Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 182/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 § 2, art. 119 pkt 2, art. 134 § 1 i 2, art. 145 § 1,  art. 151,
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b ora ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Monika Świerczak (spr.) WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi U. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr SKO [...]/21 w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2022 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ odwoławczy) po rozpoznaniu odwołania U. T. (dalej: Skarżąca) od decyzji Burmistrza Gminy i Miasta R. (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z [...] października 2021 r. [...]) odmawiającej przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem W. T. (dalej: Mąż) – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad Mężem w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia [...] stycznia 2022 r. – na stałe.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał następujące ustalenia.

Wnioskiem z [...] września 2021 r. Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym Mężem. Do wniosku załączyła m.in. Orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. W. z dnia [...] marca 2019 r. oraz decyzję ZUS [winno być KRUS – uw. Sądu] z [...] października 2017 r. o przyznaniu Skarżącej emerytury od [...] września 2017 r.

Decyzją z [...] października 2021 r. [...]) Burmistrz odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad Mężem.

W uzasadnieniu wskazał, że niepełnosprawność Męża powstała w wieku 68 lat, a zatem zaistniała przesłanka negatywna z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r."). Ponadto przeszkodą przyznania świadczenia było wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. – opiekun ma ustalone prawo do emerytury.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o jej uchylenie i przyznanie świadczenia od [...] września 2021 r. Zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i ust. 1b u.ś.r.

SKO decyzją z [...] stycznia 2022 r., wskazaną we wstępie, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad Mężem w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia [...] stycznia 2022 r. – na stałe.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, 1b i 5 u.ś.r. W odniesieniu do przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, stwierdzając, że oceniając spełnienie przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium w zakresie różnicującym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Natomiast w zakresie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. organ, odwołując się do wybranych wyroków NSA, stwierdził, że pozbawienie prawa do świadczenia emerytalnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że cel świadczenia pielęgnacyjnego nie jest realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury nie może podjąć pracy zarobkowej. Jednocześnie wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r. Przemawia to za umożliwieniem osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W toku postępowania odwoławczego SKO wezwało pełnomocnika Skarżącej do wskazania, czy wystąpiła ona do organu emerytalnego z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury lub uzyskała decyzję organu emerytalnego o zawieszeniu tego prawa. W odpowiedzi pełnomocnik poinformował, że Skarżąca złoży wniosek po otrzymaniu świadczenia emerytalnego za grudzień i niezwłocznie przedłoży stosowną decyzję – co dokonała odpowiednio [...] grudnia 2021 r. (data wpływu do SKO) i [...] stycznia 2022 r. (decyzja z [...] grudnia 2021 r. o wstrzymaniu wypłaty emerytury od [...] stycznia 2022 r.). Tym samym w ocenie Kolegium Skarżąca spełniła przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i ustalenie na rzecz Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] września 2021 r. na stałe oraz zasądzenie kosztów, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zarzuciła rozstrzygnięciu naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego niezastosowanie i przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od [...] stycznia 2022 r. na stałe, a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od [...] czerwca 2021 r. W zwięzłym uzasadnieniu nieznacznie rozwinęła argumentację zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; w skrócie "p.p.s.a.").

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] stycznia 2022 r. ([...]) – uchylającej decyzję Burmistrza Miasta i Gminy R. z [...] października 2021 r. [...]) i przyznającą Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od [...] stycznia 2022 r. – Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tej decyzji, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa. W szczególności jednak Sąd miał na uwadze określony w art. 134 § 2 p.p.s.a. zakaz reformationis in peius.

Materialnoprawną podstawę obu ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r.").

Spór między organem odwoławczym a Skarżącą, reprezentowaną przez zawodowego pełnomocnika, dotyczy w swej istocie momentu, od którego należało, w ocenie Skarżącej, przyznać jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Skarżącej takim momentem była chwila złożenia przez nią wniosku o przyznanie tego świadczenia, natomiast w ocenie organu odwoławczego – uzupełnienie wniosku o decyzję o zawieszeniu prawa do emerytury. Spór dotyczy zatem wykładni art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

W tym miejscu należy zresztą wskazać, że Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego [...] września 2021 r., a nie [...] czerwca 2021 r. jak sugeruje zawodowy pełnomocnik Skarżącej w zarzutach skargi i jej uzasadnieniu. Różnica w datach wynika zapewne z odwoływania się także w uzasadnieniu skargi do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie trzeciej, a nie Skarżącej i pobieraniu emerytury z ZUS, a nie KRUS.

Przechodząc do analizy zarzutu Skarżącej Sąd wskazuje, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie stwierdzał, że prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka nie może jednak opierać się tylko na warunkowej deklaracji, gdyż wydanie decyzji pod warunkiem jest wprawdzie według doktryny prawa administracyjnego dopuszczalne, ale tylko wówczas gdy obowiązująca regulacja taką możliwość przewiduje. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyroki NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1079/21, z 25 czerwca 2021 r., I OSK 305/21, z 19 maja 2021 r., I OSK 209/21).

Już z powyższych względów skargę należało uznać za nieuzasadnioną.

Jednakże, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest wadliwa z innych względów, niepodniesionych przez pełnomocnika, a Sąd – zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. – nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Sąd podziela ocenę prawną wyrażoną przez SKO, a rozwiniętą m.in. w wyroku WSA w Poznaniu z 03 lutego 2022 r., IV SA/Po 955/21 – o niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej – organ II instancji trafnie powołał się na wyrok z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności ww. przepisu jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w punkcie uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK – co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA").

Stanowisko sądów administracyjnych w powyższej kwestii jest, jak to już wyżej wskazano, jednolite. Dlatego organ I instancji, interpretując przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w kontekście analizowanego wyroku TK o sygn. K 38/13, powinien był mieć na względzie także i ten pogląd prawny wyrażony w orzecznictwie trybunalskim, zgodnie z którym: "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (zob. wyrok TK z 15.12.2008 r., P 57/07, OTK-A 2008, nr 10, poz. 178; tak też: uchwała NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95).

Jednakże Sąd podziela także stanowisko wyrażone przez WSA w Poznaniu w wyroku z 17 lutego 2022 r., IV SA/Po 2/22, w zbliżonych okolicznościach faktycznych, że nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby w istocie do - nie znajdującego uzasadnienia prawnego - faworyzowania grupy podmiotów prawa (osób pobierających emeryturę - z uwagi na wiek - które nie charakteryzują się podstawową cechą istotną (nie zrezygnowały z pracy - w celu - sprawowania opieki nad członkiem rodziny niepełnosprawnym w stopniu znacznym).

Na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, wymienionym w tym przepisie osobom - jeżeli - nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu - sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne dla oceny spełnienia wymogu ustawowego jest to, by istniał bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą a niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 113/2), gdyż świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jedynie jako świadczenie na rzecz tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego i jednocześnie z tego właśnie powodu nie podejmują aktywności zawodowej (wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 226/21).

W okolicznościach badanej sprawy Skarżąca nie spełnia przesłanki nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu - sprawowania opieki nad mężem. Skarżąca od września 2017 r. pobiera emeryturę, natomiast mąż ma ustalony stopień niepełnosprawności od [...] lutego 2019 r. Z zatrudnienia zrezygnować mogą (odpowiednio go nie podejmować) tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym) dla których praca, a nie emerytura jest głównym źródłem utrzymania. Natomiast osoby mające ustalone prawo do emerytury (m.in. Skarżąca) "zrezygnowały" z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmują nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2020 r. sygn. I OSK 1334/20).

Niezależnie od braku zaistnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w sprawie ziściła się również przesłanka negatywna. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. literalnie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W okolicznościach badanej sprawy bezsporne pozostaje, że Skarżąca z racji wieku ma ustalone prawo do emerytury.

Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Sąd posłużył się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej, dlatego wziął pod uwagę cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i istotę samego świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały jasno zdefiniowane przez samego ustawodawcę, na etapie procesu legislacyjnego. W uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych była budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych, służących wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób - rezygnujących z aktywności zawodowej by opiekować się - dzieckiem. W projekcie ustawy wyraźnie wskazano też, że "za osoby korzystające z tej formy świadczenia rodzinnego opłacana będzie składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty tego świadczenia. Składka ta będzie, podobnie jak obecnie, opłacana przez okres niezbędny do uzyskania uprawnień emerytalnych. Nabycie prawa do emerytury wyklucza możliwość dalszego korzystania z tej formy świadczenia". (por. Uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555, www.sejm.gov.pl). W ocenie Sądu, intencje ustawodawcy co do adresata i istoty świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiają żadnych wątpliwości. Wolą ustawodawcy było zabezpieczenie rodziców rezygnujących z aktywności zawodowej, w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem - do czasu - nabycia przez nich prawa do emerytury. W tym zakresie zatem wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw literalnych i celowościowych prowadzą więc do spójnego wniosku.

Należy zauważyć, że Sądowi oczywiście znany jest spór, który wywiązał się w judykaturze dotyczący wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. co do tego, czy narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie.

Zgodzić należy się, że wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. bezwzględnie eliminująca z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, osoby które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Niemniej jednak Sąd, w składzie sprawę niniejszą rozpoznającym, nie podziela stanowiska, jakoby sama tylko relacja między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadniała konstatację, że intencją ustawodawcy było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. I OSK 1079/21). Wnioski takie całkowicie bowiem pomijają fakt, że właśnie z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w nim normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnacja z pracy (lub jej niepodejmowanie) - w celu - sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Mając zatem na uwadze dyrektywy wykładni językowej, celowościowej i systemowej - całkowicie zgodzić się trzeba - że istnieje krąg osób pobierających świadczenie emerytalne, które jednak spełniają przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Są to niewątpliwie rodzice, którzy uzyskali prawo do świadczenia emerytalnego będąc w wieku produkcyjnym, zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U.1989, poz. 149). Przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie tego rozporządzenia wskazuje, bowiem na istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym.

Podkreślić jednak należy jednak, że jest to wyjątek i jako taki nie może on być interpretowany rozszerzająco.

Należy zaakcentować, że nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości, w ocenie Sądu w składzie sprawę niniejszą rozpoznającym, byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby w istocie do sytuacji, zrównującej sytuację osób, które - będąc w wieku produkcyjnym - zrezygnowały z zatrudnienia - w celu - sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które pracowały zawodowo i zrezygnowały z pracy z - racji wieku - i przysługującego im świadczenia emerytalnego, a po jego nabyciu (w wysokości przez siebie wypracowanej) sprawują opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Sytuacja tych osób jest zasadniczo różna. Osoby, które będąc w wieku produkcyjnym zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, pozbawione zostały realnego wpływu na wysokość uzyskiwanych świadczeń, a pozostające pod ich opieką dzieci, które niejednokrotnie od urodzenia pozostają niepełnosprawne również nigdy same nie wypracowały własnych świadczeń. Tymczasem, osoby pracujące zawodowo, które zrezygnowały z pracy z - racji wieku - miały realny wpływ na zasady na jakich podejmowały zatrudnienie i świadczyły pracę oraz przez wiele lat korzystały z przysługujących im świadczeń pracowniczych. Nie sposób zatem, w ocenie Sądu, zrównywać sytuację osób, które były zmuszone zrezygnować z pracy i związanych z nią przywilejów - w celu - sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które zrezygnowały z pracy z - racji wieku - a po przejściu na emeryturę, muszą podołać obowiązkowi opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.

W wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny literalnie stwierdził, że "grupę podmiotów podobnych tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, >jeżeli w celu< sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną (por. pkt. 7.2 uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13). TK wskazał też, że ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej >w celu< sprawowania opieki nad niepełnosprawnym (por. pkt. 7.3 uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13).

Konsekwentnie też w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że podmiotem prawa do tego świadczenia (świadczenia pielęgnacyjnego – uw. Sądu) jest osoba (zdolna do pracy) rezygnująca z zatrudnienia >w celu< sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; świadczenie ma jej częściowo rekompensować utracony zarobek (pkt 3.2.1. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17), a cechą istotną pozwalającą na wyróżnienie kategorii podmiotów, do których należy odnosić gwarancję równego traktowania w niniejszej sprawie, jest fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niewykonywanie >z tego względu < pracy zarobkowej. Oznacza to, że istotą tożsamej sytuacji osób sprawujących opiekę jest ich dobrowolna rezygnacja z możliwej do wykonywania przez nie pracy zarobkowej (pkt 3.3.1. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17).

Zaakcentować w tym miejscu więc trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne - nie jest wynagrodzeniem - ale - stanowi rekompensatę - za realną rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia - i to w konkretnym, wskazanym przez ustawodawcę celu. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma charakteru państwowego zatrudnienia, a to powoduje, że osoba pobierająca emeryturę "z racji wieku" nie może domagać się "wynagrodzenia" za pracę świadczoną wobec niepełnosprawnego członka rodziny.

Mając zatem na uwadze konstytucyjną zasadę równości oraz dyrektywy wykładni celowościowej trzeba stwierdzić, że emerytura "z racji wieku" stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, świadomie przez ustawodawcę ustanowioną (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Niewątpliwie przy tym emeryturę w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi świadczenie emerytalne uzyskane i pobierane - bez związku - z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jeżeli natomiast istnieje związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. to świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane właśnie do takich osób i - wówczas wyłącznie - uzasadnienie znajduje stosowanie instytucji "zawieszenia" prawa do takiej (tj. pobieranej z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny) emerytury. Ustawodawca nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Szeroko na ten temat wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 30 października 2020 r. sygn. I OSK 1189/20).

Finalnie, zaakcentować trzeba, że trafność wykładni przepisów prawa przeprowadzonej przez Sąd w sprawie niniejszej pośrednio potwierdził sam ustawodawca, który dostrzegł szczególną sytuację osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. poz. 149) oraz potrzebę dodatkowego świadczenia wyrównującego wysokość - tych emerytur - do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego (por. uzasadnienie do projektu Sejmu RP IX kadencji, druk nr 1614, www.sejm.gov.pl). Ustawą z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. z 2021, poz. 2314) z dniem 1 stycznia 2022 r. stworzono dodatkowe wsparcie dochodowe osób pobierających wcześniejszą emeryturę z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki. W toku procesu legislacyjnego ustawodawca jednoznacznie wskazał na tożsamość wcześniejszej emerytury przyznanej na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. (którego przepisy obowiązywały do dnia 31 grudnia 1998 r.) oraz świadczenia pielęgnacyjnego podkreślając, że "podstawowym bowiem celem obydwu świadczeń jest zapewnienie środków utrzymania dla osób, które opiekują się (opiekowały się) niepełnosprawnym członkiem rodziny, rezygnując z tego tytułu z zatrudnienia".

Reasumując, istotą zasady równości wobec prawa - art. 32 ust. 1 Konstytucji - jest jednakowe traktowanie wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się daną cechą istotną (relewantną).

Skarżąca tą relewantną cechą się nie charakteryzuje, ponieważ nie zrezygnowała z zatrudnienia (podjęcia zatrudnienia) lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną.

Jednocześnie Sąd uznaje, że uchylenie zaskarżonej decyzji w związku z powyższą oceną prawną, naruszyłoby zakaz reformationis in peius. Jak bowiem zaznaczył NSA w wyroku z 20 maja 2021 r., II OSK 2404/18, naruszenie określonego w art. 134 § 2 p.p.s.a. zakazu orzekania sądu na niekorzyść skarżącego, z samej istoty postępowania sądowoadministracyjnego, może nastąpić w stosunkowo niewielkiej ilości przypadków. Będzie to mogło mieć miejsce np. w sytuacji, gdy wyrażona przez sąd ocena prawna lub wskazania, implikować będą wydanie przez organ administracji rozstrzygnięcia w sposób oczywisty niekorzystnego dla strony, która wniosła skargę.

Zdaniem Sądu taka sytuacja niewątpliwie występuje w niniejszej sprawie, gdyż skutkiem uchylenia decyzji przyznającej Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i uwzględnienie przedstawionej powyżej oceny prawnej byłaby konieczność odmowy przyznania świadczenia.

Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.