Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 43/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Protokolant Anna Mruk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2007 r. sprawy ze skargi U. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę


UZASADNIENIE

Pani U. B. w dniu [...] lipca 2006 r. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną działającą na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Komisja orzekła, że Pani B. podczas egzaminu konkursowego uzyskała łącznie 185 punktów, co stanowi zgodnie z art. 339 pkt 3 ustawy o radcach prawnych negatywny wynik z egzaminu.

Pani B. od powyższej uchwały ustalającej wynik jej egzaminu odwołała się do Ministra Sprawiedliwości, domagając się weryfikacji testu i ustalenia pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego albowiem według jej oceny pytania nr 10, 56, 58, 74, 198, 209, 249 zostały sformułowane niezgodnie z przepisami ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych i nie zawierały poprawnej odpowiedzi, bądź odpowiedzi nie są właściwe pomimo, że w kluczu zostały wykazane jako poprawne.

Decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...]. Minister Sprawiedliwości uznał odwołanie U. B. za bezzasadne.

Po analizie całej dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem organ uznał, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 z późn. zm.).

Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej. Również uchwała Komisji podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Analizując zarzuty skarżącej organ stwierdził, co następuje:

- pytanie nr 10:

" Ekstradycja obywatela polskiego do innego państwa jest:

A. zakazana;

B. dopuszczalna na podstawie decyzji Prokuratora Krajowego,

C. dopuszczalna na podstawie orzeczenia sądu".

Według przyjętego klucza odpowiedzi prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "A", zaś skarżąca wskazała odpowiedź "C".

Skarżąca stwierdza w odwołaniu, że w związku z instytucją europejskiego nakazu zatrzymania, udzielona przez nią odpowiedź jest prawidłowa na tak zadane pytanie.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej należy stwierdzić, że prawidłowość sformułowania tego pytania oraz wskazanie, że jedyną prawidłową odpowiedzią jest wariant "A", nie powinny budzić wątpliwości. W przepisie art. 55 ust. 1 Konstytucji RP jednoznacznie wskazano, że ekstradycja obywatela polskiego jest zakazana. Pytanie wprost odwołuje się do wskazanej normy konstytucyjnej. Przywoływanie w zastrzeżeniach odwołującej się instytucji europejskiego nakazu aresztowania nie może być uznane za skuteczne. Przepisy regulujące tę instytucję nie posługują się pojęciem "ekstradycja", zaś pytanie nie zawiera takich zwrotów jak "wydanie" czy "przekazanie". Z tych powodów zarzut jest bezzasadny.

- pytanie nr 56:

"W skład przedsiębiorstwa nie wchodzą:

A. własność nieruchomości;

B. wierzytelności,

C. firma."

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "C", zaś skarżąca, która zaznaczyła przy tym pytaniu odpowiedź "B", stwierdza, że żadna z proponowanych odpowiedzi nie jest prawidłowa. Wynika to jej zdaniem z faktu, że najczęściej nazwa przedsiębiorcy jest pojęciem tożsamym z firmą, która w takim wypadku wchodziłaby w skład przedsiębiorstwa. W odwołaniu skarżąca zauważa jednocześnie, że według większości komentarzy nazwa przedsiębiorstwa jest pojęciem odrębnym od firmy.

Nie podzielając argumentacji skarżącej należy stwierdzić, że odpowiedź, zgodnie z którą w skład przedsiębiorstwa nie wchodzi firma jest poprawna.

Nowela z dnia 14 lutego 2003 r. do kodeksu cywilnego zmieniła treść art. 551 pkt 1 k.c. zastępując poprzednie jego brzmienie, zgodnie z którym w skład przedsiębiorstwa wchodziła m. in. "firma (nazwa)" na obecnie obowiązujące, stosownie do którego przedsiębiorstwo obejmuje w szczególności oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwo).

Dokonana zmiana była wynikiem nowej koncepcji firmy, która w obecnym stanie prawnym została związana z osobą przedsiębiorcy (art. 432 § 1 k.c.) - tak również E. Skowrońska-Bocian [w]: Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, pod redakcją K. Pietrzykowskiego, Warszawa 2004, s. 185.

Zmiana miała też na celu usunięcie występujących poprzednio trudności związanych ze zbyciem przedsiębiorstwa, w skład którego wchodziła firma. De lege lata, zważywszy na to, że w skład przedsiębiorstwa wchodzi nazwa przedsiębiorstwa, problem ten nie występuje.

W razie natomiast uznania, że w skład przedsiębiorstwa wchodzi firma jego zbycie musiałoby prowadzić również do zbycia firmy, co przecież art. 439 § 1 k.c. jednoznacznie wyklucza. Odmienna wykładnia jest contra legem. Stąd prawidłową, na pytanie nr 56 jest odpowiedź "C", a odmienne stanowisko jest zupełnie nieuprawnione.

Bezspornie natomiast udzielona przez skarżącą odpowiedź "B" jest błędna, zgodnie bowiem z art. 551 k.c. wierzytelności wchodzą w skład przedsiębiorstwa.

- pytanie nr 58 :

" Prokury może udzielić :

A. - Spółdzielnia mieszkaniowa;

B. - Jan. K - przedsiębiorca jednoosobowy,

C. - spółka kapitałowa w likwidacji".

Wyłącznie prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "A", natomiast zdaniem skarżącej, która opiera się na treści art. 1091 k.c. i 1097 k.c. prawidłową na powyższe pytanie jest udzielona przez nią odpowiedź "B".

Odnosząc się do zarzutu należy stwierdzić, że zgodnie z art. 1091 § 1 in principio k.c. prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców.

Problem z wykładnią tego unormowania polega na tym, że w chwili uchwalenia noweli z 14 lutego 2003 r. do kodeksu cywilnego, a nawet w chwili jej wejścia w życie (25 września 2003 r.) przedsiębiorca jednoosobowy (osoba fizyczna) był, w świetle art. 36 pkt 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym (ustawa o KRS), przedsiębiorcą rejestrowym. Niewykluczone, że zamiarem ustawodawcy było umożliwienie udzielania prokury także przedsiębiorcom jednoosobowym, co potwierdza regulacja art. 1097 § 4 k.c., w którym jest mowa o śmierci przedsiębiorcy i utracie przez niego zdolności do czynności prawnych.

Przepisy art. 36 pkt 1 ustawy o KRS miał wejść w życie z dniem 1 stycznia 2004 r., natomiast ustawą z dnia 14 listopada 2003 r. zmieniającą ustawę Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 217, poz. 2125) nastąpiła zmiana ustawy o KRS i uchylony został art. 36 pkt 1. Zmiana ta weszła w życie 1 stycznia 2004 r., co oznacza, że przedsiębiorcy jednoosobowi są w dalszym ciągu wpisywani do ewidencji działalności gospodarczej. Taki stan petryfikuje ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.).

Ustawa ta, co istotne z rozważanego punktu widzenia, w art. 14 ust. 1 zd. 1 stanowi, że przedsiębiorca może podjąć działalności gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo do Ewidencji Działalności Gospodarczej. W świetle tego unormowania, ale także przepisów ustawy o KRS (art. 1 ust. 2 pkt 1) oraz znowelizowanego art. 139 § 3 k.p.c, który wyróżnia rejestr przedsiębiorców i ewidencję działalności gospodarczej, nie ulega wątpliwości, że rejestru przedsiębiorców w rozumieniu art. 1091 § 1 k.c. w żadnym razie nie można utożsamiać z ewidencją działalności gospodarczej.

Udzielenie i wygaśnięcie prokury przedsiębiorca powinien zgłosić do rejestru przedsiębiorców (art. 1098 § 1 k.c.). O poprawności przedstawionego wyżej stanowiska świadczy i to, że ani obowiązujące jeszcze przepisy ustawy – Prawo działalności gospodarczej (art. 7a-7i), ani rozdział 3 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, który wchodzi w życie z dnia 1 stycznia 2007 r., nie przewidują wpisywania do ewidencji działalności gospodarczej prokury. Te ostatnie wskazują natomiast na wpisanie stałego pełnomocnika.

W konsekwencji przedsiębiorca jednoosobowy nie może udzielić prokury, a oddzielne stanowisko jest zupełnie nieuprawnione.

- pytanie nr 74:

"Sprzedawca przesłał kupującemu za pośrednictwem przewoźnika towar do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia. W czasie przewozu towar został skradziony. Kupujący jest zobowiązany do zapłaty ceny:

A. tak, gdyż z chwilą powierzenia rzeczy przewoźnikowi doszło do wydania rzeczy sprzedanej, a tym samym przeszło na niego ryzyko przypadkowej utraty rzeczy;

B. nie, gdyż nie otrzymał towaru;

C. nie, gdyż miała miejsce kradzież, a sprzedawca odpowiada za działania lub zaniechania przewoźnika".

Według skarżącej z uwagi na niejasne sformułowania, odpowiedź "B" której udzieliła, jest właściwa łącznie z wynikającą z klucza odpowiedzią "A".

Ustosunkowując się do zarzutu skarżącej należy stwierdzić, że podana w kluczu jako poprawna odpowiedź "A" wynika zarówno z przepisów (art. 544 § 1 w zw. z art. 548 § 1 k.c.), z orzecznictwa Sądu Najwyższego, jak i z poglądów piśmiennictwa, stąd kwestionowanie tego pytania jest bezzasadne.

Zgodnie z treścią przywołanych przepisów na kupującego przechodzą korzyści i ciężary związane z rzeczą, w tym także niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy z chwilą jej wydania. Jednakże gdy strony ustaliły, że rzecz sprzedana ma być przesłana w inne miejsce niż przewidziane w art. 454 k.c., to za chwilę wydania rzeczy poczytuje się chwilę powierzenia jej przewoźnikowi przez sprzedającego (art. 544 § 1 k.c.) i od tej chwili ryzyko przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy przechodzi na kupującego. Wynika z tego, że w pojęciu niebezpieczeństwa, o jakim mowa w art. 548 § 1 k.c. mieści się obowiązek zapłaty przez kupującego ceny za rzecz powierzoną przez sprzedającego przewoźnikowi, choćby przewoźnik kupującemu przesyłki nie wydał. Z oczywistych względów przypadkowa utrata rzeczy przed wydaniem kupującemu czyni niemożliwym realizację treści art. 544 § 2 k.c., co z kolei nie wpływa na zakres odpowiedzialności kupującego. Pogląd taki jak zaznaczono wyżej jest ugruntowany w doktrynie - Komentarz Becka, Kodeks Cywilny Tom II pod redakcją Krzysztofa Pietrzykowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 235-236; Gerard Bieniek, Helena Ciepła i inni, Komentarz do Kodeksu Cywilnego Księga Trzecia Zobowiązania, tom II, s. 23-25, Wyd. Prawnicze Warszawa 1997 oraz w orzecznictwie sądowym - uchwała Sądu Najwyższego z 23 maja 1997 r. OSN nr 9, poz. 119.

Z całą stanowczością należy stwierdzić, że treść pytania odpowiada dyspozycji art. 544 § 1 k.c.

- pytanie nr 198: "Osoba prawna może być:

A. członkiem stowarzyszenia;

B. jedynie wspierającym członkiem stowarzyszenia;

C. nie może być ani członkiem, ani członkiem wspierającym stowarzyszenia".

W odwołaniu skarżąca stwierdza, że zgodnie z przepisami samorządowymi gminy mogą tworzyć stowarzyszenia, a są to podmioty mające osobowość prawną, zatem udzielona przez nią odpowiedź "A" jest jedyną poprawną pomimo, że w kluczu widnieje jako właściwa odpowiedź "B".

Odnosząc się do zarzutu należy zauważyć, że ogólne odniesienie członkostwa osoby prawnej do każdego stowarzyszenia, jak i treść odpowiedzi "B", będącej cytatem art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tj. Dz. U. Nr 79, poz. 855 z 2001 r. ze zm.) wskazuje, że prawidłowa odpowiedź winna być udzielona na gruncie przepisów w/w ustawy będącej podstawowym aktem prawnym normującym prawo zrzeszania się w stowarzyszeniach.

Stosownie do przywołanego wyżej przepisu art. 10 ust. 3 ustawy, osoba prawna może być jedynie wspierającym członkiem stowarzyszenia. Na gruncie tej ustawy nie jest więc dopuszczalne utworzenie stowarzyszenia osób prawnych ani też swoistego rodzaju stowarzyszenia mieszanego, którego członkami i założycielami mogłyby być zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne. "Ustawa nie przewiduje formy stowarzyszenia mieszanego, stowarzyszającego jako członków zwyczajnych osoby fizyczne i osoby prawne" (tak S.A. w Warszawie I A Ca 280/94 z dnia 5 maja 1994 r. Przegląd Sądowy, wkładka do nr 11 z 1996 r., poz. 50).

Stowarzyszenia osób prawnych tworzone są na podstawie innych ustaw np. ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, czy też ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, do których jedynie odpowiednio stosuje się przepisy ustawy Prawo o stowarzyszeniach.

Te inne przepisy ustawowe stanowią rozwiązania szczególne wobec Prawa o stowarzyszeniach, znającego jedynie członkostwo osób fizycznych.

Odpowiedź "A" nie jest zatem odpowiedzią prawidłową.

Przywołane przez odwołującą się stowarzyszenia gmin - mogą tworzyć gminy, w tym również z powiatami i województwami, zaś stowarzyszenia powiatów - powiaty, w tym również z gminami i województwami.

Z powołanych wyżej przykładów wynika, że pewne osoby prawne mogą być członkiem wskazanych w przepisach stowarzyszeń.

Omawiane pytanie ma jednak charakter ogólny i dotyczy wszystkich osób prawnych, natomiast odpowiedź "A" nie dotyczy członkostwa w każdym stowarzyszeniu.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że odpowiedź "B" jest jedyną odpowiedzią poprawną na pytanie nr 198, zaś zarzut skarżącej jest chybiony.

- pytanie nr 209:

"Po przekazaniu skargi sądowi administracyjnemu, sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji:

A. na wniosek strony;

B. z urzędu;

C. na wniosek strony i z urzędu."

Według przyjętego klucza odpowiedzi prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "A", zaś skarżąca zaznaczyła odpowiedź "C".

Według skarżącej, w pytaniu tym żadna z odpowiedzi nie jest prawidłowa.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca stwierdza, że nie może być prawidłowa odpowiedź, według której sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji "na wniosek strony", bowiem odpowiedź ta zakłada de facto możliwość złożenia takiego wniosku przez organ.

Wbrew stanowisku skarżącej, prawidłowa odpowiedź wynika z treści przepisu art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu.

Bezspornie - odmiennie, niż na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - wstrzymanie wykonania decyzji następuje wyłącznie na wniosek, a nie z urzędu.

Stronami w sprawie sądowoadministracyjnej, zgodnie z przepisem art. 32 cyt. wyżej ustawy, są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. W postępowaniu przed sądem administracyjnym występują dwie równorzędne strony - skarżący oraz organ, co jednak nie znaczy, że ciążą na nich te same obowiązki i przysługują te same prawa, wynikające z innej roli w postępowaniu i sytuacji procesowej - wszczynającego kontrolę sądową i organu podlegającego kontroli. I tak np. przepis art. 54 § 2 wskazanej ustawy przewiduje obowiązek organu wykonania przewidzianych w tym przepisie czynności i zmierza do dyscyplinowania organów administracji publicznej do terminowego wykonania tych obowiązków, natomiast przepis art. 61 § 3 - uprawnienia skarżącego.

Za rozwiązaniem "A", iż strony postępowania sądowoadministracyjnego mogą wystąpić do wojewódzkiego sądu administracyjnego z wnioskiem o odmienne, niż to uczynił organ administracji, rozstrzygnięcie kwestii wstrzymania wykonania aktu, oprócz treści wskazanych przepisów, opowiada się także doktryna. Mianowicie W. Chróścielewski, J. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Lexis Nexis 2004, s. 447 twierdzą, iż strony postępowania sądowoadministracyjnego mogą wystąpić do wojewódzkiego sądu administracyjnego z wnioskiem o odmienne niż to uczynił organ administracji, rozstrzygnięcie kwestii wstrzymania wykonania aktu.

W świetle powyższego, zarzut jest zatem całkowicie nieuzasadniony.

- pytanie nr 249:

"Radca prawny jest obowiązany kierować się przy wykonywaniu zawodu:

A. wyłącznie przepisami prawa;

B. wyłącznie przepisami prawa oraz zasadami etyki radcy prawnego;

C. wyłącznie przepisami prawa, zasadami etyki radcy prawnego, dobrymi zawartymi w uchwałach samorządu".

Wskazać należy, że wyłącznie prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "C", zaś skarżąca udzieliła odpowiedzi "B".

Argumentacja skarżącej opiera się na tezie, że odpowiedź "C" jest zawarta w odpowiedzi "B", zatem jest także prawidłowa. Odnosząc się do zarzutu, należy podkreślić, posługując się tym sposobem rozumowania, że także odpowiedź "A" zawarta jest w odpowiedzi "B" i "C". Rozumowanie to pomija jednak fakt, że odpowiedź "C", zawiera dodatkowe elementy, których brak w wariancie "A" i "B", a które wynikają z przepisu prawa, o znajomość którego chodziło w powyższym pytaniu. Prawdą jest, że radca prawny wykonuje zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego, ale skarżąca pomija jednak same zasady etyki zawodowej, z których wynika, że przy wykonywaniu zawodu radca prawny powinien kierować się przepisami prawa, zasadami etyki radcy prawnego, dobrymi obyczajami przyjętymi przez radców prawnych oraz postanowieniami zawartymi w uchwałach samorządu. Znajomość Zasad Etyki Radcy Prawnego pozwala przy niniejszym pytaniu na właściwe jego odczytanie, zgodne z jego sensem i tym samym udzielenie prawidłowej odpowiedzi "C".

Zarzut dotyczący pytania nr 249 jest zatem również bezzasadny.

Z treści protokołu sporządzonego przez Komisję Egzaminacyjną wynika, iż z egzaminu w dniu [...] lipca 2006 r. Pani U. B. uzyskała 185 punktów.

Po ponownym przeliczeniu punktów Minister ustalił, że skarżąca faktycznie uzyskała wynik ustalony przez komisję.

W tym stanie rzeczy organ uznał, że brak jest podstaw do podjęcia decyzji zmieniającej wynik egzaminu konkursowego.

Od decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] Pani U. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez:

a) uznanie za prawidłowo sformułowane pytań w teście konkursowym na aplikację radcowską z dnia [...] lipca 2006 r., niezgodnych z art. 33 (9) ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.),

b) uznanie według przyjętego klucza odpowiedzi do testu konkursowego na aplikację radcowską za prawidłowe odpowiedzi niezgodnych z obowiązującym w dniu [...] lipca 2006 r. stanem prawnym.

2) naruszenie prawa procesowego poprzez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie administracji publicznej z mocy art. 35 i 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej uchwały Komisji Egzaminacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Ministra, który uznał jej odwołanie za bezzasadne.

Według jej oceny analiza treści zakwestionowanych przez nią w odwołaniu pytań testu konkursowego prowadzi do odmiennego wniosku.

1) naruszenie prawa materialnego,

pkt a)

Pytanie nr 56:

"W skład przedsiębiorstwa nie wchodzą:

A. własność nieruchomości;

B. wierzytelności;

C. firma".

Według przyjętego przez Ministra Sprawiedliwości klucza odpowiedzi prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź C. Zgodnie z treścią zaskarżonej decyzji, gdyby uznać, że firma wchodzi w skład przedsiębiorstwa, jego zbycie musiałoby prowadzić również do zbycia firmy, co jednoznacznie wyklucza art. 43 (9) § 1 k.c. Tymczasem w literaturze wskazuje się, że firma wchodzi w skład przedsiębiorstwa pod pojęciem wartości niematerialnych i prawnych. Stanowi ona część majątku przedsiębiorstwa, którym są prawa majątkowe przysługujące mu w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Firma nie może być zbyta, mimo to posiada ona wartość ekonomiczną, zwłaszcza firma obdarzona renomą. Jest ona jednym ze składników przedsiębiorstwa i stanowi przedmiot jego wyceny, (tak: M. Klapczyńska, Firma i jej ochrona, Warszawa 2004, s. 80 i n.). Wobec powyższego żadna ze wskazanych odpowiedzi na pytanie nr 56 nie jest prawidłowa, i w tym zakresie pytanie to jest niezgodne z art. 33 (9) ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Pytanie nr 58:

"Prokury może udzielić:

A. spółdzielnia mieszkaniowa;

B. Jan K. – przedsiębiorca jednoosobowy;

C. spółka kapitałowa w likwidacji".

Według klucza odpowiedzi Ministra Sprawiedliwości wyłącznie prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź A. Pytanie powyższe dotyczy zagadnienia wywołującego spory w doktrynie. Zgodnie z treścią art. 109 (1) k.c. prokurą jest pełnomocnictwo udzielone przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. Część przedstawicieli nauki prawa opowiada się za możliwością udzielenia prokury także przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną, wskazując, że rejestrem przedsiębiorców w rozumieniu kodeksu cywilnego jest nie tylko rejestr przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym, ale także Ewidencja Działalności Gospodarczej, wpisowi do której podlegają osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Za takim stanowiskiem przemawia również przepis art. 109 (7) § 4 k.c. stanowiący, że śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury. Oczywistym jest, że śmierć może ponieść tylko osoba fizyczna (tak R. Walczak, Czy przedsiębiorca jednoosobowy może mieć prokurenta, Rzeczpospolita z dnia 5 lipca 2006 r., zob. też A. Wypiórkiewicz [w]: Kodeks cywilny - praktyczny komentarz z orzecznictwem. T 1. art. 1-352, Warszawa 2005, s. 260 i n.). Wobec powyższego nie wydaje się trafnym stwierdzenie Ministra Sprawiedliwości, że przedsiębiorca jednoosobowy nie może udzielić prokury, a oddzielne stanowisko jest zupełnie nieuprawnione. Prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 58 jest zarówno odpowiedź A jak i B. W tym zakresie pytanie to jest niezgodne z art. 33 (9) ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Ponadto podkreślić należy, że pytania dotykające kwestii budzących wątpliwości w doktrynie nie powinny w ogóle znaleźć się na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską. Nie można bowiem w drodze pytania testowego rozstrzygać jednoznacznie o interpretacji spornych zagadnień prawnych.

Pytanie nr 74:

"Sprzedawca przesłał kupującemu za pośrednictwem przewoźnika towar do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia. W czasie przewozu towar został skradziony. Kupujący jest zobowiązany do zapłaty ceny:

A. tak, gdyż z chwilą powierzenia rzeczy przewoźnikowi doszło do wydania rzeczy sprzedanej, a tym samym przeszło na niego ryzyko przypadkowej utraty rzeczy;

B. nie, gdyż nie otrzymał towaru;

C. nie, gdyż miała miejsce kradzież, a sprzedawca odpowiada za działania lub zaniechania przewoźnika".

Według przyjętego klucza odpowiedzi prawidłową jest odpowiedź A. W pytaniu tym przedstawiony został stan faktyczny, z którego nie wynika jednak, czy sprzedawca przesłał rzecz kupującemu do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia, bo tak wynikało z umowy sprzedaży (wówczas prawidłowa byłaby odpowiedź A, zgodnie z art. 544 § 1 w zw. z art. 548 § 1 k.c.), czy też sprzedawca samowolnie postanowił przesłać rzecz, bez wiedzy kupującego (wówczas prawidłową byłaby odpowiedź B.). W związku z powyższym udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi na tak sformułowane pytanie nie jest możliwe, dlatego też pytanie to jest niezgodne z art. 33 (9) ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Pytanie nr 209:

"Po przekazaniu skargi sądowi administracyjnemu, sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji:

A. na wniosek strony;

B. z urzędu;

C. na wniosek strony i z urzędu".

Według klucza odpowiedzi prawidłową odpowiedzią na pyt. nr 209 jest odpowiedź A. Jednak analiza treści przepisu art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje, że żadna z podanych wyżej odpowiedzi nie jest prawidłowa. Stronami w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z art. 32 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Jeżeli przyjąć, że "strona" jest podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji, to nie tylko skarżący miałby do tego prawo, ale także organ, który zaskarżoną decyzję wydał. Tymczasem wspomniany art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uprawnienie takie przyznaje tylko skarżącemu. Wobec powyższego pytanie nr 209 jest niezgodne z art. 33 (9) ust. 1 ustawy o radcach prawnych, gdyż nie zawiera żadnej prawidłowej odpowiedzi.

Pytanie nr 249:

"Radca prawny jest obowiązany kierować się przy wykonywaniu zawodu:

A. wyłącznie przepisami prawa;

B. wyłącznie przepisami prawa oraz zasadami etyki radcy prawnego;

C. wyłącznie przepisami prawa, zasadami etyki radcy prawnego, dobrymi zwyczajami przyjętymi przez radców prawnych oraz postanowieniami zawartymi w uchwałach organów samorządu".

W zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, że wyłącznie prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź C, stanowiąca cytat z art. 2 ust. 1 Zasad etyki radcy prawnego. Odpowiedź B, odnosząca się do przepisów prawa i zasad etyki radcy prawnego, zarówno tych skodyfikowanych jak i nie skodyfikowanych, jest również odpowiedzią poprawną. Jeżeli bowiem radca prawny będzie przy wykonywaniu zawodu kierował się treścią zawartą w odpowiedzi B, to tym samym będzie się kierował treścią odpowiedzi C. Nie można uznać odpowiedzi B za odpowiedź błędną tylko dlatego, że odpowiedź C jest pełniejsza. W świetle powyższego pytanie nr 249 jest niezgodne z art. 33 (9) ust. 1 ustawy o radcach prawnych, ponieważ zawiera dwie poprawne odpowiedzi.

pkt b)

Pytanie nr 10:

"Ekstradycja obywatela polskiego do innego państwa jest:

A. zakazana;

B. dopuszczalna na podstawie decyzji Prokuratora Krajowego;

C. dopuszczalna na podstawie orzeczenia sądu".

Według klucza odpowiedzi prawidłową jest odpowiedź A. Tymczasem w świetle instytucji europejskiego nakazu aresztowania (ENA), unormowanej w przepisach Kodeksu postępowania karnego, oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego tożsamość przekazania osoby ściganej na podstawie ENA z instytucją ekstradycji (wyrok TK z dnia 27 kwietnia 2005 r., sygn. akt. P1/05) prawidłową odpowiedzią na pyt. nr 10 jest odpowiedź C. TK orzekł bowiem o niezgodności art. 607t § 1 k.p.k. z art. 55 ust. 1 Konstytucji zakazującym ekstradycji obywatela polskiego, odraczając jednocześnie o 18 miesięcy termin utraty mocy obowiązującej omawianego przepisu, tj. do 5 listopada 2006 r. Do tego czasu sądy polskie nie mogły odmawiać przekazania obywateli polskich ściganych ENA. Za takim stanowiskiem przemawia ponadto wymuszona instytucją ENA zmiana w Konstytucji RP dokonana ustawą z dnia 8 września 2006 r. (Dz. U. z 2006 r., Nr 200, poz. 1471), dopuszczająca ekstradycję obywatela polskiego na mocy orzeczenia sądu. Odpowiedź A byłaby odpowiedzią prawidłową na pyt. 10, gdyby treść tego pytania odwoływała się wprost do normy konstytucyjnej (np. "Zgodnie z Konstytucją RP ekstradycja obywatela polskiego do innego państwa jest ..."). Wobec powyższego odpowiedź A uznana za prawidłową wg przyjętego przez Ministra Sprawiedliwości klucza odpowiedzi jest niezgodna z obowiązującym w dniu [...] lipca 2006 r. stanem prawnym.

Pytanie nr 198:

"Osoba prawna może być:

A. członkiem stowarzyszenia;

B. jedynie wspierającym członkiem stowarzyszenia;

C. nie może być ani członkiem, ani członkiem wspierającym stowarzyszenia".

Według Ministra Sprawiedliwości wyłącznie prawidłową odpowiedzią na powyższe pytanie jest odpowiedź B, pomimo tego, że art. 84 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 1990 r., Nr 16, poz. 95 ze zm.) przyznaje gminom, posiadającym osobowość prawną, prawo do tworzenia stowarzyszeń, w tym również z powiatami i województwami. Do stowarzyszeń gmin stosowane są przepisy ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855). Prawdą jest, że stosownie do art. 10 ust. 3 ustawy Prawo o stowarzyszeniach osoba prawna może być jedynie wspierającym członkiem stowarzyszenia. Jednak z treści pytania nie wynika, że odpowiedź na nie musi być udzielona tylko na gruncie przepisów ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Według stanu prawnego na dzień przeprowadzania egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, jak i na dzień dzisiejszy, osoba prawna (jaką jest gmina czy powiat) może być członkiem stowarzyszenia. W związku z powyższym prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 198 jest odpowiedź A, natomiast przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości odpowiedź B jest niezgodna z obowiązującym prawem.

2) naruszenie prawa procesowego.

Zgodnie z przepisami art. 35 § 3 i art. 36 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Minister Sprawiedliwości obowiązany był rozpatrzyć sprawę w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. O przypadku niezałatwienia sprawy w terminie obowiązany był zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej wpłynęło do Ministra Sprawiedliwości w dniu [...] sierpnia 2006 r. Zaskarżona decyzja z dnia [...] października 2006 r. została zatem wydana z naruszeniem ustawowego terminu, a nie zostało wystosowane do mnie żadne pismo zawiadamiające w tej sprawie.

Wskazując na powyższe skarżąca wywodziła, że wniosek o uchylenie decyzji jest uzasadniony.

Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów bądź czynności z zakresu administracji publicznej dokonywania pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwanej dalej p.p.s.a.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r., którą organ utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...].

Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o dopuszczenie jej do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Do egzaminu przystąpiła uzyskując 185 punktów, co dało negatywny wynik z egzaminu konkursowego.

Postępowanie związane z egzaminem konkursowym na aplikację radcowską regulują przepisy art. 331 - 3310 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.). Podstawowe przepisy dotyczące przedmiotowej sprawy mają brzmienie:

"Art. 331. 1. Egzamin konkursowy przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych, zwane dalej "komisjami".

2. Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji.

3. Egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego, zwanego dalej "kandydatem", z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radców prawnych i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

4. Egzamin konkursowy przeprowadza się raz w roku, w terminie wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości, nie później niż do 30 września przed rozpoczęciem roku szkoleniowego, równocześnie w tym samym dniu w Rzeczypospolitej Polskiej, z zastrzeżeniem ust. 5.

5. W przypadku zaistnienia zdarzenia losowego uniemożliwiającego przeprowadzenie egzaminu konkursowego przez daną komisję w terminie, o którym mowa w ust. 4, Minister Sprawiedliwości wyznacza dodatkowy termin przeprowadzenia egzaminu konkursowego przez tę komisję. Przepisy art. 332 ust. 4-7 stosuje się odpowiednio.

Art. 332. 1. Minister Sprawiedliwości każdego roku powołuje zespół do przygotowania pytań na egzamin konkursowy dla kandydatów, zwany dalej "zespołem konkursowym".

2. W skład zespołu konkursowego wchodzi 5 osób, w tym 3 przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości oraz 2 przedstawicieli delegowanych przez Krajową Radę Radców Prawnych.

3. Przewodniczący zespołu konkursowego, wyznaczony przez Ministra Sprawiedliwości spośród jego przedstawicieli, kieruje pracami zespołu oraz określa tryb pracy zespołu.

4. Zespół konkursowy przygotowuje jeden zestaw pytań w formie testu wyboru na egzamin konkursowy dla kandydatów.

Art. 335. 1. Minister Sprawiedliwości powołuje komisje spośród osób, których wiedza, doświadczenie i autorytet dają rękojmię prawidłowego przebiegu egzaminu konkursowego.

2. Komisja składa się z siedmiu członków. W skład komisji wchodzą:

1) trzej przedstawiciele Ministra Sprawiedliwości; przedstawicielem Ministra Sprawiedliwości może być także, po wyrażeniu zgody, sędzia albo sędzia w stanie spoczynku,

2) dwaj przedstawiciele delegowani przez Krajową Radę Radców Prawnych,

3) jeden pracownik naukowy, naukowo-dydaktyczny lub dydaktyczny na wydziale prawa w szkole wyższej w Rzeczypospolitej Polskiej lub w Polskiej Akademii Nauk i posiadający co najmniej stopień naukowy doktora habilitowanego z zakresu nauk prawnych,

4) jeden prokurator będący prokuratorem powołanym co najmniej na stanowisko prokuratora prokuratury okręgowej, również prokurator w stanie spoczynku.

Art. 339. 1. Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt.

2. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy.

3. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

4. Z przebiegu egzaminu konkursowego sporządza się niezwłocznie protokół, który podpisują członkowie komisji uczestniczący w egzaminie konkursowym. Członkowie komisji mogą zgłaszać uwagi do protokołu.

5. Przewodniczący komisji przesyła Ministrowi Sprawiedliwości protokół w terminie 7 dni od dnia sporządzenia.

Art. 3310. 1. Po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały. Komisja ogłasza wyniki egzaminu konkursowego.

2. Od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości.

3. Minister Sprawiedliwości zawiadamia rady okręgowych izb radców prawnych o wynikach egzaminu konkursowego oraz publikuje w Biuletynie listę osób, które uzyskały pozytywny wynik z egzaminu."

Z powyższych przepisów wynika, iż komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych można uznać za organ, któremu zostało zlecone wykonywanie czynności związanych z ustaleniem wyniku egzaminu. Ustalenie wyniku egzaminu następuje poprzez wydanie uchwały. Uchwała ma charakter decyzji administracyjnej; jest aktem o charakterze indywidualnym. O indywidualnym charakterze sprawy (ustalenie wyniku egzaminu) świadczy, iż dotyczy ona imiennie wymienionego podmiotu (skarżącego) oraz jego konkretnych praw (od ustalonego wyniku egzaminu zależy jego pozycja jako osoby mającej prawo ubiegania się o wpis na listę aplikantów). Uchwała zawiera wszystkie niezbędne składniki decyzji. Organem odwoławczym jest Minister Sprawiedliwości.

Należy podkreślić, iż postępowanie egzaminacyjne jest odrębnym postępowaniem od postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów radcowskich. Wpis na listę aplikantów radcowskich wymaga złożenia oddzielnego wniosku i podjęcia uchwały w tym zakresie przez okręgową izbę radców prawnych (art. 33 ust. 3 ustawy o radcach prawnych). Pozytywny wynik egzaminu konkursowego jest tylko jedną z przesłanek wpisu na listę aplikantów radcowskich.

Minister Sprawiedliwości jako organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę ustalenia wyniku egzaminu konkursowego utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę uznając, iż negatywny wynik egzaminu został ustalony prawidłowo i brak jest podstaw do ustalenia pozytywnego wyniku egzaminu. Organ odniósł się do każdego zarzutu podniesionego w odwołaniu i szczegółowo uzasadnił brak podstaw do uznania za poprawne udzielone odpowiedzi na kwestionowane pytania. Skarżąca skargę oparła na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez uznanie za prawidłowo sformułowane pytań w teście konkursowym na aplikację radcowską z dnia [...] lipca 2006 r. oraz uznanie według przyjętego klucza odpowiedzi do testu konkursowego na aplikację radcowską za prawidłowe odpowiedzi niezgodnych z obowiązującym w dniu [...] lipca 2006 r. stanem prawnym a także na naruszeniu prawa procesowego tj. art. 35 i 36.

W ocenie Sądu, pytania z egzaminu konkursowego a przynajmniej część z nich, były pytaniami trudnymi. Należy jednak podkreślić, iż dla pozytywnego wyniku egzaminu wystarczało odpowiedzieć poprawnie tylko na 190 pytań, z ogólnej liczby 250. Zgłaszający mieli świadomość, iż właściwa jest tylko jedna poprawna odpowiedź. Pytania testu były układane w oparciu o treść obowiązujących przepisów prawa, nie sprawdzały znajomości orzecznictwa czy poglądów doktryny, które mogą być różne a czasami wręcz rozbieżne. Egzamin był testem na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne a nie egzaminem ze znajomości poglądów wyrażanych przez doktrynę. Część kwestionowanych przez skarżącą pytań wynikała z niewłaściwego zrozumienia pytania lub rozważania dodatkowych założeń nie mieszczących się w podanym stanie faktycznym pytania.

Minister Sprawiedliwości odniósł się do każdego zarzutu podnoszonego w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O., uzasadniając przy każdym z nich ocenę co do poprawności udzielonej odpowiedzi przez skarżącą i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Sąd podziela w całości ocenę dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości, powtarzanie jej uznając za zbędne.

Ustosunkowując się zaś do zarzutu naruszenia prawa procesowego poprzez uchybienie art. 35 i 36 k.p.a. należy stwierdzić, iż zwłoka w rozpoznaniu odwołania skarżącej była spowodowana bardzo dużą ilością odwołań od wyników egzaminu na aplikację radcowską, które wpłynęły do Ministra Sprawiedliwości, poza tym należy podnieść, że uchybienie terminom ustawowym do załatwienia odwołania pozostaje bez wpływu na trafność merytorycznej decyzji, która zapadła w sprawie.

Skarżącej w tej sytuacji przysługiwała skarga na bezczynność organu, z której nie skorzystała.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.


ZDANIE ODRĘBNE

Zdanie odrębne

Działając na podstawie art. 137 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - ( Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stwierdzam, iż nie podzielam stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku zgodnie z którym Minister Sprawiedliwości rozpatrując odwołanie kandydata od wyników egzaminu uprawniony był do wydania decyzji administracyjnej stanowiącej następnie przedmiot merytorycznej oceny przez sąd administracyjny.

Przedmiotem skargi wniesionej przez U. B. jest decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006r. wydana na skutek rozpoznania odwołania ww. od wyników egzaminu. Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2006r. Komisji Egzaminacyjnej ds. aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Izby Radców Prawnych w O.

W mojej ocenie przedmiotowa decyzja podlegała stwierdzeniu nieważności, albowiem brak było podstaw prawnych do jej wydania przez Ministra

Sprawiedliwości. W przypadku ustalenia, iż zaskarżona decyzja dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego -

stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza jej nieważność, nie badając wpływu tej wady na treść zaskarżonej decyzji.

Podstawą prawną decyzji może być norma prawa materialnego (wyjątkowo -procesowego) ustanowiona aktem powszechnie obowiązującym. Decyzja jest

wydana "bez podstawy prawnej", gdy albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację do działania, albo przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydaniu decyzji administracyjnych i postanowień rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne. Przepis taki daje podstawy albo do stosowania innych prawnych form działania administracji, albo wyznacza ściśle ramy załatwiania spraw przez wydanie decyzji (Barbara Adamiak, Janusz Borkowski, Kodeks postępowania

1

administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C. H. BECK Warszawa 2003r.s. 717).

W mojej ocenie w przepisach ustawy z dnia z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych brak jest przepisu prawnego, który umocowuje Ministra Sprawiedliwości do wydania decyzji administracyjnej wskutek rozpoznana odwołania od wyników egzaminu ustalonych uchwałą Komisji Egzaminacyjnej. Oczywistym jest, że odstąpienie przez ustawodawcę od określenia wprost w normie prawnej formy

decyzji administracyjnej dla załatwienia konkretnej sprawy samo przez się nie oznacza, że forma taka jest wyłączona, a według poglądów wyrażonych w nauce prawa administracyjnego, jeżeli przepis prawny nie określa formy konkretyzacji sytuacji prawnej obywatela, organ administracji publicznej powinien dokonać jej w formie decyzji administracyjnej (vide: J. Jędrośka, B. Adamiak /w:/ Glosa do wyroku NSA z dnia 27 kwietnia 1981r. sygn. akt SA 761/81 - OSP: KA nr 5/82; Andrzej Wróbel Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Małgorzata Jaśkowska, Andrzej Wróbel, Zakamycze 2005 str. 611). W doktrynie prawa administracyjnego oraz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego zwraca się uwagę na to, że przepisy prawa materialnego przewidują decyzyjną

formę załatwiania danej sprawy nie tylko w sposób bezpośredni, ale także przez określenie w formie czasownikowej kompetencji organu do rozstrzygania sprawy (np. zezwala, przydziela, stwierdza). Zawsze jednak koniecznym warunkiem przyjęcia takiego domniemania jest ustalenie, iż istnieje sprawa administracyjna i organ administracji publicznej właściwy do jej załatwienia. Zgodnie bowiem z art. 104 § 2 k.p.a decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Decyzją administracyjną jest jednostronna czynność (oświadczenie woli) z zakresu prawa administracyjnego. Decyzja administracyjna jako czynność prawna jednostronna charakteryzuje się tym, że dochodzi do skutku przez złożenie oświadczenia woli przez organ administracji publicznej. Oznacza to, że jakkolwiek strona bierze udział w procesie kształtowania treści decyzji lub nawet podjęcie decyzji jest uwarunkowane zgodą (wnioskiem) strony, to ostateczne rozstrzygnięcie należy do organu. Decyzja administracyjna -

jako indywidualny akt administracyjny - stanowi zatem wyraz władczego działania prawnego organu administracji, wywołującego skutki prawne.

W świetle powyższego zatem, aby uznać że Minister Sprawiedliwości upoważniony był do wydania decyzji administracyjnej należałoby przyjąć, że Komisja Egzaminacyjna jest organem administracji publicznej, a podjęta przez nią uchwała

2

jest jednostronną czynnością (oświadczeniem woli) z zakresu prawa administracyjnego. Z takim stanowiskiem moim zdaniem nie można się zgodzić. Uważam, iż uchwała komisji egzaminacyjnej ustalająca wynik egzaminu kandydata nie jest ani decyzją ani czynnością lub aktem dotyczącym uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa. Omawiana uchwała jest wyłącznie oświadczeniem wiedzy z tym zastrzeżeniem, że nie potwierdza ono uprawnień lub obowiązków kandydata. Celem tej uchwały nie jest wywołanie skutku prawnego, (choć prawdą jest, że skutek taki pośrednio wywołuje) a zatem nie stanowi formy konkretyzacji uprawnień lub obowiązków (por. B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych Iw.l Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2(5)/2006). Omawiana uchwała nie rozstrzyga indywidualnej sprawy wynikającej z przepisu prawa materialnego i nie wywołuje skutków w sferze prawnej adresata.

Stąd ustawodawca nie przewidział w ustawie o radcach prawnych możliwości rozstrzygnięcia odwołania o którym mowa w art. 3310 ust. 2 w drodze decyzji administracyjnej. W wyroku z dnia 21 grudnia 2006r. II GSK 331/06 ( nie publ.) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż "w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że pojęcie kompetencji odróżnia się od pojęcia zadań, czy zakresu działania organu administracji publicznej. Z określenia zadań nie wynika automatycznie upoważnienie ( kompetencja ) do podejmowania określonych czynności lub aktów. Również samo określenie zakresu działania organu nie może stanowić podstawy do działań władczych organu administracji. Działanie organu administracji publicznej musi mieć bowiem konkretną podstawę prawną (normę kompetencyjną, określającą formy prawne, jakimi może się posługiwać organ administracji)". Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż z treści przepisu art. 3310 ust. 2 powołanej ustawy, zgodnie z którym "Od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości" nie wynika upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do rozpoznania odwołania w formie decyzji. Podkreślenia wymaga również, iż komisja egzaminacyjna działa przy Ministrze Sprawiedliwości jako organie administracji publicznej sama takiego atrybutu nie posiadając. Komisja egzaminacyjna nie jest ani terenowym organem administracji rządowej ani organem jednostki samorządu terytorialnego w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 6 k.p.a. Nie jest także organem lub podmiotem, powołanym z mocy ustawy lub porozumienia, uprawnionym do załatwiania spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnych. W/w

3

komisja nie załatwia sprawy w rozumieniu art. 104 k.p.a.

W konsekwencji stwierdzić należy, iż Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie stosownie do treści art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w sposób nieuprawniony wystąpił w charakterze organu odwoławczego w rozumieniu

przepisów postępowania administracyjnego, który rozpatruje środek zaskarżenia od rozstrzygnięcia organu I instancji, albowiem uchwała komisji egzaminacyjnej ustalająca wynik egzaminu jak wskazano powyżej - nie jest ani decyzją, ani czynnością lub aktem dotyczącym uprawnień i obowiązków wynikających z

przepisów prawa. Jak podkreśla się w orzecznictwie istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy uzyskuje, więc kompetencje do ponownego, merytorycznego zbadania i rozstrzygnięcia sprawy w granicach, w jakich była ona rozpatrywana przez organ pierwszej instancji ( Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2006r. II GK 182/06, nie publ.). Wydanie uchwały przez komisję egzaminacyjną w sprawie ustalenia wyniku konkursowego na aplikację radcowską nie kończy postępowania w sprawie wpisu na listę radców prawnych,

gdyż nie jest to załatwienie sprawy przez organ administracji publicznej w rozumieniu art. 104 k.p.a. Sprawą indywidualną jest natomiast dokonanie wpisu na listę aplikantów radcowskich lub odmowa tego wpisu. Przy czym komisja egzaminacyjna

w tym przedmiocie nie podejmuje żadnego rozstrzygnięcia, gdyż jest to wyłączna kompetencja właściwej okręgowej izby radców prawnych, jako jednostki organizacyjnej samorządu radcowskiego (art. 33 ust. 3 ustawy o radcach prawnych). Dopiero uchwała organów samorządu radcowskiego w sprawie przyjęcia na aplikację radcowską, jest niewątpliwie oświadczeniem woli kompetentnego organu administracyjnego, podjętym w wyniku zastosowania prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego (wyników egzaminu konkursowego), w trybie, formie uregulowanej prawem procesowym, zakomunikowanym stronie w celu wywołania skutku prawnego w sferze stosunku materialno-prawnego.

Nie można również zgodzić się z twierdzeniem, iż w rozdziale IV ustawy

o radcach prawnych regulującym aplikację radcowską i egzamin radcowski -przewidziano dwa odrębne postępowania tj. konkursowe ( egzaminacyjne ) oraz dotyczące wpisu, których zakończenie wieńczy wydanie ostatecznego

rozstrzygnięcie uprawnionego organu podlegające zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Można natomiast mówić o dwóch etapach postępowania

4

"w sprawie przyjęcia na aplikację radcowską". Omawiana ustawa w art. 33 ust. 1 stanowi, że nabór na aplikację radcowską przeprowadza się w drodze egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, zwanego dalej "egzaminem konkursowym". Aplikantem radcowskim może być osoba , która spełnia warunki określone w art. 24 ust. 1 pkt 1 i 3-5 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu konkursowego.

Wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu

egzaminu konkursowego na podstawie uchwały okręgowej izby radców prawnych właściwej ze względu na miejsce złożenia zgłoszenia, o którym mowa w art. 333

ust. 2. Uzyskanie przez kandydata pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich w ciągu 2

lat od dnia ogłoszenia wyników egzaminu konkursowego ( art. 33 ust. 3). Egzamin konkursowy przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych, zwane dalej "komisjami" (art. 331 ust. 1).

Z zestawienia cytowanych wyżej przepisów wynika, że w omawianej ustawie stworzono niewątpliwie dwa etapy postępowania "w sprawie przyjęcia na aplikację radcowską" wieńczonego uchwałą o wpisie lub odmowie wpisu na listę aplikantów radcowskich. Pierwszy z tych etapów nosi miano "egzaminu konkursowego", drugi rozpoczyna się od złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich. Użycie

w art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych sformułowania, że od uchwały komisji egzaminacyjnej służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości, nie ma jednak przesądzającego znaczenia dla uznania pierwszego etapu postępowania w sprawie przyjęcia na aplikację radcowską za postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., które ma się kończyć wydaniem przez Ministra Sprawiedliwości decyzji administracyjnej. Uznać należy, iż cytowany przepis art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych wprowadza jedynie na użytek omawianej ustawy swoistą "procedurę" weryfikacji wyniku kandydata natomiast nie daje podstaw dla Ministra Sprawiedliwości do wydania w tym przedmiocie decyzji, ponieważ uchwała komisji egzaminacyjnej ustalająca wynik egzaminu nie jest ani decyzją ani czynnością lub aktem dotyczącym uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Za słusznością przedstawionego wyżej stanowiska przemawia również to, że ustawodawca nie określił w omawianej ustawie sposobu postępowania w razie złożenia "odwołania" od uchwały komisji egzaminacyjnej. Zasadność argumentacji,

5

że wzmiankowane odwołanie nie jest odwołaniem w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego wzmacnia brak zarówno zakreślenia terminu do wniesienia odwołania, jak i określenia rodzaju rozstrzygnięcia podejmowanego w wyniku jego rozpatrzenia (czy choćby wskazania, że "do postępowania w sprawie odwołania stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a."). Gdyby ustawodawca miał w zamyśle stworzenie w omawianym zakresie procedury stricte administracyjnej, w przepisach proceduralnych określiłby niezbędne elementy do których zalicza się

m.in. wskazane wyżej detale, co wynika z treści § 27 Rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej",

Uwzględniając powyższe rozważania, również sformułowanie zawarte w art. 331 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, że Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji nie uzasadnia przyjęcia, iż "odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej ustalającej wynik egzaminu " jest odwołaniem w rozumieniu k.p.a. inicjującym tryb odwoławczy kończący się wydaniem decyzji administracyjnej. Cytowane sformułowanie odnosi się wyłącznie do postępowania uregulowanego w omawianej ustawie, co do ustalenia właściwości instancyjnej w sprawach wskazanych w art. 332, art. 333 oraz art. 33 5 - 337 ustawy o radcach prawnych. Należy bowiem zauważyć, że przepisy te są przepisami ustrojowymi

w rozumieniu § 26 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej," gdyż mowa w nich o utworzonych na mocy omawianej ustawy organach: zespole, komisji (np. Minister Sprawiedliwości powołuje zespół do przygotowania pytań art. 332 ust.1, Minister Sprawiedliwości powołuje komisje spośród.... art. 335 ust. 1) ich zadaniach, kompetencji, sposobie ich obsadzania etc.

W związku z powyższym stwierdzić należy, iż wprowadzenie przez ustawodawcę możliwości wniesienia odwołania od uchwały komisji należy uznać wyłącznie jako gwarancję właściwej kontroli co do należytego ustalenia wyniku egzaminu, sformułowania pytań zgodnie z treścią art. 331 ust. 3, sporządzenia odpowiedniego protokołu, obliczenia ilości punktów za poszczególne części pracy, podsumowania wszystkich punktów. Ustawa o radcach prawnych (w brzmieniu obowiązującym w okresie adekwatnym dla niniejszej oceny) nie przewidziała natomiast przeprowadzania procesu dotyczącego ustalenia wyniku egzaminu

w drodze postępowania administracyjnego kończącego się wydaniem decyzji, na którą przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Dlatego też w niniejszej sprawie

6

Minister Sprawiedliwości po rozpatrzeniu odwołania U. B. od uchwały komisji egzaminacyjnej, powinien zawiadomić odwołującą się o wynikach rozpatrzenia odwołania pismem o charakterze wyłącznie informacyjnym (ewentualnie informacyjno-wyjaśniającym). Minister Sprawiedliwości powinien również dokonać zawiadomienia o rezultacie odwołania właściwą komisję egzaminacyjną. Zawiadomienie komisji egzaminacyjnej powoduje, iż komisja ta ponownie ustala wynik egzaminu w formie uchwały. Zaznaczyć bowiem należy, iż kompetencja do ustalenia wyników kandydata i ogłoszenia wyniku egzaminu konkursowego przysługuje tylko i wyłącznie komisji egzaminacyjnej, a nie Ministrowi Sprawiedliwości, co wynika wprost z treści art. 3310 ust. 1 powołanej ustawy.

Minister Sprawiedliwości jedynie zawiadamia okręgowe rady okręgowych izb radców prawnych o wynikach w/w egzaminu oraz publikuje w Biuletynie listę osób, które uzyskały pozytywny wynik egzaminu (art. 3310 ust. 3 ustawy o radcach prawnych).