Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 118/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka Sędzia WSA Rafał Wolnik Protokolant sekretarz sądowy Beata Malcharek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 r. sprawy ze skargi C. B. oraz J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] r., nr [...], oraz określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżących kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne

( Dz. U. z 2005 r. Nr 115, poz. 1229 ze zm.) nakazał C. B., właścicielowi działki nr [...] położonej w P., wykonanie urządzeń kanalizacyjnych zapobiegających szkodliwemu wpływowi zmian w odpływie wody z terenu tej działki na grunt sąsiedni ( działkę nr [...]), stanowiący własność U. i A. K. W decyzji tej Wójt określił, że wykonanie urządzeń kanalizacji deszczowej polegać ma na :

- przechwyceniu wszystkich wód z rur spustowych budynku mieszkalnego i gospodarczego, wykonanie studzienki do której wody zostaną skierowane, a następnie ich odprowadzenie rurą wzdłuż działki nr [...] do istniejącej kanalizacji deszczowej przy ulicy G. na wysokości Domu Kultury,

- usunięciu nasypanej warstwy żużla na odcinku drogi biegnącym wzdłuż budynku gospodarczego Państwa K. i zastąpienie go warstwą gruntu gliniastego na szerokości 1 m,

- ułożeniu prostopadle do osi drogi ( działki nr [...]) ścieku z korytek ściekowych – drogowych z nachyleniem do studzienki deszczowej,

w terminie 8 miesięcy od dnia ostateczności decyzji.

Motywując podjęte rozstrzygnięcie Wójt Gminy K., powołując się na wyniki oględzin nieruchomości, wskazał, że C. B. w [...] r. dokonała utwardzenia drogi dojazdowej do swojej działki, w wyniku czego poziom drogi uległ podwyższeniu o około 32 cm. W ten sposób zmieniono naturalne ukształtowanie terenu. Wody opadowe z dachów budynków na działce C. B. odprowadzane przez rurę spustową na powierzchnię gruntu, przedostają się koleinami drogi pod budynek gospodarczy U. i A. K. powodując podmokanie tego budynku. Zdaniem Wójta Gminy podwyższenie drogi spowodowało zmianę kierunku odpływu znajdującej się na wyżej położonej działce wody opadowej, co prowadzi do podmakania budynku gospodarczego na niżej położonej działce, aczkolwiek nie jest to jedyna przyczyna podmakania budynku, na co wskazał także w swej opinii rzeczoznawca R. J. W tej sytuacji, w oparciu o art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, należało nakazać właścicielowi gruntu wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Z decyzją tą nie zgodzili się C. i J. B., którzy w odwołaniu podnieśli, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił wszechstronnie sprawy, np. nie uwzględnił materiału dowodowego zawartego w aktach organów nadzoru budowlanego. Nie wziął również pod uwagę całego materiału zgromadzonego w niniejszym postępowaniu. Budynek gospodarczy na działce Państwa K. nie posiada odwodnienia, wybudowany został niezgodnie z przepisami prawa budowlanego. Biegły w swej opinii stwierdził, że przyczyną zamakania budynku jest niekorzystne położenie działki. Poza tym odwołujący zarzucili, że absurdem jest nakazanie tylko im wykonania kanalizacji deszczowej, w celu rozwiązania problemu należałoby skanalizować wszystkie działki znajdujące się przy ulicy G. Podnieśli również, że wykonanie kanalizacji deszczowej w sposób określony w decyzji jest niewykonalne, skoro należałoby wykonać roboty po kilku działkach sąsiednich. Przepis art. 29 ust. 2 Prawa wodnego umożliwia zaś nakazanie wykonania robót wyłącznie na działce właściciela.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie uwzględniło odwołania i decyzją z dnia [...] r. nr [...] na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 29 ustawy Prawo wodne utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium dokonując oceny materiału dowodowego podzieliło pogląd organu pierwszej instancji, że ustalenia poczynione na oględzinach oraz treść oceny rzeczoznawcy upoważniało ten organ do przyjęcia, że nadsypanie drogi spowodowało szybszy spływ wód opadowych z działki nr [...] na drogę

( działkę nr [...]), w konsekwencji pod ścianę budynku gospodarczego na działce nr [...]. Z uwagi na ukształtowanie terenu wody powierzchniowe w naturalny sposób spływają z terenów wyżej położonych, a działka odwołujących się jest wyżej położona. Budynki mieszkalny i gospodarczy na tej działce nie posiadają kanalizacji deszczowej, rura spustowa z dachu budynku mieszkalnego wypuszczona jest na przyległy do budynku teren, z którego spływa po drodze utwardzonej w kierunku ulicy G. Woda płynąca po drodze natrafiając na warstwę filtracyjną wsiąka szybciej w grunt i naturalnym skłonem gruntu rodzinnego przedostaje się pod ścianę budynku gospodarczego usytuowanego tuż przy drodze. Kolegium przywołując następnie treść art. 29 ustawy Prawo wodne stwierdziło, że właściciel gruntu nie może dokonywać zmiany stanu wody na gruncie, np. poprzez wzniesienie na spływie wód budynku, ogrodzenia, podsypania gruntu, itp. powodując wstrzymanie naturalnego spływu wód lub zmianę kierunku ich spływu, a także inne zakłócenia ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W takim wypadku wójt (burmistrz, prezydent miasta ) może w drodze decyzji nakazać właścicielowi przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Zdaniem Kolegium, Wójt Gminy K. działając w ramach uznania administracyjnego podjął rozstrzygnięcie właściwe. Podnoszona przez odwołujących się kwestia samowoli budowlanej budynku gospodarczego Państwa K. i naruszenia przepisów technicznych dotyczących lokalizacji budynków nie ma znaczenia dla wyniku sprawy dotyczącej zakłócenia stosunków wodnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego C. B. i J. B. zarzucili Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, iż organ ten praktycznie nie odniósł się do zawartych w odwołaniu twierdzeń. W ocenie skarżących w toku postępowania nie zdołano udowodnić, że przyczyną zawilgocenia budynku gospodarczego na działce nr [...] jest utwardzenie przez nich drogi stanowiącej dojazd do posesji. Zarzucili dodatkowo, iż zaskarżona decyzja, jak również utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji są niemożliwe do wykonania, gdyż wykonanie kanalizacji w sposób określony w decyzji spowodowałoby naruszenie prawa własności właścicieli pięciu działek. Tymczasem budowa kanalizacji należy do zadań własnych gminy, a właściciel posesji może wykonać kanalizację tylko na terenie własnego gruntu. Wskazali nadto, że nakaz usunięcia nasypanej na drodze warstwy żużla i zastąpienie go warstwą gruntu gliniastego spowoduje brak przejezdności dojazdu do ich parceli, co narusza przepisy dotyczące bezpieczeństwa przeciwpożarowego oraz warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę podtrzymało dotychczasowe stanowisko i argumentację i wniosło o oddalenie skargi. Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że kwestia uzyskania uzgodnień lub zezwoleń wymaganych prawem dla wykonania urządzeń zabezpieczających przed szkodą powstała na skutek zakłócenia stosunków wodnych, jest oczywistą konsekwencją przyjętego sposobu odprowadzania wód z terenu działki skarżących.

Uczestnicy postępowania U. K. i A. K. przyłączyli się do stanowiska organu odwoławczego i wnieśli o oddalenie skargi. Zaprzeczyli, aby budynek gospodarczy był wybudowany nielegalnie, ponadto wskazali, że podmakanie budynku rozpoczęło się od chwili nawożenia tłucznia na drogę. Jedynie nieruchomość skarżących nie została podłączona do kanalizacji przy ulicy G.

Uczestniczka postępowania I. K., która nabyła własność działki nr [...] w dniu [...] r., wniosła o uwzględnienie skargi. Podniosła, że spory toczą się już ponad 10 lat, za nieprawdziwe uznała stwierdzenia U. i A. K., że ulica G. została skanalizowana.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył :

Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż tylko częściowo z przyczyn w niej zawartych, głównie zaś z powodów, które sąd administracyjny nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, wziął pod rozwagę z urzędu, do czego upoważnia przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie sporną była kwestia, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie w rozumieniu art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne ( Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.), a jeśli tak – czy zmiany stanu wody szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, w konsekwencji czy zachodziły podstawy do wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu, który spowodował te zmiany, przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom ( art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne ). Trafnie podnoszą skarżący, że z opinii biegłego R.J.( rzeczoznawcy budowlanego z zakresu melioracji wodnych ), akceptowanej w całości przez organy obu instancji, wynikają trzy przyczyny, z powodu których dochodzi do podmakania budynku gospodarczego usytuowanego na parceli U. i A. K. ( działce nr [...]). Pierwszą jest niekorzystne położenie tej parceli w stosunku do sąsiednich nieruchomości ( działek nr [...],[...] i [...]). Drugą z kolei, że deszcze zachodnie padające na ścianę zachodnią budynku gospodarczego, który nie posiada pierścieniowego drenowania, spływają po tej ścianie i taki stan powoduje obniżenie gruntu tuż przy ścianie. Wreszcie trzecią przyczyną jest to, że na drodze obok budynku następuje przyśpieszenie spływu wód terenowych, które natrafiając na warstwę filtracyjną wsiąkają szybciej w grunt i naturalnym skłonem gruntu rodzimego przedostają się pod ścianę budynku gospodarczego. Brak zaś pobocza drogi, na skutek bezpośredniego posadowienia budynku przy drodze, uniemożliwia wykonanie odwodnienia drogi. W opinii uzupełniającej odnosząc się do ostatniej z wymienionych przyczyn biegły podał, że koleinami po utwardzonej drodze płynie woda pochodząca z dachu budynku. Ostatecznie biegły we wniosku końcowym wskazuje, że "nie można ustalić jednej przyczyny zaistniałego stanu wody powodującego zawilgocenie budynku gospodarczego". Tych istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności nie wzięły dostatecznie pod uwagę orzekające w sprawie organy administracyjne.

Przede wszystkim wytknąć należy organom, że przyjmując, iż doszło do zmiany stanu wody na gruncie nie ustaliły, a w każdym razie nie uzewnętrzniły swego stanowiska w motywach pisemnych rozstrzygnięć, jaki był stan wody na gruncie przed utwardzeniem drogi w [...] r. mieszanką gruzu betonowego z żużlem, a zagadnienie to, zdaniem Sądu, ma znaczenie dla sposobu załatwienia sprawy. Organy bowiem przyjmują, że zasadniczo utwardzanie drogi i podwyższenie jej poziomu o około 32 cm spowodowało szkodliwą dla działki nr [...] zmianę stanu wody. Z ustaleń na oględzinach wynika, że utwardzanie drogi nastąpiło bezpośrednio po przebudowie budynku mieszkalnego na działce skarżących, użyto wszak do utwardzania materiału ze stropodachu budynku. Dysponując tą informacją należało wszechstronnie wyjaśnić, czy istotnie roboty przy utwardzaniu drogi, czy też roboty związane z przebudową doprowadziły do zmiany stanu wody na gruncie, skoro ustalono, że działka skarżących nie posiada kanalizacji deszczowej, a wody opadowe z dachu budynku po przebudowie odprowadzane są tylko na teren ich działki rurą spustową. W myśl art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane ( Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm.) obiekt budowlany wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi należy projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym techniczno – budowlanych, zapewniając m.in. warunki użytkowe w zakresie usuwania wody opadowej. Po zakończeniu budowy obiekt budowlany należy zaś użytkować w sposób zgodny z przepisami i utrzymywać w należytym stanie technicznym ( art. 5 ust. 2 tej ustawy ). Wskazać więc przyjdzie, że przepis § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia

12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie ( Dz. U. Nr 75, poz. 690 ze zm.) stanowi, że dokonywanie zmiany naturalnego spływu wód opadowych w celu kierowania ich na teren sąsiedniej nieruchomości jest zabronione. Dachy budynku powinny zaś mieć odprowadzenie wody opadowej do wyodrębnionej kanalizacji deszczowej lub kanalizacji ogólnospławnej, a w przypadku braku takiej możliwości – na własny teren nieutwardzony, do dołów chłonnych lub do zbiorników retencyjnych ( § 126 ust. 1 i

§ 28 ust. 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych ). W przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany jest w nieodpowiednim stanie technicznym organ nadzoru budowlanego nakazuje usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w określonym terminie ( art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane ). Gdyby więc przyjąć, że przyczyną podmakania budynku gospodarczego przy drodze, biorąc również pod uwagę ukształtowanie terenu, jest nieodpowiedni stan techniczny budynku skarżących ( brak właściwego odprowadzenia wód opadowych z budynku ) przez co w konsekwencji wody opadowe przedostają się na teren drogi dojazdowej, rodzi się wątpliwość, czy istotnie – jak przyjęły organy – doszło do zmiany stanu wody na gruncie wskutek podwyższenia poziomu terenu i utwardzania drogi.

Zatem, czy postępowanie winno być prowadzone przez właściwy organ nadzoru budowlanego w trybie art. 66 ustawy Prawo budowlane, czy też przez organ wodny w trybie art. 29 ustawy Prawo wodne. W ostatnio wymienionej normie mowa jest co prawda o tym, że właścicielowi gruntu nie wolno zmieniać kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, jednakże w rozpoznawanej sprawie organy nie przyjmują, by skarżący na terenie własnej działki zmienili kierunek odpływu wód opadowych. Można w takiej sytuacji założyć, że gdyby wody opadowe z dachu budynku skarżących zostały odprowadzone w sposób odpowiadający przepisom techniczno-budowlanym (do kanalizacji deszczowej lub kanalizacji ogólnospławnej, a w razie braku takiej przy ulicy G. – na teren własnej

działki ), nie doszłoby do zmiany stanu wody na spornym terenie. W każdym razie zagadnienie to nie zostało rozważone przez orzekające organy administracyjne. W zupełnie innym świetle rysować się może ocena wykonania robót związanych z utwardzaniem drogi i wpływ tych robót na podmakanie budynku gospodarczego, tym bardziej, że są jeszcze dwie inne przyczyny tego stanu rzeczy.

Organy administracyjne, wbrew ustawowej powinności wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nie ustaliły czy toczyły się przed organem nadzoru budowlanego postępowania w przedmiocie stanu technicznego budynku skarżących, czy jest on użytkowany zgodnie z przepisami, jak również stanu technicznego budynku gospodarczego uczestników, a strony biorące udział w niniejszym postępowaniu wykazywały w tym zakresie inicjatywę dowodową. Zgodnie z tym co rozważono, zagadnienia te mogły mieć wpływ na finalny wynik sprawy dotyczący zmiany stanu wody na gruncie. Decydując się na wydanie decyzji nakazującej skarżącej wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w postaci wykonania urządzeń kanalizacji deszczowej nie wyjaśniły organy, czy na przedmiotowym terenie, przynajmniej wzdłuż ulicy G. istnieje już kanalizacja ogólnospławna lub deszczowa. Jak obrazują stanowiska stron zaprezentowane na rozprawie ich twierdzenia są końcowo odmienne, a ocena prawidłowości i wykonalności rozstrzygnięcia w zakresie podłączenia tej kanalizacji "do istniejącej kanalizacji deszczowej przy ulicy G. na wysokości Domu Kultury" uzależniona jest od wyjaśnienia tej spornej kwestii. Z kolei ocena prawidłowości rozstrzygnięcia odnośnie nakazu wykonania korytek ściekowych i zmiany pokrycia nawierzchni drogi uzależniona jest od stanowczego ustalenia, co spowodowało zmianę stanu wody na gruncie ( brak właściwego odprowadzenia wód opadowych z budynku skarżących na teren ich działki czy też mimo wszystko utwardzenie i podwyższenie poziomu drogi ).

Rozważania powyższe skłaniają do konkluzji, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem proceduralnych norm dotyczących gromadzenia i oceny materiału dowodowego, co mogło mieć wpływ na finalny wynik sprawy, w konsekwencji także z naruszeniem normy prawa materialnego na które powołują się obie decyzje. Stwarza to podstawę do uchylenia kontrolowanych decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wynik postępowania sądowego uzasadnia rozstrzygnięcie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu ( art. 152 ustawy ), orzeczenie w tym zakresie utraci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Wobec uwzględnienia skargi na podstawie art. 200 ustawy należało zasądzić od organu, którego decyzję zaskarżono, na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania, które sprowadzają się do wpisu od skargi. W świetle unormowania zawartego w art. 199 i następne ustawy brak było podstaw do orzeczenia w zakresie kosztów postępowania poniesionych przez uczestników.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględnią organy ocenę prawną i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. Przede wszystkim ustalą organy, jaki był stan wody na przedmiotowym terenie przed przebudową budynku mieszkalnego na działce skarżących oraz przed utwardzeniem i podwyższeniem poziomu drogi dojazdowej do tej działki. Następnie ustalą precyzyjnie, w jaki sposób odprowadzona jest woda opadowa z dachów budynków mieszkalnego i gospodarczego na działce skarżących, czy w tym zakresie prowadzone było przed organem nadzoru budowlanego postępowanie i jakie zapadło rozstrzygnięcie. Wyżej wskazano, w jaki sposób zgodnie z przepisami prawa budowlanego winny być odprowadzane wody opadowe z dachu budynku na działce budowlanej. Gdyby okazało się, na co wskazuje zebrany dotychczas materiał dowodowy, że brak właściwego odprowadzenia wód opadowych jest przyczyną zmiany stanu wody na gruncie, organem właściwym do podjęcia rozstrzygnięcia będzie organ nadzoru budowlanego. Gdyby jednak organy doszły do wniosku, że utwardzenie i podwyższenie poziomu drogi bądź też zmiana kierunku odpływu wód opadowych jest przyczyną zmiany stanu wody na gruncie, otworzy to możliwość do orzekania na podstawie art. 29 ust. 3 w związku z ust. 1 Prawa wodnego. W takim wypadku uprzednio należy ustalić, czy do podmakania budynku gospodarczego uczestników dochodziło również przed zmianą nawierzchni drogi dojazdowej wskutek – co sugerują skarżący – złego stanu technicznego budynku, braku drenowania. Gdyby w tym przedmiocie toczyło się postępowanie przed organem nadzoru budowlanego, wyniki tego postępowania byłyby pomocne przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

su.