Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 898/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c oraz pkt 2,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 156, art. 180 par. 1,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28, art. 123,
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2008 r. sprawę ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... stycznia 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 21 lutego 2008 r., wniesionej przez R. K., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2008 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, wraz z odsetkami za zwłokę, w łącznej kwocie [...] zł, wydana w następującym stanie faktycznym:

W piśmie z 19 września 2007 r., zatytułowanym "odwołanie od decyzji ZUS i wniosek o umorzenie zadłużenia wobec ZUS", R. K. wskazał, że składa odwołanie od decyzji określającej wysokość należności z tytułu nieopłaconych składek i wnosi o umorzenie w całości należności. W uzasadnieniu wniosku na wstępie nawiązał do wydanej w dniu [...] lipca 2007 r. w stosunku do niego decyzji ZUS w przedmiocie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zakwestionował tą decyzję w części dotyczącej składki za kwiecień i maj 1999 r. oraz za czerwiec 2000 r., które to opłacił, a które organ wymienił jako nieopłacone. Wobec tego stwierdził, iż suma zaległości została błędnie obliczona. Następnie podniósł, iż w chwili obecnej jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Od 2000 r., kiedy to zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą, pozostaje bez pracy. Podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłki i nie jest w stanie spłacić zadłużenia, jakie na nim ciąży. Dlatego, jak oświadczył, wnosi o uchylenie decyzji określającej wysokość nieopłaconych należności i umorzenie zadłużenia.

Pismem z 24 września 2007 r. ZUS wystąpił do strony o sprecyzowanie wniosku, tj. o wskazanie, czy złożone pismo należy potraktować jako odwołanie od decyzji z [...] lipca 2007 r., czy jako wniosek o umorzenie zaległości.

W dniu 12 października 2007 r. R. K. zwrócił się pisemnie do ZUS z wnioskiem o umorzenie zaległości w całości, tj. wraz z odsetkami od nieopłaconych składek. Ponownie wskazał, że jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Ze względu na chorobę alkoholową i inne schorzenia nie ma pracy i utrzymuje się tylko ze zbierania metali kolorowych oraz z zapomogi z MOPR. W domu opiekuje się chorym psychicznie synem oraz starszą matką. Wyjaśnił, iż jedynym jego majątkiem jest mieszkanie własnościowe. Na koniec stwierdził, iż uważa, że spełnia wszystkie przesłanki potrzebne do wydania decyzji o umorzeniu i o taką decyzję wnosi. W załączeniu przesłał konieczne i wymagane przez organ dokumenty (w tym: kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek, decyzję Prezydenta Miasta S. z 1 lipca 2007 r. o przyznaniu dodatku mieszkaniowego, zaświadczenie z Urzędu Pracy w S., dokumentację medyczną, rachunki za energię, wodę i gaz).

Decyzją z [...] grudnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, wraz z odsetkami za zwłokę, w łącznej kwocie [...] zł. W sentencji decyzji organ powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił ustalenia faktyczne, wskazując m.in., iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z chorą matką i chorym synem, nad którym sprawuje opiekę. Syn wnioskodawcy - M. K., pobiera rentę inwalidzką [...] w wysokości [...] zł brutto. Dłużnik posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w S. Utrzymuje się ze zbierania metali kolorowych oraz z pomocy społecznej. Został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Po przedstawieniu powyższych ustaleń faktycznych, organ wyjaśnił, iż należności ZUS z tytułu nieopłaconych składek jako publicznoprawne mogą być umarzane tylko w ściśle określonych przepisami prawa wypadkach. Wskazał, że stosownie do dyspozycji art. 28 (ust. 2 i ust. 3a) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub kiedy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej, przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zacytował przy tym przepis art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w którym uregulowano przypadki całkowitej nieściągalności oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym określono przypadki, kiedy ZUS może uwzględnić interes zobowiązanego. Zauważył, iż dysponując pieniędzmi z budżetu państwa winien postępować z największą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes finansów ubezpieczeń społecznych a z drugiej uwzględniać ważny interes zobowiązanego. Stwierdził też, że umorzenie zaległości z tytułu składek mieści się w tzw. uznaniu administracyjnym i winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. Kierując się powyższym organ uznał, iż okoliczności sprawy nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu składek. Wskazał, iż w stosunku do dłużnika nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ww. ustawy. Wnioskodawca w chwili obecnej utrzymuje się ze sprzedaży metali kolorowych, ponadto posiada majątek w postaci lokalu spółdzielczo - własnościowego, z którego można wdrożyć egzekucję z nieruchomości z ograniczonego prawa rzeczowego. Dodał, że przedstawione przez stronę rachunki za mieszkanie i gaz są opłacone w należytej wysokości. Następnie stwierdził, że dłużnik nie przedstawił również żadnych dokumentów wskazujących na niemożność podjęcia przez niego pracy zarobkowej. Nie przedstawił także żadnych dokumentów świadczących o tym, iż opłacenie należności składkowych pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Samo powołanie się na fakt spełniania przez dłużnika przesłanek do umorzenia należności nie może stanowić argumentu, iż w stosunku do wnioskodawcy zachodzą przesłanki, o których mowa w ww. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Reasumując, organ uznał, iż w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i powyżej wskazanym rozporządzeniu, a to uzasadnia wydanie decyzji negatywnej dla strony w niniejszej sprawie.

Pismem z 20 grudnia 2007 r. R. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podkreślił, iż w chwili obecnej czeka na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa do renty inwalidzkiej.

Decyzją z [...] stycznia 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z [...] grudnia 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w stosunku do wnioskodawcy -wbrew temu co sam zainteresowany podnosi- nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Po pierwsze - w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności ZUS, a po drugie - wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o tym, iż opłacenie należności składkowych pozbawiłoby zobowiązaną (zamiast zobowiązanego - dopisek Sądu) i jej rodzinę (zamiast jego rodzinę - dopisek Sądu), możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (uzupełnionej pismem z 25 lutego 2008 r. oraz w dniu 9 kwietnia 2008 r. poprzez jej sprecyzowanie co do przedmiotu), skarżący - R. K. wniósł o zmianę decyzji ZUS i umorzenie ciążącego na nim zadłużenia. W uzasadnieniu skargi opisał swoją trudną sytuację finansową i rodzinną. Wskazał, że utrzymuje się z synem ze zbieranych przez niego metali kolorowych oraz renty syna. Renta syna, wynosząca 594 zł, pomniejszona jest o 200 zł alimentów. Zatem, jak podniósł skarżący, nie jest w stanie spłacić zadłużenia wobec ZUS bez uszczerbku dla niego samego oraz jego rodziny. Zaznaczył przy tym, iż nie jest możliwie spieniężenie mieszkania, stanowiącego jedyny jego majątek, albowiem wraz z synem nie miałby gdzie mieszkać. Stwierdził, iż spełnia wszystkie przesłanki potrzebne do wydania decyzji o umorzeniu i o taką decyzję wnosi. Do skargi załączył orzeczenie lekarza orzecznika ZUS dotyczące syna - M. oraz zaświadczenie ZUS z 21 lutego 2008 r. o wysokości renty przysługującej jego synowi po potrąceniu alimentacyjnym.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Jednocześnie Sąd zaznacza, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też uwzględniając niniejszą skargę, nie mógł uwzględnić wniosku w niej zawartego o umorzenie zadłużenia wobec ZUS. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie, i stwierdzając, iż decyzja Prezesa Zakładu jest wadliwa, orzekł o wyeliminowaniu jej z obrotu prawnego. Tym samym sprawa "wróci" do organu administracyjnego celem ponownego jej rozpatrzenia.

Przed wskazaniem przyczyn uchylenia zaskarżonego orzeczenia Sąd zauważa, iż wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s., tj. przede wszystkim art. 28 tej ustawy. Stosownie natomiast do treści art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Następnie, Sąd zauważa, iż skarżący inicjując postępowanie o umorzenie zadłużenia, swoją prośbę uzasadnił trudną sytuacją finansową, która uniemożliwia mu spłatę zadłużenia. Podał, że opiekuje się chorym synem i starszą matką. Wyjaśnił, iż nie ma pracy, a jedyny dochód jego rodziny stanowi renta inwalidzka syna oraz pieniądze jakie uzyskuje ze zbierania metali kolorowych. Wskazał też, że korzysta z pomocy społecznej.

W tej sytuacji, zdaniem Sądu, szczególne znaczenie przy rozpatrywaniu tego wniosku miał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Z uzasadnień obu decyzji wydanych w sprawie wynika, iż skarżący prowadząc działalność gospodarczą (w związku z którą powstało jego zadłużenie wobec ZUS) nie zatrudniał pracowników, a zatem z tego należy wnioskować, iż całość zadłużenia

skarżącego (będącego płatnikiem) dotyczy jego konta osobistego, a to oznacza, iż do całości tych należności składkowych zastosowanie znajduje ww. przepis art. 28 ust. 3a. Przy czym należy podkreślić, iż przepis ten znajduje zastosowanie dopiero wówczas, gdy organ uzna, że należności z tytułu składek nie są całkowicie nieściągalne (art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s.). Z uwagi na posiadany przez skarżącego majątek w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, ZUS miał podstawy by stwierdzić, iż przesłanka ta - całkowitej nieściągalności - w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Tym samym obowiązany był rozważyć wniosek strony w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy systemowej, mając na względzie sytuację rodzinną i finansową skarżącego opisaną przez niego w pismach kierowanych do organu jak również wynikającą ze złożonych przez niego dokumentów.

Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja prawna, posługująca się sformułowaniem: "może umorzyć", należy do sfery uznania administracyjnego, a to oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". W wyroku z 20 marca 2007 r. (sygn. akt GSK 345/06) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął zaś, iż "ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał dowodowy będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Uznaniowy charakter przepisu nie może zatem prowadzić do wydania rozstrzygnięcia dowolnego, tj. bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie i bez odniesienia się do wszystkich okoliczności w niej występujących a mogących mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. Fakultatywny charakter art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 powyżej cytowanego rozporządzenia nie zwalnia bowiem organu z obowiązku wnikliwej oceny wystąpienia przesłanek umorzenia i jednoznacznego wskazania, czy i która przesłanka tu wystąpiła.

W ocenie Sądu, z uwagi na treść pierwotnego wniosku skarżącego wszczynającego kontrolowane postępowanie, niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał w znacznej mierze przepis § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Skoro zaś przepis ten jako przesłankę umorzenia składek wskazuje okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny, to organ orzekający miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego i ustalenia, czy zapłata składek wraz z odsetkami za zwłokę rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji.

Wynik postępowania organu prowadzonego w tym zakresie winien zaś znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie, jako jeden z elementów decyzji, winno bowiem zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż skarżona decyzja nie odnosi się do wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających znaczenie w kontekście ww. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i cytowanego rozporządzenia. Tym samym decyzja ta nie zawiera prawidłowego uzasadnienia faktycznego, a wobec tego należało stwierdzić, iż została wydana z istotnym naruszeniem art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji również z naruszeniem przepisów prawa materialnego - tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia poprzez przedwczesne przyjęcie, iż nie zachodzi wobec skarżącego przesłanka do umorzenia zadłużenia w przedstawionej przez niego (i nie kwestionowanej przez organ) trudnej sytuacji życiowej. Powyższe czyniło zasadnym uchylenie tej decyzji.

Omawiając wady kontrolowanego orzeczenia, przede wszystkim należy podnieść, iż z jego uzasadnienia nie wynika, aby organ przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające oraz analizę zgromadzonych dowodów w stopniu umożliwiającym prawidłowe zastosowanie ww. przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Treść uzasadnienia świadczy o tym, że organ rentowy ograniczył się do wskazania na uznaniowy charakter decyzji i konieczność uwzględniania przy jej wydawaniu stanu finansów ubezpieczeń społecznych oraz stwierdzenia, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o tym, iż opłacenie należności składkowych pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Argumentacja organu, przedstawiona w skarżonej decyzji i sprowadzająca się do -niepopartego dowodami i stosowaną ich analizą- uznania, że w sprawie nie występują przesłanki z art. 28 u.s.u.s., nie uzasadnia -zdaniem Sądu- zaskarżonego w sprawie orzeczenia. Wskazuje jedynie na to, iż orzeczenie to zostało wydane w sposób dowolny, z pominięciem zgromadzonego materiału dowodowego, do którego to organ zupełnie się nie odniósł w kontekście ww. przepisów prawa materialnego - tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 cyt. już rozporządzenia.

W tym miejscu Sąd jeszcze raz wyjaśnia, iż w świetle przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. oraz z uwagi na okoliczności podnoszone przez wnioskodawcę w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, obowiązkiem organu orzekającego było w szczególności zbadanie sytuacji finansowej zobowiązanego, a więc tak jego dochodów jak i niezbędnych wydatków. Postępowanie to powinno bowiem w efekcie pozwolić na ustalenie, czy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi płatnika oraz jego najbliższych, pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika, aby Prezes ZUS postępowanie dowodowe w takim zakresie przeprowadził.

W szczególności organ nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów, które -jego zdaniem- byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, którego to rozpatrywany wniosek dotyczy. Organ nie porównał w tym celu miesięcznego dochodu wnioskodawcy oraz dochodu osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (syna, matki), z ich miesięcznymi i podstawowymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie, w tym wyżywienie i ewentualnie leki (z uwagi na stan zdrowia syna oraz matki skarżącego a także samego zainteresowanego).

Z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika, aby organ -po pierwsze- w ogóle ustalił w sprawie dochód tych osób. W uzasadnieniu zabrakło bowiem określenia wysokości całkowitego dochodu rodziny skarżącego, z uwzględnieniem dochodu matki wnioskodawcy, która -jak skarżący twierdził w toku postępowania administracyjnego- pozostaje z nim oraz z jego synem we wspólnym gospodarstwie domowym. Organ nie określił też dochodu samego dłużnika. Zaznaczył tylko, że wnioskodawca uzyskuje "dochód ze zbierania metali kolorowych". Nie ocenił także, jakie znaczenie w sprawie ma fakt korzystania przez skarżącego z pomocy społecznej. Okoliczności tej organ nie zakwestionował, przyjął więc ją za wiarygodną, a wobec tego winien dostrzec, iż pomoc taka udzielana jest osobom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji finansowej oraz, że skarżący (jak sam podał) utrzymuje się m.in. dzięki uzyskiwanej "zapomodze z MOPR". Natomiast co do dochodu syna wnioskodawcy, to należy zaznaczyć, iż Prezes ZUS wskazał w tym zakresie na kwotę brutto przysługującego tej osobie świadczenia rentowego. Nie uwzględnił też, iż kwota ta jest pomniejszana o alimenty i w efekcie organ rentowy wypłaca uprawnionemu jedynie [...] zł miesięcznie. Po drugie, należy podnieść, iż organ nie wskazał wysokości koniecznych wydatków miesięcznych wnioskodawcy i jego rodziny, a dowody złożone przez stronę celem ich wykazania -w postaci rachunków za gaz, wodę i energię- właściwie w sprawie pominął. Rachunki za media złożone przez stronę do akt sprawy powinny zaś posłużyć organowi do ustalenia miesięcznych możliwości finansowych skarżącego, tymczasem wymieniając je w decyzji organ podał jedynie, że zostały uregulowane.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, organ nie ustalił możliwości płatniczych zobowiązanego, a to świadczy o wadliwości tego postępowania administracyjnego. W świetle bowiem § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, poczynienie ustaleń w powyżej przedstawionym zakresie jest niezbędne i konieczne dla prawidłowego zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a ustawy systemowej.

Nadto, Sąd dostrzega, iż w uzasadnieniu skarżonej decyzji brak jest również jakiejkolwiek analizy sprawy w zakresie okoliczności dotyczących choroby skarżącego, jego niepełnosprawnego syna oraz chorej, starszej matki. Okoliczności tych organ nie rozważył, tj. nie poddał żadnej analizie w kontekście § 3 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 powyżej cytowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

Reasumując, Sąd stwierdza, iż z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika aby organ w sposób kompleksowy i zgodny z zasadami postępowania dowodowego ocenił wszystkie okoliczności i dowodowy występujące w sprawie a mogące mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, i wyciągnął następnie na tej podstawie prawidłowe -zgodne z doświadczeniem życiowym- wnioski kierując się przy tym przesłankami wynikającymi z przepisów prawa materialnego znajdujących tu zastosowanie. W konsekwencji, w uzasadnieniu skarżonej decyzji organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie przyjął, iż sytuacja skarżącego jest na tyle dobra, że umożliwia mu spłatę zadłużenia. Stwierdzając, iż wobec skarżącego nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy systemowej, swojego stanowiska w tym względzie w sposób właściwy, wyczerpujący i z powołaniem się na materiał dowodowy, organ nie przedstawił. W tej sytuacji Sąd uznał, iż skarżona decyzja narusza w sposób istotny przepisy art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia (z przyczyn powyżej wskazanych), a to musiało skutkować jej uchyleniem.

Na koniec, Sąd zaznacza, iż zgadza się z organem, że umorzenie należności składkowych winno być traktowane jako wyjątkowe, bowiem zasadą jest płacenie składek oraz, że nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, Zakład nie jest zobligowany do zastosowania ulgi przewidzianej w art. 28 u.s.u.s. Jednakże Sąd podkreśla, iż prawidłowa decyzja odmowna nie może być uzasadniona tylko powyższymi argumentami, uwzględniającymi jedynie interes Zakładu. Sąd wyraża także przekonanie, iż trudno przyjąć, aby osoba pozostająca bez stałej pracy, a więc bez regularnego źródła dochodu, i utrzymująca się dzięki zapomogom z pomocy społecznej oraz zajmująca się chorym synem - inwalidą, którego renta do wypłaty wynosi około [...] zł i z pewnością nie zaspakaja podstawowych potrzeb jednej osoby, nie spełniała przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego powyżej rozporządzenia.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, uwzględniając poczynione przez Sąd uwagi, ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia. Wskazać przy tym trzeba, iż Prezes ZUS swoją decyzję winien oprzeć na aktualnych okolicznościach dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego. Winien też -przy udziale strony- uzupełnić materiał dowodowy w sprawie w sposób pozwalający na ustalenie łącznych dochodów skarżącego i osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. Organ powinien w tym zakresie także wyjaśnić kwestię korzystania przez skarżącego z pomocy społecznej. Z uzupełnionych akt sprawy winno wynikać, czy pomoc ta jest skarżącemu (i w jakiej formie, w jakiej wysokości) nadal udzielana. Dodatkowo, analizując sprawę organ rentowy winien uwzględnić dane wynikające z decyzji wydanej w dniu [...] lipca 2007 r. w przedmiocie przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego przez Prezydenta Miasta S. W uzasadnieniu tej decyzji jako dochód rodziny skarżącego wskazano kwotę [...] zł. Podano też, że kwota ta została przyjęta na podstawie oświadczenia wnioskodawcy. Należałoby dane te zweryfikować, przy czym Sąd jeszcze raz w tym miejscu podkreśla, iż ponownie wydana decyzja musi opierać się na aktualnych okolicznościach sprawy.

Z wymienionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.