Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1658/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy W. (dalej: "organ", "organ I instancji"), na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), odmówił przyznania H. D. (dalej: "Strona", "Skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem S. H. (dalej: "brat Skarżącej", "osoba wymagająca opieki"). Organ ustalił, iż z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS nr [...] wynika, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, orzeczenie Komisji Lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienie nie zawiera daty, kiedy powstała niepełnosprawność, natomiast zgodnie z orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS brat Strony został uznany za osobę trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolną do samodzielnej egzystencji przed 16 rokiem życia. W powołaniu na wywiad środowiskowy organ wskazał, że Strona opiekuje się chorym bratem, który nie jest komunikatywny, nie mówi od urodzenia, Strona przygotowujemy posiłki, sprawuje codzienną toaletę, podaje leki. Organ ustalił również, że osoba wymagająca opieki ma jeszcze dwóch braci, którzy pobierają emeryturę i mieszkają w tej samej miejscowości. Strona jest uprawniona do pobierania emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a w dniu [...] r. złożyła oświadczenie, że jest gotowa na zawieszenie emerytury w przypadku otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej kolejności organ przywołał treść przepisów art. 17 ust. 1, ust. 5 i ust. 1b ustawy, a następnie ustalił, że brat Strony wymaga opieki, niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia, jednak Strona jako osoba sprawująca opiekę ma ustalone w prawo do emerytury, co stanowi przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Pismem z dnia 26 lipca 2021 r. (data nadania) Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła odwołanie od wyżej wymienionej decyzji, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływu na wynik sprawy to jest art. 17 ust. 5 punkt 1 lit. a ustawy poprzez oparcie rozstrzygnięcia na literalnym brzmieniu tego przepisu z pominięciem celów ustawy, a tym samym poprzez uznanie, iż Skarżąca nie jest uprawniona w żadnym zakresie do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że przywołany przepis wyłącza prawo do świadczenie pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale wyłącznie do wysokości tej emerytury, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy. W uzasadnieniu odwołania przywołała stan faktyczny, a następnie przedstawiła uzasadnienie dla podniesionego zarzutu, podkreślając, że sprawa powinna zostać rozpatrzona w kontekście norm konstytucyjnych. Zdaniem Strony zastosowanie wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do wniosku, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury jest wyłączone jedynie do wysokości tej emerytury. W odniesieniu do stosowania w/w wykładni przywołała stanowisko przedstawione w literaturze oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, wskazując, iż zastosowana przez organ literalna wykładnia, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie, narusza zasadę równości. W ocenie Strony uzasadnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy jego wysokością a wysokością otrzymywanej emerytury. W powołaniu na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wskazała także na cel wnioskowanego świadczenia, zauważając na gruncie niniejszej sprawy, że w stosunku do rodziny Skarżącej i jej niepełnosprawnego brata, konstytucyjne obowiązki udzielenie szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, nie zostały zrealizowane.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, decyzją z dnia [...] r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy wskazując, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnację z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Następnie w odniesieniu do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wyjaśnił, że ustalenie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a trudna sytuacja materialna i zdrowotna rodziny Strony oraz pobieranie emerytury w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne nie może przemawiać za przyznaniem tego świadczenia. Organ odwoławczy podkreślił, że ustawodawca przyjął właśnie taki model przyznawania świadczeń rodzinnych, który wyklucza z grona beneficjentów tych świadczeń osoby pobierające świadczenie emerytalne. W uzasadnieniu zwrócił również uwagę, w powołaniu na orzecznictwo, iż organy administracji nie mają żadnej podstawy prawnej by dokonać wyrównania pomiędzy kwotą przyznanej emerytury a wysokością tego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie Strona uprawniona jest do świadczenia emerytalnego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a jedynie zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Organ odwoławczy wyjaśnił także, że powyższy wybór jednego ze świadczeń może zostać zrealizowany poprzez złożenie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2019, poz. 291 z późn. zm.), stąd też Strona może ponownie złożyć wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, które będzie uzależnione od przedstawienia decyzji o zawieszeniu emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc, sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy poprzez uznanie, że fakt nabycia przez Skarżącą prawa do emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia w sytuacji, gdy nie została ona poinformowana o konieczności zawieszenia emerytury w ten sposób, że okoliczność pobierania emerytury jest jedyną przesłanką negatywną do przyznania świadczenia,

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 9 i 79a k.p.a. poprzez nieudzielenie Stronie informacji, że pobieranie emerytury jest jedyną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenie pielęgnacyjnego.

Przy tak sformułowanych zarzutach Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I Instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że nie kwestionuje ustaleń organu a istota sprawy sprowadza się do oceny dokonanej przez organ wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Podkreśliła, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenie pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować. Obowiązek ten wynika z art. 9 k.p.a. Następnie zwróciła uwagę na brzmienie art. 79a k.p.a. podnosząc, że informacja powinna być udzielona Stronie, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie tego wniosku a jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, natomiast w niniejszej sprawie udzielenie takiej informacji nie nastąpiło.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania uzasadniające zastosowanie uprawnień kasatoryjnych. Skarga zasługuje zatem na uwzględnienie.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożone w treści skargi oraz odpowiedzi na skargę wnioski o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, jest zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem, a kwestią sporną pozostaje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 ust. 1 ustawy zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika natomiast z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W rozpatrywanej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego podnosząc zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, tj. pobieranie przez Skarżącą świadczenia emerytalnego.

Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy, w tym przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego Skarżąca sprawuje całodobową opiekę i pielęgnację nad swoim bratem, ponieważ jego stan zdrowia nie pozwala na samodzielne funkcjonowanie (karta numer 52-44 akt administracyjnych). Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. nr [...] ustalono trwałą całkowitą niezdolność do pracy osoby wymagający opieki, oraz datę powstania całkowitej niezdolności do pracy przed 16 rokiem życia (karta numer 35 akt administracyjnych), natomiast zgodnie z treścią orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy z dnia [...] r. nr [...] uznano brata Skarżącej za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym przed 16 rokiem życia (karta numer 53 akt administracyjnych). Zgodnie z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o waloryzacji emerytury nr [...] wysokość emerytury Skarżącej na dzień 1 marca 2020 r. wynosiła 1.233,30 zł (karta nr 10 akt administracyjnych).

W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że podziela stanowisko przedstawiane w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie, w którym wskazuje się na zasadność umożliwienia Stronie dokonania wyboru jednego ze świadczeń poprzez rezygnację ze świadczenia niższego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2020 r. I OSK 650/20, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. II SA/Rz 1265/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19 i z dnia 30 kwietnia 2020 r. I OSK 1546/19), w takim przypadku zawieszenie prawa do pobierania emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2021 r. I OSK 563/21, z dnia 26 kwietnia 2021 r. I OSK 2917/20, z dnia 24 czerwca 2021 r. I OSK 349/21, z dnia 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20). Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował obowiązek sądów administracyjnych sprawujących wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej dokonywania prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa, co na gruncie niniejszej sprawy odnosi się do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Literalna wykładnia cytowanego przepisu może bowiem prowadzić do bezwzględnego wyeliminowania osób mających prawo do świadczeń, o których mowa w tym przepisie, co stanowiłoby naruszenie konstytucyjnej zasady równości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20). Przedstawiony pogląd Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, w pełni podziela i opowiada się za zasadnością umożliwienia Stronie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne wyboru świadczenia pomiędzy świadczeniem już otrzymywanym a wnioskowanym. Na gruncie rozstrzyganej sprawy wybór świadczenia może polegać na złożeniu wniosku o zawieszenie prawa do renty rodzinnej w oparciu o przepis art. 103 ust. 3 ustawy z dnia o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty.

Organ odwoławczy wprawdzie słusznie zauważył w uzasadnieniu decyzji, że zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy (str. 4 uzasadnienie zaskarżonej decyzji), jednak nie dokonał analizy prawidłowości pouczenia Skarżącej w tym zakresie. Co do powyższego trafny pozostaje zarzut skargi. Mianowicie jak wynika z akt administracyjnych pismem z dnia [...] r. organ poinformował Stronę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań przed wydaniem decyzji w terminie 2 dni od dnia otrzymania pisma, wskazał, że w przypadku Strony nie mają zastosowania przepisy dotyczące ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego "i w związku z tym będzie to skutkować wydanie decyzji odmownej". Ponadto pouczył, iż Strona w wyznaczonym terminie może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 79a k.p.a. (karta numer 17 akt administracyjnych). W załączonych do sprawy aktach administracyjnych nie znajduje się żaden dokument potwierdzający pouczenie strony o możliwości zawieszenia emerytury, przy równoczesnym poinformowaniem o wypełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko bowiem w sytuacji, gdy Strona zostaje poinformowana, iż jedyną przeszkodą przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia jest pobieranie świadczenia emerytalnego wraz z pouczeniem o możliwości jego zawieszenie, pozwala uznać, że pouczenie to jest prawidłowo. Nie można natomiast takiego wniosku wyprowadzić z treści w/w pisma organu z dnia [...] r. informującego o braku zastosowania w sprawie przepisów regulujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści oświadczenia Skarżącej wynika natomiast jednoznacznie, że chce ona uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, nie tracąc przy tym ciągłości otrzymywania świadczenia (oświadczenie z dnia [...] r. o gotowości Skarżącej do zawieszenia emerytury w przypadku, gdy organy zapewnią szybkie przejście z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych, karta numer 25 akt administracyjnych). Sąd podkreśla, że Strona nie może zostać narażona na sytuację, w której - na skutek zawiadomienia organu - dokonuje zawieszenia emerytury, gdy z zawiadomienia tego nie wynika jednoznacznie, że brak decyzji ZUS w przedmiocie zawieszenia emerytury pozostaje jedyną przeszkodą przyznania wnioskowanego świadczenia.

Powyższe pozostaje szczególnie istotne dla ustalenia praw Strony. Zgodnie bowiem z treścią art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto przepisy regulują obowiązek organów administracji publicznej, w sprawach wszczętych na żądanie strony, do wskazania stronie przesłanek od niej zależnych, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a k.p.a.). W ocenie Sądu powyższe skutkowało przedwczesną odmową przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Uwzględniając powyższe uzasadnione stało się w ocenie Sądu uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez dokonanie częściowo błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które miało wpływ na rozstrzygnięcie, a także z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, w szczególności art. 9 i art. 79a k.p.a. poprzez zaniechanie uczynienia zadość obowiązkowi wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

Na marginesie, Sąd zwraca uwagę, iż nie podziela argumentacji przedstawionej przez Skarżącą na etapie odwołania w zakresie, w którym podnosi, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej emerytury. Takie rozumienie przepisu art. 17 ustawy nie jest zgodne z aktualnie ugruntowanym orzecznictwem w tym przedmiocie. Na brak możliwości "wyrównania" pomiędzy kwotą przyznanej emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, z dnia 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20, z dnia 15 grudnia 2020 r. I OSK 1983/20, z dnia 21 stycznia 2022 r. I OSK 872/21), które to stanowisko pozostaje w całości zgodne z poglądem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Sąd zważył, iż organy administracji nie mają żadnej podstawy prawnej, aby dokonać tzw. wyrównania pomiędzy w/w świadczeniami, ani też nie są uprawnione pomijać okoliczności wypłacania Skarżącej w danym okresie świadczenia emerytalnego.

Zgodnie z treścią art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, w szczególności dokona ustalenia przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a w przypadku ustalenia, że jedyną przesłanką odmowy prawa do świadczenia pozostaje pobieranie przez Skarżącą emerytury, dokona czytelnego i zrozumiałego poinformowania oraz pouczenia Strony zgodnie z powyższymi wskazaniami, uwzględniając przy tym regulacje przywołanych przepisów art. 9 i 79a k.p.a., a następnie wydając rozstrzygnięcie wnikliwie uzasadni swoje stanowisko w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd zwraca również uwagę, na brak jakiejkolwiek informacji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do ustalenia, czy istnieją osoby zobowiązane w bliższej kolejności w sytuacji, gdy Skarżąca pozostaje w kręgu innych osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, także w kontekście przesłanek, o których mowa w ust. 1a tego przepisu. Podobnie brak rozważenia kwestii niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania przez Stronę opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Zasygnalizowania wymaga również zakreślony przez organ I instancji dwudniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie, zgłoszenia żądań oraz przedłożenia dowodów (karta nr 17 akt administracyjnych), który w aspekcie zagwarantowania Stronie realizacji uprawnień wynikających z art. 79a i art. 10 k.p.a., nie może zyskać akceptacji.

Na gruncie obowiązujących przepisów powstała również konieczność odniesienia się przez organ do podstaw przyznania emerytury, w szczególności w kontekście przepisów ustawy z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. z 2021 poz. 2314).

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł, tj. wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem ustalone na postawie § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 z późn. zm.).

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.