Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1435/97
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 629  Sprawy mienia przejętego z naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e, art. 6
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 stycznia 1945 R., w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Teza: Przejęcie nieruchomości następowało z mocy samego prawa, a organ administracji stosownie do ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdza jedynie decyzją administracyjną, czy dana nieruchomość została objęta przepisami dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13 ze zm./, czy też jest wyłączona spod działania tego aktu.

Nie ma przeszkód prawnych, aby taka decyzja została wydana aktualnie, gdy zostanie złożony w tym względzie stosowny wniosek przez podmiot uprawniony.

TEZY

Przejęcie nieruchomości następowało z mocy samego prawa, a organ administracji stosownie do ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdza jedynie decyzją administracyjną, czy dana nieruchomość została objęta przepisami dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13 ze zm./, czy też jest wyłączona spod działania tego aktu.

Nie ma przeszkód prawnych, aby taka decyzja została wydana aktualnie, gdy zostanie złożony w tym względzie stosowny wniosek przez podmiot uprawniony.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Włodzimierza G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 12 lutego 1997 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia, że nieruchomość pałacowo-parkowa była objęta działaniem przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Włodzimierz G. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 8 lipca 1997 r. (...) utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Cz. z dnia 12 lutego 1997 r. (...) orzekającą, że Dobra Ziemskie S. zapisane w Kw. nr 216 rep. hip. oraz nieruchomość pałacowo-parkowa K.-K. zapisana w Kaw. nr 63 rep. hp. tom II zostały objęte działaniem przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że po wnikliwym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji ustalił, że majątek ziemski S. w dacie przejęcia na cele reformy rolnej, stanowił masę spadkową po Emilii z R.-D., zmarłej w dniu 11 czerwca 1939 r. Na mocy testamentu spadkobierczyniami zostały jej siostry, tj. Helena G. /matka skarżącego/ i Janina N. W dniu 13 września 1944 r. tj. w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, połowa majątku S. liczącego ponad 1.000 ha obszaru przypadająca Helenie G.. stanowił a wówczas także masę spadkową i dziedziczyły dwie córki Heleny G. z pierwszego małżeństwa oraz dwoje dzieci z drugiego małżeństwa, tj. skarżący Włodzimierz G. oraz córka Irena G. /zmarła w 1948 r./. Wymienieni współwłaściciele posiadali ponadto inne majątki ziemskie.

Nieruchomość K.-K. o pow. 10,3851 ha oraz majątek ziemski S. o pow. ponad 1.000 ha na dzień 1 września 1939 r. stanowiły współwłasność Janiny N. i Heleny G., zaś obszar tych współwłasności przekraczał normy obszarowe określone przepisami dekretu i podlegał przejęciu na cele reformy rolnej.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od decyzji organu pierwszej instancji organ odwoławczy stwierdził, iż na cele reformy rolnej, zgodnie z przepisami art. 2 ust. 1 lit. "e" ww. dekretu przechodziły nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli łączny obszar tych nieruchomości przekraczał 50 ha użytków rolnych, bądź 100 ha powierzchni ogólnej. W zarząd państwowy przechodziły nieruchomości ziemskie wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego.

Stosownie do art. 17 wym. dekretu wywłaszczani właściciele lub współwłaściciele nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 część pierwsza lit. "e" mogli otrzymać samodzielne gospodarstwo rolne poza obrębem powiatu, w którym znajdował się wywłaszczony majątek, względnie jeśli z tego prawa nie skorzystali, wypłacano im zaopatrzenie miesięczne w wysokości uposażenia urzędnika państwowego VI grupy.

Przepisy cyt. artykułu 17 uznane zostały za wygasłe art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz.U. nr 17 poz. 71/ w części dotyczącej otrzymania gospodarstw rolnych. W pozostałej części przepisy te utraciły moc w związku z regulacją art. 127 par. 1 ust. 4 ustawy z dnia 13 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin /Dz.U. nr 3 poz. 6/.

W skardze na powyższą decyzję Włodzimierz G. zarzucił, iż organ wojewódzki rozpatrzył dwoma decyzjami jego wniosek z dnia 5 marca 1997 r. o zwrot nieruchomości składających się z kilku dóbr. Ponadto w latach 1945/1946 nie zapadło żadne orzeczenie administracyjne Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego a obecnie wydanie takiego orzeczenia w ocenie skarżącego nie jest dopuszczalne. Majątki zostały zabrane bezprawnie, bez żadnego protokołu. Ponadto tylko Dobra S. ze względu na powierzchnię podlegały reformie rolnej, jednak powinno być przyznane w zamian inne gospodarstwo lub odszkodowanie. Natomiast nieruchomość pałacowo-parkowa w K. nie podlegała reformie bowiem obszar jej wynosił 10,38 ha. Obie nieruchomości nie mogą być łączone natomiast organ błędnie interpretuje art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu.

W odpowiedzi na skargę wnosi się o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W ocenie orzekającego w sprawie składu Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo orzekające w sprawie organy obu instancji przyjęły, że przedmiotowe nieruchomości ziemskie zostały objęte działaniem przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Powołany w zaskarżonej decyzji przepis art. 2 ust. 1 lit. "e" jednoznacznie przesądzał o tym, że na własność Skarbu Państwa przechodziły nieruchomości ziemskie których rozmiar łączny przekraczał określone normy, sumowaniu zatem podlegał obszar wszystkich nieruchomości ziemskich stanowiących własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych. Prawidłowo organ administracji przytoczył przepis art. 6 dekretu stosownie do którego objęciu podlegały nieruchomości ziemskie wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego.

Przejęcie nieruchomości następowało z mocy samego prawa, a organ administracji stosownie do ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdza jedynie decyzją administracyjną, czy dana nieruchomość została objęta przepisami ww. dekretu, czy też jest wyłączona spod działania tego aktu. Nie ma przeszkód prawnych, aby taka decyzja została wydana aktualnie, gdy zostanie złożony w tym względzie stosowny wniosek przez podmiot uprawniony. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżący dopiero w dniu 5 marca 1998 r. wniósł o wydanie decyzji dotyczącej przedmiotowych nieruchomości domagając się wprawdzie ich zwrotu, wniosek ten jednak w myśl przepisów Kpa prawidłowo rozpatrzony został jako żądanie wydanie orzeczenia stwierdzającego, czy nieruchomości były objęte ww. dekretem, czy też nie podlegały przepisom dekretu o reformie rolnej. Wprawdzie wniosek obejmował poza nieruchomościami wymienionymi w zaskarżonej decyzji jeszcze i inne nieruchomości. co do których została wydana odrębna decyzja, nie można jednak rozstrzygnięcia kwestii dotyczących różnych nieruchomości odrębnymi decyzjami traktować jako naruszenia prawa.

Jak z powyższego wynika, nie było prawnego obowiązku wydania orzeczenia administracyjnego w latach 1945-1945, chyba że w tym czasie został złożony wniosek przez osobę uprawnioną, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. W stosownym czasie skarżący nie domagał się również wydania orzeczenia o przyznaniu samodzielnego gospodarstwa rolnego lub zaopatrzenia miesięcznego określonego w art. 17 dekretu.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, orzekł, jak w sentencji wyroku z mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. /.