Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 1064/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) Protokolant Asystent sędziego Tomasz Naraziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2010 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o umorzeniu zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz odsetek za zwłokę i kosztów upomnień oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] uchylającą decyzję tego Zakładu z dnia [...] r. nr [...] i odmawiającą A. R. umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą za okres czerwiec 1994r. - styczeń 1996r. oraz kwiecień – październik 1998r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia w łącznej wysokości 19.821 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji podał, iż pismem z dnia 8 października 2008r. storna wystąpiła z wnioskiem o umorzenie wskazanych zaległości, wskazując na trudną sytuację finansową i zdrowotną, bezrobocie, brak zasiłku dla bezrobotnych, niekorzystanie ze świadczeń z pomocy społecznej, chorobę cukrzycy i owrzodzenie żołądka, nowotwór żony, konieczność zapewnienia stałej opieki medycznej dla strony i jego żony, wydatki na leczenie oraz korzystanie ze wsparcia syna, obejmujące opłacanie bieżących wydatków i rachunków strony. Uwzględniając ten wnioskuj ZUS decyzją z dnia [...] r. nr [...] umorzył zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a za podstawę tej decyzji przyjął trudną sytuację finansową, zdrowotną i rodzinną strony.

Następnie podniósł, iż, wobec dokonania przez stronę sprzedaży nieruchomości i uiszczenia całości zadłużenia wobec ZUS na koncie płatnika w ZUS, postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2009r. wznowił postępowanie zakończone decyzją z dnia [...]r., zapłata zadłużenia została bowiem dokonania po uprawomocnieniu się decyzji, co miało miejsce w dniu 31 stycznia 2009r. Zdaniem organu, zapłata zaległości po złożeniu wniosku o umorzenie nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości, lecz powoduje konieczność merytorycznego rozpoznania sprawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2002 r., III RN 198/00). Nadto, jak wywodził organ, bezprzedmiotowość według art. 105 kpa ma miejsce, gdy nie ma materialnych podstaw do władczej ingerencji organu administracji, a bezprzedmiotowości nie można interpretować rozszerzająco.

Prezes ZUS wskazał dalej, iż wskutek wznowienia postępowania po ujawnieniu nowych okoliczności istniejących w chwili wydania decyzji z dnia [...]r. a nieznanych ZUS, przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż płatnik i jego żona sprzedali w dniu 23 grudnia 2008r. nieruchomość, na której zabezpieczone były należności ZUS, a na poczet zadłużenia, którego dotyczył wniosek o umorzenie, przekazano kwotę odpowiadającą zaległym należnościom. Podał, że oprócz wskazanej nieruchomości ZUS nie ustalił żadnych innych składników majątkowych, a US w R. postanowieniami z dnia 8 maja 1998r. i z dnia 25 września 2000r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec strony z uwagi na brak możliwości wyegzekwowania kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Dalej podał, iż w przypadku strony nie stwierdzono całkowitej nieściągalności należności ZUS, gdyż zaistniała okoliczność spłaty zadłużenia po sprzedaży nieruchomości, a umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w odmiennym stanie faktycznym.

Powołując art. 151 § 1 pakt 2 kpa, Prezes ZUS stwierdził, iż organ administracji publicznej, który wydał decyzję w ostatniej instancji, po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a kpa, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Zgodnie z art. 145 § 1 pakt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeśli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzje. Podniósł, iż decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję z dnia [...] r. i odmówił płatnikowi umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą, odsetek za zwłokę od wskazanych należności i kosztów upomnienia, a we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia 13 lipca 2009r. A. R. podniósł, iż decyzja ta została wydana w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, bowiem błędnie przyjęto datę uprawomocnienia się decyzji z dnia [...]r. oraz że to on regulował własne zadłużenie wobec ZUS, podczas gdy dokonał tego kupujący nieruchomość. Podniósł, iż jego sytuacja majątkowa nie poprawiła się, a mieszkanie sprzedał, by przeprowadzić się do mniejszego tańszego w utrzymaniu.

Prezes ZUS podniósł, iż przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, iż strona pozostaje osobą bezrobotną od 7 maja 2008r. bez prawa do zasiłku, a kwota ze sprzedaży w dniu 23 grudnia 2008r. nieruchomości została przeznaczona na spłatę zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości oraz z tytułu zaciągniętego kredytu, pozostała po spłacie tych zobowiązań część została przeznaczona na remont nowo zakupionego domu, w którym mieszka wraz z żoną i dwoma pełnoletnimi synami. Nie korzystają z pomocy społecznej, nie posiadają majątku ruchomego, nieruchomego, mogącego być przedmiotem egzekucji, ponosi miesięczne koszty utrzymania w kwocie 300 zł, które są w całości pokrywane przez syna, który jako jedyny osiąga dochody około 1200 zł miesięcznie. Organ podniósł, iż w SR w R. toczy się postępowanie nakazowe o zapłatę sumy 22.000 zł z pozwu strony przeciwko nabywcom nieruchomości, bowiem kwota ta miała zostać przekazana dnia 15 lutego 2009r. stronie, jednakże w dniu 12 lutego 2009r. w całości została przekazana ZUS na pokrycie zaległości.

Prezes ZUS podzielił argument wnioskodawcy, iż decyzja z dnia [...] r. uprawomocniła się dnia 31 stycznia 2009 r., a nie jak stwierdził Zakład w dniu 17 lutego 2009 r. oraz, że zapłaty zaległości składkowych dokonała osoba trzecia – nabywca nieruchomości płatnika nie zaś strona. Jednakże, jak wywodził Prezes ZUS, spłata zadłużenia dociążającego stronę po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie umorzenia zaległych składek wraz z odsetkami za zwłokę dała organowi podstawę do wznowienia postępowania bez względu na podmiot spłacający dług. Organ rentowy nie podzielił natomiast argumentów wnioskodawcy o drastycznym pogorszeniu jego sytuacji materialnej. Wskazał, że zgodnie z umową sprzedaży nieruchomości strona zobowiązała się, iż pokryje zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych w przypadku odmowy ich umorzenia przez Zakład. Tym samym strona przewidywała konieczność uregulowania należności składkowych. Podniósł nadto, iż spłata zadłużenia wobec ZUS w dniu 12 lutego 2009r. niezależnie od podmiotu jej dokonującego oraz toczące się postępowanie nakazowe o zapłatę sumy 22.000 zł nie pozwala stwierdzić, że płatnik znalazł się w sytuacji, w której zachodzi stan całkowitej nieściągalności, istnieje bowiem majątek, z którego dokonano spłaty zadłużenia.

Po przytoczeniu treści art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., Dz. U. Nr 141, poz. 1364, Prezes ZUS podniósł, iż podstawą do umorzenia zaległości jest obiektywnie istniejący stan nieściągalności, a w sytuacji braku stanu nieściągalności określona sytuacja majątkowa i rodzinna, z powodu której płatnik nie ma zdolności do spłaty należności składkowych, a przyczyna tego stanu musi wynikać z określonych sytuacji wyjątkowych, tj. nagłe zdarzenie losowe, choroba pozbawiająca dłużnika możliwości uzyskania dochodu czy sytuacje, gdy spłata zadłużenia naruszałaby podstawy egzystencji zobowiązanego i jego rodziny. Taka sytuacja w przypadku A. R., zdaniem ZUS, nie zaistniała. Pomimo bowiem zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i umorzenia postępowania egzekucyjnego, istniał majątek nieruchomy, ze sprzedaży którego zaspokojona została wierzytelność Zakładu. Równocześnie strona nie wykazała, że znajduje się w sytuacji majątkowej, która uniemożliwia jej spłatę zaległych składek z powodu okoliczności wywołujących u zobowiązanego ciężkie skutki, a sprzedaż nieruchomości pozwoliła mu uzyskać określone środki na utrzymanie, nawet przy uwzględnieniu zobowiązań płatnika. Płatnik i jego żona nie korzystają z pomocy społecznej, a pomimo choroby nie są osobami wymagającymi stałej opieki. Skarżący nie przedstawił też dowodów ponoszenia kosztów leczenia.

W skardze na tą decyzję strona wniosła o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r., a nadto o zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji tej zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędną ocenę, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego nie uzasadnia umorzenia zaległych składek; naruszenie art. 151 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 kpa poprzez przyjęcie, że w sprawie wystąpiły nowe fakty i dowody będące podstawą do wznowienia postępowania, oraz naruszenie art. 105 kpa poprzez jego niezastosowanie, pomimo że postępowanie było bezprzedmiotowe od początku.

W uzasadnieniu skargi, po krótkim przedstawieniu przebiegu postępowania, strona podniosła, że podstawą wznowienia postępowania w sprawie była okoliczność, iż po złożeniu wniosku o umorzenie zaległych składek, należności z tego tytułu zostały zapłacone. Skarżący stwierdził, że organ błędnie przyjął, jakoby dokonał on zapłaty zaległych składek, co byłoby z jego strony zachowaniem absurdalnym biorąc pod uwagę otrzymanie prawomocnej decyzji o umorzeniu zaległych składek.

Skarżący podniósł, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2002 r., III RN 198/00, na które powołano się w decyzji, nie ma zastosowania w sprawie, gdyż zapadło w innym stanie faktycznym, w którym zaległość podatkowa została uregulowana w trakcie postępowania o jej umorzenie, a nie po jego zakończeniu. Przyznał, iż przed SR w R. toczy się postępowanie o zapłatę, a kupujący pomimo wiedzy o braku zaległości zapłacił zaległą kwotę, którą zgodnie z umową kupna – sprzedaży winien jemu zapłacić. Tym samym jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu, a kupujący w sposób drastyczny działał na jego szkodę.

Uzasadniając zarzut braku przesłanek wznowienia postępowania skarżący podniósł, że organ rentowy wiedział, o tym że wraz żoną są właścicielami nieruchomości, a mimo to uznał, że zachodzą podstawy do umorzenia zaległych składek. Fakt sprzedaży domu nie stanowił nowej okoliczności, mającej wpływ na wydanie decyzji, nie zmienił bowiem sytuacji osobistej i majątkowej. W tej sytuacji wydanie zaskarżonej decyzji jest dla niego krzywdzące.

Skarżący podniósł nadto, iż należności z tytułu składek przedawniają się z upływem 10 lat licząc od daty kiedy stały się wymagalne, a po tym okresie mogą być dochodzone jedynie z przedmiotu hipoteki. W sprawie organ dochodzi należności z wierzytelności, jaka przysługiwała płatnikowi wobec osoby trzeciej. Zdaniem strony, wykonanie zobowiązania po zakończeniu postępowania o umorzenie zaległości czyni to postępowanie bezprzedmiotowym. Brak było przedmiotu żądania, zobowiązanie zostało umorzone i nie było podstaw do wszczęcia postępowania zmierzającego do zbadania przesłanek umorzenia zaległości. W dniu wznowienia postępowania nie istniały podstawy do podjęcia takiej decyzji, a w konsekwencji nie było podstaw do prowadzenia postępowania i merytorycznego badania sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ppsa, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ppsa, skarga zgodnie z art. 151 ppsa podlega oddaleniu.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w tak zakreślonej kognicji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, w sprawie nie doszło bowiem do naruszenia przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., w szczególności art. 145 § 1 pkt 5, ani przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. stanowiących podstawę materialno - prawną zaskarżonej decyzji przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej sus, i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem.

Stosownie przepisu art. 145 § 1 pkt 5 kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Wznowienie postępowania na podstawie tego przepisu może zatem nastąpić, gdy łącznie zostaną spełnione cztery przesłanki, a mianowicie a) wyjdą na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody; b) są one istotne dla sprawy; c) nie były znane organowi, który wydał decyzję; d) istniały w dniu wydania decyzji.

Pod pojęciem nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów należy rozumieć zarówno okoliczności lub dowody nowoodkryte, jak również po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Okoliczności faktyczne lub dowody dla sprawy istotne zaś to te, które dotyczą przedmiotu sprawy i mają znaczenie prawne, a więc mają w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych (por. wyrok NSA z dnia 23 maja 2003 r., III SA 2484/01, niepubl., wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 marca 2005r., I SA 1273/03, LEX nr 189198 czy wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 października 2007r., I SA/Wa 761/07, LEX nr 399169). Ujawnienie nowych okoliczności faktycznych, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, nie oznacza sytuacji, w której takie okoliczności są wyprowadzane z odmiennej oceny dowodów znanych organowi wydającemu decyzję pierwotną (por. wyrok NSA W-wa z dnia 4 września 2007r., I FSK 1120/06, LEX nr 381143, wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2004 r., FSK 170/04, opubl. PP 2004, nr 11, poz. 60 czy wyrok NSA z dnia 16 listopada 2001r., III SA 1770/00, niepubl.). Nie jest nową okolicznością też nowa ocena znanych wcześniej okoliczności i dowodów (por. wyrok NSA z 16 listopada 2001 r., III SA 1770/00, nie publikowany). Nowe dowody mają cechę istotnych dla sprawy dopiero wówczas, gdy można na ich podstawie stwierdzić, że gdyby były znane organowi orzekającemu, to mogłyby mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy. Nowe dowody muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne konieczne dla jej rozstrzygnięcia. Nie sposób mówić o ujawnieniu się nowego dowodu, skoro dowód ten wchodził w skład materiału dowodowego, a okoliczność, iż pracownik prowadzący postępowanie dowód ten zbagatelizował, nie ma żadnego znaczenia (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 28 kwietnia 1999r., IV SA 693/97, LEX nr 48156, wyrok NSA w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2001r., V SA 1831/00, LEX nr 51329, wyrok NSA W-wa z dnia 7 lutego 2007r., I OSK 429/06, LEX nr 348005, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2000r., III SA 1454/99, ONSA 2001, nr 3, poz. 123, wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2003r., III SA 2013/01 i z dnia 9 kwietnia 2001r., V SA 1831/00, niepubl.).

Regulacja prawna rozdziału 12 kpa, zatytułowanego Wznowienie postępowania, prowadzi też, co podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, do wniosku, iż instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją podatkową, jeśli postępowanie podatkowe przed organem podatkowym było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyliczonymi wyczerpująco w art. 145 Op. Nie może być ono jednakże wykorzystywane do pełnej merytorycznej kontroli decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2001r., III SA 1974/00, niepubl.). Nie jest to bowiem kontynuacja postępowania zwykłego. Odmienne są też zasady rozpoznawania spraw w trybach nadzwyczajnych, w szczególności zaś inna jest waga zakresu przedmiotowego naruszeń prawa uwzględnianych przez organ odwoławczy i inna branych pod uwagę przez organ rozpoznający wniosek o wznowienie postępowania. Naruszenie prawa mogące mieć znaczenie przy rozpoznawaniu sprawy w trybie odwoławczym, np. co do oceny dowodów, nie musi mieć znaczenia w postępowaniu wznowieniowym (por. wyrok NSA W-wa z dnia 27 września 2006r., II OSK 1128/05, LEX nr 320867, wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006r., IV SA/Wa 501/06, LEX nr 219265, wyrok NSA z dnia 4 marca 2003 r., III SA 1296/01, niepubl.). Organ prowadzący wznowieniowe postępowanie nie może też wyjść poza zakres podstawy wznowienia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, iż organy podatkowe, zasadnie uznały, iż okoliczność sprzedaży przez skarżącego będącej współwłasnością strony skarżącej nieruchomości stanowi nową okoliczność faktyczną istniejącą w dacie wydawania decyzji ostatecznej nieznaną organowi i mającą istotne znaczenie dla rozpoznania wniosku o umorzenie zaległości z tytułu ubezpieczenia społecznego. Jak bowiem wynika z załączonych akt administracyjnych skarżący wniosek o umorzenie zaległości złożył w dniu 8 października 2008r., nieruchomość sprzedał zgodnie z zawartym w aktach sprawy aktem notarialnym w dniu 23 grudnia 2008r., a zapłata za tę nieruchomość w kwocie 228.000 zł została uiszczona przez kupujących w dniu 23 grudnia 2009r., zaś decyzja ostateczna o umorzeniu tych zaległości została podjęta w dniu 6 stycznia 2010r. Porównanie dat dokonania poszczególnych czynności wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości, iż skarżący w toku postępowania o zastosowanie ulgi, mającej co należy podkreślić charakter wyjątkowy, nie ujawnił rzeczywistej swojej sytuacji materialnej. W swoim wniosku z dnia 8 października 2008r. podniósł wszak, iż "ze względu na bardzo trudną sytuację finansową nie jestem w stanie uregulować zaległości. Obecnie nie pracuję, moja żona również. Nie pobieramy również żadnych świadczeń z Urzędu Pracy i MOPS – u (...). Obecnie jesteśmy na utrzymaniu naszego syna, który z nami zamieszkuje", a sytuację tą potwierdził także w kwestionariuszu z dnia 18 listopada 2008r. Istotne znaczenia ma również i to, że w dniu 12 grudnia 2008r. skarżący osobiście, co wynika z potwierdzenia doręczenia, odebrał zawiadomienie organu z dnia 8 grudnia 2008r. informujące, iż podanie strony z dnia 8 października 2008r. zostanie rozpatrzone do dnia 8 stycznia 2009r. Zgodzić należy się też z organem, który podnosi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż skarżący dokonując sprzedaży nieruchomości przewidywał konieczność spłaty zadłużenia wobec ZUS przy uwzględnieniu spłaty również innych zobowiązań. Jak bowiem wynika z przywołanego przez organ § 1 i § 5 aktu notarialnego z dnia 23 grudnia 2008r., skarżący oświadczył, że organ "przedmiotowy wniosek (dodaje tj. wniosek o umorzenie zaległości wobec ZUS w kwocie 19.793,57 zł) rozpozna do dnia 08 stycznia 2009r., a w razie odmowy umorzenia wówczas zobowiązuje się całe powyższe zadłużenie wraz z odsetkami do dnia faktycznej zapłaty przekazać temu wierzycielowi i uzyskać od niego zgodę na wykreślenie przedmiotowej hipoteki oraz przekazać kupującym przedmiotową zgodę na wykreślenie tejże hipoteki najpóźniej do dnia 10 lutego 2009r." oraz że z ceny nieruchomości wynoszącej 250.000 zł "została już przed podpisaniem tej umowy przekazana przez kupujących sprzedającym (dodaje skarżącemu i jego żonie) kwota 228.000 zł, co sprzedający potwierdzają i jednocześnie kwitują odbiór powyższej, natomiast strony zgodnie postanawiają, że pozostała część ceny w kwocie 22.000 zł zostanie zapłacona sprzedającym przez kupujących najpóźniej do dnia 15 lutego 2009r., a w razie zwłoki również i ustawowymi odsetkami, pod warunkiem, że najpóźniej do dnia 10 lutego 2009r. sprzedający przedłożą kupującym zgodę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. M. na wykreślenie zarówno hipoteki przymusowej zwykłej w sumie 3.961,97 zł oraz hipoteki przymusowej zwykłej w sumie 773,10 zł (...), a w przypadku nie doręczenia przez sprzedających zgody na wykreślenie obydwu hipotek do wskazanego wyżej terminu, wówczas strony postanawiają, że kupujący dokonują potrącenia całej niezapłaconej części ceny w wysokości 22.000 zł już w dniu 11 lutego 2009r. lub w innej dowolnie wybranej przez siebie dacie i we własnym zakresie mogą dokonać spłaty całego zadłużenia we wskazanej jednostce ZUS-u i w takiej sytuacji nastąpi pomiędzy obydwoma stronami tej umowy pełne rozliczenie niezapłaconej części ceny w kwocie 22.000 zł". Powyższe wskazuje, iż w toku postępowania o zastosowanie ulgi w spłacie zadłużenia skarżący dysponował sumą środków pieniężnych znacznie przewyższającą zaległość wobec ZUS-u, stanowiącą bowiem zaledwie 8,77% otrzymanej przed podpisaniem umowy sprzedaży w dniu 23 grudnia 2008r. ceny wynoszącej 228.000 zł. A zatem w dacie wydawania decyzji ostatecznej, co miało miejsce w dniu [...]r., strona skarżąca dysponowała środkami finansowymi na spłatę zadłużenia. Nadto dowodzi to, iż w dacie wydawania tej decyzji istniały nowe dowody (akt notarialny z dnia 23 grudnia 2008r.), jak i nowe okoliczności faktyczne (sprzedaż nieruchomości i posiadanie znacznych zasobów pieniężnych), które nie zostały ujawnione organowi prowadzącemu postępowanie. Dowody te, jaki i okoliczności faktyczne, miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku strony z dnia 8 października 2008r., bowiem jak wynika z uzasadnienia decyzji ostatecznej z dnia [...]r. przesłanką umorzenia zaległości A. R. wobec ZUS była m.in. właśnie trudna sytuacja finansowa. W uzasadnieniu tym organ stwierdził wszak, iż "sytuacja finansowa, zdrowotna rodzinna uzasadnia umorzenie składek. Pan R. nie uzyskuje żadnych dochodów pozostając wraz z żoną na utrzymaniu syna. Brak jakichkolwiek dochodów wyklucza możliwość spłaty zadłużenia wobec Zakładu. W sprawie istotne jest również to, że w przypadku Pana R. możliwe jest w aktualnym stanie prawnym dochodzenie należnych składek wyłącznie z nieruchomości, która służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. Wszczęcie w takim przypadku egzekucji z nieruchomości wiązałoby się z koniecznością pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych". Gdyby zatem skarżący po otrzymaniu w grudniu 2008r. przychodu z tytułu sprzedaży nieruchomości w kwocie 228.000 zł poinformował organ o tym fakcie, prowadzone w trybie zwykłym postępowanie wyjaśniające w tej sprawie oraz ustalenia organu co do sytuacji finansowej nie byłyby wadliwe, a w konsekwencji i ocena okoliczności faktycznej sytuacji finansowej strony dokonana w decyzji ostatecznej i rozstrzygnięcie zapadłej w jego wyniku decyzji ostatecznej. Skoro jednak skarżący przemilczał okoliczność uzyskania przychodu ze sprzedaży nieruchomości, to uznać należało, iż postępowanie to było dotknięte wadą co do ustaleń faktycznych z winny samej strony i ich oceny. Oznacza to w konsekwencji, iż organy prawidłowo zastosowały w sprawie powołany na wstępie tych rozważań przepis art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Konsekwencją tych nowych ustaleń jest zmiana stanowiska organu co do oceny tych nowych okoliczności w świetle przesłanek umorzenia zaległości ZUS, a wynikających z mających zastosowanie w sprawie przepisów art. 28 ust.1, ust. 2 i ust. 3a sus oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Ocena ta zaś nie budzi wątpliwości Sądu. Jak bowiem wynika z art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a sus, należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z przepisem § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, Zakład może bowiem umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organy podatkowe zatem po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego uprawnione były na gruncie wskazanych przepisów do odmowy umorzenia spornej zaległości, a to dlatego, że, jak wywodził organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, "Pan R. nie wykazał również, że znajduje się w sytuacji majątkowej i rodzinnej, która uniemożliwiła mu spłatę zaległych składek z powodu okoliczności wywołujących dla zobowiązanego ciężkie skutki. (...) sprzedaż nieruchomości pozwoliła płatnikowi uzyskać określone środki na utrzymanie, nawet przy uwzględnieniu zobowiązań płatnika". Nie sposób też zgodzić się ze skarżącym, iż w wyniku sprzedaży nieruchomości jego sytuacja finansowa się pogorszyła. Skarżący uzyskał wszak znaczne środki pieniężne, mieszka w domu żony, nie było zatem obiektywnych przeszkód do uregulowania spornej zaległości.

Ocena okoliczności sytuacji finansowej strony skarżącej na gruncie wskazanych przepisów dokonywana w toku wznowionego postępowania jedynie w granicach tego postępowania zakreślonego nowymi okolicznościami faktycznymi i nowymi dowodami, jest, zdaniem Sądu, prawidłowa także dlatego, że instytucja ulgi w spłacie zadłużenia oparta jest na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zawarty w tych przepisach zwrot "mogą być umorzone". Istotą uznania zaś jest rozgraniczenie sprzecznych interesów, a mianowicie interesu strony ubiegającej się o ulgę oraz interesu budżetu państwa, i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności faktycznych danej sprawy. Nadmienić należy nadto, że ustawodawca pozostawił organowi swobodę w stosowaniu analizowanej instytucji nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie. Swoboda ta polega na tym, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a organ może odmówić uwzględnienia wniosku strony także wówczas, gdy stwierdzi zaistnienie przesłanki słusznego interesu strony

Dokonanej przez organy oceny sytuacji finansowej strony skarżącej nie sposób podważyć także dlatego, że skarżący, co nie jest sporne, a co wynika wprost z aktu notarialnego z dnia 23 grudnia 2008r., jak i z wyjaśnień samej strony z dnia 3 lipca 2009r., po sprzedaży domu spłacił zaległości wobec innych wierzycieli, w tym pożyczki zaciągnięte na utrzymanie siebie i rodziny, a pozostałą kwotę przeznaczył na remont domu żony. Jak bowiem wynika z § 1 i § 2 tego aktu, cała kwota zadłużenia wraz z odsetkami względem Powszechnej Kasy Oszczędności została spłacona i Bank ten wyraził zgodę na wykreślenie hipoteki – zgoda z dnia 22 grudnia 2008r.; cała kwota zobowiązania względem J. J. została spłacona i ten wierzyciel wyraził zgodę na wykreślnie hipoteki – zgoda z dnia 27 listopada 2008r., oraz cała kwota zadłużenia podatkowego względem Gminy Miejskiej R. została spłacona a Gmina ta wyraziła zgodę na wykreślenie hipoteki – zgoda z dnia 22 grudnia 2008r. Postawy strony skarżącej, która posiadając środki finansowe zrealizowała zobowiązania wobec innych wierzycieli i potraktowała je w sposób preferencyjny przed należnościami ZUS-u, nie sposób zaaprobować. Podnieść też należy, iż inni zobowiązani realizują swoje zobowiązania publicznoprawne, a przyznanie stronie żądanej ulgi we wskazanych okolicznościach stawiałoby ją w uprzywilejowanej sytuacji, to zaś byłoby niezgodne z zasadą równości wobec prawa i zasadą sprawiedliwości społecznej. Zwrócić uwagę należy również na to, iż sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu, tak jak w niniejszej sprawie, ma charakter ułomny. Z woli ustawodawcy obejmuje ona jedynie przestrzeganie przez organy procedury normowanej w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu administracyjnym. Innymi słowy sąd administracyjny jest uprawniony jedynie do kontrolowania trybu postępowania prowadzącego organ do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne itp. Sąd ten nie może natomiast kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Poza polem rozważań Sądu pozostaje więc rzecz najistotniejsza dla strony, tj. ocena przesłanek merytorycznych. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organów w sposobie procesowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji), co miało miejsce w tej sprawie, to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Sąd nie mógł też uwzględnić argumentów skargi co do przedawnienia zobowiązania wobec ZUS z uwagi na upływ 10 – letniego okresu przedawnienia, wykreślenia hipoteki w dniu 13 lutego 2009r. oraz podmiotu dokonującego spłaty zadłużenia w dniu 12 lutego 2009r., a w konsekwencji i bezprzedmiotowości postępowania w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zaległości, przede wszystkim dlatego, że w toku wznowionego postępowania badane są, co już wskazywano, jedynie te okoliczności faktyczne i nowe dowody, które istniały w dacie wydawania decyzji ostatecznej, a nie były temu organowi zaprezentowane. Podnoszone zaś w skardze okoliczności (zdarzenia) zaistniały po wydaniu decyzji ostatecznej. Nie mają one zatem charakteru prawotwórczego i w konsekwencji nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie decyzji ostatecznej. Jak bowiem podnosi orzecznictwo sądowe, jeżeli okoliczności faktyczne powstały po wydaniu decyzji, to dają one podstawę do wszczęcia postępowania w nowej sprawie, a nie będą podstawą wznowienia postępowania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 czerwca 2007r., V SA/Wa 1027/06, LEX nr 352225). Na marginesie zauważyć należy, iż zawiadomienie SR w R. V Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 16 lutego 2009r. o wykreśleniu hipoteki zostało doręczone ZUS w dniu 20 lutego 2009r., w tej dacie nie było ono prawomocne, bowiem przysługiwała od niego zgodnie z zawartym pouczeniem skarga, zaś ZUS pismem z dnia 19 lutego 2009r., doręczonym SR w R. V Wydział Ksiąg Wieczystych, co wynika z potwierdzenia odbioru, w dniu 19 stycznia 2009r., a więc przed doręczeniem zawiadomienia o wykreśleniu hipoteki, cofnął swój wniosek o wykreślenie tej hipoteki. Dopóki zatem wykreślenie wpisu z KW nie stanie się prawomocne, nie sposób mówić o wykreśleniu tej hipoteki, a należności mogą być dochodzone z przedmiotu hipoteki. Okoliczność ta jednak może być przedmiotem oceny i mieć znaczenie w toku ewentualnego prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zarzut przedawnienia spornej zaległości jest zaskakujący, bowiem w dacie składania wniosku o umorzenie należności upłynął już, z wyjątkiem należności za październik 1998r., ustawowy 10 – letni okres przedawnienia i wówczas nie stało to na przeszkodzie domagania się umorzenia należności, strona skarżąca zdaje się też zapominać, iż były prowadzone dwa postępowania egzekucyjne, co nie pozostaje bez wpływu na bieg terminu przedawnienia. Rozważania skargi co do podmiotu dokonującego zapłaty tej zaległości, jak i jej daty pozostają bez wpływu na wynik oceny legalności zaskarżonej decyzji. Nie można w niniejszej sprawie również mówić o bezprzedmiotowości postępowania. Zarzut ten jest z kolei, jak się wydaje, wynikiem niezrozumienia istoty wznowieniowego postępowania, celem tego postępowania nie jest bowiem powtórne merytoryczne rozpoznanie sprawy zakończonej ostateczną decyzją, wznowienie postępowania nie może bowiem służyć kontynuacji postępowania zwykłego, odmienne są zasady rozpoznawania spraw w tym trybie. W szczególności inna jest waga zakresu przedmiotowego naruszeń prawa uwzględnianych przez organ w postępowaniu głównym, inna zaś naruszeń prawa branych pod uwagę przez organ rozpatrujący wniosek o wznowienie postępowania. Pamiętać także należy, iż organ prowadzący postępowanie wznowione nie może też wyjść poza zakres podstawy wznowienia, a tą w niniejszej sprawie jest okoliczność sprzedaży nieruchomości i sytuacji finansowej strony skarżącej. W ramach tego postępowania ocenia się bowiem jedynie, czy postępowanie zwykłe poprzedzające wydanie decyzji w danej sprawie nie jest dotknięte jedną z wad określonych w art. 145 § 1 kpa, a przepisy o wznowieniu postępowania nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający (por. wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FSK 220/07, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 października 2007r., II SA/Gd 22/07 II SA/Gd 22/07, LEX nr 389707 czy wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2007r., III SA/Wa 3581/06, LEX nr 418943). W niniejszej sprawie w obrocie prawnym występowała w dacie wszczęcia postępowania wznowieniowego zarówno decyzja ostateczna, co oznacza, iż był przedmiot wznowieniowego postępowania. Nadto istniała sprawa administracyjna, obowiązywały bowiem wskazane na wstępie niniejszych rozważań przepisy prawa materialnego, na podstawie których organ był uprawniony do podejmowania decyzji w sprawie umorzenia zaległości, istniał też podmiot i przedmiot stosunku administracyjnoprawnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza zaś, jak podnosi orzecznictwo sądowe, brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Postępowanie może być bezprzedmiotowe z przyczyn prawnych - gdy okaże się, że sprawa nie ma charakteru sprawy administracyjnej, gdyż nie ma normy prawnej udzielającej organowi administracji publicznej kompetencji do władczej, ingerencji organu administracyjnego, do wydania decyzji administracyjnej, lub z przyczyn faktycznych - gdy okaże się, że nie ma okoliczności faktycznych uzasadniających według hipotezy normy prawnej kompetencję organu administracji publicznej do wydania decyzji administracyjnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 czerwca 2008r., I SA/Wa 485/08, LEX nr 489199, wyrok NSA W-wa z dnia 12 lutego 2008r., II OSK 2042/06, LEX nr 394025, wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 czerwca 2008r., II SA/Łd 199/08, LEX nr 489233, wyrok WSA w Łodzi z dnia 4 czerwca 2008r., II SA/Łd 195/08, LEX nr 489197). Za niedopuszczalne orzecznictwo sądowe uznaje umorzenie postępowania w sprawie umorzenia zaległych należności, odsetek, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania roszczenia wierzyciela zostały zaspokojone, niezależnie od sposobu tego zaspokojenia (por. np. wyrok SN z dnia 9 listopada 1995r., III ARN 51/95, OSNP 1996/11/151, wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 1997r., III SA 1972/95, LEX nr 30855). Z powyższego wynika, że skoro wykonanie zobowiązania w toku postępowania o jego umorzenie nie czyniło bezprzedmiotowym tego postępowania, to tym bardziej nie czyni bezprzedmiotowym wznowieniowego postępowania zakończonego decyzją ostateczną, wskutek uregulowania po wydaniu tej decyzji należności. Podnieść też należy, iż w wyniku wniosku o wznowienie postępowania może być wydana, jak podnosi orzecznictwo sądowe, jedynie jedna z decyzji wymienionych w art. 151 kpa, a mianowicie decyzja 1) o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 kpa) - w przypadku, gdy z żądaniem wystąpiła osoba, która nie jest stroną albo która jest wprawdzie stroną, ale wniosła żądanie po upływie terminu określonego w art. 148 § 1 i § 2 kpa, a nie ma podstaw do jego przywrócenia, względnie gdy żądanie pochodzi od strony nie mającej zdolności do czynności prawnych, działającej bez przedstawiciela ustawowego, 2) o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej - w razie braku podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 kpa (art. 151 § 1 pkt 1 kpa), 3) uchylająca decyzję dotychczasową, gdy istnieją podstawy do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 kpa, i rozstrzygająca o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 kpa). Przepisy nie przewidują natomiast możliwości umorzenia postępowania wznowieniowego, bez cofnięcia żądania, tylko dlatego, że żądanie pochodzi od podmiotu, który nie jest stroną, czy też gdy wydana uprzednio decyzja jest zgodna z prawem (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 1998r., I SA 625/98, LEX nr 45121 czy wyrok NSA z dnia 8 czerwca 1998r., II SA 512/98, LEX nr 41337).

Przytoczenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroku SN z dnia 6 lutego 2002r. podjętego w odmiennym stanie faktycznym nie czyni, w ocenie Sądu, decyzji wadliwą w takim stopniu, który skutkowałby jej uchyleniem. Orzeczenie to, jak się wydaje, zostało przywołane przez organ jedynie dla wykazania, że skoro uregulowanie zaległości w toku postępowania o jej umorzenie nie skutkowało bezprzedmiotowością tego postępowania, to i nie skutkuje ono w ten sam sposób bezprzedmiotowością wznowieniowego postępowania.

Na marginesie przyznać wprawdzie należy, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wprawdzie dość lakoniczne, niemniej jednak dokonana w nim przez organ ocena okoliczności faktycznych sprawy, dodajmy wynikająca z nowych okoliczności i dowodów w sprawie, jest prawidłowa, logiczna i zgodna z doświadczeniem życiowym oraz regułami dokonywania tego rodzaju ocen, a organ w świetle nowych okoliczności i dowodów był uprawniony do zmiany swojego uprzedniego stanowiska w sprawie, poddanej co należy jeszcze raz podkreślić, uznaniu administracyjnemu. To zaś oznacza, iż uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik oceny Sądu, a tylko takie stosownie do przywołanych na wstępie przepisów mogło skutkować uwzględnieniem skargi.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

t.n.