Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 644/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2011-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 151
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją - decyzję Burmistrza z dnia [...] Nr [...], - decyzję Burmistrza z dnia [...] Nr [...], II. stwierdza, że decyzje wymienione w pkt. I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] przyznał E. M. świadczenia rodzinne w postaci:

1. zasiłku rodzinnego na M. S. – w kwocie [...] zł miesięcznie

na okres od [...] r. do [...] r.,

2. zasiłku rodzinnego na S. M. – w kwocie [...] zł miesięcznie

na okres od [...] r. do [...] r.; kwota przyznana po zmianie grupy wiekowej wynosi miesięcznie [...] zł w okresie od [...] r. do [...] r.,

3. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka M. S. – w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] r. do [...] r.,

4. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka S. M. w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...]r. do [...] r.,

5. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez S. M., w kwocie [...] zł jednorazowo,

6. dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych

z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła S. M. – w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] r.

do [...] r.

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 147 i 149 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zasiłku rodzinnego na dziecko S. M., dodatku

do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania tego dziecka oraz dodatku z tytułu poniesionych wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła S. M., wypłaconych w okresie od [...] r. do [...] r.

W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że w dniu [...] r. E. M. dostarczyła do ośrodka pomocy społecznej kserokopię odpisu zupełnego aktu urodzenia, z którego wynika, że ojciec dziecka S. M. nie jest nieznany, a Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z dnia [...] r. uznał za skuteczny na obszarze Polski wyrok Sądu w [...] z dnia [...] r., mocą którego stwierdzono, że ojcem S. M. jest G. W. L. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie, wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne nie znane organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej z dnia [...] r. W myśl art. 149 § 2 Kpa przedmiotowe postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 7 pkt 5, art. 11 a ust. 1 pkt 2, art. 15 ust. 1 pkt 1, art. 25 ust. 1, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 104 i art. 163 Kpa, Burmistrz zmienił decyzję nr [...] z dnia [...] r., przyznającą E. M. świadczenia rodzinne na dzieci M. S. i S. M. w ten sposób, że uchylił prawo do:

1. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka S. M. od dnia [...] r.,

2. dodatku do zasiłku rodzinnego na S. M. od [...] r.,

3. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu poniesionych wydatków związanych

zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduję się szkoła S. M.

od [...] r.,

oraz orzekł, że pozostała treść decyzji nie ulega zmianie.

Organ ustalił, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, że dnia [...]r. E. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci S. M. i M. S. Do wniosku dołączyła kserokopię odpisu zupełnego aktu urodzenia S. M., z którego wynika, że Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z dnia [...] r. uznał za skuteczny na obszarze Polski wyrok, mocą którego stwierdzono, że ojcem dziecka jest G. W. L. Dlatego wezwano stronę do uzupełnienia wniosku.

Dnia [...] r. strona złożyła wyrok Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] r., z którego wynika, że świadczenie alimentacyjne zostało zasądzone od [...] r. do [...] r. W związku z powyższym, postanowieniem z dnia [...] r., zostało wznowione z urzędu postępowanie w przedmiotowej sprawie.

Organ wyjaśnił dalej, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, której ustalono prawo do świadczeń rodzinnych jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne.

Zgodnie z art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że: rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka, członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 11 a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, (...), jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego zostało oddalone.

Z dokumentów sprawy wynika, że ojciec S. M. nie jest nieznany,

a świadczenie alimentacyjne zostało zasądzone od drugiego z rodziców na okres

od [...] r. do [...] r. Organ stwierdził, że z uwagi na fakt, iż ojciec S. M. nie jest nieznany, od [...] r. E. M. nie przysługuje dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Natomiast w związku z tym, że świadczenie alimentacyjne na córkę S. M. zostało zasądzone do [...] r., od [...] r. nie przysługuje stronie zasiłek rodzinny, a w związku z tym nie przysługuje również związany z tym zasiłkiem dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu poniesionych wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła córki S.

Następnie, Burmistrz decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 6 i ust. 8 w związku z art. 7 pkt 5, art. 11 a ust. 1 pkt 2, art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych uznał, że:

1. zasiłek rodzinny na córkę S. M. za okres od [...] r.

do [...] r. w kwocie [...] zł jest nienależnie pobranym świadczeniem,

2. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka S. M. za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł jest nienależnie pobranym świadczeniem,

3. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu poniesionych wydatków związanych

z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła S. M. za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł jest nienależnie pobranym świadczeniem,

4. odsetki od kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych naliczone

od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych, tj. od [...] r. do [...] r. wynoszą [...] zł, natomiast odsetki naliczone na dzień wydania decyzji o nienależne pobranych świadczeniach, tj. [...] r. wynoszą [...] zł, pozostałe do spłaty odsetki zostaną naliczone na dzień deklarowanej przez E. M. spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych,

5. zobowiązał E. M. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł i wskazał, że nienależnie pobrane świadczenia w kwocie [...] zł będą potrącane z bieżąco wypłacanych świadczeń rodzinnych, natomiast pozostała do spłaty kwota wynosi [...] zł i zwrotu jej należy dokonać w terminie [...] dni od dnia [...] r., chyba, że w tym okresie będzie istniała możliwość potrącania nienależnie pobranych świadczeń z wypłacanych świadczeń rodzinnych przyznanych na okres zasiłkowy [...]; zwrotu odsetek należy dokonać w terminie [...] dni od dnia [...] r., chyba, że w tym okresie będzie istniała możliwość potrącania nienależnie pobranych świadczeń z wypłacanych świadczeń rodzinnych przyznanych na okres zasiłkowy [...].

Organ I instancji po opisaniu dotychczas wydanych w sprawie decyzji, wskazał

w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo

w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą

te świadczenia. Zgodnie z art. 30 ust. 8 ww. ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W niniejszej sprawie, kwota nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień [...] r. wyniosła [...] zł.

E. M. odwołała się od powyższej decyzji podnosząc, że jest dla niej bardzo krzywdząca i wniosła o powtórne przeanalizowanie sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz.992 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania E. M., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Zdaniem Kolegium, wydanie decyzji w sprawie świadczeń nienależnie pobranych możliwe jest po uprawomocnieniu się decyzji pozbawiającej stronę przyznanych świadczeń. W aktach sprawy znajduje się decyzja organu I instancji zmieniająca decyzję własną, tj. pozbawiająca E. M. prawa do świadczeń rodzinnych przyznanych na córkę S. M.

Według organu drugiej instancji, wydanie zaskarżonej decyzji w obecnym stanie prawnym jest zgodne z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Świadczeniami nienależnymi są świadczenia między innymi przyznane na skutek świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

Organ podkreślił dalej, że jak wynika z akt E. M. jest osobą samotnie wychowującą dziecko, natomiast dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka, ponieważ drugi z rodziców nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany lub powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone lub Sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka. Analiza akt potwierdziła, że żaden z w/w przypadków nie zachodzi, bowiem oboje rodziców S. żyje, ponadto ojciec dziecka jest znany, co wynika z postanowienia Sądu Okręgowego w [...], sygn. akt [...] z [...] r. Tym samym strona składając dokumenty o przyznanie świadczeń na okres zasiłkowy [...] winna była ten dokument przedłożyć, a organ zobligowałby stronę do przedłożenia wyroku zasądzającego alimenty od ojca dziecka, stanowiącego podstawę do przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] r. strona złożyła w organie I instancji dopiero [...] r., tym samym pobierała świadczenia nienależne w okresie zasiłkowym [...].

E. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., domagając się jej uchylenia w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) przez przyjęcie, że skarżąca była prawidłowo pouczona i w sposób świadomy wprowadziła w błąd organ wypłacający świadczenie rodzinne oraz art. 6, art. 8, art. 9 i art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skarżąca podała w skardze, że składając wniosek o przyznanie świadczenia rodzinnego i dodatków na córkę S. M. wypełniła w Ośrodku Pomocy Społecznej stosowny wniosek i załączyła do niego dokumenty, których zażądał Ośrodek, w tym, między innym, odpis zupełny aktu urodzenia córki S. M. Składając wniosek nie wiedziała, że powinna była również poinformować o wyroku Sądu Rejonowego w [...], nikt bowiem nigdy nie pytał ją o ten fakt, ani też nie była pouczona, że takie dokumenty winna przedłożyć. W dacie składania pierwszego wniosku skarżąca miała zasądzone alimenty od ojca dziecka na okres od [...] r. do [...] r. Sąd Okręgowy w [...] dwukrotnie potwierdził, że egzekucja przeciwko G. W. L. jest bezskuteczna. W dniu [...] r. córka S. M. złożyła ponownie pozew o alimenty i sprawa jest w toku.

Na dowód powyższego skarżąca przedłożyła zaświadczenie z Sądu Rejonowego w [...]. Skarżąca zwróciła uwagę, że postanowieniem z dnia [...] r. Burmistrz zawiesił postępowania w sprawie uchylenia prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko S. M.

W ocenie strony skarżącej, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie, rozpoznając sprawę powinien kierować się zasadami ogólnymi prawa administracyjnego. Powinien je prowadzić w taki sposób, aby obywatele działali

w zaufaniu do tych organów. W szczególności organy winne działać na podstawie przepisów prawa, informować szczegółowo strony o okolicznościach faktycznych

i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwać, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Ponadto, zgodnie z art. 7 Kpa organ powinien podejmować wszelkie kroki w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także wyjaśnić szczegółowo przesłanki swojego rozstrzygnięcia, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy.

Natomiast, w niniejszej sprawie ww. podstawowe zasady postępowania zostały naruszone przez organy obu instancji. Strona nie była bowiem pouczona o przesłankach utraty prawa do świadczeń. Ponadto, zdaniem skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się do ww. okoliczności, nie dokonało oceny, czy istotnie postępowanie skarżącej nosi cechy świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenie rodzinne oraz czy organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i szczegółowo wyjaśnił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności. szczególności, czy skarżąca była prawidłowo pouczona, iż powinna powiadomić o takich okolicznościach.

Skarżąca oświadczyła również, że jest matką samotnie wychowującą dwoje dzieci. Ojciec córki S. M. nigdy nie łożył na utrzymanie córki i nie ponosił kosztów utrzymania dziecka, poniosła je skarżąca. Egzekucja prowadzona przeciwko zobowiązanemu do alimentacji była bezskuteczna.

Do skargi strona dołączyła pismo Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej z [...] z dnia [...] r., pismo Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] r., pismo Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] r., pismo Federalnego Urzędu Administracyjnego, Ekspozytura [...] z dnia [...] r.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy

te sprawują kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl natomiast art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Takie zakreślenie funkcji oraz granic rozstrzygania sądu administracyjnego powoduje, że nie posiada on kompetencji do zastępowania organów administracji publicznej w merytorycznym rozstrzyganiu spraw administracyjnych, a jedynie kontroluje ostateczne rozstrzygnięcia tych organów, przy czym czyni to w oparciu

o administracyjne akta sprawy, według stanu faktycznego sprawy i stanu prawnego istniejących w dacie zaskarżonej decyzji.

Sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji doprowadziła

do stwierdzenie, że akt ten wydany został z istotnym naruszeniem prawa.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły powołane w niej przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.)

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy przepisy te zastosowane zostały nieprawidłowo.

Z ustaleń organów obu instancji wynika, że E. M. jest osobą samotnie wychowującą dziecko - S. M. i z tego tytułu – na podstawie decyzji z dnia

[...] r. – pobierała świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego

i dodatków w okresie od [...] r. do dnia wskazanego w tej decyzji. Składając wniosek o przyznanie świadczeń objętych ww. decyzją, E. M. twierdziła, że ojciec jej córki S. jest nieznany.

Składając w dniu [...] r. wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na nowy okres zasiłkowy [...], skarżąca dołączyła do wniosku kserokopię odpisu zupełnego aktu urodzenia S. M., z którego wynikało, że Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] uznał za skuteczny na obszarze Polski wyrok Sądu ([...]) w [...] ([...]) z dnia [...] r., sygn. akt [...], mocą którego stwierdzono, że ojcem S. W. M. urodzonej [...] r. jest G. W. L. Postanowienie stało się ostateczne od dnia [...] r.

Na żądanie organu, E. M. przedłożyła również odpis wyroku Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] r., zasądzającego alimenty na rzecz S. M. od [...] r. do dnia [...] r.

Burmistrz postanowieniem z dnia [...] r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, wznowił postępowanie administracyjne w sprawie świadczeń rodzinnych wypłaconych skarżącej z tytułu samotnego wychowywania córki - S. M. w okresie od [...] r. do dnia [...] r. Następnie, ten sam organ, decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 7 pkt 5, art. 11a ust. 1 pkt 2, art. 15 ust. 1 pkt 1, art. 25 ust. 1 i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych zmienił swoją decyzję z dnia [...] r. w ten sposób, że uchylił od dnia [...] r. prawo E. M. do zasiłku rodzinnego oraz uchylił od dnia [...] r. prawo E. M. do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przyznanych decyzją z dnia [...] r.

Kolejną decyzją – z dnia [...] r. - Burmistrz, na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 6 i ust. 8 w związku z art. 7 pkt 5, art. 11a ust. 1 pkt 2, art. 15 ust.1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznał świadczenia rodzinne uchylone decyzją z dnia [...] r. i wypłacone E. M., za świadczenie nienależnie pobrane, ustalił odsetki od kwoty nienależnie pobranych świadczeń, wskazując jednocześnie, że część nienależnie pobranych świadczeń będzie potrącana ze świadczeń bieżąco wypłacanych, a pozostała kwota winna zostać zwrócona wraz z odsetkami na rachunek bankowy Ośrodka Pomocy Społecznej oraz zobowiązał E. M. do skontaktowania się przed dokonaniem wpłaty z pracownikiem sekcji świadczeń rodzinnych celem ustalenia wysokości odsetek na dzień deklarowanej wpłaty.

Zwrócić w tym miejscu trzeba uwagę na fakt, że w decyzji organu I instancji

z dnia [...] r. orzeczono jednocześnie o uznaniu świadczeń rodzinnych

za nienależnie pobrane oraz o zwrocie tych świadczeń, natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze, do którego skarżąca się odwołała, utrzymało

tę decyzję w mocy.

Zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie w tej sprawie jest nieprawidłowe, albowiem organ arbitralnie przesądził w jednej decyzji, że pobrane przez skarżącą świadczenia były nienależne i w tym samym rozstrzygnięciu nakazał ich zwrot.

Należy za słuszny i oddający intencje ustawodawcy uznać pogląd wyrażony

w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 619/10 (wyrok dostępny w internecie na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), iż nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W myśl art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli tym samym w jednej decyzji. Ze względu na powyższe decyzje obu instancji obarczone są istotną wadą, która uniemożliwia ich funkcjonowanie w obrocie prawnym.

Koniecznym stało się również wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Burmistrza z dnia [...] r., uchylającej, na podstawie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo skarżącej do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego od [...] r., a które to rozstrzygnięcie stanowiło, w przekonaniu organu, pozytywną przesłankę wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń. Sąd orzekł o tym na mocy art. 135 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do jej końcowego załatwienia.

Zauważyć należy, że zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

Na podstawie powołanego wyżej przepisu uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. Ponadto, w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany

w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. (vide: wyrok NSA z dnia

19 stycznia 2009 r., I OSK 535/08, Lex 499576).

Dla wyczerpania sądowej kontroli postępowania organów orzekających

w sprawie, nie sposób pominąć wydanego przez organ I instancji w dniu [...] r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, postanowienia w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu E. M. zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, w okresie od [...] r. do dnia [...] r.

Z akt administracyjnych jednakże wynika, że w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu administracyjnym nie została wydana żadna decyzja w trybie wznowieniowym, która byłaby konsekwencją wydanego przez organ postanowienia inicjującego to postępowanie. Rodzaj decyzji kończących wznowione postępowania określa art. 151 Kpa, jednakże żadna decyzja odpowiadająca kryteriom określonym

w tym przepisie nie zapadła.

Skoro organ wydał postanowienie o wszczęciu postępowania w trybie wznowienia, to winien postępowanie to procesowo zakończyć.

W świetle powyższych okoliczności, ze względu na naruszenie w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji przepisów postępowania, natomiast w decyzji z dnia [...] r. przepisów prawa materialnego, które

to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt I sentencji.

W kwestii wykonalności wyroku (pkt II sentencji), Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy.

Organ ponownie rozpatrując sprawę E. M. w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń, uwzględni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszym wyroku.