Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1177/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 6, 7, 68 par. 2, 69, 70, 75 par. 1, 77 par. 1, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 89, ust. 1, art. 246 ust. 1, art. 255 ust. 1 i 4, art. 255(6), art. 255(8) ust. 1 pkt 8, art. 256 ust. 1, art. 315 ust. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego K. K. kwotę 1600 (jeden tysiąc sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2005 r., nr [...] Urząd Patentowy RP

(dalej: UP lub organ), po rozpoznaniu zgłoszenia nr [...] dokonanego w dniu

[...] września 2000 r. udzielił na rzecz K. K. (dalej – uprawniony, skarżący) patentu na wynalazek pt.: "Krem śmietankowy oraz sposób wytwarzania kremu śmietankowego i urządzenie do wytwarzania kremu śmietankowego"

(nr patentu [...]).

Jak wynika z opisu patentu, przedmiotem powyższego wynalazku są

3 elementy: krem śmietankowy, sposób jego wytwarzania oraz urządzenie do wytwarzania tego kremu śmietankowego, znamienne tym, że:

- krem śmietankowy, znamienny tym, że zawiera w swym składzie margarynę cukierniczą o zawartości tłuszczu [...]% do [...]% w ilości od [...]% do [...]% masy całkowitej, mleko w proszku, korzystnie odtłuszczone, bądź pełne w postaci sypkiej lub granulowanej w ilości od [...]% do [...]% oraz wodę w ilości od [...]% do [...]% masy całkowitej;

- urządzenie do wytwarzania kremu śmietankowego, znamienne tym, że składa się ze zbiornika (1), połączonego poprzez kanał (2) z umieszczonym poniżej pionowo, cylindrycznie wydrążonym w swej środkowej części talerzem (3), który połączony jest z odpowiadającym mu, zamykającym talerzem (4), przy czym talerz (3) i zamykający talerz (4) przywierają do siebie szczelnie obwodowym pasem o szerokości około 1/3 ich promienia, uszczelnionym dodatkowo pierścieniową uszczelką (5), natomiast w środkowej części styku talerzy (3) i (4), wokół ich osi, znajduje się okrągła szczelina, na obwodzie której - w talerzu (3) - wykonane jest pogłębienie (6), od którego - w dolnej jego części - wyprowadzony jest poprzez talerz (3) odprowadzający kanał (7), a ponadto poprzez środek zamykającego talerza (4) wprowadzony jest wał (8) wprawiany w ruch obrotowy przez silnik oraz przenoszący obroty na umiejscowiony pomiędzy talerzami (3) i (4) wirnik (9) w kształcie płaskiego walca z wykonanymi w jego obu podstawach wyżłobieniami (10), pomiędzy którymi znajdują się łopatki (11), przy czym głębokość wyżłobień (10) korzystnie jest większa lub równa szerokości łopatki (11), zaś co najmniej co drugie z wyżłobień (10) połączone jest kanalikiem (12) z odpowiadającym mu wyżłobieniem wykonanym na przeciwnej podstawie wirnika (9), a analogiczne wyżłobienia (10a) i łopatki (11a) znajdują się na powierzchni talerza (3), natomiast wyżłobienia (10b) i łopatki (11b) znajdują się na powierzchni zamykającego talerza (4) - w ich środkowej części, a ponadto łopatki (11) wirnika (9) posiadają łagodne, hakowate zakończenie (13) oraz podobnie zakończone są także łopatki (11a) talerza (3);

- sposób wytwarzania kremu śmietankowego, znamienny tym, że umieszczoną w zbiorniku wodę o masie od [...]% do [...]% masy całkowitej doprowadza się do wrzenia, po czym dodaje się do niej stopniowo margarynę cukierniczą o zawartości tłuszczu od [...]% do [...]% w ilości stanowiącej od [...]% do [...]% masy całkowitej, po czym mieszaninę tę doprowadza się także do wrzenia, a następnie mieszając dodaje się do niej stopniowo mleko w proszku, korzystnie odtłuszczone bądź pełne w postaci sypkiej lub granulowanej, w ilości od [...]% do [...]% masy całkowitej oraz całość doprowadza się po raz kolejny do wrzenia, a następnie tak przygotowaną mieszaninę przepuszcza się co najmniej dwukrotnie przez system kanalików i równocześnie poddaje się wirowaniu z korzystnie szybkością [...] obrotów/min, aż do połączenia składników mieszaniny w jednolitą masę.

O udzieleniu patentu ogłoszono w dniu [...] października 2005 r.

W dniu [...] lutego 2006 r. (data nadania w urzędzie pocztowym, a data wpływu do UP – [...] marca 2006 r.) wobec powyższej decyzji w całości sprzeciw wniósł S. T. (dalej – wnioskodawca), zgodnie z art. 246 ustawy z dnia

30 czerwca 2000 r. Prawo Własności Przemysłowej (Dz. U. z 2003r. Nr 119,

poz. 1117 z późn. zm.), dalej jako: "p.w.p.". Podniósł, że patent został udzielony z naruszeniem art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 11 ust 1 p.w.p., które wprowadzają zasadę, że prawo do uzyskania patentu na wynalazek przysługuje twórcy. Pomimo, iż ustawa nie definiuje pojęcia "twórcy", za twórcę – zdaniem wnoszącego sprzeciw - uznaje się w znaczeniu językowym osobę, która stworzyła metodami badawczymi, doświadczalnymi produkt bądź wzór, który bezpośrednio prowadzi do otrzymania produktu o określonych i zawsze stałych właściwościach.

W świetle powyższego uprawniony nie jest twórcą wynalazku. S. T., prowadząc zakład cukierniczy, zorientować się miał po kilku latach posiadania urządzenia, iż służy ono do produkcji śmietany w formie kremu. Po kilku latach prób, w 1989 r. udało mu się wyprodukować krem śmietankowy, będący mieszanką określonych składników, jak: tłuszcz, mleko, woda i tylko w ściśle określonych proporcjach, nadający się do zastosowania w cukiernictwie. Krem ten wytwarza do chwili obecnej, ale jedynie na potrzeby własnego zakładu.

W 2000 r. pojawił się w jego firmie uprawniony jako dostawca masy twarogowej. Był bardzo zainteresowany sposobem produkcji oraz recepturą kremu śmietankowego; wypytywał wnioskodawcę o wszystkie składniki oraz ich proporcje. Interesował się przede wszystkim urządzeniem przy pomocy, którego produkowany jest krem śmietankowy. Uprawniony zaproponował następnie odtworzenie takiej maszynki, ale przy użyciu stali nierdzewnej, w celu rozpoczęcia jej produkcji na szerszą skalę i wprowadzenia na rodzimy rynek. W okresie od stycznia do czerwca 2000 r. K. K. przejeżdżać miał do zakładu wnioskodawcy z osobami, które podjęły się próby stworzenia takiej maszynki, m. in. z G. S. Temu ostatniemu właśnie udało się stworzyć urządzenie podobne do posiadanego przez wnioskodawcę, za pomocą którego można było wyprodukować krem śmietankowy. Po osiągnięciu celu K. K. przestał pojawiać się w firmie wnoszącego sprzeciw, a wszelkie próby skontaktowania się z nim nie powiodły się. Wnioskodawca stwierdził, iż K. K. podając się za twórcę receptury kremu śmietankowego oraz urządzenia do jego produkcji wprowadził Urząd Patentowy w błąd, a tym samym naruszył art. 32, art. 303 i art. 304 p.w.p., świadomie narażając się na odpowiedzialność cywilną i karną. Zgodnie z art. 32 p.w.p. zgłaszający, jeżeli nie jest twórcą wynalazku, powinien w podaniu wskazać twórcę i podstawę swego prawa do uzyskania patentu. Ponadto S. T. podniósł, że przedstawiona w skróconym opisie receptura jest nieprecyzyjna, a urządzenie zawiera błąd konstrukcyjny, który uniemożliwia wyprodukowanie kremu śmietankowego, co wskazywałoby, iż wynalazek nie nadaje się do przemysłowego zastosowania, co z kolei jest wymagane przez art. 24 p.w.p.

Wnioskodawca zauważył także, że patent został udzielony z naruszeniem

art. 24 i 25 ust. 1 p.w.p. W myśl tych uregulowań patent może zostać udzielony na wynalazek nowy, czyli taki, który nie jest częścią stanu techniki. Natomiast udzielony K. K. patent nie posiada tej cechy, gdyż urządzenie przy pomocy, którego wytwarzany jest krem śmietankowy wnioskodawca posiada już od 1975 r.

Nadto z uwagi na charakter procesu technologicznego w wyniku, którego powstaje krem śmietankowy nie ma także możliwości zastosowania innych składników do wytwarzania kremu aniżeli tłuszcz, woda i mleko. Dodatkowym obostrzeniem jest również fakt, iż odpowiednio dobrane składniki w tym tłuszcz o zawartości [...]% dadzą dopiero pożądany rezultat. Opracowana przez wnioskodawcę receptura, a przywłaszczona przez K. K. nie dopuszcza zastosowania wartości poszczególnych składników w granicach "od - do". Z uwagi na fakt, iż do wytworzenia kremu śmietankowego konieczne jest m.in. połączenie tłuszczu o zawartości [...]% i wody, żadne odchylenia od ilości składników nie doprowadzą do pożądanego efektu. Ponadto, aby uzyskać krem śmietankowy konieczne jest zastosowanie odpowiedniego tłuszczu.

Wnioskodawca podniósł, że nadal produkuje krem śmietankowy.

Opierając się na art. 74 w zw. z art. 89 p.w.p. S. T. wniósł o unieważnienie wskazanego wyżej patentu udzielonego K. K. Zgodnie z art. 74 p.w.p. uprawniony może żądać unieważnienia patentu, w razie uzyskania patentu na wynalazek przez osobę nieuprawnioną. Spełnienie tej przesłanki jest jednym z warunków do uzyskania patentu. Natomiast wykazanie, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki, wymagane do uzyskania patentu, w myśl art. 89 ust. 1 p.w.p. stanowi podstawę do unieważnienia patentu.

W odpowiedzi na sprzeciw uprawniony wniósł o jego oddalenie jako bezzasadnego, o przeprowadzenie dowodów zawnioskowanych przez niego, przyznanie zwrotu poniesionych przez niego kosztów postępowania według norm przepisanych. Uznał sprzeciw za całkowicie bezzasadny i oparty na serii sprzecznych ze sobą informacji, niedomówień, jak i niezgodnych z prawdą twierdzeń wnioskodawcy.

Co do faktów uprawniony podniósł, że od swojej matki dowiedział się, że znany jej cukiernik wytwarzał śmietankę do tortów, łącząc tłuszcz i wodę. Kremy śmietankowe są bardzo popularne w cukiernictwie i wytwarzane są na masową skalę, z tym że dotychczas, otrzymywanie trwałych kremów śmietankowych nie było możliwe bez dodawania do nich innych składników, dodatkowych zagęstników i innych dodatków, które nie są obojętne dla zdrowia człowieka. Stąd zmierzał do opracowania nowej technologii produkcji trwałego i ekologicznego kremu śmietankowego. Wiedział też, że nie będzie miał żadnych problemów ze zbytem kremu o podanych wyżej właściwościach, ponieważ zainteresowanie takim produktem jest bardzo duże. Jednakże, nie posiadając własnej cukierni, poszukiwał do realizacji swego pomysłu zakładu cukierniczego, w którym mógłby przeprowadzać próby nowej technologii. Niezbędny był także ślusarz, który wykonałby prototyp urządzenia według jego wskazówek. Dlatego nawiązał współpracę, zarówno z wnioskodawcą - właścicielem cukierni w M., jak i ślusarzem – G. S., który zgłosił się w odpowiedzi na ogłoszenie, które uprawniony zamieścił w lokalnej prasie. Proces wielomiesięcznych prób i udoskonaleń rozpoczął się około 1999 r. co mogą potwierdzić aktualni jak i byli pracownicy wnioskodawcy. Elektem tych prac było opracowanie prototypu urządzenia, mającego jednak wiele wad i mankamentów, w tym także konieczność zachowania ścisłej proporcji w produkcie. Opracowany pierwotnie produkt nie miał jeszcze pożądanej konsystencji, ani też dobrego smaku. Pierwsze partie produktu kupował od uprawnionego wnioskodawca. Uprawniony zaś kupował wszystkie surowce do prób. Sam też kupował materiały do wykonania prototypu urządzenia, sam ponosił ich koszty, jak i opłacał ślusarza G. S., któremu udzielał wskazówek. Ciągłe nowe próby dezorganizowały prace i niecierpliwiły wnioskodawcę - uprawniony przeniósł się do innego zakładu cukierniczego. Nadal jeszcze współpracował z tym samym ślusarzem G. S. G. S., mimo że nie miał dotychczas żadnego doświadczenia w cukiernictwie, zaczął stopniowo zgłaszać coraz to nowe, bezpodstawne roszczenia finansowe wobec uprawionego. W takiej sytuacji uprawniony, jeszcze w trakcie modyfikacji prototypu, zerwał współpracę i kontakt z G. S., a po wielu samodzielnych już próbach i testach zgłosił docelowe rozwiązanie do UP.

O słuszności decyzji świadczył chociażby fakt późniejszego zgłoszenia wynalazku do Urzędu Patentowego przez G. S., które dotyczyło tego samego rozwiązania, lecz opisywało rozwiązanie pierwotne - na etapie prób, identyczne z tym, jakie było mu jeszcze zlecone do wykonania przez uprawnionego. Zgłoszenie to, zawarte w Biuletynie UP z września 2002 r. dotyczyło rozwiązania, którego G. S. nie wymyślił, a którego wykonanie jedynie zlecił mu uprawniony, informując jak ma wykonać, a później zmieniać poszczególne jego części. Z opisu, który przedstawił G. S. wynika, że nie znał on jeszcze wielu szczegółów technicznych ostatecznego rozwiązania, do których doszedł już później uprawniony. We wszystkich tych zdarzeniach na bieżąco uczestniczył M. J., będący w tym czasie wspólnikiem uprawnionego. M. J. znał wszystkie handlowe aspekty sprawy, nie znał jednak technicznych i technologicznych stron zagadnienia. Po jakimś czasie M. J. i uprawniony postanowili zlikwidować swoją spółkę. Mimo jej likwidacji, M. J. zaczął samodzielnie eksploatować urządzenia i technologię opracowaną przez uprawnionego i dlatego też zainteresowany jest unieważnieniem patentu.

Odnosząc się do wskazanych przez wnioskodawcę przepisów w sprzeciwie, jedynie co do art. 74 p.w.p. można byłoby rozważać prawidłowość jego powołania. Jednakże przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie jest jego wersją wydarzeń i cechuje się brakiem logiki. Uprawniony postawił szereg pytań, na które z wersji przedstawionej przez wnioskodawcę i dołączonych do jego oświadczenia materiałów dowodowych, nie można było udzielić logicznych odpowiedzi. Zdaniem uprawnionego wnioskodawca podawał wzajemnie sprzeczne twierdzenia, dotyczące tego, kto i kiedy opracował urządzenie według wynalazku.

K. K. nie podzielił także kolejnej podstawy sprzeciwu wnioskodawcy opartej na art. 24 i 25 p.w.p., jakoby omawiane urządzenie było znane w chwili zgłoszenia do ochrony w UP oraz zawierało błędy konstrukcyjne uniemożliwiające produkcję kremu, który może być wytwarzany z określonych produktów, w tym tłuszczu o zawartości [...]% i o ścisłych proporcjach (wynalazek określał zawartość składników i zawartość tłuszczu widełkowo, bez podawania proporcji). Zdaniem uprawnionego G. S., jako ślusarz o podstawowych umiejętnościach w zakresie ślusarstwa, bez jakiegokolwiek doświadczenia w branży cukierniczej, przyjęty do prac na skutek ogłoszenia w prasie lokalnej, nie był w stanie sam stworzyć urządzenia, co zostało jednoznacznie potwierdzone w jego zgłoszeniu patentowym, w którym starał się opatentować wynalazek, opisujący dokładnie tylko to rozwiązanie, które wykonał na zlecenie uprawnionego w początkowej fazie testów,

posiadające wiele mankamentów.

Na rozprawie w dniu [...] listopada 2007 r. S. T. oświadczył, że skonstruowane przez G. S. urządzenie zostało przez niego odtworzone z pierwowzoru, który był w posiadaniu wnioskodawcy. Urządzenie, które odtworzył G. S. zostało zabrane przez uprawnionego. Pełnomocnik uprawnionego oświadczył zaś, że uprawniony jest twórcą urządzenia i receptury kremu, a na urządzeniu będącym w posiadaniu wnioskodawcy nie można wyprodukować kremu śmietankowego, takiego jak według procedury podanej w patencie.

W tej sytuacji Kolegium orzekające zakreśliło stronom termin 1 miesiąca do przedstawienia wszelkich dowodów na okoliczność nowości lub braku nowości przedmiotowego wynalazku. W dniu [...] grudnia 2007 r. K. K. poinformował Kolegium, że obecnie nie stosuje już przedmiotowego rozwiązania i prosi o wydanie decyzji na podstawie materiałów dotychczas zgromadzonych w sprawie. W dniu

[...] grudnia 2007 r. wnioskodawca, wykonując zobowiązanie Kolegium, nadesłał do UP wyjaśnienia, łącznie z rysunkami urządzenia i opisem technicznym oraz oświadczeniem G. S., informującym, że w celu skonstruowania urządzenia do produkcji kremu śmietankowego opatentowanego przez K. K. był u wnioskodawcy w 2000 r. kilkakrotnie i dokładnie tj. w 100% skopiował urządzenie posiadane przez wnioskodawcę, które ten używał jedynie do produkowanego na własne potrzeby kremu śmietankowego zgodnie z opracowaną przez siebie recepturą.

W odpowiedzi na stanowisko S. T. uprawniony w dniu [...] stycznia 2008 r. nadesłał do UP wyjaśnienia, w których twierdził, że ani technologia ani urządzenie stosowane przez niego nie są takie same, jak wnioskodawcy. Odnosząc się do tych wyjaśnień, wnioskodawca w piśmie z dnia

[...] lutego 2008 r. stwierdził, że różnice konstrukcyjne wskazane w piśmie pełnomocnika uprawnionego, które jakoby istnieją i w sposób znaczący mają odróżniać urządzenie uprawnionego od posiadanego przez niego, są niedokładne i niezrozumiale opisane. Wobec tego wnosił o zobowiązanie uprawnionego do przedłożenia na najbliższym posiedzeniu Kolegium urządzenia, które opatentował, w celu porównania go z urządzeniem posiadanym przez niego i wykazania różnic, o których mowa w piśmie uprawnionego z dnia [...] stycznia 2008 r.

Na kolejnej rozprawie w dniu [...] kwietnia 2008 r. na wniosek uprawnionego przesłuchano w charakterze świadka O. K. Zeznania jego nie zostały ujęte w protokole rozprawy (k – [...]-[...] akt administracyjnych nr [...]), ale stanowiły załącznik do tego protokołu (k – [...]-[...] w/w akt administracyjnych).

W decyzji organ tylko streścił zeznania tego świadka.

Kolegium na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2008 r. postanowiło rozpoznanie odroczyć i zobowiązać wnioskodawcę do wystąpienia do sądu o ustalenie praw autorskich do przedmiotowego sposobu i urządzenia w terminie 2 miesięcy, oraz zobowiązać wnioskodawcę do powiadomienia Urzędu Patentowego o wniesionym pozwie.

Pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. wnioskodawca wniósł o uchylenie powyższego postanowienia oraz o wydanie przez Urząd decyzji na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału. Organ nie zajął stanowiska co do tego żądania wnioskodawcy i prowadził dalsze postępowanie.

Ze względu na złożoność sprawy oraz sprzeczne ze sobą oświadczenia stron odnośnie konstrukcji obu urządzeń: stosowanego przez wnioskodawcę oraz uprawnionego, Kolegium na rozprawie w dniu [...] grudnia 2008 r. postanowiło poszerzyć skład orzekający o specjalistów mechaników i następny termin rozprawy wyznaczyć w składzie poszerzonym.

W dniu [...] marca 2009 r. uprawniony nadesłał do Urzędu Patentowego pismo odnoszące się do zarzutów wnioskodawcy odnośnie urządzenia i jego przydatności do określonego w patencie celu. Do pisma załączone zostały zdjęcia produktu oraz niektórych faz jego wytwarzania.

Na rozprawie w dniu [...] marca 2009 r. w poszerzonym składzie Kolegium przeprowadziło na wniosek wnioskodawcy dowód z przesłuchania świadków: M. J., byłego wspólnika uprawnionego na okoliczność produkowania przez niego kremu śmietankowego na urządzeniu stosowanym przez uprawnionego oraz G. S.. Zeznania ich zostały zapisane w załączniku do protokołu rozprawy z dnia [...] marca 2009 r. (k – [...]-[...] akt administracyjnych nr [...]). W decyzji UP dokonał streszczenia tych zeznań.

Na rozprawie pełnomocnik uprawnionego wskazał na dwa elementy, którymi różnią się oba urządzenia (k – [...] akt administracyjnych nr [...]),

tj. usytuowanie kanalików (proste w urządzeniu według patentu, zamiast usytuowania pod kątem w urządzeniu przedstawionym przez wnioskodawcę) oraz szerokość powierzchni przylegania tarcz wirnika (według patentu wynosi ona [...] promienia, a według urządzenia wnioskodawcy [...] promienia).

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] Urząd Patentowy w trybie postępowania spornego unieważnił w całości patent na wynalazek

pt.: "Krem śmietankowy oraz sposób wytwarzania kremu śmietankowego i urządzenie do wytwarzania kremu śmietankowego" udzielony K. K., nr patentu [...], na podstawie art. 246 p.w.p. oraz art. 74 w związku z art. 89 p.w.p.

Część uzasadnienia decyzji dotycząca merytorycznego stanowiska organu jest lakoniczna. Organ stwierdził, że patent wydany na rzecz K. K. dotyczy trzech wynalazków: kremu śmietankowego, sposobu jego wytwarzania oraz urządzenia do jego wytwarzania. W składzie wytwarzanego kremu i sposobie jego wytwarzania rozwiązania przedstawione przez uprawnionego i wnioskodawcę różnią się między sobą jedynie rodzajem stosowanego tłuszczu. Według patentu stosuje się margarynę o zawartości tłuszczu [...]-[...]%, a według receptury opracowanej przez wnioskodawcę - o zawartości [...]% albo wyższej. Podana przez S.

T. wartość mieści się zatem w granicach podanych w patencie, a poszerzenie możliwych granic stosowania wynika z konkretnych przeliczeń związanych z wymaganą proporcją wszystkich składników (organ powołał się na zeznania O.K.). Proporcje natomiast nie zostały podane w opisie patentowym.

Co do pozostałych faz sposobu wytwarzania, uwarunkowane są sposobem działania urządzenia, będącego również przedmiotem patentu.

Organ za bezsporny przyjął fakt, że urządzenie do wytwarzania kremu w pierwotnej postaci nie było nowe w dacie zgłoszenia i znajdowało się w posiadaniu wnioskodawcy. Przed tą datą były prowadzone jawnie próby jego działania w obecności uprawnionego z patentu i osób postronnych. Były również prowadzone poszukiwania fachowca do odtworzenia starego urządzenia i przystosowania go do masowej produkcji kremu. Wcześniej wnioskodawca produkował krem na potrzeby cukierni, która była jego własnością. Organ nie uzasadnił, dlaczego poczynił takie ustalenia faktyczne. Porównując oba urządzenia: stosowane przez wnioskodawcę i uprawnionego, UP nie znalazł podstaw do uznania, że to stosowane przez uprawnionego z patentu różni się w sposób istotny od urządzenia stosowanego przez wnioskodawcę. Dwa elementy różniące – według uprawnionego - oba rozwiązania tj.: usytuowanie kanalików - proste zamiast pochylonych oraz odmienna szerokość powierzchni styku tarcz wirnika nie były wystarczające dla poparcia jego stanowiska. Pierwszy element bowiem nie był ujawniony w opisie wynalazku, a drugi nie stanowił elementu istotnego, mającego wpływ na jakość otrzymywanego produktu.

Odnosząc się do zgodności decyzji udzielającej patent z przepisami ustawy - Prawo własności przemysłowej, organ przyjął, że wynalazek nie był nowy. Urząd Patentowy uznał, że wynalazek uważa się za nowy, jeśli nie jest częścią stanu techniki, zgodnie z art. 25 ust. 1 p.w.p. Przez stan techniki zaś rozumie się wszystko to, co przed datą zgłoszenia zostało udostępnione do wiadomości powszechnej, między innymi przez stosowanie, w myśl art. 25 ust. 2 p.w.p. Informacje ze stanu techniki mogą być uznane za udostępnienie do wiadomości powszechnej, jeżeli są wystarczające dla znawcy, biorąc pod uwagę podstawową wiedzę w czasie zgłoszenia w tej dziedzinie. Poszukiwania ślusarza były prowadzone między innymi za pomocą ogłoszeń w prasie. Każdy zainteresowany miał więc możliwość zapoznania się z urządzeniem i technologią produkcji. Organ odwołując się do zeznań (nie wskazał których), przyjął, że zakład uprawnionego odwiedzał często uprawniony i przyprowadzał ewentualnych fachowców do odtworzenia urządzenia. Stosowanie nie mające jawnego charakteru występuje zaś tylko wtedy, gdy do pomieszczeń, w których jest realizowana produkcja nie mają dostępu osoby postronne (tak uzasadnienie decyzji Komisji Odwoławczej z dnia [...] marca 1976 r. nr [...]).

Uprawniony K. K. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił jej naruszenie:

- art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej jako: "k.p.a." poprzez wydanie decyzji zawierającej braki, poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z dowodami zebranymi w sprawie i niewyjaśnienie przyczyn takich ustaleń, co doprowadziło do przypisania chronionemu rozwiązaniu cechy braku nowości,

- art. 25 ust. 2 p.w.p. poprzez przyjęcie, że prowadzenie prac nad prototypem urządzenia w gronie trzech osób stanowiło publiczne ujawnienie wynalazku,

- art. 24 p.w.p. poprzez unieważnienie patentu na rozpatrywany wynalazek, mimo, że spełnia on kryteria ochrony sformułowane w tym przepisie, szczególnie co do jego nowości,

- art. 7, 8 oraz 77 k.p.a. przez uwzględnienie zarzutu wnioskodawcy, iż rozpatrywany wynalazek nie spełnienia warunków udzielenia na niego patentu, pomimo niedostarczenia przez wnioskodawcę żadnych wiarygodnych dowodów uzasadniających ten zarzut, a wręcz dostarczenia przez niego dowodów przeciwnych.

Stwierdzając, że powołane naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy wnosił o: uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego RP oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, twierdząc, że zaskarżona decyzja nie narusza ani prawa materialnego, ani też prawa procesowego. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. organ zauważył, że braki, jakie mają występować w zaskarżonej decyzji nie zostały określone. Z kolei zarzut naruszenia art. 25 ust. 2 p.w.p. zawiera twierdzenie, które nie zostało sformułowane w zaskarżonej decyzji. Następne zarzuty naruszenia

art. 24 p.w.p. i art. 7, 8 i 77 k.p.a. są gołosłowne.

Należy zauważyć, że dopiero w odpowiedzi na skargę UP podjął próbę oceny materiału dowodowego oraz wyjaśnienia podstaw swego stanowiska.

Na rozprawie w dniu [...] stycznia 2010 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał dotychczasowe stanowisko i jednocześnie uzupełnił zarzuty co do naruszenia prawa materialnego, podnosząc, iż w sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 października 1272 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 z późn. zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi zatem o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, która jest dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie podjęcia aktu lub czynności (w tej sprawie decyzji).

Ponadto Sąd, w myśl art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a." rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W sprawie niniejszej Sąd rozważał, czy organ prawidłowo zastosował prawo materialne przy ocenie spornego wynalazku, oraz czy prawidłowo prowadził postępowanie w sprawie. Badając w ten sposób zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził naruszenia prawa, które skutkowały uwzględnieniem skargi.

Ustawa - Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku (ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu) zgłoszonego do ochrony przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. przed dniem 22 sierpnia 2001 r., ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów - czyli obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku.

Zgłoszenie spornego wynalazku celem uzyskania ochrony patentowej, nastąpiło w dniu [...] września 2000 r. czyli w okresie obowiązywania ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości. Stąd ocena materialnoprawnych przesłanek zdolności patentowej tego wynalazku podlegać powinna przepisom ustawy o wynalazczości, a nie – p.w.p.

Zatem nieprawidłowo UP ocenił zasadność sprzeciwu wobec decyzji o udzieleniu patentu i spełnienie ustawowych warunków do uzyskania patentu w świetle przepisów p.w.p. a nie – ustawy o wynalazczości, co na rozprawie podniósł pełnomocnik skarżącego.

Pełnomocnik skarżącego, twierdząc, że UP naruszył przepisy prawa materialnego – ustawy o wynalazczości, nie skorygował swojego stanowiska, które z przepisów tej ustawy zostały naruszone przez organ.

Stosownie do art. 89 ust. 1 w zw. z art. 246 ust. 1 p.w.p. patent może być unieważniony w całości lub w części, wskutek umotywowanego sprzeciwu każdej osoby, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Przepis ten określa okoliczności uzasadniające unieważnienie patentu w postaci wykazania braku ustawowych warunków wymaganych do jego uzyskania.

Przy rozpatrywaniu sprawy o unieważnienie patentu w trybie postępowania spornego według art. 255 ust. 1 p.w.p. UP bada datę wszczęcia takiego postępowania. Sprawy wszczęte w tym trybie pod rządami ustawy - Prawo własności przemysłowej, czyli od dnia 22 sierpnia 2001 r., w aspekcie procesowym, rozpatrywane są według jej przepisów, nawet gdy dotyczą oceny zdolności patentowej wynalazku zgłoszonego w okresie obowiązywania ustawy o wynalazczości, której przepisy - stosownie do art. 315 ust. 3 p.w.p. - stanowią materialnoprawną podstawę tej oceny.

Sprawę w trybie postępowania spornego organ, z mocy art. 255 ust. 4 p.w.p. rozstrzyga w granicach wniosku i jest związany podstawą wskazaną przez wnioskodawcę. Unieważnienie patentu służy skorygowaniu błędu popełnionego przy jego udzieleniu, polegającego na przyznaniu prawa, mimo braku ustawowych warunków jego udzielenia.

Wnioskodawca, odwołując się do przepisów p.w.p. wskazał następujące elementy decydujące, że zgłoszone rozwiązanie nie może być uznane za wynalazek, to jest: zgłaszający nie jest twórcą wynalazku i nie posiada uprawnień do zgłaszanego rozwiązania, a nadto zgłoszone rozwiązanie nie posiada cech nowości.

Organ w swojej decyzji odniósł się tylko i to wybiórczo do zarzutu braku nowości. W przedmiocie zarzutu braku autorstwa wynalazku zajął jednoznaczne stanowisko dopiero w odpowiedzi na skargę. Stanowisko organu w tym zakresie należało uznać za spóźnione.

Uzupełnienie uzasadnienia dokonane w odpowiedzi na skargę nie może bowiem konwalidować braków decyzji w tym zakresie. Próba uzasadnienia wydanej decyzji w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastąpić uzasadnienia rozstrzygnięcia określonego w art. 107 § 3 k.p.a. Pismo procesowe nie może "uzupełniać" zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w nim rozważań i ocen, które winny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym tej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający winien odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących rozważań w zakresie podnoszonych w sprzeciwie i odpowiedzi na sprzeciw okoliczności sprawy (wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 247/08, LEX nr 489440).

Jednocześnie na etapie procedowania UP dopuścił się naruszeń przepisów postępowania, które to naruszenie – zdaniem Sądu – mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania.

Kontrola zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem możliwa jest wyłącznie w warunkach wyczerpujących ustaleń faktycznoprawnych dokonanych przez organ. Warunki te są spełnione tylko w sytuacji przestrzegania zasad postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 256 ust. 1 p.w.p., do postępowania spornego przed UP, w tym do postępowania o unieważnienie patentu, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a.

Takie unormowanie pociąga za sobą wiele doniosłych konsekwencji prawnych. Przede wszystkim obliguje UP do stosowania w postępowaniu spornym ogólnych zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 6 i następne k.p.a., w tym zwłaszcza zasady prawdy materialnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. Aczkolwiek w postępowaniu o unieważnienie patentu (spornym) organ rozstrzyga spór między stronami na zasadzie kontradyktoryjności procesu, przy czym w myśl art. 255 ust. 4 p.w.p. zakres żądania (granice wniosku) i wskazana podstawa prawna wyznaczają zakres sprawy (co oznacza, że organ nie może badać sprawy pod kątem innej podstawy unieważnienia niż podana przez stronę), jednak kontradyktoryjność ta, skutkiem obowiązku stosowania w tym postępowaniu odpowiednio przepisów k.p.a., nie zmienia ogólnej zasady, że wydając decyzję w sprawie, UP związany jest rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki organu w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W rezultacie obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jej załatwienia, zgodnie z art. 7 k.p.a. Żeby sprostać temu zadaniu musi w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na jego podstawie ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona, do czego z kolei zobowiązują art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczyć wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla jej rozstrzygnięcia i powinien zostać zebrany zgodnie z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Oznacza to obowiązek m.in. przeprowadzenia w razie potrzeby, z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego i zgodnie z wymogami procedury. Z kolei rozpatrzenie całego materiału dowodowego oznacza konieczność ustosunkowania się przez organ do wszystkich dowodów zebranych w sprawie i ich analizy.

Stosownie do tych reguł organ, w granicach wniosku inicjującego postępowanie sporne i wskazanej w nim podstawy prawnej żądania, obowiązany jest wykazać niezbędną aktywność obliczoną na pełne wyjaśnienie sprawy w tym zakresie. W uwarunkowaniach faktycznoprawnych sprawy niniejszej, organ uznał, że wskazany przez wnioskodawcę materiał dowodowy na uzasadnienie wniosku, w świetle stanowiska zajętego w odpowiedzi na wniosek przez uprawnionego z patentu oraz wyników w/w rozprawy, wystarcza do załatwienia wniosku. Organ winien ten materiał poddać gruntownej analizie i ocenić. Jest to niezbędne minimum procedowania w tej sprawie. Należy przy tym zauważyć, że postępowanie w przedmiocie unieważnienia patentu toczyło się 3 lata i w tym czasie strony złożyły wiele oświadczeń, zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe. Samo odnotowanie w uzasadnieniu decyzji stanowisk stron, przeprowadzonych dowodów nie czyni temu zadość. Jest to o tyle istotne, że strony przedstawiały własną ocenę twierdzeń przeciwnika, zmieniały stanowisko, np. uprawniony co do wykorzystywania przez siebie wynalazku czy też przedstawiały kilkakrotnie materiały dotyczące tego samego dowodu, np. udziału i roli świadka G. S. Oceniając rozważania organu w części merytorycznej decyzji, wydaje się, że UP uznał za wiarygodne stanowisko wnioskodawcy i dowodów przez niego zaprezentowanych. Jednakże na podstawie części wstępnej (historycznej) uzasadnienia decyzji, nie można zweryfikować poprawności stanowiska zajętego przez organ w tej sprawie.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślane jest znaczenie prawne rozważenia całego materiału dowodowego. Organ rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, odmówić dowodom wiarygodności. Jednak wówczas obowiązany jest wskazać przyczynę takiego stanowiska. Tylko taki sposób wskazania motywów rozstrzygnięcia umożliwia sądom kontrolę prawidłowości przeprowadzonego postępowania i jego wyniku w postaci decyzji. Zatem ocenie sądu nie podlega tylko osnowa decyzji, ale jej całość, łącznie z uzasadnieniem faktycznym i prawnym (wyrok NSA z dnia 15 listopada 2001 r., sygn. akt I SA/Gd-668/98). Wobec tego uzasadnienie, którego treść nie pozwala na poznanie motywów, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy, skutkuje wadliwością uzasadniającą uchylenie decyzji z tego powodu, że nie poddaje się ona kontroli i ocena jej legalności nie jest możliwa (wyrok NSA z dnia 28 października 1998 r., sygn. I SA/Gd 1651/96). Decyzja, która nie zawiera powyższych elementów narusza art. 2558 ust. 1 pkt 8 p.w.p.

Rolą sądu administracyjnego jest kontrola decyzji administracyjnych pod względem zgodności z prawem, a nie samodzielne rozstrzyganie spraw na etapie postępowania w Urzędzie Patentowym i wyprowadzanie własnych wniosków z materiału dowodowego.

Ponadto część materiału dowodowego została zgromadzona niezgodnie z przepisami proceduralnymi. Protokół rozprawy z dnia [...] marca 2009 r. nie został podpisany przez Przewodniczącego Kolegium Orzekającego (k – [...] akt administracyjnych nr [...]). Nie została również wskazana przyczyna braku podpisu protokołu przez przewodniczącego Kolegium Orzekającego.

Z kolei zeznania świadków: O. K. (k – [...]-[...] powołanych akt administracyjnych) oraz G. S. i M. J. (k – [...]-[...] w/w akt) zostały sporządzone jako załączniki do protokołów z rozpraw i podpisane jedynie przez tych świadków oraz protokolanta.

Zgodnie z art. 2556 ust. 1 p.w.p. z przebiegu rozprawy sporządza się protokół, który podpisują przewodniczący składu orzekającego i protokolant. Z kolei, w myśl ust. 2 pkt 2 tego art. protokół powinien odzwierciedlać: przebieg rozprawy, w szczególności wnioski i twierdzenia stron, przebieg postępowania dowodowego, wymienienie zarządzeń i postanowień wydanych na rozprawie ze wzmianką o ich ogłoszeniu; zamiast podania wniosków i twierdzeń stron można w protokole powołać się na pisma przygotowawcze.

Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady wynikającej: z art. 68 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 67 § 2 4 i art. 95 k.p.a., w myśl której protokół powinien zostać podpisany przez wszystkie osoby biorące udział w czynności urzędowej oraz z art. 69 § 1 k.p.a. stanowiącej, że protokół przesłuchania osoby powinien być odczytany i przedstawiony do podpisu osobie zeznającej niezwłocznie po złożeniu zeznania. Przepis art. 69 § 1 k.p.a. wprowadza zatem dodatkowe wymogi dla protokołu, o którym mowa w art. 68 k.p.a. Oznacza to, że według reguł k.p.a. protokół przesłuchania świadka powinien spełniać wymogi z art. 68 i 69 k.p.a.

Przepis art. 256 6 p.w.p. nie określa skutków niespełniania wymogów ustawowych przez protokół rozprawy.

Jednakże, skoro z mocy art. 256 ust. 1 p.w.p. do postępowania spornego przed UP stosuje się w sprawach nieuregulowanych w ustawie odpowiednio przepisy k.p.a., to przy ocenie skutków niespełniania wymogów ustawowych przez protokół należy odwołać się do uregulowań k.p.a. dotyczących protokołów.

Przyjmuje się według regulacji k.p.a., że protokół nieodpowiadający wymaganiom formalnym, jak i niepodpisany przez przewodniczącego, nie może - jako niespełniający wymagań określonych przepisami prawa - stanowić podstawy ustaleń dotyczących okoliczności sprawy, w której organ orzeka. Protokół może być bowiem dowodem w postępowaniu tylko wówczas, jeżeli jest zgodny z prawem, a więc jeżeli został sporządzony w sposób określony w art. 68 § 2 k.p.a. albo jak w niniejszej sprawie zgodnie z art. 255 6 p.w.p. (wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2005 r., sygn. II SA/Wa 1398/05, LEX nr 192550).

Wobec powyższego, należało uznać, że protokół rozprawy z dnia [...] marca 2009 r. nie posiada mocy dowodowej w świetle art. 255 6 ust. 1 p.w.p. w zw.

z art. 68 § 2 k.p.a.

W podobny sposób należało potraktować zeznania świadków: O. K., G. S. i M. J. Zeznania tych osób zostały utrwalone w formie załączników do protokołu rozprawy, podpisanych jedynie przez nich i protokolanta, mimo że dowód z ich przesłuchania był przeprowadzony podczas rozprawy. Jak już podniesiono z art. 255 6 ust. 2 pkt 2 p.w.p. wynika jednoznacznie, że przebieg postępowania dowodowego podczas rozprawy powinien być zawarty w protokole rozprawy. Przepis ten nie przewiduje utrwalenia zeznań świadków podczas rozprawy w formie załącznika do protokołu.

Możliwość dołączenia do protokołu ( także protokołu rozprawy) zeznań na piśmie dopuszcza z kolei art. 70 k.p.a., znajdujący odpowiednie zastosowanie w postępowaniu spornym przed UP z mocy art. 256 ust. 1 p.w.p. Może to nastąpić za zgodą organu. Jednakże, w ocenie Sądu uregulowanie to nie dotyczy zeznań składanych bezpośrednio przed organem w trakcie rozprawy. Wtedy zeznania winny być ujęte w protokole, jako jego element. Zeznania w formie załącznika do rozprawy bowiem, nie są elementem protokołu, gdyż zawierają oświadczenia zeznającego, utrwalone w inny sposób, złożone poza rozprawą, jedynie przez niego podpisane, a następnie za zgodą organu dołączone do protokołu.

Odnosząc to do niniejszej sprawy, zeznań wskazanych wyżej świadków nie można potraktować jako czynności utrwalonych w formie protokołu, mimo że zostały spisane podczas rozprawy przez osobę sporządzającą protokół, gdyż nie zostały ujęte bezpośrednio w treści protokołu, a nadto nie zostały podpisane przez Przewodniczącego Kolegium Orzekającego, zgodnie z art. 255 6 ust. 1 p.w.p., a zeznań O. K. nie podpisał także protokolant.

Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdza, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, gdyż organ zastosował do materialnoprawnej oceny przesłanek zdolności patentowej omawianego wynalazku przepisy p.w.p., zamiast ustawy o wynalazczości.

Ponadto UP nie rozważył dokładnie stanu faktycznego sprawy oraz argumentów podnoszonych przez wnioskodawcę i uprawnionego, a także nie zebrał w prawidłowy sposób materiału dowodowego, po czym nie ocenił należycie zgromadzonego materiału, naruszając tym samym przepisy art. 7, 77 i 80 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p. W konsekwencji organ nie uzasadnił wydanego rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 255 8 ust. 1 pkt 8 p.w.p. i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Stwierdzone uchybienia organu w sprawie uzasadniają zarzut naruszenia przez organ powołanych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie odnośnie wykonalności wyroku zostało wydane w myśl

art. 152 p.p.s.a.

Natomiast o kosztach sąd orzekł na mocy art. 200 p.p.s.a.