Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 2/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust. 1 pkt. 1, 2, 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędziowie Sędzia NSA Gerard Czech (spr.) Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2016 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez T. S. (dalej: wnioskodawca, zobowiązany, płatnik, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 listopada 2015r., na mocy której organ ponownie rozpatrując sprawę wskutek odwołania wnioskodawcy z dnia 26 sierpnia 2015r. - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 31 lipca 2015 r. odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 3.775,01 zł na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

T. S., pismem z dnia 3 czerwca 2015 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład) o umorzenie należności składkowych powstałych z tytułu prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej m. in. przez internet.

We wniosku płatnik powołał się na trudną sytuację zdrowotną i majątkową, wskazując, że ze względu na swoją chorobę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, tym samym spłacać zaległości względem ZUS. Wnioskodawca jest na utrzymaniu rodziców, którzy uzyskują dochody w łącznej wysokości 1.905,92 zł.

Decyzją z dnia 31 lipca 2015 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, w związku z art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej powołana jako: [u.s.u.s.] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 3.775,01 zł w tym :

• składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 08/2013r., 12/2014r. - 04/2015r. w łącznej kwocie 1.965,82 zł, w tym z tytułu składek 1.923,22 zł, odsetek liczonych na dzień 03.06.2015r. w wysokości 31,00 zł, kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł;

• ubezpieczenie zdrowotne za okres: 08/2013r.,12/2014r. - 04/2015r. w łącznej kwocie 1.692,79 zł, w tym z tytułu składek w wysokości 1.628,19 zł, odsetek liczonych na dzień 06.06.2015r. w wysokości 53,00 zł, kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł;

• składek na Fundusz Pracy za okres: 03/2015r. - 04/2015r. w łącznej kwocie 116,40 zł, w tym z tytułu składek- w wysokości 116,40 zł;

Dokonując oceny sytuacji skarżącego organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek określonych w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., która skutkowałaby stwierdzeniem całkowitej nieściągalności.

Organ wskazał, że wobec dłużnika prowadzone było przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...] postępowanie egzekucyjne, które w dalszym ciągu jest kontynuowane, albowiem nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucją prowadzoną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. W tej sytuacji, zdaniem organu, nie jest możliwe stwierdzenie, czy w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się całości lub części zaległych należności. Jednocześnie zdaniem organu, zebrany materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia spełnienia przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej powoływane jako: [Rozporządzenie].

Ponadto z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynikało, że wnioskodawca, będąc osobą nie pracującą, nie posiadającą żadnych dodatkowych źródeł dochodów, ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości 800 zł, czego jednakże nie potrafi poprzeć żadnym dowodem. Wnioskodawca nie posiada majątku nieruchomego, natomiast w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, na dzień 11 czerwca 2015r. wprawdzie figurował jako właściciel motoroweru, jednakże z uwagi na jego niską wartość nie mógł on stanowić zabezpieczenia istniejącego długu poprzez ustanowienie zastawu skarbowego.

Ustalono również, że zobowiązany nie posiadał zaległości podatkowych, a w rejestrze podatników prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą figurował w okresie od 14 marca 2013r. do 31 marca 2015r. Natomiast zgodnie ze złożonym rozliczeniem podatkowym PIT – 36 dłużnik w 2013r. zadeklarował przychód w wysokości 3.233,30 zł, z kolei za 2012r. i 2014r. nie składał zeznań podatkowych.

Nie godząc się z wydanym rozstrzygnięciem skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając jednocześnie organowi wydającemu decyzję zawyżenie kwoty zadłużenia wobec ZUS.

Korzystając z przysługującego prawa, na potwierdzenie zgłaszanych twierdzeń zobowiązany przedłożył dokumenty dotyczące stanu jego zdrowia, szereg faktur VAT oraz dowodów zapłaty, potwierdzających ponoszone wydatki m. in. na energię elektryczną i gaz.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 5 listopada 2015r. utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji, stwierdzając, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Organ podzielił również stanowisko, że w sprawie nie zachodziły przesłanki określone w § 3 Rozporządzenia.

Natomiast przeprowadzone względem dłużnika postępowanie wyjaśniające wykazało, że z dniem 30 marca 2015r. płatnik zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, przez co zmianie uległ okres podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Po ponownym rozliczeniu konta Zakład ustalił następujące zadłużenie z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia:

• ubezpieczenia społeczne za okres 08/2013r., 12/2014r. - 03/2015r. w łącznej kwocie 1.269,35 zł, w tym z tytułu składek w wysokości 1.226,75 zł, odsetek liczonych na dzień 03.06.2015r. w wysokości 31,00 zł, kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł,

• ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2013r., 12/2014r. - 03/2015r. w łącznej kwocie 1.413,38 zł, w tym z tytułu składek w wysokości 1.348,78 zł, odsetek liczonych na dzień 03.06.2015r. w wysokości 53,00 zł, kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł,

• Fundusz Pracy za okres 03/2015r. w łącznej kwocie 58,20 zł, w tym z tytułu składek w wysokości 58,20 zł, odsetek liczonych na dzień 03.06.2015r.- 0,00 zł.

Powyższy stan zadłużenia został również wskazany w decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 19 października 2015r. o nr [...].

Poddając ocenie całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazano na fakt wdrożenia względem zobowiązanego łącznego postępowania egzekucyjnego, które prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...].

W dalszej kolejności organ dokonał oceny przesłanek do zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia, pozwalających na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Organ przedstawił zebrany w tym zakresie materiał dowodowy, z którego wynikało, że T. S. nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, pozostając na całkowitym utrzymaniu rodziców. Zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo z rodzicami tj. H. i G. S., przy czym łączny dochód rodziny wynosi ok. 1.905,92 zł netto (Matka – G. S. od dnia 18 maja 2011 r. pobiera z ZUS świadczenie przedemerytalne w wysokości 1.027,39 zł brutto tj. 875,92 zł netto, natomiast ojciec – H. S. pobiera rentę szkolną z PZU w wysokości 1.030,00 zł netto). Począwszy od dnia 9 września 2015r. zobowiązany figuruje jako osoba bezrobotna, niepobierająca zasiłku. Ponadto w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wnioskodawca wskazał na ponoszone w skali miesiąca koszty, związane z leczeniem, w wysokości 800,00 zł.

Zobowiązany nie dysponuje majątkiem ruchomym, nie posiada również żadnych nieruchomości.

Uwzględniając złożone przez płatnika oświadczenie, dotyczące stanu majątkowego jego rodziny organ podkreślił, że ponoszone przez rodzinę zobowiązanego wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 792,78 zł, są niewspółmiernie wysokie w konfrontacji z pozostającymi w dyspozycji rodziny ograniczonymi dochodami. Jednocześnie Zakład wskazał, że aktualny łączny dochód rodziny zobowiązanego nie spełnia przesłanki wskazanej w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. 2013. 182 ze zm.), gdzie stosownie do treści art. 8 ust.1 (pkt. 2) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę (kryterium dochodowe na osobę w rodzinie) nie przekracza kwoty 456,00 zł.

Analizując materiał dowodowy Zakład uwzględnił również "informacje o wysokości minimum socjalnego" ogłaszanego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. W oparciu o dane statystyczne, ogłaszane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w sprawie wysokości minimum socjalnego za czerwiec 2015r. ustalano, że rodzina zobowiązanego nie osiąga dochodów poniżej ustalonego minimum egzystencji.

Wskazano bowiem, że ponoszone opłaty m.in. za usługi telekomunikacyjne, w tym internet oraz pakiety telewizyjne nie należą do podstawowych potrzeb życiowych, a na ten cel rodzina zobowiązanego przeznacza ok. 133,78 zł miesięcznie. Na utratę płynności finansowej, zdaniem Zakładu, negatywny wpływ mają bardzo wysokie opłaty za media, które w ostatnim okresie drastycznie wzrastały, wskazując, że w sierpniu 2014r. na opłacenie jedynie rachunku za energię elektryczną rodzina przeznaczyła kwotę 1.355,00 zł. Powyższe, ma szczególne znaczenie przy bardzo ograniczonych dochodach rodziny w porównaniu chociażby ze zobowiązaniami publiczno – prawnymi, jak i cywilno - prawnymi.

Ponadto podkreślono, że wszyscy członkowie rodziny zobowiązanego mają zapewniony dostęp do bezpłatnej opieki zdrowotnej z tytułu pobieranych świadczeń.

Z kolei wnioskodawca, z racji posiadania od dnia 9 września 2015r. statusu osoby bezrobotnej podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W tej sytuacji organ przyznał, że sytuacja materialno – finansowa rodziny skarżącego jest wprawdzie trudna, niemniej jednak brak dochodów po stronie zobowiązanego przy trudnościach z utrzymaniem płynności finansowej nie może być automatyczną przesłanką do umorzenia należności publiczno-prawnych. Jak wskazano trudno stwierdzić ubóstwo osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, gdy posiada ona środki na korzystanie z usług nie należących do niezbędnych potrzeb.

W dalszych rozważaniach, odnosząc się do kolejnej przesłanki umorzenia, a mianowicie poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności wskazano, że skarżący nie wykazał, aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia zaległości z tytułu należności na podstawie przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, iż w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej istniała konieczność rezygnacji z dalszego jej prowadzenia, na rzecz sprawowania całodobowej systematycznej opieki nad przewlekle i obłożnie chorym członkiem rodziny, która to opieka uniemożliwiałaby zobowiązanemu uzyskiwanie dochodów umożliwiających opłacenie należności.

W trakcie prowadzonego postępowania wnioskodawca przedłożył wprawdzie szereg dokumentów medycznych potwierdzających przeprowadzone konsultacje specjalistyczne w zakresie kardiologii i schorzeń tarczycy, a załączona dokumentacja potwierdzała, że u zobowiązanego występują stany chorobowe, które wymagają systematycznego leczenia specjalistycznego. Niemniej jednak, zobowiązany nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu stwierdzającego, by ze względu na stan zdrowia był całkowicie niezdolny do podjęcia zatrudnienia, bądź posiadał ograniczone możliwości zatrudnienia. Zobowiązany nie przedstawił także dowodów, wskazujących, że ze względu na stan zdrowia ubiega się o ustalenie stopnia niepełnosprawności, lub też o wypłatę świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy. Jak podkreślono postępowanie o ustalenie stopnia niepełnosprawności jest wszczynane na wniosek strony, kierowany do odpowiednich instytucji. Wydane przez odpowiednie organy orzeczenie, o ustalonym stopniu niepełnosprawności zawiera wskazania lub przeciwwskazania do podjęcia pracy, czy też dodatkowe informacje, w zakresie zdolności do samodzielnej egzystencji, czy też kwestię dotyczącą konieczności całodobowej i systematycznej opieki osoby trzeciej.

Zdaniem organu całokształt sprawy oraz dogłębna analiza sytuacji zobowiązanego prowadziły do wniosku, iż przejściowe trudności finansowe, z jakimi boryka się wnioskodawca nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do automatycznego umorzenia należności.

Podsumowując ten wątek sprawy organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w oparciu o art. 28 u.s.u.s. i wskazał, że w tej kategorii spraw na interes publiczny musi być położony mocny akcent, albowiem akceptowanie stanu dopuszczającego niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych osób opłacających składki i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Organ zaznaczył, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności, natomiast istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym, w świetle którego Zakład ma obowiązek do działania uwzględniającego interesy funduszu ubezpieczeń, którymi zarządza. Dlatego też umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie.

Wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący sformułował zarzut nieuwzględnienia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wszystkich wyników badań lekarskich oraz sytuacji materialnej jego rodziny.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, akcentując przy tym, że wraz ze skargą skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na odmienny stan faktyczny od przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014, poz. 1647), sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej według kryterium legalności, a więc zgodności z prawem. Dotyczy to również decyzji wydawanych w następstwie wniosku płatnika składek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, przy czym kontrola ta jest sprawowana przez pryzmat zgodności z przepisami prawa procesowego i materialnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej powołana jako: [P.p.s.a.] zaskarżona decyzja podlega uchyleniu w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia prawa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów, a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a.) należało uznać, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia.

Zasadniczy i jedyny zarzuty skargi sprowadza się do nieuwzględnienia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych materiału dowodowego w zakresie analizy stanu zdrowia skarżącego, jego wyników badań oraz sytuacji materialnej jego rodziny.

Na wstępie wskazać należy, że w kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia.

W art. 28 u.s.u.s. (mającym z mocy art. 32 tej ustawy zastosowanie także do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) wskazano, że należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W ust. 3 wskazano natomiast, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne,

Ustawodawca przewidział ponadto w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 Rozporządzenia określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc się do powyższego podkreślić należy, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia, mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust. 1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Sformułowanie "mogą być umarzane" znalazło się także w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Oznacza to, że organ przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru przy podejmowaniu decyzji i nawet gdy spełnione zostaną przesłanki warunkujące umorzenie należności, organ może, ale nie musi ich umorzyć. Zakład ma bowiem, stosownie do wskazanych przepisów możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności. Odwołać się w tym miejscu należy do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji ogranicza się do zbadania, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Zatem Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 K.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 K.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 K.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

Pokreślić jednocześnie należy, iż organ powinien wnikliwie rozważyć kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia jej właściwą kontrolę ze strony sądu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2715/08 i wyrok z dnia 17 września 2009r. sygn. akt V SA/Wa 226/09 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o sprawach na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, sądowa kontrola legalności takiej decyzji sprowadza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania oraz badania formalnego decyzji, a nie oceny zasadności jej wydania. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Jednocześnie, co istotne w niniejszej sprawie, analiza przepisu § 3 Rozporządzenia z 31 lipca 2003r. wskazuje także, że to zobowiązany ma wykazać, że zaistniały okoliczności uzasadniające zwolnienie od obowiązku uiszczenia składek. Świadczy o tym sformułowanie użyte w tym przepisie "jeżeli zobowiązany wykaże".

Zatem na stronie skarżącej spoczywa ciężar przedstawienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia jego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Wynika to z tego, że jedynie strona skarżąca posiada wiedzę o swoim stanie majątkowym i rodzinnym, czyli o okolicznościach stanowiących podstawę do ewentualnego uwzględnienia jego wniosku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma wprawdzie obowiązek wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 K.p.a.) lecz inicjatywa dowodowa należy tutaj do wnioskodawcy, natomiast organ obowiązany jest ocenić przedstawione przez niego okoliczności.

Badając zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach prawnych Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy administracji prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, gromadząc kompletny materiał dowodowy i dokonując na jego podstawie wystarczających do podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych, poprzedzonych swobodną oceną tego materiału, uwzględniającą reguły logiki i doświadczenia życiowego. Ta swobodna ocena dowodów dokonana została z perspektywy przesłanek wypływających z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz powołanego Rozporządzenia.

Dotyczy to w szczególności ustaleń o stanie majątkowym, wysokości dochodów w rodzinie skarżącego, charakteru i wielkości stałych obciążeń, stanu rodzinnego oraz stanu zdrowia zobowiązanego. Zdaniem Sądu organ, dokonując oceny sytuacji skarżącego, wziął pod uwagę całokształt materiału dowodowego, zgromadzonego zarówno z urzędu jak i przedłożonego przez stronę, w tym uwzględnił jego oświadczenie dotyczące sytuacji majątkowej, zdrowotnej i ponoszonych kosztów stałego utrzymania oraz odniósł się do wszelkich podniesionych przez niego okoliczności, mających znaczenie prawne. Tym samym zrealizował wynikający z art. 7 i z art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek podejmowania z urzędu lub na wniosek strony wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego – z tym zastrzeżeniem, że wykazanie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia obciążało stronę. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z oceną tego materiału i wyciągniętymi z niej wnioskami nie dowodzi błędnego ich rozpatrzenia oraz wadliwości końcowych konkluzji.

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości prawidłowość stanowiska organu o niewystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., określającym zamknięty katalog przypadków prowadzących do stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Nie wymaga szerszego uzasadnienia brak spełnienia przesłanek opisanych w punktach: 1. (śmierć dłużnika); 2. (oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn w tym punkcie opisanych); 4. (postępowanie likwidacyjne); 4a). wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym 6). oczywisty brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Nie doszło też do spełnienia przesłanki opisanej w pkt 3. W tym bowiem zakresie z niebudzących wątpliwości ustaleń organu wynika, że brak majątku nie występuje chociażby z uwagi na fakt, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, w którym uzyskany jest dochód, w wysokości około 1.905,92 zł netto miesięcznie. Jeśli chodzi o przesłankę określoną w pkt 5 jako sytuacja, w której naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, to również w tym zakresie ustalono, a skarżący tego nie kwestionuje, że postępowanie egzekucyjne nadal jest prowadzone, z tym, że wobec zbiegu egzekucji prowadzi je Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...]. Zatem wobec niewątpliwego braku przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) i przyczyn, dla których Zakład miałby przedwcześnie rezygnować ze przysługujących mu należności, wniosek organu o niemożności umorzenia składek na tej podstawie prawnej jest prawidłowy.

Za trafną uznać też należy dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia, umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku całkowitej nieściągalności. Z przepisów tych jednoznacznie wynika, że ciężar wykazania okoliczności dających organowi podstawę do rozważenia możliwości umorzenia należności (punkty od 1 do 3 ust. 1 § 3 Rozporządzenia), spoczywa na podmiocie ubiegającym się o umorzenie należności. To on ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2410/11 i wyrok WSA w Warszawie z 11 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2198/13). Brzmienie powołanych przepisów wskazuje, że istotą decyzji wydanej na podstawie § 3 ust. 1 Rozporządzenia jest jej uznaniowy charakter, jednak samo zastosowanie uznania administracyjnego musi być poprzedzone dokładnymi ustaleniami w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., II GSK 2222/13). W kontrolowanej sprawie takie ustalenia, powyżej opisane, zostały poczynione.

Ocenę stanowiska organu o niespełnieniu przesłanek określonych w punktach od 1 do 3 § 3 ust. 1 Rozporządzenia należy poprzedzić stwierdzeniem, że w odniesieniu do każdego z wymienionych w tych punktach przypadków konieczne jest ziszczenie się zasadniczego warunku umorzenia, a mianowicie polegającego na wykazaniu przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (§ 3 ust. 1). Tym samym w odniesieniu do wszystkich wymienionych w punktach od 1 do 3 ust. 1 § 3 Rozporządzenia przypadków generalnym wymogiem jest wykazanie przez zobowiązanego ww. skutku w sytuacji, gdyby miało dojść do zapłaty należności składkowych.

Instytucja umorzenia zaległych składek jest bowiem zastrzeżona dla sytuacji szczególnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Sądu, poczynione w tym zakresie przez organy ustalenia doprowadziły do słusznego przekonania, że skarżący nie wykazał, aby w sprawie zostały spełnione przesłanki opisane w tym przepisie. Za trafną należy uznać ocenę organu o niewystąpieniu przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1) Rozporządzenia, poprzedzoną rzetelną i wnikliwą analizą wszelkich okoliczności sprawy z punktu widzenia tego, czy opłacenie należności składkowych pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skonfrontowanie stanu dochodów w rodzinie skarżącego, wynoszących łącznie około 1.905,92 zł netto (dochody matki i ojca zobowiązanego) z wysokością ponoszonych wydatków w pełni uprawniało organ do stwierdzenia, że skarżący i członkowie jego rodziny mają zapewnione podstawowe potrzeby życiowe i posiadają środki pozwalające na pokrycie niezbędnych wydatków związanych z opłatami mieszkaniowymi i wyżywieniem.

Z przeprowadzonej w tym aspekcie analizy stanu sprawy wynikało, że dochód przypadający na jednego członka w rodzinie przekracza próg kryterium dochodowego uprawniający do świadczeń socjalnych z pomocy społecznej (tj. 456 zł na osobę), a status materialny rodziny nie plasuje jej na granicy minimum egzystencji. Nie występuje zatem sytuacja, w której zapłata zaległych należności wobec ZUS skutkowałaby koniecznością korzystania przez rodzinę skarżącego ze świadczeń z pomocy społecznej. Zasadnie przy tym wywiódł organ, przyrównując poziom dochodów netto ok. 1.905,92 zł do ustalonego tzw. zmodyfikowanego minimum egzystencji dla trzyosobowego gospodarstwa (1.400,41 zł), że poziom dochodów przewyższa ww. kwoty niezbędne dla zapewnienia minimum egzystencji.

Zgodzić się jednocześnie należy z organem, że uzyskiwane przez rodzinę zobowiązanego dochody wskazują, iż sytuacja finansowo – materialna tej rodziny jest niewątpliwie trudna. Niemniej jednak, jak słusznie zauważył organ na utratę płynności finansowej rodziny zobowiązanego negatywny wpływ mają stosunkowo wysokie opłaty za media (w tym opłaty za usługi telefoniczne, Internet i pakiety telewizyjne) oraz koszty leczenia, przy jednoczesnym braku dochodów po stronie skarżącego. Przyrównując bowiem poziom dochodów pozostających do dyspozycji rodziny (1.905,92 zł), po poniesieniu bieżących opłat z tytułu wydatków bytowych (gaz, energia, czynsz w wysokości ok. 800 zł), nie sposób podważyć trafności twierdzeń organu, iż sytuacja materialna rodziny zobowiązanego nie pozbawia członków tej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Taką konkluzję organu należy uznać za prawidłową.

Jednocześnie zauważyć należy, że skoro skarżący nie wskazywał, że nie posiada środków na pokrycie wydatków związanych z leczeniem, a wręcz przeciwnie, w oświadczeniach o stanie majątkowym podał, iż wydatkowana na ten cel kwota wynosi około 800 zł, to trudno zarzucać organowi, iż nie odniósł się do szczegółowo do przedłożonej przez skarżącego dokumentacji medycznej oraz jej wpływu na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie kwestionował bowiem, że skarżący jest osobą chorą, jednak to na stronie skarżącej przede wszystkim ciążył obowiązek wykazania, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Rację zatem należy przyznać organowi, że ustalone okoliczności sprawy nie dawały, podstaw do uznania, że skarżący uprawdopodobnił by ponosił wydatki w sugerowanej na leczenie kwocie. Słusznie wskazano, że zarówno skarżący, jak i członkowie jego rodziny mają zapewniony dostęp do bezpłatnej opieki zdrowotnej. Natomiast trudności z utrzymaniem płynności finansowej nie mogą przesądzać o zasadności automatycznego umorzenia zaległych należności.

Tym samym ustalone okoliczności sprawy w pełni uprawniały Zakład do oceny o niespełnieniu przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia.

Stan faktyczny niniejszej sprawy nie dawał także podstaw do rozważenia przesłanki opisanej w § 3 pkt 2 cytowanego wyżej Rozporządzenia, a zatem poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Okoliczności takich nie sygnalizował również skarżący, zatem sytuacja określona w pkt 2 § 3 ust. 1 Rozporządzenia nie wystąpiła.

W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie przesłanki w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia).

W ocenie Sądu prawidłowo uznano w zaskarżonej decyzji, iż przesłanka ta również nie wystąpiła, chociaż zobowiązany niewątpliwie jest osobą chorą.

Zakład nie kwestionował przy tym konieczności systematycznego leczenia specjalistycznego, konieczności wykonywania badań, czy ponoszenia kosztów związanych z zakupem leków. Wskazał jedynie, że skarżący nie uprawdopodobnił w jakiej wysokości koszty te faktycznie ponosi.

Słusznie też organ zauważył, że skarżący będąc osobą chorą nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu stwierdzającego, iż ze względu na stan zdrowia jest całkowicie niezdolny do podjęcia zatrudnienia, bądź posiada ograniczone możliwości zatrudnienia. W tym zakresie nie przedłożono żadnych dokumentów świadczących o tym, że zobowiązany z uwagi na stan zdrowia ubiega się o ustalenie stopnia niepełnosprawności, czy też wypłatę świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy. Nie doszło zatem do wymaganego omawianym przepisem pozbawienia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ponadto w ocenie Sądu pozbawienie możliwości uzyskania dochodu musi mieć względnie trwały charakter, wykluczający w dłuższej perspektywie możliwość uzyskania dochodów. Równocześnie stwierdzić należy, że samo istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności nie może być rozpatrywane z pominięciem generalnego wymogu spowodowania zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jej rodziny w przypadku opłacenia składek, co należy ocenić, biorąc pod uwagę stan majątkowy zobowiązanego i jego sytuację rodzinną. Te natomiast, zdaniem Sądu, nie dają podstaw do uznania za spełnioną przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia.

Mając na uwadze powyższe, podkreślenia wymaga, iż dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami proceduralnymi, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy w sposób logiczny i spójny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie oraz przedstawił okoliczności świadczące o tym, że wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczono granic swobodnego uznania. Organ rozważył sytuację zobowiązanego oraz wskazane przez niego okoliczności przemawiające, jego zdaniem, za umorzeniem należności i umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia rozpatrywanego wniosku. Stronie zapewniono także czynny udział w postępowaniu.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, organ nie naruszył zasad prowadzenia postępowania, albowiem podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom nie można zarzucić dowolności.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów, skarżący może ponownie wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności.

Biorąc zatem pod uwagę wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Sąd, nie dopatrując się podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na podstawie art. 151 P.p.s.a.