Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 300/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5 i ust. 5 b
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2019r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Inne z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Strona w złożonym wniosku i jego uzupełnieniu szczegółowo przedstawiła swoją trudną sytuacją życiową, powołując się m.in. na tragiczną śmierć męża, który osierocił dwójkę małych dzieci w wieku 2 i 4 lat, utratę zatrudnienia na skutek redukcji etatów, zlicytowanie jej mieszkania i wyrzucenie na bruk, brak świadomości konieczności opłacania składek na ubezpieczenia i Fundusz Pracy w związku z podjętą działalnością gospodarczą, ciężki stan zdrowia spowodowany przewlekłą chorobą płuc (P.O.Ch.P.), przebytym zawałem oraz zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa.

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł, w tym na ubezpieczenia społeczne - za okres 06/2003-01/2011 w łącznej kwocie [...]zł, ubezpieczenie zdrowotne - za okres 06/2003-01/2011 w łącznej kwocie [...]zł oraz Fundusz Pracy - za okres 06/2003-01/2011 w łącznej kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że do dnia [...] r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w zakresie handlu obwoźnego. W związku

z nieopłaceniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne

i Fundusz Pracy na koncie strony powstały zaległości. Organ podał, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem, skarżąca jest wdową i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Drugi mąż strony - R. R. zmarł [...]. Z ustaleń własnych Zakładu wynika, że strona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto, z którego są realizowane potrącenia w kwocie [...]zł. Do wypłaty pozostaje [...] zł netto. Skarżąca przedłożyła deklaracje podatkowe potwierdzające wysokość uzyskiwanych dochodów w latach 2016-2017. Zobowiązana nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jak również nie korzysta z innej pomocy ze strony państwa. Oświadczyła, że wsparcia finansowego udziela jej rodzina i znajomi.

Stałe wydatki miesięczne skarżącej związane z utrzymaniem określono na łączną kwotę [...]zł, w tym: opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) - [...] zł, koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - [...] zł. Poza zadłużeniem z tytułu zaległych składek, skarżąca wykazała zobowiązania z tytułu podatków w kwocie [...]zł (miesięcznie [...] zł). Jednocześnie wyjaśniła, że powyższe zobowiązania nie są spłacane. Do akt sprawy załączyła decyzję zaadresowaną na R. R. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości w odniesieniu do nieruchomości znajdującej się pod adresem [...] ul. [...]. Zgodnie z niniejszą decyzją podatek od nieruchomości wynosi [...] zł. W dniu [...]. dokonano wpłaty w kwocie [...]zł, celem uregulowania raty

z tytułu podatku. Zgodnie z przedłożoną umową kredytową, dnia [...]. strona zaciągnęła kredyt w kwocie [...]zł z terminem spłaty do [...]. Raty ustalono na kwotę [...]zł. Jednocześnie strona przedłożyła dokument potwierdzający dokonywanie spłaty ww. zobowiązania.

Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że skarżąca leczy się na liczne schorzenia, m.in. przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, choroby serca (przebyty zawał) oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia, strona nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej.

Zobowiązana nie posiada żadnych nieruchomości, pojazdów, praw majątkowych i wierzytelności. Wykazała sprzęt AGD/RTV o łącznej wartości [...] zł. Natomiast

z ustaleń dokonanych w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że strona figuruje jako współwłaścicielka gruntów rolnych zabudowanych o pow. 1,88 ha położonych w miejscowości M. Ł.. Na niniejszej nieruchomości, na udziale strony, Zakład dokonał zabezpieczeń hipotecznych obejmujących okres 07/2002-01/2011 na łączną kwotę [...]zł. Szacunkowa wartość udziału skarżącej

w nieruchomości wynosi ok. [...]. zł. Z kolei zgodnie z ustaleniami dokonanymi

w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, na nazwisko skarżącej figurują zarejestrowane dwa środki transportu: samochód marki "Volkswagen Passat" z [...] r. oraz samochód marki "Fiat Fiorino" z [...] r.

Organ podał, że w sprawie było już prowadzone postępowanie egzekucyjne na rzecz ZUS przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś., który postanowieniem

z dnia [...]. umorzył postępowanie egzekucyjne. Stwierdził, że zobowiązana nie posiada majątku ani praw majątkowych, z którego można skutecznie wyegzekwować dochodzone kwoty, jak również uzyskanie kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Ustalono wówczas, że strona nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje zarobkowo, nie posiada żadnych ruchomości i jest osobą bezrobotną na utrzymaniu konkubenta. W związku z nabyciem przez skarżącą prawa do emerytury, wznowiono postępowanie egzekucyjne. Aktualnie należności z tytułu składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w B.. W okresie ostatnich sześciu miesięcy na poczet zadłużenia wyegzekwowano kwotę [...]zł.

Organ zaznaczył, że w stosunku do należności za okres 06/2003-01/2004 upłynął termin przedawnienia, ale z uwagi na fakt, że Zakład zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipotek na nieruchomości, nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki. Natomiast należności z tytułu składek za okres 02/2004-01/2011 figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpłynęło wszczęcie postępowania egzekucyjnego w dniu [...]., które zostało umorzone w dniu [...]. Należności za wskazany okres zostały ponownie objęte postępowaniem egzekucyjnym wszczętym przez Dyrektora Oddziału ZUS w dniu [...]. - postępowanie prowadzone jest nadal.

Wskazując na przesłanki umorzenia należności z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia [...]. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s."), organ stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisu. W stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania. Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z dniem [...] r. Obecnie pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto, z którego są dokonywane skuteczne potrącenia komornicze w kwocie [...]zł (m.in. na rzecz ZUS). W okresie ostatnich 6 m-cy na poczet zadłużenia wyegzekwowano wpłaty na łączną kwotę [...]zł. W sprawie nie wystąpiło zatem stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić przymusowe dochodzenie należności. Nie można również jednoznacznie stwierdzić, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa

w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Przedstawione powyżej fakty dowodzą, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.

Odnosząc się do przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład wskazał, że ocenił sytuację strony przez pryzmat ww. przepisów nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, figurujących na koncie płatnika. Organ w tym zakresie stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w stosunku do skarżącej nie zachodzi, ponieważ nie prowadzi już działalności gospodarczej. Okoliczności, o których mowa

w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w stosunku do strony również nie zachodzą, ponieważ zobowiązana nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że strona cierpi na liczne schorzenia, m.in. przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, choroby serca (przebyty zawał) oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Wskazała, że z powodu pogarszającego się stanu zdrowia, nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej. Jednak wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby lub członka rodziny, ale także skutkiem tej choroby

w postaci pozbawienia możliwości uzyskania dochodu. Tymczasem niezależnie od posiadanych problemów zdrowotnych, skarżąca pobiera świadczenie emerytalne, które stanowi stałe źródło utrzymania (stanowi również źródło sukcesywnej spłaty wobec ZUS). W kontekście powyższego organ uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż sytuacja zdrowotna skarżącej uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie przez nią dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia wobec Zakładu.

Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ podał, że wdrożone wobec strony przymusowe dochodzenie należności z pobieranego świadczenia emerytalnego jest prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji. Organ wskazał, że minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.151,57 zł, a zatem dochód uzyskiwany przez stronę jest wyższy. Poza tym, fakt posiadania zadłużenia z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych nie jest okolicznością przemawiającą za umorzeniem należności wobec ZUS.

W ocenie organu, w niniejszej sprawie istnieją realne szanse na wyegzekwowanie należności z tytułu składek w ustawowym okresie możliwości ich dochodzenia. Zobowiązana jest współwłaścicielką nieruchomości, która nie stanowi jej stałego miejsca zamieszkania, i ze sprzedaży której może pozyskać środki finansowe pozwalające na spłatę chociażby części zadłużenia z tytułu zaległych składek. Pomimo toczącego się postępowania egzekucyjnego, skarżąca może podjąć czynności zmierzające do polubownego wywiązywania się ze spłaty zobowiązań wobec ZUS np. formie układu ratalnego. Zaistniałe w sprawie okoliczności, w ocenie Zakładu, nie dają podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony nie pozwala na uregulowanie zadłużenia.

W skardze strona wniosła o zwrot nienależnie naliczanych/pobieranych przez komornika kwot ze świadczenia emerytalnego od dnia przyznania tego świadczenia. Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja jest sprzeczna ze stanem faktycznym

i niezgodna z zasadami współżycia społecznego. Skarżąca podała, że kwestionuje

w całości kwoty wskazane w nakazie, który to nakaz wydany został z pominięciem art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu administracji

z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów

i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia skarżącej umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie, społeczne zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami za okres od czerwca 2003 r. do stycznia 2011 r.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność zostały uregulowane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Odwołując się do tych regulacji i ustalonego w sprawie stanu faktycznego organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia wskazanych należności składkowych i odmówił ich umorzenia.

Podkreślenia jednak wymaga, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez organ prawidłowej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Ustalenia takie powinny być dokonane

w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygnięcie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność jego umorzenia w całości lub w części, z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

W tym kontekście wskazać należy, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej (dalej: "O.p.") zobowiązanie podatkowe wygasa na skutek przedawnienia, co oznacza, że pomimo niezaspokojenia wierzyciela stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć z mocy prawa. Dotyczy to nie tylko należności głównej, lecz wszelkich roszczeń pieniężnych wierzyciela, a więc także odsetek za zwłokę. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny wygasa bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tę okoliczność. Przedawnienie uwzględniane jest bowiem z urzędu. Powyższe uwagi dotyczą wprawdzie zobowiązań podatkowych, lecz - zgodnie z art. 31 u.s.u.s - znajdują również odpowiednie zastosowanie do należności z tytułu składek.

Zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu. Badanie przy tym kwestii, czy zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek nie przedawniło się, mieści się w granicach sprawy

w przedmiocie umorzenia należności składkowych. Pogląd ten należy uznać za ugruntowany w orzecznictwie sądowym (np. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 3945/16; wyrok NSA z dnia z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 236/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 433/16; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Po 147/18).

Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na to, że organ nie wyjaśnił kwestii przedawnienia należności z tytułu powyższych składek.

W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że w odniesieniu do należności za okres od czerwca 2003 r. do stycznia 2004 r. upłynął wprawdzie już termin przedawnienia, ale z uwagi na fakt, że ZUS zabezpieczył spłatę należności poprzez ustanowienie hipotek na nieruchomości nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipotek, co wynika z treści art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Również – zdaniem organu - nie uległy przedawnieniu należności z tytułu składek za okres od lutego 2004 r. do stycznia

2011 r. Nastąpiło bowiem zawieszenie biegu terminu ich przedawnienia wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora Oddziału ZUS w dniu [...] r., które zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego

w Ś. w dniu [...] r. Nadto organ zauważył, że należności składkowe za wskazany okres zostały ponownie objęte postępowaniem egzekucyjnym wszczętym

w dniu [...] r.

Należy zauważyć, że zgodnie z przytoczonym art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Podkreślenia wymaga, że na gruncie Ordynacji podatkowej identyczną regulację zawierał art. 70 § 6 O.p. Przepis ten stanowił bowiem, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki.

Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 Trybunał orzekł, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przepis ten różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie widzi powodu do tego, aby akurat to właściciele nieruchomości mieliby dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe. Nie do obrony jest np. teza, że są to podmioty szczególnie zamożne, wobec czego nie ma powodu do przyznawania im dobrodziejstwa przedawnienia. Ich ogólna sytuacja finansowa może być gorsza niż podmiotów, których należności są zabezpieczone gwarancją bankową, czy zajęciem wierzytelności na rachunkach bankowych i wygasają po upływie ustawowych terminów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, art. 70 § 6 O.p. w powyższym brzmieniu powoduje, że przedawnienie w odniesieniu do podatników, których należności zabezpieczono hipoteką przymusową w toku kontroli podatkowej, staje się instytucją pozorną i wydrążoną z treści, co jest bezwzględnie niedopuszczalne. Trybunał stwierdził, że wprawdzie ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Warunków tych nie spełniałoby rozszerzenie zasad przewidzianych w zaskarżonym przepisie na wszystkie należności, które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby bowiem do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku), z których część byłaby "dożywotnimi" dłużnikami państwa.

Warto zauważyć, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p., w myśl którego nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu, powinna być dokonywana

w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 O.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką, z tym że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Op 566/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 496/13; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 524/14; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1197/12; wyrok NSA

z dnia 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FSK 330/15).

Zdaniem Sądu, zbieżność regulacji zawartej w art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem ich konstytucyjności jest oczywista. Zarówno art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są identyczne w zakresie podstaw, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi,

tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności).

W rezultacie wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p., w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić również jako niezgodny

z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Oczywistość niezgodności tego przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału, stanowią wystarczające przesłanki do odmowy jego zastosowania przez sąd. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 671/14; wyrok WSA

w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 236/17; wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 160/17; wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2706/17).

W konsekwencji nie można zgodzić się z organem, że w odniesieniu do należności za okres od czerwca 2003 r. do stycznia 2004 r. nie upłynął termin przedawnienia,

z uwagi na zabezpieczenie ich hipoteką na nieruchomości. Ponownie rozpoznając sprawę ZUS uwzględni skutki prawne wynikające z powyższej wykładni przepisów prawa. Organ ustali, mając na względzie zmiany przepisów prawnych dotyczących przedawnia należności z tytułu składek, a także okresy zawieszenia i przerwania biegu tego terminu, czy należności za okres od czerwca 2003 r. do stycznia 2004 r. uległy przedawnieniu.

Zdaniem Sądu niedostatecznie została także wyjaśniona kwestia przedawnienia należności składkowych za okres od lutego 2004 r. do stycznia 2011 r. Organ stwierdził, że w odniesieniu do tych należności nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia wskutek wszczętego postępowania egzekucyjnego. Należy zauważyć, że w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. do chwili obecnej, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje zatem z chwilą podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. W zaskarżonej decyzji nie wskazano co stanowi ową pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek oraz kiedy skarżąca została zawiadomiona o podjęciu tej pierwszej czynności. Organ nie ustalił zatem momentu zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Organ powinien też wskazać kiedy powyższe należności składkowe uległyby przedawnieniu, mając na względzie zmiany przepisów prawnych dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek na przestrzeni lat. Należy także zauważyć, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia powoduje, że w terminie przedawnienia nie uwzględnia się okresu, w którym bieg terminu przedawnienia był zawieszony, ale uwzględnia się okres przedawnienia, który poprzedzał ten okres, jak i okres przedawnienia jaki pozostał po ustaniu terminu zawieszenia. W decyzji organ powinien wskazać te dwa okresy.

Niewyjaśnienie przez organ powyższej kwestii narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ nie zebrał bowiem i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego

w sprawie materiału dowodowego, wskutek czego została naruszona także zasada swobodnej oceny dowodów. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zawiera też należytego wyjaśnienia zarówno faktycznego, jak i prawnego w powyższym zakresie, co narusza art. 107 § 3 k.p.a.

Z uwagi na to, że kwestia przedawnienia jest powodem uchylenia zaskarżonej decyzji, przedwczesna byłaby kontrola prawidłowości dokonanej przez organ oceny braku istnienia przesłanek umorzenia wymienionych należności w świetle sytuacji,

w której znajduje się skarżąca. Powtórzyć w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie

w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności których umorzenia domaga się zobowiązana nie uległy przedawnieniu. Dlatego w przypadku złożenia przez zobowiązaną wniosku o umorzenie zaległych składek, niezbędne jest ustalenie przez organ ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Nie może toczyć się bowiem postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności z tytułu składek, które już wygasły.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżąca została od nich zwolniona.

H. Adamczewska-Wasilewicz M. Łent L. Kleczkowski