Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1609/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: WSA Iwona Niżnik-Dobosz WSA Waldemar Michaldo (spr.) Protokolant: Anna Balicka przy uczestnictwie Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] – M. G. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2014 r. sprawy ze skargi T. Z. i Z. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia 26 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących T. Z. i Z. P. kwotę 474 (czterysta siedemdziesiąt cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 lipca 2010 r. znak: [...] Prezydent Miasta działając na podstawie art. 112 ust. 4 i art. 128 ust. 1 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm.), art. 104 Kodeksu posterowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz upoważnienia Nr [...] Prezydenta Miasta z dnia 9 stycznia 2004 r. - odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...] o pow. 952 m2 b. gm. kat. [...] obj. Lwh [...] stanowiącą własność M. R., L. R. i S. R. wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955 r. Nr [...] na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy magazynów dla Komendy Wojewódzkiej Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 4, poz. 31 z 1952). W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ I instancji wskazał, że kwerenda archiwalnych akt wywłaszczeniowych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. przechowywanych przez Archiwum Zakładowe [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. oraz Archiwum Państwowe w K., a zwłaszcza o sygnaturze [...] nie doprowadziła do odnalezienia dokumentów mogących świadczyć, iż Komenda Wojewódzka Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" jako wnioskodawca przedmiotowego wywłaszczenia lub M. R., L. R. i S. R. złożyli wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W ww. aktach nie ujawniono także żadnego dokumentu świadczącego o tym, aby na rzecz M. R., L. R. i S. R. ustalono i wypłacono odszkodowanie z tytułu tego wywłaszczenia. Kwerenda akt i ewidencji Sądu Powiatowego dla m. [...] (seria II Ns I) w K. nie doprowadziła również do odszukania dokumentów świadczących o tym, aby ustalone na rzecz ww. osób odszkodowanie z tytułu przedmiotowego wywłaszczenia zostało złożone do depozytu sądowego. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 24 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 2 powołanego na wstępie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. w przypadku, gdy wywłaszczenie dotyczyło większej liczby właścicieli doręczenie orzeczenia wywłaszczeniowego mogło nastąpić poprzez obwieszczenie wywieszane na tablicy ogłoszeń prezydiów właściwych rad narodowych. W tej właśnie formie, jak wynika z treści ww. orzeczenia, doszło w przedmiotowym postępowaniu wywłaszczeniowym do doręczenia właścicielom, w tym M. R., L. R. i S. R. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955 r. W tym stanie rzeczy, przy uwzględnieniu przepisu art. 24 ust. 2 ww. dekretu, właściciel wywłaszczonej nieruchomości miał prawo wnieść odwołanie od orzeczenia wywłaszczeniowego w terminie 14 dni od dokonania obwieszczenia. Z powyższego wynika, że o ostateczności decyzji decyduje w pierwszej kolejności data, z której upływem strony tracą prawo do skutecznego wniesienia odwołania. Natomiast z chwilą wniesienia odwołania datą ostateczności decyzji jest data rozpatrzenia tego odwołania przez organ odwoławczy. Orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955 r. doręczono właścicielom wywłaszczonych nieruchomości poprzez wywieszenie na tablicy urzędowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. w okresie od 1 marca 1955 r. do 15 marca 1955 r. W związku z tym, zdaniem organu, przyjąć należy, że dla stron przedmiotowego postępowania wywłaszczeniowego bieg 14 dniowego terminu do wniesienia odwołania od ww. orzeczenia rozpoczął się najpóźniej w dniu 16 marca 1955 r., a zatem ostatnim dniem do składania odwołań był dzień 29 marca 1955 r. Zebrany materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że M. R., L. R. i S. R. nie złożyli odwołania od orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia 26 lutego 1955 r., a tym samym stało się ono dla nich ostateczne w dniu 30 marca 1955 r. Dalej organ wskazał, że w myśl art. 39 ust. 1 w.w dekretu wniosek o ustalenie odszkodowania powinien zostać złożony w terminie 3 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne pod rygorem przedawnienia roszczenia. W tej sytuacji 3 letni bieg terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego z tytułu przedmiotowego wywłaszczenia rozpoczął się w stosunku do M. R., L. R. i S. R. od dnia 30 marca 1955 r. Z analizy materiału dowodowego nie wynika, aby kiedykolwiek, a w szczególności w czasie 3 letniego biegu przedawnienia wykonawca planu gospodarczego, tj. Komenda Wojewódzka Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" lub M. R., L. R. i S. R. złożyli wniosek o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej parceli. W związku z tym należy przyjąć, że roszczenie odszkodowawcze M. R., L. R. i S. R. za wywłaszczenie ww. nieruchomości przedawniło się z dniem 30 marca 1958 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła T. Z. (jako następca prawny L. R.) i Z. P. (jako następca prawny S. R.), zarzucając, że nie zostały należycie poinformowane ani o fakcie wywłaszczenia, ani należycie pouczone o możliwości dochodzenia odszkodowania. Nie można bowiem za takie uznać wywieszenia ogłoszenia na tablicy ogłoszeń właściwej Rady Narodowej. W rezultacie osoby zainteresowane, o fakcie wywłaszczenia dowiedziały się ze znacznym opóźnieniem, wyłączającym możliwość dochodzenia jakichkolwiek roszczeń. Ponadto, dochodzenie odszkodowania władz państwowych w realiach ówczesnego ustroju społeczno-politycznego mogłoby wiązać się dla wywłaszczonych właścicieli z kolejnymi negatywnymi konsekwencjami. W związku z powyższym zarzutu przedawnienia, z powołaniem się na art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. stanowi nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 Kodeksu cywilnego.

Decyzją z dnia 14 stycznia 2011 r. znak: [...] Wojewoda działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z dnia 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.) - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 stycznia 1949 r. roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji prawidłowo ustalił, że orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia 26 lutego 1955 r. wydane przez Prezydium Rady Narodowej w m. K. stało się ostateczne 30 marca 1955 r., co wynika z odpowiedniej klauzuli poświadczającej ogłoszenie orzeczenia na tablicy urzędowej. Z uwagi na fakt, iż nie odnaleziono ani nie zostały przedstawione w trakcie postępowania wyjaśniającego dokumenty mogące świadczyć, że M. R., L. R. i S. R. złożyli odwołanie od orzeczenia wywłaszczeniowego bieg terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia nieruchomości wymienionym orzeczeniem, rozpoczął się więc od dnia 30 marca 1955 r. a zakończył 30 marca 1958 r. Jak wskazał Prezydent Miasta kwerenda archiwalnych akt wywłaszczeniowych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. przechowywanych przez Archiwum Zakładowe [...] Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie oraz Archiwum Państwowe w K., a zwłaszcza o sygnaturze [...] nie doprowadziła do odnalezienia dokumentów mogących świadczyć, że Komenda Wojewódzka Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" jako wnioskodawca przedmiotowego wywłaszczenia lub M. R., L. R. i S. R. złożyli wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną parcelę. W ww. aktach nie ujawniono także żadnego dokumentu świadczącego o tym, aby na rzecz M. R., L. R. i S. R. ustalono i wypłacono odszkodowanie z tytułu tego wywłaszczenia. Organ I instancji nie odnalazł również dokumentów świadczących, aby ustalone ewentualnie na rzecz ww. osób odszkodowanie z tytułu przedmiotowego wywłaszczenia zostało złożone do depozytu sądowego. W toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji nie odnaleziono także dokumentów świadczących o tym, aby M. R., L. R. i S. R. złożyli - w czasie trwania ustanowionego ówczesnymi przepisami trzyletniego okresu biegu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego – złożyli wniosek o wydanie orzeczenia ustalającego odszkodowanie. Wnioskodawcy nie przedstawili dowodów zaprzeczających tym ustaleniom ani też nie zostały przedstawione przez strony postępowania dokumenty wskazujące na przerwanie biegu przedawnienia. Odnośnie zaś zarzutów podniesionych przez odwołujących, co do prawidłowości doręczenia orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955 r., organ odwoławczy wskazał, że zarzut ten nie może zostać uwzględniony w przedmiotowym postępowaniu dotyczącym ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną parcelę, bowiem w takim postępowaniu nie jest dokonywane badanie prawidłowości wydania orzeczenia wywłaszczeniowego. Orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955 r. wyposażone jest w atrybut ostateczności, a zatem wiąże on erga omnes.

W wyniku skargi wniesionej na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 31 maja 2011r. sygn. akt II SA/Kr 487/11 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Sąd wskazał m.in., iż w niniejszej sprawie zasadniczą okolicznością wymagającą ustalenia jest to, czy orzeczenie z dnia 26 lutego 1955 r. o wywłaszczeniu przedmiotowej parceli uzyskało przymiot ostateczności, a zatem czy roszczenia odszkodowawcze za wywłaszczoną nieruchomość uległy przedawnieniu. Z akt sprawy wynika, że doręczenie orzeczenia z dnia 26 lutego 1955 r. nastąpiło poprzez obwieszczenie na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K.. Z klauzuli umieszczonej na odwrocie ww. orzeczenia (którego kserokopia potwierdzona za zgodność z oryginałem znajduje się w aktach sprawy) wynika, że orzeczenie to było wywieszone na tablicy ogłoszeń w okresie od dnia 1 marca 1955 r. do dnia 15 marca 1955 r. Sąd stwierdził, że ten sposób doręczenia orzeczenia był zgodny z obowiązującymi przepisami. Niemniej jednak, w ocenie sądu, na podstawie zgromadzonych w aktach dokumentów nie można ponad wszelką wątpliwość przyjąć, że powyższe orzeczenie jest orzeczeniem ostatecznym, a zatem, że roszczenia odszkodowawcze uległy przedawnieniu. W ocenie Sądu obowiązkiem organu było poczynić pełne ustalenia na okoliczność, czy odwołanie takie przez poprzedników prawnych skarżących nie zostało złożone, czy nie złożyli oni wniosku o ustalenie odszkodowania oraz czy nie dokonali czynności skutkujących przerwaniem lub zawieszeniem biegu przedawnienia. Zdaniem Sądu postępowania takiego organy administracji nie przeprowadziły. Sąd wskazał, iż jak wynika z akt niniejszej sprawy, pismem z dnia 22 października 2008 r. Prezydent Miasta wystąpił jedynie do Archiwum Zakładowego [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. o sprawdzenie, czy w zasobach archiwalnych znajdują się akta sprawy dotyczącej odszkodowania za wywłaszczoną parcelę l. kat. [...]. W związku z informacją, że akta takie odnaleziono, organ I instancji dokonał ich zbadania. Z powyższej czynności sporządzono notatkę służbową, w której stwierdzono, że w aktach nie odnaleziono żadnego dokumentu świadczącego o tym, by właściciele wywłaszczonej nieruchomości złożyli wniosek o odszkodowanie, ani żadnego orzeczenia o ustaleniu na ich rzecz odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Z notatki tej nie wynika aby sprawdzono dostępne dokumenty w kierunku ustalenia czy poprzednicy prawni skarżących nie złożyli odwołania od orzeczenia o wywłaszczeniu oraz czy nie dokonali czynności skutkującej przerwaniem lub zawieszenia biegu przedawnienia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Z notatki nie wynika także jakie to dokumenty dotyczące przedmiotowej sprawy zostały zbadane. Sąd podniósł także, iż pismem z dnia 3 marca 2009 r. organ I instancji zwrócił się do Archiwum Państwowego w K. o sprawdzenie, czy w zasobach archiwalnych znajdują się jakiekolwiek dokumenty świadczące o ustaleniu lub wypłacie odszkodowania lub też przekazania odszkodowania do depozytu sądowego. W odpowiedzi na powyższe pismo Archiwum Państwowe w K. w piśmie z dnia 3 kwietnia 2009 r. poinformowało, że nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących wywłaszczonych nieruchomości, będących własnością M. R., L. R. oraz S. R.. Równocześnie jednak w piśmie tym wskazano, że w aktach Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" z lat 1948-1965 znajdują się materiały dotyczące nieruchomości przekazanych do dyspozycji ww. organizacji i mogą zostać one udostępnione w pracowni naukowej Archiwum. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika by organ dokonał zbadania tychże materiałów. W aktach nie ma bowiem żadnej notatki służbowej czy też innego potwierdzenia zbadania przez organ dokumentów, o których mowa w piśmie z Archiwum Państwowego, tak jak miało to miejsce w przypadku zbadania akt znajdujących się Archiwum Zakładowym [...] Urzędu Wojewódzkiego, po uzyskaniu informacji z tego Archiwum.

Rozpoznając ponownie sprawę Prezydent Miasta decyzją z dnia 31 października 2012 r. znak. [...] odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...] o pow. 952 m2 b. gm. kat. [...] obj. Lwh [...] stanowiącą własność M. R., L. R. i S. R. wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26.02.1955 r. Nr [...] na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy magazynów dla Komendy Wojewódzkiej Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R. P. Nr 4, poz.31 z 1952).

W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ I instancji po przedstawieniu dotychczasowej historii postępowania wskazał, iż ponowna kwerenda akt o sygnaturze [...] (sygn. arch. [...]) oraz kwerenda akt spraw dotyczących wywłaszczeń nieruchomości położonych w pobliżu parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...] i dokonanych na cele Zakładów Zbożowych w K., Hurtowni [...] w K., [...] Składowej w K. i Przedsiębiorstwa "[...]" w K. (akta o sygn. arch. [...] 6, 16, 18 i 22) przechowywanych przez Referat Archiwum Urzędu Miasta obejmująca badanie wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach nie doprowadziła do odnalezienia orzeczenia z dnia 26 lutego 1955 r. Nr [...] z klauzulą ostateczności i dokumentów mogących świadczyć o tym, iż M. R., L. R. i S. R. złożyli odwołanie od ww. orzeczenia.

Prezydent Miasta zaznaczył, iż w ww. aktach nie ujawniono także żadnego dokumentu świadczącego o tym, aby Komenda Wojewódzka Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" jako podmiot wnioskujący o wywłaszczenie parceli 1. kat. [...] lub M. R., L. R. i S. R. jako właściciele ww. nieruchomości złożyli wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu jej wywłaszczenia w terminie przewidzianym przez przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. oraz dokonali jakiejkolwiek czynności skutkującej przerwaniem lub zawieszeniem biegu przedawnienia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Ponadto organ I instancji zaznaczył, iż ze spisu przechowywanych przez Archiwum Państwowe w K. akt Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w K. zatytułowanego "Inwentarz zespołu akt Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w województwie [...] z lat 1948-1956 (nr zespołu 838)" wynika, iż przedmiotowy zbiór akt liczy 891 teczek i składa się wnioskując po ich tytułach, w przeważającej większości z teczek zawierających dokumenty dotyczące spraw organizacyjnych, personalnych i finansowych. Nie stwierdzono teczek z opisem wskazującym na zawartość dokumentów dotyczących nieruchomości w K. będących w posiadaniu w/w organizacji, w tym w szczególności dotyczących wywłaszczenia nieruchomości w b. gm. kat. [...]. Wskazane w piśmie Archiwum Państwowego w K. z dnia 3 kwietnia 2009 r. Nr [...] teczki o numerach [...], [...], [...] zawierają dokumenty typu kosztorysy robót remontowo-budowlanych i rachunki za wykonane roboty budowlane z lat 1948-1950. W związku z tym, iż jedna z teczek (nr [...]) została zatytułowana "Korespondencja w sprawie skarg, zażaleń, próśb z lat 1954-1955" dokonano jej kwerendy, która jednak nie doprowadziła do ujawnienia żadnego dokumentu dotyczącego przedmiotowej sprawy.

Jednocześnie organ I instancji podkreślił, iż z dokumentów ujawnionych w toku kwerendy archiwalnych akt wywłaszczeniowych o sygnaturze [...] wynika, iż po rozwiązaniu organizacji "Służba Polsce" nieruchomości objęte ww. wywłaszczeniem zostały przekazane w zarząd i użytkowanie Krakowskim Okręgowym Zakładom Zbożowym "PZZ" Oddział w K., które następnie przekształciły się w Rejonowe Zakłady Zbożowe "PZZ" Przedsiębiorstwo Państwowe w K., przy czym część tych nieruchomości była faktycznie użytkowana przez [...] Składową w K. i Wojewódzką Hurtownię [...] w K.. Pismem z dnia 13 grudnia 2011 r. Polskie Zakłady Zbożowe "PZZ" w K. S.A. poinformowały, że nie posiadają archiwalnych dokumentów w przedmiotowej sprawie. W toku kwerendy archiwalnych akt wywłaszczeniowych o sygnaturze [...] ujawniono jednak dwa pisma Rejonowych Zakładów [...] "PZZ" Przedsiębiorstwo Państwowe w K. - pierwsze z 11 maja 1961 r., drugie z 8 czerwca 1961 r. Organ I instancji przypomniał, iż w piśmie z dnia 11 maja 1961 r. Rejonowe Zakłady [...] "PZZ" Przedsiębiorstwo Państwowe w K. wskazały, iż część wywłaszczonych na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955 r. nieruchomości decyzją Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu w Warszawie z dnia 10 grudnia 1957 r. Nr [...] została przekazana w zarząd i użytkowanie Wojewódzkiej Hurtowni [...] w K., a Zjednoczenie [...] Składowych w W. wystąpiło z wnioskiem do właściwego ministra o przekazanie dalszej części tych nieruchomości na cele [...] Składowej w K.. Natomiast w piśmie z dnia 8 czerwca 1961 r. Rejonowe Zakłady [...] "PZZ" Przedsiębiorstwo Państwowe w K. podały, iż z uwagi na przedawnienie roszczeń odszkodowawczych decyzję o wypłacie odszkodowań z tytułu wywłaszczenia nieruchomości objętych ww. orzeczenim może wydać tylko Ministerstwo Przemysłu Spożywczego i Skupu w Warszawie, a [...] w K. "skłonna jest wypłacić odszkodowanie b. właścicielom za tereny przejęte od Rejonowych Zakładów Zbożowych". Organ I instancji zaznaczył, iż z uwagi na treść przedmiotowych pism zwrócił się ze stosownym zapytaniem do Archiwum Akt Nowych w Warszawie, lecz pismem z dnia 3 lutego 2012 r. Archiwum Akt Nowych w Warszawie poinformowało, że w zespołach akt Komendy Głównej Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w Warszawie, Ministerstwa Przemysłu Spożywczego i Skupu w Warszawie, Zjednoczenia Przemysłu [...] w W. oraz Centralnego Zarządu Przemysłu [...] w W. nie odnaleziono dokumentów dotyczących nieruchomości położonych w gm. kat. [...], przejętych na cele budowy magazynów dla Komendy Wojewódzkiej Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w K. Równocześnie Prezydent Miasta podniósł, iż w toku kwerendy archiwalnych akt wywłaszczeniowych o sygnaturze [...] ujawniono także decyzję Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 11 kwietnia 1961 r. Nr [...] o odmowie przyznania odszkodowania na rzecz J. S. i W. K. za nieruchomości położone w K. w gm. kat. [...] obj. Lwh [...] i [...] wywłaszczone na mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955r. Nr [...] z powodu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego. W ww. decyzji wskazano, iż orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wywieszone na tablicy urzędowych ogłoszeń w dniach 01-15 marca 1955 r. i stało się prawomocne po upływie 14 dni, tj. z dniem 30 marca 1955 r. Wniosek o odszkodowanie został złożony dopiero 7 września 1960 r., a więc po okresie przedawnienia, który upłynął z dniem 29 marca 1958 r. Decyzją z dnia 31 lipca 1961 r. Nr [...] Komisja Odwoławcza ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych po rozpoznaniu odwołania J. S. i W. K. utrzymała w mocy ww. decyzję Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 11 kwietnia 1961 r. Jak wynika z treści uzasadnienia omawianej decyzji organ I instancji z uwagi na pozyskane informacje pismem z dnia 29 grudnia 2011 r. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w K. z prośbą o sprawdzenie, czy w zespole akt Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych mogą znajdować się dokumenty świadczące o złożeniu przez M. R., L. R. i S. R. odwołania do Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych od decyzji Prezydium Rady Narodowej m. K. o przyznaniu (lub odmowie przyznania) odszkodowania za parcelę l. kat. [...] o pow. 952 m2 obj. Lwh [...] wywłaszczoną na mocy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955 r. Nr [...]. Z pisma Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN w Warszawie z dnia 3 października 2012 r. Nr [...] wynika jednak, że weryfikacja znacznej ilości jednostek archiwalnych wytypowanych przez Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN w K. wykazała, iż nie zawierają one informacji na temat przedmiotowej sprawy. W efekcie tych ustaleń organ I instancji ustalił, iż przeprowadzone postępowanie nie doprowadziło do odnalezienia egzemplarza orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955 r. Nr [...] z klauzulą ostateczności. Dalej Prezydent Miasta wskazał m.in., iż orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955 r. Nr [...] zgodnie z treścią dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. doręczono właścicielom wywłaszczonych nieruchomości poprzez wywieszone na tablicy urzędowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. w okresie od 1 marca 1955 r. do 15 marca 1955 r. W związku z tym należy przyjąć, że dla stron przedmiotowego postępowania wywłaszczeniowego bieg 14 dniowego terminu do wniesienia odwołania od ww. orzeczenia rozpoczął się najpóźniej w dniu 16 marca 1955 r., a zatem ostatnim dniem do składania odwołań dzień 29 marca 1955 r. Dla strony, która w tym terminie nie złożyła odwołania ww. orzeczenie stało się ostateczne z dniem 30 marca 1955 r. Równocześnie organ zauważył m.in, iż jak wynika z zapisów w księdze wieczystej [...] prawo własności Skarbu Państwa parceli l. kat. [...] o pow. 952 m2 zostało ujawnione w tej księdze wieczystej na podstawie ww. orzeczenia w dniu 19 stycznia 1958 r. Zgodnie z obowiązującym wówczas art. 31 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1958 r. Nr 17 poz. 170) ujawnienie prawa własności w księdze wieczystej mogło nastąpić tylko na podstawie ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu. W związku z tym można przyjąć, iż w dniu 19 stycznia 1958 r. orzeczenie z dnia 26 lutego 1955 r. Nr [...] było już ostateczne w stosunku do M. R., L. R. i S. R.. W toku prowadzonego postępowania nie ujawniono dokumentów mogących świadczyć o tym, iż M. R., L. R. i S. R. złożyli odwołanie od orzeczenia o wywłaszczeniu parceli l. kat. [...]. W tej sytuacji w ocenie Prezydenta Miasta należy przyjąć, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955 r. Nr [...] stało się ono dla nich ostateczne najwcześniej w dniu 30 marca 1955 r., a najpóźniej w dniu 19 stycznia 1958 r. W toku prowadzonego postępowania nie ujawniono żadnego dokumentu mogącego świadczyć o tym, że w okresie 3 letniego biegu przedawnienia wykonawca planu gospodarczego, tj. Komenda Wojewódzka Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" lub M. R., L. R. i S. R. złożyli wymagany dekretem z dnia 26 kwietnia 1949 r. wniosek o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia parceli. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie doprowadziło także do ujawnienia jakiegokolwiek dokumentu mogącego świadczącego o tym, że w okresie 3 letniego biegu przedawnienia doszło do zawieszenia biegu przedawnienia lub jego przerwania.

Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta Miasta do Wojewody [...] wniosły T. Z. oraz Z. P.. Domagając się o uchylenie zaskarżonej decyzji odwołujące zarzuciły zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia kwerendy akt Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w K. zatytułowanych "Inwentarz zespołu akt Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w województwie krakowskim z lat 1948-1956 (nr zespołu [...])", co miało istotny wpływ na wynik postępowania. Nadto zarzuciły naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zbyt wąskie zakreślenie przedmiotu kwerendy w piśmie do IPN z dnia 29 grudnia 2011 r., co miało istotny wpływ na wynik postępowania.

Zdaniem T. Z. oraz Z. P. pomimo przeprowadzonych przez organ administracji czynności, nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności niniejszej sprawy. Zbiór akt wskazanych powyżej jest przechowywany przez Archiwum Państwowe w K. i liczy 891 teczek. Z notatki służbowej z dnia 10 stycznia 2012 r. wynika, że dokonano przeglądu listy tytułów każdej z teczek, jednak bez wglądu do dokumentów znajdujących się wewnątrz teczek. Na podstawie tytułów teczek stwierdzono, że zgromadzone w nich dokumenty dotyczą "spraw organizacyjnych, personalnych i finansowych". Organ przeprowadził analizę dokumentów zalegających w teczkach o numerach 225, 227 i 228 oraz w teczce nr 53 zatytułowanej "Korespondencja w sprawie skarg, zażaleń, próśb z lat 1954-1955". W żadnej z czterech przeszukanych teczek nie odnaleziono dokumentów istotnych w sprawie. Powyższą kwerendę organ administracji uznał za wystarczającą. Tymczasem – w ocenie T. Z. oraz Z. P. - z samych tytułów pozostałych teczek znajdujących się w powyższym zbiorze, określonych jako dotyczące "spraw organizacyjnych, personalnych i finansowych" wynika, że znajdujące się w tych teczkach dokumenty powinny być przedmiotem analizy organu. Zaniechanie takiej analizy oznacza, że zaniechano wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w rezultacie nie dokonanego dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Rozpoznając przedmiotowe odwołanie Wojewoda [...] decyzją z dnia 26 wrzesień 2013 r. znak [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z 31 października 2012 r.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy zwrócił uwagę na wydany w przedmiotowej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 31 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Kr 487/11, w którym zawarta ocena prawna jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji państwowej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Wojewoda przypomniał, iż zgodnie ze wskazaniami Sądu zawartymi w uzasadnieniu ww. wyroku obowiązkiem organu było poczynić pełne ustalenia na okoliczność, czy odwołanie takie przez poprzedników prawnych skarżących nie zostało złożone, czy nie złożyli oni wniosku o ustalenie odszkodowania oraz czy nie dokonali czynności skutkujących przerwaniem lub zawieszeniem biegu przedawnienia. W dalszej części uzasadnienia omawianej decyzji Wojewoda [...] po szczegółowym przedstawieniu w ślad za organem I instancji dotychczasowego ponownego postępowania wyjaśniającego stwierdził, iż wszystkie dokonane przez organ I instancji czynności wykonywane w postępowaniu w przedmiotowej sprawie nie doprowadziły do odnalezienia orzeczenia z dnia 26 lutego 1955 r. [...] z klauzulą ostateczności i dokumentów mogących świadczyć o tym, iż M. R., L. R. i S. R. złożyli odwołanie od ww. orzeczenia. Nie ujawniono także żadnego dokumentu świadczącego o tym, aby Komenda Wojewódzka Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" jako podmiot wnioskujący o wywłaszczenie parceli l. kat. 511 lub M. R., L. R. i S. R. jako właściciele ww. nieruchomości złożyli wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania w związku z jej wywłaszczeniem w terminie przewidzianym przez przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r. albo dokonali jakiejkolwiek czynności skutkującej przerwaniem lub zawieszeniem biegu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. W ocenie organu II instancji wobec nie odnalezienia dokumentów mogących świadczyć o tym, iż M. R., L. R. i S. R. złożyli odwołanie od ww. orzeczenia jak również wobec braku dokumentów potwierdzających aby wymienione powyżej strony złożyły wniosek do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną parcelę należy przyjąć, że ww. orzeczenie stało się ostateczne z dniem 30 marca 1955 r. zaś 3 - letni bieg terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego z tytułu przedmiotowego wywłaszczenia upłynął z dniem 30 marca 1958 r. Wskazana natomiast przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z 31 października 2012 r. nr [...] data ujawnienia w księdze wieczystej [...] prawa własności Skarbu Państwa została błędnie podana, bowiem wpis został dokonany z datą 19 stycznia 1959 r. a nie jak podał ww. organ 19 stycznia 1958 r. Równocześnie należy jednak przypomnieć, iż data czynności administracyjnej jaką jest wpis własności do ksiąg wieczystych nie stanowi daty ostateczności orzeczenia z 26 lutego 1955 r. nr [...] ani nie świadczy o terminie przedawnienia roszczeń odszkodowawczych wynikających z ww. orzeczenia, gdyż oba terminy obliczane są zgodnie z przedstawionymi już wcześniej w niniejszym uzasadnieniu, obowiązującymi wówczas regulacjami prawnymi. W przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym Wojewoda [...] ustalił, że wytyczne Sądu zawarte w wyroku z 31 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Kr 487/11 zostały zrealizowane, a organ I instancji w wystarczającym zakresie przeprowadził postępowanie dowodowe, mające na celu wyjaśnienie wątpliwości wskazanych przez Sąd zawartych w ocenie prawnej ww. wyroku. Wskazując na powyższe oraz w związku z tym, iż T. Z. i Z. P. dopiero w piśmie z 18 września 2008 r. zwróciły się, jako spadkobierczynie po S. R. i L. R., o odszkodowanie za zabraną w latach 50 - tych na rzecz Skarbu Państwa działkę oraz wobec ustalenia, iż zgodnie z zawartymi w dekrecie z 26 kwietnia 1949 r., roszczenie odszkodowawcze za przedmiotową nieruchomość uległo przedawnieniu z dniem 30 marca 1958 r. należało zdaniem Wojewody uznać, iż rozstrzygnięcie organu I instancji orzekające o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość jest prawidłowe.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną powyżej decyzję Wojewody [...] z dnia 26 wrzesień 2013 r. wniosła T. Z. i Z. P.. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta skarżące zarzuciły decyzji naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia kwerendy akt Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w K. zatytułowanych "Inwentarz zespołu akt Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w województwie [...] z lat 1948-1956 (nr zespołu 838)", co miało istotny wpływ na wynik postępowania, a także poprzez zbyt wąskie zakreślenie przedmiotu kwerendy w piśmie do IPN z dnia 29 grudnia 2011 r., co miało istotny wpływ na wynik postępowania.

W uzasadnieniu przedmiotowej skargi skarżące podniosły, iż pomimo przeprowadzonych przez organ administracji czynności, nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności niniejszej sprawy. Wojewoda [...] nie odniósł się do zgłoszonych przez odwołujące zarzutów, nie wystąpił z pismem do IPN w poszerzonym zakresie jak również nie dokonał przeglądu teczek ponad to co zrobił organ I instancji. Organ administracji tym samym naruszył przepisy postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia kwerendy akt Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w K. zatytułowanych "Inwentarz zespołu akt Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w województwie krakowskim z lat 1948-1956 (nr zespołu 838)", co miało istotny wpływ na wynik postępowania. Skarżący podnieśli jednocześnie, iż zbiór akt wskazanych powyżej jest przechowywany przez Archiwum Państwowe w K. i liczy 891 teczek. Z notatki służbowej z dnia 10 października 2012 r. wynika, że dokonano przeglądu listy tytułów każdej z teczek, jednak bez wglądu do dokumentów znajdujących się wewnątrz teczek. Na podstawie tytułów teczek stwierdzono, że zgromadzone w nich dokumenty dotyczą "spraw organizacyjnych, personalnych i finansowych". Organ I instancji przeprowadził analizę dokumentów zalegających w teczkach o numerach 225, 227 i 228 oraz w teczce nr 53 zatytułowanej "Korespondencja w sprawie skarg, zażaleń, próśb z lat 1954-1955". Powyższą kwerendę organ administracji uznał za wystarczającą. Tymczasem zdaniem skarżących z samych tytułów pozostałych teczek znajdujących się w powyższym zbiorze, określonych jako dotyczące "spraw organizacyjnych, personalnych i finansowych" wynika, że znajdujące się w tych teczkach dokumenty powinny być przedmiotem analizy organu. Zaniechanie takiej analizy oznacza, że zaniechano wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w rezultacie nie dokonanego dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ponadto w ocenie skarżących, organ administracji naruszył przepisy postępowania, a to art. 7 oraz art. 77 § 1 poprzez zbyt wąskie zakreślenie przedmiotu kwerendy w piśmie do IPN z dnia 29 grudnia 2011 r., co miało istotny wpływ na wynik postępowania. Skarżące zwróciły uwagę, iż w piśmie z dnia 29 grudnia 2011 r. organ zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w K. z prośbą o sprawdzenie, czy w zespole akt Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych mogą znajdować się dokumenty świadczące o złożeniu przez M. R., L. R. i S. R. odwołania od decyzji Prezydium Rady Narodowej m. K. o przyznaniu lub odmowie przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zakres kwerendy, z jaką zwrócono się do IPN jest o wiele węższy niż zapytania, jakie skierowano do innych podmiotów (np. Archiwum Akt Nowych w Warszawie). Zdaniem T. Z. i Z. P. ograniczając zakres zapytania do IPN organ administracji spowodował tym samym ograniczenie zakresu kwerendy przeprowadzonej przez IPN. Oznacza to, że organ administracji zaniechał wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w rezultacie nie dokonał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.153.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji, postanowienia (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Przystępując do rozważań przypomnieć należy, iż przedmiotowa sprawa była już poddana kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 31 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Kr 487/11 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia 14 stycznia 2011 r. jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie i na Sądzie może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98).

Kwestią kluczową w rozpoznawanej sprawie było ustalenie, czy decyzja z dnia 26 lutego 1955 r. na mocy której dokonano wywłaszczenia parceli l. kat. 511 uzyskała przymiot ostateczności w stosunku do poprzedników prawnych skarżących, a zatem czy roszczenia odszkodowawcze skarżących uległy przedawnieniu. W wydanym w przedmiotowej sprawie wyroku sygn. akt II SA/Kr 487/11 Sąd stwierdził, że na podstawie zgromadzonych w aktach dokumentów nie można ponad wszelką wątpliwość przyjąć, iż orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955 r. Nr [...] na podstawie którego wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa (na cele budowy magazynów dla Komendy Wojewódzkiej Powszechnej Organizacji "Służba Polsce") przedmiotową parcelę jest orzeczeniem ostatecznym, a zatem, że roszczenia odszkodowawcze uległy przedawnieniu. W ocenie Sądu obowiązkiem organu było poczynić pełne ustalenia na okoliczność, czy odwołanie od ww. orzeczenia zostało przez poprzedników prawnych skarżących złożone, lub też czy złożyli oni wniosek o ustalenie odszkodowania, jak również czy nie dokonali oni czynności skutkujących przerwaniem lub zawieszeniem biegu przedawnienia. Zdaniem orzekającego wówczas Sądu ustaleń takich organy nie poczyniły. Sąd wskazał, iż jak wynika z akt niniejszej sprawy, pismem z dnia 22 października 2008 r. Prezydent Miasta wystąpił do Archiwum Zakładowego [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. o sprawdzenie, czy w zasobach archiwalnych znajdują się akta sprawy dotyczącej odszkodowania za wywłaszczoną parcelę l. kat. [...]. W związku z informacją, że akta takie odnaleziono, organ I instancji dokonał ich zbadania. Z powyższej czynności sporządzono notatkę służbową, z której jednakże nie wynika, aby dostępne dokumenty sprawdzono w kierunku ustalenia, czy poprzednicy prawni skarżących nie złożyli odwołania od orzeczenia o wywłaszczeniu oraz czy nie dokonali czynności skutkującej przerwaniem lub zawieszenia biegu przedawnienia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Z notatki nie wynika także jakie to dokumenty dotyczące przedmiotowej sprawy zostały przez organ zbadane. Sąd zwrócił w szczególności uwagę, że z akt sprawy nie wynika, by organ dokonał zbadania materiałów znajdujących się w aktach Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" z lat 1948-1965, o jakich mowa w piśmie Archiwum Państwowego z dnia 3 kwietnia 2009r.

Rozpoznając sprawę ponownie Prezydent Miasta, w ślad za powyższymi wytycznymi, dokonał ponownej kwerendy akt o sygnaturze [...] oraz kwerendy akt dotyczących spraw wywłaszczeń nieruchomości położonych w pobliżu praceli l.kat [...] przechowywanych w Archiwum Miasta. Z czynności tej w dniu 20 września 2011 r. została sporządzona notatka służbowa, z której wynika, iż w toku ponownej kwerendy ww. akt nie odnaleziono orzeczenia o wywłaszczeniu przedmiotowej parceli z dnia 26 lutego 1955 r. z klauzulą ostateczności jak również dokumentów mogących świadczyć o tym, iż M. R., L. R. i S. R. złożyli odwołanie od ww. orzeczenia. Nie odnaleziono także innych dokumentów mogących świadczyć o tym, aby Komenda Wojewódzka Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" jako podmiot wnioskujący o wywłaszczenie przedmiotowej parceli lub też poprzedni właściciele wywłaszczonej parceli złożyli wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu jej wywłaszczenia, lub też dokonali jakiejkolwiek czynności skutkującej przerwaniem lub zawieszeniem biegu przedawnienia o odszkodowanie.

Nadto z notatki służbowej z dnia 10 stycznia 2012 r. wynika, że w tym dniu pracownik organu I instancji uzyskał w Archiwum Państwowym w K. wgląd do spisu akt Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" zatytułowanego "Inwentarz zespołu akt Powszechnej Organizacji Służba Polsce w województwie krakowskim z lat 1948-1956 (nr zespołu 838)". W notatce podano, że cyt. "przedmiotowy zbiór liczy 891 teczek i składa się, sądząc po ich tytułach w przeważającej większości z teczek zawierających dokumenty dotyczące spraw organizacyjnych, personalnych i finansowych. Nie stwierdzono teczek z opisem sugerującym, iż mogą one zawierać dokumenty dotyczące nieruchomości w K. będących w posiadaniu ww. organizacji, w tym w szczególności dotyczące wywłaszczenia nieruchomości w b.gm.kat. [...]. Wskazane w piśmie Archiwum Państwowego w K. z dnia 3 kwietnia 2009 r. Nr [...] teczki o numerach 225, 227 i 228 zawierają dokumenty typu kosztorysy robót remontowo-budowlanych i rachunki za wykonane roboty budowlane z lat 1948-1950. W związku z tym, iż jedna z teczek (nr 53) została zatytułowana "Korespondencja w sprawie skarg, zażaleń, próśb z lat 1954-1955" dokonano jej kwerendy, która jednak nie doprowadziła do ujawnienia żadnego dokumentu dotyczącego przedmiotowej sprawy."

W tym miejscu wskazać należy, że mając na uwadze treść powyższej notatki (na którą powołał się organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji) Sąd rozpoznający obecnie przedmiotową sprawę nie może przyjąć, by organy administracji rozpoznające ponownie przedmiotową sprawę uczyniły w tym zakresie zadość wymogom wynikającym z treści art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i ustaliły stan faktyczny sprawy w stopniu wystarczającym do jej rozstrzygnięcia, a zatem by zrealizowały wytyczne Sądu zawarte w wyroku sygn. akt II SA/Kr 487/11. Z ww. notatki wynika, co prawda, że akta Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" są bardzo obszerne - składają się bowiem z 891 teczek - jednakże nie można przyjąć, by wystarczającym zbadaniem tych akt było sprawdzenie jedynie lakonicznych tytułów teczek, bez wglądu do dokumentów w nich się znajdujących. Z notatki wynika, iż organ dokonał w istocie zbadania jedynie teczek nr 225, nr 227, nr 228 i nr 53. Z treści notatki wynika, iż organ sam nie jest pewien, co zawierają pozostałe teczki. Organ przypuszcza jedynie "sądząc po tytułach", że "w przeważającej większości" teczki te zawierają inne dokumenty, niż dotyczące wywłaszczonej nieruchomości. Ograniczenie się przez organy administracji tylko do zbadania dokumentacji zawartej w 4 teczkach bez podjęcia działań zmierzających do sprawdzenia treści pozostałych, stanowi w ocenie Sądu, naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., mające znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. W tym zakresie rację mają zatem skarżące podnosząc, iż zaniechanie analizy pozostałych teczek oznacza, że w sprawie zaniechano wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 7 k p a. organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany do zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a następnie do jego rozpatrzenia. Tylko na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ administracji publicznej może ocenić czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.) W niniejszej sprawie organy nie podjęły z urzędu sprawdzenia pełnej dokumentacji znajdującej się w Archiwum Państwowym w K.. Odwołanie się jedynie do dokumentacji znajdującej się w czterech teczkach, bez zweryfikowania zawartości pozostałych, nie może być uznane za rzetelne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a co za tym idzie, pozwalające na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewoda [...] naruszył wskazane wyżej przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Równocześnie wyjaśnić należy, że jak wynika z akta sprawy, organ I instancji w toku kwerendy akt archiwalnych nr [...] odnalazł decyzję Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 11 kwietnia 1961 r. nr [...] o odmowie przyznania odszkodowania za inne nieruchomości wywłaszczone na mocy tego samego orzeczenia z dnia 26 lutego 1955 r., co nieruchomość będąca własnością poprzedników prawnych skarżących. Wskazana decyzja została utrzymana w mocy decyzją Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 31 lipca 1961 r. W ślad za odnalezioną dokumentacją organ I instancji wystąpił dodatkowo do Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w K. z prośbą o sprawdzenie, czy w zespole akt Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych mogą znajdować się dokumenty świadczące o złożeniu przez M. R., L. R. i S. R. odwołania do Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych od decyzji Prezydium Rady Narodowej m. K. o przyznaniu (lub odmowie przyznania) odszkodowania za parcelę l. kat. [...] wywłaszczoną na mocy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 lutego 1955 r. Z odpowiedzi udzielonej z Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN w Warszawie z dnia 3 października 2012 r. wynika, że weryfikacja wytypowanych akt archiwalnych wykazała, iż nie zawierają one informacji na temat przedmiotowej sprawy. Odnosząc się do powyższego, wskazać należy, że niezasadny jest zarzut skarżących, iż zakres kwerendy z jaką organ wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej był zbyt wąski. Wyjaśnić należy przy tym, że organem odwoławczym właściwym dla orzekania w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości była Komisja Odwoławcza przy Ministrze Spraw Wewnętrznych, której dokumentacji dysponentem w chwili obecnej jest Instytut Pamięci Narodowej. Organami właściwymi w kwestii wywłaszczenia były natomiast w pierwszej instancji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej oraz w drugiej instancji Komisja Odwoławcza przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. W przedmiotowej sprawie zarówno więc organ I jak i II instancji zlokalizowany był na poziomie Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K., której dokumentacja znajduje się w Archiwum Zakładowym [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. oraz w Archiwum Państwowym w K.. Mając więc na uwadze rodzaj pozostających w dyspozycji IPN akt postępowania administracyjnego zasadnie organ I instancji zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o informację dotyczące ewentualnego postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną parcelę, nie zaś tego czy orzeczenie o wywłaszczeniu jest prawomocne. Tego rodzaju postępowanie wywłaszczeniowe nie toczyło się bowiem przed organem odwoławczym zorganizowanym w strukturach ówczesnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie w dalszym ciągu nie zostało zbadane w sposób wystarczający, czy orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia 26 lutego 1955 r. stało się ostateczne, co ma z kolei kluczowe znaczenie dla stwierdzenia, czy roszczenia odszkodowawcze skarżących uległy przedawnieniu.

Równocześnie w ocenie Sądu dla prawidłowego załatwienia przedmiotowej sprawy wystarczające jest uchylenie tylko zaskarżonej decyzji. Konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy może bowiem zostać uzupełniony przez organ odwoławczy w ramach dodatkowego, uzupełniającego postępowania dowodowego.

Z uwagi na powyższe Sąd kierując się dyspozycją art. art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w pkt II wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy, kierując się motywami zawartymi w uzasadnieniu wyroku, winien zatem uzupełnić materiał dowodowy, poprzez prawidłowe i rzetelne przeprowadzenie kwerendy w zalegających w Archiwum Państwowym w K. aktach Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w celu przede wszystkim jednoznacznego ustalenia , czy decyzja z dnia 26 lutego 1955 r. na mocy której dokonano wywłaszczenia parceli l. kat. [...] uzyskała przymiot ostateczności w stosunku do poprzedników prawnych skarżących, a zatem czy roszczenia odszkodowawcze skarżących uległy przedawnieniu, jak również czy ich poprzednicy prawni nie dokonali czynności skutkujących przerwaniem lub zawieszeniem biegu przedawnienia. Jak już to zaznaczono wcześniej organ swoich ustaleń faktycznych nie może budować jedynie w oparciu o nieprecyzyjne tytuły poszczególnych teczek, lecz o ich zweryfikowaną zawartość. Sąd zdaje sobie sprawę, iż przedmiotowe czynności wyjaśniające z pewnością mogą okazać się dla organu żmudne i czasochłonne, jednakże okoliczności, które mają dzięki nim zostać ustalone są istotne z punktu widzenia końcowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, stąd też nie mogą zostać one pominięte czy też przeprowadzone w sposób pobieżny.