Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 875/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4 , art. 64 § 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 745/18 w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 25 maja 2018 r., nr 0201-IEE1.711.162.2018.2.WM w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz M. sp. z o.o. z siedzibą we W. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 13.11.2018 r. o sygn. I SA/Wr 745/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej: skarżąca) uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 25.05.2018 r., nr 0201-IEE1.711.162.2018.2.WM, wydane w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną powołano art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA we Wrocławiu do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor IAS we Wrocławiu (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. organ zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 i z art. 153 p.p.s.a. oraz art. 77 § 1, art. 6, art. 7 ustawy z 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) z art. 18 ustawy z 17. 06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.) z art. 190 ust. 1 oraz art. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: Konstytucja RP) oraz art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a w związku z art. 2, art. 84, art. 217 i art. 190 ust. 3 Konstytucji RP oraz w związku z wyrokiem TK z 28.06.2016 r., SK 31/14, przez uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz udzielenie błędnych wskazań co do dalszego kierunku postępowania, a to wskutek wadliwej oceny polegającej na przyjęciu, że analiza akt sprawy, przeprowadzona z uwzględnieniem brzmienia przepisów będących podstawą prawną zaskarżonego wyroku oraz i przede wszystkim wskazań wynikających z powołanego wyroku WSA (wyrok WSA z 3.11.2017 r., I SA/Wr 809/17) oraz wyroku TK 28.06.2016 r. o sygn. SK 31/14, potwierdziła, że w sprawie nie doszło do wyjaśnienia, czy opłata za czynność egzekucyjną pozostaje konsekwencją podjętych przez organ czynności egzekucyjnych, podczas gdy należało przyjąć, że wydając ww. postanowienia organy obu instancji zrealizowały obowiązek zastosowania się do wiążącej oceny prawnej i wskazań wynikających z ww. wyroku WSA we Wrocławiu oraz zrealizowały wytyczne wynikające z ww. wyroku TK, a Sąd pierwszej instancji dysponował dokonanym przez organy zestawieniem nakładów osobowych i rzeczowych uzasadniających przyjęcie kosztów egzekucyjnych w wysokości wynikającej z postanowień organów obu instancji;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 i art. 134 i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a., art. 2, art. 84, art. 217 i art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP oraz w związku z wyrokiem TK z 28.06.2016 r. o sygn. SK 31/14, przez uchylenie zaskarżonego postanowienia i udzielenie błędnych wskazań co do dalszego kierunku postępowania, wskutek nieprawidłowego przyjęcia, że organ podatkowy nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w postaci opłaty za zajęcie rachunku bankowego względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego, podczas gdy organy zachowały racjonalną zależność między wysokością opłat w egzekucji a podjętymi przez organ czynnościami;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2, art. 134 i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. z art. 2, art. 84, art. 217 i art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP oraz w związku z wyrokiem TK z 28.06.2016 r. o sygn. SK 31/14, przez uchylenie zaskarżonego postanowienia i udzielenie błędnych wskazań co do dalszego kierunku postępowania wskutek nieprawidłowego przyjęcia, iż organy podatkowe nie wykazały, jakie konkretnie czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym na przedmiotowego tytułu wykonawczego miały wpływ na podstawie ww. opłaty w ustalonej wysokości w sytuacji, kiedy postanowienia organów obu instancji zawierały przedstawienie ponoszonych przez organy nakładów kosztów osobowych i rzeczowych, zaś część przypisanych do opłaty manipulacyjnej działań wykracza poza zakres opłaty manipulacyjnej, co w ocenie organu oznacza, że Sąd pierwszej instancji dysponował dokonanym przez organy zestawieniem nakładów osobowych i rzeczowych uzasadniających przyjęcie kosztów egzekucyjnych w wysokości wynikającej z postanowień organów obu instancji;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. z art. 2, art. 84, art. 217 i art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP oraz w związku z wyrokiem TK z 28.06.2016 r. o sygn. SK 31/14, przez uchylenie zaskarżonego postanowienia organu drugiej instancji i udzielenie błędnych wskazań co do dalszego kierunku postępowania, a to wskutek błędnej oceny polegającej na przyjęciu, że odwoływanie się przez analogię do kwoty z tytułu zajęcia nieruchomości w ww. okolicznościach wyroku TK, nie może być uznane za uzasadnienie ustalonej w niniejszym postępowaniu kwoty kosztów egzekucyjnych w postaci opłaty za czynność egzekucyjną podczas gdy należało przyjąć, że przedstawione przez organy wyliczenia - oparte wprost na orzecznictwie sądów administracyjnych - służą wykazaniu, że w sprawie nie doszło do przekroczenia rozsądnego pułapu opłat za dokonane czynności egzekucyjne;

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 i art. 153 p.p.s.a. oraz art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz w związku z wyrokiem TK z 28.06.2016 r. o sygn. SK 31/14 - przez udzielenie błędnych wskazań co do dalszego kierunku postępowania, przez wskazanie, że zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować w sytuacji, kiedy organy obu instancji ustalając koszty egzekucyjne zrealizowały wytyczne wynikające z ww. wyroku TK;

6. art. 1 § 1 i § 2 ustawy 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.; dalej: p.u.s.a.) w związku z art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez wadliwe wykonanie kontroli rozstrzygnięcia organu podatkowego pod względem jego zgodności z prawem i uznanie, że rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie zostało podjęte z naruszeniem przepisów postępowania i uwzględnienie skargi, co doprowadziło do wyeliminowania z obrotu prawnego rozstrzygnięcia organu podatkowego zgodnego z prawem, czym naruszono art. 151 p.p.s.a., ponieważ skarga - jako bezzasadna - winna zostać oddalona w całości.

2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

3.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, ponieważ wyrok WSA we Wrocławiu odpowiada prawu (art. 184 p.p.s.a.) i dlatego skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Dyrektor IAS we Wrocławiu sformułował zarzuty z powołaniem się zarówno na naruszenie przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. Stosownie do art. 183 § 1 zdanie 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oparte jest na zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, pozostając ograniczonym do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

3.2. Odnosząc się do zarzutów kasacyjnych Dyrektora IAS we Wrocławiu należy zaakcentować, że zarzuty naruszenia przepisów zostały sformułowane w zbyt dużym stopniu ogólności. Ponadto, wbrew wymogowi z art. 176 p.p.s.a., w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Dyrektor IAS we Wrocławiu nie wskazał konkretnych uzasadnień naruszeń poszczególnych ww. przepisów przez WSA we Wrocławiu. Trudno natomiast przyjąć, że kilkanaście przepisów różnych aktów prawnych wymienionych w danym zarzucie kasacyjnym zostało naruszonych w identyczny sposób. Obowiązek wskazania naruszonych przepisów oraz uzasadnienia zarzutów nakłada na sporządzającego skargę kasacyjną określony reżim związany z konstrukcją skargi kasacyjnej i budową zarzutów.

Po pierwsze, obowiązek wskazania naruszonych przepisów oczywiście nie wyłącza możliwości objęcia jednym zarzutem kilku przepisów, takie wyliczenie musi jednak być połączone z wykazaniem, że wymienione przepisy tworzą pewną normę zachowania, której naruszenie jest zarzucane. Przyjmowane w doktrynie i orzecznictwie rozróżnienie między przepisem i normą prawną każe uznać taką praktykę za dopuszczalną, wymienione przepisy muszą jednak pozostawać ze sobą właśnie w takim związku normatywnym, a jego wykazanie obciąża sporządzającego skargę kasacyjną, który powinien przedstawić treść naruszonej normy, czyli wskazać, jaka reguła zachowania ustanowiona tymi przepisami została naruszona. Zarzut pozbawiony takiego sprecyzowania nie poddaje się rozpoznaniu, albowiem Naczelny Sąd Administracyjny nie może samodzielnie budować zarzutów, a taki byłby skutek ustalania przez NSA we własnym zakresie treści normy prawnej objętej zarzutem. Z podanych względów zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty oparte na wyliczeniu wielu przepisów poddawały się rozpoznaniu wyłącznie w granicach sprecyzowanych w samej skardze kasacyjnej.

Po drugie, obowiązek uzasadnienia zarzutów nakłada na sporządzającego skargę kasacyjną powinność połączenia poszczególnych zarzutów z argumentami uzasadnienia. Ma to szczególne znaczenie w przypadku wielości zarzutów i rozbudowanego pod względem objętości uzasadnienia. Jakkolwiek przepisy nie wprowadzają w tym zakresie szczególnych wymagań dla konstrukcji uzasadnienia i skutek ten możliwy jest do osiągnięcia w dowolny sposób, to musi być możliwe względnie jednoznaczne przyporządkowanie poszczególnych argumentów do zarzutów, tak aby Naczelny Sąd Administracyjny mógł odnieść się do nich rozpoznając skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie decydować, jakich argumentów zamierzała użyć strona dla uzasadnienia stawianych zarzutów. Z tego względu rozważeniu w odniesieniu do poszczególnych zarzutów podlegały te z argumentów, które względnie wyraźnie wskazywały na ich wzajemny związek (zob. wyrok NSA z 14.09.2021 r., I OSK 3779/18).

W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów - szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć Sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny – zob. np. wyrok NSA z 20.01.2022 r., III FSK 2147/21, a także wyrok NSA z 19.12.2014 r., II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo). W ocenianej skardze kasacyjnej skarżący nie powiązał konkretnych okoliczności sprawy (powołanych w sposób kumulatywny w osnowie skargi kasacyjnej) z powołanymi w ww. zbitce przepisów konkretnymi regulacjami Konstytucji RP i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tym samym, analizowane zarzuty należy ocenić jako szeroko zarysowane w zakresie powołanych okoliczności, ale wysoce nieprecyzyjne, bowiem żadna z okoliczności nie została wskazana jako przemawiająca za naruszeniem przez Sąd pierwszej instancji konkretnej normy prawa proceduralnego i materialnego.

Powołanie przez wnoszącego skargę kasacyjną Dyrektora IAS we Wrocławiu szeregu przepisów w omawianych zarzutach czyni wątpliwym, jakie naruszenie jest zarzucane zaskarżonemu wyrokowi i jakie okoliczności mają wskazywać na zasadność zarzutu organu egzekucyjnego. Niezbędna konkretyzacja zarzutów nie zastała także przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Wyodrębnianie zarzutów z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od uzasadnienia tejże podstawy kasacyjnej, które jest koniecznym elementem uzasadnienia skargi kasacyjnej na podstawie art. 176 p.p.s.a. Można byłoby oczywiście tego uniknąć, gdyby strona wnosząca skargę kasacyjną zastosowała się do wymogów konstruowania podstaw kasacyjnych oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej, o których mowa w art. 174 i 176 p.p.s.a. Wnoszący ją Dyrektor IAS we Wrocławiu ograniczył się natomiast do zamanifestowania niezadowolenia przede wszystkim z oceny rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji – jego motywacja w tym zakresie stanowi polemikę ze wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumentacją Sądu pierwszej instancji i wyznaczonego przez ten Sąd kierunku dalszego postępowania.

3.3. Niezależnie od ww. wadliwości, zwrócić należy uwagę, że w zaskarżonym wyroku WSA we Wrocławiu orzekał będąc związany wyrokiem tegoż Sądu z 3.11.2017 r., I SA/Wr 809/17. Zdaniem WSA we Wrocławiu, przedstawionym w uzasadnieniu tego wyroku, że "zaskarżone postanowienie wydane zostało w czasie, gdy omawiane przepisy nie korzystały już z domniemania konstytucyjności, gdyż wyrokiem Trybunału orzeczono o ich niekonstytucyjności. Przepisy będące podstawą wydania zaskarżonego postanowienia były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w wyroku SK 31/14. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów skutkuje niemożliwością zastosowania takiego przepisu zarówno przez Sąd, jak i przez organ w postępowaniu administracyjnym jaki i sądowoadministracyjnym. Orzeczenie Trybunału powoduje bowiem trwałą eliminację przepisu z systemu prawnego. W tej sytuacji za nieskuteczne należy uznać argumenty organu, że pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu należy go nadal stosować, gdyż ustawodawca nie wprowadził nowego uregulowania. Bierna postawa ustawodawcy nie usprawiedliwia stosowania przez organy egzekucyjne niekonstytucyjnej normy prawnej. Wskazać należy, że z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wynika wprost, że kwestionowany przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z systemu prawnego został wyeliminowany (nie kwestionuje tego również zdanie odrębne złożone do uzasadnienia wyroku Trybunału) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W tej sytuacji organ winien rozważyć, czy przepisy art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. mogą być stosowane jedynie co do minimalnej wysokości, czy też w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego ustalone na podstawie współmierności poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy w związku z wyegzekwowaniem należności, do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona Strona. Dlatego zasadnym jest zarzut skarżącej, że organ nie wskazał, jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w wysokości 11.018,40 zł".

Zdaniem WSA we Wrocławiu, wyrażonym w obecnie zaskarżonym wyroku z 13.11.2018 r., I SA/Wr 745/18, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wyjaśnienia, co Naczelny Sąd Administracyjny aprobuje, czy opłata za czynność egzekucyjną pozostaje konsekwencją podjętych przez organ egzekucyjny czynności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu trafnie zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, iż na łączną kwotę 9.328,00 zł powstałych kosztów egzekucyjnych w postępowaniu składają się: opłata manipulacyjna: 146,00 zł oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego: 9.182,00 zł. Organ na podstawie szeregu danych wyliczył koszty jednej godziny pracy pracownika komórki egzekucyjnej (72,99 zł), wskazał ile czasu zajęło pracownikowi organu dokonanie czynności egzekucyjnych i na tej podstawie ustalił wysokość opłaty manipulacyjnej. W prowadzone postępowanie egzekucyjne zaangażowanych było wielu pracowników organu egzekucyjnego, wykonujących wiele czynności egzekucyjnych wymienionych w zaskarżonym postanowieniu oraz czynności około egzekucyjnych, technicznych, niewidocznych dla strony, a niezbędnych do wykonywania zadań na stanowisku pracy, co wymagało dużego nakładu czasu pracy pracowników organu egzekucyjnego. W postanowieniu wskazano, że czas pracy włożony w postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki i wydawanie rozstrzygnięć merytorycznych przez organ egzekucyjny mógłby zostać wykorzystany na egzekucję wobec innych podmiotów posiadających zobowiązania wobec Skarbu Państwa. Naliczona kwota opłaty manipulacyjnej nie przekracza wysokości opłaty naliczonej z uwzględnieniem kwoty maksymalnej ustalonej przy wykorzystaniu kwoty najwyższej wskazanej wprost w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Organ wskazał, że orzekając o określeniu kosztów egzekucyjnych w kwocie 9.328,00 zł nie przekroczył rozsądnego pułapu kosztów egzekucyjnych określając je w sposób adekwatny do nakładu pracy włożonej w całość postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki. Obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej uzależniono od efektów czynności egzekucyjnych prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych. W ocenie organu zachowana została zatem zasada proporcjonalności opłaty do rzeczywistych kosztów, nie naruszono zasady zakazu nadmiernej ingerencji, polegającej na naruszeniu proporcji pomiędzy, wynikającym z art. 84 Konstytucji RP obowiązkiem ponoszenia ciężarów publicznoprawnych a prawem jednostki do własności (art. 64 § 1 Konstytucji RP), co stanowiło zasadniczy powód uznania powołanych przepisów za niekonstytucyjne.

Nawiązując do ww. argumentacji organu, należy zaaprobować ocenę WSA we Wrocławiu, wyrażoną w zaskarżonym obecnie wyroku, że organ II instancji nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w postaci opłaty za zajęcie rachunku bankowego względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego, jak również nie odniósł się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary.

Słusznie WSA we Wrocławiu przyjął, że za takie rozważenie nie można uznać stanowiska organu II instancji, który stwierdził jedynie, że kwota ustalonej opłaty za zajęcie rachunku bankowego jest adekwatna do nakładu pracy włożonej w całość postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki i nie przekracza ona maksymalnej wysokości tej kwoty. Organ powinien był wziąć pod uwagę – na co wskazuje również uzasadnienie ww. wyroku TK – ocenę nakładu pracy organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, częstotliwość podejmowanych czynności, ich skomplikowanie, a nie jedynie odnosić się ogólnie do dużego nakładu czasu pracy pracowników organu egzekucyjnego. Organ nie wykazał, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym wymienionego tytułu wykonawczego miały wpływ na powstanie ww. opłaty w ustalonej wysokości. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia wskazuje natomiast na to, że czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny, sprowadzały się zasadniczo do doręczenia odpisu tytułu wykonawczego oraz do wysłania zawiadomień o zajęciu wierzytelności, a więc czynności egzekucyjnych nie wymagających szczególnego nakładu pracy czy obarczonych wysokim poziomem skomplikowania.

Z tego względu na aprobatę zasługują wskazania WSA we Wrocławiu, że ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, iż wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, które to okoliczności winny być wskazane w rozstrzygnięciu. Brak takiego wskazania powoduje bowiem, że w istocie takie rozstrzygnięcie wymyka się spod kontroli sądowej. Nie sposób bowiem poznać, jakie czynności organu egzekucyjnego, jaki nakład pracy organu egzekucyjnego, legły u podstaw takiego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych w postaci opłaty za czynność egzekucyjną – tak jak miało to miejsce w uchylonym przez Sąd postanowieniu.

Podkreślenia wymaga, że w wyroku składu siedmiu sędziów z 19.12.2022 r., III FSK 283/21, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż należy ustalić i przedstawić ilość przypadków zastosowania w indywidualnej sprawie środków egzekucyjnych odnośnie do konkretnych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym i dokonane w relacji do nich czynności manipulacyjne oraz czy i jakie poniesiono na te czynności wydatki. Inaczej mówiąc, organy administracyjne powinny w sprawie (niniejszej) zaprezentować rzeczywisty obraz ocenianego postępowania egzekucyjnego. Dopiero niezbędnie ukonkretnione, jednoznaczne odtworzenie i przedstawienie egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego umożliwi ocenę zastosowania w indywidualnej sprawie odpowiednich regulacji prawa o opłacie manipulacyjnej - w relacji do wymogów i standardów prawnych wynikających z wyroku TK z 28.06.2016 r., SK 31/14. Ocena ta może natomiast stanowić następnie podstawę rozważenia uzasadnienia zastosowania i legalności zastosowania danego - indywidualnego obliczenia wysokości opłaty manipulacyjnej, jeżeli egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty została określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem składników/okoliczności wymienionego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie.

Do powyższego sprowadza się, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sedno prawidłowego wykorzystania ocen prawnych w ww. wyroku TK, który wszak o żadnych "metodach określenia wysokości opłaty manipulacyjnej" się nie wypowiadał. Postępowanie przed sądami administracyjnymi nie stanowi jakiejkolwiek formy, postaci czy też kontynuacji postępowania administracyjnego, a więc sanowanie sprawy przez sąd administracyjny w zakresie uchybień i zaniechań organów wykonujących administrację publiczną, które są istotne dla merytorycznego, zgodnego z prawem rozstrzygnięcia, jest prawnie nieuzasadnione i niedopuszczalne. Powyższe rozważania w zakresie opłaty manipulacyjnej odnieść można, a w świetle ww. wyroku TK odnieść należy - również do opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, objętej unormowaniem art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., z tym że podstawą egzekucyjnego stanu faktycznego będzie w tym przypadku: wysokość egzekwowanego świadczenia pieniężnego oraz ilość, ewentualnie różnorodność lub powtarzalność zajęć wskazanych w ww. przepisie (zob. również wyrok NSA z 20.12.2022 r., III FSK 1007/21).

3.4. Podzielając zarzuty skarżącej WSA we Wrocławiu prawidłowo zastosował więc art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i uchylił zaskarżone postanowienie na tej podstawie prawnej. Z uwagi na to, że usprawiedliwionych podstaw nie miała skarga kasacyjna, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono w oparciu o art. 204 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa COVID) oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej z 5.10.2022 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym, z zachowaniem trybu określonego w art. 66 p.p.s.a. Zarządzenie zostało doręczone skarżącemu 17.10.2022 r. natomiast organowi 13.10.2022 r. Żadna ze stron nie uzupełniła stanowiska oraz nie wyraziła sprzeciwu co do zastosowanego trybu rozpoznania sprawy. Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy COVID w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy.

s. M. Łent s. S. Bogucki s. J. Brolik