Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 217/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Rausz Sędziowie Anna Łuczaj (spr.) NSA Jan Paweł Tarno Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. Spółki z o.o. w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 87/05 w sprawie ze skargi T. Spółka z o.o. w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz T. Spółki z o.o. w [...] kwotę 320 (słownie: trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 maja 2006 roku, sygn. akt I SA/Wa 87/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji podał, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast powyższą decyzją - po ponownym rozpatrzeniu sprawy - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] roku, nr [...] stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] z dnia 22 stycznia 1963 roku o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w [...] gm. kat. [...] oznaczonej jako część parceli nr 717/4 (obecnie część działek nr 61/1 i 61/2). Orzeczeniem z dnia 22 stycznia 1963 roku, nr [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomości położonej w [...] gm. kat. [...], oznaczonej jako część o pow. 62 m 2 z parceli nr 717/4, stanowiącej własność S. C.

W dniu 30 maja 2000 roku spadkobierczyni dawnego właściciela zgłosiła wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 31 października 2000 roku, nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, a następnie utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy decyzją z dnia 29 grudnia 2000 roku, nr [...] z uwagi nie zaistnienie przesłanek z art. 156 § 1 k. p. a.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 września 2002 roku, sygn. akt l SA 440/01 - po rozpoznaniu skargi M. E. C. - uchylił obie decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził m.in., że w ofercie o dobrowolne odstąpienie nieruchomości nie podano ceny jej nabycia, zaś zawiadomienie nie zostało doręczone byłemu właścicielowi nieruchomości – S. C.. Wskazano również, iż organ nadzoru nie zbadał, czy M. C. jest jedynym spadkobiercą S. C. Było to naruszenie prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy i stanowiło podstawę uchylenia decyzji.

Rozpatrując sprawę po wyroku Sądu organ ustalił, iż jedynym następcą prawnym S. C. jest córka M. E. C.

Decyzją z dnia [...] roku Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] z dnia 22 stycznia 1963 roku o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w [...] gm. kat. [...], oznaczonej jako część parceli nr 717/4 (obecnie część działek nr 61/1 i nr 61/2) wskazując, iż orzeczenie to zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów art. 6 ust. 1, art. 16 ust. 1 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 roku, Nr 18, poz. 94), a tym samym zawiera jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., co skutkuje stwierdzeniem jego nieważności.

W wyniku wniosku T. Sp. z o. o. w [...] oraz Prezydenta Miasta [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] roku. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości obowiązkiem ubiegającego się o wywłaszczenie było zwrócenie się do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Tymczasem oferta Centralnego Zarządu R. w [...] nie zawierała konkretnej ceny nabycia nieruchomości. Na podstawie posiadanych dokumentów archiwalnych nie można również stwierdzić, aby konkretna cena za dobrowolne odstąpienie nieruchomości została zaproponowana byłemu właścicielowi w trakcie ustnych negocjacji. Brak ceny w ofercie o dobrowolne odstąpienie nieruchomości ma charakter rażącego naruszenia prawa. Również były właściciel nie został zawiadomiony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz o terminie i miejscu rozprawy, co stanowi rażące naruszenie przepisów art. 16 ust. 1 i 18 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej. Co do zarzutu strony, że w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne, organ stwierdził, iż nabycie użytkowania wieczystego w trybie uwłaszczenia przez przedsiębiorstwo państwowe "P." z dniem 5 grudnia 1990 roku nie stanowi nieodwracalnego skutku z art. 156 § 2 k. p. a., zaś kolejne zbycie użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności budynków aktem notarialnym z dnia 30 kwietnia 2002 roku na rzecz T. Sp. z o. o. w [...] pozostaje w związku przyczynowo - skutkowym z orzeczeniem wywłaszczeniowym.

W skardze na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego T. Sp. z o. o. w [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Strona skarżąca zarzuciła błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 k. p. a. oraz naruszenie art. 6 ust. 1, art. 16 ust. 2, art. 18 ust. 2 i art. 28 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, art. 5 i art. 6 ustawy o księgach nieczystych i hipotece oraz nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i tym samym naruszenie przepisów art. 6, art. 7, art. 13 i art. 77 k.p.a. Zdaniem strony skarżącej postępowanie wywłaszczeniowe przeprowadzono zgodnie z obowiązującą wtedy ustawą.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę podkreślając, że postępowanie nadzorcze jest nadzwyczajnym trybem postępowania. Organ administracji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 stycznia 1999 roku, sygn. akt IV SA 1030/97 ). Z uwagi na zasadę trwałości decyzji, zawartą w art. 16 k. p. a., stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej może nastąpić tylko w przypadku zaistnienia choćby jednej z taksatywnie wymienionych przesłanek w art. 156 § 1 k. p. a.

Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 września 2002 roku wyraził ocenę prawną w zakresie zastosowania przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a mianowicie stwierdził, że naruszono art. 6, a także art. 16 ust. 1 i art. 18 ust. 2 tej ustawy. Dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny interpretacja przepisów prawnych i ocena ich zastosowania w związku z rozpoznawaną sprawą były wiążące dla organu administracji ponownie rozpoznającego sprawę. Oceną tą związany jest również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że Naczelny Sąd Administracyjny wskazał naruszenie przepisów prawa, ale nie przesądził, że doszło do rażącego naruszenia prawa i uchylając decyzję administracyjną z powodu naruszenia prawa pozostawił organowi przy ponownym rozpoznaniu sprawy ocenę, czy było to rażące naruszenie prawa. Błędnie zatem organ przyjął, iż w wyroku tym zawarto ocenę prawną co do rażącego naruszenia prawa. O ile podzielić należy ocenę organu, iż brak doręczenia zawiadomienia właścicielowi był rażącym naruszeniem obowiązku określonego w art. 16 ust. 1 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., to nie można zgodzić się z poglądem, iż rażąco naruszono art. 6 tej ustawy. Przepis ten nie stanowi o obowiązku wskazania ceny w negocjacjach przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, a zatem brak tego elementu w ofercie ubiegającego się o wywłaszczenie nie może być uznany za rażące naruszenie prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k. p. a., przez które należy rozumieć oczywistą sprzeczność z przepisem prawa, nie do pogodzenia z założeniami działania organu praworządnego państwa, z zasadą demokratycznego państwa prawnego i wymogami praworządności. Sąd pierwszej instancji powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 1999 roku, sygn. akt IV SA 1705/97.

W ocenie Sądu pierwszej instancji nie można odmówić słuszności stanowisku organu, iż decyzja wywłaszczeniowa nie wywołała nieodwracalnego skutku z art. 156 § 2 k. p. a., bowiem uwłaszczenie potwierdzone decyzją Wojewody z dnia 23 marca 1994 roku nie stanowi nieodwracalnego skutku tej decyzji, a już tym bardziej kolejne zbycie wieczystego użytkowania przez następcę prawnego P.. na rzecz T. Sp. z o. o. w [...]. Nietrafne więc jest stanowisko strony skarżącej, iż organ naruszył art. 5 i art. 6 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła T. Sp. z o. o. w [...], zaskarżając wyrok w całości. Skarżąca Spółka, reprezentowana przez radcę prawnego J. G., zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 16 ust. 1 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 roku, Nr 18, poz. 94 ze zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k. p. a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że nastąpiło rażące naruszenie tych przepisów przy wydawaniu orzeczenia wywłaszczeniowego;

- art. 5 i art. 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2001 roku, Nr 124, poz. 1361 ze zm.) w związku z art. 156 § 2 k. p. a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości nie wywołało nieodwracalnego skutku prawnego, podczas gdy wiele kolejnych czynności prawnych, a wśród nich decyzja wywłaszczeniowa wywołała nieodwracalne skutki z art. 156 § 2 k. p. a.

2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uchybienie art. 106 § 3 i § 5 p. p. s. a. polegające na nieuwzględnieniu wniosków strony skarżącej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów przedłożonych przed rozprawą, jak i w toku rozprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uwzględniając po części stanowisko strony skarżącej, nie podzielił poglądu Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, że w postępowaniu wywłaszczeniowym rażąco naruszono art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Odpadł zatem jeden z zarzutów rażącego naruszenia prawa. Strona skarżąca nie zgodziła się natomiast ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że rażąco naruszono przepis art. 16 ust. 1 i art. 18 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej. Stanowisku Sądu przeczy zapis z protokołu rozprawy z dnia 13 grudnia 1962 roku o zachowaniu wymagań formalnych odnośnie zawiadomienia stron o terminie i miejscu rozprawy i znajdowaniu się w aktach sprawy dowodów doręczenia zawiadomień o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie odszkodowawczej. Powyższy zapis protokołu rozprawy, zdaniem strony, nie był przedmiotem rozważań Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast ani Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W protokole tym odnotowano nadto aktualny (nowy) w tym czasie adres zamieszkania S. C., co wskazuje, że organowi prowadzącemu postępowanie wywłaszczeniowe już wcześniej (jeszcze przed rozprawą) ten adres był znany. Zatem, wszelkie zarzuty pod adresem organu wywłaszczeniowego co do bezskuteczności doręczenia korespondencji są bezzasadne i bezpodstawne. W tej sytuacji, aby utrzymać zarzut rażącego naruszenia prawa należałoby wykazać, że treść protokołu rozprawy zawiera nieprawdziwe informacje i stwierdzenia. Nadto zarówno Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast jak i Sąd nie zwrócili uwagi, że przepisy ustawy wywłaszczeniowej w art. 16 ust. 2 i art. 18 ust. 2 zdanie drugie regulują szczególny sposób i tryb doręczeń w postaci obwieszczenia wywieszonego na tablicy ogłoszeń, co również organ wywłaszczeniowy dopełnił. Wynika to z zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz z orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości. Powyższe fakty i okoliczności, poparte dokumentami przedłożonymi w postępowaniu skargowym i w toku rozprawy zostały pominięte przez Sąd pierwszej instancji.

Zdaniem strony, zaskarżony wyrok przyjmujący, że decyzja wywłaszczeniowa nie wywoła nieodwracalnego skutku rażąco narusza przepisy art. 156 § 2 k. p. a. w związku z art. 5 i art. 6 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wyrok w tym zakresie odbiega od przyjętej i ukształtowanej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego.

Nieodwracalny skutek w rozumieniu art. 156 § 2 k. p. a. stanowi dokonanie czynności cywilnoprawnych zwłaszcza, gdy chodzi o ochronę osób trzecich na podstawie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych oraz konieczność ochrony obrotu prawnego i nabycia prawa w dobrej wierze. Możliwość rozporządzania prawem jest rozumiana jako podstawowy skutek, którego organ administracji nie może odwrócić własnym działaniem. Strona skarżąca powołała się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 lutego1999 roku, sygn. akt IV SA 1114/97, LEX nr 45849, z dnia 30 września 2002 roku, sygn. akt II SA/Ka 2651/00, ONSA 2004/1/18 i cytowane tam niepublikowane orzecznictwo NSA oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 roku, sygn. akt III AZP 4/92, OSNCP 1992/12/211.

Nadto skarżąca Spółka podkreśliła, iż zasada ochrony osób, które nabyły prawo w dobrej wierze opierając się na rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, koresponduje z zasadą wyrażoną w art. 8 k.p.a., którą należy rozumieć również w ten sposób, że uchybienia organu administracji nie mogą powodować ujemnych następstw dla podmiotu działającego w dobrej wierze ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1994 roku, III ARN 46/94, OSNP 1995/5/58 ). W niniejszej sprawie tak organ administracji jak i Sąd pierwszej instancji nie badali dobrej wiary przy nabywaniu aktem notarialnych z dnia 30 kwietnia 2002 roku prawa użytkowania wieczystego; nie oceniono, czy zachodziły przesłanki działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Dlatego brak było podstaw do orzekania w tym zakresie i wyrok Sądu pierwszej instancji nie może się ostać.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż system weryfikacji decyzji na drodze administracyjnej oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności tzn. że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie ( por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996, s. 702, B. Adamiak, tamże, s. 612- 613, wyrok Naczelnego sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 1990 r., IV SA 543/90 z glosą B. Adamiak, J. Borkowskiego – OSP 1992/5/120, wyrok Naczelnego sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 1988 r., I SA 636/87, ONSA 1988/1/45, E. Mzyk, Wznowienie postępowania administracyjnego, Warszawa- Zielona Góra 1994, s. 23- 24 ).

Uruchomienie trybu stwierdzenia nieważności decyzji i trybu wznowieniowego powoduje odmienne następstwa dla weryfikowanej decyzji i sprawy administracyjnej. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte co najmniej jedną z kwalifikowanych wadliwości procesowych wyliczonych wyczerpująco w art. 145 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami materialnoprawnymi, a zatem wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, iż weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania - skutek ex tunc ( por. J. Borkowski [w:] B.Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996, s.699 ).

Hipotetycznie nie można wykluczyć, ze twierdzenie strony o nieważności decyzji okaże się chybione a uwzględnione zostaną twierdzenia strony o zaistnieniu przesłanek do wznowienia postępowania. Dopuszczalność wszczęcia postępowania w tych trybach nie przesądza jakie merytoryczne rozstrzygnięcia zapadną w każdym z tych postępowań.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą winno być ustalenie, czy dana decyzja dotknięta została jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., a nie ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty, jak w postępowaniu odwoławczym ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 maja 1987 r., IV SA 1062/86, ONSA 1987 r., nr 1, poz. 35 i z dnia 28 maja 1985 r., I SA 89/85, GAP 1987, nr 23, s. 43).

Rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa w dniu wydania tej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 1987 r., III SA 1134/96, ONSA 1998/3/101 ).

"Rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną formę "naruszenia prawa". Utożsamianie tego pojęcia z każdym "naruszeniem prawa" nie jest słuszne. Naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. A zatem dla uznania, że wystąpiło owo kwalifikowane "naruszenie prawa", konieczne jest stwierdzenie i wykazanie, iż miało ono charakter rażący. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 grudnia 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/ 23 ).

Jak już wyżej wskazano poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. To zaś oznacza, iż kwalifikowane wadliwości procesowe wyliczone w art. 145 § 1 k.p.a. nie mogą stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej tak jak przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a. nie mogą stanowić podstawy trybu wznowieniowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż brak doręczenia zawiadomienia właścicielowi był rażącym naruszeniem obowiązku określonego w art. 16 ust. 1 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. To stanowisko Sądu pierwszej instancji, podobnie jak i pogląd, że decyzja wywłaszczeniowa nie wywołała nieodwracalnego skutku z art. 156 § 2 k. p. a., sprowadza się do jednozdaniowego twierdzenia Sądu. Brak jest w tym zakresie jakiegokolwiek rozważenia okoliczności faktycznych sprawy w świetle przepisów prawa, które to miał naruszyć organ wydający orzeczenie z dnia 22 stycznia 1963 roku o wywłaszczeniu nieruchomości jak też jakiejkolwiek analizy tychże przepisów prawa. Także nie poparte żadnymi argumentami natury faktycznej i prawnej jest twierdzenie Sądu pierwszej instancji odnośnie nietrafności zarzutów strony skarżącej dotyczących naruszenia przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przepisów art. 5 i art. 6 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Rację ma strona wnosząca skargę kasacyjną, iż Sąd pierwszej instancji nie oceniał skutków prawnych decyzji wywłaszczeniowej w aspekcie rozporządzenia prawem użytkowania wieczystego i nie rozważał nabycia prawa w dobrej wierze a tym samym brak jest uzasadnienia dla przyjętego przez Sąd stanowiska w powyższym zakresie.

Przypomnieć należy, iż w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego dotyczącym problematyki nieodwracalnych skutków prawnych ( art. 156 § 2 k.p.a. ) akcentowano m. in. kwestie kompetencji organu, odpłatności / lub nie / nabycia określonego prawa i czasu rozporządzenia tym prawem (por. uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 lutego 1998 roku, OPS 6?97, ONSA 1998/2/40 i z dnia 20 marca 2000 roku, OPS 14/99, ONSA 2000/3/93 ).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyprowadził wprawdzie prawidłowy wniosek z uzasadnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2002 roku, lecz dalszym działaniom Sądu nie towarzyszyła ocena okoliczności faktycznych i prawnych, jakie miały miejsce w niniejszej sprawie. Istotnie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że decyzja Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] z dnia 22 stycznia 1963 roku została wydana z naruszeniem art. 6 oraz art. 16 ust. 1 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, przy czym nie przesądził stopnia i charakteru naruszenia tychże przepisów prawa. A zatem, w niniejszej sprawie oceny wymagał charakter naruszenia tych przepisów, a w szczególności to, czy zaistniałe naruszenie art. 16 ust. 1 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji, o jakich mowa w art. 156 § 1 k.p.a. czy też przyczynę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 k.p.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego odróżnia się sytuację, gdy strona nie została zawiadomiona o terminie rozprawy wywłaszczeniowej od przypadku, gdy masz w postępowaniu tym nie ustalono kręgu spadkobierców właściciela nieruchomości i kierowano decyzje do zmarłego właściciela nieruchomości bądź nieustalonego kręgu spadkobierców ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 stycznia 1998 roku, IV SA 533/96, LEX nr 45664, z dnia 11 września 2001 roku, I SA 669/00, LEX nr 54438 ).

Z powyższych względów należało uznać, że skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy zaskarżenia.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) i pkt 1 lit. c ) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 153, poz. 1349, ze zm.).