Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 694/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 7
journal: Dz.U. 2015 poz 388
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Władysław Kulon (spr.), Sędziowie Sędzia WSA - Anna Siedlecka, Sędzia NSA - Zygmunt Wiśniewski, , Protokolant asystent sędziego - Wojciech Śnieżyński, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - na rzecz radcy prawnego J. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia [...] r., nr [...] Wojewoda D. przyjmując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm. – dalej – k.p.a.) oraz art. 35 ustawy 7 z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 388 ze zm.) uchylił decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r., nr [...] i orzekł o wymeldowaniu T. K. z lokalu mieszkalnego położonego w J. przy ul. L. [...].

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach sprawy.

Działając przez profesjonalnego pełnomocnika M. P. wnioskiem z dnia 26 czerwca 2015 r. wystąpiła do Prezydenta Miasta J. z żądaniem wymeldowania T. K. z lokalu przy ul. L [...] w J.. Żądania wniosku poparto informacją o przebywaniu T. K. w zakładzie karnym, oraz wypowiedzeniu ustnej umowy użyczenia lokalu, co ma przesądzać o utracie przez niego tytułu prawnego do zameldowania w przedmiotowym lokalu. W dniu [...] r. Prezydent Miasta J. wydał decyzję nr [...], która na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności odmówił wymeldowania T. K. z lokalu mieszkalnego położonego w J. przy ul. L [...]. Na uzasadnienie swojego stanowiska organ I instancji, po wskazaniu przesłanek do wymeldowania wynikających z art. 35 ustawy o ewidencji ludności w postaci dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu z zamiarem skoncentrowania swojego życia osobistego, majątkowego i rodzinnego poza miejscem dotychczasowego pobytu, odniósł się do ustalonego stanu faktycznego sprawy.

Organ wziął w szczególności pod uwagę to, że wnioskodawczyni podała, iż jest najemczynią przedmiotowego lokalu mieszkalnego na mocy umowy najmu z dnia 20 lutego 2014 r. na czas oznaczony z upływem terminu ważności na dzień 30 kwietnia 2016 r. Z kolei T. K. od dnia 23 lipca 2013 r. do 27 września 2017 r., według oświadczenia pełnomocnika wnioskodawczyni, przebywa w Zakładzie Karnym w Z. i przez M. P. została mu wypowiedziana ustna umowa użyczenia lokalu. W toku postępowania Zakład Karny w Z. poinformował, że T. K. podczas przyjęcia podał adres zamieszkania w J. ul. L. [...], zaś on sam oświadczył, że do czasu osadzenia w zakładzie karnym zamieszkiwał w spornym mieszkaniu i prowadził wspólne gospodarstwo z konkubiną M. P.. W mieszkaniu znajdują się wszystkie jego rzeczy i deklaruje zamiar powrotu do tego mieszkania. Nadto zawnioskował o przesłuchanie świadków i przedłożył protokół zatrzymania, z którego jednoznacznie wynika, że został zatrzymany przez Policję w mieszkaniu przy ul. L [...] w J.. Przesłuchani do protokołu świadkowie potwierdzili fakt stałego zamieszkiwania T. K. w przedmiotowym mieszkaniu do czasu aresztowania, zaś jeden z nich podał, iż T. K. przekazywał M. P. pieniądze na utrzymanie mieszkania, a obecnie z M. P. zamieszkuje wspólnie jej nowy partner.

Wnioskodawczyni w trakcie przesłuchania do protokołu zeznała, że T. K. był jej konkubentem, zamieszkiwali wspólnie do dnia zatrzymania go przez Policję, wszystkie jego rzeczy osobiste znajdują się w spornym mieszkaniu, w którym od niedawna zamieszkuje jej nowy partner.

Uzasadniając odmowę wymeldowania T. K. organ I instancji wyjaśnił, iż nie opuścił on dobrowolnie miejsca stałego pobytu, do aresztu śledczego został zabrany właśnie z tego miejsca, pozostawił tam swoje rzeczy osobiste, wyraża wolę powrotu do miejsca stałego pobytu po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności. Nadto organ podał, że pobyt w zakładzie karnym nie pozwala na zakwalifikowanie jego nieobecności w przedmiotowym lokalu jako opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Osadzenie osoby i fakt jej pobytu w zakładzie karnym nie może być utożsamiane z opuszczeniem lokalu z własnej woli i skutkować wymeldowaniem.

Nie godząc się z zapadłą decyzją M. P. złożyła odwołanie, którym zarzucając obrazę art. 35 ustawy o ewidencji ludności wniosła o zmianę decyzji i orzeczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego T. K. z przedmiotowego lokalu. Na uzasadnienie żądań odwołująca się podała, że organ I instancji pominął to, że wypowiedziała ona T. K. ustną umowę użyczenia lokalu i utracił on tytuł prawny do przebywania w nim, gdyż przedmiotowy lokalu opuścił w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Pominięto okoliczność polegającą na tym, że T. K. pod wskazanym adresem przebywał jedynie sporadycznie, gdyż większość czasu spędzał w zakładach karnych, zaś przebywając w zakładzie karnym jest tam zameldowany i posiada adres, pod którym stale przebywa. Na poparcie twierdzeń przedłożono kopie dokumentów w postaci m.in. aktów oskarżenia, wyroków, postanowień i wezwań.

Odwołująca się zanegowała pozostawienie przez T. K. swoich rzeczy w mieszkaniu, gdyż zostały one pozostawione w piwnicy, a nie w mieszkaniu, bo do niego uczestnik postępowania nie ma tytułu prawnego. Ponadto wobec popełnienia przez uczestnika postępowania przestępstwa o charakterze umyślnym można mówić o dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu, gdyż popełniając przestępstwo umyślne, będąc uprzednio karanym, uczestnik postępowania winien liczyć się z koniecznością odbycia zasądzonej kary.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r., nr [...]Wojewoda D. uchylił zaskarżoną decyzji w całości i orzekł o wymeldowaniu T. K. z miejsca pobytu stałego położonego przy ul. L [...] w J..

Po zrelacjonowaniu przebiegu postępowania i przywołaniu istotnych elementów rozstrzygnięcia Prezydenta Miasta J., Wojewoda D. stwierdził, że nie budzi wątpliwości sam fakt niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu przez T. K., który odbywa karę pozbawienia wolności i przebywa w Zakładzie Karnym w Z.. Odnosząc się do charakteru opuszczenia przez niego lokalu, po odwołaniu się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, przytoczono wynikającą z niego tezę, że przymusowe opuszczenie lokalu przez osobę w nim zameldowaną nie może stanowić przesłanki wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnych działań innych osób, a nie wtedy, gdy osoba jest zmuszona opuścić lokal wskutek zawinionych przez nią zachowań. Sam fakt odbywania kary pozbawienia wolności wiąże się z opuszczeniem miejsca stałego pobytu i stanowi podstawę do wymeldowania. Wola opuszczenia miejsca zamieszkania przez osobę zameldowaną nie ma znaczenia w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonywanie wobec niej tego orzeczenia. W tym przypadku wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje podlegający wykonaniu wyrok sądu. Na tle przywołanych orzeczeń sądów administracyjnych Wojewoda D. stwierdził, że T. K. w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności opuścił przedmiotowy lokal i fakt ten trzeba uznać za równoznaczny z dobrowolnym jego opuszczeniem. Na skutek wyroku sądu został on skazany na karę pozbawienia wolności i opuścił miejsce stałego pobytu, zaś fakt ten skutkuje wymeldowaniem, czyli potwierdzeniem, że nie przebywa on w miejscu stałego zameldowania.

Kolejną okolicznością uwzględnioną przez organ II instancji było to, że T. K. nie ma tytułu prawnego do przebywania w przedmiotowym lokalu, a M. P. jako najemca lokalu nie wyraża zgody na jego zamieszkiwanie w spornym lokalu w związku ze zmianą jej sytuacji życiowej oraz założeniem nowego gospodarstwa domowego. W ocenie organu T. K. w istniejącym stanie faktycznym nie ma możliwości realizacji zamiaru zamieszkiwania w tym lokalu. Miejsce stałego pobytu osoby jest to miejsce, w którym dana osoba realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, a żadnej z tych funkcji T. K. bezspornie nie realizuje w przedmiotowym lokalu. Uzasadniając konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia o wymeldowaniu Wojewoda D. wskazał, iż sporny lokal nie jest centrum spraw życiowych T. K. i opuszczenie przez niego tego mieszkania należy uznać za dobrowolne i trwałe. Opuścił on miejsce pobytu stałego bez wymeldowania się, a zgodnie z zapisami ustawy o ewidencji ludności do organów gmin należy rejestrowanie danych dotyczących miejsca pobytu mieszkańców. Konieczność orzeczenia o wymeldowaniu T. K. została poparta dodatkowo doprowadzeniem do odzwierciedlenia we właściwych rejestrach stanu faktycznego.

Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym zakwestionował T. K. skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Skarżący zarzucił organowi decyzyjnemu błędną interpretację art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Jego zdaniem osadzenie go w zakładzie karnym nie może być odbierane jako opuszczenie lokalu z własnej woli. Do czasu aresztowania partycypował on w kosztach jego utrzymania, zaś całe wyposażenie lokalu stanowi własność skarżącego. Ponadto przekazywał on nawet w czasie aresztowania środki na opłatę czynszu i w lokalu tym mieszka jego nieletnie dziecko. Pośród wielu twierdzeń jakie zawarł skarżący w celu zanegowania poprawności kwestionowanej decyzji znalazło się również to dotyczące ,,skazania go wyrokiem na karę pozbawienia wolności ale nie na karę zepchnięcia poza margines społeczny, a tak będzie, gdyż chce się uczynić ze mnie bezdomnego".

W odpowiedzi na skargę doręczonej Sądowi w dniu 22 stycznia 2016 r. Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi i oświadczył, że podtrzymuje w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z powodów w niej opisanych.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego dla skarżącego został ustanowiony pełnomocnik z urzędu, który poparł skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje.

Na wstępie podkreślić należy, że stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Po myśli zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach.

Badając pod tym kątem zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że zostały naruszone przepisy prawa w sposób o jakim mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę orzekania w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy powoływanej wcześniej ustawy o ewidencji ludności, należącej do sfery prawa administracyjnego. Jej realizowanie powierzono organom administracji publicznej wskazanym w tym akcie, które uprawione są do prowadzenia postępowania i załatwienia sprawy w sposób określony w k.p.a.. Podejmowane w tym zakresie działania procesowe organów administracji publicznej podporządkowane są zasadzie praworządności zawartej w art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wymaga ona bezwzględnej zgodności z prawem każdej czynności procesowej, w tym czynności orzeczniczej, podejmowanej przez organ administracyjny, działający zgodnie z kompetencją przyznaną mu przepisami ustrojowymi, materialnymi i formalnymi. W doktrynalnym ujęciu podstępowanie administracyjne traktowane jest jako zorganizowany proces stosowania prawa, w którym pierwszorzędne znaczenie ma ustalenie normy prawa odpowiedniej dla rozstrzygnięcia sprawy, poprzez które następuje konkretyzacja uprawnienia lub obowiązku podmiotu legitymowanego wg kryteriów ustalonych w art. 28 i art. 29 k.p.a.. Każda ingerencja w sferę prawną podmiotu przez organ działający w warunkach wcześniej wskazanych może odbywać się wyłącznie na podstawie konkretnych przepisów prawa materialnego odpowiedniej rangi, do których stosowania uprawniony jest organ prowadzący postępowanie i posiadający kompetencję orzeczniczą (decyzyjną).

W literaturze przedmiotu na etapach zorganizowanego procesu stosowania prawa wyróżnia się m.in. ustalenie, jak norma obowiązuje w zakresie niezbędnym dla potrzeb rozstrzygnięcia i ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanej normy (np. J. Wróblewski: Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972; B. Adamiak, J. Borkowski. KPA komentarz, Warszawa 2006 r.).

Gwarancją prawidłowego zastosowania w sprawie przepisu prawa materialnego jest poprzedzenie tej czynności postępowaniem wyjaśniającym przeprowadzonym z uwzględnieniem zasad zawartych w art. 7 k.p.a.. W przepisie tym ustawodawca postanowił, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Zgodnie z powołanym w podstawie prawnej decyzji rozstrzygającej przedmiotową sprawą przepisem art. 35 ustawy o ewidencji ludności organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 wydaje z urzędu, lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Ponadto w myśl przepisu art. 33 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności obywateli polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu zobowiązany jest wymeldować się. Ustawodawca w powołanej regulacji wyjaśnił też pojęcie pobytu stałego, wskazując w przepisie art. 25 ust. 1, że jest nim zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przywołany art. 35 omawianej ustawy obliguje zatem właściwy organ do decyzyjnego rozstrzygania w sytuacji stwierdzenia zaniechania przez określoną osobę obowiązku meldunkowego, który w tym przypadku polega na obowiązku wymeldowania się z miejsca pobytu stałego z chwilą jego opuszczenia. Warunkiem ingerencji organu w trybie i na zasadach unormowanych omawianym przepisem jest zaistnienie przesłanek zawartych w jego treści tzn. przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz przesłanki niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. W tym kontekście należy też wyjaśnić, że stwierdzenie zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca stałego pobytu" może nastąpić w przypadku ustalenia faktu niezamieszkania danej osoby w lokalu, a następnie ustalenie, że opuszczenie przez tę osobę tego lokalu (miejsca pobytu stałego) miało charakter dobrowolny i trwały.

Uwzględniając powyższe należy wskazać, że prowadzone przez organy administracyjne postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej wymeldowania każdorazowo musi być nakierowane na ustalenie, czy opuszczenie przez daną osobę lokalu nosi cechy trwałości i dobrowolności. Należy także zwrócić uwagę, że w postępowaniu o wymeldowanie osoby z miejsca pobytu stałego uwzględnia się stan faktyczny istniejący w dacie opuszczenia przez nią lokalu. Odnosi się to jednak wyłącznie do oceny kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu. Natomiast, jeśli dochodzi o ocenę zamiaru opuszczenia lokalu i jego realizację, a także ocenę trwałości opuszczenia lokalu, organ może uwzględnić również okoliczności jakie wystąpiły w późniejszym okresie (np. wyrok NSA w Krakowie z dnia 12 grudnia 2013 r. (sygn. akt III SA/Kr 1015/10) - Lex nr 1407532).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się też uwagę, że przesłankę dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu trzeba oceniać na tle konkretnej sytuacji, a także na konieczność ustalenia poprzez obiektywnie stwierdzone okoliczności, czy osoba zainteresowana uzewnętrznia w jakiś sposób wolę powrotu do lokalu, w którym jest zameldowana (np. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 644/13, niepubl.). W wyroku z dnia 15 lutego 2007 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2415/06 - Lex nr 318085) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że fakt, iż strona posiada nadal w lokalu, którego dotyczy postępowanie w sprawie jej wymeldowania rzeczy osobiste i że utrzymuje w jakiejkolwiek formie więzi z miejscem zameldowania świadczy o tym, że nie zrezygnowała ona z uprawnienia do przebywania w tym lokalu i zamierza do niego powrócić. W judykaturze administracyjnej podkreślono też, że do okoliczności istotnych w sprawach o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego lub czasowego należy kwestia obiektywnej możliwości realizacji woli przebywania w lokalu, którego dotyczy postępowanie (np. wyroki NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123; z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 190969).

Uwzględniając powyższe należy uznać, że przesłanka opuszczenia lokalu w sposób trwały i dobrowolny zachodzi wówczas, gdy osoba nie przebywa w lokalu mieszkalnym, stanowiącym jej zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wyłącznie wynikiem woli tej osoby. Dla oceny dokonywanej w tym zakresie znaczenie ma to, czy okoliczności istniejące w sprawie jednoznacznie i w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzają wolę opuszczenia lokalu przez daną osobę. Do okoliczności takich należą m.in sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (np. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00; Lex nr 50123; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005r., sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 190969, wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2006r., sygn. akt IV SA/Wa 1890/06 niepubl.).

Tak skonstruowana przesłanka zawierająca zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe wymaga ustalenia, czy osoba powzięła zamiar fizycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy zamiar ten zrealizowała poprzez zorganizowanie innego centrum życiowego. Istotne też jest uwzględnienie w ustaleniach fizycznego przebywania w określonym (innym) miejscu, przebywania w tym miejscu i celu w jakim miejsce pobytu zostało opuszczone, a także przyczyny jego opuszczenia. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu takiej okoliczności, która ma cechy przymusu w jakiejkolwiek formie, czy też niemożność korzystania z lokalu w sposób odpowiadający jego przeznaczeniu wyłącza możliwość uznania opuszczenia miejsca pobytu stałego za dobrowolny, a samo przebywanie danej osoby w innym lokalu (miejscu) nie świadczy jeszcze o woli trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Podkreślić też należy, że opuszczenie miejsca pobytu stałego jest nie tylko fizycznym nieprzebywaniem w lokalu ale i przejawem woli opuszczenia tego lokalu z jednoczesnym zerwaniem z nim wszystkich dotychczasowych więzi i założeniem w nowym miejscu centrum życiowego, stanowiącego m.in. centrum osobistych i majątkowych interesów. Z tych względów opuszczenie lokalu powinno być - niezależnie od okoliczności - połączone z zabraniem wszystkich swoich rzeczy z zajmowanego lokalu (tj. mebli i innych przedmiotów niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu).

Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się kwestie życiowe danej osoby. W konsekwencji każda sprawa meldunkowa wymaga indywidualnego potraktowania okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu.

Zdaniem Sądu w tak określonych warunkach prawnych Wojewoda D. orzekając w sprawie nieprawidłowo ocenił przesłanki wymeldowania tj. kwestię dobrowolności i trwałości opuszczenia przez T. K. lokalu przy ul. L [...] w J..

Przyjmując taką ocenę Sąd oczywiście bezwzględnie akceptuje stanowisko powszechnie prezentowane w praktyce orzeczniczej organów administracyjnych, judykaturze i doktrynie, zgodnie z którym czynności meldunkowe (np. wymeldowanie) służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z posiadaniem, czy ustaleniem prawa do lokalu, ani nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania lub pozbawiania. Postępowanie w sprawie o wymeldowanie nie wkracza w sferę stosunków cywilnoprawnych (np. własnościowych, najmu itp.), ale okoliczności faktyczne i prawne kształtowane w wyniku tych postępowań w konkretnych, indywidualnych sprawach mogą mieć znaczenie w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym na podstawie ustawy o ewidencji ludności.

Przedłożone łącznie ze skargą akta administracyjne w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzają fakt przebywania T. K. w zakładzie karnym. Okoliczność ta mocno akcentowana i podkreślana przez inicjatorkę postępowania od chwili złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie, po odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej do organu II instancji, stanowi zasadniczo podstawę wydania przez organ II instancji decyzji o wymeldowaniu skarżącego z przedmiotowego lokalu. Fakt przebywania skarżącego w zakładzie karnym spotkał się z odmienną oceną organów orzekających w sprawie. Prezydent Miasta J. w treści decyzji podał mianowicie, że T. K. nie opuścił dobrowolnie miejsca stałego pobytu, do aresztu śledczego został zabrany właśnie z tego miejsca. Wojewoda D. odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego stwierdził z kolei, że ,,T. K. w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności opuścił przedmiotowy lokal i fakt ten trzeba uznać za równoznaczny z dobrowolnym opuszczeniem lokalu przy ul. L [...] w J.. Skoro więc T. K. na skutek wyroku sądu został skazany na karę pozbawienia wolności i opuścił miejsce stałego pobytu, to fakt ten skutkuje wymeldowaniem, czyli potwierdzeniem, że nie przebywa on w miejscu stałego zameldowania".

Sąd w składzie orzekającym przy ocenie przesłanki w postaci dobrowolnego opuszczenia miejsca zamieszkania wziął pod uwagę stanowisko wypracowane przez orzecznictwo, w myśl którego fakt osadzenia osoby w zakładzie karnym jako następstwo zawinionego przezeń czynu zabronionego należy formalnie poczytywać jako dobrowolne opuszczenie miejsca zamieszkania. W tak kształtującym się stanie prawnym na gruncie ziszczenia się ustawowych przesłanek zawartych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, co do zasady rację ma organ II instancji przyjmując fikcję prawną, że skarżący dobrowolnie opuścił lokal przy ul. L. w J., ponieważ odbywa karę w zakładzie karnym. Gdyby więc okoliczność opuszczenia miejsca zamieszkania była weryfikowana wyłącznie przez pryzmat przesłanki dobrowolności, niewątpliwie decyzja organu odwoławczego byłaby słuszna.

Ustawodawca pośród przesłanek zawartych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności zamieścił jednak dodatkową przesłankę, której organy orzekające w sprawie wymeldowania pominąć nie mogą. Okoliczność, o której mowa to trwałość opuszczenia lokalu. Odnośnie tej przesłanki zaznaczyć jednak należy, że trwałość opuszczenia musi wynikać nie tylko z twierdzeń zainteresowanego, ale również z całokształtu okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych w danej sprawie, jak na przykład koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Na kanwie tej przesłanki postępowanie organów obu instancji kształtuje się odmiennie. Prezydent Miasta J. posiłkując się zresztą zebranym materiałem dowodowym, w tym zeznaniami świadków dostrzega bowiem, iż skarżący do aresztu śledczego został zabrany z przedmiotowego lokalu, w którym pozostawił swoje rzeczy osobiste i wyraża wolę powrotu do miejsca stałego pobytu po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności. Do czasu aresztowania zamieszkiwał w lokalu wraz z konkubiną i przekazywał pieniądze na utrzymanie mieszkania. Jakkolwiek organ I instancji odmówił wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu ze względu na przyjęcie braku dobrowolności opuszczenia lokalu tj. kierował się inną przesłanką, jednak w treści uzasadnienia decyzji, bez precyzyjnego wyartykułowania tej przesłanki wykazano także brak trwałości opuszczenia lokalu przez T. K..

Wojewoda D. przyjmując odmienną od Prezydenta Miasta J. ocenę ziszczenia się przesłanki w postaci dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania nie podjął się zdaniem Sądu oceny drugiej z ustawowych przesłanek wynikającej z art. 35 ustawy o ewidencji ludności tj. trwałości opuszczenia lokalu przez skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 3 marca 2016 r., (sygn. akt III SA/Gd 662/15) wyraził pogląd akceptowany przez skład orzekający Sądu, że ,,Dla orzeczenia o wymeldowaniu nie jest wystarczające stwierdzenie, że zameldowana w danym miejscu osoba w nim nie przebywa. Sam fakt przejściowej nieobecności czy też występowanie nawet nieregularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania, nie upoważniają jeszcze do automatycznego stwierdzenia, że zameldowany opuścił je. Ustalenie czy nastąpiło trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga zbadania zarówno zamiaru danej osoby opuszczenia tego miejsca, jak też ustalenia, że nastąpiło zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem pobytu" - LEX nr 2016187.

W realiach niniejszej sprawy uwadze organu odwoławczego umknęła konieczność zweryfikowania tej przesłanki na tle znajdujących się w aktach administracyjnych dowodów. Istotnie skarżący w trakcie postępowania przebywał w zakładzie karnym, jednak do tego zakładu został właśnie zabrany z przedmiotowego lokalu. Samo przebywanie w zakładzie karnym, jak ustalił to organ I instancji miało okresowy charakter, gdyż znany był termin zakończenia odbywania kary. Mieszkanie przy ul. L. stanowiło do czasu aresztowania centrum życiowe skarżącego, w którym zamieszkiwał z konkubiną i w którym, jak sama stwierdziła w czasie przesłuchania w charakterze świadka, pozostają jego rzeczy. Na marginesie zaznaczyć należy, że w toku postępowania, bo w odwołaniu, zmieniła ona stanowisko podając, że rzeczy skarżącego nie znajdują się w mieszkaniu lecz w piwnicy, niemniej jednak sam T. K. przebywający w zakładzie karnym nie mógł przenieść rzeczy z mieszkania do piwnicy, zatem okoliczność ta dowodowo jest mocno wątpliwa.

Wojewoda D. w zamieszczonych w uzasadnieniu decyzji rozważaniach nie brał pod uwagę zdarzeń związanych z przebywaniem skarżącego w przedmiotowym lokalu przed umieszczeniem go w zakładzie karnym, nie rozważał które miejsce należy zakwalifikować jako jego centrum życiowe i nie uwzględnił w żaden sposób jego związku z lokalem i woli powrotu do niego po odbyciu kary. Nie można za ocenę trwałości opuszczenia lokalu uznać twierdzeń związanych ze zmianą sytuacji życiowej M. P. i założenia przez nią w przedmiotowym lokalu nowego gospodarstwa domowego. Wiadomym jest przecież, że rozstrzygając o wymeldowaniu osoby brany jest pod uwagę stan faktyczny, a nie np. stan prawny nieruchomości, niemniej jednak trudno jest a priori zakładać, jak uczynił to Wojewoda D., że T. K. w istniejącym stanie faktycznym pozbawiony jest obiektywnych możliwości realizacji zamiaru zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Przyczyn zmiany stanu faktycznego związanych ze stworzeniem w przedmiotowym lokalu nowego gospodarstwa domowego nie można oceniać tylko przez pryzmat osadzenia T. K. w zakładzie karnym. To przecież nie skarżący, a M. P. stworzyła w przedmiotowym lokalu nowe gospodarstwo domowe. Obiektywna ocena tej sytuacji winna więc obejmować nie tylko nieobecność skarżącego w przedmiotowym lokalu na czas odbywania kary więzienia, ale także jego związek z lokalem przed aresztowaniem i wolę powrotu po odbyciu kary. W toku postępowania organy nie sygnalizowały przecież aby zmianie uległa sytuacja życiowa samego skarżącego lecz inicjatorki postępowania M. P. .

Zaznaczyć należy, że nie można wprowadzać automatyzmu polegającego na tym, że opuszczenie miejsca pobytu stałego spowodowane koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności w określonym wymiarze czasowym czy zastosowaniem środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania zawsze ma być kwalifikowane jako dobrowolne i trwałe w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności, wcześniej przywołanej. W takich sytuacjach z zachowania polegającego na opuszczeniu miejsca pobytu stałego wyłączona jest wola osoby. Uproszczeniem byłoby więc traktowanie opuszczenia lokalu jako swobodne czy niezależne od czynników zewnętrznych decydowanie o własnym działaniu czy czynności. Tymczasowość, stanowiąca zasadniczą cechę wskazanych sytuacji wyklucza możliwość uznania w takich warunkach trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego. Z zakładem karnym, czy aresztem śledczym nie można też wiązać zamiaru urządzenia w nich trwałego centrum życiowego – przy uwzględnieniu potocznego sposobu interpretowania tego pojęcia, przyjętego też na użytek ustawy o ewidencji ludności.

Na koniec podkreślić należy, że Wojewoda D. decydując się na skorzystanie z możliwości wynikającej z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. zreformowania oprotestowanej decyzji i wydania rozstrzygnięcia o innej treści winien dochować wszelkich zasad procesowych związanych ze wszechstronnym rozpoznaniem sprawy i uwzględnieniem wszystkich przesłanek wynikających z materialnego prawa administracyjnego. Zdaniem Sądu organ odwoławczy nie ocenił w sposób dogłębny twierdzeń skarżącego związanych z postrzeganiem lokalu przy ul. L [...] w J. jako jego centrum życiowego. Podstawowym jednak mankamentem jaki zaistniał w toku postępowania odwoławczego było pominięcie oceny ziszczenia się przesłanki w postaci trwałości opuszczenia lokalu, co niewątpliwie ma istotne znaczenie przy ocenie sprawy i wpływa na kształt samego rozstrzygnięcia. Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy powinien uwzględnić uwagi Sądu i oceny przedstawione w uzasadnieniu.

Mając na uwadze powiedziane na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. należało więc orzec jak w pkt I sentencji wyroku. Podstawę rozstrzygnięcia w punkcie drugim sentencji stanowią przepisy art. 250 p.p.s.a. w związku z § 2, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.) oraz art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 41 ust. 1 i art. 146a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2016 r. poz. 710 ze zm.)