Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 399/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2016-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 66
journal: Dz.U. 2013 poz 1235
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Mieczysław Markowski, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 marca 2016 r. sprawy ze skarg P. T. O. P. w B., S. "M." w C. oraz E. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia w postaci budowy parku elektrowni wiatrowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] grudnia 2014 roku numer [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżących S. "M." w C. oraz E. F. kwoty po 200,00 (słownie: dwieście) złotych na rzecz każdego z nich tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Bk 399/15

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. znak [...] Wójt Gminy C. ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie w obrębie miejscowości C., Z., R. – Gmina C. oraz S., S.– Gmina O. parku elektrowni wiatrowych "P." o łącznej mocy do 55 kW, składającej się z jedenastu turbin wiatrowych o mocy do 5 MW każda, maksymalnej ich wysokości do 210 m n.p.t. wraz z infrastrukturą towarzyszącą oraz przyłączem, w wariancie podstawowym.

W poszczególnych częściach decyzji podjęto następujące ustalenia:

- w części I decyzji: rodzaj i miejsce realizacji przedsięwzięcia - wskazano, że przedsięwzięcie stanowi instalację wykorzystującą do wytwarzania energii elektrycznej energię wiatru, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 6b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2010 r. Nr 213, poz. 1397 ze zm.). Przedsięwzięcie składać się będzie z jedenastu nowych turbin wiatrowych (o mocy do 5 MW każda, o średnicy wirnika do 128 m i wysokości wież od 110 m do 146 m n.p.t., przy czym całkowita wysokość wieży wraz ze śmigłem w pionie nad nią dla poszczególnej turbiny wiatrowej będzie nie większa niż 210 m n.p.t.) o poziomie mocy akustycznej turbin nieprzekraczającym w porze dziennej i porze nocnej 107,5 dB, zlokalizowanych na szczegółowo wymienionych w decyzji działkach. W skład przedsięwzięcia wchodzić również będą: drogi dojazdowe (w tym około 1 km przewidziany do budowy oraz około 12 km przewidziany do modernizacji), place montażowe, infrastruktura elektroenergetyczna, stacja elektroenergetyczna;

- w części II decyzji: warunki wykorzystania terenu w fazie realizacji i eksploatacji - określono m.in., że prace budowlane powinny rozpocząć się poza okresem lęgowym ptaków, który trwa od 15 marca do 31 lipca; podczas prac powinien zostać zapewniony stały nadzór przyrodniczy, którego formy sprawowania szczegółowo określono w punktach 24-26 części II. 1 decyzji; nakazano dotrzymać dopuszczalne poziomy hałasu w fazie eksploatacji przedsięwzięcia (55 dB w porze dnia, 45 dB w porze nocy), wprowadzono zakazy oświetlania masztów światłem białym (za wyjątkiem oświetlania wynikającego z przepisów dotyczących bezpieczeństwa), zakazy obsadzania dróg dojazdowych do elektrowni, nakazano całodobowo wyłączyć pracę turbin w okresach intensywnych przelotów ptaków (wiosennych 23 marca – 22 kwietnia, jesiennych 23 sierpnia – 22 września), nakazano okresowe wyłącznie turbin w każdym roku w okresie intensywnej aktywności nietoperzy (przy sile wiatru nie przekraczającej 6 m/s w nocy na godzinę przed zachodem słońca do wschodu słońca w okresie od 20 kwietnia do 30 września);

- w części III decyzji: warunki dotyczące ochrony środowiska – określono zasady oznakowania turbin, ich maksymalną moc i zasady zaprojektowania turbin, w tym zakazano lokalizowania poszczególnych turbin wiatrowych w odległości co najmniej 200 m od szpalerów drzew, zagajników i w szczególności cieków wodnych w przypadku elektrowni wiatrowej: EW2 – na działce nr [...], EW7 na działce nr [...], EW 11 na działce nr [...]. W przypadku braku takiej możliwości nakazano wyłączać te turbiny przy sile wiatru nie przekraczającej 6 m/s w nocy na godzinę przed zachodem słońca do wschodu słońca w okresie od 8 kwietnia do 20 września;

- w części IV decyzji: stwierdzono konieczność przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko;

- w części V decyzji: nie stwierdzono konieczności przeprowadzenia postępowania w prawie transgranicznego oddziaływania na środowisko;

- w części VI decyzji: wskazano zadania dotyczące zapobiegania, ograniczania oraz monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w tym prowadzenie monitoringu awi – i chiropterofauny przez co najmniej 3 lata w trakcie pierwszych 5 lat funkcjonowania, przy czym szczegółowo wskazano elementy, które monitoring powinien uwzględniać.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem Spółki z o.o. w W. (do 31 marca 2014 r. W.), który wpłynął w dniu 25 lipca 2012 r. W trakcie postępowania uzyskano dwie opinie stwierdzające obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz obowiązek sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko w pełnym zakresie (opinia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w H. – dalej jako PPIS, z dnia [...] września 2012 r. oraz postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w B. – dalej jako RDOŚ, z dnia [...] września 2012 r.). Skutkowało to wydaniem w dniu [...] października 2012 r. przez Wójta Gminy C. postanowienia o obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz określającego zakres raportu, o czym powiadomiono strony w drodze obwieszczenia. Po okresie zawieszenia spowodowanego oczekiwaniem na złożenie raportu, postępowanie podjęto, bowiem w dniu [...] grudnia 2013 r. inwestor przedłożył raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Następnie organ w piśmie z dnia [...] stycznia 2014 r. wystąpił do RDOŚ oraz PPIS o uzgodnienie warunków realizacji przedsięwzięcia oraz w dniach 10 stycznia – 1 lutego 2014 r. (21 dni) dokonano obwieszczenia o przedłożeniu raportu i możliwości składania uwag i wniosków.

W dniu [...] lutego 2014 r. (opinia nr [...]) PPIS negatywnie zaopiniował warunki realizacji przedsięwzięcia.

W dniu [...] sierpnia 2014 r. RDOŚ wydał postanowienie uzgadniające warunki realizacji przedsięwzięcia (nr [...]), przy czym uczynił to po dwukrotnym wezwaniu inwestora do uzupełnienia przedłożonego raportu. Wyjaśnienia dotyczyły m.in. wskazania na mapie powierzchni próbnej wyznaczonej w ramach badań w protokole MPPL, wskazania na mapie powierzchni objętej cenzusem lęgowym gatunków rzadkich i średniolicznych, uszczegółowienia zapisów dotyczących propozycji monitoringu porealizacyjnego w przypadku nietoperzy, a także m.in. wpływu utraty żerowisk na zinwentaryzowane gatunki, wyjaśnienia powodów nieprowadzenia dodatkowych nasłuchów wieczornych w przypadku borowców wielkich. Uzyskano także ponowne wypowiedzi autorów monitoringów przedrealizacyjnych co do analizy utraty żerowisk w odniesieniu do zinwentaryzowanych gatunków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej. RDOŚ przed wydaniem postanowienia uzgadniającego uzyskał również wyjaśnienia inwestora (w piśmie z dnia [...] lipca 2014 r.) odnośnie wpływających do RDOŚ uwag stron postępowania m.in. E. F. (strona postępowania od dnia [...] sierpnia 2013 r. tj. od daty zakupu działki nr [...] obręb C.), do której pism załączone zostały dodatkowe uwagi E. P..

Jak wskazał organ I instancji, postanowienie uzgadniające RDOŚ zostało ostatecznie wydane na podstawie: raportu oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko sporządzonego zgodnie z art. 66 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn.: Dz. U z 2013 r., poz. 1235 ze zm.), powoływana dalej jako ustawa środowiskowa wraz z załącznikami oraz uzupełnieniami raportu (z dnia 13 marca 2014 r., 21 maja 2014 r. oraz 17 lipca 2014 r.); opinii dr. hab. I. R. z Instytutu Biologii Ssaków Państwowej Akademii Nauk w B. pt.: Raport z monitoringu chiropterologicznego na obszarze planowanej farmy wiatrowej w gminie C. (powiat h.); opinii E. P.: "Ocena oddziaływania planowanej farmy wiatrowej położonej w gminie C. na środowisko przyrodnicze ze szczególnym uwzględnieniem awifauny"; uwag E. F. i M. K. Jak podkreślił organ I instancji, E. F. złożyła liczne uwagi także po dokonanym obwieszczeniu o zebraniu kompletnego materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do niego przez strony. Zdaniem tego organu, inwestor ustosunkował się do wszystkich uwag w obszernym piśmie z dnia [...] lipca 2014 r.

W trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego wpłynęły wnioski o dopuszczenie do udziału w nim, które zostały rozpoznane w sposób następujący: postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r. organ I instancji dopuścił Fundację G. do udziału w postępowaniu na prawach strony (art. 44 ustawy środowiskowej); postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. organ I instancji dopuścił na tej samej podstawie do udziału w postępowaniu Stowarzyszenie "M.". O powyższym powiadamiano strony w drodze obwieszczeń.

Po ponownym zawiadomieniu o zgromadzeniu kompletnego materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do niego przez strony (z dnia [...] października 2014r.) wpłynęło pismo Stowarzyszenia "M." zawierające zarzuty odnośnie raportu. Do zarzutów tych organ I instancji odniósł się w uzasadnieniu swojej decyzji (s. 34 – 35), zaś uwzględniając całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, zgłaszane uwagi i wnioski oraz wyjaśnienia inwestora stwierdził, że:

- zakres przedsięwzięcia został ustalony na podstawie wniosku inwestora, zaś przedsięwzięcie zostało zakwalifikowane do II grupy przedsięwzięć wymienionych w §3 ust. 1 pkt 6 lit. b oraz § 3 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których sporządzenie raportu może być wymagane;

- potencjalne oddziaływanie przedsięwzięcia na środowisko zostało opisane w sposób wyczerpujący w raporcie;

- przedsięwzięcie nie narusza ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Uchwała Rady Gminy Czyże z dnia 18 lipca 2014 r. Nr 35.181.2014 Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 13 sierpnia 2014 r. poz. 2884). Turbiny wiatrowe będą usytuowane na terenie jednostek urbanistycznych przeznaczonych pod budowę elektrowni wiatrowych, zaś drogi wewnętrzne oraz linie elektroenergetyczne stanowiące elementy infrastruktury technicznej również nie naruszają ustaleń planu;

- w przedłożonym raporcie oraz uzupełnieniach do niego przedstawiono analizę wariantów przedmiotowego przedsięwzięcia, różnicując poszczególne rozwiązania pod względem ilości turbin (wariant realizacyjny – 11 turbin wraz z infrastrukturą, wariant alternatywny – 12 turbin wraz z infrastrukturą);

- w raporcie uwzględniono wariant niepodejmowania realizacji przedsięwzięcia oraz przewidywane skutki dla środowiska tego rozwiązania, jednakże po ocenie analizy wielokryterialnej został oceniony negatywnie;

- raport spełnia wymagania wynikające z art. 66 ustawy środowiskowej, w tym był analizowany zarówno pod względem merytorycznym jak i prawnym przez organy administracji państwowej właściwe w sprawach określonych w tej ustawie, jak również był uzupełniany przez inwestora i uzyskano kilkakrotne wyjaśnienia co do jego treści. Żądania strony dotyczące nałożenia na inwestora obowiązków nieprzewidzianych w ustawie środowiskowej (np. przeznaczenia funduszy na leczenie osób pokrzywdzonych wydaniem decyzji) były bezzasadne. Natomiast biorąc pod uwagę widoczne zmiany w krajobrazie po realizacji "P." Wójt Gminy C. w nawiązaniu do postanowienia RDOŚ z dnia [...] sierpnia 2014 r. nałożył na inwestora warunki określone w punktach 11.2.7, 11.2.8 i II.2.9, III. 1. sentencji decyzji, które pozwolą na zminimalizowanie oddziaływania przedsięwzięcia. Organ I instancji wskazał także, że: kwestie dotyczące wcześniejszego zakończenia eksploatacji przedsięwzięcia nie dotyczą zagadnień ochrony środowiska uwzględnianych w decyzji środowiskowej; przeprowadzono konsultacje z mieszkańcami, w tym za planowaną elektrownią wiatrową opowiedziało się 165 mieszkańców, przeciwko 161 mieszkańców, od zajęcia stanowiska wstrzymało się 5 mieszkańców; organ I instancji nie stwierdził przesłanek uzasadniających odmowę ustalenia środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia.

- organ opisał teren realizacji przyszłej farmy wiatrowej podkreślając, że są to obszary głównie rolnicze, poza formami ochrony przyrody w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, na analizowanym terenie nie występują strefy ochronne ptaków, a planowana inwestycja z uwagi na rodzaj, charakterystykę, skalę inwestycji oraz odległość nie będzie miała znaczącego oddziaływania na cele ochrony, przedmioty ochrony, integralność i spójność Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. Wskazano też na występujące na analizowanym obszarze gatunki drzew i krzewów nie stwierdzając negatywnego na nie oddziaływania. Nie stwierdzono również występowania siedlisk przyrodniczych chronionych na podstawie Dyrektywy Siedliskowej ani żadnych innych cennych zbiorowisk roślinnych. Niemniej w celu zminimalizowania możliwości oddziaływania inwestycji w tym zakresie nałożono warunki określone w pkt II.I.2., II.1.19, II.1.22 sentencji decyzji;

- stwierdzono występowanie na terenie przyszłej farmy wiatrowej 5 gatunków płazów, jednakże bez zagrożenia zniszczeniem miejsc ich rozrodu (dla dodatkowego zabezpieczenia na wykopy pod fundamenty elektrowni oraz pod kable SN polecono założyć siatkę ochronną oraz nakazano obowiązek regularnych kontroli wykopów (punkt II.1.27, II.1.26 sentencji decyzji);

- wskazano na ewentualną konieczność uzyskania dodatkowego zezwolenia RDOŚ na ingerencję w istniejące siedliska zwierząt, podkreślono fakt ustanowienia w decyzji nadzoru przyrodniczego (punkt II.1.24, II.1.25 sentencji decyzji), stwierdzono obowiązek odsunięcia turbin od miejsc dużej aktywności nietoperzy oraz ewentualne okresowe wyłączanie turbin w okresie ich wzmożonej aktywności (punkt III.7 i 8 decyzji), jak też wyłączanie turbin w okresie wzmożonych przelotów występujących gatunków ptaków (punkt II 2.13 decyzji); nałożono obowiązek monitoringu awifauny (punkt VI decyzji);

- z uwagi na zaobserwowanie 9 gatunków ptaków wyszczególnionych w załączniku I Dyrektywy Ptasiej analizą objęto gatunki szczególnie wrażliwe na istnienie elektrowni wiatrowych (bocian biały, błotniak stawowy, błotniak łąkowy, orlik krzykliwy, trzmielojad). W kontekście ochrony ptaków i nietoperzy przeanalizowano też wpływ inwestycji na obszar Natura 2000 Puszcza B. oraz Dolina Górnej N. stwierdzając, że możliwe jest oddziaływanie elektrowni wiatrowych na chronione gatunki ptaków i nietoperzy o osobniczym charakterze, niezagrażające populacji gatunków - co wynika z monitoringu ornitologicznego i chiropterologicznego. Wyjaśniono, że w proponowanych lokalizacjach masztów przedsięwzięcie nie powinno stanowić istotnej bariery ekologicznej dla wędrówki czy rozprzestrzeniania się ptaków i innych zwierząt. Może ono stanowić pewną barierę dla migrujących ptaków, ale nie powinno zwiększać ich śmiertelności. Wskazano też, że realizacja zespołu elektrowni wiatrowych "C.", w skumulowanym oddziaływaniu z innymi planowanymi zespołami elektrowni wiatrowych, nie spowoduje oddziaływania na obszary Natura 2000. Skumulowane oddziaływanie na faunę, zwłaszcza awifaunę (przeszkoda w przemieszczaniu się ptaków o dużej skali przestrzennej) może dotyczyć zespołów elektrowni wiatrowych i linii elektroenergetycznych wysokich napięć (ta ostatnia przebiega przez teren planowanej inwestycji), jednakże planowana farma oraz inne pobliskie obejmują ekosystemy agrocenoz, nie spowodują rozdzielenia korytarzy ekologicznych, ani nie spowodują zubożenia oraz trwałości ekosystemów naturalnych. W przypadku pozostałych istniejących i projektowanych w otoczeniu linii WN farm wiatrowych, ze względu na odległości, odmienność środowisk oraz brak istotnych korytarzy migracyjnych ptaków na tych kierunkach, nie powstanie efekt skumulowanego oddziaływania na awifaunę;

- podczas inwentaryzacji nietoperzy stwierdzono występowanie borowca wielkiego, borowiaczka, mroczka późnego, mroczka pozłocistego, mroczka posrebrzanego oraz nietoperza z rodzaju nocek, którego nie oznaczono do gatunku, jednakże spośród pobliskich "siedliskowych" obszarów Natura 2000 jedynie Puszcza B. została powołana w celu ochrony nietoperzy (gatunek: mopka), którego nie odnotowano podczas szczegółowej inwentaryzacji przyrodniczej. Wskazano, że nietoperze były najaktywniejsze w okresie rozrodu (1 czerwca - 31 lipca) oraz w okresie migracji wiosennych, zaś w okresie do połowy kwietnia a także od końca października nietoperze na badanym obszarze nie były rejestrowane. Nie wydaje się zatem, jak ocenił organ, aby w tych okresach istniało dla nietoperzy jakieś znaczące zagrożenie. Dla gatunków o bardzo wysokim stopniu narażenia na śmiertelność (borowiec, borowiaczek, mroczek posrebrzany) wprowadzono obowiązek wyłączania turbin w okresie dużej aktywności nietoperzy, nadto – jak podkreślono - funkcjonowanie tego nakazu zostanie ocenione podczas ponownej oceny oddziaływania na środowisko przyrodnicze. Także wskazano, że aktywność nietoperzy koncentrowała się wzdłuż liniowych elementów krajobrazu, jak pasma zadrzewień oraz krawędzi obszarów leśnych, dlatego w przypadku 8 z 11 turbin zastosowano dodatkowe działania minimalizujące polegające na odsunięciu się z turbiną na odległość min. 200 m od miejsc wędrówek i żerowania nietoperzy czyli od większych zadrzewień, alei drzew, lasów, oczek czy cieków wodnych, a w przypadku braku takiej możliwości – nakazano okresowe wyłączanie turbiny w każdym roku na warunkach określonych w decyzji. Wprowadzono też dodatkowe obostrzenia polegające m.in. na wprowadzeniu zakazu obsadzania, zwłaszcza zielenią wysoką, dróg dojazdowych do elektrowni wiatrowych oraz dróg przebiegających przez teren zespołu;

- przeanalizowano wpływ inwestycji na środowisko wodno – gruntowe. Wskazano, że eksploatacja przedsięwzięcia nie wymaga poboru wody, elektrownia wiatrowa nie będzie również emitowała ścieków technologicznych i komunalnych. Wody opadowe odprowadzane będą powierzchniowo do gruntu wokół instalacji. W celu zminimalizowania ewentualnego negatywnego oddziaływania inwestycji nałożono określone obowiązki w tym zakresie;

- przeanalizowano oddziaływanie akustyczne farmy wskazując, że biorąc pod uwagę lokalizacje wież poza terenami chronionymi akustycznie oraz uzyskane wyniki poziomu dźwięku, największy hałas docierający do najbliższych budynków mieszkalnych będzie niższy od dopuszczalnego;

- kierując się potrzebą szczególnej dbałości o środowisko nałożono obowiązek przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na etapie pozwolenia na budowę, co pozwoli uwzględnić ewentualne nowsze rozwiązania techniczno - technologiczne w stosunku do których niezbędne będzie przeanalizowanie emisji. Ponadto zasada przezorności nakazuje powtórzenie obliczeń przewidywanych oddziaływań, kiedy znane już będą szczegółowe parametry techniczne np.: wysokości, średnice, typ urządzeń oraz ich moc;

- w kwestii odpadów wskazano, że będą ich wytwarzane niewielkie ilości (z obsługi serwisu oraz prac konserwacyjnych), których sposób zagospodarowania określono;

- stwierdzono, że na etapie eksploatacji elektrownia wiatrowa nie będzie wywierać szkodliwego wpływu na stan powietrza atmosferycznego w zakresie emisji pyłów i gazów w jej otoczeniu. Wartości graniczne zarówno dla pola elektrycznego, jak i magnetycznego nie zostaną przekroczone. W związku z tym nie stwierdzono potrzeby nakładania dodatkowych warunków w tym zakresie;

- uznano, że planowane przedsięwzięcie spowoduje widoczne zmiany w krajobrazie, jednakże zastosowanie odpowiedniej kolorystyki elementów turbiny wiatrowej ma zniwelować wyróżnianie się konstrukcji z otoczenia;

- zobowiązano również do zaprojektowania turbin wiatrowych o maksymalnej mocy akustycznej do 107,5 dB, wysokości wież elektrowni wiatrowych w przedziale od 110 m do 146 m nad poziomem terenu oraz mocy do 5 MW każda w celu dotrzymania dopuszczalnych norm hałasu w stosunku do zabudowy chronionej akustycznie;

- stwierdzono, że elektrownie wiatrowe będą emitowały hałas infradźwiękowy, pole elektromagnetyczne, jednakże nie stwierdzono potrzeby nakładania dodatkowych warunków w tym zakresie;

- odnośnie powodowania migotania cienia przez łopaty wirnika wskazano, że w polskim prawodawstwie nie ma określonych dopuszczalnych norm administracyjno-prawnych standardów, jakości środowiska oddziaływania w postaci efektu migotania cieni;

- powołując się na szczegółowe analizy, zwłaszcza w zakresie oddziaływania akustycznego i elektromagnetycznego uznano, że nie wystąpią przekroczenia dopuszczalnych poziomów obu tych czynników na terenach mieszkaniowych ze względu na oddalenie przedsięwzięcia od siedzib ludzkich;

- jak wskazano, z raportu wynika, że najważniejszym efektem skumulowanym oddziaływania elektrowni wiatrowych na środowisko, który wystąpi w związku z lokalizacją zespołu elektrowni wiatrowych "C." i innych elektrowni wiatrowych w otoczeniu, będzie oddziaływanie na krajobraz oraz kumulacja oddziaływania nastąpi łącznie z napowietrznymi liniami wysokiego napięcia, zwłaszcza na awifaunę. Z uwagi jednakże na brak szlaków migracyjnych ptactwa w tym rejonie, efekt skumulowanego oddziaływania na awifaunę będzie marginalny lub nie wystąpi wcale;

- zdaniem organu I instancji, przedmiotowe przedsięwzięcie w myśl obowiązujących przepisów nie stanowi zakładu o zwiększonym ryzyku oraz zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, zaś z uwagi na skalę oraz lokalizację w odległości ok. 18,5 km od granicy z B. przedsięwzięcie nie będzie transgranicznie oddziaływać na środowisko;

- nie stwierdzono konieczności wykonania analizy porealizacyjnej w zakresie oddziaływań akustycznych z uwagi na fakt, iż Wójt Gminy C. nałożył obowiązek przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko .

Do decyzji załączono charakterystykę przedsięwzięcia.

Odwołanie od decyzji środowiskowej z dnia [...] grudnia 2014 r. złożyli:

- P. T. O. P. w B. (na podstawie art. 44 ust. 2 ustawy środowiskowej), które zarzuciło: bezpodstawne odrzucenie negatywnej opinii organu Inspekcji Sanitarnej z dnia [...] lutego 2014 r. powołującej się na publikację naukową wskazującą na wysoką szkodliwość infradźwięków dla ludzi; bezpodstawne przyjęcie, że spełnione zostały standardy sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko mimo wielu krytycznych uwag m.in. E. P.; brak obiektywizmu i stronniczość organu; nieuwzględnienie wyników badań prowadzonych przez PTOP wraz z RDOŚ, z których wynika możliwość przemieszczania się orlika krzykliwego na znaczne odległości co wskazuje, że budowa farm jest realnym zagrożeniem dla tego gatunku; nieuwzględnienie i nierozważenie w sposób szczegółowy wpływu inwestycji na ochronę krajobrazu;

- Stowarzyszenie "M." w C., które zarzuciło naruszenie: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uchybienie zasadzie prawdy materialnej i bezkrytyczne zaakceptowanie raportu; art. 7, 77 § 1, 107 § 3 w związku z art. 78 § 1 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do wniosku o powołanie dowodu z opinii biegłego na okoliczność oceny rzetelności raportu; art. 7, 77 § 1, 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a. i art. 37 ust. 1 i 2 oraz art. 85 ust. 2 pkt 1a ustawy środowiskowej poprzez nieodniesienie się do wniosków i twierdzeń stron zgłaszanych w trakcie postępowania; art. 8 k.p.a. poprzez tendencyjne i jednostronne prowadzenie postępowania; art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska w związku z art. 191 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w związku z art. 5, 38 i art. 68 ust. 4 Konstytucji RP poprzez wydanie decyzji sprzecznej z zasadą przezorności; art. 66 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy środowiskowej przez niespełnienie warunku wariantowania; art. 79 ust. 1 ustawy środowiskowej w związku z art. 9 i 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie możliwości udziału społeczeństwa; art. 80 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 85 ust. 2 pkt 1b ustawy środowiskowej w związku z art. 11 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do negatywnej opinii PPIS; naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku poprzez błędne przyjęcie, że sąsiednia zabudowa ma charakter zagrodowy a nie jednorodzinny; art. 82 ust. 1 pkt 1 ustawy środowiskowej poprzez niewskazanie w zaskarżonej decyzji umiejscowienia Głównego Punktu Zasilania;

- E. F., której treść odwołania pozostaje zbliżona w zakresie zarzutów do odwołania Stowarzyszenia "M.".

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w mocy. Kolegium wyjaśniło zasady wydawania decyzji środowiskowych zwracając uwagę na następujące kwestie: wynikający z wydanego w przedmiotowej sprawie postanowienia organu I instancji obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko (który dla przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko nie jest wymagany ex lege), znaczenie raportu w takiej ocenie, który – w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych – może zostać podważony wyłącznie konrraportem oraz to, że odmowa wydania decyzji środowiskowej nie jest uwarunkowana uznaniem organu administracji, ale może nastąpić wyłącznie w sytuacjach ściśle określonych.

Ustosunkowując się do kwestii merytorycznych w sprawie i oceniając całokształt zgromadzonego materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że:

- przedsięwzięcie nie narusza ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Uchwała Rady Gminy Czyże z dn. 18 lipca 2014 r. Nr 35.181.2014 - publ. Dz. Urz. Woj. Podl. z dn. 13 sierpnia 2014 r. poz. 2884) - turbiny wiatrowe będą usytuowane na obszarach przeznaczonych (w tymże planie) pod budowę elektrowni wiatrowych;

- przeprowadzono uzgodnienia, w tym uzyskano postanowienie uzgadniające RDOŚ, natomiast PPIS zaopiniował inwestycję negatywnie, która to opinia nie wiąże organu wydającego decyzję środowiskową;

- z oceny oddziaływania na środowisko (w tym z raportu oddziaływania na środowisko) nie wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany przez wnioskodawcę. Wnioskodawca przedstawił trzy warianty przedsięwzięcia, w zakresie wariantu podstawowego i alternatywnego (polegającego na zwiększeniu ilości turbin wiatrowych oraz rozszerzeniu obszaru inwestycji) dokonał oceny akustycznej (str. 106-118 raportu), oceny oddziaływania na litosferę, hydrosferę, atmosferę, biosferę, użytkowe zasoby przyrodnicze oraz warunki życia ludzi (str. 119-124 raportu). Kolegium nie zgodziło się z wystąpieniem "pozorności" wariantu alternatywnego, bowiem – jak wskazało - dopuszcza się wariantowanie alternatywne polegające na ograniczaniu ilości budowanych obiektów czy też zasięgu przestrzennego inwestycji. Nie zgodziło się również z zarzutem zmiany lokalizacji inwestycji, bowiem można oczekiwać przedstawienia przez inwestora innego wariantu lokalizacyjnego tylko wówczas, jeśli inwestor faktycznie dysponuje już na danym obszarze inną lokalizacją umożliwiającą realizację planowanego przedsięwzięcia oraz jeśli organ wariant taki ustali i wykaże zasadność jego realizacji, choćby na podstawie innego dokumentu w sprawie (np. kontrraportu);

- nie stwierdzono występowania obszarów Natura 2000 w bliskim sąsiedztwie oddziaływania planowanego przedsięwzięcia, bowiem najbliższy taki obszar (tj. Dolina G.) oddalony jest o ok. 9,1 km od najbliżej turbiny;

- teren lokalizacji planowanego przedsięwzięcia objęty jest "Planem gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły" (Uchwała Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2011 r. Dz. U. 2011 nr 49 poz. 549), jednakże ponieważ przedsięwzięcie nie wymaga poboru wody a elektrownia wiatrowa nie będzie emitowała ścieków technologicznych i komunalnych, przedsięwzięcie nie będzie miało negatywnego wpływu na środowisko wodne;

- zapewniono udział społeczeństwa poprzez dokonanie obwieszczeń, umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów, a przede wszystkim poprzez przeprowadzenie konsultacji z mieszkańcami udokumentowanych protokołem, z którego wynika, że na 751 mieszkańców posiadających czynne prawo wyborcze w konsultacjach wzięło 334 osób, z czego 331 mieszkańców oddało ważne głosy, a ilość osób głosujących na planowane przedsięwzięcie w niewielkim stopniu przewyższała liczbę osób występujących przeciwko tej budowie. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że umożliwienie społeczeństwu udziału w postępowaniu następuje poprzez udostępnienie do publicznego wglądu dokumentacji sprawy i poinformowanie o prawie i terminie składania uwag i wniosków, co w postępowaniu przed organ I instancji zrealizowano w trybie obwieszczeń i zawiadomień, które Kolegium szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wymieniło. Nadto korespondencja organu I instancji z odwołującymi się pozwala na stwierdzenie, że społeczeństwo i podmioty o statusie stron postępowania aktywnie w nim uczestniczyły.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji odniósł się do zarzutów i wniosków stron oraz społeczeństwa, jak również do dowodów zaoferowanych przez strony i nie uchylił się od udzielenia odpowiedzi na zgłaszane zastrzeżenia. Dokumenty wchodzące w skład materiału dowodowego wskazują, między innymi, że pozytywnie został rozpatrzony wniosek fundacji G. i E. F. o udostępnienie wersji elektronicznej raportu; organ odpowiedział na pytania uczestników postępowania (dotyczące wpływu utraty żerowisk na zinwentaryzowane gatunki, monitoringu nietoperzy, dodatkowych nasłuchów wieczornych w przypadku borowców wielkich); uwzględniono uwagi do raportu oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko wniesione w piśmie z dnia [...] czerwca 2014 r.; na wniosek uczestników postępowania odniesiono się do kwestii inwentaryzacji siedlisk i monitoringu ornitologicznego i chiropterologicznego, migotania, posadowienia turbin wiatrowych, zużycia energii elektrycznej w czasie realizacji inwestycji, ścieków sanitarnych, harmonogramu budowy, gęstości zaludnienia, emisji hałasu, zagrożeń związanych z oblodzeniem.

Kolegium nie podzieliło zarzutu sprzeczności wydanej decyzji środowiskowej z zasadą przezorności, natomiast wskazało, że materiał dowodowy w sprawie zawiera głównie sprzeczne ze sobą opinie biegłych (np. E. P., I. R. - C. M., T.S.), których stanowiska organ I instancji starał się pogodzić dążąc do uzyskania od inwestora stanowiska co do poszczególnych zastrzeżeń i zarzutów przede wszystkim do raportu. Także w uzasadnieniu skarżonej decyzji, zdaniem Kolegium, organ I instancji wskazał na przyczyny uznania za nieprzekonujące argumenty zawarte w opinii E. P. oraz I. R.

Jak wskazało Kolegium, organ I instancji ocenił również przedłożony w sprawie raport – kluczowy w sprawie i z dokonaną oceną organ odwoławczy w całości się zgodził. Wyjaśnił, że wykonane badania wskazują, tak w zakresie awifauny jak i chiropterofauny, że nałożenie na inwestora dodatkowych warunków (m.in. całodobowe wyłączanie turbin w okresie intensywnych przelotów wiosennych oraz jesiennych, wykonanie monitoringu awifauny przez okres pierwszych 5 lat funkcjonowania przedsięwzięcia) będzie wystarczającym zabezpieczeniem tych elementów środowiska naturalnego.

Podobnie niezasadnym, zdaniem Kolegium, jest zarzut dotyczący braku uwzględnienia wpływu inwestycji na ochronę krajobrazu, bowiem wpływ ten został szczegółowo opisany w raporcie, w tym w wizualizacji obrazującej istniejący krajobraz po wybudowaniu przedsięwzięcia, zaś organ I instancji nałożył na inwestora obowiązek zastosowania jednolitej, nie kontrastującej z otoczeniem kolorystyki konstrukcji dla całego zespołu elektrowni, umiejscowienia elektrowni wiatrowych na cylindrycznych wieżach pełnościennych oraz zastosowania podziemnych kabli między elektrowniami.

Kolegium nie zgodziło się również z zarzutem negatywnego oddziaływania inwestycji na zdrowie ludzi (w aspekcie hałasu oraz infradźwięków), przy czym podkreśliło, że ustawodawca nie wprowadził unormowań w tym zakresie (odnośnie infradźwięków), dlatego nie sposób wydać decyzji odmawiającej ustalenia środowiskowych uwarunkowań wyłącznie na przypuszczeniach oraz wynikach badań naukowych na które powołuje się PPIS. Odnośnie zaś pomiarów hałasu wskazano, że wykazały poziom niższy niż górna dopuszczalna norma dla zabudowy zagrodowej. Kolegium wskazało, że zaliczenia terenów do chronionych akustycznie dokonuje się na podstawie faktycznego zagospodarowania i wykorzystania tego i sąsiednich terenów oraz na podstawie przeważającego rodzaju terenu (art. 113, art. 114 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2011 r. Prawo ochrony środowiska). Zgodnie z treścią załącznika do rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. z 2014 r., poz. 112), dopuszczalny poziom hałasu dla zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej wynosi 50 dB w dzień i 40 dB w nocy, a dla terenów zabudowy zagrodowej i mieszkaniowo-usługowej - 55 dB w dzień i 45dB w nocy. Z analizy raportu wynika, że przeważająca zabudowa w zasięgu izofony 40 dB ma charakter zabudowy mieszkaniowej zagrodowej bądź mieszkaniowo-usługowej, a więc takiej, która występuje, a przynajmniej jest przeważająca na spornym obszarze (dodano, że Wójt nie wydawał dla terenów inwestycji decyzji o warunkach zabudowy jednorodzinnej, co nie wyklucza, że niektóre tereny mogą tak funkcjonować, jednak nie są one przeważające). Dodatkowo jednak dokonano pomiaru odległości między siłowniami wiatrowymi a zabudowaniami mieszkalnymi i ustalono, że zabudowania w gminie C. oddalone są od siłowni wiatrakowych od około 600 m (siłownia nr 2) do około 1081 (siłownia 3), w gminie Z. od około 642 m (siłownia 10) do około 1130 (siłownia 8), w gminie M. od około 690 m (siłownia 11) do około 900 m (siłownia 8), w gminie R. od około 1020 (siłownia 3) do około 1100 (siłownia 1), a w gminie G. od około 515 m (siłownia 6) do około 938 m (siłownia 7).

Kolegium oceniło także jako bezzasadny zarzut nieodniesienia się przez organ I instancji do negatywnej opinii PPIS stwierdzając, że Wójt wypowiedział się co do publikacji naukowej powołanej w tej opinii, stwierdził że pismo Departamentu Zdrowia Publicznego w Ministerstwie Zdrowia nie stanowi źródła prawa i nie wiąże organów administracji publicznej, ustosunkował się do kwestii odległości turbin wiatrowych od zabudowań mieszkalnych (wskazując na brak rozwiązań normatywnych w tym zakresie). Kolegium podkreśliło niedopuszczalność odmowy wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia w oparciu o akty wewnętrzne administracji nie będące prawem powszechnie obowiązującym oraz to, że opinia PPIS nie ma charakteru wiążącego dla organu załatwiającego sprawę, zaś RDOŚ pozytywnie uzgodnił planowane przedsięwzięcie.

Kolegium nie podzieliło także zarzutu oparcia rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego na niepełnym materiale dowodowym (bez powołania dodatkowego dowodu z opinii biegłego). Wskazało, że w sprawie były wielokrotnie przedstawiane opinie osób posiadających wiedzę specjalistyczną na temat analizowanych w postępowaniu zagadnień, co eliminowało konieczność powoływania dodatkowego dowodu. Również organ I instancji na stronie 34 decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. odniósł się do wątpliwości Stowarzyszenia "M." zawartych w piśmie z dnia [...] listopada 2014 r.

Organ odwoławczy wskazał także, że w decyzji pierwszoinstancyjnej został wyraźnie zlokalizowany GPZ (co uwidacznia załącznik graficzny w postaci mapy) w okolicach turbiny wiatrowej nr 4, szczegółowo opisano i uzasadniono wnioski wywiedzione z analizy warunków wykorzystania terenu przeznaczonego pod planowane przedsięwzięcie, organ I instancji odniósł się do mogących powstać (podczas obsługi stacji GPZ) ścieków sanitarnych i innych odziaływań na środowisko oraz nakazał zastosowanie szeregu środków ograniczających oddziaływanie GPZ.

Kolegium pozytywnie oceniło również raport, który jego zdaniem spełnia wymagania ustawy środowiskowej: zawiera wszystkie elementy wymagane w jej art. 66 ust. 1 i art. 68 ust. 1; określony w tym dokumencie zakres analizy oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko (w odniesieniu do poszczególnych faz realizacji inwestycji) jest bardzo szeroki i uwzględnia aspekty technologiczne, prawne, organizacyjne oraz logistyczne inwestycji (ocenia przedsięwzięcie pod względem zgodności z wymaganiami prawa; porównuje warianty lokalizacji ze wskazaniem na wariant optymalny z jego szczegółowym uzasadnieniem; opisuje zakres przewidywanych działań zapobiegawczych, ograniczających lub kompensujących negatywne oddziaływanie na środowisko w poszczególnych fazach (realizacji i eksploatacji); zawiera ocenę skutków dla środowiska w przypadku niepodejmowania przedsięwzięcia; opisuje system monitoringu przedsięwzięcia. Końcowo Kolegium podkreśliło, że planowane przedsięwzięcie nie zostało zaliczone do kategorii zawsze znacząco oddziałujących na środowisko a jedynie do potencjalnie znacząco oddziałujących, co wskazuje na duże prawdopodobieństwo umiarkowanego oddziaływania na środowisko.

Skargę na decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. złożyli do sądu administracyjnego: P. T. O. P. w B., Stowarzyszenie "M." w C. oraz E. F.

P. T. O. P. w B. zarzuciło:

- naruszenie zasady budzenia zaufania do organów administracji (art. 8 k.p.a.) poprzez formułowanie tezy, że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko można skutecznie podważać wyłącznie kontrraportem, podczas gdy jest to możliwe również za pomocą ekspertyzy posiadającej elementy wynikające z art. 66 ustawy środowiskowej (taką, autorstwa E. P., przedłożono w sprawie). W tym punkcie zarzucono również decyzji odwoławczej brak bezstronności i powoływanie się na dowody, których wiarygodności i znaczenia nie oceniono (np. opinię G. J.);

- naruszenie art. 12 k.p.a. tj. zasady "wnikliwego działania w sprawie" poprzez powoływanie wyroków sądów administracyjnych, których treść nie może mieć znaczenia w sprawie o środowiskowe uwarunkowania;

- bezkrytyczne przyjmowanie opinii ekspertów reprezentujących wnioskodawcę przy odrzucaniu opinii ekspertów strony skarżącej jak opinii E. P.;

- wskazano, że wyłączenie turbin na noc nie przyniesie spodziewanych rezultatów w zakresie ochrony awifauny, bowiem gatunki latające rozbijają się głównie o maszt elektrowni nie o turbiny;

- niejasne usprawiedliwianie zasadności realizacji inwestycji (powoływaniem wielkości populacji krajowej lub światowej danego gatunku) w sytuacji, gdy także sam RDOŚ przyznaje, że istnieje możliwość wystąpienia negatywnego oddziaływania inwestycji na chronione gatunki ptaków i nietoperzy;

- niedokładne i nieprecyzyjne ustalenie wpływu inwestycji na środowisko, bowiem RDOŚ wprowadzając monitoring awifauny i chiropterofauny dowodzi swej niepewności do co rzeczywistych skutków tego wpływu;

- zbagatelizowanie szeregu negatywnych uwag zgłaszanych w trakcie postępowania oraz brak własnej oceny organów obydwu instancji dotyczącej warunków środowiskowych realizacji inwestycji a kierowanie się wyłącznie treścią raportu, który organy powinny ocenić samodzielnie;

- zbagatelizowanie położenia obszaru Natura 2000 Puszcza B. w stosunku do najbliższej turbiny (9,2 km), co spowodowało też nieuwzględnienie wpływu inwestycji na populację występującego na tym terenie orlika krzykliwego;

- minimalistyczne zastosowanie się organów do badań awifauny, tj. zastosowanie wyłącznie zakresu wskazanego przez RDOŚ w sytuacji, gdy możliwy jest szerszy zasięg ochrony wynikający z przedłożonych przez strony dokumentów;

- naruszenie art. 62 ust. 1 oraz art. 66 ust. 1 pkt 8 ustawy środowiskowej, bowiem raport nie zawiera metodyki ani analizy oddziaływania skumulowanego w związku z budową farmy wiatrowej O. składającej się z 15 turbin, na którą na chwilę powstawania raportu wydane było pozwolenie na budowę.

Stowarzyszenie "M." w C. zarzuciło:

1. naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.) poprzez jego wybiórczą ocenę i nieustosunkowanie się do okoliczności zgłoszonych w odwołaniu Stowarzyszenia;

2. naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nieprzedstawienie powodów nieuwzględnienia konkretnych zarzutów odwołania P. T. O. P.;

3. naruszenie art. 7 w związku z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez uchybienie zasadzie prawdy materialnej i oparcie się na niepełnym materiale dowodowym, co doprowadziło do wydania decyzji w oparciu o błędny stan faktyczny;

4. art. 7 w związku z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. oraz art. 34 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, art. 6 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska;

5. art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. poprzez brak wyczerpujących ustaleń i brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji.

Nadto skarżące Stowarzyszenie podtrzymało wszystkie zarzuty ze swojego odwołania złożonego w stadium administracyjnym.

W uzasadnieniu zarzutów podkreślono następujące kwestie: uzasadnienie decyzji odwoławczej nie zawiera konkretnego odniesienia się do zarzutów odwołań, mimo że zarzuty w odwołaniu PTOP oraz odwołaniach E. F. i Stowarzyszenia "M." różniły się treścią argumentów; nie odniesiono się w uzasadnieniu decyzji odwoławczej w sposób rzeczowy do przedstawionych w trakcie postępowania publikacji naukowych na temat poziomu hałasu; organ I instancji miał też podstawy do dopuszczenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność oceny raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, co potwierdziło uzasadnienie decyzji odwoławczej, w której wskazuje się na sprzeczność tez opinii znajdujących się w aktach administracyjnych; za niewystarczające skarżący uznał uzyskanie wyjaśnień od inwestora bez powołania biegłego; nie uwzględniono zgłaszanych przez strony dowodów co skutkowało tym, że w sprawie nie wykluczono znaczącego negatywnego oddziaływania inwestycji na obszar Natura 2000, podczas gdy wniesione dowody dotyczące ornitologii oraz chiropterologii wskazują na znaczące zagrożenia płynące na obszar Natura 2000 a treść wydanej decyzji środowiskowej w ogóle nie wyklucza takich oddziaływań; przedstawiony wariant alternatywny ma charakter pozorny, bowiem jego wpływ na środowisko pozostaje identyczny jak wariantu podstawowego. Końcowo podkreślono bezkrytyczne oparcie się na treści raportu oraz niezgodne z przepisami sporządzenie uzasadnienia decyzji, która nie zawiera wszystkich elementów wymaganych przez art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

E. F. zarzuciła naruszenie:

1. art. 7, 77 § 1, 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a. i art. 37 ust. 1 i 2 oraz art. 85 ust. 2 pkt 1a ustawy środowiskowej poprzez nieodniesienie się do wniosków i twierdzeń stron zgłaszanych w trakcie postępowania, a przytoczenie jedynie wyjaśnień inwestora;

2. art. 85 ust. 2 pkt 1 ppkt a i b ustawy środowiskowej poprzez niewskazanie, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i uwzględnione wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa;

3. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez uchybienie zasadzie prawdy materialnej i bezkrytyczne zaakceptowanie raportu;

4. art. 7, 77 § 1, 107 § 3 w związku z art. 78 § 1 i art. 84 § 1 w związku art. 136 k.p.a. poprzez brak dopuszczenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność wyjaśnienia sprzeczności między zgłoszonymi do sprawy opiniami biegłych oraz na okoliczność oceny rzetelności raportu;

5. art. 8 i art. 80 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów i brak wnikliwej oceny materiału dowodowego, co naruszyło zasadę prawdy obiektywnej;

6. art. 5 Konstytucji oraz art. 3 pkt 50 ustawy – Prawo ochrony środowiska, które formułują zasadę zrównoważonego rozwoju poprzez ich niezastosowanie i pominięcie rozważenia skali zamierzenia inwestycyjnego;

7. art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska w związku z art. 191 ust. 2 TfUE w związku z art. 5, 38 i art. 68 ust. 4 Konstytucji RP poprzez wydanie decyzji sprzecznej z zasadą przezorności;

8. przepisów załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, Polskiej Normy PN-87/B-02151/02 "Akustyka budowlana. Ochrona przed hałasem pomieszczeń w budynkach" poprzez zaakceptowanie inwestycji, której realizacja spowoduje przekroczenie dopuszczanych norm hałasu;

9. art. 7 k.p.a. w związku z art. 81 ust. 2 ustawy środowiskowej w związku z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. a contrario poprzez niezasadne przyjęcie, że inwestycja nie będzie w sposób znacząco negatywny oddziaływała na obszar Natura 2000;

10. art. 66 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy środowiskowej poprzez niespełnienie warunku wariantowania;

11. art. 79 ust. 1 ustawy środowiskowej w związku z art. 9 i 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie możliwości udziału społeczeństwa;

12. art. 80 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 85 ust. 2 pkt 1b ustawy środowiskowej w związku z art. 11 k.p.a. poprzez niewskazanie, w jakim zakresie opinia PPIS i uwagi społeczeństwa miały wpływ na decyzję organu.

Uzasadnienie zarzutów skargi koncentruje się przede wszystkim na naruszeniu przepisów o postępowaniu wyjaśniającym. Zdaniem skarżącej, mimo że na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego oraz w odwołaniach wskazywano na konieczność dopuszczenia dowodu z opinii biegłego a to z uwagi na przyznaną również przez organy orzekające w sprawie sprzeczność przedłożonych przez strony postępowania opinii z treścią raportu, to jednak żadnych działań w tym kierunku nie przedsięwzięto. Tę wadę postępowania skarżąca szczególnie akcentowała. Nadto wskazała, że w jej ocenie postępowanie środowiskowe oparto na błędnych ustaleniach, iż brak określenia w polskim prawie minimalnej odległości, w której można by wybudować elektrownie wiatrowe oznacza, że organ nie ma obowiązku przeprowadzić weryfikacji ustaleń raportu w tym zakresie, jak też że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko można podważyć wyłącznie kontrraportem. Wskazała, że brak jest własnej oceny organów co do raportu, co skutkowało oparciem rozstrzygnięcia na jego treści niezweryfikowanej w sposób dopuszczony prawem (opinią niezależnego biegłego). Nadto skarżąca zwróciła uwagę na: nieustosunkowanie się do zarzutów społeczeństwa, brak zbadania kumulacji oddziaływań istniejących w sąsiedztwie farm wiatrowych, braku wymaganego ustawą wariantowania możliwych sposobów realizacji inwestycji; niewskazanie w decyzji szczegółowych ustaleń co do zabezpieczenia przed hałasem, w tym oparcie się na błędnej analizie akustycznej współczynnika chłonności gruntu; nieuwzględnienie wszystkich dostępnych danych naukowych w zakresie wpływu turbin na życie i zdrowie ludzi (uchybienie zasadzie przezorności); pominięcie, że przeprowadzone konsultacje dotyczyły uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego a nie budowy farmy wiatrowej; nie uwzględniono biegu rzeki Ł., której okolica jest zbliżona do warunków występujących w obszarze Natura 2000; nie uwzględniono położenia cmentarza wojennego; błędne argumentowanie odnośnie braku zagrożenia dla awifauny (odwoływanie się do liczebności populacji krajowej zamiast do wielkości populacji na sąsiednim obszarze Natura 2000); wydanie przez RDOŚ postanowienia uzgadniającego mimo braku pewności co do zagrożenia ze strony inwestycji na awifaunę i chiropterofaunę; pominięcie, że eksperci strony skarżącej działają non profit zatem ich opinie są wiarygodne, a co najmniej wymagają szczegółowego ustosunkowania się do nich, czego nie dokonano.

W odpowiedziach na każdą ze skarg organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W dniu [...] listopada 2015 r. zostało złożone przez Stowarzyszenie "M." w C. pismo procesowe zawierające powtórzenie zarzutów do raportu oddziaływania na środowisko wraz z analizą akustyczną F. E. w W. odnoszącą się do przedmiotowej sprawy, a na rozprawie w dniu [...] marca 2016 r. tenże skarżący dołączył "Uwagi skarżącego PTOP do braku oceny wpływu projektowanej farmy wiatrowej ..." oraz Raport z realizacji pilotażowych badań wpływu farm wiatrowych na orliki krzykliwe.

Przedstawiciel inwestora na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 r. przedstawił proces inwestycyjny wyjaśniając, że pierwotne założenie dotyczyło farmy wiatrowej obejmującej gminę C. oraz H., z lokalizacji w obrębie ostatnio wymienionej gminy zrezygnowano z uwagi na wpływ na populację nietoperzy. Następnie toczyło się postępowanie o uchwalenie studium i planu zagospodarowania przestrzennego, a sporna procedura była trzecią z kolei.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi wszystkich skarżących okazały się uzasadnione. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania które mogły mieć wpływ na wynik sprawy jak i z naruszeniem prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego podlegała wyeliminowaniu z obrotu prawnego, a na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) należało także, ze względu na poszanowanie zasady ekonomii procesowej i zasady szybkości postępowania, uchylić decyzję pierwszoinstancyjną.

Na wstępie podkreślić należy, co nie tylko zbagatelizował organ odwoławczy, ale nieprawidłowo określił charakter decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jako rozstrzygnięcie wstępne, pomocnicze – że decyzja środowiskowa aczkolwiek wydawana jest na wstępnym etapie procesu inwestycyjnego, to ma bezwzględny wpływ na jego zakończenie (decyzją o pozwoleniu na budowę a wcześniej decyzją lokalizacyjną). Wynika to wprost z art. 86 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1235 z późn. zm.), dalej jako ustawa środowiskowa. Przepis ten stanowi, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wiąże organ wydający decyzje o których mowa w art. 72 ust. 1 tej ustawy. Zatem określenie warunków środowiskowych ma bezpośredni a nie pomocniczy, jak błędnie stwierdziło SKO, wpływ na treść późniejszej decyzji w przedmiocie danej inwestycji. Z racji tego, postępowanie w sprawie wydania decyzji ustalającej warunki środowiskowe wymaga ścisłego zachowania reguł i zasad procedury administracyjnej oraz dogłębnej analizy prawa materialnego, w szczególności wszechstronnego i dogłębnego wyjaśnienia sprawy i przeprowadzenia postępowania nie tylko zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako k.p.a.), ale także z zachowaniem regulacji ustawy środowiskowej.

W sprawie niniejszej, tak jak zarzucono we wszystkich trzech skargach, doszło zarówno do naruszenia przepisów procesowych jak i prawa materialnego - przepisów ustawy środowiskowej. Przede wszystkim zasadny pozostaje zarzut nienależytego wyjaśnienia sprawy w obliczu różniącego się materiału dowodowego, tj. zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zauważyć bowiem należy, że organy obydwu instancji oraz organ uzgadniający – RDOŚ w postanowieniu uzgadniającym z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] oparły się w zasadzie wyłącznie na przedłożonym przez inwestora raporcie oddziaływania na środowisko, bez należytej konfrontacji tego dowodu z dowodami zgłaszanymi i przedkładanymi przez uczestników postepowania – skarżących. Jakkolwiek zastrzeżenia i uwagi do raportu zostały jego autorom doręczone celem ustosunkowania się i formalnie to ustosunkowanie się zostało opracowane, to dokładna analiza jego treści wskazuje na brak wyczerpującego merytorycznego odniesienia się do stanowiska stron a w szczególności do dołączonych stanowisk naukowych i opinii specjalistów; natomiast w dużej mierze zawiera uwagi personalne.

Rację mają skarżący, że raport oddziaływania na środowisko może być podważany nie wyłącznie kontrraportem, jak błędnie uznały organy, ale podlega ocenie z zachowaniem reguł dowodowych i z uwzględnieniem wszystkich dowodów złożonych w sprawie. Jak wyjaśnił sąd administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie II SA/Po 189/15, podważenie ustaleń raportu może nastąpić poprzez przedstawienie równie konkretnej analizy uwarunkowań przyrodniczych sporządzonej przez specjalistów dysponujących fachową wiedzą jaką posiadają autorzy raportu, które to opracowania zawierałyby sprzeczne wnioski do zawartych w raporcie przedłożonym przez inwestora (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Sąd powtórzył stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 20 marca 2014 r. w sprawie II OSK 2564/12.

Skład orzekający w sprawie niniejszej w całości podziela stanowisko sądu administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 11 października 2013 r. w sprawie II SA/Sz 192/13 sprowadzające się do następujących tez: "1. Raport o oddziaływaniu na środowisko jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez organ na takiej samej zasadzie jak inne dokumenty prywatne złożone w postępowaniu przez inne strony postępowania, czy osoby zgłaszające swoje wnioski i uwagi w ramach udziału społeczeństwa w toczącym się postępowaniu. Skoro do raportu zostały zgłoszone uwagi oraz żądanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, to organ winien je rozpatrzyć, a ewentualną odmowę przeprowadzenia dowodu uzasadnić w sposób zrozumiały dla stron, z argumentacją przekonującą o braku zasadności przeprowadzenia tego dowodu. 2. Skoro raport o oddziaływaniu na środowisko jest dokumentem prywatnym, wytworzonym przez specjalistów zatrudnionych przez inwestora, to niedopuszczalne jest by jedyną miarodajną odpowiedzią na zarzuty zgłoszone w postępowaniu z udziałem społeczeństwa było przedstawienie stanowiska autorów raportu, które organ następnie jako własne przedstawia w decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia. 3. Skoro organ ma trudności z interpretacją raportu, czy innych specjalistycznych dokumentów złożonych w toku postępowania, winien rozważyć przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, który na użytek toczącego się postępowania dokona obiektywnej oceny zarzutów, które odnoszą się do raportu" (CBOSA).

W przedmiotowej sprawie do raportu przedłożonego przez inwestora nie tylko wpłynęły zastrzeżenia, ale przedstawiono dowody na poparcie tych zastrzeżeń: opinię ornitologa E. P. (k. 654-666 tom IV), opinię dr hab. J. R. (k. 643-647 tom IV), opracowanie prof. B. L. i prof. M. L. (k. 622-638 tom IV), pismo Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych (k. 521 tom IV) oraz Analizę akustyczną F. E. w W. (k. 503-517 tom IV). Wszystkie te dowody dotyczyły zagadnień i problemów objętych raportem oddziaływania na środowisko, zatem nie mogły być pominięte przy ocenie materiału dowodowego, a faktycznie nie zostały tej ocenie poddane zarówno przez organy uzgadniające jak i orzekające w sprawie. W tym miejscu jedynie informacyjnie podać można, że także na etapie postępowania sądowego złożony został kolejny dowód – analiza akustyczna, zawierający dane aktualne na dzień 1 listopada 2015 r., wzbogacony w stosunku do wcześniejszej analizy o mapkę oddziaływania akustycznego. Skład orzekający w sprawie niniejszej powołując się na stanowisko NSA zajęte w sprawie I OSK 2271/13 w wyroku z dnia 25 marca 2015 r. podkreśla, że "żaden dowód w postępowaniu administracyjnym nie ma absolutnej mocy w takim sensie, który wyłączałby obalenie lub kwestionowanie wniosków, jakie z niego wynikają, wykluczając możność badania jego rzetelności. Organ administracyjny nie może czuć się zwolniony z obowiązku przeprowadzenia swobodnej oceny każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, i to w kontekście zarówno pozostałego materiału dowodowego, jak i twierdzeń stron, które zawsze muszą być z tym materiałem skonfrontowane. Obowiązek ten można wyinterpretować z treści art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. [...]. Według pierwszego z tych przepisów organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Bezsprzecznie przy tym to na organie spoczywa ciężar dowodu, toteż to on powinien wykazać się inicjatywą dowodową, jeżeli dostrzeże, że jakiś aspekt stanu faktycznego sprawy wciąż domaga się wyjaśnienia. W myśl wszak art. 7 k.p.a., [...] organy z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Końcowy fragment ostatnio przytoczonego przepisu wskazuje, że materiał dowodowy sprawy musi odpowiadać na wątpliwości strony, nawet jeśli nie zgadza się ona z rozstrzygnięciem. Tym samym niedopuszczalne jest ignorowanie przez organy aktywności strony w dążeniu do ustalenia stanu faktycznego bez podjęcia próby rozstrzygnięcia podnoszonych przez nią wątpliwości. Zaniechanie to stanowi uchybienie procesowe skutkujące wadliwością decyzji administracyjnej, zwłaszcza w takiej sytuacji, gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności".

W sprawie niniejszej realizacji przedstawionych wyżej zasad postępowania administracyjnego zabrakło. Uwidoczniło się to także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (a także decyzji pierwszoinstancyjnej). Stosownie do regulacji art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak wyżej wyjaśniono, oceny wszystkich dowodów, a w szczególności oceny dowodów przedłożonych przez strony (skarżących) w sprawie przedmiotowej zabrakło. Dodatkowo organowi II instancji przypomnieć należy, że wynikająca z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) istota postępowania odwoławczego polega na ponownym merytorycznym rozpoznaniu sprawy, a nie tylko na rozważeniu i ustosunkowaniu się do zarzutów odwołania. Tymczasem SKO uchyliło się nie tylko od oceny dowodów przedłożonych przez skarżących, ale akceptując we wszystkim ocenę i ustalenia organu pierwszoinstancyjnego nie przeprowadziło własnej oceny, przykładowo, co podnoszą zasadnie strony, stanowiska organu opiniującego – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego zawartego w opinii z dnia [...] lutego 2014 r. PPIS stwierdził w tej opinii (k. 87 – 90 tomu III akt adm.), że obliczenie poziomu hałasu wykonano w oparciu o stałe parametry nieuwzględniające zmieniających się warunków atmosferycznych, zużycia sprzętu czy nakładania się dźwięków z sąsiadujących turbin i tak poczynione obliczenia dają wynik w pobliżu normy dla zabudowy zagrodowej. Wykluczają zabudowę jednorodzinną oraz utrudniają egzystowanie w domach (niemożność otwierania okien). Nadto badania nie objęły tzw. hałasu niesłyszalnego – infradźwięków. Powołując się na stanowiska naukowe przedstawiono negatywny wpływ elektrowni wiatrowych w tym zakresie. Zdaniem PPIS, odległość turbin od zabudowań jest stanowczo za mała, niektóre domostwa będą wręcz otoczone z kilku stron elektrowniami.

Organ I instancji w decyzji środowiskowej swojej oceny stanowiska PPIS dokonał na stronie 14 uzasadnienia (k. 242 odwrót tom IV akt adm.). Powołał się na nałożony obowiązek ponownej oceny oddziaływania na środowisko na etapie późniejszych decyzji, zaś odnosząc się do problemu możliwego oddziaływania infradźwięków stwierdził, że powołana przez PPIS publikacja jest publikacją naukową i nie stanowi obowiązującej normy do której należy się stosować. SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jedynie przytoczyło stanowisko organu I instancji, powołując się na brak związania organu opiniami, w odróżnieniu od uzgodnień. Skład orzekający w sprawie niniejszej nie neguje, że organ wydający opinię środowiskową nie był związany opinią PPIS i że opinia ta oraz pismo Departamentu Zdrowia Publicznego w Ministerstwie Zdrowia nie stanowiły normy prawa powszechnie obowiązującego, ale z całą pewnością nie można uznać jako merytoryczny argumentu na zmarginalizowanie stanowiska PPIS zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji następującej treści: "niedopuszczalna byłaby odmowa wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia w oparciu o akty wewnętrzne administracji, nie będące prawem powszechnie obowiązującym". Zdaniem sądu, negatywne stanowisko PPIS powinno uczulić organy decyzyjne (mimo braku formalnego związania) na podkreślone w nim zagrożenia dla ludności, co wymagało szczegółowego zbadania danego problemu. W okolicznościach sprawy niniejszej kwestia zagrożeń akustycznych nie tylko wynikała z opinii organu sanitarnego, ale uczestniczka postępowania E. F. przedłożyła "Analizę akustyczną", o której mowa powyżej, która to analiza nie była przedmiotem oceny RDOŚ w postanowieniu uzgadniającym z dnia [...] sierpnia 2014 r., bowiem wpłynęła do organu kilka dni po tej dacie. Z akt sprawy wynika, że wyżej wymieniona prosiła o przedłużenie terminu określonego w trybie art. 10 § 1 k.p.a. zapowiadając przedłożenie tego dowodu, co zostało przez organ uzgadniający zignorowane z naruszeniem zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego i wywody skargi w tym przedmiocie są uzasadnione. W tej sytuacji na organach orzekających w sprawie niniejszej ciążył obowiązek oceny tego dowodu w kontekście całości materiału dowodowego. Z całą pewnością nie można uznać, by zaskarżona decyzja warunek ten spełniała, jako że kwintesencja oceny zawarta została w słowach: "W opinii Kolegium, na materiał dowodowy w niniejszej sprawie składają się głównie sprzeczne ze sobą opinie biegłych (np. E. P., I. R. – C. M., T. S.). Zarówno biegli powołani przez inwestora, jak i przez Skarżących legitymują się odpowiednimi umiejętnościami i wiedzą, niedostępną organom administracji. Widoczne jest jednakże, że organ I instancji starał się doprowadzić do ujednolicenia zawartych w ekspertyzach stanowisk".

Przede wszystkim same starania ujednolicenia stanowiska (zobowiązanie inwestora do ustosunkowania się do kontrdowodów) nie są wystarczające, a w kontekście sprzecznych dowodów, takich jak w sprawie niniejszej, należało skorzystać z instytucji niezależnego biegłego, jak zasadnie zarzucają skarżący. Organ I instancji nie uczynił tego, zaś SKO przyznało, że sporne kwestie objęte są "wiedzą niedostępną organom administracji". Skoro organ nie posiadał wiedzy, to nie był w stanie bez opinii specjalistycznych dokonać oceny sprzecznych ze sobą dowodów. Pozostaje to w sprzeczności z przepisami art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Także naruszono w postępowaniu przepis art. 78 § 1 k.p.a. stanowiący, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.

Organy obydwu instancji zignorowały dowody przedłożone przez uczestników postępowania oraz wnioski dowodowe w zakresie powołania biegłego, który wyjaśniłby rozbieżności pomiędzy dowodami przedłożonymi przez inwestora (raport oddziaływania na środowisko) a kontrdowodami przedłożonymi przez uczestników. Jak stanowi przepis art. 84 § 1 k.p.a. gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Skoro SKO wskazuje w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w sprawie wystąpiła "wiedza niedostępna organom administracji", to przy braku skorzystania z tego przepisu stwierdzić należy, że został on naruszony, a materiał dowodowy nie został należycie oceniony, bowiem sprawy nie wyjaśniono w niebudzący wątpliwości sposób.

Organy obydwu instancji jako kluczowy (co jest słuszne), ale jednocześnie jako miarodajny i niepodlegający krytyce dowód (co w kontekście pełnego materiału dowodowego budzi wątpliwości) przyjęły raport oddziaływania na środowisko.

W tym miejscu podkreślić należy, że aby pozytywnie ocenić i przyjąć jako podstawę ustaleń warunków środowiskowych dla planowanej inwestycji, raport oddziaływania na środowisko winien odpowiadać przepisom prawa, w szczególności powinien spełniać wszystkie wymagania art. 66 ustawy środowiskowej (vide wyrok z dnia 11 maja 2015 r., II OSK 2313/13, CBOSA).

Dokonywana dla potrzeb indywidualnej sprawy ocena raportu oddziaływania

przedsięwzięcia na środowisko powinna zmierzać do zidentyfikowania wszystkich potencjalnych zagrożeń środowiskowych związanych z realizacją planowanej inwestycji. Powyższe jest niezbędne do wyznaczenia konkretnych wymagań ochrony środowiska, które muszą być uwzględnione na kolejnych etapach procesu inwestycyjnego, w tym także w pozwoleniu na budowę. Raport poprzedzający wydanie decyzji o uwarunkowaniach środowiskowych powinien w sposób zbiorczy (kompleksowy) odnosić się do wszystkich potencjalnych zagrożeń związanych z realizacją przedsięwzięcia, wskazywać na obowiązujące standardy ochrony środowiska oraz określać czy zamierzona inwestycja mieści się w ich ramach. O ile nie budzi wątpliwości, iż raport jako dokument prywatny jest objęty oceną w ramach postępowania dowodowego stosownie do art. 80 k.p.a. i organ nie jest uprawniony ani zobowiązany do kwestionowania jego merytorycznej poprawności, to nie budzi również wątpliwości, iż organ obowiązany jest poddać go analizie i przedstawić jego ocenę w ramach argumentacji podjętego rozstrzygnięcia. W szczególności raport winien być poddany wnikliwej analizie w kontekście zgłaszanych w toku całego postępowania zastrzeżeń ze strony właścicieli nieruchomości sąsiadujących z terenem inwestycji (vide wyroki z dnia 25 września 2015 r., II SA/Łd 488/15; z dnia 23 stycznia 2013 r., II SA/Bk 946/12; CBOSA). Inaczej rzecz ujmując, podkreślić raz jeszcze należy, że aczkolwiek raport jest najważniejszym dowodem w sprawie o wydanie decyzji środowiskowej, to podlega wszechstronnej ocenie i analizie organu wydającego decyzję (art. 80 k.p.a.), w szczególności pod kątem jego zawartości, o jakiej stanowi art. 66 ustawy środowiskowej. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym tutejszego sądu, raport powinien być wszechstronnie analizowany przez organ decyzyjny, a pojawienie się wątpliwości co do jego kompletności czy rzetelności ocen w nim przedstawionych zobowiązuje organ prowadzący postępowanie do uzupełnienia materiału dowodowego w celu rozważenia wszelkich niejasności w stanie faktycznym sprawy (por. wyroki w sprawach: II SA/Bk 667/13 z dnia 19 grudnia 2013 r.; II SA/Gd 312/11 z dnia 30 czerwca 2011 r.; II SA/Bk 404/14 z dnia 6 listopada 2014 r., CBOSA).

Ocena przedłożonego raportu powinna w szczególności dotyczyć spełnienia przez niego warunków, o jakich mowa w art. 66 ustawy środowiskowej oraz jego aktualności i rzetelności sporządzenia. Sam organ nie jest przy tym związany treścią raportu, co powoduje, że dokonując jego oceny powinien dążyć do wydania rozstrzygnięcia odpowiadającego wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasadzie prawdy obiektywnej, nawet w sytuacji, gdy nikt nie kwestionuje jego prawidłowości. Rolą organu administracji publicznej jest więc ocena raportu pod kątem poprawności formalnej tj. zgodności treści raportu z przepisami określającymi sposób jego sporządzenia, logiki wywodów, weryfikacji sporządzenia raportu przez osobę uprawnioną.

Prowadząc przedmiotowe postępowanie administracyjne organy zaniechały dokonania wszechstronnej oceny raportu, zgodnej z zasadą prawdy obiektywnej.

Stosownie do treści art. 66 ust. 1 pkt 4, 5 i 6 ustawy środowiskowej raport powinien zawierać: opis przewidywanych skutków dla środowiska w przypadku niepodejmowania przedsięwzięcia (pkt 4) oraz opis analizowanych wariantów, w tym: a) wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego, b) wariantu najkorzystniejszego dla środowiska wraz z uzasadnieniem ich wyboru (pkt 5), nadto należy określić przewidywane oddziaływanie na środowisko analizowanych wariantów (art. 66 ust. 1 pkt 6 ustawy). Przepis art. 81 ust. 1 ustawy środowiskowej wskazuje zaś, że jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany przez wnioskodawcę, to organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, za zgodą wnioskodawcy, wskazuje w decyzji wariant dopuszczony do realizacji lub, w razie braku zgody wnioskodawcy, odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia.

W przedmiotowej sprawie wariant przedstawiony przez inwestora obejmował lokalizację 11 elektrowni, zaś wariant alternatywny lokalizację 12 elektrowni wiatrowych oraz przedstawiono wariant niepodejmowania przedsięwzięcia wskazując w jego uzasadnieniu (co nie budzi wątpliwości), że jego realizacja nie wprowadziłaby żadnych zmian dla środowiska. W treści raportu wariant alternatywny został przedstawiony następująco: "Pierwotnie w gminie C. rozważano lokalizację 12 elektrowni wiatrowych (rys. 6). Realizacja tego wariantu wymagałaby zajęcia nowych terenów pod inwestycję (w tym pod posadowienie elektrowni, budowlę placów montażowych oraz pod realizację nowych odcinków dróg dojazdowych). Na dalszych etapach projektowych, ze względów środowiskowych i technicznych zrezygnowano z lokalizacji jednej elektrowni ograniczając ich liczbę w ostatecznym wariancie do 11. Ocenę wariantu niepodejmowania przedsięwzięcia oraz wariantów podstawowego (11 elektrowni wiatrowych) i alternatywnego (12 elektrowni wiatrowych) pod względem oddziaływania na środowisko zawiera rozdział 6 "Raportu...".

Zauważyć należy, że z rysunku wynika, iż różnica wariantów sprowadza się wyłącznie do "usunięcia" jednej, dwunastej elektrowni, bez wprowadzenia jakichkolwiek innych zmian np. w usytuowaniu, rozmieszczeniu pozostałych 11 elektrowni - w stosunku do wariantu alternatywnego. W wariancie przedstawionym przez inwestora zawarta jest propozycja lokalizacji 11 elektrowni, zaś w wariancie alternatywnym do tych 11 elektrowni dodana została jeszcze jedna elektrownia, żadnych innych różnic nie wskazano. Na rozprawie przed sądem w dniu 5 listopada 2015 r. pełnomocnik inwestora wyjaśnił, że pierwsze plany usytuowania parku elektrowni wiatrowych – 12 sztuk na terenie gminy C. i H. – sięgają 2007 r. Wówczas badania wskazywały na negatywny wpływ na środowisko; następnie prowadzone było postępowanie w sprawie uchwalenia treści Studium z uwzględnieniem parku elektrowni oraz następnie planu zagospodarowania przestrzennego. Ostatecznie inwestor ograniczył plany do parku 11 elektrowni wiatrowych, co jest przedmiotem niniejszego postępowania.

Zdaniem sądu, treść raportu, w szczególności opis wariantów, w tym porównania wariantu przedstawionego przez inwestora z wariantem alternatywnym dodatkowo uzupełnione wyżej przedstawionymi wyjaśnieniami pełnomocnika inwestora wskazują na zasadność zarzutów skarg Stowarzyszenia "M." oraz E. F. naruszenia art. 66 ustawy środowiskowej, w szczególności zarzutu pozorności wariantów. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej stanowi o racjonalnym wariancie alternatywnym, zaś przedstawiony w raporcie w sprawie niniejszej wariant alternatywny nie dawał podstawy organom do ustaleń i oceny, czy w sprawie występuje zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany przez inwestora. W judykaturze zwrócono uwagę, że środowisko stanowi dobro publiczne, zaś jego ochrona, zgodnie z art. 74 ust. 2 Konstytucji RP jest obowiązkiem władz publicznych. Dlatego inwestor jest obowiązany przedłożyć taki raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, w którym zostanie rzetelnie przedstawiona analiza wszystkich wariantów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej, a nie tylko wariantu, którym z przyczyn oczywistych inwestor jest zainteresowany. Żadne okoliczności, w tym np. ekonomiczne nie usprawiedliwiają pominięcia w raporcie analizy racjonalnego wariantu alternatywnego, jak również wariantu najkorzystniejszego dla środowiska (vide wyroki z dnia 12 sierpnia 2015 r., II SA/Po 450/15; z dnia 16 lipca 2014 r., II SA/Go 274/14; z dnia 14 listopada 2012 r., II OSK 1238/11, CBOSA).

Należy także wskazać, że w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko nie można poprzestać na wskazaniu wariantów proponowanych przez wnioskodawcę. Zamiarem ustawodawcy było stworzenie warunków dla szerszego wyboru pomiędzy wariantami oddziałującymi w różny sposób na środowisko. Inaczej ustawodawca nie nakazywałby w art. 66 ust. 1 pkt 6 powołanej ustawy określania przewidywanego oddziaływania na środowisko analizowanych wariantów (vide wyrok z dnia 24 marca 2011 r., II SA/Gd 864/10, ONSAiWSA 2012/3/48, wyrok z dnia 19 listopada 2013 r., II OSK 1376/12, CBOSA). Dodać należy, że w danym stanie prawnym wariant "zerowy" czyli polegający na niewykonywaniu inwestycji nie stanowi wariantu alternatywnego w świetle dyspozycji art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej zgodnie z art. 5 ust. 3 tiret 4 dyrektywy 85/337 Rady z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne (Dz. Urz. L 175, s. 46; vide wyrok w sprawie II OSK 1376/12, CBOSA).

W ocenie sądu, raport w sprawie niniejszej sporządzony i zaaprobowany przez organy nie zawiera opisu racjonalnego wariantu alternatywnego wobec wariantu wnioskodawcy, jak i wyjaśnienia w oparciu o jakie przesłanki wariant preferowany do realizacji został uznany za najkorzystniejszy dla środowiska. Raport nie zawiera zatem wymaganego przez art. 66 ust. 1 pkt 5 in fine ustawy środowiskowej uzasadnienia dokonanego wyboru rozpatrywanych wariantów. W konsekwencji nie spełnia wymagań określonych przez przepisy prawa.

W sporządzonym w sprawie niniejszej raporcie nie przeanalizowano porównania wariantów planowanej inwestycji w sposób odpowiadający wymogom art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej. W istocie bowiem przedstawiono tylko wariant wskazany przez inwestora, zaś wariant alternatywny nosi cechy pozorności. Nie ulega wątpliwości nawet bez wiedzy specjalistycznej oraz badań, że "dodanie" jednej elektrowni będzie bardziej niekorzystne dla środowiska. Zatem porównania wariantów w raporcie nie można uznać za prawidłowe,

spełniające cel ustawowy. Podkreślić należy, że celem ustawodawcy było nałożenie na inwestora obowiązku wskazania na różne koncepcje realizacji danego przedsięwzięcia i związanego z tym wpływu na środowisko. Obowiązek zamieszczenia w raporcie wariantu najkorzystniejszego dla środowiska powoduje, że wariant ten musi być skonfrontowany z wariantem mniej korzystnym dla środowiska. Inwestor podejmując się realizacji inwestycji mogącej znacząco oddziaływać na środowisko musi zatem przedstawić warianty planowanego przedsięwzięcia w sposób zapewniający możliwość kontroli, czy proponowany wariant jest rozwiązaniem optymalnym, tj. stanowi rozwiązanie najbardziej korzystne nie tylko dla inwestora, ale przede wszystkim dla środowiska. W niniejszej sprawie, wobec braku przedstawienia istotnie różniących się wariantów planowanej inwestycji, ze wskazaniem ich wpływu na środowisko, takiej kontroli przeprowadzić się nie dało, co czyni raport w tym zakresie wadliwym (por. wyroki z dnia 26 marca 2014 r., II OSK 2599/12; z dnia 29 czerwca 2012 r., II SA/Kr 544/12; z dnia 10 sierpnia 2015 r., II SA/Bd 1443/14, CBOSA).

Organy w sprawie niniejszej dokonały błędnej i bardzo powierzchownej oceny podstawowego dokumentu w sprawie jakim jest raport oddziaływania na środowisko, a w zasadzie przyjęły go bezkrytycznie. W ocenie sądu, zasadne pozostają zarzuty skarg, że raport nie spełnia wymagań art. 66 ustawy środowiskowej i nie został podany prawidłowej ocenie organów orzekających w sprawie niniejszej a wcześniej przez RDOŚ zgodnie z wymaganiami art. 80, 7, 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Na taką ocenę raportu nie bez wpływu pozostają także zarzuty skarg odnoszące się do niedokonania przez organy, a wcześniej w raporcie, dogłębnego zbadania możliwości kumulacji oddziaływań inwestycji, co może mieć negatywny wpływ zarówno na życie i zdrowie ludzi jak i na przyrodę. Przepis art. 66 ust. 1 pkt 8 ustawy środowiskowej nakłada na organy obowiązek zawarcia w nim opisu metod prognozowania zastosowanych przez wnioskodawcę oraz opisu przewidywanych znaczących oddziaływań planowanego przedsięwzięcia na środowisko, obejmujący bezpośrednie, pośrednie, wtórne, skumulowane, krótko-, średnio- i długoterminowe, stałe i chwilowe oddziaływania na środowisko, wynikające z: a) istnienia przedsięwzięcia, b) wykorzystywania zasobów środowiska, c) emisji. Zaś art. 63 ust. 1 pkt 1b nakazuje - dokonując oceny oddziaływania inwestycji na środowisko - uwzględnienie powiązań z innymi przedsięwzięciami, w szczególności kumulowania się oddziaływań przedsięwzięć znajdujących się na obszarze, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie. W raporcie przedłożonym w sprawie niniejszej jakkolwiek formalnie zawarty został rozdział "Ocena oddziaływania skumulowanego" (s. 231 i następne raportu), to autorzy dokumentu przede wszystkim upatrują skumulowania w oddziaływaniu na zmiany krajobrazu. Tymczasem podkreślić trzeba jako podstawowy obowiązek oceny oddziaływania na środowisko. Kumulacja dotyczy w sprawie niniejszej nie tylko 11 elektrowni stanowiących jeden kompleks, ale także, co podnosili skarżący już w toku postępowania, innych parków elektrowni w pobliżu sytuowanych. Autorzy raportu potwierdzili planowanie zespołów elektrowni wiatrowych w gminie C., O. i B., ale jako skumulowane ich oddziaływanie przede wszystkim widzą zmiany krajobrazowe, natomiast w przypadku oddziaływania na przyrodę podkreślają, że aktualnie nie wiadomo, które elektrownie w otoczeniu spornego parku "C." będą wybudowane. Tak dokonana ocena, bardzo liberalna, została zakwestionowana przez uczestników postępowania, którzy przedłożyli opracowania między innymi ornitologów badających od lat populację ptaków oraz nietoperzy na obszarze objętym zamiarami inwestycji farm wiatrowych. W opracowaniach tych zawarta jest odmienna ocena wpływu między innymi skumulowanego oddziaływania na środowisko. Jak wyżej przedstawiono, organy do tych dowodów nie ustosunkowały się merytorycznie a raport nie zawiera dogłębnej i przekonywującej oceny. Zasadny zatem pozostaje zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 6 ust. 1 pkt 8 podniesiony w skardze oraz sąd z urzędu stwierdza naruszenie art. 63 ust. 1 pkt 1 b ustawy środowiskowej.

Podobnie przedstawia się problem prawidłowości oceny raportu w zakresie nieuwzględnienia zasady przezorności, także podniesiony w skargach wszystkich trzech podmiotów skarżących.

Zauważyć należy, że w zakresie ochrony środowiska zgodnie z prawem wspólnotowym obowiązuje zasada ostrożności, czyli przezorności (art. 191 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Zasada ta stanowi jedną z podstaw polityki Wspólnoty w dziedzinie ochrony środowiska. Jest również podstawową zasadą, jaką organy administracji powinny kierować się przy ocenie możliwych oddziaływań przedsięwzięć planowanych do realizacji. Do polskiego prawa została implementowana w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1232 z późn. zm.): "Kto podejmuje działalność mogącą negatywnie oddziaływać na środowisko, jest obowiązany do zapobiegania temu oddziaływaniu. Kto podejmuje działalność, której negatywne oddziaływanie na środowisko nie jest jeszcze w pełni rozpoznane, jest obowiązany, kierując się przezornością, podjąć wszelkie możliwe środki zapobiegawcze". Według tego przepisu zezwolenia na przedsięwzięcia mogące potencjalnie oddziaływać na środowisko lub obszar Natura 2000 muszą uzyskać gwarancję, że nie ma ryzyka ich znaczącego negatywnego oddziaływania. W związku z tym wszelkie nierozwiane racjonalne wątpliwości w tym zakresie muszą być interpretowane na korzyść środowiska. Należy wymagać podjęcia środków ochrony środowiska już wtedy, gdy tylko istnienie związku przyczynowo-skutkowego między czynnikiem zagrażającym a spodziewanymi negatywnymi zmianami w środowisku jest wystarczająco prawdopodobne. Od dnia akcesji Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej prawo wspólnotowe stało się prawem obowiązującym także w RP. Istnieje zatem obowiązek stosowania go, a także zapewnienia mu pełnej efektywności (skuteczności). Wymóg, aby organy administracji publicznej działały na podstawie i w granicach prawa wynikający z art. 7 Konstytucji oraz z art. 6 i 7 k.p.a., odnosi się zarówno do prawa polskiego, jak i wspólnotowego. Przy tym, w przypadku niedającej się wyeliminować niezgodności norm, prawo wspólnotowe ma pierwszeństwo przed prawem krajowym (vide wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2012 r. w sprawie 1819/10, CBOSA). Obowiązek przestrzegania i uwzględniania z urzędu prawa wspólnotowego przy wydawaniu decyzji administracyjnych spoczywa na wszystkich organach administracji publicznej właściwych w sprawie. Dotyczy to także organów odwoławczych (S. Biernat, Wydawanie decyzji administracyjnych a prawo wspólnotowe, w: Procedura administracyjna wobec wyzwań współczesności, Łódź 2004, s. 39-40 i 45). Obowiązek zapewnienia wykładni prawa administracyjnego w zgodzie z prawem Unii Europejskiej wiążący organy administracji publicznej, orzekające w sprawach indywidualnych, przyjęło się nazywać "obowiązkiem wykładni prounijnej". Aby dokonać analizy ewentualnego wpływu na środowisko trzeba przyjąć rzetelne dane, w tym dokładne, weryfikowalne odległości (vide wyroki z dnia 6 listopada 2014 r., II SA/Bk 404/14; z dnia 16 września 2014 r., II SA/Bk 315/14, CBOSA).

W raporcie odziaływania na środowisko zaaprobowanym przez RDOŚ oraz organy orzekające w sprawie niniejszej, w zasadzie ograniczono się do odległości inwestycji od terenów Natura 2000. Organ odwoławczy stwierdził rozbieżne dane wynikające z przedłożonych przez strony dokumentów (opinii) a wynikami badań awifauny oraz chiropterologicznych przyjętymi za podstawę raportu. Powołując się na brak własnej wiedzy w tym przedmiocie podzielił ustalenia raportu. Tymczasem nie sposób nie zauważyć, co podnosili uczestnicy postępowania podczas jego trwania i obecnie w skargach, że badania – 31 kontroli – w zakresie przelotów ptaków przeprowadzane były w 2010 i 2011 r. dla potrzeb wcześniejszego zamierzenia, budowy 12 elektrowni. W obecnym postępowaniu przeprowadzono jedynie dwie kontrole – obserwacje według protokołu MPPL oraz dwie kontrole cenzusu lęgowego gatunków rzadkich i średniolicznych, jak też 4 kontrole w 2012 r. na terenie inwestycji z uwzględnieniem dwukilometrowej strefy buforowej. Wynikiem łącznym tych badań była ocena o braku szlaków migracyjnych i ptactwa w miejscu lokalizacji przedsięwzięcia oraz niewielkie oddziaływania na awifaunę. Tymczasem prowadzący od wielu lat badania ornitologiczne i fauny terenu okolic Puszczy B. objętej obszarem Natura 2000 E. P. przedstawił inne dane wynikające z wieloletnich badań wskazując m.in. na zagrożenie dla populacji orlika krzykliwego i błotniaka łąkowego oraz podając, że także ptaki z terenu Puszczy B., objętego terenem Natura 2000, zalatują w poszukiwaniu pokarmu na tereny na które będzie oddziaływać przedmiotowa farma elektrowni. Również specjalista z zakresu chiropterologii J. R. wskazując na wadliwości (zbyt mały zakres) badań wskazał, że: "ze względu na niedalekie sąsiedztwo obszaru Natura 2000 Puszcza B. i od strony północnej otuliny wzdłuż rzeki Ł. i dalej Dolina Górnej N. opisywany obszar przez swoje położenie i otoczenie od strony południowej, wschodniej i północnej obszarami chronionymi jest regularnie odwiedzany przez nietoperze zamieszkujące puszczę i otulinę rzeki Ł. Przylatują tu na łowy jak i podczas migracji. Rozmieszczone maszty w kierunku północ – południe jak jest planowane między miejscowościami C. i M. będą stanowiły pewną barierę ekologiczną dla migrujących i żerujących w tym obszarze nietoperzy. Zalecam rezygnację z budowy masztów, gdyż doraźnie działania porealizacyjne mogą tylko zminimalizować skutki, które w przypadku tych lokalizacji będą znaczne" (s. 644, tom IV). W tym miejscu wskazać należy na zarzuty skargi P. T. O. P., w których podaje się dokładnie liczby populacji określonych gatunków zagrożonych i procentowy wpływ ubytku nawet jednego ptaka dla tej populacji w skali mikroregionu. Powołując się na coroczne raporty faunistyczne obserwacji ptaków na północnym P. podane zostało, że na terenie objętym sporną inwestycją co roku obserwowane są orliki krzykliwe oraz znacznie rzadsze (około 8 par) orliki grubodziobe. Minimalistyczne podejście do badań awifauny spowodowało, według skarżącego, błędne przedstawienie składu gatunkowego i bogactwa tej awifauny, co miało wpływ na wartość raportu. Należy zauważyć, że te okoliczności podniesione były w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, ale organ odwoławczy nie ustosunkował się do nich w wyczerpujący sposób, jak też nie ustosunkował się do zarzutów pozostałych odwołujących się (E. F. i Stowarzyszenia "M." w zakresie tylko formalnej poprawności metody badań przyjętej w raporcie, mimo dołączenia do odwołań tych opracowań badacza i ornitologa E. P. (k. 165-184 tom IV akt adm.). Zarzuty skargi wydania pozytywnej decyzji środowiskowej bez należytego upewnienia się, że nie można wykluczyć znaczącego negatywnego wpływu planowanego przedsięwzięcia na gatunki fauny znajdujące się na obszarze Natura 2000, pozostają zasadne, a wydana decyzja nie uwzględnia zasady przezorności.

Również uzasadnione, zdaniem sądu, pozostają zarzuty skarg w zakresie realizacji przepisów o udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji. Organy odniosły się do zapewnienia procesowych uprawnień i te istotnie, zostały zrealizowane poprzez obwieszczenia o podejmowanych czynnościach i umożliwienie zapoznania się z aktami sprawy, ale nie zauważyły treści art. 66 ust. 1 pkt 15 ustawy środowiskowej nakazującego aby raport oddziaływania na środowisko zawierał analizę możliwych konfliktów społecznych związanych z planowanym przedsięwzięciem. Co prawda taki punkt jest zawarty w raporcie w sprawie niniejszej (s. 244-246 raportu), ale polega on na podtrzymaniu oceny braku negatywnego oddziaływania na obszar Natura 2000, co dało autorom podstawę do stwierdzenia, iż: "nie ma obiektywnych przesłanek natury zdrowotnej do występowania konfliktów społecznych ...". Tymczasem tenże konflikt społeczny bardzo ostro ujawnił się w odniesieniu do przedmiotowej inwestycji, o czym świadczą wielonazwiskowe listy protestujących mieszkańców oraz protesty organizacji ekologicznych. Niepodjęcie próby zbadania dowodów przedkładanych w sprawie przez uczestników postępowania protestujących przeciwko pozytywnej decyzji środowiskowej oraz brak analizy przyczyn protestów mieszkańców okolicznych wsi, świadczy o naruszeniu wskazanego przepisu art. 66 ust. 1 pkt 15 oraz art. 80 ust. 1 pkt 3 ustawy środowiskowej. Podkreślić trzeba, że celem regulacji powołanych ostatnio przepisów jest zapobieganie powstawaniu konfliktów społecznych, zaś organy decyzyjne w sprawie zbagatelizowały merytoryczne zarzuty do raportu i przedkładane dowody. W tym miejscu wskazać należy, że skład orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku z dnia 20 grudnia 2013 r. w sprawie II OSK 1620/12 (CBOSA), że "celem postępowania, w którym wydaje się decyzje o środowiskowych uwarunkowanych, jest możliwie najlepsze zabezpieczenie środowiska przed negatywnym oddziaływaniem inwestycji a nie jej zablokowanie". Zatem protesty społeczne kierowane przeciwko inwestycji należy dogłębnie ocenić, by poznać ich powód. Zdaniem sądu, przy tej ocenie wyważyć należy cel ustawy oraz cel udziału społeczeństwa. W sytuacji stawiania zamierzeniu inwestycyjnemu konkretnych zarzutów popieranych dowodami i podnoszenia istotnych dla oceny oddziaływania na środowisko okoliczności – należy je wyjaśnić i nie można w takiej sytuacji uznać, by celem protestów było nieuzasadnione zablokowanie inwestycji. W sprawie niniejszej nie można było uznać, by wyłącznym celem protestów było nieuzasadnione zablokowanie inwestycji jako że kwestionujący ustalenia raportu przedłożyli na poparcie swoich wątpliwości wiele dowodów. Wymagało to ich należytego wyjaśnienia i ustosunkowania się do twierdzeń ich autorów, co pozwoliłoby na dokonanie należytej analizy konfliktów społecznych zarysowanych w sprawie niniejszej.

W tym miejscu zauważyć należy, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach jest wydawana wówczas, gdy zostaną spełnione warunki art. 80 ust. 1 ustawy środowiskowej wymienione w pkt 1- 4 i ust. 2 tego artykułu. Zdaniem sądu, w sprawie niniejszej ocena przesłanek art. 80 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 budzi poważne wątpliwości. Według wymogu ustawodawcy organ wydający decyzję środowiskową ma obowiązek wziąć pod uwagę: wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1; ustalenia zawarte w raporcie, wyniki postepowania z udziałem społeczeństwa.

W sprawie niniejszej (odnośnie pkt 1 art. 80) wzięto pod uwagę uzgodnienie RDOŚ, zaś zmarginalizowano bez merytorycznej argumentacji opinię PPIS co wyżej przedstawiono. Odnośnie punktu 2 – jak wyżej wyjaśniono, organy podzieliły bezkrytycznie raport z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego i w sytuacji gdy nie spełniał on wszystkich wymogów art. 66 ustawy środowiskowej. Także nie rozważono z należytą powagą i dogłębnością wyników postepowania z udziałem społeczeństwa.

W kontekście powyższych rozważań także jako zasadny należało uznać zarzut skarg E. F. oraz Stowarzyszenia "M." w zakresie niespełniania wszystkich wymogów formalnych uzasadnienia zaskarżonej decyzji, co także odnieść trzeba do uzasadnienia organu I instancji. Stosownie do treści art. 85 ust. 2 ustawy środowiskowej uzasadnienie decyzji środowiskowej, niezależnie od wymagań wynikających z przepisów k.p.a., powinno zawierać:

- w przypadku gdy została przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko: informacje o przeprowadzonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa oraz o tym, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa; informacje, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione: ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, uzgodnienia regionalnego dyrektora ochrony środowiska oraz opinie organu, o którym mowa w art. 78; wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone; uzasadnienie stanowiska, o którym mowa w art. 82 ust. 1 pkt 4;

- w przypadku gdy nie została przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko - informacje o uwarunkowaniach, o których mowa w art. 63 ust. 1, uwzględnionych przy stwierdzaniu braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Jak wyżej wykazano, wymogi art. 107 § 3 k.p.a. i art. 85 ust. 2 ustawy środowiskowej nie w pełni zostały spełnione. W szczególności uzasadnienia nie zawierają informacji w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa. Nie spełnia tego wymogu podanie, iż konsultacje zakończono spisaniem protokołu, z podaniem liczby osób opowiadających się za budową farmy wiatrowej oraz liczby pracowników. Nota bene skarżący dowodzili, iż owe konsultacje były przeprowadzane w związku z procedurą uchwalania planu zagospodarowania przestrzennego (plan został uchwały w dniu 18 lipca 2014 r.), a nie w niniejszym postępowaniu, do czego w odpowiedzi na skargę Kolegium nie ustosunkowało się. Dodać należy, że w uzasadnieniu organu II instancji nie odniesiono się, wbrew ustawowemu obowiązkowi, do wszystkich zarzutów odwołań – przykładowo do zarzutu pominięcia w ocenach położenia cmentarza wojennego.

Z powyższych rozważań wynika, że w kontrolowanej przez sąd decyzji nastąpiło wiele naruszeń prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, zatem skutkowały uchyleniem zaskarżonego aktu administracyjnego. Sprawa nie została należycie wyjaśniona. Organ odwoławczy nie dokonał wystarczającej oceny raportu oddziaływania na środowisko, nie skonfrontował go z pozostałym materiałem dowodowym a przyjął bezkrytycznie za podstawę swoich ustaleń. Dopuścił się także naruszenia prawa materialnego wyżej opisanego.

Zgodnie z zasadami procedury administracyjnej w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nadto zgodnie z treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rezultaty tak prowadzonego postępowania winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, bowiem w myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne wydanej decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego prawidłowo zgromadzonego w sprawie organ administracji publicznej ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Należy zwrócić uwagę na to, że sąd kontroluje ustalenia stanu faktycznego dokonane przez właściwe organy, lecz sam nie może jego ustalać, tym bardziej kiedy wymaga to wiedzy specjalistycznej. W realiach przedmiotowej sprawy oznaczało to, że sąd nie mógł samodzielnie dokonywać oceny merytorycznej treści przedmiotowego raportu ani pozostałych dowodów. Stąd ocena przez sąd raportu dotyczyła w szczególności kwestii czy jest on wyczerpujący (kompletny) i spójny, czyli czy spełnia ustawowe wymagania co do jego treści w rozumieniu dyspozycji art. 66 ustawy środowiskowej. Z tego względu sąd też nie oceniał merytorycznie dokumentów przedłożonych w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Wobec wskazanych powyżej naruszeń przepisów prawa konieczne było uchylenie decyzji SKO a także decyzji organu I instancji. Uzasadnione to jest (uchylenie także decyzji Wójta Gminy C.) potrzebą przeprowadzenia przy ponownym rozpoznaniu sprawy obszernego postępowania co do istoty sprawy, w tym w szczególności uzyskania kompletnego i odpowiadającego wymogom prawa materialnego raportu oddziaływania na środowisko, który będzie poddany prawidłowej ocenie z uwzględnieniem dowodów złożonych przez uczestników postępowania z zastosowaniem takich środków dowodowych (np. kontrraport, opinie biegłych), które przyczynią się do ujednolicenia różniących się między sobą stanowisk lub wyjaśnią w niewątpliwy sposób słuszność wybranego stanowiska, wskazując na podstawy niezasadności stanowiska odrzuconego. Rozważą organy potrzebę pozyskania dowodów przedkładanych przez skarżącego Stowarzyszenie "M." w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ponowne postępowanie przeprowadzą organy z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu z zapewnieniem udziału społeczeństwa określonego w przepisach ustawy środowiskowej oraz zasadach procedury administracyjnej zawartych w k.p.a.

Mając powyższe na względzie orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania sąd orzekł po myśli art. 200 p.p.s.a., przy czym nie zasądził zwrotu kosztów na rzecz skarżącego PTOP, bowiem ten skarżący nie złożył wniosku o zwrot kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 210 § 1 p.p.s.a. strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie. Skarżący był pouczony o skutkach niezłożenia wniosku.