Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 177/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 19, art. 65 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 22 par. 2, art. 18
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz, Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi R. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przekazania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z właściwością oddala skargę.


UZASADNIENIE

Na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], wystawionego dnia [...] r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego we W., organ ten prowadził postępowanie egzekucyjne wobec R. W. (zwanego skarżącym). W toku postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w Banku Zachodnim WBK S.A. Z akt sprawy wynika, że zawiadomienie w sprawie zastosowanego środka egzekucyjnego wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone [...] pod adresem: [...], pełnoletniemu domownikowi zobowiązanego, M. W.. Zawiadomieniem z dnia [...]. Nr [...] , doręczonym w tym samym trybie pod adresem w D., organ dokonał zajęcia rachunku bankowego w ALIOR Banku S.A. W dniu [...] organ dokonał kolejnych zajęć: w Deutsche Bank PBC S.A. oraz w Multibanku - BRE Banku S.A. Zawiadomienia o tych zajęciach odebrał osobiście skarżący w dniu [...]

Pismem z dnia [...] skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego we W., skarżący wniósł o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego jako niedopuszczalnego.

Naczelnik Urzędu Skarbowego we W. postanowieniem z dnia [...] r., wydanym w trybie art. 65 § 1 k.p.a., przekazał wniosek skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego do rozpatrzenia zgodnie z właściwością Naczelnikowi Urzędu Skarbowego [...]

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie, zarzucając naruszenie art. 65 § 1 k.p.a., art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., art. 59 § 3 i § 4 u.p.e.a. oraz oparcie rozstrzygnięcia na nieprawdziwym ustaleniu faktycznym, że dopiero w związku ze złożeniem przez skarżącego pisma z dnia [...] w sprawie "wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne nieznane organowi egzekucyjnemu" w zakresie zmiany miejsca zamieszkania dłużnika. Według skarżącego, okoliczność ta przesądza o braku właściwości miejscowej tego organu do prowadzenia egzekucji. Ze zmiany miejsca zamieszkania skarżący wywiódł brak właściwości miejscowej Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. do wystawienia tytułu wykonawczego, jak również brak legitymacji do występowania w charakterze organu egzekucyjnego w niniejszym postępowaniu. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego skarżący oparł zatem na niedopuszczalności egzekucji między innymi z uwagi na brak właściwości miejscowej Naczelnika Urzędu Skarbowego we W.

Rozpoznając sprawę Dyrektor Izby Skarbowej we W. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] o udzielenie informacji, czy zobowiązany R. W. złożył skutecznie zgłoszenie aktualizacyjne NIP - 1/NIP - 3 w Urzędzie Skarbowym [...], czy zgłoszenie to było poprawne i czy zostało wprowadzone do systemu. Z identycznym pytaniem organ ten wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego we W.

W odpowiedzi na wezwanie Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – Ś. wskazał, że organem właściwym do zgłoszeń aktualizacyjnych danych dotyczących R. W., będącego podatnikiem podatku od towarów i usług, z uwagi na fakt, że prowadzi on działalność gospodarczą pod adresem: [...] jest Naczelnik . Urzędu Skarbowego we W. Wprowadzenia danych do ewidencji Urzędu Skarbowego [...] dokonano na podstawie raportu o danych rejestracyjnych osoby fizycznej przesłanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego we W.

Naczelnik Urzędu Skarbowego we W. wskazał, że w rejestrze podatników prowadzonym przez Urząd, zobowiązany R. W. do dnia [...] figurował pod adresem zamieszkania [...], wprowadzonym na podstawie zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-1 z dnia [...] Wskutek złożenia w dniu [...] . przez zobowiązanego zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-1 w Urzędzie Skarbowym [...] (które przekazano następnie do Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu [...] wprowadzono do ewidencji podatników urzędu zmianę adresu miejsca zamieszkania skarżącego, którym wedle danych zawartych w formularzu NIP-1 od [...]. jest adres: [...]

Dyrektor Izby Skarbowej przytoczył art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że w sprawach nieuregulowanych przez tę ustawę, do postępowania egzekucyjnego odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ wskazał, że podstawę prawną rozstrzygnięcia organu I instancji stanowił przepis art. 65 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Należało więc ustalić, który organ jest właściwy miejscowo do rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Organ II instancji wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego we W. działając jako wierzyciel, wystawił przeciwko skarżącemu tytuł wykonawczy obejmujący zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych. W chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] organ ten był jednocześnie organem egzekucyjnym. Jak wynika ze zgłoszenia aktualizacyjnego osoby fizycznej prowadzącej samodzielnie działalność gospodarczą NIP – 1, złożonego w Urzędzie Skarbowym we W. w dniu [...] adresem zamieszkania skarżącego był adres: [...] Ze zgłoszenia tego wynikało, że adres ten był też adresem do doręczeń. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] do którego wpłynęło zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008, w celu dokonania aktualizacji danych i zaewidencjonowania podatnika w Urzędzie Skarbowym [...], w związku ze zmianą miejsca zamieszkania i zmianą organu podatkowego, pismem z dnia [...] Nr [...] wezwał skarżącego do aktualizacji danych w zakresie nazwiska, adresu zamieszkania dzień na dzień [...]. oraz adresu zamieszkania w dniu składania zeznania. Pomimo skutecznego doręczenia powyższego wezwania dniu [...] pod adresem [...], skarżący nie dokonał żądanej aktualizacji danych.

Organ II instancji wyjaśnił, że stosownie do dyspozycji art. 59 § 3 u.p.e.a. w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2 tego przepisu, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., uprawniony do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2, w tym podatków, jest dla obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisu prawa, w tym deklaracji lub zeznań, organ bezpośrednio zainteresowany w wykonaniu obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku zobowiązań podatkowych organem tym jest naczelnik urzędu skarbowego, do którego należy też wykonywanie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych.

Właściwość miejscową naczelników urzędów skarbowych, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawach, określa się według terytorialnego zasięgu działania odpowiedniego urzędu skarbowego (art. 5 ust. 6 pkt 1 i 7 oraz ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1267 ze zm.). Zasięg terytorialny działania ustalono w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz.U. Nr 209, poz. 2027 ze zm.).

Zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a., właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 3. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawierają szczegółowych uregulowań dotyczących przestrzegania właściwości rzeczowej i miejscowej przez organy egzekucyjne. Dlatego też z mocy art. 18 u.p.e.a. w zakresie tym w postępowaniu egzekucyjnym mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Po wpłynięciu każdego wniosku organ administracji publicznej jest zatem obowiązany w pierwszej kolejności dokonać oceny wniesionego podania strony pod kątem swej właściwości w sprawie będącej przedmiotem żądania. W sytuacji, gdy właściwy organ egzekucyjny stał się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do jego prowadzenia, np. z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania zobowiązanego, organ ten powinien przekazać sprawę organowi właściwemu, stosownie do art. 22 § 2 u.p.e.a. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ wywiódł, że zasada ustanowiona powołanym przepisem odnosi się do każdego stadium postępowania egzekucyjnego. Jeżeli zatem w toku postępowania egzekucyjnego nastąpi zmiana właściwości organu, sprawa winna zostać przekazana do organu właściwego.

Organ podkreślił, że właściwość organów administracji publicznej przejawia się w ich szczególnej zdolności do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej, w ściśle oznaczonym układzie procesowym. Zmiana podstawowych elementów tego układu powoduje utratę zdolności organu do podejmowania działań kształtujących dany stosunek prawny. W dniu [...] do Urzędu Skarbowego [...] wpłynęło zgłoszenie identyfikacyjne (aktualizacyjne) skarżącego (przekazane w dniu [...] Naczelnikowi Urzędu Skarbowego we W.). Ze zgłoszenia wynikało, że w dniu [...] skarżący zmienił miejsce zamieszkania z adresu: [...], na adres: Wrocław ul. [...]. Tym samym, zdaniem organu II instancji, w dacie tej doszło do podjęcia informacji o zmianie właściwości organu egzekucyjnego w rozpatrywanej sprawie. Według Dyrektora Izby Skarbowej we W. należy przyjąć, wbrew twierdzeniu skarżącego, że do zmiany miejsca zamieszkania doszło formalnie dopiero w toku postępowania egzekucyjnego. Po jego wszczęciu zobowiązany prawidłowo zawiadomił organy podatkowe o zmianie miejsca zamieszkania. Wskutek złożenia zgłoszenia identyfikacyjnego (aktualizacyjnego), w którym skarżący wskazał zmianę adresu miejsca zamieszkania, właściwym miejscowo do wykonywania egzekucji administracyjnej stał się Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]. Ustalenie miejsca zamieszkania zobowiązanego następuje bowiem w oparciu o oficjalne oświadczenie podatnika złożone we właściwej formie przewidzianej w ustawie o ewidencji i identyfikacji podatników i płatników. Organ powołując się na art. 36 § 3 u.p.e.a. oraz art. 41 § 1 k.p.a. stwierdził, że inne formy oświadczeń mogą być skuteczne jedynie w toku toczących się postępowań. Według organu, zmiany zgłoszone w indywidualnych procesach nie przekładają się na obowiązek uwzględniania ich przez organy w innych postępowaniach.

Organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wierzycielem dochodzonej należności był Naczelnik Urzędu Skarbowego we W., który do chwili zmiany miejsca zamieszkania zobowiązanego był również organem egzekucyjnym wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego. W nowym stanie faktycznym, po zmianie miejsca zamieszkania zobowiązanego, wniosek z dnia [...] o umorzenie postępowania egzekucyjnego powinien zostać rozpatrzony przez organ egzekucyjny, który na dzień ich rozpatrzenia jest właściwy miejscowo do wykonywania egzekucji administracyjnej. Jest nim Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]. Według art. 19 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., organy egzekucyjne przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Zatem, jeżeli w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zaistniała okoliczność skutkująca zmianą właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, czyli zmiana miejsca zamieszkania zobowiązanego, dotychczasowy organ prowadzący egzekucję administracyjną winien postąpić zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. Jest więc obowiązany przekazać sprawę organowi egzekucyjnemu właściwemu miejscowo.

Organ podniósł również, że podniesiony w zażaleniu brak właściwości Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. do wystawienia tytułu wykonawczego i prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie mógł stanowić przedmiotu rozstrzygnięcia. Jest to bowiem przedmiot odrębnego postępowania zainicjowanego wniesieniem przez skarżącego w dniu [...] zarzutów na postępowanie egzekucyjne.

Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem, skarżący wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, wnosząc o jego uchylenie. W obszernym uzasadnieniu skargi podniósł, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem:

1) art. 22 § 2 u.p.e.a., art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych, ustala się według danych wynikających z wpisów do ewidencji podatników, podczas gdy nie wynika to z żadnego przepisu prawa, a organ egzekucyjny w chwili wszczęcia postępowania miał wiedzę co do stanu faktycznego;

2) art. 65 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. pomimo nieziszczenia się przesłanek jego zastosowania, a dodatkowo zastosowanie go nie w pierwszej fazie postępowania, ale niejako alternatywnie dla obowiązku umorzenia postępowania egzekucyjnego;

3) art. 59 § 1 pkt 7 i § 3 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że organem właściwym miejscowo jest Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], to jest organ, który ani nie wystawił tytułu wykonawczego, ani nie wszczął postępowania w sprawie.

Skarżący podniósł również, że zaskarżone postanowienie wydano w wyniku nieuprawnionego przyjęcia, że momentem zmiany miejsca zamieszkania skarżącego jest dzień formalnego złożenia zgłoszenia aktualizacyjnego, a nie dzień faktycznej zmiany miejsca zamieszkania, mimo że o zmianie tej organy były informowane.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując skargę zważył, co następuje:

Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm., zwanej dalej p.u.s.a.). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 p.u.s.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.), sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w przypadku stwierdzenia: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Działając w ramach tych kompetencji Sąd rozpatrujący nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Istota sporu między stronami sprowadza się do kwestii, czy organ II instancji zgodnie z prawem utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w organu I instancji w sprawie przekazanie wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego do rozpatrzenia zgodnie z właściwością Naczelnikowi Urzędu Skarbowego [...]. Sąd podkreśla natomiast, że poza zakresem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego pozostaje zasadność żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego przeciw skarżącemu oraz jego zarzuty z tym związane.

Według art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 3. Obowiązek przestrzegania właściwości rzeczowej i miejscowej przez organy egzekucyjne na mocy art. 18 u.p.e.a. wynika z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Według art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Organ administracji publicznej, do którego wpłynął wniosek czy żądanie, we wstępnej fazie postępowania bada, czy jest właściwy w sprawie. Odnosząc tę regulację do niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że gdy organ egzekucyjny jest niewłaściwy miejscowo do prowadzenia postępowania, organ ten obowiązany jest przekazać sprawę organowi właściwemu. Wynika to z art. 65. § 1 k.p.a., według którego jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

Jak trafnie stwierdził organ II instancji, powołując się na ustalone orzecznictwo sądowoadministracyjne, regulacja art. 22 § 2 u.p.e.a. dotycząca właściwości miejscowej organu egzekucyjnego obejmuje, wbrew zarzutom skargi, każde stadium postępowania. Jeżeli więc w toku postępowania egzekucyjnego nastąpi zmiana właściwości organu, sprawa winna zostać przekazana do organu właściwego. Nietrafne jest zatem zarzut skargi, że nie może to być organ, który ani nie wystawił tytułu wykonawczego, ani nie wszczął postępowania w sprawie.

W rozpatrywanej sprawie jest niesporne między stronami, że w dacie wydania postanowienia I instancji, to jest dnia [...] skarżący zamieszkiwał pod adresem: [...]. Wynika to ze zgłoszenia identyfikacyjnego skarżącego, które wpłynęło dnia [...] do Urzędu Skarbowego [...] (przekazanego w dniu [...] Naczelnikowi . Urzędu Skarbowego we W.), że w dniu [...]. skarżący zmienił miejsce zamieszkania z adresu: [...] 8, na adres: [...]. Sąd nie podziela stanowiska organu II instancji, przyjmującego koncepcję "formalnej" zmiany miejsca zamieszkania. W tym przedmiocie Sąd podziela zarzuty skargi. Jednakże kwestia, czy skarżący zmienił miejsce zamieszkania ze skutkiem dla toczącego się postępowania egzekucyjnego dnia [...] czy też dnia [...] nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Istotne jest natomiast zdaniem Sądu, że organ I instancji jako niewłaściwy miejscowo w dniu [...] r., wydał na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 65 § 1 k.p.a. postanowienie o przekazaniu sprawy z wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego właściwemu miejscowo Naczelnikowi Urzędu Skarbowego [...], a organ II instancji zgodnie z prawem utrzymał to postanowienie w mocy.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.