Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 325/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Protokolant Sekr.sąd. Joanna Wieczorkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2005r. sprawy ze skargi T.K. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na zajęcie wywłaszczonej nieruchomości; o d d a l a s k a r g ę /-/ B.Drzazga /-/ B.Kamieńska /-/ G.Radzicka


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Starosta, po rozpoznaniu kolejnego wniosku Kopalni Węgla Brunatnego "A" w K. S.A., na podstawie art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), zezwolił wnioskodawcy, realizującemu cel publiczny – na niezwłoczne zajęcie wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, położonej w gminie K. obręb R., oznaczonej numerem ewidencyjnym nr [...] o pow. [...] ha, przeznaczonej zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego pod odkrywkę węgla brunatnego "B". Jednocześnie decyzji, na podstawie art. 108 § 1 kpa, został nadany rygor natychmiastowej wykonalności z uwagi na interes społeczny, tj. konieczność zabezpieczenia ciągłości dostaw węgla dla potrzeb elektrowni regionu k., a także dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami.

W uzasadnieniu decyzji wskazano na następujące okoliczności:

Decyzją z dnia [...]r. Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wywłaszczył opisaną w sentencji nieruchomość, stanowiąca własność T.K., na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy odkrywki węgla brunatnego "B", w związku z realizacją celu publicznego, tj. wydobywania kopalin stanowiących własność Skarbu Państwa. Podmiotem uprawnionym do realizacji tego celu jest Kopalnia Węgla Brunatnego "A" w K. S.A. na podstawie koncesji nr [...] z dnia [...].1994r. udzielonej przez Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa do wydobywania węgla brunatnego ze złoża "C", obejmującego swym zasięgiem teren odkrywki "B". Powyższe uprawnienia i zadania ujawnione zostały w planie miejscowym zagospodarowania przestrzennego Gminy K., zatwierdzonym uchwałą nr V/33/94 Rady Miejskiej z dnia 13 grudnia 1994r. (opublikowana w Dzienniku Urzędowym Woj. Konińskiego z dnia 15 grudnia 1994r. Nr 32) oraz wydanej na jej podstawie przez Wojewodę decyzji lokalizacyjnej zapewniająca właściwą realizację tego planu na danym terenie.

Wnioskiem z dnia [...]r. Kopalnia Węgla Brunatnego "A" w K. S.A. zwróciła się do Starosty o wydanie decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie przedmiotowej nieruchomości i nadanie tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Wnioskodawca wskazał, że działka nr [...], położona w gminie K. obręb R., zgodnie z częścią szczegółową Planu Ruchu KWB "A" w K. oraz Założeniami Techniczno-Ekonomicznymi odkrywki "B" była przewidziana do zajęcia pod eksploatację przez zdjęcie pierwszego piętra nakładu na dzień [...]r. Podkreślono, że przygotowanie frontu robót wiąże się z wykonaniem szeregu czynności prawnych i faktycznych (wyrąb drzew, racjonalne zagospodarowanie istniejącego materiału szkółkarskiego, zdjęcie i wykorzystanie wierzchniej warstwy gleby dla celów rekultywacji itp.). Wobec powyższego, brak możliwości wejścia na grunt zakłócił już cały proces technologiczny prowadzonych robót górniczych, przez co realne stało się zagrożenie wstrzymania robót na odkrywce "B".

Bezpośrednim skutkiem powyższego stał się realne zagrożenie poważnych strat gospodarczych dla kopalni i zespołu elektrowni regionu k. P., A., K.

Wnioskodawca wskazał na możliwość ciężkich strat dla gospodarki narodowej, polegających na stracie około [...] mln ton węgla, brak możliwości przygotowania na czas nowego złoża do eksploatacji, zakłóceniu pracy kopalni i elektrowni wskazanych wyżej, zerwaniu realizacji umowy długoterminowej na dostawy węgla do elektrowni i na dostawę energii elektrycznej, utracie pracy przez pracowników kopalni i elektrowni.

Zdaniem organu pierwszej instancji, w tej sytuacji istnieją podstawy do ingerencji w prawo własności w celu zabezpieczenia gospodarki narodowej przed ciężkimi stratami, a w szeroko pojętym interesie społecznym leży zabezpieczenie ciągłości dostaw węgla dla potrzeb elektrowni regionu k. w celu zapewnienia płynności produkcji energii elektrycznej. Wobec spełnienia przesłanek wynikających z art. 122 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 108 kpa organ wydał decyzję z dnia [...]r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła T.K., domagając się stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 6, 6 i 7 kpa, ewentualnie jej uchylenia i umorzenia postępowania.

Zdaniem skarżącej, organ pierwszej instancji posługuje się w uzasadnieniu decyzji ogólnikami, a prawdziwość wskazanych w decyzji okoliczności podważa fakt, że do tej pory, pomimo braku możliwości eksploatowania działki skarżącej, żadna z elektrowni, czy kopalni nie ogłosiła upadłości.

Decyzją z dnia [...]r. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, podzielając w pełni jego argumentację.

Zdaniem organu odwoławczego, zaskarżona decyzja nie narusza przepisów obowiązującego prawa, a w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania trybu wyjątkowego określonego w art. 122 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 108 kpa.

Powyższa decyzja jest przedmiotem skargi T.K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty, względnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazywała na niedopuszczalność wydania decyzji o wywłaszczeniu jej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Uczestnik postępowania, Kopalnia Węgla Brunatnego "A" w K. S.A. w piśmie z dnia [...]r. wniósł o oddalenie skargi, podzielając argumentację organu odwoławczego, a nadto wskazując, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania jest już zajęta i wykorzystywana pod działalność wydobywczą – znajduje się tam wyrobisko górnicze.

W piśmie z dnia [...]r. skarżąca podniosła, że Kopalnia Węgla Brunatnego "A" w K. nie realizowała celu publicznego, o którym mowa w art. 122 i art. 6 pkt 8 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem złoża węgla brunatnego nie są własnością Skarbu Państwa, co potwierdza orzeczenie NSA z dnia 17 kwietnia 1998r., II SA 1695/97. W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że kopaliny wydobywane metodą odkrywkową są częścią składową nieruchomości gruntowej, a nie własnością Skarbu Państwa.

Zdaniem skarżącej, organy nie przeprowadziły postępowania w celu zbadania prawdziwości twierdzeń wnioskodawcy, a tymczasem ciągłość dostaw do elektrowni mogły zapewnić inne odkrywki, a nawet sama odkrywka "B", bez żadnych start dla gospodarstwa narodowego.

Zdaniem skarżącej organ odwoławczy winien był sprawdzić zdolności wydobywcze dwóch innych odkrywek, które nadal pracują.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania. Jeżeli zaskarżona decyzja nie narusza prawa, sąd zobowiązany jest skargę oddalić.

Decyzja Wojewody w dnia [...]r. została wydana w oparciu o przepisy art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2000r. Nr 46, poz. 543) i art. 108 kpa.

Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, w przypadkach określonych w art. 10 kpa, starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej może, w drodze decyzji, udzielić podmiotowi, który będzie realizował cel publiczny, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, jeżeli zwłoka w jej zajęciu uniemożliwiłaby realizację celu publicznego, na który nieruchomość została wywłaszczona. Decyzji tej może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności.

Zgodnie z art. 108 kpa rygor natychmiastowej wykonalności może być nadany decyzji nieostatecznej, gdy jest to niezbędne ze względu na:

1) ochronę zdrowia lub życia ludzkiego,

2) zabezpieczenie gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami,

3) inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony.

Jak wynika z powołanych wyżej przepisów udzielenie zezwolenia na zajęcie nieruchomości przed dniem, w którym decyzja o jej wywłaszczeniu stała się ostateczna, jest odstępstwem od zasady, iż prawo dysponowania nieruchomością może powstać dopiero po przejściu prawa własności albo użytkowania wieczystego nieruchomości na Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, na rzecz której dokonano wywłaszczenia nieruchomości. Dopuszczalność tego odstępstwa została dodatkowo obwarowana zastrzeżeniem, iż zezwolenie na zajęcie nieruchomości jest uzasadnione, gdy zwłoka w jej zajęciu uniemożliwiłaby realizację celu publicznego.

Zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości może być udzielone wyłącznie pod wydaniu decyzji o wywłaszczeniu.

W niniejszej sprawie podstawą wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji była decyzja Starosty z dnia [...]r., w której organ ten orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cele związane z realizacją odkrywki kopalni węgla brunatnego "B" wraz z inwestycjami towarzyszącymi, nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym [...], o pow. [...]ha w obrębie R., Gm. K., stanowiącej własność T.K.

Jako podstawę prawną decyzji organ powołał art. 6 pkt 8 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym wydobywanie kopalin stanowiących własność Skarbu Państwa należy do celu publicznego w rozumieniu cytowanej ustawy.

Zgodnie z art. 7 ustawy Prawo geologiczne i górnicze z dnia 04 lutego 1994r. (Dz.U. Nr 27, poz. 96 ze zm.) własnością Skarbu Państwa są złoża kopalin nie stanowiące części składowych nieruchomości gruntowej. Wyżej wskazany art. 7 wychodzi z założenia, że granice przestrzenne nieruchomości gruntowych zostały wyczerpująco określone w art. 143 kc, który stanowi, że własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jej powierzchnią w granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu.

W granicach wyznaczonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu, złoża kopalin stanowią część składową nieruchomości i objęte są prawem własności właściciela gruntu. Złoża kopalin znajdujące się na głębokościach przekraczających granicę nieruchomości należą do Skarbu Państwa.

Określenie kryteriów pozwalających na ustalenie granic przestrzennych nieruchomości gruntowych budzi wiele wątpliwości. Nie jest jasne też wg jakich kryteriów należy ustalać "społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntów: Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, iż ze względu na technologie wydobywania węgla brunatnego należy tę kopalinę zaliczyć do kopalin, które nie należą do części składowych nieruchomości, a więc stanowią własność Skarbu Państwa.

Sąd miał ma uwadze, że powołany przez skarżącą wyrok NSA z 17 kwietnia 1998r., II SA 1695/97 dotyczył wydobywania kruszywa, a więc kopaliny wydobywanej przy pomocy innej technologii, z mniejszej głębokości. Zatem, skoro Kopalnia Węgla Brunatnego "A" miała realizować cel publiczny określony w art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to istniały podstawy do zastosowania art. 122 tejże ustawy. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie narusza powyższego przepisu, skoro zgodnie z planami eksploatacji uczestnik postępowania miał podjąć prace przygotowawcze do eksploatacji złoża "B" już w [...]r.

Niezbędne też było nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 kpa, bowiem wystąpiła niezbędność niezwłocznego wdrożenia decyzji w życie. Powody zastosowania art. 108 kpa zostały przez organ odwoławczy szczegółowo przywołane i groźba poważnych strat w gospodarce narodowej spowodowana wstrzymaniem robót górniczych związanych z eksploatacją węgla brunatnego była, zdaniem Sądu, realna. Należy zauważyć, że wyłącznym udziałowcem Kopalni Węgla Brunatnego "A" S.A. jest Skarb Państwa. Wykazane też zostało zagrożenie interesu społecznego, skoro istniało niebezpieczeństwo utraty płynności i ciągłości dostaw węgla dla okolicznych elektrowni P., A., K. (PAK).

Należy zauważyć, że argumentacja skarżącej stanowi jedynie dowolną polemikę z argumentami organu odwoławczego, nie popartą żadnymi dowodami i sprowadza się jedynie do kwestionowania decyzji ekonomicznych uczestnika postępowania.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przesądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), Sąd skargę oddalił.

/-/ B.Drzazga /-/ B.Kamieńska /-/ G.Radzicka

MarK