Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 606/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art.145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: par. 2 pkt 6, par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
article: art. 12 ust. 4f, art. 18 ust. 1, art. 23
journal: Dz.U. 2020 poz 1363
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 stycznia 2023 r. sprawy ze skarg Gminy Miasto S. i Zakładu A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w M. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 27 maja 2022 r. nr GN-III.7581.7.2022.MZ w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody Łódzkiego na rzecz strony skarżącej Gminy Miasto S. kwotę 2000 (dwa tysiące) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Wojewody Łódzkiego na rzecz strony skarżącej Zakładu A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w M. kwotę 7417 (siedem tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 27 maja 2022 r. Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy decyzję Starosty Skierniewickiego z 8 grudnia 2021 r., którą ustalono odszkodowanie za nieruchomość objętą decyzją Prezydenta Miasta Skierniewice o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przypomniał, że Prezydent Miasta Skierniewic, decyzją nr 1/2019 z 30 grudnia 2019 r. zatwierdził projekt budowlany i udzielił Prezydentowi Miasta Skierniewice zezwolenia na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie drogi powiatowej nr 1310E dla zadania "Budowa wiaduktu nad torami PKP w ciągu ulic: [...] i [...] w S." oraz zatwierdził podział nieruchomości obejmujący m.in. działki w obrębie [...] o dotychczasowych numerach ewidencyjnych: [...] (podział na działki: [...], [...], [...]), [...] (podział na działki: [...], [...]) oraz [...] (podział na działki: [...], [...]).

Decyzją z 8 grudnia 2021 r. Starosta Skierniewicki, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, działając na podstawie art. 12 ust. 4a, ust. 4f i ust. 5, art. 18 ust. 1 i ust. 3, art. 23 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U . z 2020 r. poz. 1363 ze zm. – specustawa) oraz art. 130, ust. 2 art. 132 ust. 1a, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1899 ze zm. – u.g.n.) ustalił w punkcie pierwszym za ww. nieruchomość z tytułu:

-przejęcia na rzecz Powiatu Miasta Skierniewice prawa własności obejmującego wartość w kwocie 347.658 zł, obejmującej:

- wartość prawa własności gruntu pomniejszoną o wartość ograniczonych praw rzeczowych do nieruchomości w kwocie 113.112 zł;

- wartość naniesień budowlanych w kwocie 214.066 zł;

- wartość naniesień roślinnych w kwocie 20.480 zł (pkt 1 lit.a);

- wartość wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego (pkt 1 lit. b-p)

W punkcie drugim decyzji orzekł o przyznaniu odszkodowania ustalonego w punkcie 1 lit. a na rzecz dotychczasowych właścicieli, tj. M.T. w kwocie 291 102 zł i H.W. w kwocie 56.556 zł. Ponadto w punktach 3-18 orzekł o przyznaniu odszkodowania ustalonego w punkcie 1 lit. b-p na rzecz podmiotów, którym przysługiwało ograniczone prawo rzeczowe. Do wypłaty odszkodowania zobowiązał Powiat Miasto Skierniewice.

Odwołanie od powyższej decyzji, w części dotyczącej pkt 1 lit. a) tiret drugie złożyła Gmina Miasto Skierniewice, zarzucając, iż została oparta na błędnym ustaleniu naniesień budowlanych. Wniosła o uwzględnienie zastrzeżeń, skorygowanie operatu o rzeczywistą wartość urządzeń budowlanych biorąc pod uwagę liczne usterki i wątpliwą przydatność sieci wodociągowej i kanalizacyjnej do użytku.

Z uwagi na fakt, iż odwołanie dotyczyło punktu 1 lit. a) tiret drugie, czyli ustalenia wysokości odszkodowania za naniesienia budowlane, a w konsekwencji również wypłaty odszkodowania na rzecz dotychczasowych właścicieli (o których mowa w pkt 2) w wysokości określonej w pkt 1 stosownie do posiadanych udziałów, punkty 1b - p) oraz punkty od 3 do 18 decyzji Starosty nie były objęte odwołaniem, Wojewoda stwierdził, że decyzja Starosty z 8 grudnia 2021 r. w tym zakresie stała się ostateczna.

Wojewoda Łódzki w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z 27 maja 2022 r. wyjaśnił, że decyzja Prezydenta Miasta Skierniewic nr 1/2019 z 30 grudnia 2019 r., udzielająca zezwolenia na realizację inwestycji drogowej uzyskała walor ostateczności z dniem 22 czerwca 2020 r., a działki nr [...], [...], [...], powstałe w wyniku podziału działek nr [...], [...], [...], wydzielone pod budowę drogi gminnej stały się z mocy prawa własnością jednostki samorządu terytorialnego - Miasta Skierniewice - powiat. Działki zgodnie z treścią ujawnioną w księdze wieczystej, wg stanu na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, stanowiły własność M.T. oraz H.W. W dziale III księgi znajduje się wpis dotyczący ograniczonego prawa rzeczowego. Ponadto dla potrzeb postępowania odszkodowawczego, celem sporządzenia opinii z wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego, organ pierwszej instancji powołał biegłego rzeczoznawcę majątkowego, który oszacował wartość rynkową nieruchomości podejściem porównawczym, metodą korygowania ceny średniej, przyjmując do analizy porównawczej transakcje nieruchomościami funkcji mieszkaniowo-usługowej, stosownie do przeznaczenia nieruchomości. W dniu 28 grudnia 2021 r. biegły potwierdził aktualność operatu szacunkowego. Wartość rynkową 1 m2 powierzchni nieruchomości obliczono na poziomie 153,24 zł/m2, natomiast ostateczna wartość rynkowa gruntu wyniosła 181.891 zł. Biegły wycenił także wartość ograniczonych praw rzeczowych na kwotę 68.779 zł. Biegły, w operacie szacunkowym z 28 grudnia 2020 r., określił również wartość części składowych gruntu, tj.: ogrodzenie z paneli ogrodzeniowych na słupkach stalowych i betonowych w kwocie 3.569 zł, utwardzenie z kostki betonowej w kwocie 93.720 zł, sieć kanalizacyjną Ø 200 mm ze studniami i studzienkami rewizyjnymi w kwocie 65.980 zł, sieć kanalizacyjną Ø 160 mm w kwocie 8.422 zł oraz sieć wodociągową Ø 90 i Ø 100 ze studzienkami w kwocie 42.375 zł. Co daje łączną wartość 214.066 zł. Biegły wycenił także wartość roślin ozdobnych, tj. tuje, lawendę - na kwotę 20.480 zł. Wartość naniesień budowlanych określono w podejściu kosztowym metodą odtworzeniową, techniką wskaźnikową. Do wyceny naniesień budowlanych biegły przyjął następujące założenia:

- ceny robót określono na podstawie cennika Scalone normatywy do wyceny budynków i budowli "WACETOB, zeszyt 133 i "SEKOCENBUD" - zeszyt 33/2020;

- parametry techniczne obiektów podane wg własnych obmiarów dobierając wskaźniki cenowe odpowiadające podanym obiektom;

- koszty dokumentacji i nadzoru budowlanego przyjęto na poziomie 3% kosztów budowy (dla sieci kanalizacyjnej wodociągowej przyjęto 6%),

- określono współczynnik regionalny (lokalny) na poziomie 0,85 dla cennika "WACETOB" i 0,973 dla cennika "SEKOCENBUD".

Jak wskazał Wojewoda decyzja Starosty w części dotyczącej ustalenia wartości gruntu, ograniczonych praw rzeczowych i nasadzeń nie była przedmiotem odwołania, brak jest więc podstaw do analizowania przez organ odwoławczy ustaleń w tym zakresie. Wojewoda uznał operat szacunkowy z 28 grudnia 2020 r. za kompletny, sporządzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i mogący stanowić wiarygodny dowód, na podstawie którego można ustalić odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną. Rzeczoznawca umieścił w operacie informacje niezbędne przy dokonywaniu wyceny nieruchomości, racjonalnie wyjaśnił przedmiot, zakres i cel wyceny, podstawy formalne i materialnoprawne opracowania operatu szacunkowego, określił daty istotne dla operatu szacunkowego. W końcowej części operatu przedstawił stosowne wnioski oraz ich uzasadnienie, zamieścił klauzule i zastrzeżenia.

Wojewoda, odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśnił, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających charakter i rodzaj wskazywanych w odwołaniu usterek. Z akt wynika, że prowadzono w tym zakresie rozmowy, nie przyniosły one jednak żadnego rezultatu. Ani prowadzona w tym zakresie korespondencja ze stronami postępowania, ani rozprawa administracyjna przeprowadzona przez Starostę Skierniewickiego 5 października 2021 r. nie doprowadziły do ustalenia wad technicznych urządzeń wg stanu na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Nie doszło tym samym do ustaleń, które umożliwiłyby biegłemu sporządzenie nowego operatu szacunkowego. W operacie szacunkowym z 28 grudnia 2020 r. biegły określił i uwzględnił stan przedmiotu wyceny na dzień 30 grudnia 2019 r., tj. na dzień wydania decyzji Prezydenta Miasta Skierniewice o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Tym samym, w ocenie Wojewody zarzuty podnoszone w odwołaniu uznać za niezasadne, a Starosta Skierniewicki prawidłowo jako podstawę do ustalenia odszkodowania przyjął wartość nieruchomości wyliczoną w operacie szacunkowym z 28 grudnia 2020 r.

W skardze na powyższą decyzję Gmina Miasto Skierniewice reprezentowana przez Prezydenta Miasta Skierniewice zarzuciła naruszenie:

- art. 12 ust. 5, w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, w zw. z art. 154 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w zw. z § 36 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, poprzez ich

niewłaściwe zastosowanie na skutek uznania, że stan nieruchomości - działek ewidencyjnych o nr [...] (część dawnej działki nr [...]), [...] (część dawnej działki nr [...]) i [...] (część dawnej działki nr [...]), istniejący w dniu, w którym decyzja z.r.i.d. stała się ostateczna - w tym stan sieci wodnej i kanalizacji sanitarnej - był zgodny ze sztuką ich wykonania, bez wad i usterek w sytuacji gdy z faktu nie zawarcia umowy przyrzeczonej przeniesienia w/w sieci na rzecz przedsiębiorstwa wskutek nie spełniania wymaganych warunków technicznych wynika, że jej stan nie był prawidłowy;

- art. 7 k.p.a. wskutek dowolnej oceny dowodu w postaci złożonego operatu szacunkowego z 28 grudnia 2020 r. w zakresie wyceny posadowionej w nieruchomości: nr [...], [...] i [...] sieci poprzez uznanie, że jest on kompletny i sporządzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w sytuacji, gdy przyjęty przez rzeczoznawcę stan sieci jako kompletnej i wykonanej zgodnie ze sztuką jest sprzeczny, z rzeczywistym stanem rzeczy albowiem przedmiotowa sieć ma wady uniemożliwiające jej przekazanie na rzecz właściwego przedsiębiorstwa - tj. A Sp. z o.o.;

- art. 77 k.p.a., poprzez brak dostatecznego wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym stanu i przyczyn nie wykonania przez inwestora zobowiązań wynikających z zawartej z W. umowy przedwstępnej nr [...] z 28 stycznia 2019 r., skutkujące bezpodstawnym wzbogaceniem inwestora.

W związku z powyższym wniosła o:

- uchylenie pkt 1 lit. a) i lit.a tiret drugie decyzji Starosty Skierniewickiego z 8 grudnia 2021 r., stanowiącego o przejęciu na rzecz Powiatu Miasta prawa własności obejmującego wartość w kwocie 347.658 zł, w tym:

- wartość prawa własności gruntu pomniejszoną o wartość ograniczonego prawa rzeczowego do nieruchomości w kwocie 113.112 zł;

- wartość naniesień budowlanych w kwocie 214.066 zł;

- uchylenie w całości decyzji Wojewody Łódzkiego z 27 maja 2022 r., utrzymującej w mocy decyzję Starosty Skierniewickiego;

- zwrot kosztów postępowania według norm przypisanych prawem.

W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa nieruchomość, przed jej nabyciem z mocy prawa przez Powiat Miasto Skierniewice, tj. przed 22 czerwca 2020r., stanowiła własność M.T., w udziale 1/2 części i H.W., w udziale 1/2 części. Skarżący, powołując się na treść art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków - u.z.z.w., wskazał, że zastrzeżenia budzi ustalone odszkodowanie w punkcie 1 lit. a) tiret drugie decyzji Starosty Skierniewickiego. Wyjaśnił, że pomiędzy M.T., a Zakładem A sp. z o.o. z siedzibą w M. została zawarta umowa przedwstępna przeniesienia własności sieci wodociągowej i kanalizacyjnej z 28 stycznia 2019 r. Spółka uznała, iż stan techniczny urządzeń wybudowanych przez M.T. jest niezgodny ze sztuką budowlaną. Spółka wielokrotnie wskazywała w pismach do organu orzekającego jakie usterki posiadają wybudowane urządzenia. W konsekwencji powstał stan faktyczny sprzeczny z obwiązującym prawem, w nawiązaniu do art. 31 ust. 2 u.z.z.w. Skarżący wskazał, iż odszkodowanie obejmuje urządzenia, co do których zostały zgłoszone usterki techniczne, a których to właściciel nie naprawił. Wobec powyższego wątpliwości budzi aktualna ich funkcjonalność, a prawidłowe działanie ma bowiem przełożenie na wartość takich urządzeń. Podjęte działania przez byłego właściciela przed wydaniem decyzji z.r.i.d. jak m.in. podpisanie umowy przedwstępnej przeniesienia własności sieci wodociągowej i kanalizacyjnej na gestora sieci spółki A miały na celu, przeniesienie ich własności na przedsiębiorstwo. Uzasadnione jest zatem twierdzenie, iż dostosowanie przez byłego właściciela tj. M.T. przedmiotowych sieci do warunków technicznych jakim powinny odpowiadać, zostało opóźnione. W ocenie skarżącego mając na względzie owe działania zastosowanie w sprawie znajdzie art. 49 kodeksu cywilnego, a ww. sieci nie powinny wpływać na podwyższenie wartości i wysokości odszkodowania za wywłaszczone działki. Przedmiotowe urządzenia stanowią część obiektu budowlanego, a ich wycena (biorąc pod uwagę prawidłowe działanie) musi odnosić się do całości, a nie wyodrębnionego odcinka. Usterki, które A wskazywała w poprzednich pismach wpływają na prawidłowe użytkowanie. Nie może zostać także pominięta cała procedura, w konsekwencji której urządzenia powstały jak i sposób w jaki zostały oddane do użytkowania. W tym kontekście, poważne zastrzeżenia nasuwa sporządzony w niniejszej sprawie operat szacunkowy przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego, nie odnosi się on bowiem do rzeczywistej wartości urządzeń, które zostały wybudowane nieprawidłowo. Sam rzeczoznawca, w piśmie z 27 sierpnia 2021 r. skierowanym do Starosty Skierniewickiego poinformował, iż: "przy określaniu wartości przyjęto założenie, że sieci te zostały wybudowane zgodnie ze sztuką budowlaną". Ponadto M.T. przyznał także, iż nie wszystkie prace zostały wykonane zgodnie z zaleceniami. Tym niemniej należy mieć na uwadze przydatność urządzeń do celu w jakim zostały wybudowane. W ocenie skarżącego, stan techniczny ma istotne przełożenie na wartość urządzeń, a pominięcie tych danych w operacie szacunkowym stanowi istotne uchybienie i powoduje, iż wydanie przedmiotowej decyzji jest obarczone poważnym błędem przy sporządzaniu operatu szacunkowego, a także przez jego weryfikację przez organ orzekający.

W ocenie skarżącego zaskarżonej decyzji w pkt 1 lit.a) tiret drugie należy zarzucić, iż została oparta na błędnym ustaleniu wartości naniesień budowlanych.

Odrębną skargę na powyższą decyzje wniosła Zakład A spółka z o.o. w M., w części jakiej Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy punkt 1 lit. a) lit. a) tiret drugie oraz punkt 2 tiret pierwsze decyzji Starosty Skierniewickiego z 8 grudnia 2021 r., w których orzeczono o ustaleniu odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, objętą decyzją Prezydenta Miasta Skierniewice z 30 grudnia 2019 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie drogi powiatowej. Skarga została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Łd 607/22.

Zaskarżonej decyzji spółka zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego, to jest art. 49 § 1 k.c., poprzez jego niezastosowanie w sprawie prowadzonej w postępowaniu odwoławczym, mające wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowe zastosowanie tego przepisu doprowadziłoby organ do wniosku, iż urządzenia te z chwilą fizycznego połączenia z siecią przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego stały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności, którego wartość z racji tego nie powinna być ujęta w odszkodowaniu za przejętą nieruchomość;

- naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 15 k.p.a., poprzez brak ponownego rozpatrzenia całokształtu sprawy, odniesienie się w zaskarżonej decyzji jedynie do zarzutów i argumentacji podniesionych przez Prezydenta Miasta Skierniewice w odwołaniu od decyzji wydanej w pierwszej instancji, które miało wpływ na wynik sprawy, gdyż prowadziło do braku rozważenia przez organ kluczowej dla sprawy okoliczności, jaką było to czy urządzenia sieci wodociągowej i kanalizacyjnej stanowią w tym przypadku część składową nieruchomości i czy w związku z tym ich wartość powinna zostać wliczona do odszkodowania za przejęcie nieruchomości, a w konsekwencji do utrzymania w mocy decyzji opartej na błędnej interpretacji prawa;

- naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. mające wpływ na wynik sprawy, gdyż prowadzące do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji, który dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 49 k.c., poprzez jego błędną interpretację, skutkującą uznaniem, iż skoro nie doszło do przekazania urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych skarżącemu należą one do części składowych nieruchomości, które podlegają wycenie razem z gruntem i w konsekwencji są ujmowane w odszkodowaniu za przejęcie nieruchomości, podczas gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu prowadzi do wniosku, iż użyte w nim sformułowanie "wejście w skład przedsiębiorstwa" nie oznacza czynności prawnej nabycia własności urządzeń lecz dotyczy jedynie fizycznego połączenia tych urządzeń z siecią przedsiębiorstwa przesyłowego.

Wobec powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody Łódzkiego, w części jakiej utrzymano w mocy punkt 1 lit. a) i lit. a) tiret drugie oraz pkt 2 tiret pierwsze decyzji wydanej w pierwszej instancji i zobowiązanie do wydania w tym zakresie decyzji o ustaleniu i przyznaniu M.T. odszkodowania z tytułu przejęcia na rzecz Powiatu Miasta Skierniewice prawa własności z pominięciem wartość naniesień budowalnych w postaci sieci wodociągowych i kanalizacyjnych znajdujących się na nieruchomości w kwocie 116.777 zł.

W uzasadnieniu spółka wyjaśniła, że decyzja organu pierwszej instancji, w zakresie punktu 1 lit. a) tiret drugie oraz punktu 2 tiret pierwsze, orzekająca o ustaleniu odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, objętą decyzją Prezydenta Miasta Skierniewice z 30 grudnia 2019 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, z tytułu przejęcia na rzecz Powiatu Miasta Skierniewice prawa własności obejmującego wartość w kwocie 347.658 zł, w tym: wartość naniesień budowlanych w kwocie 214.066 zł oraz o przyznaniu odszkodowania na rzecz M.T. w kwocie 291.102 zł wydana została z naruszeniem prawa, tj. art. 49 k.c., a mimo to została przez Wojewodę Łódzkiego utrzymana w mocy. Organ ten oparł się na piśmie rzeczoznawcy majątkowego z 27 sierpnia 2022 r., w którym stwierdzono, iż w dniu oględzin właściciel nieruchomości oświadczył, że sieci nie zostały jeszcze przekazane przedsiębiorstwu przesyłowemu i z tego powodu w operacie szacunkowym uwzględniono ich wartość. Ponadto, organ ten ustalił, iż w przedmiotowej sprawie ważne jest to, że do dnia wydania decyzji, na mocy której doszło do przeniesienia własności nieruchomości nie nastąpiło przekazanie urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych przedsiębiorstwu przesyłowemu, tym samym zgodnie z art. 49 k.c. należały one do części składowej nieruchomości, dlatego podlegały wycenie. Organ pierwszej instancji uznał zatem, iż skoro nie doszło do przekazania urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych skarżącemu, (gdyż podpisana została jednie umowa przedwstępna przeniesienia własności sieci pomiędzy skarżącym a M.T., który wybudował sieci), należą one do części składowych nieruchomości, które podlegają wycenie razem z gruntem i w konsekwencji są ujmowane w odszkodowaniu za przejęcie nieruchomości jako część składowa tego gruntu. Organ ten przyjął, iż powstanie oddzielnego od gruntu przedmiotu własności w przypadku urządzeń służących do doprowadzania wody i odprowadzania ścieków następuje z chwilą dokonania czynności prawnej mające na celu przeniesienie ich własności. Odnosząc się do ustaleń Starosty Skierniewickiego spółka, podniosła, że wynikają one z niewłaściwej wykładni przepisu art. 49 k.c. sprzecznej z powszechnie przyjętą w doktrynie oraz orzecznictwie sądowym, w myśl której art. 49 § 1 k.c. jest wyjątkiem od zasady superficies solo cedit, która stanowi, że własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą połączoną z nieruchomością w taki sposób, iż staje się jej częścią składową w rozumieniu art. 47 § 2 k.c. Powyższy wyjątek polega na wyodrębnieniu takiej połączonej w sposób trwały (składowej) rzeczy, stanowiącej postać urządzenia określonego w art. 49 k.c. w osobny przedmiot własności (i obrotu) z momentem jej faktycznego wejścia w skład przedsiębiorstwa (art. 551) niezależnie od tytułu prawnego, na którym opiera się to wejście (włączenie). W związku z tym włączenie urządzenia w skład przedsiębiorstwa decyduje o jego zmienionym statusie prawnym. Do zmiany kwalifikacji prawnej urządzeń dochodzi na skutek faktycznego przyłączenia ich do przedsiębiorstwa, a samo włączenie urządzenia w skład przedsiębiorstwa jest konieczne i zarazem wystarczające do zmiany statusu prawnego urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych podobnych urządzeń.

Tymczasem organ pierwszej instancji błędnie przyjął, iż sieci wodociągowa i sieci kanalizacyjne posadowione na nieruchomości, której własność została przeniesiona z mocy prawa na Powiat Miasto Skierniewice, były częścią składową tej nieruchomości, gdyż nie doszło do przeniesienia ich własności na skarżącą, a co za tym idzie wartość tych sieci powinna być ujęta w odszkodowaniu wypłacanym za przejęcie tej nieruchomości. Przyjęcie takiego założenia wynikało z niewłaściwej wykładni art. 49 k.c., sprowadzającej się do uznania, iż użyte w tym przepisie sformułowanie "wejście w skład przedsiębiorstwa" oznacza, iż nastąpić powinno przeniesienie własności tych sieci na podstawie jakieś czynności prawnej. Tymczasem prawidłowa wykładnia art. 49 k.c. prowadzi do wniosku, iż w momencie fizycznego przyłączenia sieci pobudowanej przez M.T. do sieci przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego czyli skarżącej (co bezspornie miało miejsce w sprawie, gdyż sieci te są czynne, w takim znaczeniu, iż służą do doprowadzania wody z sieci skarżącej i odprowadzania ścieków do sieci skarżącej) doszło do wyodrębnienia się tych sieci od gruntu, tak iż sieci te przestały być częścią składową gruntu i stały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności. To zaś prowadzi do wniosku, iż nie mogły zostać przeniesione wraz z nieruchomością na własność Powiatu Miasta Skierniewice, a co za tym idzie nie powinny być ujęte w odszkodowaniu, które Powiat Miasto Skierniewice jest zobowiązany zapłacić za przeniesienie własności gruntu. Przyjęcie odmiennej koncepcji prowadziłoby zaś do wniosku, iż Powiat Miasto Skierniewice uiściłby należność za sieci, które z mocy prawa nie stały się jego własnością, gdyż z 30 grudnia 2019 r., dotyczyła wyłącznie nabycia własności gruntu oraz w konsekwencji jego części składowych, a zatem na jej podstawie nie doszło do przeniesienia własności sieci wodociągowej i sieci kanalizacyjnych, które znajdują się na tej nieruchomości. Odszkodowanie powinno dotyczyć tylko nieruchomości oraz jej części składowych, gdyż tylko ich dotyczyła decyzja z 30 grudnia 2019 r. nie zaś sieci, które pomimo, iż znajdą się na tej nieruchomości, z chwilą połączenia z siecią skarżącej stały się oddzielnym od gruntu przedmiotem własności. Zgodnie zaś z art. 49 § 2 k.c. sieci wodociągowa i kanalizacyjne, po połączeniu z siecią skarżącego, stały się oddzielnym od gruntu przedmiotem własności, nie stając się własnością skarżącego ani Powiatu Miasta Skierniewice, lecz M.T., który poniósł koszty ich budowy. Ich wartość nie

podlega jednak zaliczeniu do odszkodowania przyznanego M.T., gdyż jest ono jedynie ekwiwalentem za przejęcie na własność nieruchomości i jej części składowych, nie zaś oddzielnych od gruntu przedmiotów, chociażby były posadowione na tej nieruchomości, gdyż decyzja na mocy której przeniesiona została własność nieruchomości ich nie obejmowała. Do przeniesienia własności sieci konieczna byłaby oddzielna czynność prawna, do której nie doszło, a zatem urządzenia te pozostały własnością M.T.

Mając na uwadze powyższe wywody, spółka twierdzi, iż na skutek błędnej interpretacji art. 49 k.c. organ przyjął, iż zaliczenie przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego w odszkodowaniu wartości sieci wodociągowej Ø 90 i Ø 100 ze studzienkami w kwocie 42.375 zł oraz sieci kanalizacyjnych: Ø 200 m ze studniami i studzienkami rewizyjnymi w kwocie 65.908 zł i Ø 160 mm w kwocie 8.422 zł, o łącznej wartości 116.777 zł, jest prawidłowe. W skutek tego ustalono w pkt 1 lit.a tiret drugie decyzji wydanej w pierwszej instancji, odszkodowanie w kwocie 347.658 zł, uwzględniającej wartość naniesień budowlanych w kwocie 214.066 zł, które niesłusznie obejmowało naniesienia w postaci sieci wodociągowych i kanalizacyjnych o wartości 116.777 zł, oraz przyznano je w pkt 2 tiret pierwsze M.T. w kwocie 291.102 zł, z uwzględnieniem zapłaty za sieci wodociągowe i kanalizacyjne. W ten sposób doszło do sytuacji, w której Powiat Miasto Skierniewice na podstawie błędnej decyzji organu pierwszej instancji, zobowiązany jest do zapłaty odszkodowania obejmującego wartość sieci znajdujących się na gruncie, pomimo, iż na podstawie z 30 grudnia 2019 r. nie stał się ich właścicielem, a M.T. jest osobą bezpodstawnie wzbogaconą z tego tytułu. W dalszej kolejności organ odwoławczy błędnie utrzymał w mocy tę decyzję, przez co doszło do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ nie powinien był utrzymywać w mocy decyzji Starosty, która nie odpowiadała prawu. Organ odwoławczy nie dokonał ponownej oceny całokształtu sprawy, do czego był zobowiązany na podstawie art. 15 k.p.a., przez co doszło do jego naruszenia. Naruszenie art. 15 k.p.a., poprzez brak ponownego rozważania całokształtu okoliczności sprawy, w szczególność brak dokonania ponownej interpretacji art. 49 k.c. miało zaś wpływ na wynik sprawy, gdyż prowadziło do pominięcia kluczowej dla sprawy kwestii, jaką było przesądzenie czy urządzenia sieci wodociągowej i kanalizacyjnej stanowią w tym przypadku część składową nieruchomości, a w konsekwencji do utrzymania w mocy decyzji opartej na błędnej interpretacji prawa.

Postanowieniem z 10 stycznia 2023 r., tutejszy sąd, na podstawie art. 111 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - p.p.s.a.) połączył sprawy ze skarg Prezydenta Miasta Skierniewice oraz Zakładu A spółki z o.o. w M., o sygn. akt II SA/Łd 606/22 i II SA/Łd 607/22 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz postanowił prowadzić je dalej pod sygnaturą II SA/Łd 606/22.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału II z 7 grudnia 2022 r. sprawy II SA/Łd 606/22 oraz II SA/Łd 607/22 zostały skierowany do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 - ustawa covidowa). W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 3 listopada 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że uczestnicy postępowania nie potwierdzili możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 7 grudnia 2022 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 - p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Mając powyższe na uwadze sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Wojewody Łódzkiego stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, co uzasadniało wyeliminowanie jej z obrotu prawnego

W tym miejscu wyjaśnić należy, że tutejszy sąd rozpoznawał już analogiczną sprawę ze skargi Gminy Miasto Skierniewice na decyzję Wojewody Łódzkiego z 28 grudnia 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję Starosty Skierniewickiego w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość, objętą decyzją Prezydenta Miasta Skierniewice 30 grudnia 2019 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej na rzecz dotychczasowego właściciela M.T., zarejestrowaną pod sygn. akt II SA/Łd 163/22, uchylając decyzje organów obu instancji, wyrokiem z 23 września 2022r., a skład orzekający podziela stanowisko sądu wyrażone w uzasadnieniu wskazanego wyroku.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1363 ze zm. - specustawa) oraz przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm. - u.g.n.).

Punkt wyjścia dla rozważań w niniejszej sprawie stanowi fakt, że Prezydent Miasta Skierniewic, decyzją nr 1/2019 z 30 grudnia 2019 r. zatwierdził projekt budowlany i udzielił Prezydentowi Miasta Skierniewice zezwolenia na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie drogi powiatowej nr 1310E dla zadania "Budowa wiaduktu nad torami PKP w ciągu ulic: [...] i [...] w S." oraz zatwierdził podział nieruchomości obejmujący m.in. działki w obrębie [...] o dotychczasowych numerach ewidencyjnych: [...] (podział na działki: [...], [...], [...]), [...] (podział na działki: [...], [...]) oraz [...] (podział na działki: [...], [...]).

Jak wynika z art. 12 specustawy decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zatwierdza się podział nieruchomości. Linie rozgraniczające teren, w tym granice pasów drogowych, ustalone decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanowią linie podziału nieruchomości. Decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej i w katastrze nieruchomości, a wskazane nieruchomości lub ich części stają się z mocy prawa: 1) własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych, 2) własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych - z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.

Wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego określonej nieruchomości lub jej części, rodzi obowiązek ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie odrębnej decyzji podjętej przez organ wydający decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (art. 12 ust. 4a specustawy). Odszkodowanie to przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe (art. 12 ust. 4f specustawy). Wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ pierwszej instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania (art. 18 ust. 1 specustawy). Przepisy art. 18 specustawy także szczegółowe kwestie tyczące ustalenia takiego odszkodowania, zależnie od przedmiotu wywłaszczenia oraz charakteru wywłaszczonej nieruchomości. Natomiast w sprawach nieuregulowanych w specustawie, w tym także w kwestii związanej z ustalaniem odszkodowania, stosuje się przepisy u.g.n. (art. 23 specustawy).

Powyższe uwagi stanowią podstawę dla rozstrzygnięcia zasadniczej kontrowersji zarysowanej w niniejszej sprawie, a mianowicie do określenia zakresu odszkodowania ustalanego w związku z wywłaszczeniem dokonywanym w trybie specustawy. Jakkolwiek przepisy specustawy nie dają w tym zakresie jednoznacznej odpowiedzi, bowiem powyższa kwestia nie została wprost uregulowana w jej przepisach, w szczególności nie obejmuje jej art. 18 tejże ustawy, to odpowiedź wiąże się z koniecznością odwołania się do przepisów kodeksu cywilnego, tj. m.in. uwzględnienia definicji "nieruchomości gruntowej" wyrażonej w art. 4 pkt 1 u.g.n., aktualnej w okolicznościach niniejszej sprawy (art. 23 specustawy). Nie budzi wątpliwości, że nieruchomość gruntową stanowi grunt wraz z częściami składowymi, z wyłączeniem budynków i lokali, jeżeli stanowią odrębny przedmiot własności. Powyższe pozostaje zbieżne z definicją nieruchomości gruntowej wyrażoną w art. 46 § 1 k.c. Nieruchomość gruntowa to bowiem część powierzchni ziemskiej stanowiąca odrębny przedmiot własności. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania (art. 48 k.c.). Częścią składową rzeczy jest bowiem wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego. Taka część nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych (art. 47 § 1 i 2 k.c.).

Jeżeli zatem przepis art. 18 ust. 1 specustawy stanowi, iż wysokość odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ pierwszej instancji, to powyższe oznacza, że stan ten winien uwzględniać pełny zakres prawa własności istniejący w określonej dacie, a więc powinien obejmować nie tylko sam grunt, ale także jego części składowe, natomiast nie naniesienia, które statusu części składowych nie posiadają.

Jak wynika z treści zapadłych w kontrolowanym postępowaniu decyzji, odszkodowanie za nieruchomość położoną w S., w obrębie nr [...], przy ul. [...], oznaczoną w ewidencji gruntów jako działki nr: [...] o pow. 0.0005 ha (część dawnej działki nr [...]) oraz [...] o pow. 0,0196 ha (część dawnej działki nr [...]) i [...] o pow. 0,0986 ha (część dawnej działki nr [...]), objętej decyzją Prezydenta Miasta Skierniewice nr 1/2019 z 30 grudnia 2019 r. o zezwoleniu

na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie drogi powiatowej nr 1310E dla zadania: "Budowa wiaduktu nad torami PK P w ciągu ulic: [...] i [...] w S.", zostało ustalone na kwotę 347.658 zł, na którą składała się wartość prawa własności gruntu pomniejszoną o wartość ograniczonych praw rzeczowych do nieruchomości w kwocie 113.112 zł, wartość naniesień budowlanych w kwocie 214.066 zł i wartość naniesień roślinnych w kwocie 20.480 zł.

W ocenie sądu wątpliwości budzi ustalenie odszkodowania obejmującego swym zakresem wartość naniesień, a konkretnie wybudowanej przez M.T. sieci wodociągowo-kanalizacyjnej, jako że ze zgromadzonego materiału aktowego nie wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że sporna infrastruktura została objęta skutkami prawnymi decyzji z.r.i.d. w zakresie przejęcia na rzecz Powiatu Miasta Skierniewice. Nie budzi przy tym wątpliwości stron postępowania, że właścicielem naniesień na działkach [...], [...] oraz [...] obręb [...] w S. tj. urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, a także utwardzeń z kostki betonowej, nasadzeń roślinności, ogrodzenia itp. na dzień 30 grudnia 2019 r. był M.T. (str. 8 decyzji Wojewody).

Wobec tego wskazać należy, że zgodnie z art. 49 § 1 k.c. urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Rozwiązanie to stanowi wyjątek od zasady superficies solo cedit (art. 47 § 2 i art. 191 k.c.), odrywając prawo własności urządzeń przesyłowych od prawa własności gruntu, choćby były one trwale z tym gruntem związane. Nie rozstrzyga ono natomiast o tym, kto jest właścicielem urządzeń tworzących sieć. Możliwość uzyskania samodzielnego statusu rzeczowego przez urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania mediów, choćby były one trwale związane z gruntem, jest warunkowana tym, by wchodziły one w skład przedsiębiorstwa. Wymaganie, aby urządzenia wchodziły w skład przedsiębiorstwa, wiązane jest w judykaturze z fizycznym (technicznym) przyłączeniem do sieci będącej elementem przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym; przyłączeniu temu nie musi towarzyszyć tytuł prawny, z chwilą zaś jego dokonania urządzenia przesyłowe stają się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i obrotu (por. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2010 r., V CSK 195/09, OSNC 2010, nr 7-8, poz. 116; z 7 marca 2014 r., IV CSK 442/13, niepubl.; z 11 lutego 2016 r., V CNP 39/15, niepubl.; zob. też uchwałę Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 26/11, OSNC 2012, Nr 1, poz. 8).

W najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego za dominujące należy uznać stanowisko, zgodnie z którym urządzenia wymienione w art. 49 § 1 k.c. z chwilą ich połączenia z siecią należącą do przedsiębiorstwa przestają być częścią składową nieruchomości i stają się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i odrębnego obrotu. Na uzasadnienie tego stanowiska podnosi się, że założenia, jakie przyjął ustawodawca, wprowadzając art. 49 § 2 k.c., spowodowały konieczność odstąpienia od konstrukcji części składowej instalacji, do której odwołuje się uzasadnienie uchwały z dnia 8 marca 2006 r., III CZP 105/05. Przepis ten przesądza bowiem odmiennie niż przyjęto w uchwale, że urządzenia wymienione w art. 49 § 1 k.c. z chwilą, gdy przez fizyczne połączenie z siecią przestają być częścią składową nieruchomości, zachowują status samoistnych rzeczy ruchomych, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i odrębnego obrotu.

Fizyczne połączenie w tym wypadku należy rozumieć w kategoriach technicznych. Przed włączeniem urządzeń określonych w art. 49 § 1 do przedsiębiorstwa, rozumianym w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym (art. 55¹), urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne podobne urządzenia stanowią część składową nieruchomości w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Do zmiany kwalifikacji prawnej urządzeń dochodzi na skutek faktycznego przyłączenia ich do przedsiębiorstwa (por. G. Bieniek, Jeszcze w sprawie statusu prawnego urządzeń przesyłowych, M.Pr. 2008/20, s. 1071; J. Pokrzywniak, Artykuł 49 k.c. po nowelizacji – głos w dyskusji, Rejent 2009/12, s. 62). Forma prawna prowadzenia tego rodzaju przedsiębiorstwa nie ma znaczenia. Do prawnego wyodrębnienia w przedmiot własności dochodzi bez względu na tytuł prawny, na podstawie którego nastąpiło wejście w skład przedsiębiorstwa. Samo włączenie urządzenia w skład przedsiębiorstwa jest konieczne i zarazem wystarczające do zmiany statusu prawnego urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych podobnych urządzeń. Nie zmienia to jednak faktu, że samo włączenie tych urządzeń w skład przedsiębiorstwa rodzi skutek prawny w postaci wyłączenia tego rodzaju urządzeń spod działania zasady wyrażonej w art. 47 § 1 i 2 k.c. i stają się one częścią składową sieci jako rzeczy albo tworzącej wraz z innymi rzeczami zespół zwany siecią (por. postanowienie SN z 3 czerwca 2009 r., IV CSK 511/08, LEX nr 511989). Utrata przez przedmiotowe urządzenie charakteru części składowej nieruchomości powoduje wygaśnięcie obciążeń rzeczowych, które ciążą na nieruchomości (W. Pawlak w: .Gudowski Jacek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1–55 (4)).

W konsekwencji, jeżeli infrastruktura wybudowana przez M.T. ze środków własnych została technicznie przyłączona do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego przed wydaniem decyzji z.r.i.d., to w świetle art. 49 k.c. nie stanowiła ona części składowej nieruchomości również w dacie, w jakiej decyzja ta została wydana czy też stała się ostateczna. Jako że wywłaszczeniu podlegają wyłącznie nieruchomości wraz z częściami składowymi, utrata przed wydaniem decyzji z.r.i.d. statusu części składowej nieruchomości wyłączyła możliwość przejęcia spornej sieci przesyłowej na rzecz Powiatu Miasta Skierniewice na podstawie tejże decyzji z.r.i.d. i w takiej sytuacji pozostaje ona własnością podmiotu, który był inwestorem tejże infrastruktury (chyba że została zawarta umowa przenosząca własność). Ustalenie odszkodowania dla M.T. za naniesienia na wywłaszczonym gruncie w postaci spornej sieci niestanowiącej części składowej nieruchomości nie znajdowałoby wówczas uzasadnienia w przepisach art. 18 ust. 1 specustawy, w zw. z art. 49 k.c.

W ocenie sądu organy nie dokonały ostatecznych ustaleń, kiedy doszło do technicznego połączenia sieci z przedsiębiorstwem wodno-kanalizacyjnym, a więc kiedy doszło do utraty statusu części składowej nieruchomości, co stanowi o naruszeniu art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powyższe determinuje z kolei możliwość ustalenia prawidłowego zakresu przedmiotowego odszkodowania. Nie ulega natomiast wątpliwości na tle aktualnie obowiązującego brzmienia art. 49 k.c. i poglądów zarówno judykatury, jak i doktryny, że brak statusu części składowej na dzień wydania decyzji z.r.i.d. jak już wcześniej podniesiono nie uprawnia do objęcia naniesień zakresem odszkodowania, skoro M.T. jako inwestor pozostawał ich właścicielem mimo przejścia własności gruntu na Powiat Miasto Skierniewice.

Zatem zadaniem Wojewody w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, będzie jednoznaczne ustalenie kiedy doszło do technicznego połączenia sieci z przedsiębiorstwem wodno-kanalizacyjnym, a więc kiedy doszło do utraty statusu części składowej nieruchomości, a następnie rozpoznanie złożonego odwołania z uwzględnieniem poczynionych ustaleń oraz oceny prawnej i rozważań sformułowanych w uzasadnieniu wyroku.

Mając powyższe na uwadze, z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.

O kosztach postępowania sądowego w punkcie drugim orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.

Natomiast o kosztach postępowania w punkcie trzecim orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2, w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a), w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).

is