Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 2118/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-04-08 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2014 r na posiedzeniu niejawnym wniosku G. R. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 września 2013r. znak. [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2006r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W dniu 30 grudnia 2013r. skarżąca, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej.

Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych uzasadniając wniosek brakiem pracy i dochodów, które pozwoliłby na uiszczenie należnych kosztów. Dodatkowo wskazuje, iż nie posiada majątku trwałego, który mogłaby spieniężyć, a w utrzymaniu pomaga jej rodzina.

Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Z oświadczenia skarżącej zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż prowadzi ona gospodarstwo samodzielnie. Nie wskazuje żadnych członków rodziny. Utrzymuje się z pomocy rodziny. Nie ma żadnych stałych dochodów, nie pobiera świadczeń.

Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż nie posiada ona żadnych nieruchomości. Nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności.

Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca działając przez profesjonalnego pełnomocnika wykazuje, iż nie prowadzi z nikim gospodarstwa domowego, czasowo przebywa u córki, pomaga jej w opiece nad wnuczką. W pozostałym okresie przebywa u rodziny w C. Nie posiada małżonka. Nie osiąga żadnych dochodów, nie składała zeznań podatkowych ani za 2012 ani za 2013 rok. Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej od 2010r. Nie posiada rachunku bankowego ani lokat bankowych terminowych. Skarżąca wskazuje, iż podczas pobytu u córki nie ponosi żadnych opłat związanych z jej pobytem, natomiast gdy przebywa u rodziny w C. otrzymuje od córki drobne kwoty pieniężne na utrzymanie. Wnioskodawczyni nie ma samochodu. Koszty adwokackie na początku poniosła córka skarżącej, natomiast w dalszym zakresie jest to wyłącznie umowa między skarżącą a profesjonalnym pełnomocnikiem.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.

Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.

Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.

Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżąca nie wykazała w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych . W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu.

Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącą w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku.

Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno faktycznej sytuacji bytowej strony, poprzez niejasne określenie, czy prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe czy też z rodziną, nie dysponował wiedzą na temat wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, posiadania ew. rachunków bankowych, oszczędności. Okoliczności tych skarżąca nie wyjaśniła jednak w sposób precyzyjny i oczywisty. Udzielone przez skarżącą odpowiedzi i przekazane informacje okazały się dla orzekającego niewystarczające i budzące sporo wątpliwości, niewyjaśnione zostały zatem podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej.

Skarżąca - jak twierdzi - nie osiąga żadnego dochodu od dłuższego czasu ( jak wskazuje zeznań podatkowych nie składała ani w 2012 ani w 2013 roku ). Nie wyjaśnia natomiast czy stara się zdobyć pracę, świadczenia socjalne, emerytalno – rentowe czy inne, które pozwoliłyby jej normalnie funkcjonować i posiadać własne środki finansowe. Nie wskazuje też jednocześnie na jakiekolwiek przeciwwskazania ku temu np. zdrowotne.

Z zasad doświadczenia życiowego wiadomo, iż jeżeli ktoś faktycznie samodzielnie funkcjonuje i prowadzi własne gospodarstwo domowe – jak to wielokrotnie podkreśla skarżąca – to stara się wszelkimi siłami zapewnić sobie możliwość samodzielnego zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Natomiast jeśli – jak wynika z oświadczeń strony – skarżąca de facto większość swego czasu przebywa u córki, u niej zamieszkuje, opiekuje się wnuczką, korzysta z jej pomocy tak materialnej jak i żywieniowej, bytowej ( nie ma bowiem własnego majątku nieruchomego, mieszkania, domu ), nie ponosi przy tym żadnych kosztów utrzymania to jednoznacznie wynika, iż faktycznie prowadzi z córką oraz jej rodziną wspólne gospodarstwo domowe. Trudno bowiem uznać, iż w takiej sytuacji gospodarstwo to jest odrębne. Przeczą temu bowiem podstawowe zasady doświadczenia życiowego. Taka sytuacja natomiast wskazuje na obowiązek przedstawienia przez wnioskodawczynię dochodów, oszczędności i majątku córki oraz jej członków rodziny.

W świetle powyższego należy więc stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy.

Fakt korzystania z profesjonalnego pełnomocnika na etapie, na którym jego udział nie jest konieczny oczywiście sam z siebie nie przesądza jeszcze o odmowie przyznania prawa pomocy, jednakże jest również okolicznością ocenianą w świetle całokształtu przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy.

Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy

Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej, co ma zasadnicze znaczenie przy ocenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.

Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).