel wpisany powinien być Skarb Państwa - Starosta, a nie Gmina.

Wojewoda uznał, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do ustalenia odszkodowania za działkę nr [...], co powoduje, że wydana przez starostę decyzja z dnia 28 stycznia 2015 r. jest - co do meritum - prawidłowa, a wymagała jedynie doprecyzowania gdyż sformułowania w niej zawarte były niejednoznaczne i mogły wprowadzać w błąd, wobec czego wydano rozstrzygnięcie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucili wydanie decyzji przez Wojewodę oraz Starostę z rażącym naruszeniem prawa i uzasadnionego interesu faktycznego i prawnego. Skarżący domagają się uchylenia decyzji obu instancji wydanych w niniejszej sprawie.

Z uzasadnienia skargi wynika, że według skarżących organy w sposób nieprawidłowy oparły rozstrzygnięcie sprawy na orzeczeniu wywłaszczającym z dnia 26 lipca 1951 r., podczas gdy orzeczenie to nie zostało doręczone organom, ale zdeponowano je na okres 60 lat w Archiwum Państwowym. Skarżący wskazali na wady powołanego orzeczenia, które prowadzą do jego nieważności i powinny były przesądzić o jego nieuwzględnianiu w toku rozpoznawania sprawy odszkodowania. Przeciwko ustaleniu, że właścicielem działki nr [...] była gmina bądź Starostwo przemawia to, że do 1990 r. podmioty te płaciły czynsz dzierżawny za korzystanie ze wskazanej działki właścicielom. Skarżący wskazali, że wbrew twierdzeniom organów nigdy nie doszło do wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Skarżący zarzucili również, że wojewoda nie uwzględnił wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2359/13.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wojewoda uznał za chybiony m.in. zarzut pominięcia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2359/13, ponieważ wyrok ten jest nieprawomocny, został zaskarżony do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podkreślono, że ewentualna prawomocność powołanego orzeczenia spowoduje jedynie taki skutek, że Minister Infrastruktury i Budownictwa będzie zobowiązany rozpatrzeć wniosek o stwierdzenie nieważności prawomocnego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 sierpnia 1951 r., nr [...], co jednak nie ma żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy.

Na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2016 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że w sądzie cywilnym toczy się sprawa o stwierdzenie zasiedzenia przedmiotowej działki, która obecnie jest na etapie geodezyjnego wytyczania działki. Nadto, podtrzymał stanowisko, że sprawa nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1951 r. jest zagadnieniem wstępnym, które powinny wziąć pod rozwagę organy administracji i zawiesić sprawę administracyjną. Wniesiono również o zawieszenie postępowania sądowo-administracyjnego, z uwagi na toczące się postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 sierpnia 1951 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dniu wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W rozpoznawanej sprawie skarga okazała się bezzasadna.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonych decyzji należy wskazać, że organy administracji w takim zakresie, który był niezbędny dla możliwości legalnego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, zgromadziły pełny materiał dowodowy i ustaliły stan faktyczny sprawy aktualny na dzień zaskarżonego rozstrzygnięcia, w następstwie jego wszechstronnej oceny. Tym samym należycie wywiązały się z obowiązków nałożonych przepisami procesowymi rządzącymi gromadzeniem i oceną materiału dowodowego, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.

Przedmiotem kontroli legalności uczyniono w niniejszej sprawie merytoryczno – reformatoryjną decyzję Wojewody, uchylającą decyzję Starosty z dnia 28 stycznia 2015 r. i orzekającą jednocześnie o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz skarżących za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] położona w miejscowości C.

Zaskarżona decyzja wydana została w trybie i na zasadach określonych w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Przepis art. 73 ust. 1 ustawy stanowi, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Właśnie takie roszczenie o odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną zostało zgłoszone przez skarżących do Starosty w 2003 r. i rozpatrzone odmownie przez obie instancje administracyjne. Sądowa kontrola powyższych decyzji dokonana w świetle przepisów art. 73 ust. 1 ustawy potwierdziła ich zgodność z prawem.

Z treści przepisu art. 73 ustawy wynika wprost, że muszą być spełnione łącznie trzy przesłanki dające podstawy do stwierdzenia w drodze deklaratoryjnej decyzji wojewody przejścia własności nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i otwierające drogę do uzyskania odszkodowania. Zgodnie z nimi dana nieruchomość powinna w dniu 31 grudnia 1998 r.:

1. być zajęta pod drogę publiczną,

2. pozostawać we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego,

3. stanowić własność innych podmiotów niż Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego.

Brak którejkolwiek z wymienionych przesłanek powoduje niemożność zastosowania trybu wynikającego z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Oznacza to, że odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną przysługuje wyłącznie właścicielowi nieruchomości, który utracił prawo własności w dniu 1 stycznia 1999 r. i który zgodnie z przepisem art. 73 ust. 4 ustawy w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. złożył wniosek o ustalenie odszkodowania. Odszkodowanie bowiem jest rekompensatą za odebrane na rzecz Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego prawa własności.

Jednakże z ujawnionego i prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że poprzednicy prawni skarżących już w 1951 r. (ze skutkiem od 1945 r.) zostali wywłaszczeni z działki obejmującej obecną działkę nr [...] na rzecz Skarbu Państwa, za odszkodowaniem przyznanym orzeczeniem z 1952 r. Dowodów z dokumentów potwierdzających te okoliczności skarżący nie zdołali skutecznie podważyć, formułując wyłącznie nieudowodnione niczym tezy o niewejściu orzeczenia wywłaszczeniowego do obrotu prawnego bądź o niewypłaceniu odszkodowania.

Odrębną natomiast kwestią jest stan prawny działki nr [...] ujawniony w księdze wieczystej, według którego własność tej nieruchomości przysługiwała następcom prawnym wywłaszczonego M. M., od których skarżący nabyli ją w 1990 r. Skarżący składając w 2003 r. wniosek o odszkodowanie byli ujawnieni w księdze wieczystej prowadzonej dla działki nr [...] jako współwłaściciele, którzy nabyli jej własność na podstawie notarialnej umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 12 kwietnia 1990 r. Wniosek skarżących o odszkodowanie spowodował w pierwszej kolejności stwierdzenie przez Wojewodę decyzją z dnia 26 października 2007 r. nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez gminę C. nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], a przejętej pod drogę gminną. Wojewoda uznał wówczas, kierując się stanem ujawnionym w księdze wieczystej, że przedmiotowa nieruchomość stanowi własność osób fizycznych a pozostaje we władaniu jednostki samorządu terytorialnego jako zajęta pod drogę gminną.

Natomiast według ustaleń organów potwierdzonych dowodami z dokumentów pozyskanych z archiwum okazało się, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczne orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 sierpnia 1951 r., wydane na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 (Dz. U. nr 20, poz. 138), którym z dniem 9 maja 1945 r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość należącą do spadkobierców M. M. oznaczoną w księdze wieczystej tom 27 karta 672 parcela [...], obejmującą obecną działkę nr [...]. Z okoliczności sprawy wynika, że orzeczenie to jest nadal ważne, gdyż do dnia wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego przy zastosowaniu środków nadzwyczajnych.

W następstwie wywłaszczenia orzeczeniem z dnia 5 maja 1952 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej ustaliło odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość.

Z tego wynika, że w kwestii własności zaistniała sprzeczność pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości. W księdze wieczystej figurowała bowiem jako właściciel gmina C. w następstwie deklaratoryjnej decyzji Wojewody z dnia 26 października 2007 r. potwierdzającej przejście własności ze skarżących na Gminę, podczas gdy wskutek orzeczenia wywłaszczeniowego z 1951 r. jej właścicielem cały czas od 1945 r. był Skarb Państwa. Niezgodność tę usunął dopiero Sąd Rejonowy, wydając wskutek powództwa gminy C., w dniu 24 października 2014 r., sygn. akt I C 529/14, wyrok uzgadniający treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości poprzez wpisanie w dziale II księgi wieczystej w miejsce dotychczasowego właściciela Gminy nowego właściciela Skarb Państwa – Starostę. Na mocy tego prawomocnego wyroku w księdze wieczystej prowadzonej dla działki nr [...], w dniu 8 grudnia 2014 r. wpisano jako właściciela Skarb Państwa reprezentowanego przez Starostę.

W tych okolicznościach organy administracji rozstrzygające niniejszą sprawę zobowiązane były do uwzględnienia treści wpisu w księdze wieczystej, który potwierdzając uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa zdezaktualizował jedną z trzech głównych przesłanek zastosowania przepisu art. 73 ust. 1 ustawy.

Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2016 r., poz. 790), domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Orzecznictwo sądowoadministracyjne jednolicie przyjmuje, co podziela także sąd orzekający w niniejszej sprawie, że zasada wyrażona w art. 3 ustawy z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2100/14 wraz z przywołanym w nim orzecznictwem, dostępny w CBOSA).

Wskutek ujawnienia w księdze wieczystej jako właściciela Skarbu Państwa odpadła jedna z przesłanek z art. 73 ust. 1 ustawy warunkująca możliwość stwierdzenia przejścia z mocy prawa na Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne oraz ustalenia odszkodowania za to wywłaszczenie. Brak było podstaw prawych do stwierdzenia przejścia z mocy prawa własności nieruchomości na gminę C., skoro własność ta w dniu 31 grudnia 1998 r. przysługiwała już Skarbowi Państwa, pomimo tego, że ujawnienie tego stanu prawnego w księdze wieczystej miało miejsce później. Bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje istnienie w obrocie prawnym deklaratoryjnej decyzji Wojewody z dnia 26 października 2007 r., która nie kreowała nowego stanu prawnego, a miała jedynie potwierdzić stan istniejący, którego jednak w świetle ujawnionych dowodów w sposób prawidłowy potwierdzić nie mogła.

Odnosząc się do kwestii wszczętego przez skarżących postępowania zmierzającego do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 1951 r. należy wyjaśnić, że bez względu na etap postępowania administracyjnego bądź sądowoadministracyjnego, dopóki orzeczenie to nie zostanie wyeliminowane z obrotu prawnego w trybie nadzwyczajnym, dopóty organy administracji i sądy zobowiązane są do jego respektowania. W niniejszej sprawie orzeczenie z dnia 26 sierpnia 1951 r. funkcjonuje w obrocie prawnym. Orzeczenie to, jak każda decyzja administracyjna objęta jest wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a. zasadą trwałości decyzji ostatecznych i ma moc obowiązującą do czasu jej uchylenia lub zmiany. Organ prowadzący postępowanie administracyjne w sprawie głównej nie jest upoważniony do badania prawidłowości decyzji rozstrzygającej zagadnienie prejudycjalne, ani też oceny stopnia prawdopodobieństwa stwierdzenia jej nieważności w prowadzonym postępowaniu nadzwyczajnym. Sam fakt zainicjowania takiego postępowania nie stwarza stanu braku możliwości rozpatrzenia sprawy głównej. Ponadto sama możliwość stwierdzenia nieważności decyzji nie stanowi przesłanki zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 4 k.p.a., niezależnie od tego, na jakim etapie znajduje się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, a także postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją. Organ administracji publicznej oceniając wystąpienie przesłanek skutkujących zawieszeniem postępowania nie może się kierować przewidywaniami jaki będzie wynik merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, lecz tym, czy w świetle posiadanych materiałów dowodowych i obowiązującego prawa, jest możliwe rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji administracyjnej (zob. też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 441/09; z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1699/14, dostępne w CBOSA). Tym samym zarzut dotyczący naruszenia przez organ art. 97 § 4 k.p.a. jest bezzasadny.

Z tej samej przyczyny sąd nie uwzględnił wniosku o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej toczące się postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego również nie stanowi zagadnienia prejudycjalnego, o którym mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy sądowej nie jest uzależnione od wyniku wspomnianego postępowania administracyjnego. Sąd kontroluje zaskarżoną decyzję w stanie prawnym i faktycznym z daty rozstrzygnięcia, a ten stan ustalony został prawidłowo i w istocie pozostaje bezsporny. Wniosek o zawieszenie nie opierał się na przesłance prejudykatu, lecz miał w istocie charakter celowościowy, dowodowy, a z takich przyczyn sąd administracyjny nie może zawiesić postępowania z urzędu.

Podobnie bez wpływu na prawidłowość kontrolowanych w sprawie rozstrzygnięć oraz na tok postępowania sądowoadministracyjnego pozostaje toczące się przed sądem cywilnym postępowanie w sprawie zasiedzenia spornej nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.