Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 942/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 3 września 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 3 września 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z dnia 9 kwietnia 2021 r. (nr [...]) o odmowie przyznania D. K. (dalej również jako "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

D. K. wnioskiem z dnia 10 lutego 2021 r. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad żoną I. W. - K. Do wniosku dołączono m.in.: oświadczenie D. K. o czynnościach i częstotliwości czynności wykonywanych w związku ze sprawowaną opieką na żoną oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 2 listopada 2020 r., gdzie wskazano, że I. W. K. (ur. [...] 1974 r.) jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 31 października 2023 r., zaś w zakresie daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji ustalono, że istniała ona na dzień 1 marca 2020 r.

W związku ze złożonym wnioskiem z D. K. przeprowadzono w marcu 2021 r. wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że do dnia 24 lutego 2021 r. wnioskodawca przebywał w zakładzie karnym, odbywając dwuletnią karę pozbawienia wolności. W tym czasie I. W. – K. mieszkała w Ł. i jak wskazał wnioskodawca musiała sobie poradzić sama i pomagał jej przyjaciel. Po tym czasie małżonkowie przeprowadzili się do J., gdzie wynajęli mieszkanie i gdzie przeprowadzono wywiad środowiskowy. W toku wywiadu ustalono, że I. W. – K. od 19 roku życia choruje na depresję, nie jest osobą leżącą, nie wymaga stosowania pampersów, 3 razy dziennie zażywa przyjmowane leki, otrzymuje rentę socjalną z ZUS, rentę rodzinną oraz dodatek pielęgnacyjny. Natomiast D. K. nie posiada dochodu i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, podczas wywiadu wnioskodawca wskazał, że nigdzie nie pracował, ponieważ musi opiekować się żoną. We wnioskach wywiadu wskazano, że zdaniem pracownika socjalnego D. K. zajmuje się niepełnosprawną żoną, tj. pomaga żonie w codziennych czynnościach życiowych, robi zakupy, pierze, przygotowuje posiłki, załatwia sprawy urzędowe. Jednak z powodu specyfiki choroby trudno jest określić jaki jest zakres udzielanej i nie można również określić czy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia, ponieważ przez dwa lata był pozbawiony wolności.

Burmistrz W., działając na podstawie m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie jako: "u.ś.r."), decyzją z dnia 9 kwietnia 2021 r. (nr [...]) odmówił przyznania D. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną.

Uwzględniając ustalenia poczynione podczas wywiadu środowiskowego, organ stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotycząca czasu powstania niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji zaznaczył przy tym, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, odnoszącego się do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie oznacza wykluczenia możliwości stosowania przesłanki określonej w tym przepisie.

Jednocześnie organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być bowiem traktowane jako zastępcze źródło dochodu, lecz ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Uwzględniając informacje z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego - w tym fakt, że we wcześniejszych latach D. K. nie podejmował zatrudnienia, a ostatnie dwa lata spędził w zakładzie karnym i w tym czasie żona musiała sobie poradzić sama - organ stwierdził, iż wnioskodawca nie spełnia określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną.

W odwołaniu od decyzji profesjonalny pełnomocnik D. K. wskazał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez wnioskodawcę nie wypełnia przesłanki niepodejmowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ponadto, data powstania niepełnosprawności żony wnioskodawcy nie powinna mieć wpływu na uprawnienia strony do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej w skrócie również jako - "SKO" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 3 września 2021 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735; zwanej dalej jako: "k.p.a.") w związku z art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania D. K. świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy przedstawił poczynione w toku wywiadu środowiskowego ustalenia faktyczne, przebieg postępowania w sprawie oraz stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie konieczności odmowy przyznania świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczącej czasu powstania niepełnosprawności oraz z art. 17 ust. 1 u.ś.r. dotyczącej związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością opieki nad bliską osobą niepełnosprawną.

SKO nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji, co do zaistnienia podstawy do odmówienia świadczenia wynikającej z art. 17 ust. 1 b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W tym zakresie wskazano, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r., wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 z dnia 21 października 2014 r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolegium zaznaczyło, że uwagi na powszechną linią orzeczniczą, w tym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odstępuje od stanowiska przyjmowanego w poprzednich swoich decyzjach, iż wyrok ten nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skutkiem tego wyroku jest bowiem zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W związku z powyższym SKO rozpatrując przedmiotową sprawę, nie wzięło pod uwagę wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki jako okoliczności istotnej dla przyznania lub odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

W dalszej części uzasadnienia zaakcentowano zatem, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy zgodził się przy tym, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy lub brak możliwości podjęcia pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Odnosząc się do zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdzono, że D. K. ostatnio pracował w 2016 r, a jak wskazał sam wnioskodawca został też uznany za dłużnika alimentacyjnego, nigdzie nie pracował, a w latach 2019-2021 (do 24 lutego 2021 r.) przebywał w zakładzie karnym. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS uznające I. W. – K. zostało natomiast wydane 2 listopada 2020 r. i wynika z niego, że niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała już na dzień 1 marca 2020 r. Organ uznał okoliczność, że żona wnioskodawcy choruje na depresję od osiągnięcia 19 roku życia. Jednak jak wynika z wywiadu środowiskowego, w okresie gdy wnioskodawca przebywał w zakładzie karnym, jego żona radziła sobie sama (pomagał jej przyjaciel). W związku z powyższym Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawcę z zatrudnienia, a koniecznością opieki nad żoną. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że wnioskodawca nie zrezygnował z pracy, aby podjąć się opieki nad żoną. Wnioskodawca nie osiągał dochodów, nie łożył na własne dzieci, nie podejmował jakichkolwiek kroków w celu uzyskiwania zatrudnienia rejestrując się urzędzie pracy. Tym samym w ocenie organu przyznanie świadczenia stanowiłoby uzyskanie nie rekompensaty, która jest w istocie celem świadczenia pielęgnacyjnego, ale źródła dochodu. Organ zaznaczył przy tym, że z akt sprawy wynika, że zarówno aktualnie, jak i w latach wcześniejszych, to żona wnioskodawcy uzyskiwała dochód w postaci renty socjalnej ZUS, renty-rodzinnej oraz dodatku pielęgnacyjnego, a wnioskodawca pozostawał na jej utrzymaniu. W sprawie dostrzeżono ponadto, że wniosek o przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego został złożony przez pełnomocnika D. K. już w dniu 26 lutego 2021 r. (data wpływu do organu), podczas gdy sam wnioskodawca podczas wywiadu środowiskowego przyznał, że do dnia 24 lutego 2021 r. przebywał w zakładzie karnym. Z tego względu SKO poddało w wątpliwość zakres opieki wskazany we wniosku.

Jednocześnie zdaniem organu z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sprawowana nad żoną opieka nie wypełniała przesłanki związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Jak ustalono w toku wywiadu środowiskowego I. W.-K. cierpi na depresję. Nie jest jednak osobą leżącą, nie wymaga stosowania pampersów, 3 razy dziennie sama zażywa przepisane jej leki. Z dokumentów nie wynika jednocześnie, aby nie mogła ona sama pozostać w domu pod nieobecność męża załatwiającego sprawy dnia codziennego, a np. z oświadczenia wnioskodawczy z dnia 10 lutego 2021 r. wynika, że kilka razy w tygodniu wychodzi do kościoła oraz na spacery. Organ podkreślił przy tym, że pomimo, iż żona wnioskodawcy posiada wymagane orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, to jednak jej stan zdrowia pozwala jej podróżować pociągiem do Ł. do lekarza rodzinnego, jak i lekarza psychiatry. W oświadczeniu z dnia 10 lutego 2021 r. wnioskodawca zaś wskazał, że w sytuacji gdy stan zdrowia żony ulega pogorszeniu, to tylko leży.

SKO zaznaczyło, że nie neguje, że wnioskodawca pomaga żonie w codziennych czynnościach, które wskazał podczas wywiadu środowiskowego. Sprawowana przez wnioskodawcę opieka (min. przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, pranie, załatwianie spraw urzędowych) ma jednak właśnie charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego, do czego wnioskodawca jest zobowiązany jako mąż. Tym samym zakres faktycznie sprawowanej opieki nad żoną nie stanowi zdaniem organu czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc nie wykracza bowiem poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych.

Reasumując, SKO oceniło, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca ma możliwość podjąć pracę, nawet w niepełnym wymiarze czasu w innej formie (art. 3 pkt 22 u.ś.r.) i jednocześnie pomagać żonie po jej zakończeniu. W związku z powyższym brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

D. K., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 września 2021 r. (nr [...]) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Burmistrza W. z dnia 9 kwietnia 2021 r. (nr [...]) i orzeczenie przez Sąd co do istoty sprawy, poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, ewentualnie o uchylenie ww. decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Strona skarżąca zakwestionowała stanowisko organów, co do braku związku- przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Na potwierdzenie swojego stanowiska o konieczności uwzględnia skargi w przedmiotowej sprawie, strona skarżąca zacytowała fragment wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydanego dnia 16 września 2021 r. w sprawie o sygnaturze akt III SA/Gd 577/21, to jest wskazanie w tej sprawie przez Sąd, że "warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania w czasie czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka [...]. Istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić [...]. Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić."

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej jako - "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 września 2021 r. (nr [...]), którą utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z dnia 9 kwietnia 2021 r. (nr [...]) odmawiającą mu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną: I. W.- K.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż z załączonego do akt sprawy orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS nie wynika, aby niepełnosprawność żony skarżącego powstała do ukończenia przez nią 18 roku życia lub powstała w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25 roku życia.

SKO uznało natomiast, że skarżącemu należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełnia on przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tzn. nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnej żonie opieki, a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto, organ odwoławczy przyjął, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast odnośnie spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo tego decyzja organu pierwszej instancji, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, jest zgodna z prawem. Zakres bowiem sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie może przy tym ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto, w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo ich niepodejmowaniem w związku z koniecznością sprawowania opieki. Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną - w takim wymiarze - że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Zatem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar (charakter) sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną osobą (żoną) wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a także kwestia istnienia ww. związku przyczynowo - skutkowego.

Z akt sprawy wynika, że skarżący (ur. [...] 1983 r.) reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył w dniu 26 lutego 2021 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną I. W.-K. (ur. [...] 1974 r.) legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 2 listopada 2020 r., w którym podano, że jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2023 r.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną żoną, gdyż wynika ona z obowiązku prawnego (zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) i moralnego skarżącego względem żony, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Przede wszystkim świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Istotne jest jednak, że opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przy czym zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga. Trzeba mieć na uwadze potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Z ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącego opieka nad żoną, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających żony w jej codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym przepisie.

Poza sporem było w sprawie, że skarżący zamieszkuje wspólnie z żoną w wynajmowanym mieszkaniu w J. Jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie, w tym przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 29 marca 2021 r., skarżący zajmuje się niepełnosprawną żoną, tj. pomaga jej w codziennych czynnościach życiowych, zwłaszcza gdy następuje pogorszenie stanu zdrowia, robi zakupy, pierze, przygotowuje posiłki, załatwia sprawy urzędowe. Żona posiada zaburzenia depresyjne. Nie jest osobą leżącą. Żona skarżącego, mimo posiadanego orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanego do 31 października 2023 r., samodzielnie może wykonywać podstawowe czynności życiowe takie jak przyjmowanie leków, ubieranie się, dbanie o higienę osobistą czy korzystanie z toalety. Porusza się samodzielnie w domu, podróżuje razem ze skarżącym pociągiem do Ł. W mieście tym posiada lekarza rodzinnego i psychiatrę. W Ł. mieszka również jej dorosły syn wraz z rodziną oraz z córka, z którą brak kontaktu. Podczas odbywania kary przez skarżącego mieszkała w Ł. ("musiała sobie poradzić"), pomagał jej przyjaciel. Innymi słowy, żona skarżącego mimo posiadanego schorzenia jest w stanie określone czynności wykonywać samodzielnie bez stałej obecności skarżącego. Czynności wskazywane przez skarżącego stanowią w przeważającej mierze czynności zwykłego dnia codziennego. W ocenie Sądu, prowadzenie gospodarstwa domowego, na które składają się wyżej wymienione czynności, w tym pranie, sprzątanie, robienie zakupów czy posiłków nie stanowi czynności tak bardzo czasochłonnych, które zupełnie wykluczałyby podjęcie zatrudnienia. Czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Nie świadczą one też o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc jednocześnie codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Zatem w istocie stanowią one codzienną rutynę tych osób.

Także czynności związane z tylko z opieką nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Same czynności opiekuńcze nie zajmują skarżącemu stale tyle czasu, aby wykluczały aktywność zawodową. Ich rozmiar i zakres nie wymusza bowiem na skarżącym całkowite niepodejmowanie pracy. Dlatego nie sposób przyjąć, aby skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się żoną rzeczywiście nie może podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zaakcentować należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki.

Świadczenie pielęgnacyjne, co należy ponownie podkreślić - ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy - której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Zgodzić się więc należy z organem odwoławczym, że skarżący wspiera żonę w chorobie jednak nie w takim zakresie, który uniemożliwiałby podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Niezależnie od poczynionych już uwag, jak wynika z przedłożonych Sądowi akt sprawy - wykaz czynności wykonywanych podczas opieki i ich częstotliwości został sporządzony i podpisany przez skarżącego w dniu 10 lutego 2021 r. Podobnie jak wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz załączone do niego dokumenty. Uwzględniając datę zakończenia odbywania kary dwóch lat pozbawienia wolności, tj. 24 lutego 2021 r., może to wskazywać, że dokumenty te zostały sporządzone przez skarżącego jeszcze w okresie odbywania kary pozbawienia wolności. Dlatego zakres czynności wykonywanych przez skarżącego podczas opieki musi także budzić uzasadnione wątpliwości, co do swojej wiarygodności.

Zgodnie z niekwestionowanymi ustaleniami wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 29 marca 2021 r., skarżący ma dwoje dzieci i jest dłużnikiem alimentacyjnym. Skarżący do dnia 24 lutego 2021 r. przebywał w zakładzie karnym, odbywając dwuletnią karę pozbawienia wolności. Jednak co ważne, skarżący w złożonym wniosku przyznał, że od roku 2016 nie pracuje. Wskazał, że nie uzyskuje dochodów, nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, nie ma ubezpieczenia zdrowotnego. Nie posiada również stałego meldunku. Trafnie zauważono w zaskarżonej decyzji, że to żona skarżącego (aktualnie, jak i wcześniej) uzyskuje dochody w postaci renty socjalnej ZUS, renty rodzinnej oraz dodatku pielęgnacyjnego, co pozwala na stwierdzenie, że skarżący pozostaje na utrzymaniu swojej żony.

Mając na uwadze całokształt podniesionych powyżej okoliczności, trudno uznać, że skarżący obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad żoną. Sąd przychyla się do stanowiska SKO, że w rozpatrywanej sprawie istnieją uzasadnione wątpliwości, że skarżący chciałby podjąć aktywność zawodową lecz jej nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki. Konkludując, Sąd nie kwestionuje faktu, że żona skarżącego jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak nie można dać wiary twierdzeniom skarżącego, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad żoną. Wobec tego należy podzielić stanowisko organów obu instancji, że opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem - bezpośredniego i ścisłego - związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki nad żoną a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, wyraził pogląd, który skład orzekający w pełni akceptuje, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną.

W aspekcie dokonanych powyżej rozważań należy zauważyć, że w opozycji do ustaleń organów obu instancji, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (tj. podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną), profesjonalny pełnomocnik skarżącego na etapie odwołania oraz skargi nie przedstawił żadnych okoliczności, które mogły przemawiać przeciwko stanowisku organów w tym zakresie, ograniczając się do przywołania celu regulacji prawnych i orzecznictwa sądów administracyjnych. Strona skarżąca nie może ze swojej biernej postawy wywodzić dla siebie korzystnych skutków prawnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że ciężar prowadzenia postępowania dowodowego nie spoczywa wyłącznie na organie ale również na stronie, która z określonego faktu chce wyprowadzić dla siebie korzystne skutki prawne.

Podsumowując, należy uznać, że decyzja organu drugiej instancji i poprzedzającą ją decyzja organu pierwszej instancji, jest zgodna z prawem.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).