Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 390/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie NSA Joanna Tuszyńska ( spr.) WSA Piotr Głowacki Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Wojewody z dnia 16 stycznia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego Z.M. kwotę [...] zł. ([...]złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...].2002r Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad domagała się , w nawiązaniu do decyzji z dnia [...].2002r nr [...] o wywłaszczeniu położonej w [...] nieruchomości oznaczonej nr [...] o pow. 0,1368 ha , wydania decyzji o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie przedmiotowej nieruchomości oraz o nadanie tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu wniosku podała , że do zrealizowania przez wnioskodawcę celu publicznego jakim jest budowa węzła komunikacyjnego drogi krajowej nr 7 zachodzi pilna konieczność uzyskania na początku roku 2003 decyzji o pozwoleniu na budowę , czego warunkiem jest uzyskanie prawa do władania wszystkimi nieruchomościami przeznaczonymi do nabycia na cel inwestycji.

Za nadaniem rygoru natychmiastowej wykonalności przemawia ważny interes społeczny jakim jest nagląca konieczność poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego na drodze krajowej nr 7.

Decyzją z dnia [...].2002r , wydaną na podstawie art.122 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. DZ.U. z 2000r Nr 46 poz.543 z późn. zm.) oraz art.108 par.1 kpa Starosta udzielił Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości gruntowej nie zabudowanej położonej w [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 0,1368 ha i decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu decyzji wskazał , że w toku postępowania ustalono , że decyzją Starosty z dnia [...].2002r znak [...] , utrzymaną w mocy decyzją Wojewody z dnia [...].2002r , przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona.

Postanowieniem z dnia [...].2002r Wojewoda, w związku z wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję o wywłaszczeniu , wstrzymał z urzędu jej wykonanie.

Wobec powyższego , mając na uwadze fakt , że zwłoka w zajęciu nieruchomości byłaby zagrożeniem realizacji celu publicznego jakim jest modernizacja drogi krajowej oraz wyjątkowo ważny interes społeczny jaki jest nagląca konieczność poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego na tej drodze , należało orzec jak w sentencji.

W odwołaniu od tej decyzji Z. M. zarzucił , że decyzja została wydana mimo, iż zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego ostateczną decyzję o wywłaszczeniu , której wykonanie wstrzymał z urzędu organ II instancji.

Podkreślił , że nie blokuje budowy drogi krajowej , ale żądał wykupienia całości działki za godziwą cenę.

Decyzją z dnia 16 stycznia 2003r znak: [...] , po rozpatrzeniu wniesionego odwołania , na podstawie art.138 par.1 pkt 7 kpa, Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji stwierdził , że postępowanie administracyjne prowadzone było zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.

Wśród przesłanek wymienionych w przepisie art.122 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazana jest przesłanka uprzedniego wydania decyzji wywłaszczeniowej. Wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości zostało orzeczone ostateczną decyzją.

Wojewoda podał w uzasadnieniu decyzji , że udzielenie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości dokonane zostało przez starostę po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej przed dniem w którym decyzja ta stała się ostateczna, gdyż zwłoka w zajęciu nieruchomości uniemożliwiłaby realizację celu publicznego jakim jest modernizacja drogi krajowej.

Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności uzasadnione było ważnym interesem społecznym , związanym z potrzebą poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego na drodze krajowej.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Z.M. zarzucił , że Wojewoda naruszył prawo własności obywatela wynikające z przepisów Konstytucji i Kodeksu cywilnego.

Podkreślił , że organ I instancji nie zawiadomił go o wniosku generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości , czym naruszył przepis art.10 kpa.

Od dnia wpłynięcia wniosku do dnia wydania decyzji był wystarczający czas do zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania i umożliwienia mu zapoznania się z aktami sprawy.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie , podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśniła , że Starosta zapewnił skarżącemu czynny udział w postępowaniu , zawiadamiając go w trybie art.10 kpa o przygotowaniu materiału dowodowego do wydania decyzji , umożliwiając mu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów.

Wojewoda podkreślił , że decyzja z dnia [...] .2002r wydana została w oparciu o materiał dowodowy zebrany w toku wcześniej wszczętego postępowania wywłaszczeniowego i starosta nie przeprowadził żadnego nowego postępowania.

W trakcie postępowania odwoławczego strona została zawiadomiona w trybie art.10 kpa , ale nie skorzystała z możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje:

Zgodnie z przepisem art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz.1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny

Zgodnie z treścią art.3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania , nie będąc przy tym związanym granicami skargi / art.134 ustawy/.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie przytoczyć należy treść przepisu art.122 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami , będącego podstawą decyzji, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji z dnia [...].2003r.

" W przypadkach określonych w art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może, w drodze decyzji, udzielić osobie, która będzie realizowała cel publiczny, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, jeżeli zwłoka w jej zajęciu uniemożliwiałaby realizację celu publicznego, na który nieruchomość została wywłaszczona. Decyzji tej może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Przypadki określone w art.108 kpa to : niezbędność wydania decyzji ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony.

W związku z powyższym wydanie decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości będzie możliwe wówczas, gdy oprócz przesłanek z art. 108 k.p.a. zwłoka w zajęciu nieruchomości uniemożliwiałaby realizację celu publicznego.

Podkreślić należy , że organ I instancji decyzję uzasadnił tym , że zwłoka w zajęciu nieruchomości byłaby zagrożeniem realizacji celu publicznego jakim jest modernizacja drogi krajowej oraz wyjątkowo ważny interes społeczny jaki jest nagląca konieczność poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego na tej drodze.

Błędnie zatem uzasadnienie decyzji organu odwoławczego wskazuje , że starosta uzasadnił decyzję tym , że zwłoka w zajęciu nieruchomości uniemożliwi realizację celu publicznego.

Przesłanka "zagrożenia realizacji celu publicznego" nie jest tożsama z przesłanką "uniemożliwienia realizacji celu publicznego".

W dalszej części uzasadnienia decyzji Wojewoda sformułowań tych używa zamiennie.

Stwierdzić przy tym należy , że poza przytoczeniem ustawowej przesłanki wynikającej z art.122 ust.1 , organy w żaden sposób nie wykazały dlaczego zwłoka w zajęciu przedmiotowej nieruchomości uniemożliwiałaby realizację celu publicznego, na który nieruchomość została wywłaszczona.

Uzasadniony jest również zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania. Zgodnie z art.10 kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Z przedstawionych akt administracyjnych wynika, że po wpłynięciu w dniu [...] 2000r wniosku o wydanie zezwolenia na zajęcie nieruchomości , organ i instancji dołączył do akt sprawy kserokopię decyzji organu I i II instancji w przedmiocie wywłaszczenia przedmiotowej działki , kserokopię pisma rzeczoznawcy majątkowego w sprawie aktualności operatu szacunkowego z dnia [...].2001r oraz kserokopię postanowienia z dnia [...].2002r o wstrzymaniu wykonania decyzji z dnia [...].2002r., po czym w dniu [...].2002r wydał decyzję o udzieleniu zezwolenia na zajęcie nieruchomości.

W aktach brak jest dowodu zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania i o zawiadomieniu ich w trybie art.10 kpa o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Wystosowanie takiego zawiadomienia przez organ odwoławczy nie sanuje uchybień popełnionych przez organ i instancji.

Zupełnie niezrozumiałe jest stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji , że postępowanie administracyjne prowadzone przez organ I instancji było zgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 26.01.1996r III S.A. 979/98 , wyrok NSA z dnia 19.06.1998r I SA/Lu 652/97, wyrok NSA z dnia 11.02.1998r I SA/Kr 801/97) , gwarantowana w art. 10 § 1 kpa zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie swoich interesów. Aby uchronić się od zarzutu niezapewnienia stronie udziału w postępowaniu organ powinien zawiadomić ją o wszczęciu postępowania na wniosek innej strony oraz wezwać do udziału w czynnościach postępowania wyjaśniającego. Niedopuszczenie strony do udziału w postępowaniu skutkuje naruszeniem prawa obligującym do wznowienia postępowania z powodu wypełnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Zaznajomienie strony z dowodami zebranymi w ramach innego postępowania, nie zwalnia organu od obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 kpa zapoznania jej z tymi dowodami i materiałami w toku nowego postępowania.

Obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu obejmuje fazę wszczęcia postępowania, fazę postępowania wyjaśniającego, fazę między zakończeniem postępowania wyjaśniającego a wydaniem decyzji oraz fazę podejmowania decyzji (A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks..., s. 150).

W fazie wszczęcia postępowania strona ma prawo do inicjowania postępowania poprzez złożenie żądania wszczęcia postępowania (art. 61 § 1 k.p.a.), prawo wyrażenia zgody (albo odmowy wyrażenia zgody) w razie wszczęcia postępowania ze względu na szczególnie ważny interes strony (art. 61 § 2 k.p.a.). W razie wszczęcia postępowania z urzędu strona ma prawo uzyskania zawiadomienia o tym fakcie (art. 61 § 4 k.p.a.). Zachowanie tych wymagań nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od treści i wagi przeprowadzanego dowodu (wyr. NSA z dnia 13 lutego 1986 r., II SA 2015/85, ONSA 1986, nr 1, poz. 13).

Organ administracji publicznej nie może pozbawić strony udziału w postępowaniu administracyjnym na przykład z uzasadnieniem, że jej udział w przeprowadzeniu dowodu nie jest konieczny. Z kolei obowiązek zapoznania strony z wynikami postępowania wyjaśniającego, jeżeli ma spełnić swą rolę, pociąga za sobą dalszy obowiązek organów administracji, jakim jest konieczność wzięcia pod rozwagę wypowiedzi strony i ustosunkowanie się do tych wypowiedzi.

Wobec powyższego stwierdzić należy , że zaskarżona decyzja , jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji narusza przepis art.10 i 107 par.3 kpa.

Stosownie do treści art.145 § 1 pkt b ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Dlatego też , na podstawie powołanego wcześniej przepisu i art.135 ustawy orzeczono jak w punkcie I wyroku .

Skarżący domagał się zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania w kwocie [...] zł, z czego [...]zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi oraz [...] zł tytułem zwrotu kosztów przejazdu do sądu wyliczonych zgodnie z ryczałtem dla przedsiębiorców dotyczącym przejazdu samochodem osobowym. Sąd zasądził na rzecz skarżącego kwotę [...]. zł tytułem zwrotu postępowania , nie uwzględniając wniosku skarżącego w pozostałej części. Zgodnie z treścią art.200 p.o p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zakres kosztów niezbędnych określa art. 205 p.p.s.a. Niezbędność oraz celowość kosztów postępowania podlega ocenie sądu i jest uwarunkowana konkretnymi okolicznościami sprawy.

W myśl przepisu art. 205 § l p.o p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdu i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata lub radcy prawnego.

Stosownie do § 3 tego przepisu, zasady ustalania wysokości przysługujących stronie należności, o których mowa w § l i 2, oraz tryb przyznawania i sposób wypłacania tych należności, określają przepisy odrębne.

Przepisami tymi m.in. są przepisy dekretu z dnia 26 października 1950r o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym. Zgodnie z przepisem art. 3 ust l dekretu świadek zamieszkały w miejscowości oddalonej ponad 10 km od miejsca wykonywania czynności urzędowej, do której został wezwany, może żądać wypłaty mu strawnego i zwrotu kosztów podróży od miejsca jego zamieszkania do miejsca wykonywania czynności i z powrotem. Przepis art. 4 ust. l dekretu stanowi z kolei, że za koszty podróży uznaje się koszty przejazdu środkiem transportu masowego (koleją, autobusem itp.) w klasie najniższej, w braku zaś takiego środka - koszty przejazdu najtańszym z dostępnych środków lokomocji.

W myśl art. 13 ustawy, w przypadkach, gdy obowiązujące przepisy przewidują przyznanie stronie należności z tytułu jej udziału w postępowaniu sądowym należności te przyznaje się stronie w wysokości przewidzianej dla świadków.

Tym przepisem jest cytowany wyżej art.205 p. o p.s.a.

Koszty te przysługują stronie niezależnie od tego , czy jej stawiennictwo w sądzie było następstwem wezwania czy też zawiadomienia strony.

W niniejszej sprawie skarżący nie określił wysokości kosztów przejazdu wynikających z przepisu art.4 dekretu. Dlatego też orzeczono jak w sentencji wyroku.