Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 175/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2020-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par.3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art.15zzs4 ust.3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art.1,
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 3, art. 145, art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a,
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art.7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Z.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 marca 2020 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia należności składkowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Zakład, organ) decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił Z.M. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 38.072,81 zł.

Zakład wskazał, że 27 lipca 2018r. Z.M. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek, tj. zadłużenia, które powstało w okresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, powołując się na brak informacji ze strony ZUS. Wnioskodawca podał, że od 2009r. do 2016r. nie uzyskiwał dochodu z prowadzonej działalności i utrzymywał się tylko z renty. Argumentował, że od 2012r. wraz z żoną został rodziną zastępczą dla małoletnich dzieci. Ze względu na chorobę żony i opiekę nad dziećmi nie był w stanie prowadzić działalności gospodarczej. Do wniosku strona załączyła szereg dokumentów potwierdzających podane we wniosku okoliczności oraz ponoszone wydatki. Organ do rozpatrzenia wniosku wykorzystał również informacje pozyskane z urzędu, oraz dokumentację zgromadzoną w teczce płatnika.

Decyzją z [...] nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z.M. wskazał, że od 1994r. przebywał na rencie i z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej opłacał składki na ubezpieczenie zdrowotne. Podniósł, że nie został powiadomiony o zmianach w przepisach. Stan jego zdrowia nie pozwalał na prowadzenie działalności gospodarczej ani podjęcie pracy, co potwierdza złożone zaświadczenie lekarskie. W 1994r. przeszedł zawał serca, ma zdiagnozowane zmiany kręgosłupa lędźwiowego, zwyrodnienie stawów szyjnych oraz uszkodzenie naczyń kończyn dolnych, cierpi na zawroty i bóle głowy, które nie pozwalają na samodzielną egzystencję. Podniósł również okoliczność choroby żony. Po jej śmierci pozostał sam z opieką nad chłopcami.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] nr [...] o odmowie Z.M. umorzenia należności z tytułu składek.

Na skutek skargi od ww. decyzji z 17 kwietnia 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, wyrokiem z 17 października 2019 r. sygn. akt I SA/Ke 259/19 uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu i poprzedzającą ją decyzję tego organu.

W uzasadnieniu powyższego wyroku stwierdzono, że obowiązkiem organu było w pierwszej kolejności ustalenie wysokość zaległości skarżącego z tytułu należności składkowych będących przedmiotem postępowania, uwzględniające terminy przedawnienia oraz zdarzenia, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia. W tym celu organ winien zgromadzić stosowną dokumentację, a poczynionym ustaleniom i płynącym z nich wnioskom dać wyraz w treści uzasadnienia decyzji. Zakład winien dokonać oceny istnienia przesłanek umorzenia przedstawiając jej wynik w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Nadto zwrócono uwagę, że dokonane ustalenia – w szczególności, te zainicjowane i przeprowadzone z urzędu – muszą znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy. Wskazane uchybienia doprowadziły Sąd do wniosku, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z 27 września 2018r. naruszały przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W trakcie toczącego się ponownie postępowania organ wystosował do strony zawiadomienie z dnia 22 stycznia 2020r., w którym poinformował o przesłankach umorzenia należności, o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty. Uprzedził również, że brak przedłożenia dokumentacji będzie skutkował rozpatrzeniem wniosku w oparciu o posiadane przez Zakład informacje.

W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca złożył pismo z dnia 12 lutego 2020r. w którym podtrzymał prezentowaną w sprawie argumentację, podniósł, że posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i w związku z tym należności z tytułu składek pokrywa za niego PEFRON. Podkreślił, że z uwagi na sytuację zdrowotną i materialną nie jest w stanie spłacić powstałej zaległości.

Ponownie rozpoznając wniosek strony organ wywiódł, że objęte nim należności nie uległy przedawnieniu, albowiem podjęto czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia – postępowanie w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia oraz wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Zakład ustalił, że Z.M. jest właścicielem majątku, tj. nieruchomości o powierzchni 0,43 ha położonej w K., KW nr [...]7, na której Zakład dokonał zabezpieczenia należności. Strona posiada dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 3.194,54 zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia na poczet należności ZUS w wysokości 798,63 zł. Do wypłaty pozostaje kwota 1856,40 zł.

Z oświadczenia z 27 lipca 2018r. złożonego przez wnioskodawcę wynika, że ponosi koszty związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 400 zł, koszty związane z leczeniem – 200 zł oraz inne wydatki – 150 zł. Strona zaciągnęła kredyt w kwocie 7600,00 zł, zadłużyła kartę kredytową na kwotę 4200,00 zł, a raty zobowiązań wynoszą 590,00 zł. Nie dostarczono aktualnych dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków i posiadanych zobowiązań.

Następnie Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 300 ze zm.) – dalej: u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Organ przywołał przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1 -6 u.s.u.s. i stwierdził, że żadna z nich nie ziściła się na gruncie wszczętej wnioskiem strony sprawy.

Nie przedłożono żadnych dokumentów z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, ani w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniosła strona, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym przez Dyrektora Oddziału ZUS. W ramach postępowania dokonano zajęcia rachunków bankowych oraz świadczenia emerytalnego. Egzekucja jest skuteczna, a średniomiesięcznie z emerytury zobowiązanego jest potrącana kwota 710,88 zł.

Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Następnie Zakład odwołał się do treści § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365) – dalej: rozporządzenie.

Podniósł, że dysponuje jedynie tym materiałem, który udostępniła strona, albowiem ciężar dowodu w sprawach o umorzenie zaległości spoczywa na dłużniku. Wnioskodawca nie przedstawił natomiast sytuacji, w której zachodziłyby szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie.

W ocenie Zakładu kontynuacja postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji strony ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji, które są wyrazem zasady ochrony dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych. Jak wynika z art. 140 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z emerytury mogą być dokonywane potrącenia w wysokości 25 % świadczenia, zaś wysokość świadczenia odpowiadająca 50 % kwoty najniższej emerytury pozostaje wolna od egzekucji i potrąceń. Zatem świadczenie emerytalne może być przedmiotem zajęcia jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie minimum socjalnego będącego kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo – konsumpcyjne.

Organ podniósł, że wydatki wnioskodawcy np. na energię, nie są nadzwyczajne, czy nieprzewidywalne, lecz ponoszone przez ogół społeczeństwa. Nie wykazano również zaległości z tego tytułu. Odnosząc się natomiast do konieczności spłacania długów cywilnoprawnych organ podniósł, że nie mogą one mieć uprzywilejowanej pozycji względem zadłużenia wobec Skarbu Państwa. Jednocześnie podkreślono, że pomimo wezwania, strona nie dostarczyła aktualnych danych dotyczących wydatków i zobowiązań.

Zdaniem Zakładu wnioskodawca nie udowodnił, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek. Nie korzysta on bowiem z dodatkowego wsparcia finansowego instytucji socjalnych, brak jest nadto dowodów na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. Zgromadzony materiał nie daje podstaw do stwierdzenia ubóstwa.

Odnosząc się do podnoszonych przez stronę okoliczności dotyczących stanu zdrowia organ wskazał, że choroby i liczne dolegliwości nie pozbawiły strony źródła dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego.

Z akt sprawy nie wynika również, aby strona poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Zadłużenie powstało bowiem na skutek nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzenia działalności.

Organ podniósł także, że dla rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej umorzenia należności obojętne są okoliczności i przyczyny ich powstania (opieka nad żoną, wnukami, czy niewiedza i brak informacji ze strony Zakładu o obowiązujących przepisach). Istotna jest bowiem ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, w kontekście przesłanek mogących prowadzić do umorzenia zaległości.

Nawiązując do przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2019r., poz. 1172 ze zm.) Zakład wyjaśnił stronie, że posiadając umiarkowany stopień niepełnosprawności może ubiegać się o refundację 60% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, pod warunkiem, że składki opłacone są w terminie i zostanie złożony wniosek o refundację.

W ocenie organu dług wymagalny może być przez stronę spłacony w formie układu ratalnego.

Na powyższą decyzję ZUS Z.M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W treści skargi podniósł, że istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa przez osoby odpowiedzialne za prowadzenie jego konta z działalności gospodarczej w ZUS, ponieważ dopuściły się one rażącego zaniechania wykonywania kontroli składek. W związku z tym powstała po jego stronie szkoda w wysokości 37.672,98 zł. Skarżący nie był informowany o składkach, ani składaniu deklaracji za poszczególne miesiące od 1994r. do lutego 2016r. Podnosił, że ponieważ był zwolniony ze składek na ubezpieczenie społeczne, to do 2016r. opłacał tylko składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jego zdaniem składki społeczne pokrywa PEFRON, albowiem posiada II grupę inwalidzką.

W ocenie skarżącego istnieją przesłanki do umorzenia należności ze względu na jego przewlekłą chorobę zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Argumentował nadto, że niewykonywanie jakichkolwiek czynności w ramach działalności gospodarczej dowodzi jej nieprowadzenia, a co za tym idzie brak jest obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu w ZUS. Podleganie ubezpieczeniu związane jest z prowadzeniem działalności gospodarczej, a nie wpisem do ewidencji. Obowiązek płacenia składek do ZUS może nie występować w przypadku, gdy osoba prowadząca działalność zgłasza przerwy w prowadzeniu działalności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału, z 20 października 2020 r., wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.374 ze zm.), zmienionej ustawą z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U.2020.875). Zgodnie ze wskazanym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych – t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. z 2019 r. poz. 2325, określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a."). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.

Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając niniejszą sprawę sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]. odpowiada bowiem prawu.

Nadto zaznaczenia wymaga, że orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 ustawy p.p.s.a., gdyż niniejszy wyrok jest poprzedzony wyrokiem WSA w Kielcach z 17 października 2019r. sygn. akt I SA/Ke 259/19.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sądu wskazano na obowiązek ustalenia wysokości zaległości skarżącego z tytułu należności składkowych będących przedmiotem postępowania, z uwzględnieniem terminów przedawnienia oraz zdarzeń, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia.

Nadto zwrócono uwagę, na wady prowadzonego postępowania wskazując, że dokonane ustalenia – w szczególności, te zainicjowane i przeprowadzone z urzędu – muszą znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy.

Zdaniem Sądu organ, ponownie prowadząc postępowanie i wydając decyzję wykonał zawarte w uzasadnieniu wyroku wytyczne.

W treści uzasadnienia decyzji przedstawiając przepisy prawa o przedawnieniu składek, organ uzasadnił stanowisko o wymagalności należności z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie. Sąd ustalenia te, jak i wyciągnięte z nich wnioski uznaje za prawidłowe. Nadto stwierdza, że znajdują one potwierdzenie w aktach sprawy.

Zgodnie z treścią art. 24 ust 4 u.s.u.s. zaległości z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust 5-6. W myśl art. 24 ust 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Na gruncie niniejszej sprawy doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia z powyższego tytułu, albowiem w dniu 25 maja 2017r. stronie doręczono zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, natomiast decyzja określająca wysokość zadłużenia stała się prawomocna 23 marca 2018r.

Zgodnie z treścią art. 24 ust 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, wobec strony wszczęto postępowanie egzekucyjne. Tytuły wykonawcze z dnia 29 czerwca 2018r. obejmujące zaległe należności składkowe oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 3 lipca 2018r. zostały przez zobowiązanego odebrane w dniu 18 lipca 2018r.

Postępowanie egzekucyjne jest skuteczne i trwa do nadal.

Tym samym objęte wnioskiem o umorzenie należności nie uległy przedawnieniu.

Tytułem wstępu do dalszych rozważań godzi się zauważyć, że zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U.2019.300) dalej "u.s.u.s." należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Natomiast w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została więc dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z 31 lipca 2003 r. (Dz.U.2003.41.1365) dalej "Rozporządzenie".

Stosownie do § 3 ust. 1 Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podejmując decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie oraz w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., II GSK 321/07).

Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).

Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

Zdaniem Sądu organ, rozpoznając wniosek strony sprostał powyższym wymogom procesowym, realizując zasady postępowania administracyjnego jak również przepisy dotyczące właściwego prowadzenia postępowania dowodowego oraz oceny dowodów.

Organ rozpoznał wniosek strony w oparciu o pełną podstawę prawną i uwzględnił wszystkie przepisy prawa znajdujące zastosowanie w zakresie umorzenia należności składkowych.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Wyliczenie to jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

W przekonaniu Sądu poczynione przez organ ustalenia doprowadziły do słusznego wniosku, że wobec skarżącego nie ziściła się żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności.

Teza ta jest prawidłowa, albowiem wobec wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne (art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.), wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.). Skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego świadczy o tym, że w postępowaniu tym uzyskane zostaną kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne jak również o tym, że istnieje majątek z którego można skutecznie egzekwować należności (art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s.).

Nadto, ani naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.).

Powyższe dowodzi, że w kontrolowanej sprawie nie spełniła się żadna z przesłanek objęta treścią art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W sposób prawidłowy organ dokonał również ustalenia i analizy sytuacji skarżącego pod kątem ziszczenia się przesłanek wskazanych w cytowanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia, w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Rozważając sytuację skarżącego w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia (możliwość umorzenia należności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) organ ustalił i przeprowadził analizę stanu rodzinnego i majątkowego strony. Dokonał przy tym zestawienia osiąganych przez stronę dochodów i ponoszonych wydatków, które sama strona określiła w oświadczeniu o stanie majątkowym.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ma zapewnione warunki bytowe – mieszka w domu. Zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3.194,54 zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 798,63 zł, Do wypłaty przysługuje kwota 1.856,40 zł netto. Nadto w świetle dokonanych ustaleń wynika, że wnioskodawca nie posiada dochodów z innych źródeł oraz nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, jest właścicielem nieruchomości położonej w K. (KW nr [...]), na której Zakład dokonał zabezpieczenia należności.

Po stronie natomiast wydatków strona w oświadczeniu z 27 lipca 2018r. deklarowała te związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 400 zł, koszty związane z leczeniem – 200 zł oraz inne wydatki – 150 zł.

Nadto strona zaciągnęła kredyt w kwocie 7600,00 zł, zadłużyła kartę kredytową na kwotę 4200,00 zł, a raty zobowiązań wynoszą 590,00 zł.

Powyższe oznacza, że dochody jakie uzyskuje skarżący, nawet po uwzględnieniu dokonywanych w ramach postępowania egzekucyjnego potrąceń, przekraczają sumę deklarowanych wydatków. Ponoszone wydatki nie noszą cech nadzwyczajnych.

Według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za I kwartał 2020r.) minimum socjalne dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1 232,47 zł.

Zatem suma dochodów jakie uzyskuje skarżący (świadczenie emerytalne) to kwota powyżej kwoty minimum socjalnego, uwzględniwszy dokonywane na rzecz wierzyciela potrącenia z tytułu zaległych składek.

Podniesienia nadto wymaga, że konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przez zobowiązaniami publicznoprawnymi. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowaniem podmiotów prawa cywilnego, kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli.

Należy zwrócić uwagę, że to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy. Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2018 r. II GSK 1513/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym kontekście trzeba zwrócić uwagę, że zobowiązany, prawidłowo pouczony i poinformowany przez organ zawiadomieniem z 22 stycznia 2020r. nie przedłożył nowych, aktualnych dokumentów, czy oświadczeń o swojej sytuacji materialnej. Słusznie więc organ rozpoznając ponownie wniosek strony wziął pod uwagę dołączoną uprzednio przez wnioskodawcę dokumentację.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, słuszna jest konstatacja Zakładu, że w sytuacji skarżącego nie zaistniała przesłanka objęta treścią § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Skarżący ma bowiem możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a możliwości tej nie pozbawia go opłacanie należności z tytułu składek.

Strona od 1 sierpnia 2019r. zawiesiła działalność gospodarczą.

W kwestii sytuacji zdrowotnej wnioskodawca podniósł natomiast, że stan jego zdrowia nie pozwalał na prowadzenie działalności gospodarczej ani podjęcie pracy, co potwierdza złożone zaświadczenie lekarskie. W 1994r. przeszedł zawał serca, ma zdiagnozowane zmiany kręgosłupa lędźwiowego, zwyrodnienie stawów szyjnych oraz uszkodzenie naczyń kończyn dolnych, cierpi na zawroty i bóle głowy, które nie pozwalają na samodzielną egzystencję.

Podkreślenia jednak wymaga, że nie każda choroba zobowiązanego umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak natomiast ustalił organ zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3.194,54 zł brutto, a do wypłaty, po potrąceniach przysługuje kwota 1.856,40 zł netto.

W konsekwencji powyższego słusznie przyjęto brak zaistnienia przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 Rozporządzenia.

Prawidłowo także organ – w reakcji na argumenty wniosku – poinformował stronę (nawiązując do art. 25a ust 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych), że posiadając umiarkowany stopień niepełnosprawności może ubiegać się o refundację 60% kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, pod warunkiem opłacenia tych składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku.

Podniesienia również wymaga, że nie mogą przesądzać o zasadności umorzenia zaległych należności akcentowane przez stronę okoliczności związane z: niepowodzeniami (brakiem dochodu) w prowadzonej w przeszłości działalności gospodarczej w ramach której powstały zaległości składkowe, opieką nad żoną, czasową opieką nad wnukami, czy brakiem informacji od pracowników organu.

W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają bowiem przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie aktualna sytuacja wnioskodawcy (wskazana przez niego w oświadczeniu i wsparta stosowną dokumentacją) w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach.

Reasumując Sąd stwierdza, że na gruncie kontrolowanej sprawy sytuacja skarżącego została ustalona i oceniona w sposób prawidłowy, a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zbadały sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. Organ rozpoznał wniosek mając na uwadze pełną podstawę prawną. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, wydając zaskarżoną decyzję organ nie naruszył prawa.

W prawidłowy również sposób odczytano i zastosowano wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 17 października 2019r., sygn. akt I SA/Ke 259/19. Tym samym nie doszło do naruszenia przez organ art. 153 ustawy p.p.s.a.

Z tych wszystkich względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 ustawy p.p.s.a. podlegała oddaleniu.