Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 832/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Julia Kubasik po rozpoznaniu w dniu 15 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Kr 176/10 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. nr [..] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia [..] kwietnia 2010 r., sygn. akt [..] Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę Z. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [..] listopada 2009 r., nr [..] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, obejmujące okres [..] r. do [..] r.

Sąd I instancji orzekł w następującym stanie sprawy.

Zaskarżoną decyzją z dnia [..] listopada 2009 r., po rozpatrzeniu odwołania Z. K., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia [..] sierpnia 2009 r. znak: [..] w części dotyczącej należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, obejmujące okres [..] do [..] i w tym zakresie umorzył postępowanie w I instancji, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w K. decyzją z dnia [..] sierpnia 2009 r. znak: [..] odmówił skarżącemu umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres [..] r. w kwocie [..] zł z odsetkami za zwłokę w wysokości [..] zł, należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za [...] r. w kwocie [..] zł z odsetkami za zwłokę w wysokości 604,00 zł, uznając, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. dalej – u.s.u.s), tj. całkowita nieściągalność oraz ważny interes zobowiązanego, oraz umorzono postępowanie w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za okres [..] r. – [..] r. w kwocie [..] zł oraz na ubezpieczenia społeczne za okres [..] r. w kwocie [..] zł z uwagi na przedawnienie należności. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów i argumentów przedstawionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że Z. K. prowadzi działalność gospodarczą od [..] kwietnia 1988 r. w zakresie usług remontowo-budowlanych i specjalistycznych i z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej zobowiązany był do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, a niedopełnienie tego obowiązku doprowadziło do powstania zaległości. Decyzją z dnia [..] lipca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził w związku z ustaniem z dniem 31 stycznia 1998 r. prawa do renty, podleganie przez Z. K. obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu w okresie od [..] lutego 1998 r. do [..] grudnia 1998 r. oraz obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresie od [..] stycznia 1999 r. do [..] grudnia 2007 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Decyzja ta została zaskarżona do Sądu Okręgowego w K., który wyrokiem z dnia [..] listopada 2008 r. wydanym do sygn. akt: [..] oddalił odwołanie Z. K. Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres luty [..] r. – [.] grudzień 1998 r. w kwocie [..] zł oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (emerytalne, rentowe i wypadkowe) za okres styczeń [..] r. – październik [..] r. w kwocie [..] zł i należności na Fundusz Pracy za okres styczeń [..] r. – październik [..] r. w kwocie [..] zł uległy przedawnieniu. Organ wskazał, że zobowiązany nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, jest właścicielem lokalu mieszkalnego w budynku przy ul. [..], jest właścicielem kilku pojazdów, przyczepy. Nie korzysta z pomocy społecznej, w okresie od [..] stycznia 2008 r. do [..] stycznia 2007 r. był hospitalizowany, posiada zobowiązanie kredytowe w Banku [..] w wysokości [..] zł. Miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania, zakup lekarstw, spłatę kredytu wynoszą [..] zł. Organ wskazał, że rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ustalił, że należność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres [..] r. w kwocie [..] zł z odsetkami za zwłokę w wysokości [..] zł uległy przedawnieniu. Wysokość zaległości objętych przedmiotowym postępowaniem wynosi: [..] zł z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres [..] r. – [..] r. i [.] zł odsetek za zwłokę. W ocenie organu w stosunku do Z. K. nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Dokonane ustalenia stanu faktycznego nie pozwalają na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności, której przypadki enumeratywnie określono w art. 28 ust. 3 pkt 1–6 u.s.u.s. Nadto w stosunku do skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków określonych w §3 ust. 1 pkt 1–3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zdaniem organu odwoławczego sytuacja majątkowa Z. K. nie uzasadniała umorzenia przedmiotowego zadłużenia. Organ zaakcentował, że osiągany dochód w przeliczeniu na jeden miesiąc to kwota [..] zł, a po odliczeniu kosztów utrzymania skarżący do dyspozycji ma [...] zł. Sytuacja skarżącego upoważnia do stwierdzenia, że podjęcie spłaty zadłużenia nie grozi niezaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zaznaczył również, że po ustaniu warunków powodujących wyłączenie z obowiązku ubezpieczenia społecznego Z. K. powinien zawiadomić o tym fakcie Oddział ZUS w ciągu 10 dni. Od dnia [..] lutego 1998 r. skarżący utracił prawo do renty, a zatem miał obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego. Z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej zgłosił się jedynie do ubezpieczenia społecznego. W ocenie organu zasadności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie można wywodzić z faktu, iż w [..] r. i [...] ZUS wydał skarżącemu zaświadczenie o niezaleganiu ze składkami i w związku z tym nie ponosi on żadnej winy w nieopłaceniu składek. Taka sytuacja nie może stanowić przesłanki umorzenia składek. Skarżący z tytułu działalności gospodarczej dokonał jedynie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego. Natomiast ZUS ma co najmniej 10-letni okres na sprawdzenie prawidłowości obliczania składek przez płatnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalając skargę Z. K. wskazał, że zgodnie z art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. W tym zakresie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. stanowi, iż należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W ocenie Sądu, wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Sąd zaakcentował, że nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie Sądu wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Sąd zaakcentował w tym miejscu, że nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzja o umorzeniu (albo o odmowie umorzenia) należności z tytułu składek ma zatem charakter uznaniowy. Oznacza to, iż do organu orzekającego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na uchwałe z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt: II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że ,,(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. ,,uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji powyższa sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego.

W ocenie Sądu, prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości – jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Sąd pierwszej instancji zaakcentował, że jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007 r. sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197; wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007 r. sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197). Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, prawidłowo stwierdził, iż posiadane składniki majątkowe, wiek pozwalają na spłatę zadłużenia, albowiem sytuacja materialna skarżącego nie jest na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia zadłużenia. Zdaniem Sądu prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organy orzekające, które wskazały na te elementy stanu faktycznego i wyciągnęły z nich wniosek, iż nie została spełniona wskazana wyżej przesłanka umorzenia. Nadto, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. podnoszona przez skarżącego okoliczność uzyskania z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaświadczeń, iż w [..] ZUS nie zalegał ze składkami i w związku z tym nie ponosi on żadnej winy w nieopłaceniu składek, nie stanowi przesłanki umorzenia składek, o której mowa w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z. K. złożył skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym również kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

I. Naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

– art. 133 § 1 p.p.s.a poprzez niedopełnienie obowiązku wydania wyroku na podstawie akt sprawy, poprzez wydanie orzeczenia na podstawie materiałów i dowodów przedłożonych przez Prezesa zakładu Ubezpieczeń Społecznych w oderwaniu od materiału dowodowego przedstawionego przez skarżącego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia orzekania w granicach sprawy administracyjnej;

– art. 134 § 1 p.p.s.a poprzez naruszenie zasady orzekania przez sąd administracyjny w granicach sprawy administracyjnej.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego:

– art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej rozporządzenie), poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że przepis ten nie odnosi się do sytuacji, w której znalazł się skarżący.

Argumentując zarzuty skargi kasacyjnej kasator wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., błędnie interpretując za organem rentowym § ust. 1 rozporządzenia, w znacznym stopniu ograniczył jego zastosowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. nie dopatrzył się naruszeń przepisów proceduralnych, których dopuścił się Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K., tj. art. 7, 77 k.p.a., poprzez rozpatrzenie sprawy skarżącego jedynie w odniesieniu do przesłanek wprost wskazanych w § 3 rozporządzenia. Sąd I instancji, przy jednoczesnym wykazaniu przez skarżącego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, pominął możliwość umorzenia należności z tytułu składek, poprzez rozszerzającą wykładnię § 3 rozporządzenia. Tym samym przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny interpretacji art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia dokonanej przez organ rentowy doprowadziło do znacznego zawężenia granic rozpatrywanej sprawy, naruszając tym samym art. 134 p.p.s.a.

Nadto kasator zaznaczył, że badając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. błędnie przyjął, iż w sprawie skarżącego nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. z zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, bowiem § 3 ust. 1 rozporządzenia nie stanowi zamkniętego wyliczenia przesłanek, które uzasadniają umorzenie należności z tytułu składek. W przekonaniu skarżącego uznanie administracyjne w odniesieniu do § 3 rozporządzenia nie polega wyłącznie na swobodzie oceny przesłanek umorzenia zaległości składkowych w danym stanie faktycznym sprawy, ale również na możliwości jego rozszerzonego stosowania w uzasadnionych sytuacjach. W tym miejscu kasator zaakcentował, że wielokrotnie podnosił, iż opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie pozbawi jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nadto kasator podkreślił, że za okoliczność przemawiającą za rozszerzającym zastosowaniem § 3 ust. 1 rozporządzenia powinien zostać uznany fakt, iż organ rentowy przez wiele lat utrzymywał skarżącego w błędzie, iż nie zalegał ze składkami. W ocenie skarżącego, nie przyczynił się on do powstania zaległości w opłacaniu składek ubezpieczeniowych, a w związku z tym nie powinien płacić za błędy, które powstały z winy organu. Z. K. powołał się na decyzję z dnia [..] kwietnia 1988 r. ([..]), zwalniającą go z obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne od dnia 1 kwietnia 1988 r., bez wyznaczonego terminu końcowego przedmiotowego zwolnienia. Nadto kasator podkreślił, że brak jakichkolwiek zaległości skarżącego na poczet składek na ubezpieczenie Zakład Ubezpieczeń Społecznych potwierdził w zaświadczeniach wydanych w dniu [..] r., w dniu [..] r. oraz z dnia [..] r. Nadto w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną należy uznać, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, że wina organu administracji publicznej winna mieć wpływ na złagodzenie następstw jakie spadają na płatnika składek, w sytuacji gdy jedynym winnym zaniedbań okazuje się być organ rentowy. W tym stanie rzeczy, zdaniem Z. K., zarówno organ rentowy, jak i Sąd pierwszej instancji rozpatrując sprawę nie interpretował rozszerzająco art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo iż na takie interpretowanie przepisu zezwala umieszczony w § 3 rozporządzenia zwrot "w szczególności". Tym samy w ocenie kasatora, Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył powołane przepisy prawa materialnego, dokonując ich zawężonej wykładni.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Skarżący oparł skargę kasacyjną na obydwu podstawach kasacyjnych z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., podnosząc zarzuty zarówno naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe ich zastosowanie, jak również naruszenia przepisów postępowania, a konkretnie art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności przeanalizował zarzuty procesowe, aby stwierdzić, czy ustalony w postępowaniu administracyjnym przez organy ZUS-u stan faktyczny, który został następnie w postępowaniu sądowym przyjęty i zaakceptowany, jest prawidłowy i zgodny z rzeczywistością.

Nie ma żadnej wątpliwości, że ustalenia faktyczne przyjęte w zaskarżonym wyroku, dotyczące sytuacji majątkowej, materialnej i rodzinnej skarżącego, dokonane zostały w postępowaniu administracyjnym na podstawie zebranego w sposób wnikliwy i wszechstronny materiału dowodowego w postaci dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.

W tej sytuacji nie można zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K. naruszenia przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niedopełnienie obowiązku wydania wyroku na podstawie akt sprawy, gdyż Sąd I instancji wziął pod uwagę cały materiał dowodowy, w tym również dowody przedłożone przez skarżącego (zaświadczenie ZUS o niezaleganiu z płatnością składek). Żadnym przypadku nie można stwierdzić, że została naruszona zasada z art. 134 § 1 p.p.s.a. orzekania przez sąd administracyjny w granicach sprawy administracyjnej, gdyż żadna z przesłanek możliwości umorzenia należności z tytułu składek, przewidziana w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie została w zaskarżonym wyroku pominięta.

Skarżący zgodził się z Sądem I instancji, że względem niego nie miały zastosowania przepisy art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 1–6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż nie objął swoimi zarzutami tych przepisów, a jedynie skoncentrował się w ramach naruszenia przepisów prawa materialnego na przepisie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zarzut ten sprowadzał się do niezastosowania tych przepisów do sytuacji skarżącego i powstania zaległości w płatności składek z powodu wprowadzenia skarżącego przez ZUS w błąd na podstawie zaświadczeń o niezaleganiu w płaceniu składek.

Należy podkreślić na wstępie, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił możliwości zastosowania względem sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia i należy się zgodzić z tym Sądem, że w przypadku skarżącego nie zachodzi jakakolwiek przesłanka określona w szczególności w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia uzasadniająca umorzenie zaległych wierzytelności. Tego rodzaju sytuacji majątkowa skarżącego może uzasadniać co najwyżej ubieganie się o rozłożenie należności na raty, co w każdym czasie jest możliwe.

Natomiast omawiane wyżej przepisy art. 28 ust. 3a ustawy i § 3 rozporządzenia rzeczywiście nie przewidują takiej przesłanki umorzenia na jaką powołuje się skarżący, a mianowicie, że nie ponosi on winy w nieopłaceniu składek, gdyż zaświadczenia jakie uzyskał z ZUS-u w latach 2004 i 2005 potwierdzały niezaleganie ze składkami.

Przede wszystkim organ w zaskarżonej decyzji odniósł się do tej okoliczności, podkreślając, iż zaświadczenia ZUS potwierdzały jedynie stan faktyczny wynikający z dokumentacji lub danych, jakimi dysponował w danym momencie organ wydający zaświadczenie. Jeżeli zatem osoba zobowiązana nie zadeklarowała danej składki mimo obowiązku ustawowego, organ mógł w wydanym zaświadczeniu potwierdzić brak zaległości, co nie oznaczało, że na niej nie będą ciążyć jakiekolwiek inne należności. Zaświadczenia te nie zmieniły sytuacji prawnej strony i nie rozstrzygały żadnej sprawy.

Zatem z faktu uzyskania dwukrotnie zaświadczenia z ZUS-u o niezaleganiu ze składkami nie mógł skarżący wysuwać wniosków i mieć pewność, iż jego ustawowy obowiązek płacenia składki na ubezpieczenie społeczne nie istnieje, tym bardziej że skarżący nie dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego z tytułu działalności gospodarczej w związku z ustaniem prawa do renty, mimo wyraźnemu pouczeniu o tym obowiązku w decyzji organu rentowego.

Zarówno organ, jak i sąd administracyjny nie był związany poglądem zawartym w uzasadnieniu wyroku Sądu Ubezpieczeń Społecznych odnośnie ewentualnego zwolnienia z zapłaty odsetek, gdyż to organ w ramach uznania administracyjnego w oparciu o omówione wyżej przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w szczególności art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 rozporządzenia rozstrzyga o takim umorzeniu. Inną kwestią jest odpowiedzialność urzędnicza za rzetelność wydawanych zaświadczeń, którą w tej sprawie nie zajmowano się.

Reasumując zarzut naruszenia przepisów art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 rozporządzenia należy stwierdzić, że uzyskanie przez skarżącego ww. zaświadczeń o niezaleganiu z płatnością składek w 2004 i 2005 r. nie mogło stanowić przesłanki do umorzenia zaległości w ich płaceniu na podstawie tych przepisów. W żadnym stopniu treść tych przepisów nie uprawnia do takiej interpretacji, jaką stosuje skarżący, że sformułowanie w § 3 ust. 1 rozporządzenia, że "zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku...", to słowo w "szczególności" oznacza, że mogą wystąpić inne sytuacje, niż opisana w pkt 1–3 tego przepisu, niezwiązane ze stanem majątkowym i sytuacją rodzinną i jej konsekwencjami, takimi jak "niezawinione przyczyny zalegania z płaceniem składek".

Przepis powyższy niewątpliwie wymaga spełnienia zasadniczej przesłanki, jaką jest wykazanie niemożności opłacenia należności z tytułu składek ze względu na stan majątkowy i rodzinny, które pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego.

Zatem przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności.

Sąd I instancji stwierdzając, że okoliczność powstania zaległości w płaceniu składek nie mieści się w przesłankach z art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia, nie naruszył tych przepisów i dlatego nie mógł uwzględnić zarzutów skargi kasacyjnej.

Pozostałe przesłanki odmowy umorzenia zaległości wynikające z przytoczonych wyżej przepisów prawa materialnego – ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zostały szczegółowo omówione w zaskarżonej decyzji, a następnie ocenione w zaskarżonym wyroku, który został należycie uzasadniony, a zarzuty skargi kasacyjnej nie zdołały podważyć zarówno oceny stanu faktycznego, jak i prawnego rozpatrywanej sprawy.

W dokonanej w zaskarżonym wyroku wykładni przepisów prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł błędów a pogląd, że przepis § 3 rozporządzenia wydany na podstawie delegacji ustawowej zawartej w przepisie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wprawdzie nie zawiera wyczerpującego katalogu wszystkich przypadków zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy opłaceniu należności i uwzględnieniu stanu majątkowego, rodzinnego, ale niewątpliwie przepis ten zawiera pełny katalog przesłanek umorzenia należności, które wszystkie odnoszą się do stanu majątkowego i rodzinnego zobowiązanego.

Przepis ten w żadnym stopniu nie odwołuje się do innych przesłanek ocennych, jakie wg skarżącego stanowią niezawinione przyczyny powstania zaległości w opłaceniu składek.

Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi kasacyjnej i orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a.