Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2328/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 32, art. 59 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 137 § 4
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Protokolant Maciej Wojtuń, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 lipca 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 173/10 w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w WS. O. z dnia 29 stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. O. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 21 lipca 2010 r., III SA/Wr 173/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę S. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 stycznia 2010 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wszczął w dniu 13 listopada 2008 r. na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] egzekucję administracją wobec skarżącej w zakresie zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów za 2002 r. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunków bankowych z dnia 14 listopada 2008 r. doręczono skarżącej w dniu 20 listopada 2008 r. Następnie tytuł ten został zaktualizowany poprzez wskazanie przerw w naliczaniu odsetek za zwłokę. Aktualizację tę doręczono skarżącej w dniu 24 lutego 2009 r.

Zawiadomieniem z dnia 19 lutego 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. dokonał zajęcia świadczenia rentowego skarżącej. Protokołem z dnia 11 listopada 2009 r. zaś, zajął ruchomość strony.

3. Pismem z dnia 9 października 2009 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie czynności egzekucyjnych udokumentowanych zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego z dnia 19 lutego 2009 r. nr [...], podjętych na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]– w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwanej dalej: u.p.e.a. - wskazując, że nie rozpatrzone zostało odwołanie od decyzji nr [...] w terminie określonym w art. 139 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) zwanej dalej: ord. pod. - skutkiem czego nastąpiło wstrzymanie wykonania decyzji z mocy prawa. W jego ocenie, jeżeli odwołanie nie zostało załatwione w terminie określonym w art. 139 § 3 ord. pod, a decyzja do tego czasu nie została wykonana, jej wykonanie ulega wstrzymaniu z mocy prawa, do dnia doręczenia decyzji organu odwoławczego. Wnioskodawca wywodził, że w dniu doręczenia aktualizacji tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu świadczenia rentowego, egzekwowany obowiązek był niewykonalny, z uwagi na wstrzymanie wykonania decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 29 września 2009 r. nr [...], będącej podstawą wystawionego tytułu wykonawczego. Zdaniem wnioskodawcy, organ zobowiązany był w takiej sytuacji do wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego.

4. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdzając, że nie zachodzi żadna z okoliczności wskazanych w art. 59 u.p.e.s.a.

5. Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe rozstrzygnięcie, postanowieniem z dnia 29 stycznia 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał je w mocy. W ocenie organu drugiej instancji wprawdzie w okresie wstrzymania wykonania decyzji z dnia 29 września 2008 r., czyli od dnia 31 grudnia 2008 r. do dnia 24 lipca 2009 r. organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 19 lutego 2009 r. dokonał zajęcia świadczenia rentowego skarżącej, jednak zajęcie to nie wywołało żadnych skutków, bowiem z pisma uzyskanego w dniu 19 marca 2009 r. od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu, Inspektoratu w K. wynikało, że skarżąca nie posiada ustalonego prawa do renty.

Organ wyjaśnił dodatkowo, że Naczelnik Urzędu Skarbowego, przystępując do egzekucji, zgodnie z art. 32 u.p.e.a., doręczył odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego skarżącej, co spowodowało wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Ponadto organ wskazał, że pełnomocnictwo złożone w postępowaniu podatkowym, nawet jeżeli swoim zakresem obejmuje egzekucję, musi być złożone do konkretnej sprawy, i to nawet w wypadku, gdy to jest ten sam organ. Nie można bowiem mówić o skutecznym działaniu pełnomocnika jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

6. W skardze do sądu pierwszej instancji skarżąca zarzuciła między innymi naruszenie art. 33 § 3 k.p.a.

7. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

8. Uzasadniając wydany w niniejszej sprawie wyrok sąd pierwszej instancji odwołując się do treści art. 59 u.p.e.a. wskazał, że spór w sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy organ egzekucyjny prawidłowo doręczył odpis tytułu wykonawczego bezpośrednio skarżącej i czy w związku z tym organ miał podstawy podejmować wobec strony czynności egzekucyjne.

W związku z powyższym sąd wskazując na treść i wykładnię art. art. 18 u.p.e.a., oraz art. 33 k.p.a. podniósł, że postępowanie w stosunku do skarżącej zostało podjęte i było prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. w dniu 13 listopada 2008 r., nr [...], obejmującego należność z tytułu zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r.

Sąd akcentując odrębność postępowania egzekucyjnego względem postępowania podatkowego podniósł, że koniecznym do rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, był moment, od którego stronie przysługuje uprawnienie do ustanowienia pełnomocnika, a organowi - odpowiadający mu obowiązek doręczania mu pism i powiadamiania o wszelkich czynnościach.

W ocenie sądu pełnomocnictwo winno być udzielone na piśmie bądź zgłoszone do protokołu, zaś pełnomocnik, w myśl art. 33 § 2 i 3 k.p.a. zobowiązany był dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Oznaczało to, że organ musi zostać zawiadomiony o fakcie ustanowienia pełnomocnictwa w danym, konkretnym postępowaniu. Dopiero od momentu zawiadomienia, organ zobligowany jest doręczać wszelkie pisma i zapewnić udział w postępowaniu pełnomocnikowi. Wobec tego, strona udzielając pełnomocnictwa w konkretnym postępowaniu, winna wskazać, że chce działać przez pełnomocnika a pełnomocnictwo musi być złożone do akt sprawy w konkretnym postępowaniu, a w rozpoznawanej sprawie – do akt konkretnego postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o określony tytuł. Zdaniem sądu było rzeczą oczywistą, że takie pełnomocnictwo można złożyć dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, a więc po doręczeniu stronie (zobowiązanemu) odpisu tytułu wykonawczego. Jest to bowiem pierwsza czynność w tym postępowaniu. Dlatego obowiązek organu respektowania osoby pełnomocnika warunkowany był przedłożeniem do akt w tym postępowaniu (egzekucyjnym) oryginału lub pełnomocnictwa uwierzytelnionego.

Konkludując sąd podzielając poglądu organu stwierdził, że nie można uznać za trafny zarzutu zawartego w skardze, że naruszono przepisy postępowania bowiem pominięto pełnomocnika w zakresie doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu. Zdaniem sądu organy egzekucyjne prawidłowo doręczyły odpisu tytułu wykonawczego bezpośrednio skarżącej. Konsekwencją takiego stanowiska było uznanie za pozbawione racji twierdzenia skarżącej, że tytuł wykonawczy, jako nieprawidłowo doręczony, nie wszedł w ogóle do obrotu prawnego i jako taki nie mógł stanowić podstawy prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Odpis tytułu wykonawczego został doręczony prawidłowo, a egzekucja była dopuszczalna, bowiem obowiązek, którego tytuł dotyczył (zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych) istniał i podlegał wykonaniu w drodze egzekucji. We wniosku z dnia 9 października 2008 r., pełnomocnik skarżącej wnosił o umorzenie postępowania z uwagi na fakt nierozpoznania w terminie określonym w art. 139 § 3 ord. pod. odwołania strony od decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, a w konsekwencji wstrzymanie z mocy prawa wykonania decyzji z dnia 29 września 2008 r. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzję organu odwoławczego doręczono stronie w dniu 24 lipca 2009 r. Wprawdzie, co podkreślił zresztą Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu, w okresie wstrzymania wykonania decyzji, w dniu 19 lutego 2009 r. organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 19 lutego 2009 r. dokonał zajęcia świadczenia rentowego skarżącej, jednak zajęcie to nie wywołało żadnych skutków, wobec nie posiadania przez skarżąca prawa do renty. W dacie natomiast składania samego już tylko wniosku o umorzenie postępowania, tj. w dniu 9 października 2009 r., a tym bardziej w dacie podejmowania omawianych decyzji organów egzekucyjnych (9 listopada 2009 r. i 29 stycznia 2010 r.) decyzja była wykonalna, nie zachodziła zatem przesłanka z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., na którą powoływał się wnioskodawca.

9. W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości zarzucając mu naruszenie:

- art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 3 oraz art. 40 § 2 kpa mających zastosowanie w myśl art. 18 u.p.e.a. przez przyjęcie, iż w realiach niniejszej sprawy, doręczenie tytułu egzekucyjnego bezpośrednio zobowiązanemu z pominięciem ustanowionego pełnomocnika spełnia przesłanki doręczenia tytułu egzekucyjnego a tym samym umożliwia przeprowadzenie czynności egzekucyjnych, co zdaniem strony miało istotny wpływ na wynik sprawy,

- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 137 § 4 ord. pod. oraz art. 91 pkt 2 w zw. z art. 92 kpc oraz art. 33 § 3, art. 77 § 4 kpa w zw. z art. 18 oraz art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. przez przyjęcie, iż domniemanie prawne dotyczące zakresu pełnomocnictwa procesowego w zakresie wszelkich czynności dotyczących egzekucji i zabezpieczenia nie wiąże w przypadku egzekucji zobowiązań podatkowych, mimo tożsamości organu podatkowego i egzekucyjnego, przed którymi ujawniono zakres pełnomocnictwa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z tak postawionymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA we Wrocławiu oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, przeto nie zasługuje na uwzględnienie.

10. Jak wynika z analizy zarzutów skargi kasacyjnej i wspierającej jej argumentacji, naruszenie wyliczonych w tejże skardze przepisów prawa miałoby polegać na zaaprobowaniu przez sąd administracyjny pierwszej instancji stanowiska, iż "doręczenie tytułu egzekucyjnego bezpośrednio zobowiązanemu z pominięciem ustanowionego pełnomocnika spełnia przesłanki doręczenia tytułu egzekucyjnego, a tym samym umożliwia przeprowadzenie czynności egzekucyjnych" (s. 1 – 2). Na tym zarzucie opiera się w istocie całość twierdzeń skargi kasacyjnej, kwestionującej zgodność z prawem zapadłego wyroku.

Odnosząc się do nich trzeba zauważyć, iż zaprezentowany w rozpatrywanej kwestii przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu pogląd jest w pełni zgodny z utrwaloną już linią orzeczniczą sądów administracyjnych. Niewątpliwie sąd miał rację zauważając, że "ustanowienie przez zobowiązanego pełnomocnika może nastąpić dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego". Następuje ono – jak zaznaczono następnie – "po doręczeniu stronie (zobowiązanemu) odpisu tytułu wykonawczego. Jest to bowiem pierwsza czynność w tym postępowaniu" (s. 8). Ten punkt widzenia zaprezentowano m. in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2009 r., III SA/Wa 243/09 (LEX nr 563935). Sąd przyznał w nim, że "Organ nie może doręczać dokumentów, których doręczenie jest równoznaczne ze wszczęciem postępowania, pełnomocnikowi zobowiązanego, który status strony uzyskał dopiero z chwilą doręczenia tych dokumentów". Ponieważ – jak sąd podkreślił – "przepisy u.p.e.a. stanowią o doręczeniu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, czy też tytułu wykonawczego zobowiązanemu, organ jest zobligowany do doręczenia tytułu bezpośrednio do zobowiązanego". Podobnie w wyroku tegoż sądu z dnia 7 lipca 2005 r., III SA/Wa 1122/05 (LEX nr 190707) przyjęto, iż "Dopiero od momentu skutecznego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny ma do czynienia ze stroną, której uprawnienia są regulowane tak w art. 10 § 1, jak i art. 32 oraz art. 40 k.p.a. W tym kontekście uzasadnione jest twierdzenie organu, że zgodnie z art. 32 u.p.e.a. zarówno upomnienie, jak i tytuł wykonawczy muszą być doręczone bezpośrednio zobowiązanemu".

Zarzuty skargi kasacyjnej zdają się pomijać gwarancyjną funkcję uregulowania ukształtowanego przepisem art. 32 u.p.e.a., niezwykle mocno eksponowaną w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i w literaturze (tak m. in. w opracowaniu: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, pod red. R. Hausera i A. Skoczylasa, Warszawa 2011, s. 191). Nie sposób wobec tego podzielić zapatrywania, że obowiązywanie "domniemania prawnego dotyczącego zakresu pełnomocnictwa procesowego" w odniesieniu do wszelkich czynności w przedmiocie egzekucji i zabezpieczenia (s. 2 skargi kasacyjnej) eliminowałoby potrzebę uwzględnienie przez organ egzekucyjny (tożsamy z organem podatkowym, przed którym strona była reprezentowana przez pełnomocnika) wspomnianej funkcji. Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznał więc zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 137 § 4 ord. pod. oraz w związku z wyliczonymi w skardze kasacyjnej przepisami k.p.a. i u.p.e.a.

11. Jedynie na marginesie należy wskazać, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie sąd pierwszej instancji przyjął w zaskarżonym wyroku, iż zaskarżonym postanowieniu, co prawda w okresie wstrzymania wykonania decyzji, w dniu 19 lutego 2009 r. egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 19 lutego 2009 r. dokonał zajęcia świadczenia rentowego skarżącej, jednak zajęcie to nie wywołało żadnych skutków, wobec nie posiadania przez skarżąca prawa do renty. W dacie natomiast składania samego już tylko wniosku o umorzenie postępowania, tj. w dniu 9 października 2009 r., a tym bardziej w dacie podejmowania omawianych decyzji organów egzekucyjnych (9 listopada 2009 r. i 29 stycznia 2010 r.) decyzja była wykonalna, nie zachodziła zatem przesłanka z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., na którą powoływał się wnioskodawca. W świetle stanu sprawy uchybienie to jednak nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, który uzasadniał by uchylenie zaskarżonego postanowienia.

12. W tym stanie rzeczy, z mocy art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 204 pkt 1 tej ustawy.