Wyrok NSA, sygn. akt III SA 3171/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Administracyjne postępowanie
Spółdzielnie
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Powołane przepisy: article: art. 233, art. 248 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: W postępowaniu o stwierdzenie nieważności, które zgodnie z art. 248 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ może dotyczyć wyłącznie decyzji ostatecznej, organem właściwym do rozpatrzenia sprawy jest organ wyższego stopnia nad organem, który wydał decyzję ostateczną, nawet wówczas, kiedy strona wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji, mimo że była ona już przedmiotem ostatecznego rozpatrzenia przez organ drugiej instancji.

TEZY

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności, które zgodnie z art. 248 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ może dotyczyć wyłącznie decyzji ostatecznej, organem właściwym do rozpatrzenia sprawy jest organ wyższego stopnia nad organem, który wydał decyzję ostateczną, nawet wówczas, kiedy strona wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji, mimo że była ona już przedmiotem ostatecznego rozpatrzenia przez organ drugiej instancji.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "M.D." w Ś. na decyzję Ministra Finansów z dnia 13 września 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie określenia podatku nie pobranego przez płatnika - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Izby Skarbowej we W. z dnia 20 marca 2000 r. (...);


UZASADNIENIE

Minister Finansów decyzją z dnia 13 września 2000 r. na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej po rozpatrzeniu odwołania Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "M.D." w Ś. od decyzji Izby Skarbowej we W. z dnia 20 marca 2000 r. (...) odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w Ś. z dnia 10 marca 1998 r. (...) orzekającej o odpowiedzialności Spółdzielni jako płatnika, za niepobrane i niewpłacone zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za 1994 r. od wycofanych wkładów budowlanych w kwocie 1.090 zł utrzymał zaskarżoną decyzję Izby Skarbowej we W. w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Minister Finansów podniósł, że zgodnie z przepisem art. 247 par. 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, zaś z art. 128 tej ustawy wynika, że decyzje, od których nie służy odwołanie są ostateczne. Decyzja Urzędu Skarbowego w Ś. z dnia 10 marca 1998 r. orzekająca o odpowiedzialności Spółdzielni jako płatnika, za niepobrane i niewpłacone zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za 1994 r. od wycofanych wkładów budowlanych w kwocie 1.090 zł nie jest decyzją ostateczną w rozumieniu art. 128 Ordynacji podatkowej. Decyzją ostateczną w tej sprawie jest decyzja Izby Skarbowej w W. z dnia 16 czerwca 1998 r. (...).

Z pisma Spółdzielni z dnia 14 września 1999 r. (...), skierowanego do Izby Skarbowej we W. Oddział Zamiejscowy w W., jednoznacznie wynika, że żądanie stwierdzenia nieważności dotyczyło decyzji "z dnia 10 marca 1998 r. (...), ustalającej zobowiązanie Spółdzielni jako płatnika", a więc decyzji wydanej przez Urząd Skarbowy w Ś. A zatem Izba Skarbowa we W. zasadnie odmówiła wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia przedmiotowej decyzji Urzędu Skarbowego.

Nietrafne są zatem zarzuty dotyczące naruszenia art. 15 i art. 207 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 15 ww. ustawy organy podatkowe przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Stosownie do art. 248 par. 1 Ordynacji podatkowej właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 247 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez Ministra Finansów lub przez samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ.

Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że Izba Skarbowa we W. jest organem wyższego stopnia w stosunku do Urzędu Skarbowego w Ś. - art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych oraz par. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 7 grudnia 1998 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib urzędów skarbowych i izb skarbowych Minister stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana przez właściwy organ podatkowy.

W skardze na powyższą decyzję do NSA podatnik zarzucił naruszenie art. 121 i art. 247 Ordynacji podatkowej. Ponadto podniósł, że do merytorycznego orzekania w przedmiocie nieważności decyzji muszą zaistnieć przesłanki z art. 247, a takie w niniejszej sprawie nie istniały, a więc Izba Skarbowa we W. i w ślad z nią Minister Finansów nie powinni w sprawie odmawiać wszczęcia postępowania, ale umorzyć postępowanie jako organ niewłaściwy do orzekania.

Minister Finansów wydając decyzję nie zwrócił uwagi, że w innej decyzji Izby Skarbowej z dnia 30 listopada 1999 r. w sprawie (...), Izba Skarbowa w uzasadnieniu poinformowała Spółdzielnię, że w związku z dwoma wnioskami skarżącego w odwołaniu - jeden z wniosków o stwierdzenie nieważności przesyła do załatwienia Ministrowi Finansów - jako właściwemu do rozpoznania tegoż, zaś sama orzeka w przedmiocie odwołania.

Mimo takiej informacji w uzasadnieniu tej decyzji - wniosek o stwierdzenie nieważności Izba Skarbowa we W. rozpoznała samodzielnie w decyzji, nie przesyłając akt do Ministerstwa i nie informując skarżącego o jego uprawnieniach w zakresie żądania stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest oczywiście zasadna. W piśmie procesowym z dnia 14 września 1999 r. adresowanym za pośrednictwem Urzędu Skarbowego w Ś. do Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. zatytułowanym odwołanie. Spółdzielnia Mieszkanowa Lokatorsko-Własnościowa "M.D." wnosiła o uchylenie decyzji /należy się domyślać z treści uzasadnienia, że chodzi o decyzję Urzędu Skarbowego w Ś. z dnia 30 czerwca 1999 r. (...)/ w trybie art. 226 par. 1 Ordynacji podatkowej i jednocześnie zmieniła pierwotny wniosek o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym - na wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 10 marca 1998 r. (...).

Izba Skarbowa we W. Ośrodek Zamiejscowy w W., wobec nie podjęcia przez organ I instancji decyzji w trybie art. 226 par. 1 Ordynacji podatkowej, rozpoznała część przedmiotowego pisma zatytułowanego odwołaniem i na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej decyzją z dnia 30 listopada 1999 r. (...) utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w Ś. z dnia 30 sierpnia 1999 r. (...) umarzającą postępowanie podatkowe w zakresie wniosku płatnika o zwrot podatku dochodowego od osób fizycznych za 1994 r.

Pismo procesowe w pozostałej części, tj. stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 10 marca 1998 r. (...) /co zdaje się wynikać z uzasadnienia decyzji Izby Skarbowej z dnia 30 listopada 1999 r. oraz pisma Ministra Finansów z dnia 7 marca 2000 r./ Izba Skarbowa przekazała Ministrowi Finansów zgodnie z właściwością.

Nie ulega w sprawie wątpliwości, że decyzja Urzędu Skarbowego w Ś. z dnia 10 marca 1998 r. nie była decyzją ostateczną, albowiem zostało wniesione od niej odwołanie rozpoznane przez Izbę Skarbową we W. Ośrodek Zamiejscowy w W., która decyzją z dnia 16 czerwca 1998 r. (...) utrzymała decyzję Urzędu Skarbowego w Ś. w mocy. Ostateczną decyzją była więc decyzja Izby Skarbowej. W związku z powyższym wniosek strony o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w Ś. z dnia 10 marca 1998 r., wniesiony po dacie wydania decyzji przez Izbę Skarbową we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia 16 czerwca 1998 r. (...) odnosi się w istocie do decyzji ostatecznej, a więc do decyzji Izby Skarbowej.

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności, które zgodnie z art. 248 par. 1 Ordynacji podatkowej może dotyczyć wyłącznie decyzji ostatecznej, organem właściwym do rozpatrzenia sprawy jest organ wyższego stopnia nad organem, który wydał decyzję ostateczną, nawet wówczas, kiedy strona wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji, mimo że była ona już przedmiotem ostatecznego rozpatrzenia przez organ drugiej instancji.

W dacie złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności /14 września 1999 r./ od decyzji Urzędu Skarbowego w Ś. z dnia 10 marca 1998 r. nie służył już żaden środek odwoławczy, albowiem decyzja ta na skutek wniesionego odwołania stała się decyzją ostateczną z datą utrzymania jej w mocy przez organ drugiej instancji. Wniesienie w tych okolicznościach żądania stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji obligowało, w tym wypadku Izbę Skarbową, do przekazania sprawy w trybie art. 170 par. 1 Ordynacji podatkowej organowi właściwemu, zawiadamiając o tym wnoszącego żądanie. Początkowo tak się stało, jednak na skutek wadliwego działania Ministra Finansów, sprzecznego z zasadą zaufania do organów podatkowych /art. 121 par. 1 Ordynacji podatkowej/ sprawa została przekazana do rozpoznania przez organ niewłaściwy.

Zważyć w tym miejscu należy, że strona skarżąca w piśmie z dnia 14 września 1999 r. zawarła dwa żądania, z których jedno adresowane było do Izby Skarbowej /odwołanie/, drugie zaś /stwierdzenie nieważności/ adresowane winno być i przekazane według właściwości do Ministra Finansów.

Faktem jest, że swoje pismo procesowe z dnia 14 września 1999 r. strona zredagowała wadliwie. Mając jednak na uwadze, iż pismo to podpisała strona nie zajmująca się zawodowo zastępstwem prawnym, a także zasadę, że organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa, należało przyjąć, iż żądanie strony winno być prawidłowo rozpatrzone przez Ministra Finansów.

I na marginesie jeszcze jedna okoliczność. Otóż przepis art. 233 Ordynacji podatkowej nie przyznaje organowi odwoławczemu kompetencji do stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji, od której wniesiono odwołanie. Izba Skarbowa nie mogła więc w postępowaniu odwoławczym stwierdzić nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w Ś. Jak zostało wykazane wyżej decyzja tegoż Urzędu z dnia 10 marca 1998 r. wraz z utrzymującą ją w mocy decyzją Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia 16 czerwca 1998 r. winna być przedmiotem postępowania przed Ministrem Finansów, jako organem właściwym w sprawie.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA orzeczono jak w sentencji.