Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 596/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-06-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: uchylono zaskarżony wyrok i uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt 4aart. 26 ust. 1 , art. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 851
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
article: art. 11 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 12 poz 90
law: Umowa z dnia 14 maja 2003 r. między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku
article: art. 179a, art. 146 § 1, art. 200 , art. 205 § 2 i 4 oraz art. 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 157 poz 49 art. 1 ust. 1 i  i 4
law: Dyrektywa Rady 2003/49/WE z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności  licencyjnych między powiązanymi spółkami różnych Państw Członkowskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer WSA Małgorzata Fita Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi kasacyjnej R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia [...] grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Lu 596/15 w sprawie ze skargi R. na interpretację indywidualną Ministra Finansów - Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych I. uchyla zaskarżony wyrok; II. uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną; III. zasądza od Ministra Finansów - Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz R. [...] zł ([...]) z tytułu zwrotu kosztów postępowania, w tym [...] zł (dwieście dwadzieścia złotych) kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną interpretacją indywidualną z dnia [...] wydaną na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749, z późn. zm.) oraz § 5a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770, z późn. zm.) Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi działający w imieniu Ministra Finansów stwierdził, że stanowisko przedstawione przez R. O. D. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. (poprzednio R. F. Sp. z o.o.) we wniosku z dnia 29 października 2014 r. oraz pismami z dnia 30 stycznia 2015 r. i z dnia 4 listopada 2014 r. o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie obowiązku poboru podatku u źródła z tytułu wypłacanych odsetek do Pool Leadera (pytanie 4) jest nieprawidłowe.

We wniosku o wydanie interpretacji i pismach go uzupełniających przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe i następujące stanowisko.

R. F. Sp. z o.o. (dalej "Spółka" lub "Wnioskodawca") jest częścią międzynarodowej grupy kapitałowej R. F. (dalej "Grupa R. F.") i producentem oraz dystrybutorem na rynku polskim okien dachowych oraz akcesoriów do okien i drzwi.

Spółka zamierza skorzystać z usługi kompleksowego zarządzania płynnością finansową (tzw. cash pooling) oferowanej Grupie R. F. przez [...] Bank AG z siedzibą w N.. Do systemu zarządzania płynnością finansową mają przystąpić także inne podmioty z Grupy R. F.. System zarządzania płynnością finansową, który będzie wdrożony w Grupie R. F. to tzw. cash pooling rzeczywisty (z ang. zero-balancing cash pooling) czyli system, w którym mają miejsce faktyczne przepływy środków finansowych z kont uczestników systemu. Celem przedmiotowej usługi jest zwiększenie efektywności gospodarczej podmiotów uczestniczących w tym systemie poprzez efektywne zarządzanie swoimi wierzytelnościami wobec banku z tytułu posiadanych na rachunku bankowym środków pieniężnych oraz zobowiązaniami wobec banku z tytułu wykorzystywanego kredytu w rachunku. Odbywa się to poprzez odpowiednie wykorzystanie sumy dziennych sald występujących na rachunkach spółek z Grupy uczestniczących w systemie cash poolingu. R. F. AG z siedzibą w N. (dalej "R. F. AG"), będąca dla Spółki podmiotem powiązanym, zawrze z [...] Bank AG umowę dotyczącą kompleksowego zarządzania płynnością finansową w Grupie R. F. (Agreement on db-Cash Sweep) określającą warunki działania systemu cash poolingu i świadczenia przedmiotowych usług na rzecz Grupy R. F.. R. F. AG zawrze tę umowę jako tzw. cash pooling Leader, czyli podmiot na którego rachunku odbywa się sumowanie sald uczestników cash poolingu.

W ramach implementacji cash poolingu, do przedmiotowej umowy przystąpi Spółka jako uczestnik kompleksowego systemu zarządzania płynnością finansową w ramach grupy kapitałowej - nastąpi to na podstawie podpisanej przez Spółkę umowy o przystąpieniu do systemu cash poolingu, to jest na podstawie Agreement on the Accession to db-Cash Sweep. Na podstawie tej samej Agreement on the Accession to db-Cash Sweep, do systemu cash poolingu przystąpi także udziałowiec wnioskodawcy posiadający 100% jego udziałów, to jest R. B. H. G. z siedzibą w N. (dalej "R. F. H. ") oraz polski oddział [...] Bank AG (to jest [...] Bank [...] S.A.).

[...] Bank [...] S.A. przystępując do Umowy db-Cash Sweep wstąpi w prawa i obowiązki [...] Bank AG wynikające z tej Umowy, co oznacza, że podmiotem świadczącym usługę kompleksowego zarządzania płynnością finansową uczestników opisywanego systemu cash poolingu będzie [...] Bank [...] S.A. Wszelkie operacje związane z przekazywaniem i sumowaniem sald będą dokonywane przez [...] Bank [...] S.A. i z wykorzystaniem prowadzonych przez [...] Bank [...] S.A. (dalej "Bank") rachunków bankowych.

Spółka przystąpi do systemu cash poolingu jako uczestnik tego systemu, natomiast R. F. H. jako bezpośredni cash pooling Leader. Oznacza to, że salda wybranych uczestników cash poolingu, w tym saldo powstałe na indywidualnym rachunku wnioskodawcy, będą przelewane najpierw na rachunek R. F. H. , gdzie będą sumowane, a następnie zsumowane środki będą przelewane z tego rachunku na rachunek R. F. AG, gdzie będą sumowane z saldami pozostałych uczestników tego systemu cash poolingu. Innymi słowy, sumowanie sald będzie odbywać się na dwóch poziomach, to jest najpierw na rachunku R. F. H. i następnie na rachunku R. F. A. . Jak wcześniej wskazano, saldo wnioskodawcy będzie w pierwszej kolejności sumowane z saldami innych, wybranych uczestników cash poolingu na rachunku R. F. H., a wszelkie rozliczenia z tytułu Umowy db-Cash Sweep oraz systemu cash poolingu (w tym przelewy sald oraz płatności odsetek) będą dokonywane wyłącznie pomiędzy wnioskodawcą i R. F. H. .

Z tego względu, z punktu widzenia wnioskodawcy, rolę tzw. cash pooling Leadera pełnić będzie jego udziałowiec czyli R. F. H. (dalej "Pool Leader").

W ramach Umowy db-Cash Sweep, wykorzystany zostanie rachunek Spółki prowadzony w polskim Banku. Wykorzystane zostaną również indywidualne rachunki pozostałych polskich uczestników tego systemu cash poolingu z Grupy R. F. prowadzone w tym samym polskim Banku. Jednocześnie, w polskim Banku prowadzony będzie również rachunek główny utworzony dla celów Umowy db-Cash Sweep (dalej "Rachunek Rozliczeniowy"), a jego właścicielem i dysponentem będzie Pool Leader, czyli udziałowiec Spółki. Będzie to techniczny rachunek konsolidacyjny otwarty dla celów realizacji cash poolingu, to jest dla celów dokonywania przez Bank czynności w ramach świadczenia usługi cash poolingu na rzecz uczestników tego systemu. Podobny rachunek rozliczeniowy zostanie otwarty w polskim Banku dla R. F. A. dla celów sumowania na drugim etapie sald z rachunków pozostałych uczestników cash poolingu, w tym z Rachunku Rozliczeniowego Pool Leadera.

Transakcje w ramach systemu cash poolingu będą wykonywane w ten sposób, że na koniec danego dnia roboczego z rachunku Spółki dokonywany będzie transfer salda na Rachunek Rozliczeniowy Pool Leadera tak, aby na rachunku Spółki wykazywane było saldo zerowe. Oznacza to, że w przypadku, gdy na koniec danego dnia rachunek Spółki będzie wykazywać saldo dodatnie, kwota ta zostanie przelana z tego rachunku na Rachunek Rozliczeniowy Pool Leadera w celu wyzerowania konta Spółki. Natomiast w przypadku, gdy na koniec dnia rachunek Spółki będzie wykazywać saldo ujemne, w celu zlikwidowania salda ujemnego tego konta, Bank przeleje środki z Rachunku Rozliczeniowego Pool Leadera. W analogiczny sposób będą przebiegać transfery dla wszystkich podmiotów z Grupy R. F. uczestniczących w tym samym systemie cash poolingu. Przelew środków będzie następować z rachunku Spółki bezpośrednio na Rachunek Rozliczeniowy bezpośredniego Pool Leadera.

Mechanizm przedmiotowej Umowy db-Cash Sweep będzie powodować, że w wyniku transferów pieniężnych pomiędzy Rachunkiem Rozliczeniowym i rachunkami poszczególnych uczestników systemu będą pojawiały się wierzytelności Pool Leadera względem innych uczestników oraz wierzytelności uczestników względem Pool Leadera. Nie będą natomiast występowały wierzytelności jednych uczestników (posiadaczy rachunków indywidualnych) względem innych uczestników (innych posiadaczy rachunków indywidualnych). Istota opisanego systemu będzie polegać na tym, że wykazane nadwyżki (saldo dodatnie) przekazywane będą na Rachunek Rozliczeniowy Pool Leadera, a deficyt (salda ujemne) występujące na rachunkach poszczególnych uczestników będą pokrywane z Rachunku Rozliczeniowego Pool Leadera.

System cash poolingu, do którego zamierza przystąpić Spółka, nie będzie mieć automatycznych transferów zwrotnych. Oznacza to, że na początku każdego kolejnego dnia roboczego saldo na rachunku indywidualnym Spółki będzie - co do zasady - wykazywać saldo zerowe. Rachunek indywidualny Spółki może zostać zasilony środkami z Rachunku Rozliczeniowego Pool Leadera jedynie na potrzeby dokonania przez Spółkę płatności jej zobowiązań handlowych.

W tym celu, nastąpi albo transfer zwrotny środków/części środków Spółki z Rachunku Rozliczeniowego Pool Leadera, albo wyzerowanie poprzez transfer z Rachunku Rozliczeniowego Pool Leadera salda ujemnego na rachunku indywidualnym Spółki, jakie powstanie w wyniku uregulowania przez Spółkę Jej zobowiązań.

System cash poolingu będący przedmiotem niniejszego wniosku będzie ustanowiony dla indywidualnych rachunków bankowych uczestników prowadzonych w PLN. Oznacza to, że w ramach tego cash poolingu, przelewane i sumowane będą wyłącznie środki uczestników w PLN. Uczestnikami tego systemu cash poolingu - oprócz Spółki - będą wyłącznie pozostałe polskie spółki z Grupy R. F., to jest nie będzie zagranicznych uczestników poza bezpośrednim Pool Leaderem i R. ale te zagraniczne podmioty nie będą angażować własnych środków i sald w przedstawiony system cash poolingu. Jak wskazał Wnioskodawca, bezpośrednim Pool Leaderem będzie udziałowiec Spółki - R. F. H. z siedzibą w N..

Po zakończeniu każdego miesiąca, Bank będzie dostarczać informacje dotyczące przepływów pieniężnych z tytułu wykonania Umowy db-Cash Sweep, umożliwiając tym samym Pool Leaderowi podział i rozliczenie odsetek pomiędzy poszczególnych uczestników cash poolingu. Odsetki będą przelewane między rachunkami danego uczestnika cash poolingu a Rachunkiem Rozliczeniowym Pool Leadera.

Udziałowiec wnioskodawcy (to jest R. F. H. ), który będzie pełnić w stosunku do wnioskodawcy funkcję bezpośredniego Pool Leadera, jest spółką kapitałową z siedzibą na terytorium Niemiec i niemieckim rezydentem podatkowym. R. F. H. posiada 100% udziałów Spółki nieprzerwanie od ponad 2 lat. Również R. F. A. jest spółką kapitałową z siedzibą na terytorium Niemiec i niemieckim rezydentem podatkowym.

Wnioskodawca jest Spółką z siedzibą w Polsce i posiada w Polsce nieograniczony obowiązek podatkowy, to jest wnioskodawca podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych w Polsce od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania.

Pozostali uczestnicy systemu cash poolingu są podmiotami powiązanymi z wnioskodawcą w rozumieniu art. 11 ust. 1 i ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Podmiotami powiązanymi z wnioskodawcą są R. B. H. G. z siedzibą w N. (działający jako bezpośredni cash pool Leader) oraz R. F. A. z siedzibą w N. (działający jako główny cash pool Leader, na którego rachunku będą sumowane salda na drugim etapie). Poza R. i R. B. H. G., które to podmioty będą działać jak cash pool Leaderzy, pozostałe podmioty uczestniczące w systemie cash poolingu to podmioty powiązane z wnioskodawcą, ale będą to wyłącznie polskie spółki z Grupy R. F. (to jest mające w Polsce siedzibę i nieograniczony obowiązek podatkowy).

Wyjątkiem jest jedynie [...] Bank [...] S.A. świadczący na rzecz spółek z Grupy R. F. (w tym, na rzecz wnioskodawcy) usługę kompleksowego zarządzania płynnością finansową, czyli tzw. usługę cash poolingu. [...] Bank [...] S.A. (dalej "Bank") nie jest podmiotem powiązanym z wnioskodawcą w rozumieniu art. 11 ust. 1 i ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Zwykłymi uczestnikami systemu cash poolingu - oprócz wnioskodawcy - będą pozostałe polskie spółki z Grupy R. F., to jest nie będzie zagranicznych uczestników poza bezpośrednim cash pool Leaderem (R. B. H. G. ) i głównym cash pool Leaderem (R. F. A.) ale te zagraniczne podmioty nie będą angażować własnych środków i sald w przedstawiony system cash poolingu.

Przelew środków (w tym, odsetek płaconych przez wnioskodawcę z tytułu ujemnego salda powstałego na jego indywidualnym rachunku) będzie następować zawsze wyłącznie z indywidualnego rachunku wnioskodawcy bezpośrednio na Rachunek Rozliczeniowy bezpośredniego cash pool Leadera (tj. na Rachunek Rozliczeniowy R. B. H. G.). Mechanizm Umowy db-Cash Sweep będzie powodować, że w wyniku transferów pieniężnych pomiędzy Rachunkiem Rozliczeniowym i rachunkami poszczególnych uczestników systemu będą pojawiały się wierzytelności bezpośredniego cash pool Leadera względem uczestników (w tym, względem wnioskodawcy) oraz wierzytelności innych uczestników względem ich bezpośredniego cash pool Leadera. Nie będą natomiast występowały wierzytelności lub przepływy jednych uczestników (posiadaczy rachunków indywidualnych) względem innych uczestników (innych posiadanych rachunków indywidualnych) ani też wierzytelności lub przepływ) bezpośrednio pomiędzy wnioskodawcą i głównym cash pool Leaderem (R. F. A.).

R. F. A. i R. B. H. G. nie będą angażować własnych środków i sald w przedstawiony system cash poolingu. Naliczenie i podział odsetek pomiędzy uczestników systemu cash poolingu zostanie dokonany przez głównego cash pool Leadera (R. F. A.). Odsetki będą przelewane między rachunkiem indywidualnym Wnioskodawcy i Rachunkiem Rozliczeniowym bezpośredniego cash pool Leadera (R. B. H. G.), który następnie przekaże je odpowiednio pozostałym uczestnikom systemu cash poolingu (dla których R. B. H. G. jest bezpośrednim cash pool Leaderem) oraz w odpowiedniej części na Rachunek Rozliczeniowy głównego cash pool Leadera (R. F. A.) celem przekazania ich pozostałym uczestnikom systemu. A zatem, Wnioskodawca będzie wypłacać odsetki wyłącznie na Rachunek Rozliczeniowy, którego posiadaczem będzie bezpośredni cash pool Leader (R. B. H. G.). Wnioskodawca nie będzie posiadać wiedzy, jak następnie dzielone będą odsetki pomiędzy pozostałych uczestników cash poolingu.

Transakcje w ramach systemu cash poolingu będą wykonywane w następujący sposób:

1/ Jeżeli na koniec danego dnia rachunek indywidualny wnioskodawcy będzie wykazywać saldo dodatnie, kwota ta zostanie przelana z tego rachunku na rachunek rozliczeniowy bezpośredniego cash pool Leadera (R. B. H. G.) w celu wyzerowania indywidualnego rachunku wnioskodawcy.

Natomiast w przypadku, gdy na koniec dnia rachunek indywidualny wnioskodawcy będzie wykazywać saldo ujemne, w celu zlikwidowania salda ujemnego na tym rachunku, Bank przeleje środki z rachunku rozliczeniowego bezpośredniego cash pool Leadera (R. B. H. G.).

2/ Środki przelane pomiędzy rachunkiem indywidualnym wnioskodawcy i rachunkiem rozliczeniowym bezpośredniego cash pool Leadera (R. ) będą sumowane ze środkami/saldami przelanymi z/na ten rachunek rozliczeniowy z rachunków indywidualnych innych uczestników systemu cash poolingu (wybranych innych polskich spółek z Grupy R. F., dla których R. B. H. G. jest również bezpośrednim cash pool Leaderem).

3/ Tak powstałe dodatnie saldo na Rachunku Rozliczeniowym bezpośredniego cash pool Leadera (R. B. H. G.) będzie następnie przelewane na rachunek rozliczeniowy głównego cash pool Leadera (R. F. A.). W razie salda ujemnego na rachunku rozliczeniowym bezpośredniego cash pool Leadera (R. B. H. G.) celem wyzerowania tego salda będą przelewane środki z rachunku rozliczeniowego głównego cash pool Leadera (R. F. A.).

4/ Saldo na rachunku rozliczeniowym głównego cash pool Leadera (R. F. A.) powstałe w wyniku wyzerowania salda na rachunku rozliczeniowym bezpośredniego cash pool Leadera (R. B. H. G.) będzie następnie sumowane ze środkami/saldami innych uczestników cash poolingu (również jedynie wybranych polskich spółek z Grupy R. F., których rachunki indywidualne nie były uwzględniane w sumowaniu sald na rachunku rozliczeniowym R. B. H. G.). Dla tych pozostałych polskich uczestników cash poolingu R. F. AG będzie bezpośrednim cash pool Leaderem.

5/ W razie powstania salda ujemnego na rachunku rozliczeniowym głównego cash pool Leadera (R. F. A.) po zsumowaniu sald uczestników, saldo ujemne na tym rachunku rozliczeniowym będzie pokrywane z linii kredytowej udostępnionej przez Bank.

Z punktu widzenia wnioskodawcy, sumowanie sald będzie odbywać się zawsze na dwóch poziomach: najpierw na rachunku rozliczeniowym bezpośredniego cash pool Leadera (R. B. H. G.) ze środkami wybranych polskich spółek z Grupy R. F., a następnie ze środkami kolejnych podmiotów (wyłącznie polskich z Grupy R. F.) na rachunku rozliczeniowym głównego cash pool Leadera (R. F. A.).

Co więcej, z punktu widzenia wnioskodawcy, przelew środków (w tym odsetek) będzie następować zawsze wyłącznie z rachunku wnioskodawcy bezpośrednio na rachunek rozliczeniowy bezpośredniego cash pool Leadera (R. B. H. G.). Nie będą natomiast występowały wierzytelności lub przepływy jednych uczestników (posiadaczy rachunków indywidualnych) względem innych uczestników (innych posiadaczy rachunków indywidualnych) ani też wierzytelności lub przepływy bezpośrednio pomiędzy wnioskodawcą i głównym cash pool Leaderem (R. F. A.).

Z punktu widzenia wnioskodawcy przelew odsetek będzie następować zawsze wyłącznie z rachunku wnioskodawcy bezpośrednio na rachunek rozliczeniowy bezpośredniego cash pool Leadera (R. B. H. G.). Nie będą natomiast występowały wierzytelności lub przepływy pomiędzy wnioskodawcą a innymi posiadaczami rachunków indywidualnych uczestniczących w systemie cash poolingu. R. F. A. (jako główny cash pool Leader) ani też R. B. H. G. (jako bezpośredni cash pool Leader) nie będą angażować własnych środków i sald w przedstawiony system cash poolingu. Salda i środki będą angażowane wyłącznie przez pozostałych uczestników systemu cash poolingu (wyłącznie polskie spółki z Grupy R. F.). R. F. A. (jako główny cash pool Leader) oraz R. B. H. G. (jako bezpośredni cash pool Leader) będą naliczać i rozdzielać odsetki należne od lub płatne przez poszczególnych uczestników systemu cash poolingu oraz pobierać je i dokonywać ich wypłaty.

Wnioskodawca otrzyma aktualny certyfikat rezydencji podatkowej R. B. H. G. oraz oświadczenie B. H. G., że w stosunku do wypłaconych odsetek zostały spełnione warunki do zastosowania zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych.

W związku z powyższym opisem zadano sześć pytań, z których przedmiotem rozstrzygnięcia w badanej interpretacji było jedno, a mianowicie czy dokonując wypłaty odsetek do Pool Leadera w ramach rozważanego systemu cash poolingu Spółka będzie zobowiązana pobrać od wypłaconych odsetek zryczałtowany podatek u źródła, a jeśli tak, to według jakiej stawki ?

Zdaniem wnioskodawcy, w związku z uczestnictwem Spółki w systemie cash poolingu nie będzie ona zobowiązana do pobierania podatku u źródła w związku z wypłatą odsetek do Pool Leadera.

Spółka wskazała, że na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych podmioty dokonujące wypłaty odsetek na rzecz podmiotów zagranicznych są obowiązane pobierać od dokonywanych wypłat podatek u źródła w wysokości 20%. Wskazana stawka podatku u źródła może być obniżona (nawet do 0%) na podstawie odpowiedniej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej między Polską i krajem siedziby odbiorcy odsetek bądź też na podstawie odpowiednich przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

W przypadku systemu cash poolingu opisanego w zdarzeniu przyszłym odsetki od salda ujemnego powstałego na indywidualnym rachunku Spółki będą wypłacane do bezpośredniego Pool Leadera, który jest udziałowcem Spółki posiadającym 100% udziałów nieprzerwanie przez okres ponad 2 lat oraz niemieckim rezydentem podatkowym. W związku z tym, przy wypłacie odsetek do bezpośredniego Pool Leadera, Spółka będzie uprawniona do skorzystania ze zwolnienia z podatku dochodowego pobieranego u źródła na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Ponieważ Spółka spełnia warunki do zastosowania wyżej wskazanego zwolnienia, nie będzie ona zobowiązana do poboru podatku u źródła od odsetek wypłacanych do bezpośredniego Pool Leadera w ramach systemu cash poolingu od salda ujemnego powstałego na jej indywidualnym rachunku bankowym (pod warunkiem posiadania aktualnego certyfikatu rezydencji podatkowej oraz wspomnianego powyżej oświadczenia złożonego przez bezpośredniego Pool Leadera).

Gdyby jednak w opinii organu wskazane powyżej zwolnienie nie mogło być zastosowane przez Spółkę, to wówczas - zdaniem wnioskodawcy - w odniesieniu do przedstawionego systemu cash poolingu rozliczanego w PLN, podatek u źródła i tak nie powinien być pobierany od odsetek wypłacanych do Pool Leadera, ponieważ uczestnikami przedmiotowego systemu cash poolingu będą wyłącznie polskie spółki z Grupy R. F.. W przedstawionym systemie cash poolingu, w sumowaniu sald na rachunku rozliczeniowym Pool Leadera będą uwzględniane salda dodatnie oraz salda ujemne i powstałe na indywidualnych rachunkach wyłącznie polskich podmiotów będących podatnikami polskiego podatku dochodowego od osób prawnych (nie będą angażowane środki i salda zagranicznych podmiotów, w tym nie będą angażowane środki Pool Leadera ani R. F. A. ). Podatek u źródła natomiast jest pobierany wyłącznie od odsetek i innych należności wskazanych w art. 21 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych uzyskanych na terytorium Polski przez podatników posiadających ograniczony obowiązek podatkowy, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy (czyli nie mających na terytorium Polski siedziby bądź zarządu). Odsetki wypłacane przez Spółkę w ramach cash poolingu będą więc stanowić dochód polskich podatników (pozostałych polskich spółek z Grupy R. F. uczestniczących w przedstawionym systemie cash poolingu) i tym samym, nie będą podlegać podatkowi u źródła.

Spółka wskazała, że każdy uczestnik cash poolingu posiadający wolne środki nie wie, czy środki te zostaną wykorzystane dla pokrycia salda ujemnego u innego uczestnika cash poolingu, w jakiej wysokości ani też konkretnie przez którego z tych uczestników zostaną wykorzystane. Nie jest zatem skonkretyzowana druga strona transakcji, jak też jej przedmiot, ponieważ źródłem, z którego zostaje zasilony indywidualny rachunek o saldzie debetowym jest Rachunek Rozliczeniowy cash pool Leadera, na którym bank gromadzi wolne środki wszystkich uczestników systemu cash poolingu, dokonując następnie odpowiednich przelewów.

Z punktu widzenia Wnioskodawcy, odsetki mogą być zatem należne wyłącznie w relacji dany uczestnik cash poolingu (tu: wnioskodawca) - bezpośredni cash pool Leader (tu: R. B. H. G.). W każdym przypadku, gdy Wnioskodawca zostanie zobowiązany do zapłaty odsetek na rzecz bezpośredniego cash pool Leadera, to właśnie bezpośredni cash pool Leader będzie ich rzeczywistym odbiorcą. Żaden inny uczestnik systemu cash poolingu nie będzie mieć wobec Wnioskodawcy roszczenia o wypłatę odsetek, a jedynie bezpośredni cash pool Leader (R. B. H. G.). Stąd, w opinii Wnioskodawcy, R. B. H. G.) należy uznać za osobę uprawnioną do odsetek. Zdaniem Wnioskodawcy, odsetki wypłacone do R. B. H. G. będą korzystać ze zwolnienia z podatku pobieranego u źródła na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Co więcej, zostaną spełnione warunki do zastosowania zwolnienia wskazane w art. 21 ust. 3b i ust. 3c ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, tj. posiadanie udziałów Wnioskodawcy przez R. B. H. G. będzie wynikać z tytułu własności i R. B. H. G., do którego Wnioskodawca będzie wypłacać odsetki, nie korzysta i nie będzie korzystać ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania.

Dyrektor Izby Skarbowej stanowisko wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego zdarzenia przyszłego uznał za nieprawidłowe z następujących przyczyn. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 851, z późn. zm.) podatnicy, jeżeli nie mają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów, które osiągają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przepisie tym, wyrażona jest zasada ograniczonego obowiązku podatkowego, w myśl której państwo, na terytorium którego znajduje się źródło uzyskiwania przychodów, ma suwerenne prawo do opodatkowania podmiotów niebędących jej rezydentami podatkowymi w zakresie dochodów uzyskiwanych z takiego źródła.

W stosunku do niektórych przychodów uzyskanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podmioty zagraniczne, obowiązek potrącenia podatku spoczywa na podmiocie polskim dokonującym wypłaty należności będącej źródłem tego przychodu. Takie rodzaje przychodów zostały określone w art. 21 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, podatek dochodowy z tytułu uzyskanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2, przychodów z odsetek, z praw autorskich lub praw pokrewnych, z praw do projektów wynalazczych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych, w tym również ze sprzedaży tych praw, z należności za udostępnienie tajemnicy receptury lub procesu produkcyjnego, za użytkowanie lub prawo do użytkowania urządzenia przemysłowego, w tym także środka transportu, urządzenia handlowego lub naukowego, za informacje związane ze zdobytym doświadczeniem w dziedzinie przemysłowej, handlowej lub naukowej (know-how) - ustala się w wysokości 20% przychodów.

Regulacja art. 21 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych stanowi, że przepisy ust. 1 stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu, których stroną jest Rzeczpospolita Polska.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 i 2 umowy zawartej między Rzecząpospolitą Polską, a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisanej w Berlinie 14 maja 2003 r., (Dz. U. z 2005 r. Nr 12, poz. 90, dalej "umowa") odsetki, które powstają w Umawiającym się Państwie i są wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, mogą być opodatkowane w tym drugim Państwie. Jednakże takie odsetki mogą być także opodatkowane w Umawiającym się Państwie, w którym powstają, i zgodnie z ustawodawstwem tego Państwa, ale jeżeli osoba uprawniona do odsetek ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, to podatek w ten sposób ustalony nie może przekroczyć 5% kwoty brutto tych odsetek. Właściwe organy Umawiających się Państw rozstrzygną w drodze wzajemnego porozumienia sposób stosowania tego ograniczenia.

Należy przy tym zwrócić uwagę na tekst Modelowej Konwencji stanowiącej wzór umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania zawieranych przez Polskę, jak i brzmienie Komentarza do niej. Zostały one wypracowane w drodze konsensusu przez wszystkie państwa członkowskie OECD, które zobowiązały się tym samym do stosowania zawartych w nich postanowień. Modelowa Konwencja, jak i Komentarz do niej, nie są źródłem powszechnie obowiązującego prawa, natomiast stanowią wskazówkę, jak należy interpretować zapisy umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania.

Z Komentarza do Konwencji Modelowej OECD wynika, że postanowienia umów (konwencji) o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie dotyczącym odsetek mają zastosowanie jedynie w przypadku, gdy to podmiot uzyskujący odsetki posiada status rzeczywistego odbiorcy, czyli jest podmiotem, którego prawo do dysponowania otrzymaną płatnością nie ma wyłącznie formalnego charakteru. Co do zasady, w sytuacji, gdy płatność dokonywana jest na rzecz pośrednika będącego rezydentem określonego państwa, który następnie przekazuje tę płatność ostatecznemu odbiorcy, państwo w którym powstaje dana płatność nie jest zobowiązane do zastosowania wobec tego pośrednika postanowień umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Sam bowiem fakt bycia rezydentem określonego państwa i otrzymania płatności nie jest wystarczającym warunkiem do skorzystania z postanowień umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w sytuacji, gdy prawo do dysponowania dochodem ma ograniczony charakter. Oznacza to, że postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania mają zastosowanie do podmiotów będących faktycznymi odbiorcami odsetek.

Na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, zwalnia się od podatku dochodowego przychody, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:

1/ wypłacającym należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest:

a/ spółka będąca podatnikiem podatku dochodowego mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo

b/ położony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zagraniczny zakład spółki podlegającej w państwie członkowskim Unii Europejskiej opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania, jeżeli wypłacane przez ten zagraniczny zakład należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów przy określaniu dochodów podlegających opodatkowaniu w Rzeczypospolitej Polskiej;

2/ uzyskującym przychody, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest spółka podlegająca w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania;

3/ spółka:

a/ o której mowa w pkt 1, posiada bezpośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 2, lub

b/ o której mowa w pkt 2, posiada bezpośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 1

4/ odbiorcą należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest:

a/ spółka, o której mowa w pkt 2, albo

b/ zagraniczny zakład spółki, o której mowa w pkt 2, jeżeli dochód osiągnięty w następstwie uzyskania tych należności podlega opodatkowaniu w tym państwie członkowskim Unii Europejskiej, w którym ten zagraniczny zakład jest położony.

Z art. 21 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych wynika, że warunek posiadania udziałów (akcji), o którym mowa w ust. 3 pkt 3, uważa się także za spełniony, jeżeli zarówno w kapitale spółki, o której mowa w ust. 3 pkt 1, jak i w kapitale spółki, o której mowa w ust. 3 pkt 2, inna spółka podlegająca w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania, posiada bezpośrednio - nie mniej niż 25% udziałów (akcji). Przepisy ust. 4 i 5 stosuje się odpowiednio.

Zwolnienie, o którym mowa w ust. 3, stosuje się, jeżeli posiadanie udziałów (akcji), o którym mowa w ust. 3 pkt 3 lit. a i b oraz ust. 3a, wynika z tytułu własności (art. 21 ust. 3b ustawy).

Zgodnie z art. 21 ust. 3c ustawy, zwolnienie, o którym mowa w ust. 3, stosuje się, jeżeli spółka, o której mowa w ust. 3 pkt 2, nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Należy również wskazać, że na mocy art. 21 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przepis ust. 3 ma zastosowanie w przypadku, kiedy spółki, o których mowa w ust. 3 pkt 3, posiadają udziały (akcje) w wysokości, o której mowa w ust. 3 pkt 3, nieprzerwanie przez okres dwóch lat. Ponadto, w art. 21 ust. 5 ustawy wskazano, że przepisy ust. 3 i 4 mają również zastosowanie w przypadku, gdy okres dwóch lat nieprzerwanego posiadania udziałów (akcji), w wysokości określonej w ust. 3 pkt 3, upływa po dniu uzyskania przez spółkę, o której mowa w ust. 3 pkt 2, przychodów, o których mowa w ust. 1 pkt 1. W przypadku niedotrzymania warunku posiadania udziałów (akcji), o których mowa w ust. 3 pkt 3, nieprzerwanie przez okres dwóch lat, spółka o której mowa w ust. 3 pkt 2, jest obowiązana do zapłaty podatku, wraz z odsetkami za zwłokę, od przychodów określonych w ust. 1 pkt 1 w wysokości 20% przychodów, z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska. Odsetki nalicza się od następnego dnia po upływie terminu, o którym mowa w art. 26 ust. 3.

W myśl art. 21 ust. 7 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, jeżeli w wyniku szczególnych powiązań, o których mowa wart. 11 ust. 1, między podmiotem wypłacającym i uzyskującym należności, o których mowa W ust. 1 pkt 1, zostaną ustalone lub narzucone warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty, w wyniku czego kwota wypłaconych należności jest wyższa od tej, jakiej należałoby oczekiwać, gdyby powiązania te nie istniały, zwolnienie, o którym mowa w ust. 3, stosuje się tylko do kwoty należności określonej bez uwzględniania warunków wynikających z tych powiązań. Przepisy art. 11 ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych - osoby prawne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne będące przedsiębiorcami, które dokonują wypłat należności z tytułów wymienionych w art. 21 ust. 1 oraz w art. 22 ust. 1, są obowiązane, jako płatnicy, pobierać, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2b i 2d, w dniu dokonania wypłaty, zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat. (...). Zastosowanie stawki podatku wynikającej z właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania albo niepobranie podatku zgodnie z taką umową jest możliwe pod warunkiem udokumentowania miejsca siedziby podatnika dla celów podatkowych uzyskanym od podatnika certyfikatem rezydencji.

Stosownie natomiast do treści art. 21 ust. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przepisy ust. 3-7 stosuje się odpowiednio do podmiotów wymienionych w załączniku nr 5 do ustawy.

Ponadto, stosownie do art. 22a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, przepisy art. 20-22 stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska. Z kolei w myśl, art. 22b ustawy, zwolnienia i odliczenia wynikające z przepisów art. 20-22 stosuje się pod warunkiem istnienia podstawy prawnej wynikającej z umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania lub innej ratyfikowanej umowy międzynarodowej, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od organu podatkowego innego niż Rzeczpospolita Polska państwa, w którym podatnik ma swoją siedzibę lub w którym dochód został uzyskany.

Według organu w powołanym przepisie art. 21 ust. 3 ustawodawca implementował do polskiego prawa podatkowego postanowienia Dyrektywy Rady 2003/49/WE z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych między powiązanymi spółkami z różnych Państw Członkowskich (Dz. U. UE. L. 03.157. 49 ze zm., dalej Dyrektywa Rady 2003/49/WE). Dyrektywa Rady 2003/49/WE zawiera przepisy istotne z punktu widzenia zasad rozliczania "podatku u źródła" dotyczące m.in. odsetek. Dyrektywa wprowadziła podstawową zasadę, że odsetki powstające w jednym państwie członkowskim, wypłacane na rzecz spółki mającej siedzibę w drugim państwie członkowskim, są zwolnione od opodatkowania w państwie, z którego są wypłacane (państwie źródła) i podlegają opodatkowaniu wyłącznie w państwie rezydencji faktycznego odbiorcy przychodu, to jest właściciela odsetek.

Zgodnie z art. 1 pkt 1 Dyrektywy Rady 2003/49/WE odsetki "(...) powstające w Państwie Członkowskim są zwolnione z wszelkich podatków nałożonych na te płatności w tym Państwie przez potrącenie u źródła lub przez naliczenie, pod warunkiem że właściciel odsetek (...)" jest spółką innego Państwa Członkowskiego lub stałym zakładem spółki Państwa Członkowskiego znajdującym się w innym Państwie Członkowskim.

Zgodnie z art. 1 pkt 4 Dyrektywy Rady 2003/49/WE spółkę Państwa Członkowskiego uznaje się za właściciela odsetek lub należności licencyjnych tylko wtedy, gdy otrzymuje ona te płatności dla własnej korzyści i nie jako pośrednik, taki jak przedstawiciel, powiernik lub upoważniony sygnatariusz, na rzecz innych osób. Rozwiązanie takie stanowi zatem również przeniesienie na grunt polskiej ustawy podatkowej warunku "własności" odsetek.

Jak wynika z opisu zdarzenia przyszłego Spółka, zamierza skorzystać z usługi kompleksowego zarządzania płynnością finansową (tzw. cash pooling) oferowanej Grupie R. F. przez [...] Bank AG z siedzibą w N.. Do przedmiotowego systemu zarządzania płynnością finansową mają przystąpić także inne podmioty z Grupy R. F.. System zarządzania płynnością finansową, który będzie wdrożony w Grupie R. F. to tzw. cash pooling rzeczywisty (z ang. zero-balancing cash pooling) czyli system, w którym mają miejsce faktyczne przepływy środków finansowych z kont uczestników systemu. Celem przedmiotowej usługi jest zwiększenie efektywności gospodarczej podmiotów uczestniczących w tym systemie poprzez efektywne zarządzanie swoimi wierzytelnościami wobec banku z tytułu posiadanych na rachunku bankowym środków pieniężnych oraz zobowiązaniami wobec banku z tytułu wykorzystywanego kredytu w rachunku. Odbywa się to poprzez odpowiednie wykorzystanie sumy dziennych sald występujących na rachunkach spółek z Grupy uczestniczących w systemie cash poolingu. R. F. AG z siedzibą w N. (dalej "R. F. AG"), będąca dla Spółki podmiotem powiązanym, zawrze z [...] Bank AG umowę dotyczącą kompleksowego zarządzania płynnością finansową w Grupie R. F. (Agreement on db-Cash Sweep) określającą warunki działania systemu cash poolingu i świadczenia przedmiotowych usług na rzecz Grupy R. F.. R. F. AG zawrze tę umowę jako tzw. cash pooling Leader, czyli podmiot na którego rachunku odbywa się sumowanie sald uczestników cash poolingu.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że w prawie polskim brak jest regulacji prawnych w zakresie cash poolingu. Prawo cywilne - w części zobowiązaniowej - nie zawiera przepisów odnoszących się do tego typu umowy, stąd umowa cash poolingu pozostaje na gruncie polskiego prawa umową nienazwaną. Generalnie rzecz ujmując, umowa cash poolingu jest formą efektywnego zarządzania środkami finansowymi, stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej, lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Co do zasady, cash pooling sprowadza się do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy (rachunek główny) i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Do niezmiennej istoty cash poolingu zalicza się możliwość kompensowanie przejściowych nadwyżek, wykazywanych przez jedne podmioty z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki temu dochodzi do minimalizowania kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy poprzez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy. W ramach porozumienia cash poolingu uczestnicy wskazują podmiot organizujący cash pooling i zarządzający systemem, którym może być wyspecjalizowany bank, jak również jednostka z grupy (zwana Pool Leaderem, Agentem). Zarządzający systemem w ramach umowy zapewnia dla wszystkich uczestników systemu środki finansowe na pokrycie sald ujemnych, a w przypadku wystąpienia sald dodatnich na rachunkach uczestników to na jego rachunek trafiają środki finansowe. Niezależnie od tego, czy podmiotem zarządzającym systemem jest bank, czy wybrana spółka z grupy, realizuje on jedynie funkcję pośrednika, tzn. nie jest ostatecznym właścicielem odsetek, do których prawo przysługuje spółkom przekazującym nadwyżkę.

System kompleksowego zarządzania płynnością finansową, do którego zamierza przystąpić Spółka nie odbiega od powyższej zasady.

W opisie zdarzenia przyszłego Wnioskodawca w sposób wyraźny wskazuje na zsumowanie sald wszystkich rachunków uczestniczących w systemie cash poolingu. Fakt, że czynności te będą miały charakter rzeczywisty nie zmienia istoty umowy cash poolingu, gdzie podstawowym walorem tej umowy jest możliwość koncentracji środków kilku podmiotów oraz kompensowania nadwyżek wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów.

Przepisy prawa podatkowego nie odnoszą się wprost do zdarzeń tego rodzaju, zatem ewentualne konsekwencje podatkowe należałoby oceniać z punktu widzenia ogólnych zasad opodatkowania obowiązujących w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych.

W ocenie organu celem ustalenia kto jest podatnikiem od dochodu z tytułu odsetek wypłacanych przez Spółkę jako uczestnika umowy cash poolingu - a więc dochodu tego rodzaju, o jakim traktuje umowa polsko-niemiecka, sięgnąć należy jednak w pierwszej kolejności do prawa krajowego, to jest prawa państwa źródła dochodu. Nie ulega bowiem wątpliwości, że postanowienia umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania można stosować tylko wobec podmiotu, który w świetle prawa krajowego ma status podatnika w odniesieniu do danego rodzaju dochodu. Przy opodatkowywaniu przychodów osiągniętych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, w pierwszej kolejności należy zatem ustalić osobę podatnika, a dopiero później kierując się miejscem zamieszkania lub siedziby tego podatnika zastosować postanowienia odpowiedniej umowy międzynarodowej odnośnie określenia właściwej stawki podatku.

Odnosząc uregulowania prawne do opisanego wyżej zdarzenia przyszłego, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że Pool Leader nie będzie rzeczywistym odbiorcą należności odsetkowych. Pool Leader nie jest osobą uprawnioną do odsetek, gdyż jest tylko ich odbiorcą, a nie jest ich właścicielem (to jest podmiotem uprawnionym). Realizuje on jedynie funkcję pośrednika, tzn. nie jest ostatecznym właścicielem odsetek. Należy zwrócić uwagę, że Pool Leaderowi nie przysługuje tytuł prawny (prawo własności) do odsetek wypłacanych przez Spółkę (z wyjątkiem tej części odsetek, która jest mu należna jako jednemu z uczestników systemu). Wykonując powierzone mu funkcje Pool Leader działa faktycznie w imieniu i na rzecz pozostałych członków cash poolingu. Pool Leader pełni, co do zasady jedynie funkcję pośrednika otrzymując płatności z tytułu odsetek wyłącznie w celu ich dalszego przekazania wszystkim uprawnionym podmiotom, to jest uczestnikom systemu cash poolingu. Natomiast ich właścicielami (podmiotami uprawnionymi do odsetek) pozostają uczestnicy umowy cash poolingu przekazujący nadwyżkę środków. Uprawnionym właścicielem odsetek może być podmiot posiadający prawo do kapitału, z tytułu którego udostępnienia należne będą odsetki, jak i prawo do zagospodarowania tych odsetek, jako ich właściciel, a nie podmiot posiadający prawo tylko do otrzymania odsetek. Tytuł prawny do odsetek posiadają poszczególne spółki biorące udział w systemie cash poolingu.

Rzeczywistymi właścicielami przekazywanych środków pozostają podmioty przekazujące nadwyżkę znajdującą się na ich rachunkach. Konsekwentnie to poszczególne spółki uczestniczące w systemie uzyskują przychód podatkowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w postaci należnych im odsetek (w przypadającej na nie części, która jest im wypłacana za pośrednictwem Pool Leadera). Zatem, w przypadku wypłaty przez Spółkę odsetek do Pool Leadera nie znajdzie zastosowania art. 11 ust. 1 umowy polsko – niemieckiej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, ani też zwolnienie wynikające z treści art. 21 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Tym samym, wypłata odsetek podlegać będzie opodatkowaniu 20% stawką podatku, zgodnie z przepisami art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Biorąc pod uwagę opisane we wniosku zdarzenie przyszłe oraz treść powołanych wyżej przepisów Dyrektor Izby Skarbowej zajął stanowisko, że kwota wypłacanych przez wnioskodawcę odsetek nie będzie korzystać ze zwolnienia z opodatkowania w Polsce, o którym mowa w art. 21 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. W związku z tym wnioskodawca będzie zobowiązany do pobrania podatku od wypłacanych odsetek, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy.

Pismem z dnia 3 marca 2015 r. Spółka wezwała Dyrektora Izby Skarbowej do usunięcia naruszenia prawa w wydanej interpretacji. Dyrektor pismem z dnia 8 kwietnia 2015 r. stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. O. D. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. (poprzednio R. F. Sp. z o.o.) wnosiła o uchylenie zaskarżonej interpretacji przepisów prawa podatkowego uznającą stanowisko skarżącej dotyczące podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie obowiązku poboru podatku u źródła z tytułu wypłacanych do Pool Leadera odsetek w przypadku cash poolingu rozliczanego w PLN, za nieprawidłowe.

Skarżąca zarzuciła interpretacji naruszenie:

1/ art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych poprzez uznanie, że 20% stawka podatku u źródła będzie miała zastosowanie do odsetek wypłacanych przez Spółkę do bezpośredniego Pool Leadera;

2/ art. 14c Ordynacji podatkowej poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia prawnego stanowiska organu.

Zdaniem Skarżącej, wypłata odsetek do Pool Leadera w opisanym we wniosku o interpretację systemie cash poolingu nie będzie wiązała się z obowiązkiem pobrania podatku u źródła.

Spółka zakwestionowała stanowisko organu, że Pool Leadera nie można uznać za podmiot uprawniony do odsetek, i w związku z tym nie można do wypłacanych do niego odsetek zastosować zwolnienia z podatku u źródła na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz że w konsekwencji do odsetek winna być stosowana podstawowa 20% stawka podatku u źródła (to jest stawka wynikająca z art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy).

Skarżąca podkreśliła, że we wniosku o interpretację wyraźnie wskazała, że uczestnikami systemu cash poolingu - oprócz Spółki - będą wyłącznie pozostałe polskie spółki z Grupy R. F., to jest nie będzie zagranicznych uczestników poza bezpośrednim Pool Leaderem i R. F. AG, ale te zagraniczne podmioty nie będą angażować własnych środków i sald w przedstawiony system cash poolingu. Mimo tego, Dyrektor w wydanej Interpretacji stwierdził, że 20% stawka podatku u źródła będzie miała zastosowanie do odsetek wypłacanych przez Spółkę w ramach systemu cash poolingu. W ocenie skarżącej takie podejście organu stanowi rażące naruszenie art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Skoro bowiem Dyrektor twierdzi, że osobami uprawnionymi do odsetek i tym samym, podatnikami z tytułu odsetek wypłacanych przez Spółkę są poszczególni uczestnicy cash poolingu angażujący swoje nadwyżki finansowe, to Dyrektor powinien był uwzględnić brak opodatkowania podatkiem u źródła odsetek, których beneficjentami są podmioty będące polskimi rezydentami podatkowymi.

Spółka zauważyła, że przyjmując stanowisko organu wyrażone w interpretacji i stosując 20% stawkę podatku u źródła do odsetek wypłacanych przez skarżącą w ramach systemu cash poolingu, którego uczestnikami są wyłącznie polskie spółki (rezydenci podatkowi w Polsce), dojdzie do podwójnego opodatkowania polskim podatkiem dochodowym dochodu z odsetek uzyskiwanego przez polskich rezydentów podatkowych. Dochód z odsetek uzyskiwany przez podmioty uczestniczące w analizowanym systemie cash poolingu, które posiadają nadwyżki finansowe, zostanie opodatkowany najpierw 20% podatkiem u źródła (z chwilą wypłaty odsetek przez Spółkę) i następnie 19% podatkiem dochodowym od osób prawnych w tych podmiotach jako przychód odsetkowy (na bazie kasowej z chwilą otrzymania odsetek od nadwyżek finansowych lokowanych z systemie cash poolingu). W związku z powyższym, Dyrektor wydając Interpretację naruszył art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Uzasadniając drugi zarzut Spółka wskazała, że zgodnie z art. 14c § 1 Ordynacji podatkowej, interpretacja indywidualna zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Skarżąca we wniosku o wydanie interpretacji wskazała, że w przypadku braku możliwości zastosowania do odsetek wypłacanych do Pool Leadera zwolnienia z opodatkowania wynikającego z art. 21 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (zwolnienie z podatku u źródła dla odsetek wypłacanych do udziałowców posiadających co najmniej 10% udziałów), podatek u źródła i tak nie powinien być pobierany, ponieważ uczestnikami przedmiotowego systemu cash poolingu będą wyłącznie polskie spółki z Grupy R. F.. Mimo, iż w opisie własnego stanowiska skarżąca przedstawiła argumentację dotyczącą braku opodatkowania odsetek uzyskiwanych przez polskich rezydentów podatkowych. Dyrektor w wydanej Interpretacji całkowicie pominął to zagadnienie. Dyrektor uznał stanowisko przedstawione przez skarżącą we wniosku o interpretację za nieprawidłowe, ale nie uzasadnił go w zakresie wyłączenia z opodatkowania podatkiem u źródła odsetek uzyskiwanych na terytorium Polski przez uczestników systemu cash poolingu, którzy będą polskimi rezydentami podatkowymi.

Ponadto organ w wydanej interpretacji nie odniósł się do podniesionej przez skarżącą kwestii braku opodatkowania podatkiem u źródła odsetek otrzymywanych przez polskich rezydentów podatkowych, lecz wspomniał o braku możliwości zastosowania zwolnienia z opodatkowania odsetek wynikającego z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej między Polską i Niemcami. Skarżąca nie powołała się na możliwość zastosowania przepisów art. 11 ust. 1 Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej między Polską i Niemcami ani we wniosku o interpretację ani w jego uzupełnieniu. W związku z tym Dyrektor odniósł się do wariantu opodatkowania odsetek, na który Spółka w ogóle się nie powołała.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. , wnosząc w oddalenie skargi podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2015 r. oddalił skargę.

Sąd zwrócił uwagę, że z przedstawionego przez Spółkę zdarzenia przyszłego wynika, że w stosowanym systemie cash poolingu odsetki od środków bilansujących do zera saldo ujemne powstałe na indywidualnym rachunku Spółki będą wypłacane do bezpośredniego Pool Leadera, będącego niemieckim rezydentem podatkowym.

W ocenie Sądu z tak przedstawionego stanu faktycznego wynika, że cash pool Leader (spółka R. B. H. G., będąca niemieckim rezydentem podatkowym) będzie odbiorcą odsetek i w związku z tym będzie uzyskiwać przychód z odsetek w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Taka ocena stanu faktycznego wynika także ze stanowiska prawnego skarżącej, według której skoro odsetki będą wypłacane do bezpośredniego Pool Leadera, który jest udziałowcem Spółki posiadającym 100% udziałów nieprzerwanie przez okres ponad 2 lat oraz niemieckim rezydentem podatkowym, to na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych będzie miało zastosowanie zwolnienie od podatku dochodowego pobieranego u źródła.

W związku z tak przedstawionymi elementami zdarzenia przyszłego organ, w ocenie Sądu, prawidłowo dokonał analizy skutków podatkowych tego zdarzenia w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych od przychodu z odsetek wypłaconych podatnikowi, który na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy podlega ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, a ponadto jest niemieckim rezydentem podatkowym.

W pierwszej kolejności organ prawidłowo rozważył, czy będzie miało zastosowanie zwolnienie od podatku dochodowego pobieranego u źródła, ze względu na treść art. 21 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, który według Spółki ma zastosowanie w sprawie i jest podstawą do zwolnienia od podatku dochodowego pobieranego u źródła, ponieważ zdaniem skarżącej spełnione są warunki do zastosowania wyżej wskazanego zwolnienia.

Sąd stwierdził, że organ prawidłowo ocenił, iż inaczej niż twierdziła skarżąca nie są spełnione wszystkie warunki zastosowania zwolnienia od podatku dochodowego pobieranego u źródła. Wprawdzie nie zostało to wyraźnie wyartykułowane w uzasadnieniu interpretacji, ale rozważania organu pozwalają na stwierdzenie, że organ prawidłowo przyjął, że nie jest spełniony warunek określony w art. 21 ust. 3 pkt 4a ustawy. Dyrektor Izby Skarbowej dokonując interpretacji prawa podatkowego prawidłowo uwzględnił, że w przepisie art. 21 ust. 3 ustawodawca implementował do polskiego prawa podatkowego postanowienia Dyrektywy Rady 2003/49/WE z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych między powiązanymi spółkami z różnych Państw Członkowskich (Dz. U. UE. Seria L z 2003 r. Nr 157, s. 49 ze zm.), dalej Dyrektywa Rady 2003/49/WE. W związku z tym przyjazna dla prawa unijnego wykładnia przepisów art. 21 ust. 3 ustawy powinna uwzględniać cel Dyrektywy oraz treść jej postanowień. Dyrektywa Rady 2003/49/WE zawiera przepisy istotne z punktu widzenia zasad rozliczania podatku u źródła dotyczące m.in. odsetek. Zgodnie z art. 1 ust. 1 Dyrektywy Rady 2003/49/WE odsetki powstające w Państwie Członkowskim są zwolnione z wszelkich podatków nałożonych na te płatności w tym Państwie przez potrącenie u źródła lub przez naliczenie, pod warunkiem że właściciel odsetek jest spółką innego Państwa Członkowskiego lub stałym zakładem spółki Państwa Członkowskiego znajdującym się w innym Państwie Członkowskim. Dyrektywa wprowadziła zasadę, że odsetki powstające w jednym państwie członkowskim, wypłacane na rzecz spółki mającej siedzibę w drugim państwie Członkowskim, są zwolnione od opodatkowania w państwie, z którego są wypłacane (państwie źródła) i podlegają opodatkowaniu wyłącznie w państwie rezydencji właściciela odsetek. Warunkiem zwolnienia od opodatkowania w państwie źródła jest, aby spółka otrzymująca odsetki była właścicielem odsetek; wówczas opodatkowana jest wyłącznie w państwie swojej rezydencji i nie stosuje się potrącenia u źródła.

Zgodnie z art. 1 ust. 4 Dyrektywy Rady 2003/49/WE spółkę Państwa Członkowskiego uznaje się za właściciela odsetek tylko wtedy, gdy otrzymuje ona te płatności dla własnej korzyści i nie jako pośrednik, taki jak przedstawiciel, powiernik lub upoważniony sygnatariusz, na rzecz innych osób.

Z uwzględnieniem tak rozumianego odbiorcy odsetek jako ich właściciela należy rozumieć warunek zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych sformułowany w art. w art. 21 ust. 3 pkt 4a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, to jest aby odbiorcą odsetek była spółka podlegająca w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania.

W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił, że cash pool Leader (R. B. H. G.) nie będzie właścicielem odsetek otrzymywanych od skarżącej, a także od innych uczestników struktury cash poolingu.

Ponadto organ, w sytuacji kiedy bezpośredni cash pool Leader otrzymujący odsetki jest niemieckim rezydentem podatkowym prawidłowo rozważył zadane pytanie z uwzględnieniem postanowień Umowy zawartej między Rzecząpospolitą Polską, a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisanej w Berlinie 14 maja 2003 r., (Dz. U. z 2005 r. Nr 12, poz. 90).

Według art. 11 ust. 1 i 2 Umowy odsetki, które powstają w Umawiającym się Państwie i są wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, mogą być opodatkowane w tym drugim Państwie. Jednakże takie odsetki mogą być także opodatkowane w Umawiającym się Państwie, w którym powstają, i zgodnie z ustawodawstwem tego Państwa, ale jeżeli osoba uprawniona do odsetek ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, to podatek w ten sposób ustalony nie może przekroczyć 5% kwoty brutto tych odsetek.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że postanowienia Umowy pozwalają na opodatkowanie u źródła – to jest w tym przypadku w Polsce, podatkiem dochodowym od osób prawnych odsetek, prawo do których powstało na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ogranicza się jednak wysokość stawki tego podatku do wysokości 5 %. Wskazane ograniczenie modyfikuje ogóle zasady opodatkowania przychodów z tytułu odsetek, ponieważ – jak wcześniej wskazano - zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, stawka podatku dochodowego od odsetek wynosi 20 %. Ewentualne zastosowanie Umowy miałoby pierwszeństwo przed zastosowaniem art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy, ponieważ zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przepisy ust. 1 stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu, których stroną jest Rzeczpospolita Polska.

W art. 11 ust. 2 wymienionej wyżej polsko-niemieckiej umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania mowa jest o osobie uprawnionej do odsetek. Oznacza to, że zgodnie z brzmieniem art. 11 ust. 2 Umowy, jego zastosowanie uzależnione jest od możliwości przypisania konkretnemu podmiotowi - osobie odbierającej odsetki - cechy ich właściciela. Jest to więc warunek konieczny skorzystania z preferencyjnej – 5 % stawki podatku. Rozstrzygnięcia w związku z tym wymaga, czy cash pool Leader (niemiecka spółka R. B. H. G.) jest "osobą uprawnioną do odsetek" w rozumieniu art. 11 ust. 2 Umowy.

Sąd zauważył, że umowa nie zawiera definicji pojęcia "osoby uprawnionej do odsetek", co rodzi problemy interpretacyjne z zastosowaniem wyżej wymienionego przepisu. Z tej przyczyny niezbędne jest w tym wypadku odwołanie się do znaczenia tego terminu z uwzględnieniem wskazówek interpretacyjnych tego terminu, mając na uwadze między innymi wskazania płynące z zastosowania wykładni historycznej, w odniesieniu do poszczególnych regulacji Umowy, dotyczących bezpośrednio tej problematyki. Użyty w tym przepisie termin "osoba uprawniona do odsetek" ("beneficial owner") należy definiować z uwzględnieniem Modelowej Konwencji OECD wraz z Komentarzem. Klauzula beneficial owner została wprowadzona do Modelowej Konwencji w 1977 r. w celu ograniczenia zakresu ochrony traktatowej wobec struktur wielostopniowego pośrednictwa, często stosowanych przy wypłatach dochodów biernych (pasywnych), w efekcie których z ochrony niejednokrotnie korzystały podmioty rezydujące w krajach trzecich, to jest niebędących stroną danej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub podmioty z tzw. rajów podatkowych. W ogólności klauzula ta stanowi jeden z instrumentów przeciwdziałania nadużyciom umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (tzw. treaty shopping). Próba interpretacji tego terminu w oparciu o wewnętrzne prawo państw członkowskich OECD nie mogłaby się spotkać z aprobatą, bowiem w myśl coraz bardziej spójnej w tej kwestii doktryny międzynarodowej pojęcie beneficial owner nie powinno być interpretowane w oparciu o wewnętrzne przepisy prawa państw. Jest to bowiem termin traktatowy, którego specyficzne znaczenie należy odczytywać wyłącznie poprzez kontekst i cel umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (A. Maksymczak, M. Ćwik-Burszewska, Beneficial Owner jako Klauzula ograniczająca planowanie podatkowe przychodów z dywidend, odsetek i należności licencyjnych, [w:] Międzynarodowe Planowanie Podatkowe, red. Ł. Ziółek, Warszawa 2007, Centrum Doradztwa i Informacji).

Modelowa Konwencja, jak i Komentarz do niej, nie są źródłem powszechnie obowiązującego prawa, natomiast stanowią wskazówkę, jak należy interpretować zapisy umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania.

Z Komentarza do Konwencji Modelowej OECD wynika, że postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie dotyczącym odsetek mają zastosowanie jedynie w przypadku, gdy to podmiot uzyskujący odsetki posiada status rzeczywistego odbiorcy, czyli jest podmiotem, którego prawo do dysponowania otrzymaną płatnością nie ma wyłącznie formalnego charakteru. Co do zasady, w sytuacji, gdy płatność dokonywana jest na rzecz pośrednika będącego rezydentem określonego państwa, który następnie przekazuje tę płatność ostatecznemu odbiorcy, państwo w którym powstaje dana płatność nie jest zobowiązane do zastosowania wobec tego pośrednika postanowień umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

W oparciu o te wskazówki należy więc przyjąć, że przez osobę uprawnioną do odsetek, o której mowa w art. 11 ust. 2 Umowy polsko- niemieckiej należy rozumieć podmiot mający prawo do dysponowania odsetkami (beneficial owner), przy czym chodzi tu o rzeczywiste dysponowanie odsetkami, a nie dysponowanie nimi jedynie w znaczeniu formalnym. Za właściciela nie można uznać więc pośrednika czy też przedstawiciela, który nie dysponuje realnym prawem do nich, nie posiada bowiem prawa do rozporządzania nimi według własnego uznania, gdyż nie działa na swój rachunek.

W rozpoznawanej sprawie spółka R. B. H. G. nie może być uznana za właściciela odsetek. Spółka ta funkcjonując w ramach struktury cash poolingu jako cash pool Leader jest faktycznym odbiorcą odsetek, ponieważ to jej mają być przekazywane odsetki przez uczestników, którzy otrzymali środki na pokrycie sald ujemnych na swoich rachunkach. Nie działa jako podmiot samodzielny i niezależny, który realizuje we własnym imieniu i na własny rachunek swoje interesy gospodarcze. Zakres jego uprawnień i obowiązków jest bowiem ściśle związany z funkcjonowaniem całego systemu, tworzonego przez wszystkich jego uczestników i im, jak również ich interesom podporządkowany. W tym miejscu należy bowiem podkreślić, że pełnienie roli cash pool leadera nie byłoby możliwe w oderwaniu od powiązań i relacji łączących poszczególnych uczestników struktury cash-poolingu, wobec których leader pełni w rzeczywistości rolę służebną, podejmując jedynie te czynności, które zostały wcześniej uzgodnione w umowie przez jej strony. Z istoty stosunków zobowiązaniowych wynikających z Umowy db-Cash Sweep kształtujących strukturę cash-poolingu, wynika, że zadaniem cash pool Leadera jest rozliczanie sald na rachunkach bankowych uczestników systemu, to jest obsługa procesu wzajemnej konsolidacji ich rachunków prowadzonych w ramach grupy, ale także pobieranie odsetek od środków otrzymanych przez uczestników na pokrycie sald ujemnych i przekazywanie odsetek należnym tym uczestnikom systemu, którzy udostępnili nadwyżki środków na swoich rachunkach bankowych, w ramach struktury cash-poolingu. Przy tym proces będzie przebiegał z wykorzystaniem także rachunku i operacji wykonywanych przez głównego cash pool Leadera, to jest R. F. A. . Użycie w art. 11 ust. 2 Umowy polsko-niemieckiej pojęcia odpowiadającego terminowi beneficial owner świadczy o tym, że umawiające się strony miały na myśli podmiot, którego prawo do odsetek ma szerszy niż tylko obligacyjny charakter. Taką interpretację znaczenia terminu osoby uprawnionej do odsetek potwierdza koncepcja jego wykładni w oparciu o wskazania Konwencji Modelowej, wywodzona ze znaczenia terminu beneficial owner, która kładzie większy nacisk na aspekt ekonomiczny uzyskania prawa do odsetek, poprzez wskazanie podmiotu, który uzyska realne – rzeczywiste przysporzenie majątkowe, w efekcie wygenerowania prawa do odsetek. Tymczasem z opisu przedstawionego przez spółkę zdarzenia przyszłego wynika, że odsetki wpływające na rachunek cash pool Leadera będą dalej redystrybuowane na rachunki podstawowe uprawnionych do nich uczestników.

Sąd uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 14c Ordynacji podatkowej poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia prawnego stanowiska organu wskazując, że organ odniósł się do twierdzenia Spółki i jej argumentacji, że podatek u źródła i tak nie powinien być pobierany, ponieważ uczestnikami systemu cash poolingu będą wyłącznie polskie spółki z Grupy R. F.. Dyrektor stwierdził, że rzeczywistymi właścicielami przekazywanych środków pozostają podmioty przekazujące nadwyżkę znajdującą się na ich rachunkach. Konsekwentnie to poszczególne spółki uczestniczące w systemie uzyskują przychód podatkowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w postaci należnych im odsetek (w przypadającej na nie części, która jest im wypłacana za pośrednictwem Pool Leadera).

Od powyższego wyroku R. O. D. Spółka z o.o. wniosła skargę kasacyjną, zarzucając:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), to jest naruszenie art. 21 ust. 1 pkt 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych poprzez uznanie, że 20% stawka podatku u źródła będzie miała zastosowanie do odsetek wypłacanych przez skarżącą do bezpośredniego Pool Leadera i skarżąca będzie obowiązana do potrącenia od wypłacanych Pool Leaderowi odsetek podatku u źródła;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), to jest naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia wyroku.

Spółka wnosiła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając naruszenie naruszenia przepisów prawa materialnego Spółka wskazała, że z uwagi na dokonywanie płatności odsetek pomiędzy podmiotem z siedzibą w Polsce (skarżąca) oraz podmiotem z siedzibą w N. (Pool Leader) należy przeanalizować postanowienia Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską i N.. Zgodnie z art. 11 ust. 1 umowy, odsetki, które powstają w Umawiającym się Państwie i są wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, mogą być opodatkowane w tym drugim Państwie. Jednak art. 11 ust. 2 stanowi, że takie odsetki mogą być także opodatkowane w Umawiającym się Państwie, w którym powstają, i zgodnie z ustawodawstwem tego Państwa, ale jeżeli osoba uprawniona do odsetek ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, to podatek w ten sposób ustalony nie może przekroczyć 5% kwoty brutto tych odsetek. Rozstrzygnięcia zatem wymaga kwestia, czy podmiot, do którego są wypłacane odsetki (tzw. odbiorca odsetek) - Pool Leader jest "osobą uprawnioną do odsetek" w rozumieniu art. 11 ust. 2 Umowy. Z Komentarza do Konwencji Modelowej OECD wynika, że postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania sformułowane w oparciu o Konwencję w zakresie dotyczącym odsetek mają zastosowanie jedynie w przypadku, gdy to podmiot uzyskujący odsetki posiada status faktycznego odbiorcy (beneficial owner). Innymi słowy, podmiot uzyskujący odsetki jest podmiotem, którego prawo do dysponowania otrzymaną płatnością nie ma wyłącznie formalnego charakteru lecz jest ich pełnoprawnym właścicielem uprawnionym do dowolnego rozporządzania otrzymaną płatnością. Co więcej, w sytuacji, gdy płatność jest dokonywana na rzecz pośrednika będącego rezydentem określonego państwa, który następnie przekazuje tę płatność ostatecznemu odbiorcy, państwo w którym powstaje dana płatność, nie jest zobowiązane do zastosowania wobec tego pośrednika postanowień umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Powyższe, według skarżącej, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, nie oznacza jednak braku możliwości zastosowania postanowień umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania wobec ostatecznego odbiorcy odsetek, który jako faktyczny odbiorca jest osobą uprawnioną do odsetek. Cechą osoby uprawnionej do odsetek (beneficial owner) jest ostateczne czerpanie korzyści z prawa do odsetek. Nie chodzi wiec o to, aby rzeczywisty odbiorca odsetek był odbiorcą bezpośrednim, ale o to, by jako odbiorca faktyczny (a nie pośrednik) był "osobą uprawnioną" do odsetek. Zatem wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji wykładnia art. 11 ust. 2 umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania nie wskazuje, że wynikająca z tego przepisu norma ma zastosowanie tylko wówczas, gdy odsetki są bezpośrednio wypłacane osobie uprawnionej do odsetek. Postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania mogą znaleźć zastosowanie również w przypadku, gdy faktyczny odbiorca odsetek uzyskuje należną mu płatność za pośrednictwem agenta lub innego pośrednika. W takim jednak przypadku, zastosowanie będzie miała umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania zawarta między krajem z którego wypłacany jest dochód, a krajem w którym siedzibę ma ostateczny odbiorca tego dochodu (przy założeniu, że taka umowa istnieje).

Skarżąca wskazała, że analizując kwestię transgranicznego opodatkowania dochodów należy mieć na uwadze cel wprowadzenia klauzuli beneficial owner do umów międzynarodowych. A mianowicie, celem tym jest ustalenie właściwych zasad opodatkowania dochodu w oparciu o rezydencję podatkową faktycznego odbiorcy tego dochodu (np. odsetek). Tym samym, klauzula beneficial owner ma zapewniać, że dochód uzyskany przez dany podmiot jest opodatkowany według zasad właściwych dla kraju rezydencji faktycznego odbiorcy tego dochodu, a nie kraju rezydencji agenta lub pośrednika. Potwierdza to, jak wcześniej wskazano, także treść Komentarza, który jako główny cel wprowadzenia do Konwencji Modelowej klauzuli beneficial owner wskazuje przeciwdziałanie nadużyciom poprzez korzystanie z pośredników w płatnościach.

Skarżąca podkreśliła, że w analizowanym przypadku faktycznymi odbiorcami odsetek są uczestnicy systemu cash poolingu będący polskimi rezydentami podatkowymi. W związku z tym, właściwe zastosowanie klauzuli beneficial owner w odniesieniu do odsetek wypłacanych przez skarżącą w ramach systemu cash poolingu powinno prowadzić do braku opodatkowania podatkiem u źródła wypłaconych odsetek (z uwagi na fakt, że osobami uprawnionymi do odsetek są uczestnicy będący polskimi rezydentami podatkowymi, którzy samodzielnie opodatkowują swoje dochody polskim podatkiem dochodowym od osób prawnych).

Według skarżącej Sąd pierwszej instancji nie powinien poprzestać na stwierdzeniu, że z uwagi na fakt, że Pool Leader nie jest rzeczywistym odbiorcą odsetek, do przedmiotowych odsetek będzie miała automatycznie zastosowanie 20% stawka podatku u źródła. Stwierdzając, że bezpośredni odbiorca odsetek nie będzie ich rzeczywistym odbiorcą, Sąd powinien był ustalić kto jest ostatecznym odbiorcą odsetek i tym samym, na kim ciąży obowiązek podatkowy związany z opodatkowaniem dochodu z odsetek; wskazać jaka stawka podatku będzie miała zastosowanie w odniesieniu do rzeczywistego odbiorcy odsetek.

Skarżąca wskazała, że Sąd pierwszej instancji przyjął zgodnie z przedstawionym stanem faktycznym, że "właścicielami (podmiotami uprawnionymi do odsetek) pozostają uczestnicy umowy cash poolingu przekazujący nadwyżkę środków", a więc potwierdził, że faktycznymi odbiorcami odsetek będą wyłącznie polscy uczestnicy systemu cash poolingu (to jest podmioty mające siedzibę w Polsce i podlegające pod nieograniczony obowiązek podatkowy w Polsce), których środki zostają wykorzystane w ramach systemu cash poolingu. Tym samym, odsetki wypłacone przez skarżącą do Pool Leadera w ramach cash poolingu stanowią dochód osiągany na terytorium Polski przez polskie podmioty będące podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych w Polsce. W takiej sytuacji, niezrozumiała jest, w ocenie skarżącej, konkluzja Sądu, że "w konsekwencji, prawidłowe jest stanowisko organu, że do odsetek winna być stosowana podstawowa 20% stawka podatku u źródła (tj. stawka wynikająca z art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy) pobierana na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy." Z brzmienia art. 21 ust. 1 pkt 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy dotyczących podatku u źródła jasno wynika, że przepisy te mają zastosowanie do dochodów osiąganych przez podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy to jest do dochodów osiąganych przez podmioty nieposiadające w Polsce siedziby ani zarządu.

W związku z powyższym, uznanie przez Sąd, że do odsetek wypłacanych przez skarżącą do Pool Leadera zastosowanie znajdzie art. 21 ust. 1 pkt 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych stanowi rażące naruszenie tych przepisów. Skoro bowiem osobami uprawnionymi do odsetek są podmioty będące polskimi podatnikami (to jest podmioty, które na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy podlegają nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce), odsetki będą opodatkowane polskim podatkiem dochodowym od osób prawnych przez te podmioty we własnym zakresie jako przychód z działalności gospodarczej prowadzonej w Polsce. Powyższe prowadzi do wniosku, że zaprezentowana przez Sąd wykładnia przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz Umowy nie tylko w rażący sposób narusza brzmienie art. 21 ust. 1 pkt 1 oraz 26 ust. 1 ustawy, ale również prowadzi do podwójnego opodatkowania tego samego dochodu. Przyjmując bowiem stanowisko wyrażone w interpretacji oraz w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku WSA w Lublinie uzyskane przez uczestników cash poolingu odsetki podlegałyby opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych najpierw za pośrednictwem płatnika, a następnie ponownie, to jest samodzielnie przez podatnika (podatkiem u źródła według stawki 19%). W opinii skarżącej, Sąd pierwszej instancji, uznając uczestników cash poolingu za podmioty uprawnione do odsetek, powinien był stwierdzić, że obowiązek podatkowy z tytułu dochodu z odsetek będzie ciążyć na uczestnikach, którzy będą obowiązani wykazać ten dochód w swoich rozliczeniach z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych i zapłacić należny podatek. W efekcie, odsetki wypłacane przez skarżącą do Pool Leadera, które następnie będą dystrybuowane między uczestników systemu cash poolingu nie podlegają opodatkowaniu podatkiem u źródła.

Uzasadniając naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. skarżąca wskazała, że uzasadnienie nie wyjaśnia dlaczego odsetki uzyskiwane przez uczestników systemu cash poolingu będących podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych w Polsce mają być opodatkowane 20% podatkiem u źródła. Sąd stwierdził tylko, że do wypłacanych odsetek nie może mieć zastosowania zwolnienie z opodatkowania odsetek przewidziane w art. 21 ust. 3 ani obniżona do 5% na podstawie art. 11 ust. 2 Umowy stawka podatku od odsetek, gdyż podmiotem uprawnionym do odsetek nie jest Pool Leader, lecz uczestnicy cash poolingu. W rezultacie, zdaniem Sądu zastosowanie ma automatycznie stawka 20% wynikająca z art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy. W uzasadnieniu wyroku brak logicznego toku rozumowania, który prowadziłby do stwierdzenia, że opodatkowanie podatkiem u źródła jednak wystąpi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.), dalej P.p.s.a., rozpoznanie środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych należy do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednak w ramach uprawnienia do autokontroli wydanego orzeczenia sąd I instancji może na podstawie art. 179a P.p.s.a., uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przedstawiania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Zgodnie z art. 179a P.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Wskazana regulacja zawiera dwie alternatywne przesłanki uchylenia w trybie autokontroli wyroku wydanego w pierwszej instancji. Sąd I instancji może bowiem stwierdzić, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo też podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka uzasadniająca zastosowanie art. 179a P.p.s.a. w postaci oczywiście usprawiedliwionej podstawy skargi kasacyjnej, bowiem skarżąca Spółka słusznie zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. art. 21 ust. 1 pkt 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Rezultatem tego naruszenia było uznanie za prawidłowe stanowiska przedstawionego w interpretacji indywidualnej, że 20% stawka podatku u źródła będzie miała zastosowanie do odsetek wypłacanych przez skarżącą do bezpośredniego Pool Leadera i skarżąca będzie obowiązana do potrącenia podatku u źródła od wypłacanych Pool Leaderowi odsetek. Sąd rozpoznając po raz pierwszy sprawę nie uwzględnił w sposób umożliwiający prawidłowe zastosowanie wymienionych wyżej przepisów okoliczności przedstawionej w uzasadnieniu faktycznym interpretacji oraz wskazywanej przez skarżącą przed Sądem oraz ustalonej w uzasadnieniu zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku, a mianowicie, że w opisanym systemie cash- poolingu osobami uprawnionymi do odsetek są wyłącznie podmioty, które na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy o podatku od osób prawnych podlegają nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce – polscy rezydenci podatkowi. Ustalenie, że osobami uprawnionym do odsetek są wyłącznie polskie spółki (podlegające nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce) oznacza, że tylko one osiągają dochód z odsetek podlegający opodatkowaniu. W związku z tym odsetki będą wykazywane do opodatkowania polskim podatkiem dochodowym od osób prawnych przez polskich rezydentów podatkowych, jako przychód z działalności gospodarczej prowadzonej w Polsce. Należy zauważyć, że organy prawidłowo przyjęły, że w rozpoznawanej sprawie nie będzie miało miejsca zwolnienie od podatku dochodowego u źródła na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Z przedstawionego stanu faktycznego sprawy wynika, że cash Pool Leader (spółka R. B. H. G., będąca niemieckim rezydentem podatkowym) będzie odbiorcą odsetek. Pool Leader jest udziałowcem skarżącej Spółki posiadającym 100% udziałów nieprzerwanie przez okres ponad 2 lat oraz niemieckim rezydentem podatkowym. Nie jest to jednak wystarczające do stwierdzenia, że na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych będzie miało zastosowanie zwolnienie od podatku dochodowego pobieranego u źródła.

Wprawdzie skarżąca Spółka początkowo w pierwszej kolejności w przepisie art. 21 ust. 3 ustawy dopatrywała się podstawy zwolnienia z podatku dochodowego, Jednakże stanowisko to było oparte na niewłaściwym rozumieniu przedstawionego stanu faktycznego i stwierdzeniu, że odbiorca odsetek jest do nich uprawnionym (jest właścicielem odsetek), a więc, w rezultacie, że odsetki są jego przychodem. Według art. 21 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, zwalnia się od podatku dochodowego przychody, o których mowa w ust. 1 pkt 1 (a więc między innymi przychody z odsetek otrzymywanych przez nierezydentów), jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:

1/ wypłacającym należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest:

a/ spółka będąca podatnikiem podatku dochodowego mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo

b/ położony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zagraniczny zakład spółki podlegającej w państwie członkowskim Unii Europejskiej opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania, jeżeli wypłacane przez ten zagraniczny zakład należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów przy określaniu dochodów podlegających opodatkowaniu w Rzeczypospolitej Polskiej;

2/ uzyskującym przychody, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest spółka podlegająca w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania;

3/ spółka:

a/ o której mowa w pkt 1, posiada bezpośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 2, lub

b/ o której mowa w pkt 2, posiada bezpośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 1

4/ odbiorcą należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest:

a/ spółka, o której mowa w pkt 2, albo

b/ zagraniczny zakład spółki, o której mowa w pkt 2, jeżeli dochód osiągnięty w następstwie uzyskania tych należności podlega opodatkowaniu w tym państwie członkowskim Unii Europejskiej, w którym ten zagraniczny zakład jest położony.

Wprawdzie nie zostało to wyraźnie wyartykułowane w uzasadnieniu interpretacji, ale rozważania organu pozwalają na stwierdzenie, że organ prawidłowo przyjął, że nie jest spełniony warunek określony w art. 21 ust. 3 pkt 4a ustawy. Dyrektor Izby Skarbowej dokonując interpretacji prawa podatkowego prawidłowo uwzględnił, że w przepisie art. 21 ust. 3 ustawodawca implementował do polskiego prawa podatkowego postanowienia Dyrektywy Rady 2003/49/WE z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych między powiązanymi spółkami z różnych Państw Członkowskich (Dz. U. UE. Seria L z 2003 r. Nr 157, s. 49 ze zm.), dalej Dyrektywa Rady 2003/49/WE. W związku z tym przyjazna dla prawa unijnego wykładnia przepisów art. 21 ust. 3 ustawy powinna uwzględniać cel Dyrektywy oraz treść jej postanowień. Dyrektywa Rady 2003/49/WE zawiera przepisy istotne z punktu widzenia zasad rozliczania podatku u źródła dotyczące m.in. odsetek. Zgodnie z art. 1 ust. 1 Dyrektywy Rady 2003/49/WE odsetki powstające w Państwie Członkowskim są zwolnione z wszelkich podatków nałożonych na te płatności w tym Państwie przez potrącenie u źródła lub przez naliczenie, pod warunkiem że właściciel odsetek jest spółką innego Państwa Członkowskiego lub stałym zakładem spółki Państwa Członkowskiego znajdującym się w innym Państwie Członkowskim. Dyrektywa wprowadziła zasadę, że odsetki powstające w jednym państwie członkowskim, wypłacane na rzecz spółki mającej siedzibę w drugim państwie Członkowskim, są zwolnione od opodatkowania w państwie, z którego są wypłacane (państwie źródła) i podlegają opodatkowaniu wyłącznie w państwie rezydencji właściciela odsetek. Warunkiem zwolnienia od opodatkowania w państwie źródła jest, aby spółka otrzymująca odsetki była właścicielem odsetek; wówczas opodatkowana jest wyłącznie w państwie swojej rezydencji i nie stosuje się potrącenia u źródła.

Zgodnie z art. 1 ust. 4 Dyrektywy Rady 2003/49/WE spółkę Państwa Członkowskiego uznaje się za właściciela odsetek tylko wtedy, gdy otrzymuje ona te płatności dla własnej korzyści i nie jako pośrednik, taki jak przedstawiciel, powiernik lub upoważniony sygnatariusz, na rzecz innych osób.

Z uwzględnieniem tak rozumianego odbiorcy odsetek jako ich właściciela należy rozumieć warunek zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych sformułowany w art. 21 ust. 3 pkt 4a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, to jest aby odbiorcą odsetek była spółka podlegająca w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania.

Skoro prawidłowo zostało ustalone, że cash pool Leader (R. B. H. G.), będący odbiorcą odsetek (art. 23 ust. 3 pkt 4a ustawy) nie będzie jednak właścicielem odsetek otrzymywanych od skarżącej, a także od innych uczestników struktury cash poolingu, a więc nie będzie uzyskującym przychody w rozumieniu art. 23 ust. 3 pkt 2 ustawy, to zwolnienie od podatku dochodowego na podstawie art. 23 ust. 3 ustawy nie może mieć zastosowania.

Organ w sytuacji, kiedy cash pool Leader jest niemieckim rezydentem podatkowym, prawidłowo rozważył zadane pytanie z uwzględnieniem postanowień Umowy zawartej między Rzecząpospolitą Polską, a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisanej w Berlinie 14 maja 2003r., (Dz. U. z 2005r. Nr 12, poz. 90).

Według art. 11 ust. 1 i 2 Umowy odsetki, które powstają w Umawiającym się Państwie i są wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, mogą być opodatkowane w tym drugim Państwie. Jednakże takie odsetki mogą być także opodatkowane w Umawiającym się Państwie, w którym powstają, i zgodnie z ustawodawstwem tego Państwa, ale jeżeli osoba uprawniona do odsetek ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, to podatek w ten sposób ustalony nie może przekroczyć 5% kwoty brutto tych odsetek.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że postanowienia Umowy pozwalają na opodatkowanie u źródła – to jest w Polsce, podatkiem dochodowym od osób prawnych odsetek, prawo do których powstało na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ogranicza się jednak wysokość stawki tego podatku do wysokości 5%. Wskazane ograniczenie modyfikuje ogóle zasady opodatkowania przychodów z tytułu odsetek, ponieważ zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy stawka podatku dochodowego od odsetek wynosi 20%. Ewentualne zastosowanie Umowy miałoby pierwszeństwo przed zastosowaniem art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ponieważ zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy przepisy ust. 1 stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu, których stroną jest Rzeczpospolita Polska.

W art. 11 ust. 2 wymienionej wyżej polsko-niemieckiej umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania mowa jest o osobie uprawnionej do odsetek. Oznacza to, że zgodnie z brzmieniem art. 11 ust. 2 Umowy, jego zastosowanie uzależnione jest od możliwości przypisania konkretnemu podmiotowi - osobie odbierającej odsetki - cechy ich właściciela. Jest to więc warunek konieczny skorzystania z preferencyjnej – 5% stawki podatku. Rozstrzygnięcia w związku z tym wymaga, czy cash pool Leader (spółka niemiecka) jest "osobą uprawnioną do odsetek" w rozumieniu art. 11 ust. 2 Umowy. Umowa polsko-niemiecka nie zawiera jednak definicji pojęcia "osoby uprawnionej do odsetek", co rodzi problemy interpretacyjne z zastosowaniem wyżej wymienionego przepisu. Z tej przyczyny niezbędne jest w tym wypadku odwołanie się do znaczenia tego terminu z uwzględnieniem wskazówek interpretacyjnych tego terminu, mając na uwadze między innymi wskazania płynące z zastosowania wykładni historycznej, w odniesieniu do poszczególnych regulacji Umowy, dotyczących bezpośrednio tej problematyki. Użyty w tym przepisie termin "osoba uprawniona do odsetek" ("beneficial owner") należy definiować z uwzględnieniem Modelowej Konwencji OECD wraz z Komentarzem. Klauzula beneficial owner została wprowadzona do Modelowej Konwencji w 1977r. w celu ograniczenia zakresu ochrony traktatowej wobec struktur wielostopniowego pośrednictwa, często stosowanych przy wypłatach dochodów biernych (pasywnych), w efekcie których z ochrony niejednokrotnie korzystały podmioty rezydujące w krajach trzecich, to jest niebędących stroną danej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub podmioty z tzw. rajów podatkowych. W ogólności klauzula ta stanowi jeden z instrumentów przeciwdziałania nadużyciom umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (tzw. treaty shopping). Próba interpretacji tego terminu w oparciu o wewnętrzne prawo państw członkowskich OECD nie mogłaby się spotkać z aprobatą, bowiem w myśl coraz bardziej spójnej w tej kwestii doktryny międzynarodowej pojęcie beneficial owner nie powinno być interpretowane w oparciu o wewnętrzne przepisy prawa państw. Jest to bowiem termin traktatowy, którego specyficzne znaczenie należy odczytywać wyłącznie poprzez kontekst i cel umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (A. Maksymczak, M. Ćwik-Burszewska, Beneficial Owner jako Klauzula ograniczająca planowanie podatkowe przychodów z dywidend, odsetek i należności licencyjnych, [w:] Międzynarodowe Planowanie Podatkowe, red. Ł. Ziółek, Warszawa 2007, Centrum Doradztwa i Informacji). Modelowa Konwencja, jak i Komentarz do niej, nie są źródłem powszechnie obowiązującego prawa, natomiast stanowią wskazówkę, jak należy interpretować postanowienia umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania.

Z Komentarza do Konwencji Modelowej OECD wynika, że postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie dotyczącym odsetek mają zastosowanie jedynie w przypadku, gdy to podmiot uzyskujący odsetki posiada status rzeczywistego odbiorcy, czyli jest podmiotem, którego prawo do dysponowania otrzymaną płatnością nie ma wyłącznie formalnego charakteru. Co do zasady, w sytuacji, gdy płatność dokonywana jest na rzecz pośrednika będącego rezydentem określonego państwa, który następnie przekazuje tę płatność ostatecznemu odbiorcy, państwo, w którym powstaje dana płatność, nie jest zobowiązane do zastosowania wobec tego pośrednika postanowień umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Sam bowiem fakt bycia rezydentem określonego państwa i otrzymania płatności nie jest wystarczającym warunkiem do skorzystania z postanowień umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w sytuacji, gdy prawo do dysponowania dochodem ma ograniczony charakter. Oznacza to, że postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania mają zastosowanie do podmiotów będących właścicielami odsetek (beneficial owner). Trzeba więc przyjąć, że przez osobę uprawnioną do odsetek, o której mowa w art. 11 ust. 2 Umowy polsko-niemieckiej, należy rozumieć podmiot mający prawo do dysponowania odsetkami (beneficial owner), przy czym chodzi tu o rzeczywiste dysponowanie odsetkami, a nie dysponowanie nimi jedynie w znaczeniu formalnym. Za właściciela nie można uznać więc pośrednika czy też przedstawiciela, który nie dysponuje realnym prawem do nich, nie posiada bowiem prawa do rozporządzania nimi według własnego uznania, gdyż nie działa na swój rachunek.

W rozpoznawanej sprawie spółka niemiecka nie może być uznana za właściciela odsetek. Spółka ta funkcjonując w ramach struktury cash poolingu jako lider cash poolingu jest faktycznym odbiorcą odsetek, ponieważ to jej mają być przekazywane odsetki przez uczestników, którzy otrzymali środki na pokrycie sald ujemnych na swoich rachunkach. Nie działa jako podmiot samodzielny i niezależny, który realizuje we własnym imieniu i na własny rachunek swoje interesy gospodarcze. Zakres jego uprawnień i obowiązków jest bowiem ściśle związany z funkcjonowaniem całego systemu, tworzonego przez wszystkich jego uczestników i im, jak również ich interesom podporządkowany. W tym miejscu należy bowiem podkreślić, że pełnienie roli lidera cash poolingu nie byłoby możliwe w oderwaniu od powiązań i relacji łączących poszczególnych uczestników struktury cash poolingu, wobec których lider pełni w rzeczywistości rolę służebną, podejmując jedynie te czynności, które zostały wcześniej uzgodnione w umowie przez jej strony. Z istoty stosunków zobowiązaniowych wynikających z umowy kształtujących strukturę cash poolingu wynika, że zadaniem lidera cash poolingu jest rozliczanie sald na rachunkach bankowych uczestników systemu, to jest obsługa procesu wzajemnej konsolidacji ich rachunków prowadzonych w ramach grupy, ale także pobieranie odsetek od środków otrzymanych przez uczestników na pokrycie sald ujemnych i przekazywanie odsetek należnym tym uczestnikom systemu, którzy udostępnili nadwyżki środków na swoich rachunkach bankowych, w ramach struktury cash poolingu. Przy tym proces będzie przebiegał z wykorzystaniem także rachunku i operacji wykonywanych przez lidera cash poolingu. Użycie w art. 11 ust. 2 Umowy polsko-niemieckiej pojęcia odpowiadającego terminowi beneficial owner świadczy o tym, że umawiające się strony miały na myśli podmiot, którego prawo do odsetek ma szerszy, niż tylko obligacyjny charakter. Taką interpretację znaczenia terminu osoby uprawnionej do odsetek potwierdza koncepcja jego wykładni w oparciu o wskazania Konwencji Modelowej, wywodzona ze znaczenia terminu beneficial owner, która kładzie większy nacisk na aspekt ekonomiczny uzyskania prawa do odsetek, poprzez wskazanie podmiotu, który uzyska realne – rzeczywiste przysporzenie majątkowe, w efekcie wygenerowania prawa do odsetek. Tymczasem z opisu przedstawionego przez spółkę zdarzenia przyszłego wynika, że odsetki wpływające na rachunek lidera cash poolingu będą dalej redystrybuowane na rachunki podstawowe uprawnionych do nich uczestników. W tych okolicznościach nie można do wypłacanych do lidera cash poolingu odsetek zastosować stawki podatku do 5% kwoty brutto z odsetek przewidzianej w art. 11 ust. 2 umowy polsko-niemieckiej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania.

Takie stwierdzenie nie przesądza jednak o konieczności opodatkowania odsetek u źródła według stawki 20%, zgodnie z art. 21 ust. 1 w związku z art. 26 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Ustalenie, że cash pool Leader nie jest właścicielem odsetek oznacza, że nie jest równocześnie uzyskującym przychód.

Konsekwencje podatkowe należy oceniać z punktu widzenia ogólnych zasad opodatkowania obowiązujących w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. W pierwszej kolejności należy zatem ustalić, kto jest podatnikiem z tytułu otrzymanych odsetek, a więc kto uzyskuje przychód z tytułu odsetek. To bowiem osoba podatnika, przesądza o tym, czy i jaka umowa międzynarodowa znajdzie zastosowanie w celu uniknięcia podwójnego opodatkowania, ewentualnie czy zastosowanie będą miały wyłącznie przepisy krajowe. Na konieczność takiego ustalenia wskazuje się w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2016 r., sygn. akt 82/14, SIP Lex nr 2036811). W celu ustalenia, kto jest podatnikiem podatku od dochodu z tytułu odsetek wypłacanych przez Spółkę jako uczestnika cash poolingu - a więc dochodu tego rodzaju, o jakim traktują też regulacje Konwencji Modelowej OECD i umowy polsko-niemieckiej, sięgnąć należy jednak w pierwszej kolejności do prawa krajowego, to jest prawa państwa źródła dochodu. Nie ulega bowiem wątpliwości, że postanowienia umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania można stosować tylko wobec podmiotu, który w świetle prawa krajowego ma status podatnika w odniesieniu do danego rodzaju dochodu. Przy opodatkowywaniu przychodów osiągniętych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podatników, w pierwszej kolejności należy zatem ustalić osobę podatnika, a dopiero później kierując się miejscem zamieszkania lub siedziby tego podatnika zastosować postanowienia odpowiedniej umowy międzynarodowej odnośnie określenia właściwej stawki podatku, ewentualnie zastosować jedynie krajowe reguły opodatkowania, jeżeli okaże się, że podatnikiem jest polski rezydent. Jeżeli natomiast konieczne będzie zastosowanie umowy międzynarodowej, to obniżona stawka podatku u źródła zawsze znajdzie zastosowanie, gdy "osoba, której wypłacane są odsetki" jest jednocześnie "osobą uprawnioną do odsetek" według OECD oraz poszczególnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (zawierających klauzulę "beneficial owner"). Może natomiast mieć zastosowanie jeżeli "osobą uprawnioną do odsetek" będzie podmiot, który uczestniczy w strukturze cash poolingu, jako otrzymujący odsetki za pośrednictwem cash pool Leadera i będzie mógł skorzystać z postanowień umowy międzynarodowej, tej samej, która dotyczy cash pool Leadera lub innej, w zależności od kraju swojej siedziby (jeżeli taka umowa istnieje). Odsetki są ściśle związane z kapitałem, którego dotyczą (z którym związane jest ich powstanie), jeżeli zatem właścicielami środków pieniężnych są poszczególne spółki - uczestnicy struktury cash poolingu, to oni są ostatecznymi odbiorcami powstałych w związku z tymi kwotami odsetek i one w rzeczywistości osiągają przychód. Podsumowując można stwierdzić, że opodatkowanie odsetek, wypłacanych niemieckiemu rezydentowi podatkowemu w ramach cash poolingu, będzie zależeć od tego, który podmiot okaże się rzeczywistym właścicielem tych odsetek (beneficial onwer). W rozpoznawanej sprawie spółka R. B. H. G. nie może być uznana za właściciela odsetek. Spółka ta funkcjonując w ramach struktury cash poolingu jako cash pool Leader jest faktycznym odbiorcą odsetek, ponieważ to jej mają być przekazywane odsetki przez uczestników, którzy otrzymali środki na pokrycie sald ujemnych na swoich rachunkach. Nie działa jako podmiot samodzielny i niezależny, który realizuje we własnym imieniu i na własny rachunek swoje interesy gospodarcze. Zakres jego uprawnień i obowiązków jest bowiem ściśle związany z funkcjonowaniem całego systemu, tworzonego przez wszystkich jego uczestników i im, jak również ich interesom podporządkowany. Pełnienie roli cash pool Leadera nie byłoby możliwe w oderwaniu od powiązań i relacji łączących poszczególnych uczestników struktury cash-poolingu, wobec których leader pełni w rzeczywistości rolę służebną, podejmując jedynie te czynności, które zostały wcześniej uzgodnione w umowie przez jej strony. Z istoty stosunków zobowiązaniowych wynikających z Umowy db-Cash Sweep kształtujących strukturę cash-poolingu, wynika, że zadaniem cash pool Leadera jest rozliczanie sald na rachunkach bankowych uczestników systemu, to jest obsługa procesu wzajemnej konsolidacji ich rachunków prowadzonych w ramach grupy, ale także pobieranie odsetek od środków otrzymanych przez uczestników na pokrycie sald ujemnych i przekazywanie odsetek należnym tym uczestnikom systemu, którzy udostępnili nadwyżki środków na swoich rachunkach bankowych, w ramach struktury cash-poolingu. Użycie w art. 11 ust. 2 Umowy polsko-niemieckiej pojęcia odpowiadającego terminowi beneficial owner świadczy o tym, że umawiające się strony miały na myśli podmiot, którego prawo do odsetek ma szerszy niż tylko obligacyjny charakter. Taką interpretację znaczenia terminu osoby uprawnionej do odsetek potwierdza koncepcja jego wykładni w oparciu o wskazania Konwencji Modelowej, wywodzona ze znaczenia terminu beneficial owner, która kładzie większy nacisk na aspekt ekonomiczny uzyskania prawa do odsetek, poprzez wskazanie podmiotu, który uzyska realne – rzeczywiste przysporzenie majątkowe, w efekcie wygenerowania prawa do odsetek. Tymczasem z opisu przedstawionego przez spółkę zdarzenia przyszłego wynika, że odsetki wpływające na rachunek cash pool Leadera będą dalej redystrybuowane na rachunki podstawowe uprawnionych do nich uczestników. Stan faktyczny w rozpatrywanej sprawie jest o tyle uproszczony, że według uzasadnienia faktycznego wniosku o interpretację, podmiotami uprawnionymi do odsetek są wyłącznie spółki będące polskimi rezydentami podatkowymi, a stosunki między uczestnikami cash poolingu są tak ułożone, że cash pool Leader, będący niemieckim rezydentem, nigdy nie jest podmiotem uprawnionym do odsetek. Zatem wszystkie podmioty uczestniczące w opisanym we wniosku systemie, otrzymujące od Spółki odsetki za pośrednictwem lidera systemu są właścicielami odsetek, i w związku z tym osiągają jako właściciele odsetek przychód podatkowy w Polsce podlagający opodatkowaniu na zasadach ogólnych. W związku z tym w przypadku wypłacania przez skarżącą Spółkę odsetek cash pool Leaderowi, nie mają zastosowania przepisy art. 21 ust. 1 pkt 1 i art. 26 ust. 1 ustawy o podatku od osób prawnych i Spółka w takiej sytuacji nie byłaby zobowiązana do pobierania podatku źródła. W ten sposób wyeliminowane zostaje niebezpieczeństwo dwukrotnego pobrania podatku w Polsce, raz przez pobranie od skarżącej u źródła 20 % przychodu i drugi raz 19 % dochodu od poszczególnych wyłącznie polskich uczestników opisanego we wniosku systemu cash poolingu .

Rozpoznając ponownie sprawę organ interpretujący będzie zobowiązany uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną.

Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił własny wyrok na podstawie art. 179a P.p.s.a. a następnie uchylił zaskarżoną interpretację podatkową na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a. oraz orzekł o kosztach postępowania, w tym kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. art 200, 205 § 2 i 4 oraz art.203 pkt 1 P.p.s.a.