Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 97/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2013 r. sprawy ze skarg Z. B., A. B., E. D., K. B. i L. M. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi.


UZASADNIENIE

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. Urząd Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] września 1971 r., nr [...], orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem na rzecz Państwa części nieruchomości rolnej o pow. [...] ha z ogólnej powierzchni [...] ha, położonej w N. powiat L., oznaczonej na planie pomiarowym jako działka nr [...], stanowiącej własność J. i Z. B.

Po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez J. B. decyzją z dnia [...] lutego 1972 r., nr [...], Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

Pismem z dnia 30 kwietnia 2010 r. J. B. oraz Z. B. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 1971 r. wskazując, iż została ona wydana z naruszeniem prawa. Wniosek ten został sprecyzowany pismem z dnia 23 września 2010 r., w którym wnioskodawcy wskazali, iż domagają się stwierdzenia nieważności także decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1972 r.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1972 r. oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. Urząd Spraw Wewnętrznych. Oceniając w trybie nadzoru postępowanie wywłaszczeniowo – odszkodowawcze Minister nie stwierdził naruszenia prawa, które miałoby charakter rażący, ani też innych przesłanek z art. 156 § 1 K.p.a.

Z. B. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2012 r. wskazując, iż nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18, poz. 94). W szczególności ubiegające się o wywłaszczenie przedsiębiorstwo nie wskazało podczas rokowań konkretnej nieruchomości zamiennej oraz nie wyraziło zgody na nieruchomość zamienną zaproponowaną przez J. i Z. B. Ponadto wskazała, iż w ofercie dobrowolnego odstąpienia wywłaszczonej nieruchomości nie wskazano ceny jej kupna, a oferty nabycia nieruchomości oznaczonej nr [...] o pow. [...] ha za kwotę [...] zł nigdy nie otrzymali. Dodatkowo Z. B. podniosła, iż przy ustalaniu odszkodowania zastosowano wyłącznie stawki podstawowe przewidziane przy sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych z pominięciem zapisu mówiącego o możliwości pięciokrotnego ich powiększenia. Jednocześnie nie wypłacono do chwili obecnej odszkodowania za straty w zniszczonych zasiewach spowodowanych zajęciem działki. Zarzuciła również naruszenie art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Jednocześnie w swoim wniosku poinformowała, iż 24 kwietnia 2011 r. zmarł jej maż J. B., który był jednym z adresatów decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2012 r.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], uchylił własną decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1972 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 1971 r.

W pierwszej kolejności Minister wskazał, że o tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia i zakres jego wpływu na sposób załatwienia sprawy, przy czym za rażące naruszenie prawa należy uznać takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.

Organ wskazał, iż wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i przyznania odszkodowania dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18, poz. 94 – dalej: ustawa z 12 marca 1958 r. lub ustawa z 1958 r.), zatem w aspekcie zgodności z przepisami przytoczonej ustawy należy ocenić zaskarżone orzeczenie.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 1958 r. wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Przy czym zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z 1958 r., o wywłaszczenie mógł ubiegać się zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe.

Jak ustalił organ w przedmiotowej sprawie wywłaszczenia dokonano w celu eksploatacji kruszywa potrzebnego dla przedsiębiorstw budowlanych m. L i województwa [...]. Ponadto ubiegającym się o wywłaszczenie było przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą L. w L. Natomiast niezbędność przedmiotowej inwestycji wedle organu potwierdza decyzja Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] sierpnia 1971 r. zatwierdzająca plan realizacyjny zagospodarowania terenu o pow. [...] ha dla punktu eksploatacji kruszywa N. pow. L.

Ponadto, jak wskazał Minister, archiwalne dokumenty potwierdzają, iż Zakład Eksploatacji Kruszywa "[...]" był jedynym zakładem położonym u granic m. L., z którego zaopatrywane było całe zagłębie budowlane w L.. L. Zakłady Eksploatacji Kruszywa w L. zobowiązane były do zabezpieczenia dostawy piasku dla wszystkich przedsiębiorstw budowlanych oraz innych jednostek gospodarki uspołecznionej - drogowej, kolejowej. O przeznaczeniu nieruchomości zadecydowały wyniki badań geologicznych wskazujące na największe pokłady piasku na terenie zawnioskowanym do wywłaszczenia. Nabycie zatem nieruchomości niezbędnej dla realizacji zadania gospodarczego następowało dla potrzeb wykonywanego w ramach planu gospodarczego zadania. Wobec powyższego organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie został spełniony warunek przewidziany w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Minister wskazał także, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. ubiegający się wywłaszczenie miał obowiązek wystąpić przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następowało w oparciu o opinię biegłych z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej.

Na potwierdzenie powyższego organ przytoczył treść pisma z dnia 29 maja 1971 r. L. Zakładów Eksploatacji Kruszywa, którym to zwrócono się do J. i Z. B. z ofertą nabycia nieruchomości oznaczonej nr [...] o pow. [...] ha za kwotę [...] zł. Organ jednocześnie wskazał, iż w aktach sprawy brak jest odpowiedzi na powyższą ofertę, niemniej jednak faktem jest, iż prowadzone były negocjacje, jednakże właściciele nie zgadzali się ani na umowę dobrowolnej sprzedaży, ani na przyznanie nieruchomości zamiennej w zamian za przedmiotową działkę, co potwierdza znajdujący się w aktach archiwalnych (karta 70) protokół spisany w dniu [...] kwietnia 1971 r. z negocjacji w sprawie nabycia działki niezbędnej dla utrzymania ciągłości eksploatacji Zakładu Eksploatacji Kruszywa.

Odnosząc się do zarzutu, że wnioskodawca wywłaszczenia L. Zakłady Eksploatacji Kruszywa nie zgłosiły podczas rokowań konkretnej nieruchomości zamiennej oraz nie wyraziły zgody na nieruchomość zamienną zaproponowaną przez J. i Z. małż. B., Minister wskazał, że jak wynika z treści protokołu spisanego w dniu [...] kwietnia 1971 r. w sprawie nabycia przedmiotowej nieruchomości byli właściciele nie wyrazili zgody ani na sprzedaż nieruchomości ani na proponowaną im z Państwowego Funduszu Ziemi działkę położoną około 200 m2 od wywłaszczonej nieruchomości, co potwierdza, że ubiegający się o wywłaszczenie zaproponował właścicielom nieruchomość zamienną. Zawarcie umowy zamiany uzależnione było od zgodnej woli obu stron, a protokół z negocjacji jednoznacznie potwierdza, że do porozumienia w tej kwestii nie doszło. Wziąwszy powyższe pod uwagę organ stwierdził, że wyżej powołany zarzut jest bezzasadny oraz, że nie został w jakikolwiek sposób naruszony przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 15 ustawy wywłaszczeniowej organ wskazał, iż wniosek spełniał wymogi nałożone tym przepisem.

Co zaś się tyczy zarzutu naruszenia art. 16 ustawy z 1958 r. Minister wskazał, iż pismem z dnia [...] sierpnia 1971 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. zawiadomiło o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i o terminie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej wyznaczonej na dzień [...] września 1971 r. Dodatkowo wskazał, iż z treści tego zawiadomienia wynika, iż zostało ono przesłane do Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w N. celem obwieszczenia na tablicy.

Odnosząc się do kwestii prawidłowości ustalenia i przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość Minister wskazał, że zgodnie z art. 21 ustawy z 1958 r. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalano na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez właściwy organ. Opinia biegłych powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie. Z przepisu tego wynika obowiązek przeprowadzenia rozprawy. Ustalenie odszkodowania i dokonanie wywłaszczenia bez przeprowadzania rozprawy mogłoby ewentualnie świadczyć o wystąpieniu podstawy do stwierdzenia nieważności, przewidzianej art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., natomiast brak biegłych na rozprawie stanowi wprawdzie naruszenie art. 21 ustawy z 1958 r., jednakże nie może być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji.

Wedle organu w niniejszej sprawie przypadek taki nie miał miejsca, gdyż organ wyznaczył rozprawę i przeprowadził ją w dniu [...] września 1971 r., a z protokołu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej wynika, że byli właściciele brali udział w rozprawie. Na rozprawie byli właściciele wywłaszczonej nieruchomości oświadczyli, że nie wyrazili zgody na wywłaszczenie, na wyliczoną przez biegłego kwotę odszkodowania, na przyznanie działki zamiennej i wnieśli o zmianę decyzji lokalizacyjnej podnosząc, iż inne tereny mogły być przeznaczone pod eksploatację kruszywa. Jako argument właściciele podnieśli, iż utrzymują się z rolnictwa.

Organ wskazał ponadto, iż odszkodowanie zostało ustalone na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r., który to przepis był podstawą sporządzenia przez biegłego rzeczoznawcę mgr inż. W. A. operatu szacunkowego z dnia [...] maja 1971 r. Zgodnie z wyżej powołanym art. 8 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. odszkodowanie za grunty rolne (orne, warzywnicze, sadownicze, łąki, pastwiska itd.) powinno było odpowiadać cenom ustalanym za grunty rolne przeznaczone do sprzedaży z zapasów Państwowego Funduszu Ziemi, które to mogły być powiększone najwyżej do pięciokrotnej wysokości.

Ponadto organ wskazał, iż ustalenia wysokości odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości poza ogólną dyspozycją art. 8 ust. 1 ustawy z 1958 r. dokonywano na podstawie aktów wykonawczych do niej, które precyzowały zasady ustalania odszkodowań w zależności od m. in. położenia wywłaszczanej nieruchomości, a także klasy gruntu nieruchomości wywłaszczanej. W przedmiotowej sprawie zgodnie z złącznikiem nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1962 r. określającym tabele powiatów zaliczonych do odpowiednich okręgów gospodarczych powiat łódzki znajdował się w II okręgu gospodarczym (Dz. U. z 1962 r., Nr 24, poz. 106) . Zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 30 czerwca 1951 r. w sprawie zasad i trybu zaliczania gromad do stref ekonomicznych (Dz. U. z 1951 r., Nr 38, poz. 294) N. została zaliczona do strefy ekonomicznej podmiejskiej, do której to strefy zaliczało się miasta powiatowe poniżej 10 tys. mieszkańców oraz inne miasta i ośrodki przemysłowe i uzdrowiskowe od 2 do 15 tys. mieszkańców, jak również tereny położone dookoła (...) miasta L. w odległości ponad 15 km do 28 km od jej centrum.

Minister wyjaśnił, iż ustalenie okręgu gospodarczego, do którego zaliczano wywłaszczone nieruchomości, miało istotne znaczenie dla prawidłowości ustalenia odszkodowania. W przedmiotowej sprawie, mając powyższe na uwadze, dokonano ustalenia odszkodowania zgodnie z Zarządzeniem Ministra Rolnictwa z dnia 15 grudnia 1969 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M. P. z 1969 r. Nr 53, poz. 424). Określona powyższym zarządzeniem cena gruntu ornego klasy V w strefie ekonomicznej podmiejskiej okręgu II wynosiła 9,5 tysiąca zł za 1 ha, a grunt orny klasy VI w strefie ekonomicznej podmiejskiej okręgu II wynosiła 7 tysięcy zł za 1 ha. Zatem wyliczając odszkodowanie należało dokonać przemnożenia powierzchni wywłaszczanej nieruchomości i stawki według obowiązujących tabel tj. 2,5040 ha x 9500zł = 23788zł i 3,5430ha x 7000zł = 24801 zł, co łącznie dało kwotę 48.589 zł i dokładnie taka kwota została przyznana.

Odnosząc się do zarzutu, iż przy ustalaniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość zamiast art. 8 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. powinien znaleźć zastosowanie art. 8 ust. 9, ze względu na fakt, iż wywłaszczeni utrzymywali się wyłącznie z rolnictwa, co zostało w postępowaniu wywłaszczeniowym pominięte, Minister wskazał, że art. 8 ust. 9, którego naruszenie zarzuciła skarżąca, został dodany ustawą z dnia 22 listopada 1973 r. o zmianie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. 1973 r. Nr 48, poz. 282), a zatem skoro w dacie orzekania nie obowiązywał, to nie mógł być zastosowany.

Odnośnie zarzutu, że do chwili obecnej nie wypłacono odszkodowania za straty w zasiewach zniszczonych z powodu zajęcia działki jeszcze przed terminem rozprawy wywłaszczeniowej wyznaczonej na dzień [...] września 1971 r. Minister uznał, że z akt archiwalnych niniejszej sprawy nie wynika, aby takie zdarzenie miało miejsce, a ponadto ewentualne straty w zasiewach stanowią zagadnienie odrębne. W związku z tym, że kwestia odszkodowania za powyższe straty nie była regulowana decyzją administracyjną, to ewentualny jego brak nie może być podstawą do stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1972 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 1971 r.

Minister odnosząc się do zarzutu Z. B., iż przy wydawaniu zaskarżonych decyzji naruszono art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych stwierdził, iż podstawą ich wydania nie był dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r., lecz ustawa z dnia 12 marca 1958 r. Tym samym zarzuty naruszenia art. 8 dekretu podniesione przez Z. B. uznał za bezzasadne.

Wobec powyższego Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej uznał, że poprzednia decyzja z dnia [...] czerwca 2012 r. w zakresie merytorycznej oceny postępowania wywłaszczeniowego nie naruszała prawa. Jednakże z uwagi na to, iż jeden z adresatów tej decyzji, tj. J. B. zmarł w dniu 24 kwietnia 2011 r. organ uznał, iż należało ją usunąć z obrotu prawnego.

Od powyższej decyzji zostały złożone dwie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pierwszą skargę zarejestrowaną pod sygn. akt I SA/Wa 97/13 wniosły Z. B., A. B., K. B. i E. D., reprezentowane przez radcę prawnego R. B. Druga ze skarg złożona została przez L. M. reprezentowaną przez radcę prawnego M. E. i została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 98/13.

Postanowieniem z dnia 15 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a., połączył obydwie skargi do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą akt I SA/Wa 97/13.

W skardze wniesionej przez Z. B., A. B., K. B., E. D. wniesiono o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2012 r. zarzucając jej naruszenie:

1. art. 7 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a., polegające na niepodjęciu z urzędu starań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności, w jakich doszło do wydania decyzji administracyjnych objętych wnioskiem o stwierdzenie ich nieważności, czego konsekwencją było powierzchowne zbadanie przedmiotowej sprawy, bez wzięcia pod uwagę wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia jej rozstrzygnięcia;

2. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., poprzez jego bezzasadne niezastosowanie i w konsekwencji nie stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczania przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1972 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 1971 r., w sytuacji, gdy obydwie decyzje wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, w wyniku naruszenia przy ich wydawaniu następujących przepisów:

a) art. 3 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., poprzez brak poczynienia przez organy wydające decyzje jakichkolwiek ustaleń wskazujących na to, że nieruchomość będąca przedmiotem wywłaszczenia była wnioskodawcy rzeczywiście niezbędna na cele, dla których wywłaszczenie jest wedle tej ustawy dopuszczalne;

b) art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., w wyniku nie przeprowadzenia przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego negocjacji z właścicielami, zmierzających do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, czy też do zawarcia umowy zamiany nieruchomości;

c) art. 7 ust. 1 w związku z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., poprzez ustalenie odszkodowania w sposób niezgodny z obowiązującymi w tym zakresie przepisami;

d) art. 15 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., poprzez wydanie decyzji pomimo braków wniosku podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie, który nie wskazywał na rzeczywistą niezbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia;

e) art. 15 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., w wyniku wydania decyzji pomimo braków wniosku podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenia, który wbrew faktom wskazał, że przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego doszło do przeprowadzenia rokowań z właścicielami nieruchomości objętej wnioskiem;

f) art. 15 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., w wyniku wydania decyzji pomimo braków wniosku podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenia, który nie wskazywał środków lub kredytów, którymi ubiegający się o wywłaszczenie rozporządza na zapłacenie odszkodowania;

g) art. 15 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., w wyniku wydania decyzji pomimo braków wniosku podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie, który do wniosku nie załączył sporządzonej przez organ państwowej służby geodezyjnej i kartograficznej mapy obszaru wywłaszczanego ze wskazaniem powierzchni i oznaczeniem granic oraz mapy pozostałej części nieruchomości;

h) art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., w wyniku wydania decyzji po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej w dniu [...] września 1971 r., pod nieobecność biegłych opiniujących w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania należnego właścicielom;

3. art. 127 § 3 K.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., poprzez ich bezzasadne zastosowanie i uchylenie własnej decyzji organu z dnia [...] czerwca 2012 r., która skierowana została do osoby nie będącej stroną tego postępowania i w konsekwencji powyższego wydanie decyzji orzekającej co do istoty, w sytuacji, w której Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej własną decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., powinien był stwierdzić nieważność tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., skoro nie została zrealizowana zasada dwuinstancyjności postępowania przewidziana w art. 15 K.p.a.,

4. art. 140 K.p.a. w związku z art. 107 § 1 i 3 K.p.a., poprzez ich niezastosowanie i niewyjaśnianie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czy w toku postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy doszło do ustalenia kręgu spadkobierców J. B., w sytuacji, w której organ wydający kwestionowaną decyzję zdecydował się na rozstrzygnięcie merytorycznie rozpoznające wniosek.

W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono, w odniesieniu do zarzutów zawartych pkt 3 i 4, iż skierowanie decyzji do osoby zmarłej musi być oceniane z punktu widzenia art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. Organ natomiast zdecydował się na dalsze prowadzenie postępowania i w konsekwencji wydanie decyzji rozstrzygającej wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji. Wedle pełnomocnika skarżących z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, na jakiej podstawie stroną niniejszego postępowania jest m.in. A.B. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. nie wynika, iż organ podjął jakiekolwiek działania zmierzające do ustalenia kręgu spadkobierców J. B. Nie ma też w aktach sprawy dokumentów, z których wynikałoby, aby następcy prawni J. B. zawiadomieni zostali, zgodnie z dyspozycją art. 61 § 4 K.p.a., o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie. Nawet jeśli następcy prawni J. B. zostaliby powiadomieni o wszczęciu postępowania w sprawie, to wydanie orzeczenia merytorycznego prowadzi do naruszenia zasady dwuinstancyjności, wynikającej z art. 15 K.p.a.

Na wypadek nie podzielenia tej argumentacji skarżące wskazują, że kwestionowane w nadzorze decyzje wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, o czym świadczą zarzuty wymienione w pkt 1 i 2. Ponadto podmiot ubiegający się o wywłaszczenie nieruchomości już w lipcu 1971 r. zdecydował się na zajęcie terenu objętego decyzjami z dnia [...] września 1971 r. oraz z dnia [...] lutego 1972 r., czyniąc to na ok. 2 tygodnie przed żniwami, bez zgody byłych właścicieli spornej nieruchomości, dokonując całkowitego zniszczenia niezebranych jeszcze plonów. Okoliczność ta nie została jednak ujawniona w dokumentach, zaś organ wydający kwestionowaną decyzję nie zadał sobie trudu jej wyjaśnienia.

L. M. w swojej skardze zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 7, art. 77 § 1 i 2 i art. 80 K.p.a.,

2. art. 3 ust. 1, art. 15, art. 16, art. 21 i art. 22 ustawy z 12 marca 1958 r. poprzez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że ocena dokumentów sprawy przeprowadzona przez organ przekroczyła granice swobodnej oceny dowodów. Powołane okoliczności dotyczące niezbędności nieruchomości dla realizacji wywłaszczenia nie mogły stanowić podstawy do dokonania tej czynności. Minister w zaskarżonej decyzji nie dopatrzył się również, wbrew oczywistym faktom, żadnych nieprawidłowości w postępowaniu wywłaszczeniowym począwszy od czynności poprzedzających to postępowanie, jak również podjętych po jego wszczęciu. W rozprawie nie uczestniczył biegły, którego udział był konieczny. W niniejszej sprawie nieobecność biegłego ocenić należy jako rażące naruszenie prawa, bowiem właściciele nieruchomości nie mogli uzyskać wyjaśnień odnośnie wysokości odszkodowania, wcześniej im nieznanej. Obecność biegłego i jego wyjaśnienia, stanowisko właścicieli, ich uwagi mogły doprowadzić do prawidłowego ustalenia ceny. Poza tym uzasadnienie skargi odwołuje się w większości do podobnych argumentów, jakie zostały podniesione w pkt 1 i 2 poprzedniej skargi.

W odpowiedzi na skargi Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skargi nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Zacząć należy od analizy zarzutu wskazującego na naruszenie przez zaskarżoną decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2012 r. art. 127 § 3 K.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., poprzez ich bezzasadne zastosowanie, w konsekwencji czego doszło do – zdaniem skarżących – naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania określonej w art. 15 K.p.a., który to zarzut skarżące wiążą także z niewyjaśnieniem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czy w toku postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy doszło do ustalenia kręgu spadkobierców J. B. (art. 140 K.p.a. w związku z art. 107 § 1 i 3 K.p.a.).

Prawdą jest, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. Minister nie wyjaśnił, na podstawie jakich dowodów ustalił spadkobierców J. B. (strony postępowania), czym naruszył art. 107 § 3 K.p.a., ale w ocenie sądu nie miało to wpływu na wynik sprawy, bowiem w aktach sprawy znajduje się kopia aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] maja 2012 r. Rep. [...], nadesłanego przez Z. B., na podstawie którego można ustalić spadkobierców J. B. Mimo, że jest to tylko kopia aktu poświadczenia dziedziczenia, nie wzbudza ona wątpliwości sądu, co do zgodności z oryginałem aktu poświadczenia dziedziczenia, jako że z rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia, dostępnego powszechnie w oparciu o art. 95i § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) wynika, że taki akt poświadczenia dziedziczenia po J. B. został sporządzony pod nr [...]. Treści tego aktu nie kwestionują też same strony.

W takiej sytuacji pozostaje jedynie pytanie, czy Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2012 r., uchylającą poprzednią decyzję i orzekającą co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.), naruszył art. 15 K.p.a. poprzez fakt, że zstępne J. B. nie brały udziału w postępowaniu przed wydaniem pierwszej decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. Zdaniem skarżących w takiej sytuacji Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej powinien, na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdzić nieważność decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. lub uchylając ją przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Sąd w obecnym składzie nie podziela tego stanowiska. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji (art. 127 § 3 in fine K.p.a.). Jeśli więc strona (Z. B.) zdecydowała się na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, to organ nie miał wyboru i nie mógł żądania Z. B. rozpatrywać w trybie nadzwyczajnym, dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji, ale musiał stosować odpowiednio przepisy dotyczące odwołań. "K.p.a. wyłącza możliwość stosowania sankcji nieważności decyzji w postępowaniu odwoławczym" (zob. np. wyrok NSA z dnia 8.12.2010 r., I OSK 221/10, LEX nr 745180 i powołane tam orzecznictwo i piśmiennictwo). Dotyczy to także postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo w takim przypadku wyłączone jest stosowanie art. 138 § 2 K.p.a. "Ten sam organ, który rozpoznał już sprawę, ma możliwość na skutek wniesionego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dokonać samokontroli wydanego rozstrzygnięcia. Nie może organ przekazać sobie sprawy do ponownego rozpoznania (art. 138 § 2 k.p.a.), bowiem przekazać można sprawę tylko innemu organowi. Nie można przekazać sobie sprawy, którą się ten organ zajmuje i którą ma obowiązek rozstrzygnąć decyzją (art. 104 § 1 k.p.a.). Przekazanie sprawy sobie (art. 138 § 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a.) stanowi rażące naruszenie art. 138 § 2 k.p.a., gdyż przepis ten takiej sytuacji w ogóle nie przewiduje" (wyrok NSA z dnia 5.07.2006 r., II OSK 940/05, LEX nr 275527).

Zatem merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy po uchyleniu własnej decyzji (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.), na skutek wniosku złożonego w trybie art. 127 § 3 K.p.a., nawet jeśli w postępowaniu zakończonym "pierwszą" decyzją nie wszystkie strony brały udział, nie stanowi naruszenia art. 15 K.p.a., gdyż zasada dwuinstancyjności postępowania z natury rzeczy doznaje ograniczeń, w sytuacji, gdy środkiem zaskarżenia decyzji jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (np. na skutek braku względnej dewolutywności, jak w przypadku odwołania – art. 132 K.p.a.). Z perspektywy art. 78 Konstytucji RP konstrukcja prawna wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie powinna być oceniana jako wyjątek od zasady dwuinstancyjności postępowania, lecz jej ograniczenie (tak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2011 r., SK 3/11). Ograniczenie to jest jednakże usprawiedliwione na gruncie art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Tak więc niezależnie od różnic w orzecznictwie na temat tego, czy skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej wyczerpuje przesłankę nieważności z art. 156 § 1 pkt 4 czy pkt 2 K.p.a., czy też obydwie te przesłanki naraz (sąd w obecnym składzie uważa, że jest to przypadek rażącego naruszenia prawa, gdyż osoba zmarła nie może być w ogóle adresatem decyzji), to zaskarżona decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2012 r. nie narusza prawa, gdyż w zaistniałej sytuacji Minister nie mógł stwierdzić nieważności decyzji z [...] czerwca 2012 r., a stosując art. 138 K.p.a. nie mógł też uchylić wcześniejszej decyzji i przekazać sprawy do ponownego rozpatrzenia, czy też umorzyć postępowania w sprawie. Ograniczenie zasady dwuinstancyjności jest zaś w takim przypadku naturalną konsekwencją charakteru środka zaskarżenia. Zauważyć też należy, że o wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i możliwości uzupełnienia materiału dowodowego zostały zawiadomione wszystkie strony postępowania, pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r.

Jeśli zaś chodzi o zarzuty obydwu skarg dotyczące wad postępowania wywłaszczeniowego, zakończonego decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 1971 r., utrzymaną w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczania przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1972 r., których to wad – zdaniem skarżących – Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na skutek niepełnej i błędnej oceny dowodów nie zakwalifikował jako rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), i z naruszeniem tego ostatniego przepisu nie stwierdził nieważności kontrolowanych w nadzorze decyzji, to na początek należy poczynić uwagę natury ogólnej.

Mianowicie wątpliwości konstytucyjne (między innymi w zakresie ochrony stabilności stosunków prawnych – art. 2 Konstytycji, także w kontekście zasady proporcjonalności – art. 31 ust. 3 Konstytucji), przy pełnym zrozumieniu dla złożoności problemu, może budzić istnienie obecnie (po ponad dwudziestu latach od zasadniczej z tego punktu widzenia zmiany ustrojowej) nieograniczonej w czasie możliwości stwierdzenia nieważności decyzji, z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 2 K.p.a.). Dlatego też stosując tę instytucję należy, zdaniem sądu, czynić to w sposób wyważony i za każdym razem badać, czy nawet przy oczywistości naruszenia prawa w przeszłości, jego zastosowanie wywołało skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia demokratycznego państwa prawnego. Ta ostatnia okoliczność jest niezmiernie istotna i wielokrotnie była powtarzana w orzecznictwie. "Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa" (wyrok NSA z dnia 4.04.2012 r., II OSK 2565/10, LEX nr 1219119).

Jeśli, jak w tym przypadku, mamy do czynienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej pochodzącej sprzed ponad czterdziestu lat, to wady w procedurze wywłaszczenia, aby mogły być uznane za rażąco naruszające prawo, muszą wskazywać na wywłaszczenie niezgodne z celem publicznym lub na ustalenie wysokości odszkodowania w sposób odbiegający od ówczesnych realiów normatywnych. Tylko bowiem te okoliczności wyznaczają standardy państwa prawnego przy wywłaszczeniu (zob. art. 21 ust. 2 Konstytucji). W ocenie sądu z taką sytuacją nie mamy zaś do czynienia w niniejszej sprawie.

Niewątpliwie wywłaszczenie nastąpiło na wniosek podmiotu uprawnionego do żądania wywłaszczenia (przedsiębiorstwo państwowe L. Zakłady Eksploatacji Kruszywa – art. 2 ust. 2 ustawy z 12 marca 1958 r.) oraz na cel określony w art. 3 ust. 1 ustawy z 1958 r. (wykonywanie zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych). Jak ustalił organ, wywłaszczenia dokonano w celu eksploatacji kruszywa potrzebnego dla przedsiębiorstw budowlanych w regionie l. Natomiast niezbędność przedmiotowej inwestycji potwierdza decyzja Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] sierpnia 1971 r. zatwierdzająca plan realizacyjny zagospodarowania terenu o pow. [...] ha dla punktu eksploatacji kruszywa N. O przeznaczeniu nieruchomości zadecydowały wyniki badań geologicznych wskazujące na znaczne pokłady piasku na terenie zawnioskowanym do wywłaszczenia i brak takich pokładów na terenach PFZ wskazywanych przez J. B., co wynika z pisma przedsiębiorstwa do PWRN w L. z dnia [...] października 1971 r., stanowiącego odpowiedź na odwołanie, jak i z pisma PWRN z dnia [...] listopada 1971 r. przekazującego odwołanie. We wskazanym piśmie do PWRN z dnia [...] października 1971 r. jest także mowa o zakładanych planach eksploatacji i nałożonych na przedsiębiorstwo wielkościach wydobycia. Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło zatem dla potrzeb wykonywanego w ramach planu gospodarczego zadania, a jego dopuszczalność i niezbędność w tych okolicznościach trudno zakwestionować. Ponadto w protokole z rokowań z dnia [...] kwietnia 1971 r. właściciele nieruchomości odmówili zgody na zawarcie umowy dzierżawy terenu.

Jeśli chodzi o odszkodowanie za wywłaszczenie, to Minister słusznie wskazał, że zgodnie z art. 21 ustawy z 1958 r. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalano na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez właściwy organ. Opinia biegłych powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie. W rozprawie nie brał wprawdzie udziału biegły sporządzający opinię, ale jak się przyjmuje w orzecznictwie "sam fakt nieobecności biegłego na rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, prowadzonej na zasadzie przepisów ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie musi jeszcze świadczyć o rażącym naruszeniu prawa, jeśli wydana opinia dotyczy jedynie gruntu i jest prawidłowa. Ustalenie odszkodowania nastąpić powinno bowiem nie tyle po wysłuchaniu biegłych a po wysłuchaniu opinii biegłych, co może również oznaczać odczytanie na rozprawie wyżej wymienionej opinii" (wyrok NSA z dnia 10.07.2012 r., I OSK 1042/11, LEX nr 1217356). Natomiast "specyfika opinii wydawanych na potrzeby wywłaszczenia pod rządami ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przejawia się w tym, że wówczas nie istniał wolny rynek nieruchomości, a szacunki opierały się na sztywnych stawkach. Zatem odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia wyliczane było nie w odniesieniu do materiału porównawczego, a poprzez przemnożenie powierzchni wywłaszczanego gruntu przez stawkę ustaloną w obowiązującej tabeli w zależności od rodzaju i klasy gleby" (wyrok NSA z dnia 10.07.2012 r., I OSK 1274/11, LEX nr 1217360).

W chwili wydawania decyzji wywłaszczeniowej przez organy obydwu instancji art. 8 ust. 1 ustawy z 1958 r. stanowił, że "Odszkodowanie za grunty rolne (orne, warzywnicze, sadownicze, łąki, pastwiska itd.) powinno odpowiadać cenom ustalonym za grunty rolne przeznaczone do sprzedaży z zapasów Państwowego Funduszu Ziemi." Ustalenia odszkodowania dokonano zgodnie z zarządzeniem Ministra Rolnictwa z dnia 15 grudnia 1969 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M. P. z 1969 r. Nr 53, poz. 424). Możliwość pięciokrotnego powiększenia stawek pojawiła się dopiero z dniem 28 listopada 1973 r., kiedy weszła w życie ustawa z 22 listopada 1973 r. o zmianie ustawy z 1958 r., a zatem art. 8 ust. 1 w "nowym" brzmieniu nie mógł zostać zastosowany w lutym 1972 r.

Z protokołu rozprawy wynika ponadto, że kierujący rozprawą "przedstawił przedmiot rozprawy, opinię biegłych ...", a więc nie jest prawdą, że wysokość odszkodowania J. i Z. B. poznali dopiero z chwilą przekazania pieniędzy do wypłaty. Po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i po rozprawie, na której wskazana została wysokość odszkodowania, dalej istniała możliwość zawarcia umowy w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r., z czego J. i Z. B. nie skorzystali. Jeśli zaś chodzi o zarzuty dotyczące nieruchomości zamiennej, to "w przepisie art. 10 ust. 1 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości występuje zastrzeżenie: w miarę możności, które zostało wykreślone z tego przepisu dopiero w 1982 r. Użycie tego zastrzeżenia nie pozostawia cienia wątpliwości, że w dacie wydawania spornych decyzji organy administracyjne dysponowały uznaniem administracyjnym" (wyrok NSA z 1.07.2008 r., I OSK 1681/07, LEX nr 483229), jeśli chodzi o wybór między odszkodowaniem a nieruchomością zamienną.

W kwestii odszkodowania za zniszczone zasiewy i plony skarżące wskazują, że szkoda w tym zakresie nastąpiła w lipcu 1971 r., przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, na skutek faktycznego zajęcia nieruchomości przed wywłaszczeniem. Skoro tak, to odszkodowanie za te straty nie mogło być ustalone w decyzji, w oparciu o art. 8 ust. 2 ustawy z 1958 r. "Jeżeli podlegająca wywłaszczeniu nieruchomość od dawna znajduje się w posiadaniu państwowej jednostki organizacyjnej, na rzecz której wywłaszczenie ma być orzeczone, a organ przeprowadzający wywłaszczenie nie dokonał zajęcia nieruchomości tylko dlatego, że zostało już ono dokonane via facti i że zajęcie to zaakceptował, to tę akceptację z punktu widzenia odszkodowania za bezumowne użytkowanie nieruchomości należy traktować tak jak zajęcie w rozumieniu art. 44 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94). Do dochodzenia roszczeń za bezumowne korzystanie z nieruchomości w okresie poprzedzającym wywłaszczenie przysługuje droga sądowa" (wyrok SN z 14.02.1967 r., I CR 443/66, OSNC 1967/9/163).

Jeśli więc wywłaszczenie odpowiadało ówcześnie definiowanemu celowi publicznemu, na który było niezbędne, a odszkodowanie przyznane zostało w prawidłowej wysokości i wypłacone, to bez znaczenia z punktu widzenia rażącego naruszenia prawa są braki formalne wniosku o wywłaszczenie, w zakresie jego treści wymienionych w art. 15 ust. 2 i 3 ustawy z 1958 r., w tym m. in. w zakresie udokumentowania możliwości kredytowych przedsiębiorstwa, czy udokumentowania poprawności przeprowadzonych rokowań. Są to bowiem wady proceduralne, których wystąpienie przy spełnieniu zasadniczych przesłanek wywłaszczenia (określonych przez art. 21 ust. 2 obecnej Konstytucji) nie może być oceniane w kategoriach rażącego naruszenie prawa, co wyjaśniono już na wstępie tej części rozważań. Zakładany skutek rokowań mógł być osiągnięty także po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, a cel wywłaszczenia został we wniosku wskazany (wydobywanie kruszywa z podaniem lokalizacji – pkt III wniosku). Czy w rzeczywistości wypełniało to przesłanki wywłaszczenia z art. 3 ust. 1 ustawy z 1958 r. zostało wyjaśnione już wcześniej. Nadto, wbrew zarzutom skargi, mapa obszaru wywłaszczanego i rejestr pomiarowy określający granice wywłaszczenia znajdują się w aktach archiwalnych sprawy.

Jeśli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 16 ust. 1 ustawy z 1958 r. w zakresie prawidłowości zawiadomienia o rozprawie wywłaszczeniowej zauważyć należy, że brak dowodu doręczenia zawiadomienia (który może wynikać z różnych powodów, np. niekompletności akt), o tyle nie ma większego znaczenia dla rozstrzygnięcia, że J. i Z. B. uczestniczyli w rozprawie, a więc musieli być o niej powiadomieni.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd skargę oddalił.