Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 998/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 11, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 3 pkt 21 lit. c), art. 17 ust. 1 pkt 4 ust. 1a pkt 2, art. 23 ust. 4aa
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 2, art. 18, art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 128, art. 129 par. 1, art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 119 pkt 2, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy A z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz P.M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735) – dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] r., nr [...] o odmowie przyznania P. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną babką – B.K..

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił wnioskiem z dnia 10 czerwca 2021 r. Do wniosku strona załączyła między innymi kserokopię wypisu z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka w Z. z dnia [...] marca 2016 r. uznającego B. K. za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym oraz trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, brak możliwości ustalenia daty powstania niezdolności; oświadczenie strony o sprawowaniu trwałej opieki nad w/w począwszy od maja 2021 r.; oświadczenie matki skarżącego, a zarazem córki wymagającej opieki B. K. – M. M., z którego wynika, że z uwagi na problemy zdrowotne, w tym problemy z kręgosłupem, nie jest w stanie sprawować opieki nad matką, a opieka ta jest sprawowana przez P. M.

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. Wójt Gminy G. odmówił przyznania P.M. wnioskowanego świadczenia, argumentując powyższe brakiem spełnienia określonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i pkt 2 u.ś.r. przesłanki cezury czasowej powstania niepełnosprawności wymagającej opieki B.K. Jednocześnie organ I instancji przywołał treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., w których ustawodawca wskazał na podmioty uprawnione do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia P.M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie w którym zarzucał błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. błędne zastosowanie normy prawnej wrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, uznającego go za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. poprzez niezasadne uznanie, że skarżący jako wnuczek niepełnosprawnej B. K. nie jest uprawniony do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie w sytuacji, gdy jego matka M. M., a jednocześnie córka wymagającej opieki B.K., jako zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji względem niepełnosprawnej matki, sama z przyczyn zdrowotnych nie jest w stanie wywiązać się z ciążącego na niej obowiązku. Z uwagi na powyższe strona wnosiła o uchylenie decyzji organu I instancji oraz o przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Dodatkowo przy piśmie z dnia 18 sierpnia 2021 r. strona załączyła fotokopię zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez lekarza specjalistę neurologii Zakładu Opieki Zdrowotnej w Ł., z którego wynika, iż M. M. z uwagi na schorzenia kręgosłupa jest niezdolna do pracy oraz wymaga pomocy w prostych czynnościach życia codziennego.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia [...] września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, iż rozstrzygnięcia podejmowane w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należą do decyzji związanych, co oznacza, iż przyznanie przedmiotowego świadczenia jest możliwe jedynie po spełnieniu ustawowo określonych przesłanek. Dalej przywołując art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organ odwoławczy wskazał, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl ust. 1a analizowanego przepisu osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ wskazał, iż na gruncie niniejszej sprawy bezspornym pozostaje, że B. K. legitymuje się orzeczeniem lekarskim KRUS o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym oraz trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, jak również to, że wnioskodawca – P.M. (wnuk wymagającej opieki) jest osobą zobowiązaną w dalszej kolejności do alimentacji względem wyżej wymienionej. Tym samym w oparciu o dokonane w sprawie ustalenia faktyczne Kolegium nie kwestionuje spełnienia przez skarżącego przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią. Jednakże jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych B.K. ma córkę M.M. (matka skarżącego), która jest zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia opieki nad matką. Wyżej wymieniona, pomimo podnoszonych problemów zdrowotnych z kręgosłupem (udokumentowanych przedłożonym zaświadczeniem lekarskim), nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym w ocenie organu odwoławczego skarżący nie spełnia przesłanek warunkujących prawo do przyznania żądanego świadczenia, wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium wskazało, iż znane jest mu orzecznictwo sądów administracyjnych wypracowane na tle powołanej normy prawnej, jak i treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, jednakże kwestia ta pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, gdyż data powstania niepełnosprawności B. K. pozostaje bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P.M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a w zw. z art. 128 i art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez ich wadliwą interpretację, a w konsekwencji przyjęcie, że skarżący nie jest podmiotem uprawnionym do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną babcią, z uwagi na fakt, iż zobowiązaną w pierwszej kolejności do sprawowania opieki jest córka B. K., pomijając udokumentowaną okoliczność, iż M. M. z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprawować tej opieki. Ponadto strona zarzucała naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadząca do uznania, że córka wymagającej opieki B. K. może zajmować się matką.

Z uwagi na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo strona wnosiła o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że skarga P. M. została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 329) – dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został zawarty w skardze, a wezwany do wypowiedzenia się w powyższym zakresie organ administracji nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi P.M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babką B. K.

Podstawę prawną wydania kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111)- dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki B.K. legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka w Z. z dnia [...] marca 2016 r. uznającego ją za osobę całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym oraz trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, co w myśl art. 3 pkt 21 lit. c u.ś.r. oznacza, iż w/w legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym pomiędzy stronami postępowania pozostaje również to, że P.M. jest wnukiem wymagającej opieki B. K., a co za tym idzie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem babki, na zasadach określonych przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Bezspornym pomiędzy stronami jest także to, że skarżący nie jest osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec powyższego uznać należy, że strona należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie bezspornym pozostaje również, że wymagająca opieki B.K. ma córkę M.M. (matkę skarżącego), której obowiązek alimentacyjny względem matki, wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącego względem babki macierzystej. Wyżej wymieniona M. M. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z dokonanych ustaleń faktycznych wynika nadto, iż M. M. jest jedyną osobą, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny względem B.K.

Powyższa okoliczność, jak słusznie wskazuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. może stanowić realizację określonej w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. negatywnej przesłanki przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babką B. K., gdyż jak wynika z treści powołanego przepisu, to M. M. w pierwszej kolejności winna sprawować opiekę nad wymagającą opieki matką.

Niemniej jednak w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę dokonane w sprawie ustalenia faktyczne nie są wystarczające do bezspornego stwierdzenia, iż M.M. jest w stanie rzeczywiście sprawować opiekę nad B.K., co czyni wydane w sprawie rozstrzygnięcie, co najmniej przedwczesnym.

Nie przesądzając w kwestii spełnienia przez stronę ustawowych warunków uzyskania prawa do żądanego świadczenia wskazać należy, iż niewątpliwie, zgodnie z literalnym brzmieniem przywołanych wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni spokrewnieni w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki dopiero wówczas, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 22 października 2021 r., I OSK 712/21; z 6 października 2021 r., I OSK 572/21; z 26 stycznia 2022 r., I OSK 910/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie bowiem do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Podkreślenia wymaga, że przepisy k.r.o. regulują kolejność osób zobowiązanych do alimentacji, w ten sposób, iż obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela jednak pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej przywołanych przepisów, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) do których zaliczyć trzeba: wiek, stan zdrowia czy znaczne trudności materialne - nie jest w stanie opieki sprawować – to jest, gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyroki WSA w Olsztynie z 5 czerwca 2018 r., II SA/Ol 320/18; z 18 maja 2021 r., II SA/Ol 382/21; wyrok WSA w Opolu z 8 marca 2022 r., II SA/Op 594/21; wyroki WSA w Gdańsku z 4 czerwca 2020 r., III SA/Gd 451/20; z 17 lutego 2022 r., III SA/Gd 503/2; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzymanie się wyłącznie literalnego brzmienia omawianego przepisu zostało zanegowane także przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). NSA uznał, że wykładnia językowa przytoczonych przepisów narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Zdaniem NSA formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego NSA przyjął, że formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Takie samo stanowisko NSA zajął w wyrokach z 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18 oraz z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19 i z 25 stycznia 2021 r., I OSK 2161/20 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w których potwierdził, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Tym samym stwierdzić należy, iż fakt, że stan zdrowia współmałżonka osoby wymagającej opieki uniemożliwia sprawowanie rzeczywistej opieki nie musi być wykazany orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, lecz może być wykazany również innymi dowodami. Przedłożenie takiego orzeczenia nie jest bowiem warunkiem niezbędnym dokonania ustalenia, czy stan zdrowia współmałżonka uniemożliwia sprawowanie przez niego opieki. Wymóg taki nie wynika z treści ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem przyjąć należy, że znajdują w tym zakresie zastosowanie przepisy k.p.a. dotyczące postępowania dowodowego, w szczególności art. 75 § 1 k.p.a., który przewiduje, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano z przedłożonych wraz ze skargą akt administracyjnych wynika, że M.M. cierpi na schorzenia kręgosłupa, które zgodnie z zaświadczeniem lekarskim wystawionym przez lekarza specjalistę neurologii Zakładu Opieki Zdrowotnej w Ł. czynią ją niezdolną do pracy, a nadto powodują to, że w/w wymaga pomocy w prostych czynnościach życia codziennego. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, charakter schorzenia M.M., objawiający się, zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem przewlekłym zespołem bólowym kręgosłupa w przebiegu wielopoziomowej dyskopatii szyjnej, czyni zasadnymi powstałe wątpliwości, co do rzeczywistej możliwości sprawowania przez nią opieki nad matką, a co za tym idzie czyni przedwczesnym kategoryczne stwierdzenie, co do braku możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia skarżącemu. Tym bardziej, że z treści wniosku skarżącego z dnia 10 czerwca 2021 r. nie wynika jaki jest zakres czynności opiekuńczych, których świadczenia wymaga niepełnosprawna B.K.. Dopiero w treści wniesionego odwołania strona ogólnie wskazuje, iż zakres wykonywanych przez skarżącego czynności opiekuńczych obejmuje w szczególności pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej, przygotowywaniu posiłków i dozowaniu leków, jak również czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z treści powyższego oświadczenia nie wynika jednak, czy wymagająca opieki B.K. jest osobą samodzielną, a tym samym czy wskazywane przez stronę czynności związane z utrzymaniem higieny osobistej w/w nie wymagają na przykład konieczności jej przenoszenia, czy też unoszenia, co niewątpliwe dla osoby cierpiącej na przewlekle schorzenie kręgosłupa byłoby trudne bądź tez niemożliwe do wykonania. Kwestie powyższe, zdaniem Sądu winny zostać wyjaśnione w drodze instrumentu procesowego - rodzinnego wywiadu środowiskowego, uregulowanego w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., w myśl którego jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej lub wymienionych w tym przepisie innych podmiotów, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. 1507, 1622, 1690 i 1818), w celu weryfikacji tych wątpliwości. W niniejszej sprawie organy administracji zaniechały skorzystania z powyższej możliwości, przyjmując, że fakt istnienia osoby której obowiązek alimentacyjny względem wymagającej opieki B. K. wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącego, automatycznie wyklucza możliwość przyznania mu przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu dopiero wyczerpujące dokonanie ustaleń faktycznych, co do braku istnienia ewentualnych przeszkód po stronie M.M., wynikających ze stanu jej zdrowia, do sprawowania opieki nad B.K., pozwoli na bezsporne stwierdzenie, co do zaistnienia na gruncie niniejszej sprawy negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., uzasadniającej odmowne rozpatrzenie żądania skarżącego. Wobec powyższego uznać należy, iż kwestionowane skargą rozstrzygnięcie podjęte zostało z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, jak i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji będą zobowiązane do uwzględnienia dokonanej przez Sąd wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a, jak również do wyjaśnienia, zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., okoliczności czy stan zdrowia M.M. nie uniemożliwia je sprawowania rzeczywistej opieki nad niepełnosprawną matką. Ustalenia w powyższym zakresie są bowiem istotne dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku skarżącego złożonego w kontrolowanej sprawie administracyjnej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).

dc