Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1156/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6363 Wywóz zabytku za granicę
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 51 ust. 1 pkt 12. art. 52 ust. 1a
journal: Dz.U. 2018 poz 2067
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.C 2012 nr 326 poz 47 art. 36
law: Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowania)
article: art. 5, art. 31 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Antas (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, sędzia WSA Monika Kramek, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2020 r. znak [...] w przedmiocie pozwolenia na stały wywóz za granicę oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2020 r. znak: [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w wyniku rozpatrzenia wniosku R. S., działając na podstawie art. 52 ust. 1a w związku z art. 51 ust. 1 pkt 14, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2020 r. poz. 282), dalej: u.o.z.o.z. oraz art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), dalej: k.p.a., odmówił wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz za granicę samochodu osobowego [...] z 1912 r. (numer podwozia: [...], numer silnika: [...], numer rejestracyjny: [...]) ze względu na szczególną jego wartość dla dziedzictwa kulturowego.

W odniesieniu do ustaleń faktycznych i prawnych, które stały za wydanym rozstrzygnięciem, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: MKiDN) stwierdził, że wnioskiem z [...] marca 2019 r. R. S. za pośrednictwem [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej: [...]WKZ) wystąpił do MKiDN o wydanie jednorazowego pozwolenia na stały wywóz za granicę zabytku: samochodu osobowego [...] z 1912 r. (numer podwozia: [...], numer silnika: [...], numer rejestracyjny: [...]). Do wniosku została dołączona opinia rzeczoznawcy samochodowego A. W. z [...] kwietnia 2019 r., zgodnie z którą wyprodukowany w 1912 r. pojazd został w latach 1996-1997 poddany renowacji, a następnie zarejestrowany i dopuszczony do ruchu. Prace remontowe polegały przede wszystkim na odbudowie nadwozia, odtworzeniu powłoki lakierowej, tapicerki skórzanej, odbudowie dachu i koła kierownicy, remoncie silnika, renowacji zawieszeń i zespołu przeniesienia napędu, układu kierowniczego, hamulcowego i osprzętu. W 2005 r. przeprowadzona została naprawa główna silnika. Zdaniem rzeczoznawcy, wyposażenie przedmiotowego pojazdu odpowiada "kompletacji fabrycznej bez przeróbek i modyfikacji". Rzeczoznawca stwierdził, że samochód posiada szczególne znaczenie dla dziedzictwa kulturowego, zaś jego wartość historyczna, artystyczna i kulturowa, unikatowy stopień zachowania oryginalności są niekwestionowane i stawiają go w czołówce europejskiej. Według opiniującego, brak jest obecnie możliwości ustalenia ilości zachowanych egzemplarzy wycenianego modelu, który został oszacowany w przedziale 1080000 - 1160000 zł przy zastosowaniu podejścia porównawczego. Pismem z [...]kwietnia 2019 r., uzupełnionym pismem z [...] maja 2019 r., [...]WKZ przekazał do MKiDN ww. wniosek wraz z załącznikami oraz protokołem z oględzin obiektu przeprowadzonych [...] kwietnia 2019 r. W związku z wnioskiem MKiDN z [...] października 2019 r. dotyczącym dokonania oceny wartości zabytkowej pojazdu stanowiącego przedmiot postępowania Z. M. (właściciel i założyciel Muzeum [...] w [...]) poinformował, że pojazd jest najstarszym odresturowanym [...] w kraju, uczestnikiem wielu wystaw i rajdów zabytkowych i należy do bardzo rzadkich zachowanych egzemplarzy na świecie. W ocenie opiniującego, pojazd posiada szczególną wartość dla dziedzictwa kultury. Pismem z [...] grudnia 2019 r. [...]WKZ nadesłał kopię karty ewidencyjnej zabytków ruchomych techniki odnoszącą się do pojazdu.

MKiDN zauważył, że pojazd był już przedmiotem postępowania zakończonego decyzją z [...] kwietnia 2013 r. odmawiającą wydania jednorazowego pozwolenia na jego stały wywóz za granicę, o które wystąpił poprzedni właściciel pojazdu (J. K.). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że przedmiotowy samochód posiada szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego. Wskazywać na to miały następujące okoliczności przytoczone w opiniach rzeczoznawców Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego: a) szczególny związek przedmiotowego samochodu z historią motoryzacji w Polsce, na tle innych będących w kraju pojazdów, b) blisko stuprocentowa autentyczność samochodu (potwierdzona również przez dołączoną przez stronę opinię dr. inż. J. P.), co jest ewenementem wśród zabytków techniki, c) jednostkowy charakter pojazdu (brak takich modeli w polskich i europejskich kolekcjach i muzeach), d) wykorzystane w pojeździe unikatowe rozwiązania konstrukcyjne stosowane w pionierskim okresie rozwoju motoryzacji. W wyniku wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją na wniosek J. K. z uwagi na przyczynę wznowienia, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., MKiDN decyzją z [...] listopada 2016 r. odmówił jej uchylenia.

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z [...] października 2017 r., w której organ wskazał, że kierował się specjalistycznymi opiniami rzeczoznawców: dr K. K. oraz dra Z. T., a także opinią o wartości samochodu zabytkowego wykonaną przez dr. inż. J. P. Z opinii tych wynikało, że przedmiotowy samochód przetrwał w bardzo dobrym, oryginalnym stanie, a ponadto zastosowano w nim unikatowe rozwiązania konstrukcyjne. W polskich oraz europejskich kolekcjach i muzeach brak innych takich modeli. Opiniujący podkreślali także związek pojazdu z historią motoryzacji na ziemiach polskich. Dr K. K. wskazała, że jest on jednym z pierwszych zarejestrowanych na ziemiach polskich ([...]). Jego pierwszym właścicielem był H. G. zarządca majątku [...], należącego do jego ojca – W. G.. Kwestia narodowości pierwszego właściciela samochodu nie miała dla sprawy charakteru przesądzającego. Dla związku pojazdu z historią motoryzacji w Polsce istotne były kwestie terytorialne. Pojazd został bowiem sprowadzony w 1912 r. do Polski, na ziemie pozostające ówcześnie pod zaborem pruskim, następnie użytkowany był w [...] k. [...]. Niespornym pozostawał równocześnie fakt nabycia w okresie dwudziestolecia międzywojennego przedmiotowego samochodu (w roku 1925 albo 1935) przez rodzinę [...] złotników i odnalezienia tego samochodu w latach 90. XX w. w [...].

Decyzja MKiDN z [...] października 2017 r. stała się prawomocna w związku z oddaleniem skargi J. K. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 września 2018 r. sygn. VII SA/Wa 2937/17, w którym Sąd podkreślił, że przedmiotowy pojazd dokumentuje i jest "żywym" świadectwem początków odrodzonej państwowości Polski widzianej w tym przypadku przez pryzmat istniejącej na tych ziemiach, pomimo rozbicia dzielnicowego, motoryzacji.

Odnosząc się do żądania R. S., MKiDN przytoczył treść art. 51 ust. 1 pkt 14 oraz art. 52 ust. 1-2 u.o.z.o.z., wyjaśniając, że przesłanką odmowy wydania jednorazowego pozwolenia na wywóz zabytku za granicę na stale jest posiadanie przez zabytek szczególnej wartości dla dziedzictwa kulturowego. Przepisy u.o.z.o.z. nie określają cech zabytków, które stanowią o posiadaniu takiej wartości. Dokonanie oceny w tym zakresie i wybór jej kryteriów pozostawiono uznaniu organu. Zdaniem MKiDN, dokonując w tym zakresie oceny szczególnej wartości danego zabytku dla dziedzictwa kulturowego, o której mowa w art. 52 ust. 1a u.o.z.o.z., należy wziąć pod uwagę następujące okoliczności: a) posiadanie przez zabytek istotnych związków z dziedzictwem narodowym, przejawiających się w powiązaniach samego zabytku, jego twórcy lub właścicieli czy posiadaczy z historią kraju i życia jego obywateli, b) posiadanie przez zabytek wyjątkowych cech artystycznych oraz szczególnego znaczenia dla określonej dziedziny sztuki, nauki lub kultury. Ponadto, zabytek o szczególnej wartości dla dziedzictwa kulturowego powinien posiadać wartości artystyczne, historyczne i naukowe, czyniące go reprezentatywnym w skali światowej lub krajowej dla danego okresu, rodzaju lub grupy artystycznej, albo prekursorskim w skali światowej lub krajowej pod względem stylistycznym, typologicznym lub technicznym, c) możliwość uszczuplenia polskich zbiorów na skutek wywozu zabytku na stale za granicę. Odnosząc powyższe do przyjętych ustaleń, MKiDN zauważył, że sporny pojazd zalicza się do kategorii zabytków wymienionych w ww. art. 51 ust. 1 pkt 14 u.o.z.o.z., wymagających uzyskania pozwolenia na wywóz stały za granicę, albowiem pochodzi z 1912 r., a jego wartość rynkowa przekracza ustawowy próg 32000 zł. Równocześnie, na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji należało stwierdzić, że przedmiotowy pojazd jest zabytkiem, który posiada szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego. Jak przyjął bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 11 września 2018 r., pojazd ten jest "dziełem kultury ludzkiej stanowiącym świadectwo początków motoryzacji na ziemiach rdzennie polskich" w okresie zaborów oraz w czasach odradzającej się państwowości. Istotny związek z polskim dziedzictwem kulturowym mają kwestie posiadania auta przez Polaków, w tym spolonizowanego J. G. z [...] oraz rodziny złotników z [...]. Znaczenie ma również fakt zachowania go podczas okupacji niemieckiej i sowieckiej w latach 1939-1989. Pojazd jest świadectwem początków odrodzonej państwowości Polski widzianej przez pryzmat istniejącej na tych ziemiach motoryzacji, pomimo zaborów i późniejszej okupacji. MKiDN zauważył, że pomimo iż pojazd był użytkowany na terenie ówczesnych Niemiec od 1912 do 1918 r., majątek [...] leżał na ziemiach polskich w pozostającym pod zaborem pruskim Wielkim Księstwie Poznańskim, a od 1918 r. r. wchodził w skład odrodzonego Państwa Polskiego. Samochód od czasów produkcji był zatem nieprzerwanie do dnia dzisiejszego używany na terenie Polski. Właściciel samochodu (J. G.) wywodził się z arystokratycznej rodziny niemieckiej. Zamieszkiwał w majątku [...] k. [...], który jego ojciec, W. G. nabył w 1897 r. W okresie dwudziestolecia międzywojennego J. G. dobrowolnie się spolonizował, przyjmując polskie obywatelstwo (zmieniając imię z H. na J.). Wspierał polskie organizacje społeczne, gospodarcze i sportowe, w 1934 r. założył lokalny oddział [...]. Podczas kampanii wrześniowej ocalił przed śmiercią z rąk niemieckich wielu cywilnych Polaków, a także pomagał polskim żołnierzom. Za działalność wspierającą polskość województwa [...], niemieccy ludobójcy rozstrzelali go w [...] w nocy [...] na [...] października 1939 r. wraz z grupą polskich więźniów. Obecnie znany jest powszechnie jako "[...]". W ocenie MKiDN nie można zgodzić się z argumentem, że postać J. G. nie jest rozpoznawalna w historii Polski z tego powodu, że "podczas II wojny światowej zginęło 6 min. Polaków i nie sposób uznawać posiadanych przez nich przedmiotów za szczególnie istotne dla kultury". Wręcz przeciwnie, osoba J. G. stanowi szczególny przykład asymilacji mniejszości niemieckiej zamieszkałej na terenie [...] oraz skutecznej walki z germanizacją ziem polskich, a także przeciwstawienia się reżimowi narodowosocjalistycznemu III Rzeszy. Z tego też powodu, spośród milionów Polaków ofiar hitlerowskich Niemiec właśnie przykład J. G., wybitnego Polaka, zasługuje na wyróżnienie i ochronę pamięci o nim. W ocenie MKiDN, omawiany pojazd posiada wyjątkowe cechy artystyczne oraz szczególne znaczenie dla sztuki, nauki i kultury. Wskazują na to wysoki stopień autentyczności samochodu, jednostkowy jego charakter, a także wykorzystane w nim unikalne rozwiązania konstrukcyjne stosowane w pionierskim okresie rozwoju motoryzacji. Model ten stanowił produkcję jednostkową, co było charakterystyczne dla ówczesnego okresu motoryzacji. Biorąc pod uwagę jednostkową produkcję i wyjątkowość na rynku motoryzacyjnym, omawiany samochód posiada ogromną wartość historyczną, która czyni go reprezentatywnym albo prekursorskim w skali polskiej, europejskiej i światowej. Organ podkreślił, że z okresu zaborów zachowały się tylko dwa samochody o polskim rodowodzie – drugi to [...] z 1917 r., którego pierwszym właścicielem był J. G., właściciel browaru .. w [...]. W związku z tym jednorazowy wywóz na stałe pojazdu za granicę, nie tyle uszczupliłoby, ale doprowadziłoby do nieodwracalnych strat w zachowanych polskich zbiorach. Za niezasadne organ uznał zarzuty dotyczące naruszenia prawa własności, ponieważ odmowa wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz zabytku za granicę nie odbiera możliwości dysponowania własnością przez jego właściciela, który pozostaje wyłącznym dysponentem swojego mienia. MKiDN zauważył, że w toku rozpatrywania złożonego wniosku stan faktyczny sprawy nie zmienił się, a argumenty merytoryczne przedstawione w decyzji z [...] kwietnia 2013 r. odmawiającej wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz przedmiotowego samochodu za granicę zachowują swoją aktualność. W niniejszej sprawie zachodzi tożsamość przedmiotu sprawy administracyjnej rozstrzygniętej uprzednio decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję MKiDN z [...] kwietnia 2020 r. złożył R. S., zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieumożliwienie skarżącemu zapoznania się ze zgromadzonym materiałem i wypowiedzenia się w jego przedmiocie przed wydaniem decyzji;

2) art. 52 ust. 1a u.o.z.o.z. poprzez jego niewłaściwą interpretację polegającą na przyjęciu, iż:

a) zabytek, który nie jest przedmiotem badań naukowych prowadzonych w Polsce, a także nie jest w żaden sposób eksponowany lub w inny sposób publicznie udostępniany może posiadać szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego w sytuacji, gdy prawidłowa jego wykładnia powinna prowadzić do wniosku, iż wartość taką może posiadać jedynie zabytek, który jest przedmiotem badań, lub jest eksponowany, albowiem zakaz wywozu to szczególna forma ograniczenia, która aby realizowała założony cel powinna prowadzić do upublicznienia przedmiotu ocenionego jako skarb narodowy, a nie dopuszczała do tego, aby znajdował się on ukryty,

b) szczególną wartość dla polskiego dziedzictwa kulturowego może posiadać zabytek, który jest wytworem innej kultury w sytuacji, gdy wartość taką mogą posiadać jedynie wytwory polskiej kultury, a wytwory innych kultur wartość taką posiadają w swoich macierzystych krajach,

3) art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 1 i 2 oraz art. 2 i art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez:

a) ich niezastosowanie i niedopuszczalne ograniczenie prawa własności, pomimo bezcelowości takiego działania, albowiem nie przyczynia się ono do ochrony polskiego dziedzictwa kulturowego, gdyż przedmiot ten nie jest objęty zainteresowaniem władz państwowych, a wiedza o nim nie jest rozpowszechniana, a także godzi w istotę prawa własności,

b) ich niewłaściwą interpretację polegającą na przyjęciu, że dopuszczalne jest ograniczenie prawa własności poprzez zakaz wywozu określonego przedmiotu za granicę bez przyznania z tego tytułu stosownej rekompensaty, np. poprzez wykup, co umożliwiłoby też opiekę na dobrem i upublicznianie go,

4) art. 35 w zw. z art. 36 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej: TFUE) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż:

a) ograniczenia w wywozie pomiędzy Państwami Członkowskimi mogą być ustanawiane także wówczas, gdy Państwo Członkowskie nakłada zakaz wywozu określonych dóbr ze względu na ochronę narodowych dóbr kultury w sytuacji, gdy w rzeczywistości przedmiot ten stanowi wytwór kultury innego Państwa Członkowskiego, a prawidłowa interpretacja tego przepisu prowadzi do wniosku, że ograniczenia te mogą być nakładane jedynie w celu ochrony dóbr danego Państwa Członkowskiego, a zatem poszczególne Państwa Członkowskie powinny tworzyć systemy ochrony dóbr kultury, jedynie w zakresie kultury danego Państwa,

b) podlegającym ochronie narodowym dobrem kultury może być przedmiot, który nie jest przedmiotem badań, ani nie jest w żaden sposób w danym Państwie Członkowskim eksponowany w sytuacji, gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu prowadzi do wniosku, iż dobrem takim może być jedynie przedmiot, który jest przedmiotem badań albo jest eksponowany, albowiem w innym przypadku nie sposób uznać, że w jakimkolwiek stopniu ubogaca on kulturę danego Państwa Członkowskiego, a tak daleko idące ograniczenie może być nakładane jedynie wówczas, gdy zaspokoi ono potrzebę kultywowania kultury w danym Państwie Członkowskim, co jest niemożliwe, gdy stanowiący dobro kultury przedmiot pozostaje ukryty.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł: na podstawie art. 193 Konstytucji o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego o zgodność art. 52 ust. 1a u.o.z.o.z. z art. 2, art. 64 ust. 1 i 3, art. 31 ust. 3 oraz 21 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczpospolitej oraz z art. 1 Protokołu 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej: EKPC) w zakresie, w jakim pozwala on na odmowę wydania pozwolenia na stały wywóz zabytku za granicę bez stosownej rekompensaty pieniężnej, np. poprzez wykup oraz w zakresie, w jakim pozwala on na odmowę wydania tego pozwolenia wobec zabytku, gdy w żaden sposób nie przyczynia się to do ochrony polskiego dziedzictwa, albowiem zabytek ten nie jest przedmiotem badań, ani nie jest eksponowany, ponieważ tak sformułowany przepis ogranicza prawo własności w celu ochrony rzekomego interesu społeczeństwa, niedoprowadzając przy tym do realizacji tego interesu, albowiem przedmiot oceniony jako stanowiący szczególne dobro nadal pozostaje ukryty; na podstawie art. 267 TFUE o zwrócenie się do TSUE z wnioskiem o rozpatrzenie pytania, czy art. 35 i 36 TFUE należy rozumieć w ten sposób, iż dozwolone jest stosowanie ograniczeń w wywozie dóbr do innych Państw Członkowskich ze względu na ochronę narodowych dóbr kultury w sytuacji, gdy w rzeczywistości przedmiot ten stanowi wytwór kultury innego Państwa Członkowskiego oraz czy ograniczenia te można stosować z tej przyczyny, podczas gdy dobro to nie jest w żaden sposób wykorzystywane w związku ze swoim charakterem, a przede wszystkim nie jest przedmiotem badań, ani nie jest eksponowane w Państwie Członkowskim, które wprowadza ograniczenie, albowiem tak sformułowany przepis ogranicza prawo własności w celu ochrony rzekomego interesu społeczeństwa, nie doprowadzając przy tym do realizacji tego interesu, albowiem przedmiot oceniony jako stanowiący szczególne dobro nadal pozostaje ukryty.

Powyższe zarzuty skarżący rozwinął w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę MKiDN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji [...] kwietnia 2020 r. przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja MKiDN nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie lub też stwierdzenie jej nieważności.

Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 52a ust. 1a u.o.z.o.z., zgodnie z którym minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może odmówić wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz zabytku za granicę, w przypadku gdy zabytek posiada szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego. Kompetencję tę organ realizuje względem wskazanych w art. 51 ust. 1 u.o.z.o.z. kategorii zabytków, wśród których znajdują się środki transportu, które mają więcej niż 50 lat i ich wartość jest wyższa niż 32 000 zł (pkt 14). Niesporne ustalenia faktyczne poczynione w sprawie wskazują, że objęty wnioskiem skarżącego z [...] marca 2019 r. pojazd [...] (numer podwozia: [...], numer silnika: [...], numer rejestracyjny: [...]) w związku ze swoją postacią rodzajową (środek transportu), wiekiem (data produkcji – 1912 r.), jak i szacowaną wartością (1160000 zł) spełniał warunki zastosowania przywołanej regulacji, wobec czego zaskarżone rozstrzygnięcie musi być traktowane jako odpowiadające prawu w zakresie, w jakim ocenie Sądu podlegała dopuszczalność konkretyzacji przez organ sytuacji prawnej skarżącego odnośnie do wnioskowanego uprawnienia.

Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny za odpowiadający prawu uznaje również kierunek nadany powyższemu rozstrzygnięciu, nie podziela bowiem sformułowanych w skardze zarzutów, które za wadliwą prawnie postrzegają odmowę wydania skarżącemu jednorazowego pozwolenia na stały wywóz za granicę spornego pojazdu.

Odnosząc się do podstaw przyjęcia takiej oceny, Sąd w pierwszej kolejności zobowiązany jest zauważyć, że sprawa dotycząca udzielenia pozwolenia na wywóz pojazdu [...] stanowiła już przedmiot rozpatrzenia przez MKiDN, który decyzją z [...] kwietnia 2013 r. odmownie rozpatrzył to żądanie. Organ podtrzymał to rozstrzygnięcie również w decyzji z [...] października 2017 r. wydanej w trybie wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją. W trakcie jej kontroli sądowej elementem rozważanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pozostawała kwestia dopuszczalności przypisania przez MKiDN wskazanemu pojazdowi cechy zabytku "posiadającego szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego" w znaczeniu określonym w art. 52 ust. 1a u.o.z.o.z. W tym zakresie, co wymaga przypomnienia, Sąd przyjął, że pojazd ma szczególną wartość dla dziedzictwa kultury, w szczególności historii motoryzacji na ziemiach polskich i jego wywóz z terytorium Polski spowodowałby niewątpliwy uszczerbek w tymże dziedzictwie.

Jakkolwiek w poddanej kontroli sądowej sprawie zakończonej decyzją z [...] października 2017 r. podlegał rozpatrzeniu wniosek o udzielenie pozwolenia na wywóz pojazdu złożony przez J. K., tj. poprzedniego właściciela, to ocena prawna wyrażona przez Sąd w wyroku z 11 września 2018 r. sygn. VII SA/Wa 2937/17 prawidłowo została przez MKiDN uznana za prawnokształtującą również sprawę załatwioną decyzją wydaną w związku z rozpatrzeniem tożsamego wniosku złożonego przez skarżącego, będącego kolejnym właścicielem pojazdu [...]. W sprawie nie można wprawdzie mówić o tożsamości podmiotowej, albowiem w każdej ze spraw podmiotami występującymi o udzielenie pozwolenia były inne osoby, co nie pozwalało organowi zastosować normy art. 61a § 1 k.p.a., niemniej zachodziła w sprawie tożsamość przedmiotowa wynikająca z uwzględnia, że ponownemu rozpatrzeniu podlegała sprawa dotycząca tego samego zabytku (pojazd [...]), którego sytuację (dopuszczalność wywozu na stałe za granicę) kształtowała ta sama regulacja stanowiąca materialnoprawną podstawę wydawanej przez MKiDN decyzji administracyjnej (art. 52 ust. 1a u.o.z.o.z.).

Tej okoliczności należy zaś przypisać znaczenie kluczowe. Zauważenia bowiem wymaga, że decyzja w przedmiocie wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz zabytku za granicę ma charakter aktu osobowo-rzeczowego. Specyfiką aktu administracyjnego tego rodzaju jest to, że określa on prawa (obowiązki) określonego podmiotu w stosunku do ściśle określonej "rzeczy". Często jest tak, że wskazana "rzecz" posiada specjalny status prawny i przez pryzmat tego statusu kształtowane są prawa lub obowiązki danej osoby. Tak jest właśnie w przypadku decyzji wydawanej przez MKiDN na podstawie art. 52 ust. 1a w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 14 u.o.z.o.z., ponieważ postępowanie to jakkolwiek wszczyna podanie osoby, w której posiadaniu pozostaje zabytek, zainteresowanej jego wywozem za granicę na stałe, to przesądzające znaczenie dla wyniku sprawy mają cechy rodzajowe zabytkowego pojazdu konfrontowane z przyjmowaną przez organ oceną jego znaczenia dla dziedzictwa kulturowego. Decyzja stwierdzająca, że dany środek transportu posiada szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego powinna być traktowana jako wiążąco kształtująca specjalny status zabytkowego pojazdu jako "dobra kulturowego". Temu zakresowi rozstrzygnięcia należałoby przy tym przypisać zasadniczo cechę trwałości, na którą nie rzutują zmiany przenoszące własność zabytkowego pojazdu. Przesądzać powinna ona następczo o odmowie wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz zabytku za granicę w przypadku zgłoszenia takiego żądania przez kolejnego właściciela zabytku, chyba że ustalenia przyjmowane w sprawie wskazywałyby na zaistnienie nowych okoliczności, które poprzednią ocenę odnoszoną do wartości kulturowej zabytkowego pojazdu kazałyby traktować jako nieadekwatną, np. z uwagi na nowy stan wiedzy lub zmianę (zniszczenie), której podlegał zabytek, prowadzącą do tego, że utracił on w całości lub w istotnej części przypisywane mu wcześniej wartości.

Sąd zauważa, że określona w art. 170 p.p.s.a. moc wiążąca orzeczenia sądowego w odniesieniu tak do organu, jak i do sądu oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, co powinno skutkować uwzględnieniem treści prawomocnego wyroku w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Oznacza to, że w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie weryfikowana. Jak się jednolicie przyjmuje w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie dających się pogodzić w systemie sprawowania władzy publicznej (por. wyrok NSA z 14 lipca 2020 r. sygn. I OSK 2904/19; wyrok NSA z 10 grudnia 2019 r. sygn. II OSK 211/18). Powaga rzeczy osądzonej rozciąga się na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia niezbędne do określenia jego zakresu (por. wyrok NSA z 18 września 2019 r. sygn. II OSK 2605/17; wyrok NSA z 30 sierpnia 2018 r. sygn. II OSK 2163/16). Pogląd ten jest aprobowany w piśmiennictwie. Podkreśla się w nim nie bez racji, że powaga rzeczy osądzonej (art. 171 p.p.s.a.) powinna być oceniania według istoty orzeczenia w związku ze stanem sprawy mającym swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu, a dla precyzyjniejszego określenia treści werdyktu zawartego w wyroku sądu administracyjnego nieodzowne staje się wykorzystanie argumentów, które doprowadziły do jego podjęcia (por. W. Sawczyn [w:] System Prawa Administracyjnego. Sądowa kontrola administracji publicznej, T. 10, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2016, s. 546).

Kierując się tą zasadą, przyjęcie w prawomocnym wyroku z 11 września 2018 r. sygn. VII SA/Wa 2937/17, że pojazd [...] jest "żywym" świadectwem początków odrodzonej państwowości Polski widzianej przez pryzmat rozwijającej się motoryzacji, czego nie niweczy, jak przyjął Sąd, to, że "pojazd został oryginalnie wyprodukowany dla przedstawiciela niemieckiej arystokracji", kazało wyłączyć z przedmiotu postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie zainicjowanej przez skarżącego kwestię sprowadzającą się do konieczności ponownego dowodzenia przez MKiDN, że ww. pojazd posiada szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego w rozumieniu art. 52 ust. 1a u.o.z.o.z., skoro taki wniosek jednoznacznie wyraził wcześniej Sąd w prawomocnym orzeczeniu i nie zachodziły podstawy, by uznać, że wniosek ten zdezaktualizował się. Podjęta w skardze próba jego podważenia jest nieskuteczna, albowiem w zdecydowanej części stanowi polemikę z wcześniej sformułowaną przez MKiDN oraz Sąd argumentacją. Dotyczy to m.in. twierdzenia, że pojazd nie jest elementem polskiej kultury, ponieważ "samochód [został] wyprodukowany na zamówienie [...] u [...] pośrednika[...]marki przez[...] fabrykę", pojazd nie funkcjonuje w świadomości "przeciętnego odbiorcy", gdyż pozostając w prywatnych zbiorach nie jest eksponowany, jak też jego nabywca H. G. nie miał "znaczącego związku z polską kulturą", gdyż w znacznym stopniu jest on "osobą zapomnianą".

W tym kontekście nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy naruszenie przez MKiDN art. 10 § 1 k.p.a. w zakresie braku pouczenia skarżącego przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jak wynika z uzasadnienia skargi, uchybienie to strona skarżąca łączy z niezapoznaniem się z zalegającymi w aktach opiniami, których treść skłaniałaby skarżącego, jak wskazał, do żądania przeprowadzenia opinii uzupełniających odnośnie do określenia znaczenia pojazdu dla "polskiego dziedzictwa kulturowego". Kwestie te nie pozostawały tymczasem, jak ujmuje to skarżący, "niewyjaśnione", ponieważ– na co wskazują wcześniejsze rozważania - dotyczyły one zagadnienia już prawnie rozważonego.

W kontrolowanej sprawie MKiDN wskazał na treść kryteriów, które jego zdaniem powinny kształtować ocenę posiadania przez zabytkowy pojazd szczególnej wartości dla dziedzictwa kulturowego. Wykładnię kierunkową tego pojęcia zamieścił Sąd w wyroku z 11 września 2018 r. i znaczenie przypisywane przez organ art. 52 ust. 1a u.o.z.o.z., jest z nią zbieżne. Nie mogła stąd prowadzić do podważenia zaskarżonej decyzji odmienna wykładnia powyższego przepisu przyjmowana przez skarżącego, jeżeli w niezmienionych okolicznościach faktycznych, które miał na uwadze Sąd, za okoliczności relewantne uznaje ona inne kwestie, niż wskazane w ww. prawomocnym wyroku.

Niewątpliwie nowym zagadnieniem, do którego nie odnosił się wcześniej Sąd, jest podejście nowego nabywcy (skarżącego) do zabytkowego pojazdu [...] oparte na jego nieeksponowaniu i nieudostępnianiu, czemu towarzyszyć ma wola jego "przechowywania [...] w zamkniętym garażu". Działanie to, wbrew odmiennemu założeniu strony, nie prowadzi jednak do tego, by przyjąć, że pojazd tym samym nie oddziałuje już "na polską kulturę, czy świadomość historyczną", gdyż jakkolwiek zachowanie strony nie pozostaje bez uszczerbku dla popularyzacji znajdujących się na terenie kraju najcenniejszych zabytków motoryzacji, to z punktu widzenia celów ogólnego zarządzania zasobami dziedzictwa kulturowego nie ma wpływu na sposób dokonywanej konkretyzacji przepisu art. 52 ust. 1a u.o.z.o.z.

Podkreślenia wymaga, że regulacja dotycząca zasad wywozu zabytków za granicę, o której mowa w art. 51 ust. 1 u.o.z.o.z., w tym treść negatywnej przesłanki przesądzającej o odmowie wydania pozwolenia na stały wywóz zabytku, stanowi uszczegółowienie konstytucyjnego nakazu strzeżenia dziedzictwa narodowego (art. 5 Konstytucji), którego częścią jest dziedzictwo kulturalne. Zasada ochrony dziedzictwa kultury jest traktowana jako metazasada, przez pryzmat której należy interpretować tak przepisy prawa krajowego, jak i inne zasady praw ochrony dziedzictwa kultury, w tym zasadę kontroli przemieszczania dóbr kultury (por. K. Zeidler, Zasady prawa ochrony dziedzictwa kultury - propozycja katalogu, RPEiS 2018, nr 4, s. 150 i n.). Odwołując się do poglądu J. Pruszyńskiego (por. J. Pruszyński, Dziedzictwo kultury Polski: jego straty i ochrona prawna, Tom 1, Kraków 2001, s. 50), Sąd w wyroku z 11 września 2018 r. wskazał, że dziedzictwo kulturalne definiuje się jako "zasób rzeczy nieruchomych i ruchomych wraz ze związanymi z nimi wartościami duchowymi, zjawiskami historycznymi i obyczajowymi uznawany za godny ochrony prawnej dla dobra społeczeństwa i jego rozwoju oraz przekazania następnym pokoleniom, z uwagi na zrozumiałe i akceptowane wartości historyczne, patriotyczne, religijne, naukowe i artystyczne, mające znaczenie dla tożsamości i ciągłości rozwoju politycznego, społecznego i kulturalnego, dowodzenia prawd i upamiętnienia wydarzeń historycznych, kultywowania poczucia piękna i wspólnoty cywilizacyjnej". Jakkolwiek jest to wyłącznie jedna z wielu definicji obszernego znaczeniowo pojęcia, to nie ulega wątpliwości, że odwołuje się ono do odziedziczonych z przeszłości i funkcjonujących współcześnie dóbr mających nierozerwalny związek z kulturą i historią danego kraju.

Przypomnieć trzeba, że w treści zaskarżonej decyzji organ zwrócił uwagę na szczególne uwarunkowania rozpatrywanej sprawy, które dotyczą, po pierwsze, ujawnionego związku pojazdu z historią motoryzacji w Polsce, po drugie stwierdzenia blisko stuprocentowej autentyczności samochodu, co jest ewenementem wśród zabytków techniki, po trzecie jednostkowego charakteru pojazdu z uwagi na brak takiego modelu w polskich i europejskich kolekcjach i muzeach, po czwarte, wykorzystania w pojeździe unikatowych rozwiązań konstrukcyjnych stosowanych w pionierskim okresie rozwoju motoryzacji. Ustalenia ta odpowiadają wskazanym przez MKiDN prawnym kryteriom, które powinny zostać uwzględnione przy ocenie posiadania przez zabytek szczególnej wartości dla dziedzictwa kulturowego, tj. 1) posiadanie przez zabytek istotnych związków z dziedzictwem narodowym, przejawiających się w powiązaniach samego zabytku, jego twórcy lub właścicieli czy posiadaczy z historią kraju i życia jego obywateli; 2) posiadanie przez zabytek wyjątkowych cech artystycznych oraz szczególnego znaczenia dla określonej dziedziny sztuki, nauki lub kultury; 3) możliwość uszczuplenia polskich zbiorów na skutek wywozu zabytku na stale za granicę.

Zdaniem Sądu, posłużenie się tak określonymi kryteriami znosi zarzut dowolności działania MKiDN, albowiem w możliwie zobiektywizowany sposób pozwalało w stosunku do spornego pojazdu rozważyć wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia funkcji wprowadzenia regulacji określonej w art. 52 ust. 1a w zw. z art. 51 ust. 1 u.o.z.o.z. Wymaga przy tym zauważenia, że taki sposób procedowania wniosku w sposób bezpośredni nawiązuje do zasad przeprowadzania testu VoH (Value of Heritage), który piśmiennictwie uznaje się za właściwy standard oceny szczególnej wartości zabytku dla dziedzictwa kulturowego, z czym Sąd w całości się zgadza (por. W. Szafrański, A. Jagielska-Burduk, Jednorazowe pozwolenie na stały wywóz zabytku za granicę z perspektywy kategorii wieku i wartości – ochrona dziedzictwa kulturowego a rynek sztuki w Polsce, Santander Art and Culture Law Review 2019, Nr 1, s. 93). Pytanie, czy wywóz na stałe zabytku za granicę spowoduje, że brak będzie reprezentatywnych w tym zakresie zabytków w publicznych zbiorach polskich jest o tyle istotne, że Z. Kobyliński trafnie zauważył, że traktując dziedzictwo kulturowe w kategorii zasobów zbliżonych do zasobów naturalnych zwrócić uwagę należy na niezwykle ważne z punktu widzenia teorii zabytkoznawstwa cechy dziedzictwa kulturowego, które pozostaje zasobem ograniczonym, nieodnawialnym i narażonym na utratę (por. Z. Kobyliński, Czym jest, komu jest potrzebne i do kogo należy dziedzictwo kulturowe?, Mazowsze. Studia Regionalne 2011, nr 7, s. 23-24). Z tego punktu widzenia stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji względem zgłoszonego żądania, w ocenie Sądu, zasługuje na aprobatę, gdyż nadrzędnym zadaniem MKiDN była ochrona integralności dziedzictwa kulturowego. Istotnym uszczerbkiem dla tego dziedzictwa byłaby zaś utrata przechowywanego w kraju pojazdu stanowiącego unikatowy w skali światowej egzemplarz powstały w początkowych latach rozwoju motoryzacji, który został zachowany w doskonałym stanie do czasów współczesnych.

Tak jego wyjątkowość, jak i związek z polską kulturą, nie mogą być, zdaniem Sądu, kwestionowane, jeżeli uwzględni się, że pojazd wyprodukowany na indywidualne zamówienie, noszący nazwę "[...]" ([...]) stanowi jeden z pierwszych pojazdów zarejestrowanych na ziemiach historycznie polskich ([...]). Pojazd ten nieprzerwanie znajdował się i był użytkowany na terenie kraju (w okresie międzywojennym – [...]). Jego unikatowy charakter i związek z dziedzictwem kulturowym, zdaniem Sądu, kształtuje również udokumentowana historia jego odnalezienia w garażu na terenie [...] po dziesięcioleciach pozostawania zapomnianym. Okoliczność, że pojazd stanowi wytwór [...] myśli technicznej i pochodzi, jak określa to skarżący, z "[...] fabryki" nie ma istotnego znaczenia z punktu widzenia dyspozycji art. 52 ust. 1a w zw. z art. 51 ust. 1 u.o.z.o.z. Bez komentarza Sąd pozostawia jednocześnie drwiącą konstatację skarżącego, że pierwszy właściciel "nie dostrzegał potrzeby promowania polskiej motoryzacji, a przedkładał nad nią tę [...]", uwzględniając tragiczne losy J. G., który przyjął w 1937 r. obywatelstwo polskie i zginął w 1939 r. z powodu prezentowania swojej patriotycznej postawy i pomocy innym Polakom po wybuchu II wojny światowej. Ma oczywiście rację strona, gdy wskazuje, że ocena wartości pojazdu powinna być kształtowana nieco innymi względami niż fakt, że pierwszy właściciel pojazdu przyjął obywatelstwo polskie. Fakt ten, mając na uwadze treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, stanowił tym niemniej jedynie uzupełnienie poglądu, na którym oparł się w sprawie MKiDN. Zasadnicze znaczenie przypisane bowiem zostało temu, że pojazd [...] stanowi unikatowy zabytek polskiej kultury materialnej z uwagi przede wszystkim na jego terytorialny związek z polską państwowością, na co nie mogła mieć wpływu sama narodowość jego konstruktora lub nabywcy. Pogląd ten opiera się na trafnym uznaniu, że dziedzictwo kulturowe jest kształtowane wielowymiarowym charakterem wspólnoty państwowej i związanej z tym pojęciem aksjologii. Konstytucyjna ochrona narodowego dziedzictwa kulturowego bez wątpienia nie odnosi się do sfery etnicznej, lecz ma na uwadze szerszą wspólnotę, co powoduje, ze ochronie podlegają ważne elementy materialne dorobku poprzednich jej pokoleń nie tylko narodowości polskiej.

W świetle powyższych wniosków za nieuprawniony należy uznać zarzut naruszenia art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 1 i 2 oraz art. 2 i art. 8 ust. 2 Konstytucji. W piśmiennictwie trafnie wskazuje się, że decyzja zakazująca wywozu zabytkowego środka transportu za granicę, o której mowa w art. 52 ust. 1a w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 12 u.o.z.o.z., stanowi jedną z form ograniczenia własności w zakresie prawa do swobodnego rozporządzania rzeczą (por. J. Parchomiuk, Przesłanki dopuszczalności ograniczeń własności zabytków w świetle konstytucyjnych i konwencyjnych standardów ochrony własności, Roczniki Nauk Prawnych 2017, nr 3, s. 66). Takie ograniczenie własności skarżącego jest jednakże zgodne z prawem, albowiem jest podyktowane koniecznością realizacji konstytucyjnego zadania państwa w zakresie strzeżenia dziedzictwa narodowego (kulturalnego). Przeciwdziałając utracie zabytku posiadającego szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego, organ realizował interes publiczny, który mieści się w przesłance porządku publicznego (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Wbrew odmiennej ocenie skarżącego stosowane przepisy nie budzą wątpliwości w zakresie ich zgodności z art. 2, art. 64 ust. 1 i 3, art. 31 ust. 3 oraz 21 ust. 1 i 2 Konstytucji oraz z art. 1 Protokołu 1 do EKPC, toteż sformułowany w skardze wniosek o skierowanie przez Sąd pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego nie znajdował uzasadnienia.

Wagę objęcia dóbr kultury znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ochroną potwierdzają przepisy ustawy z dnia 25 maja 2017 r. o restytucji narodowych dóbr kultury (Dz. U. z 2019 r. poz. 1591), dalej: u.r.n.d.k., które katalog zabytków, o których mowa w art. 51 ust. 1 u.o.z.o.z., traktują jako narodowe dobro kultury RP (art. 2 pkt 4 u.r.n.d.k.). Przepisy tej ustawy dokonały transpozycji do polskiego porządku prawnego postanowień dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/60/UE z 15 maja 2014 r. w sprawie zwrotu dóbr kultury wyprowadzonych niezgodnie z prawem z terytorium państwa członkowskiego, zmieniającej rozporządzenie (UE) nr 1024/2012 (wersja przekształcona) (Dz. Urz. UE L 159, s. 1). Nie może budzić wątpliwości, że ustanowiony przepisami dyrektywy 2014/60/UE system ochrony dóbr kultury jest oparty na prymacie ochrony dziedzictwa kulturowego każdego z Państw Członkowskich, którego zasoby są określane samodzielnie przez te Państwa. W piśmiennictwie trafnie zauważa się, że zasadą jest, że jeśli ustawodawca zadecyduje, iż poszczególne dobro jest na tyle ważne dla dziedzictwa państwa, że można zakwalifikować je jako narodowe dobro kultury, wówczas państwo to powinno zachować szczególne uprawnienia do sprawowania nad nim pieczy, tak aby integralność dziedzictwa tego państwa nie została naruszona (por. K. Szepelak, Nowa ustawa o restytucji narodowych dóbr kultury – paradoksy transpozycji przepisów unijnych do prawa polskiego, EPS 2017, nr 12, s. 22-24). Potwierdzają ten wniosek motywy 9 i 10 preambuły ww. aktu, w którym podkreśla się, że w art. 36 TFUE uznano różnorodność krajowych systemów ochrony narodowych dóbr kultury. W celu wzmocnienia wzajemnego zaufania, woli współpracy i wzajemnego zrozumienia pomiędzy państwami członkowskimi należało określić zakres pojęcia "narodowe dobro kultury" w ramach art. 36 TFUE. Zakres stosowania dyrektywy powinien obejmować wszystkie dobra kultury sklasyfikowane lub zdefiniowane przez państwo członkowskie zgodnie z krajowym ustawodawstwem lub krajowymi procedurami administracyjnymi jako narodowe dobra kultury o wartości artystycznej, historycznej lub archeologicznej w rozumieniu art. 36 TFUE. Dyrektywa 2014/60/UE powinna zatem obejmować zbiory o znaczeniu historycznym, paleontologicznym, etnograficznym lub numizmatycznym lub o wartości naukowej, niezależnie od tego, czy stanowią one część zbiorów publicznych, innych zbiorów, czy też są pojedynczymi przedmiotami i czy pochodzą z legalnych czy też z nielegalnych wykopalisk, pod warunkiem że są one sklasyfikowane lub zdefiniowane jako narodowe dobra kultury.

Jakkolwiek przepisy wskazanej dyrektywy w świetle jej art. 1 stosuje się do zwrotu dóbr kultury sklasyfikowanych lub zdefiniowanych przez państwo członkowskie jako narodowe dobra kultury, o których mowa w art. 2 pkt 1, które zostały wyprowadzone niezgodnie z prawem z terytorium tego państwa członkowskiego, to okoliczność, że względem spornego pojazdu [...] nie została wdrożona procedura poszukiwania oraz zwrotu, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie stoi na przeszkodzie, by przez pryzmat wprowadzonego ww. aktem prawa unijnego zasad systemu ochrony narodowych dóbr kultury nie poddać ocenie zarzutu, iż odmowa wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz za granicę spornego pojazdu stanowi niedozwolone ograniczenie swobody rynku wewnętrznego UE (swobody przepływu towarów).

Nie można nie przyznać racji skarżącemu, gdy podnosi, że sporny pojazd pozostaje towarem, a zatem dobrem, którego wartość może być wyrażona w pieniądzu i który jako taki może być przedmiotem transakcji handlowej (sprzedaży). Wymaga tym niemniej zauważenia, że postanowienie art. 35 TFUE, zgodnie z którym ograniczenia ilościowe w wywozie oraz wszelkie środki o skutku równoważnym są zakazane między Państwami Członkowskimi, nie stanowi w świetle art. 36 TFUE przeszkody w stosowaniu zakazów lub ograniczeń przywozowych, wywozowych lub tranzytowych, uzasadnionych względami moralności publicznej, porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego, ochrony zdrowia i życia ludzi i zwierząt lub ochrony roślin, ochrony narodowych dóbr kultury o wartości artystycznej, historycznej lub archeologicznej, bądź ochrony własności przemysłowej i handlowej. Regulacja ta determinuje uznanie, że zakaz wywozu towaru może być usprawiedliwiony ze względu na ochronę narodowych dóbr kultury. Brak jest równocześnie podstaw, by przypisać temu zakazowi znaczenie środka arbitralnej dyskryminacji lub ukrytych ograniczeń w handlu, uwzględniając tak, z jednej strony, potwierdzoną w postanowieniach dyrektywy 2014/60/UE kompetencję każdego państwa do dookreślenie treści terminu "dobra kultury o wartości artystycznej, historycznej lub archeologicznej" w ramach jego wewnętrznego porządku prawnego, czego wyrazem jest łączność zachodząca pomiędzy art. 51 ust. 1 u.o.z.o.z. a art. 2 pkt 4 u.r.n.d.k., a z drugiej, wykazaną w toku przeprowadzonego przez MKiDN postępowania potrzebę sprawowania pieczy nad unikatowym zabytkowym pojazdem posiadającym szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego. Zakaz, którym posłużył się organ, stanowił środek konieczny dla ochrony wartości, dla których została ustanowiona procedura wydawania pozwoleń, a także odpowiedni dla osiągnięcia założonego celu, tj. niedopuszczenia do wywozu na stałe zabytkowego pojazdu za granicę.

Z tych względów brak jest, w ocenie Sądu, podstaw do stwierdzenia naruszenia w sprawie przepisów prawa UE. W konsekwencji też Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przychylił się do wniosku skarżącego o wystąpienie do TSUE o wydanie orzeczenia prejudycjalnego odnośnie do wykładni przepisów art. 35-36 TFUE, albowiem działanie takie nie było niezbędne do wydania wyroku w zawisłej przed Sądem sprawie (art. 267 TFUE).

Powyższe względy decydowały o uznaniu, że zaskarżona decyzja MKiDN stanowi wynik prawidłowej wykładni oraz prawidłowego zastosowania przepisów. Została ona bowiem wydana zgodnie z przepisami procesowymi kształtującymi sposób prowadzenia postępowania administracyjnego przez organ w procedurze określonej w rozdziale 5 u.o.z.o.z. (Wywóz zabytków za granicę). Wydaniu zapadłego rozstrzygnięcia towarzyszyła analiza wszystkich zagadnień kluczowych z punktu widzenia treści regulacji materialnoprawnej (art. 52 ust. 1a w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 12 u.o.z.o.z.). MKiDN w uzasadnieniu decyzji w wystarczający sposób je ujawnił skarżącemu jako stronie postępowania, co sprawia, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.