Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 132/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 17 ust. 1 i 1a oraz ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 134 § 1, art. 145 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędziowie WSA Monika Świerczak (spr.) WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 05 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławczego ( dalej jako: SKO lub organ drugiej instancji ) decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. z dalej jako: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2021 roku nr [...] Burmistrza Gminy i Miasta O. ( dalej jako: Burmistrz lub organ pierwszej instancji ) odmawiającą przyznania A. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrą E. W. ( dalej jako: siostra skarżącej).

Rozstrzygnięcie w sprawie nastąpiło w następującym stanie faktycznym.

Organ pierwszej instancji wskazał, że E. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jednak niepełnosprawność nie powstała do 25 roku życia. Zdaniem Burmistrza okoliczność ta wyłącza uprawnienie wnioskującej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego - stosownie do art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2020 r. poz.111 ze zm. dalej jako: ustawa lub ustawa o świadczeniach rodzinnych ). W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy przez Trybunał Konstytucyjny (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13), wskazany przepis musi być w dalszy ciągu stosowany ponieważ ustawodawca nie wprowadził jak dotąd żadnych nowych przepisów w tym zakresie. Mając na uwadze dokonane w sprawie ustalenia faktyczne organ pierwszej instancji wskazał ponadto, skarżąca nie może uzyskać świadczenia z uwagi na występowanie w sprawie negatywnej przesłanki jego przyznania określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Wskazany przepis stanowi bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie ustalono natomiast, że mąż siostry skarżącej – D. W. ( dalej jako: mąż siostry skarżącej ), nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zatrudniony.

Od wskazanej decyzji w ustawowym terminie odwołanie wniosła skarżąca. Wskazując na zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie odwołania i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO ustaliło, że wnioskiem z dnia [...] listopada 2021 roku skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą, która pozostaje w związku małżeńskim z D. W..

Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. W. z dnia [...] września 2020 roku nr [...] E. W. ur. [...] roku została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] września 2022 roku. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od [...] roku życia (punkt IV), a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] sierpnia 2020 roku ( punkt V ).

E. W. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i zaspakajać potrzeb życiowych. W toku postępowania Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżąca pomaga siostrze, podaje leki, przygotowuje posiłki, wozi do lekarzy i szpitala, pomaga w opiece nad dziećmi. Mąż siostry skarżącej pracuje zawodowo i z uwagi na charakter pracy i częste nieobecności w domu nie może opiekować się żoną. Nie może również zrezygnować z zatrudnienia, gdyż ma dwoje dzieci na utrzymaniu i chorą żonę, której koszt leczenia jest bardzo wysoki.

Organ drugiej instancji po rozpatrzeniu odwołania wskazał, że przesłanki przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego zostały opisane w art. 17 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zmianami). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ pierwszej instancji uznał, że z uwagi na to, że niepełnosprawność siostry nie powstała w czasie określonym art. 17 ust. 1b ustawy, wnioskowane świadczenie nie może być przyznane. Stosując jednak ten przepis jako podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia, Organ pierwszej instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego.

Przepis ten - z uwagi na jego niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz.U. 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13 (Dz.U. poz. 1443) utracił bowiem z dniem 23 października 2014 roku moc w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą.

Praktycznym skutkiem wskazanego orzeczenia dla stosowania prawa jest zakaz takiej wykładni art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która zawężałaby katalog osób, nad którymi sprawowanie opieki uprawnia do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie do osób, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Prawidłowa wykładnia tego przepisu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy prowadzi zatem do wniosku, że bez znaczenia pozostaje rok życia, w którym powstała niepełnosprawność siostry skarżcej, istotne jest wyłącznie to, że występuje ona w stopniu znacznym.

Tytułem wyjaśnienia SKO wskazało, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa, ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy Trybunał nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok w sprawie oznaczonej sygn. akt K 38/13 ogłoszono w Dzienniku Ustaw w dniu 23 października 2014 roku pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności) począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od dnia 23 października 2014 roku. Treść sentencji przywołanego wyroku Trybunału jest jasna, nie budzi wątpliwości i powinna być uwzględniana przy stosowaniu art. 17 ust, 1b ustawy. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jest w ocenie SKO sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji działają przy tym na podstawie przepisów prawa, tj. przepisów - co oczywiste - obowiązujących i w ich obowiązującym brzmieniu. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do siostry skarżącej oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Jednakże w ocenie organu drugiej instancji wskazane uchybienie nie mogło spowodować przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ SKO w pełni podzieliło stanowisko Burmistrza w sprawie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Wskazany przepis stanowi bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z akt sprawy Burmistrz wskazał, że skarżąca podkreślała, że jest jedyną bliską osobą, która faktycznie może zajmować się niepełnosprawną siostrą. Rodzice nie są do tego zdolni z uwagi na wiek i stan zdrowia. Z kolei mąż siostry nie może opiekować się żoną z uwagi na to, że pracuje i jest jedynym żywicielem rodziny. Niesporna jest okoliczność, że mąż siostry skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy w tym miejscu podkreślić, że z woli ustawodawcy, uprawnienie innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, aktualizuje się dopiero wówczas, gdy zapewnienie takiej opieki nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych przez współmałżonka. W ocenie organu drugiej instancji skarżąca nie przestawiła w przedmiotowej sprawie okoliczności, które można byłoby uznać za trwałe i z przyczyn niezależnych od męża siostry skarżącej i jego woli wyłączające możliwość sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną siostra skarzcej. W ocenie SKO nawet dokonanie wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a cyt. ustawy nie może skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny, w sytuacjach, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość jej sprawowania (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia) lecz odmawia jej sprawowania. Mąż siostry skarżącej się jest bowiem obiektywnie zdolny do sprawowania opieki nad swoją żoną. Wykonywanie pracy zawodowej nie może być zaś w żadnym razie uznawane (nie byłoby to bowiem zgodne właśnie z celem omawianej ustawy o świadczeniach rodzinnych) za przesłankę niezależnej od woli niemożności świadczenia opieki nad osobą niepełnosprawną, szczególnie, że to właśnie rezygnacja z pracy (lub niepodejmowanie pracy) jest warunkiem otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na względzie przytoczone wyżej okoliczności faktyczne i prawne SKO utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2021 roku nr [...] Burmistrza odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrą.

Od decyzji SKO skarżąca w ustawowym terminie wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji Burmistrza z dnia [...] listopada 2021 r.

W skardze skarżąca podniosła, że SKO rozpatrując jej odwołanie nie wzięło pod uwagę zakresu faktycznie sprawowanej opieki przez moją osobę i realnych możliwości

sprawowania jej przez męża siostry.

Skarżąca podniosła, że mąż niepełnosprawnej pracuje zawodowo, rodzice osoby wymagającej opieki są schorowani, w podeszłym wieku. Zarówno matka jak i ojciec posiadają orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, siostra również schorowana, po udarze i posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, dzieci są małoletnie i również wymagają opieki. Skarżąca wskazała, że jest jedyną osobą która może i faktycznie sprawuje opiekę nad siostrą, która ze względu na swój stan zdrowia wymaga codziennej opieki. Mąż siostry skarżącej nie może zapewnić stałej opieki ponieważ pracuje zawodowo. Nie może sobie pozwolić na rezygnację z zatrudnienia ponieważ posiada na utrzymaniu chorą żonę i dwójkę nieletnich dzieci, którym musi zapewnić warunki do życia i nauki a żonie do leczenia . Świadczenie pielęgnacyjne [...] zł stanowiło by jedyny dochód w rodzinie, co znacznie pogorszyło by, już tak trudną sytuację materialną rodziny. Koszty leczenia siostry w większości wizyty prywatne pochłaniają większość domowego budżetu.

W związku z powyższym rezygnując z pracy skarżąca podjęła się opieki nad niepełnosprawną siostrą.

SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargę, wskazując, że podtrzymuje wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2315 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy czym wskazać należy, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami i powołaną podstawą prawną.

Wskazać należy, że sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 02 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia [...] marca 2022 r. Strony zostały poinformowane o powyższym trybie rozpoznania sprawy oraz złożenia w terminie 7 dni ewentualnych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które mogłyby być złożone lub podniesione na rozprawie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisy k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja SKO z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...]., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmowiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W pierwszej kolejności, zauważyć należy, że wydana w sprawie decyzja organu pierwszej instancji zawiera szerszy katalog przyczyn uzasadniających odmowę skarżącej przyznania świadczenia. Z uzasadnienia decyzji organu drugiej instancji wynika natomiast, że organ ten uwzględnił część zarzutów odwołania i utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy powołując się tylko na okoliczność, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Tylko więc ta okoliczność podlega badaniu przez Sąd.

Wobec powyższego wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w ustępie 5 pkt 2 ww. artykułu, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Artykuł 17 ust. 5 ustawy wprowadza zatem przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

Podkreślić przy tym należy, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia, to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych.

W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Przy czym nie można pomijać, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61 oraz art. 130 K.r.o.

Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w tym przypadku siostrze sprawującą opiekę nad niepełnosprawną siostrą, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Jako przykład można podać wniosek o świadczenie pielęgnacyjne składany przez córkę (syna) na matkę, w sytuacji gdy zarówno matka, jak i ojciec legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. Anna Kawecka [w:] Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, red. Katarzyna Małysa-Sulińska. LEX 2015).

Nie powinno zatem budzić wątpliwości, że pozostawanie siostry skarżącej w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.

Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej K.r.o.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 K.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności

Ani organ, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.

Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił o czym orzeczono w sentencji.