Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 388/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2005-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Piskozub Sędziowie Sędzia WSA Zofia Skrzynecka Asesor WSA Wojciech Czajkowski (spr.) Protokolant Anna Fic po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2005r. sprawy ze skargi I. S., B. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 września 2004r. o nr "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy własną decyzję z 21 czerwca 2004r. o nr "[...]" odmawiającą I. i B. S. wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z 08 sierpnia 1997r., o nr 419/97, określającej opłatę skarbową w kwocie 3.250 zł od umowy zamiany z dnia 22.07.1997r. zawartej pomiędzy wymienionymi, a H. G..

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 20.02.2004r. I. i B. S. zwrócili się do Urzędu Skarbowego z wnioskiem o zwrot pobranej od nich opłaty skarbowej w wysokości 2.259,50 zł. wraz z odsetkami, w którym powołali się na ostateczny wyrok Sądu Najwyższego z dnia 06.07.2003r. w sprawie unieważnienia wyżej wymienionej umowy. Wyrokiem tym oddalono bowiem kasację pozwanej H. G. od wyroku Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 06 czerwca 2002r., którym podtrzymano wcześniejsze ustalenia Sądu Okręgowego w O. zawarte w wyroku z 12 września 2000r., ustalającym nieważność zawartej umowy zamiany i nakazującym stronom wzajemny zwrot świadczeń.

Z aktu notarialnego z dnia 22.07.1997r. wynika, iż na jego podstawie małżonkowie I. i B. S. przenieśli na rzecz H. G. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego przy ul. D. w O., zaś H. G. przeniosła na rzecz I. i B. S. udział wynoszący ½ części w prawie użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego działkę oznaczoną stosownym numerem, przy ulicy M. w O. i we własności znajdującego się na powyższej działce budynku mieszkalnego. Wartość przedmiotów zamiany strony określiły w akcie notarialnym na kwotę po 45.000zł. W postępowaniu podatkowym kwotę tą podwyższono do wartości 65.000zł, co stało się podstawą naliczenia opłaty skarbowej od umowy w kwocie 3.250zł, według stawki wynikającej z § 59 pkt 1. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994 r.w sprawie opłaty skarbowej (Dz.U. Nr 136, poz.705 z późn.zm.).

Odmawiając decyzją z dnia 06.04.2004r., zwrotu I. i B. S. opłaty skarbowej, Naczelnik Urzędu Skarbowego powołał art.13 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1989r. o opłacie skarbowej (Dz.U. Nr 4, poz.23 z późn.zm.), zgodnie z którym opłata ta nie podlega zwrotowi po upływie trzech lat licząc od końca roku, w którym opłatę uiszczono.

W odwołaniu od tej decyzji I. i B. S. zwrócili się również o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 08.08.1997r. określającej wymiar należnej opłaty. Dokonanie czynności notarialnych przez notariusza, jak wskazali nastąpiło bowiem z rażącym naruszeniem prawa, zaś przekroczenie terminu do złożenia wniosku o zwrot opłaty skarbowej spowodowała przewlekłość postępowania sądowego w kwestii unieważnienia umowy.

Orzekając w dniu 13 września 2004r. o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności wymienionej decyzji Urzędu Skarbowego, Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, iż zgodnie z treścią art.248 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz.926 z późn. zm.) w związku z art.24 ustawy o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2002r. Nr 169, póz. 1387) - postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Organ podatkowy, stosownie do art.249 § l Ordynacji podatkowej, odmawia jednak wszczęcia postępowania, jeżeli żądanie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej wniesiono po upływie jednego roku od dnia jej doręczenia.

Stanowisko to podtrzymane zostało przez organ podatkowy II instancji w postępowaniu odwoławczym. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia z dnia 13 września 2004r. organ ten odnosząc się do zgłoszonego w odwołaniu wniosku podatników o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego na podstawie art.156 § 1 pkt 2a kodeksu postępowania administracyjnego, zwrócił uwagę, iż w związku z art. 307 Ordynacji podatkowej wprowadzone zostały z dniem 1.01.1998r. zmiany w ustawie kodeks postępowania administracyjnego poprzez nadanie nowego brzmienia jej art. 3 oraz skreślenie przepisów art. 164-179, dotyczących postępowania w sprawach zobowiązań podatkowych. Artykuł 3 § l pkt 2 kpa stanowi zaś, iż przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się do spraw uregulowanych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa. Jak wskazał organ II instancji, zgodnie z art. 337 Ordynacji podatkowej, na zasadach przewidzianych w dotychczasowych przepisach kpa rozpatrzeniu podlegały jedynie żądania uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych określających wysokość zaległości podatkowych, wniesione przed 1.01.1998r.

Fakt, iż wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji wydanej przed 1.01.1998r., tj. przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nie skutkuje więc zastosowaniem do jego rozpoznania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Mając zatem na uwadze, iż do postępowania podatkowego zastosowanie znajdują przepisy Ordynacji podatkowej żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego, oparte na przepisie art. 156 § l pkt 2 kpa, organ II instancji uznał za niezasadne.

Dyrektor Izby zwrócił przy tym uwagę, iż również kodeks postępowania administracyjnego w uchylonym przepisie art. 177 przewidywał ograniczenie czasowe dla żądania stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej stanowiąc, iż nie podlega ono rozpatrzeniu po upływie roku od doręczenia decyzji.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną przesłankę zaskarżonej decyzji stanowił zaś, jak wskazał organ, przepis art. 249 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 24 ustawy z dnia 12.09.2002r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa(...), którym ograniczono prawo skutecznego domagania się uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania, jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji. Stosownie bowiem do treści tego artykułu organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie roku od jej doręczenia Tym samym, w ocenie Dyrektora Izby złożenie przedmiotowego żądania po upływie powyższego terminu powodowało jego bezskuteczność. W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną było natomiast, iż objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzja Urzędu Skarbowego z 8.08.1997r., została doręczona Stronom postępowania 16.08.1997r., co jednoznacznie wynika z akt sprawy.

Jeżeli zatem żądanie z dnia 20.04.2004r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Urzędu Skarbowego zostało wniesione przez podatników po upływie rocznego terminu to, jak podniesiono w rozstrzygnięciu, obligowało to organ do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie weryfikacji decyzji Urzędu w trybie nadzwyczajnym

Dlatego też, brak było, zdaniem Dyrektora Izby, podstaw do merytorycznego odniesienia się do zarzutów i argumentacji zawartej we wniosku o stwierdzenie nieważności, a powtórzonej w złożonym od decyzji odwołaniu.

W złożonej skardze I. i B. S. wnosząc o łączne rozpatrzenie przez Sąd sprawy stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego, którą określono wymiar opłaty skarbowej i sprawy dotyczącej zwrotu opłaty skarbowej, podtrzymali podnoszone w postępowaniu podatkowym stanowisko wskazujące jako właściwą podstawę prawną rozstrzygnięcia w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu

Skarbowego z dn. 08.08.1997 r., art.156 par. l pkt 2 kpa.

Koncentrując zarzuty na wadliwości rozstrzygnięcia Urzędu Skarbowego z dnia 08.08.1997r. wnieśli o stwierdzenie nieważności tej decyzji z powodu rażącego naruszenia art. l ust. l pkt 2 i art. 12 ust. l pkt l ustawy o opłacie skarbowej, § 58 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 09 grudnia 1994r. w sprawie opłaty skarbowej oraz art. 20 w związku z art. 14 ust. 2 ust. ustawy o zobowiązaniach podatkowych z dn. 19.12.1980 r. i art. 156§1 pkt 4 kpa. Zarzucili także naruszenie art. 9 kpa oraz art. 2 i 7 Konstytucji.

Jak podali, umowa zamiany z dnia 22.07.1997r. została zawarta w związku z oszustwem na ich szkodę, gdyż H. G. nie posiadała prawa do rozporządzania udziałem wynoszącym ½ części w prawie użytkowania wieczystego gruntu wraz ze znajdującym się na tym gruncie budynkiem mieszkalnym. Notariusz natomiast poświadczyła fikcję prawną. Skarżący wskazali na unieważnienie przedmiotowej umowy wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z 12.09.2000r. oraz Sądu Najwyższego z 6.06.2003r.

W ich ocenie, Urząd Skarbowy wydając decyzję w sprawie pobrania opłaty skarbowej posiadał wiedzę o nielegalności aktu notarialnego umowy zamiany. Powinien był więc dokonać weryfikacji tego aktu i poinformować Podatników o skutkach bezprawnej umowy, co pozwoliłoby już wtedy na dokonanie zwrotu opłaty skarbowej.

Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucili również podanie nieprawdziwej informacji odnośnie treści art. 3 § l pkt 2 kpa w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej oraz niesłuszne uznanie, iż przepisów kpa nie stosuje się do spraw uregulowanych Ordynacją podatkową. Podtrzymali w skardze swoje wcześniejsze stanowisko, że skoro decyzję o opłacie skarbowej wydano przed wejściem w życie Ordynacji podatkowej, to nie może ona podlegać przepisom tej ustawy.

Wskazali też na pominięcie przez organ II instancji zgłaszanych w postępowaniu odwoławczym zarzutów i niewłaściwą interpretację przepisów ustawy w celu pozbawienia zwrotu opłaty skarbowej.

W odpowiedzi Izba Skarbowa podtrzymała dotychczasową argumentację wnosząc o oddalenie skargi. Natomiast na rozprawie w dniu 30 marca 2005r. Pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej złożyła do akt sprawy decyzję z dnia 17 marca 2005r. o Nr "[...]" orzekającą o zwrocie opłaty skarbowej w kwocie 3250zł oraz odsetek za zwłokę, uiszczonej od umowy zamiany z dnia 22.07.1997r., przez I. i B. S. i H.G..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. Nr 153 poz.1269), zwanej dalej p.u.s., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Przepis § 2 wymienionego artykułu określa podstawową zasadę wykonywania przez te sądy funkcji kontrolnej, stanowiąc, iż sprawowana jest ona pod względem zgodności z prawem. Art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. określa natomiast granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny stanowiąc, iż sąd ten rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jak podnoszono już w literaturze prawniczej (por. Jan Paweł Tarno - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz - Wydawnicwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str.197) "niezwiązanie granicami skargi nie oznacza, że sąd może czynić przedmiotem swych rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi, bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności". Sąd jest bowiem zawsze związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi "wkraczać" w inną sprawę w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania przed organem administracji. Granice bowiem sprawy administracyjnej wyznaczają zakres sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, o której stanowi art. 1 p.u.s. (por.wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2001r. III SA 502/00 – Przegląd Podatkowy 2001, nr 12, s.63).

Podzielając w pełni powyższy pogląd podnieść należy, iż przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 08.08.1997r. Sąd administracyjny nie mógł zatem, w związku ze skargą I. i B. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, oceniać legalności decyzji organu skarbowego z 08.08.1997r., dotyczącej określenia podatnikom wymiaru opłaty skarbowej i poddawać ocenie zasadność dokonanych w tym zakresie rozstrzygnięć merytorycznych.

Brak było również podstaw do łącznego z niniejszą sprawą, rozpoznania przez Sąd sprawy odmowy zwrotu opłaty skarbowej. Jak wynika z akt, sprawa ta była przedmiotem odrębnego postępowania przed organami podatkowymi zakończonego decyzją organu II instancji z 17.03.2005r. orzekającą o zwrocie tej opłaty, od której to decyzji przysługuje skarżącym prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

Z uwagi na przedmiot rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, argumenty skarżącego co do zasadności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 08.08.1997r. określającej wymiar opłaty skarbowej w związku z zawartą przez skarżących umową zamiany oraz zasadności zwrotu tej opłaty, musiały zatem pozostać poza rozważaniami Sądu.

Badając natomiast legalność decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 września 2004r. odmawiającej I. i B. S. wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z 08 sierpnia 1997r., Sąd stwierdził, iż organ odwoławczy zasadnie za materialnoprawną przesłankę zaskarżonej decyzji przyjął przepis art. 249 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 24 ustawy z dnia 12.09.2002r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa(...), którym ograniczono prawo skutecznego domagania się uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania, jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji. Podzielając stanowisko organu w tym zakresie, Sąd w składzie orzekającym za oczywiście bezzasadne uznał zarzuty skargi dotyczące nieprawidłowego zastosowania przez Dyrektora Izby przepisów Ordynacji podatkowej zamiast kodeksu postępowania administracyjnego. Jak słusznie bowiem zauważono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wprowadzone z dniem 1.01.1998r., w związku z art. 307 Ordynacji podatkowej, zmiany w ustawie kodeks postępowania administracyjnego skutkowały wyłączeniem ze stosowania w sprawach uregulowanych w Ordynacji przepisów tego kodeksu. Zgodnie zaś z art. 337 Ordynacji podatkowej, na zasadach przewidzianych w dotychczasowych przepisach kpa rozpatrzeniu podlegały jedynie żądania uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych określających wysokość zaległości podatkowych, wniesione przed 1.01.1998r.

W okolicznościach badanej sprawy bezspornym jest, iż objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzja Urzędu Skarbowego z 8.08.1997r., została doręczona Stronom postępowania 16.08.1997r., zaś żądanie stwierdzenia jej nieważności wniesione zostało w dniu 20.04.2004r.

Stosownie natomiast do dyspozycji art.249§1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie roku od jej doręczenia.

W sytuacji więc, gdy w ustalonym stanie faktycznym i na podstawie powołanego przepisu organ podatkowy zobligowany był do odmowy wszczęcia postępowania nie można zarzucić Dyrektorowi Izby Skarbowej, iż wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy prawa. Tylko zaś uzasadniony zarzut takiego naruszenia mógłby prowadzić do jej uchylenia przez Sąd.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę I. i B. S. oddalił na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.l270).