Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1653/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37 a ust. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla (spr.) Sędziowie : WSA Mirosław Bator WSA Mariusz Kotulski Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi K. S. i P. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia 12 sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania skargę oddala


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta T. decyzją z [...] grudnia 2006r, znak [...], wydaną na podstawie art. 129 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., Nr 261, póz. 2603 ze zm.) w zw. z art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "PKP" odmówił ustalenia na rzecz K.S. i P.S. i odszkodowania za nieruchomość położoną w T. , oznaczoną jako działki nr 1 i 2 obrębu [...].

W uzasadnieniu organ ten wskazał, że Wojewoda w oparciu o art. 37a ust. 1-5 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "PKP" decyzją z dnia 22 listopada 2005r., znak [...] stwierdził nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości, zaś przez PKP S.A. - prawa użytkowania wieczystego tejże nieruchomości oraz własności znajdujących się na niej budynków i urządzeń. Podał też, że zgodnie z art. 37a ust. 7 ustawy roszczenie odszkodowawcze za takie grunty nie przysługuje w przypadku, gdy grunt pozostawał do dnia 31 maja 2003r. w posiadaniu samoistnym PKP SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Prezydent Miasta T. ustalił, że przedmiotowe grunty zostały w czasie wojny zajęte pod rozbudowę torów oraz budowę linii kolejowej. Za bezsporne uznał, że co najmniej od 1945r. działkami tymi władały Polskie Koleje Państwowe.

K.S. i P.S. wnieśli odwołanie od tej decyzji. Zarzucili, że organ nie rozróżnia władania od posiadania samoistnego, o którym mowa w art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Podnieśli też, że od momentu, kiedy zostali wpisani do ksiąg wieczystych jako właściciele spornych działek, PKP nie mogło władać nimi jak właściciel. Nadto zarzucili naruszenie art. 8, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Wojewoda decyzją z [...] marca 2007r, [...] uchylił powyższą decyzję Prezydenta Miasta T. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, w podstawie prawnej powołując art. 138 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy stwierdził, że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne określenie, czy sporna nieruchomość pozostawała do dnia 31 maja 2003r. w nieprzerwanym samoistnym posiadaniu PKP przez okres co najmniej 30 lat. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy nie wymieniają numerów parcel gruntowych, które ostatecznie weszły w skład działek nr 1 i 2 , a materiał dowodowy nie pozwala również ustalić granic terenu zajętego po wojnie pod kolej. Organ odwoławczy zwrócił też uwagę na uchybienia w zakresie zapewnienia stronom czynnego udziału w sprawie.

Rozpatrzywszy sprawę ponownie, Prezydent Miasta T. decyzją z [...] sierpnia 2008r, znak [...] odmówił ustalenia przedmiotowego odszkodowania na rzecz K.S. i P.S. . W podstawie prawnej wskazał art. 129 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., Nr 261, póz. 2603 ze zm.) w zw. z art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz art. 104 k.p.a.

Organ powtórzył ustalenia odnośnie nabycia własności oraz użytkowania wieczystego spornych działek przez Skarb Państwa i PKP S.A. Ustalił, że poprzednikiem prawnym PKP S.A. było Przedsiębiorstwo Państwowe "PKP", wskazując przepisy, na podstawie których ono działało. Stwierdził, że sporna nieruchomość pozostawała w faktycznym władaniu poprzedników prawnych PKP S.A. w okresie 30 lat przed dniem 1 czerwca 2003r., a stan ten nadal trwa. Uznał też, że zgodnie z obowiązującym przed rokiem 1989 art. 128 § 2 k.c. przedsiębiorstwo państwowe władało mieniem jak właściciel.

K.S. i P.S. nie zgodzili się z powyższym rozstrzygnięciem, wnosząc w terminie odwołanie. Zarzucili, że przedsiębiorstwo państwowe przed rokiem 1989 nie mogło być posiadaczem samoistnym - zawsze było posiadaczem zależnym gruntów, należących do Skarbu Państwa. O ile PKP

sprawowało faktyczne władztwo nad sporną nieruchomością, to jednak nie miało woli władania nią jak właściciel.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Wojewoda decyzją z dnia [...] marca 2009r., znak [...] uchylił decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] sierpnia 2008r. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia, działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 2 k.p.a.

Zdaniem organu odwoławczego, Prezydent Miasta T. uchybił wyrażonej w art. 10 k.p.a. zasadzie czynnego udziału stron w każdym stadium postępowania, a także nie ustosunkował się do wniosków dowodowych strony. Nadto, Wojewoda stwierdził, że odwołujący się wskazali na podjęcie działań skutkujących przerwaniem 30-letniego okresu korzystania przez PKP S.A. z działek jako posiadacz samoistny, oraz złożyli wniosek o przesłuchanie świadków. Wojewoda wskazał też, że decydujące znaczenie dla sprawy mają dokumenty, dotyczące posiadania spornego terenu w okresie ostatnich trzydziestu lat przed rokiem 2003r. Dowody) dotyczące stanu wcześniejszego, mają znaczenie mniejsze.

Na decyzję Wojewody z dnia 9 marca 2009r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła spółka PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 138 § 2 Kpa i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2009r, sygn. akt II SA/Kr 661/09, oddalił powyższą skargę. Podzielił pogląd Wojewody co do naruszenia art. 10 k.p.a. przez organ pierwszej instancji. Dodatkowo uznał, że odmienne rozstrzygnięcie organu odwoławczego naruszałoby zasadę dwuinstancyjności, a nadto wskazał, że organy powinny dokonać wykładni art. 37a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".

Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., znak: [...] , wydaną na podstawie art. 129 w zw. z art. 4 pkt 9b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, póz. 651 ze zm.), art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, póz. 948 ze zm.) i art. 104 k.p.a., po ponownym rozpoznaniu wniosku K. i P.S. , odmówił ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w T. , oznaczoną jako działki 1 i 2 obrębu [...] o ogólnej powierzchni 2,8238 ha.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji - po streszczeniu dotychczasowego przebiegu postępowania - powołał treść art. 37a ust. 1-5 i ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego -"Polskie Koleje Państwowe". Wskazał też na decyzję, stwierdzającą nabycie z mocy prawa własności spornej nieruchomości przez Skarb Państwa, a prawa jej użytkowania wieczystego i własności budynków i urządzeń - przez PKP S.A. Zaznaczył, że poprzednikami prawnym PKP S.A. było Przedsiębiorstwo Państwowe "Polskie Koleje Państwowe" działające na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1995r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 95, póz. 474 ze zm.), z przekształcenia którego powstała powyższa spółka; przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" działające na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 26 póz. 138 ze zm.) oraz Przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe" działające na podstawie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz. U. z 1970r Nr 9 póz. 76 ze zm.).

Prezydent zaznaczył, że nie budzi wątpliwości zachowanie przez wnioskodawców określonego w ustawie terminu złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania. Rozważenia natomiast wymagało, czy nie zachodzi negatywna przesłanka ustalenia odszkodowania, polegająca na stwierdzeniu nieprzerwanego co najmniej 30-letniego i trwającego do dnia 31 maja 2003r. posiadania samoistnego gruntu przez PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych.

Organ pierwszej instancji wyliczył zgromadzone w sprawie dokumenty, przeprowadzone oględziny oraz przesłuchania świadków, na podstawie których ustalił, że na spornym terenie znajdują się obiekty infrastruktury kolejowej, w tym linie kolejowe, tory stacyjne, rozjazdy oraz inne obiekty. Linie te nieprzerwanie od czasu ich wybudowania wykorzystywane są do transportu kolejowego. Wobec powyższego nie jest możliwym zakwestionowanie w tym zakresie faktu władania przez PKP tymi liniami, a więc również nieruchomościami na których są posadowione. Z przedstawionych wyżej ustaleń faktycznych wynika, że grunt którego dotyczy żądanie ustalenia odszkodowania, pozostawał w faktycznym władaniu poprzedników prawnych PKP S.A. w okresie trwającym ponad 30 lat przed dniem 1 czerwca 2003r. - i trwa nadal.

Organ pierwszej instancji zaznaczył, że w orzecznictwie odwołującym się do okresu obowiązywania zasady jedności własności państwowej, zgodnie z art.128 kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lutego 1989r., nie jest kwestionowana zdolność państwowych osób prawnych do posiadania samoistnego rzeczy, chociaż skutki związane z posiadaniem samoistnym mogły powstać tylko na rzecz Skarbu Państwa. Treść art. 128 § 2 k.c. w jego brzmieniu przed 1989r. nakazuje przyjąć stanowisko, iż przedsiębiorstwo państwowe które zarządzało mieniem państwowym władało tym mieniem jak właściciel. Spełnione zostały zatem przesłanki samoistnego posiadania z art. 336 k.c. i trudno obalić domniemanie samoistnego posiadania wynikające z art. 339 k.c.

Prezydent Miasta T. wskazał też, że podjął czynności w celu wyjaśnienia, czy doszło do przerwania samoistnego posiadania. W szczególności

zdaniem organu skierowane do PKP w dniu 27 maja 2002 r. żądanie wydania nieruchomości nie mogło osiągnąć skutku w postaci pozbawienia PKP samoistnego posiadania. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby na skutek powyższego pisma nastąpiła jakakolwiek zmian podmiotu władającego nieruchomością. Nie zostało również wniesione powództwo windykacyjne. Świadomość w zakresie stosunków właścicielskich przedmiotowej nieruchomości jest bez znaczenia w świetle przepisu art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".

K.S. i P.S. wnieśli odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że Polskie Koleje Państwowe mogły być posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości, obrazę przepisów prawa materialnego poprzez wydanie decyzji sprzecznej z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, a także błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez ustalenie, że na dzień 31 maja 2003 roku Polskie Koleje Państwowe były samoistnym posiadaczem przedmiotowej nieruchomości. W konkluzji wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie odszkodowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Skarżący wskazali, że przedsiębiorstwo państwowe przed 1989 rokiem, tj. w dobie ustroju komunistycznego nie posiadało tytułu własności mienia państwowego. Wykonywanie władztwa nad rzeczą było całkowicie zależne od woli Państwa i jego dyrektyw. Przedsiębiorstwa państwowe sprawowały zatem jedynie zarząd mieniem Skarbu Państwa, nie miały prawa nim dysponować, wszelkie działania podejmowane były na rzecz państwa. Przedsiębiorstwo państwowe nie wypełniało przesłanek umożliwiających zakwalifikowanie go jako posiadacza samoistnego. Zdaniem odwołujących się, o braku samoistnego posiadania możemy mówić także w odniesieniu do okresu po transformacji ustrojowej w Polsce. Podkreślili fakt, że od początku lat 90, w momencie pojawienia się możliwości skutecznego dochodzenia zwrotu nieruchomości, podjęli liczne działania w celu odzyskania swojej własności.

Odwołujący się zwrócili też uwagę, że w rozumieniu art. 336 k.c. na posiadanie składają się dwa elementy: element fizyczny (corpus) oraz element psychiczny (animus). Na animus składa się wykonywanie prawa "jak właściciel". PKP S.A. nie miała prawa dysponować rzeczą, co więcej, zdawała sobie sprawę z braku takiej możliwości, z konieczności respektowania woli właścicieli przedmiotowej nieruchomości.

K.S. i P.S. podnieśli też, że decyzja odmawiająca przyznania odszkodowania za nieruchomość jest sprzeczna z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP stanowiącym, iż wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. W niniejszej sprawie doszło do pozbawienia właścicieli własności nieruchomości na cele publiczne, co ewidentnie wypełnia przesłanki wywłaszczenia za które musi zostać wypłacone odszkodowanie.

Wojewoda decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., znak [...], wydaną na podstawie art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. Nr 261, póz. 2603 z 2004 roku ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy przedstawił rozstrzygnięcia, wydane poprzednio w sprawie, oraz streścił wniesione odwołanie. Przytoczył treść art. 37a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego -"Polskie Koleje Państwowe". Wskazał, że nie budzi jego wątpliwości pozostawania działek nr 1 i nr 2 obr. [...] we władaniu PKP S.A. w dniu 28 lutego 2003r., jak również to, iż nie stanowiły on w tej dacie własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A. Treść decyzji Wojewody z [...] listopada 2005 r. nr [...] potwierdza ponadto fakt nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności nieruchomości położonej w T. obr. [...], oznaczonej jako działki nr 1 o pow. 0,1034 ha i nr 2 o pow. 2,7204 ha. Wymienił też poprzedników prawnych PKP S.A. i ustawy, regulujące ich działalność.

Następnie Wojewoda wskazał, że przepisy ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe nie określają, co należy rozumieć pod pojęciem posiadania samoistnego, w związku z czym należy w tym zakresie oprzeć się na przepisach k.c., omawiając treść art. 336 i art. 337 k.c. W związku z powyższym szczególnie wnikliwej analizy wymagała kwestia pozostawania działek nr 1 i nr 2 obr. [...] m. T. do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat, tj. pomiędzy 31 maja 1973 r. a 31 maja 2003 r. Wojewoda wskazał, że organ pierwszej instancji uznał tę okoliczność za udowodnioną, a ustalenia te są prawidłowe i wskazują na fakt, iż posiadanie działek nr 1 i 2 obr. [...] m. T. przez Przedsiębiorstwo PKP S.A. miało charakter samoistny i nieprzerwany, przez okres co najmniej 30 lat poprzedzających datę 31 maja 2003 r., a nawet w okresie wcześniejszym.

Następnie organ odwoławczy wskazał, przytaczając treść art. 128 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 stycznia 1989r., że możliwości zasiedzenia nieruchomości przez przedsiębiorstwo państwowe przed dniem 1 lutego 1989r. była w orzecznictwie uznana za kwestię sporną. Na szczególną uwagę zasługują zdaniem Wojewody te poglądy, zgodnie z którymi państwowa osoba prawna przed dniem 1 lutego 1989r, chociaż nie mogła nabyć (także w drodze zasiedzenia) własności nieruchomości, to może do okresu samoistnego posiadania wykonywanego po dniu 1 lutego 1989 r. zaliczyć okres posiadania Skarbu Państwa sprzed tej daty, jeżeli nastąpiło przeniesienie posiadania. Zaliczenie bowiem do okresu posiadania gruntu przez państwową osobę prawną po dniu 1 lutego 1989r., okresu samoistnego posiadania sprzed tej daty, wydaje się być uzasadnione racjonalnością ustawodawcy - autora art. 37a ust. 7 ustawy komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. W niniejszej sprawie można uznać, że doszło do przejścia posiadania nieruchomości na rzecz PKP S. A. mocą deklaratoryjnej decyzji Wojewody .

Organ odwoławczy wskazał następnie, że nie podziela poglądu skarżących odnośnie przerwania biegu zasiedzenia. Zaznaczył, że zgodnie z orzecznictwem zmiana właściciela w czasie, gdy rzecz jest w samoistnym posiadaniu innego podmiotu nie wpływa na ciągłość tego posiadania. W orzecznictwie tym wskazuje się, że posiadanie samoistne może wchodzić w grę nie tylko w sytuacji, gdy posiadacz jest przekonany o swoich uprawnieniach właściciela, lecz także wówczas, gdy wie, że nie jest właścicielem. Kwestia ta bowiem rzutuje jedynie na dobrą lub złą wiarę posiadania.

Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli K.S. i P.S. , zaskarżając ją w całości. Żądali uchylenia w całości zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a nadto zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W pierwszej kolejności skarżący zarzucili naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego na okoliczność władania przez PKP S.A. spornymi działkami jak właściciel przez okres 30 lat, a w szczególności pomiędzy 1990 a 2003r., tj. na okoliczność uzewnętrzniania woli władania jak właściciel, i oparcie się wyłącznie na dokumentach wskazanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa. Skarżący zaznaczyli, że dokumenty te mogą wskazywać jedynie fakt posiadania - faktycznego władania -działek przez PKP w danym dniu (5 grudnia 1990r), a nie fakt władania przez cały wskazany okres, a ponadto nie dowodzą woli władania przez PKP SA działkami jak właściciel.

Dalej skarżący zarzucili naruszenie art. 7 k.p.c. (zapewne miało być k.p.a. -przyp. Sądu) w zw. z art. 77 § 1 i w zw. z art. 80 k.p.a. przez nie dokonanie wyczerpującej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Podnieśli pominięcie faktu, że PKP nie uczestniczyło aktywnie w żadnym z postępowań, dotyczących nieruchomości, tym samym nie objawiało woli władania nieruchomością jak właściciel. Naruszenie tych samym przepisów miało zdaniem K.S. i P.S. polegać na dokonaniu oceny materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania, ponieważ organ ustalił z jednej strony, że decyzja stwierdzająca nabycie przez PKP użytkowania wieczystego skutkuje przeniesieniem posiadania samoistnego na rzecz PKP, a jednocześnie z drugiej strony, że PKP było już posiadaczem samoistnym przed 31 maja 2003r. Oba ustalenia są zdaniem skarżących sprzeczne ze sobą. Nadto naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i w zw. z art. 80 k.p.a. miało nastąpić poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, a to przez przyjęcie, że PKP jako podmiot sektora publicznego władał jak właściciel nieruchomością, o której wiedział, że należy do Skarbu Państwa.

Skarżący wskazali też na nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący i wszechstronny całości materiału dowodowego, poprzez pominięcie okoliczności dotyczących postępowania administracyjnego, prowadzonego z wniosku skarżących, a zakończonych decyzją Wojewody z dnia [...] stycznia 1997r., stwierdzającą, że nieruchomość nie podlegała reformie rolnej. Zdaniem skarżących, ich wniosek stanowił czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia w rozumieniu art. 123 w zw. z art. 175 k.c., która przerwała okres samoistnego posiadania nieruchomości przez PKP, nawet gdyby PKP były w tym czasie samoistnym posiadaczem.

Skarżący zarzucili ponadto naruszenie art. 35 ust. 3 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" wskutek błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że rozporządzenie to reguluje sposób wykazania posiadania samoistnego przez okres 30 lat przed datą 31 maja 2003r. na potrzeby odmowy odszkodowania zgodnie z art. 37a ust. 7 ustawy.

Ostatnim zarzutem, podniesionym w skardze, było naruszenie art. 37 ust. 7 (zapewne: art. 37a ust.7 - przyp. Sądu) przez jego błędną wykładnię. Zdaniem skarżących wadliwość ta polegała na przyjęciu, że przedsiębiorstwo państwowe przed 1989r. mogło być posiadaczem samoistnym, pomimo zasady jedności własności państwowej. Nadto organy administracji publicznej miały błędnie przyjąć, że przepis ten wymaga uwzględnienia dla okresu samoistnego posiadania, okresu posiadania nieruchomości przez Skarb Państwa przed 1989r. w sytuacji gdy taka interpretacja czyni niemożliwym przerwanie tego okresu. Nadto nie uwzględniono przy wykładni tego przepisu, w drodze analogii, art. 175 w zw. z art. 123 k.c. i art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wskazał po raz kolejny, że możliwe było posiadanie samoistne nieruchomości przez przedsiębiorstwa państwowe oraz że zmiana właściciela nieruchomości i jego chęć uregulowania sposobu korzystania z niej pozostaje bez znaczenia dla ustalenia okresu samoistnego posiadania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270, z późn. zm.- dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzeniem jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi sąd oddala ją, co wynika z art. 151 p.p.s.a.

Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji był art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, póz. 948 ze zm. - dalej "ustawy o restrukturyzacji PKP"). Stosownie do art. 37a ust. 1 ust. 1 ustawy, grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP SA, niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP SA stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Wspomniany art. 37a ust. 7 ustawy o restrukturyzacji PKP stanowi natomiast, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do

dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Z powyższego uregulowania wynika, że odszkodowanie za uwłaszczone w trybie art. 37a ust. 1 ustawy o restrukturyzacji PKP grunty przysługuje w wypadku łącznego spełnienia dwóch warunków: wniosek o odszkodowanie został złożony pomiędzy dniem 1 czerwca 2003r. a dniem 31 grudnia 2007r. i jednocześnie dany grunt nie pozostawał do dnia 31 maja 2003r. w samoistnym posiadaniu PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez trzydzieści lat.

W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną było, że K.S. i P.S. złożyli wniosek o ustalenie odszkodowania za nieruchomość w terminie, określonym w art. 37a ust. 7 ustawy o restrukturyzacji PKP oraz, że poprzednio wpisani byli w księdze wieczystej jako współwłaściciele tej nieruchomości. Natomiast zasadnicze znaczenie miało ustalenie, czy PKP S.A. i jej prawni poprzednicy posiadali nieruchomość samoistnie przez okres przynajmniej trzydziestu lat przed dniem 31 maja 2003r., a także, czy posiadanie to nie zostało przerwane. Organy administracji publicznej przyjęły, że posiadanie takie miało miejsce i nie zostało przerwane, co było równoznaczne ze zrealizowaniem negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania. Stanowisko to zostało zakwestionowane przez skarżących. Dla ustalenia, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, niezbędna jest zatem przede wszystkim ocena, czy negatywna przesłanka ustalenia odszkodowania, przewidziana w art. 37a ust. 7 zdanie 3. ustawy o restrukturyzacji PKP, została zrealizowana.

Analizując treść tego przepisu trzeba zaznaczyć, że ani w nim, ani w pozostałych przepisach ustawy o restrukturyzacji PKP nie została zawarta definicja posiadania samoistnego. Należy zatem przyjąć - zgodnie zresztą ze stanowiskiem, prezentowanym w sprawie zarówno przez organy administracji publicznej, jak i przez skarżących - że pojęcie posiadania samoistnego należy rozumieć w taki sposób, w jaki reguluje je prawo cywilne (zob. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu, z dnia 17 marca 2011r., sygn. akt IV SA/Po 944/10; w Krakowie, z dnia 24 lutego 2011r, sygn. akt II SA/Kr 1311/10; w Gdańsku, z dnia 23 października 2008r., sygn. akt II SA/Gd 543/08, dostępne w bazie orzeczeń pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Posiadanie zatem - zgodnie z art. 336 k.p.c. -może być samoistne, wówczas posiadaczem jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel, bądź też zależne - jeżeli posiadacz włada rzeczą jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Wypada również zastrzec, że w myśl art. 337 k.c., posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Od posiadacza odróżnić należy również dzierżyciela, którym stosownie do art. 338 k.c. jest ten, kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego. W świetle art. 37a ust. 7 zd. 3 ustawy o restrukturyzacji PKP roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje wówczas, gdy nieprzerwane, trzydziestoletnie posiadanie było posiadaniem samoistnym. A contrario należy więc wskazać, że nie stanowi negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania posiadanie zależne nieruchomości przez PKP, ani też jej dzierżenie. Dotychczasowe uwagi wypada uzupełnić o dwa domniemania, wynikające z przepisów prawa cywilnego. Zgodnie z art. 339 k.c. domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Natomiast art. 340 k.c. nakazuje domniemywać ciągłość posiadania, zastrzegając, że niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania.

Dla realizacji negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania, o której mowa w art. 37a ust. 7 zd. 3 ustawy o restrukturyzacji PKP, konieczne jest, aby w okresie trzydziestu lat, poprzedzającym dzień 31 maja 2003r. - czyli od dnia 31 maja 1973r., dana nieruchomość znajdowała się w tak właśnie rozumianym, samoistnym posiadaniu PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez trzydzieści lat. Okolicznością powszechnie znaną jest, że podmiot o nazwie Polskie Koleje Państwowe S.A. powstał 1 stycznia 2001 r. w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. Dopiero zatem od tego dnia mógł być posiadaczem nieruchomości. Dla spełnienia negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania konieczne zatem jest, aby nieruchomość znajdowała się w samoistnym posiadaniu poprzedników prawnych PKP S.A. Jak prawidłowo ustaliły organy administracji publicznej, poprzednikiem prawnym PKP S.A. było Przedsiębiorstwo Państwowe "Polskie Koleje Państwowe". Z uwagi na zarzuty, podnoszone przez stronę skarżącą w odwołaniu i skardze, należy rozważyć, czy w całym okresie od 31 maja 1973r. do chwili komercjalizacji Przedsiębiorstwo Państwowe "Polskie Koleje Państwowe" mogło być samoistnym posiadaczem nieruchomości.

Powyższy problem wiąże się z unormowaniami prawa cywilnego, dotyczącymi własności państwowej oraz sprawowania nad nią władztwa przez przedsiębiorstwa państwowe. W pierwotnym brzmieniu k.c. przewidywał, że socjalistyczna własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje niepodzielnie Państwu (art. 128 § 1 k.c.). Stanowił jednocześnie, że w granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne-wykonywają w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej (art. 128 § 2 k.c.). Ustawą z dnia 31 stycznia 1989r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 3, póz. 11), która weszła w życie 1 lutego 1989r, w art. 128 k.c. został skreślony § 2. Natomiast ustawa z dnia 28 lipca 1990r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, póz. 321 ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 października 1990r, skreśliła całkowicie art. 128 k.c. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy znaczenie ma określenie, czy przed dniem 1 października 1990r, a zatem pod rządami przepisów, przewidujących niepodzielną własność państwową, przedsiębiorstwa państwowe mogły samoistnie posiadać nieruchomości.

Należy przyjąć, że przed dniem 1 lutego 1989r. przedsiębiorstwa państwowe, jako państwowe osoby prawne, nie posiadały zdolności prawnej w zakresie nabywania składników majątkowych na własność. Zasada ta uległa zmianie z chwilą skreślenia art. 128 § 2 k.c. i od wspomnianej daty przedsiębiorstwa państwowe taką zdolność uzyskały (zob. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1991r., sygn. akt III CZP 38/91, OSNC 1991/10-12/118).

Po opisanej zmianie stanu prawnego w orzecznictwie sądów cywilnych przyjmowano, że co prawda pod rządami art. 128 k.c. państwowa osoba prawna nie mogła być posiadaczem samoistnym nieruchomości i nie mogła uzyskać przez zasiedzenie własności dla siebie, lecz jedynie dla Skarbu Państwa (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 lutego 2011r., sygn. akt l CSK 288/10, Lex Omega nr 798230), to jednak mogła do okresu samoistnego posiadania wykonywanego po tym dniu zaliczyć okres posiadania Skarbu Państwa sprzed tej daty, jeżeli nastąpiło przeniesienie posiadania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2006r, sygn. akt l CSK 11/05, Lex Omega nr 181257 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 28 października 2009r, sygn. akt l ACa 540/99, Lex Omega nr 628203).

Pogląd, dopuszczający możliwość doliczenia okresu posiadania nieruchomości przez państwowe osoby prawne przed dniem 1 lutego 1989r. prezentują również sądy administracyjne, kontrolujące decyzje wydane na podstawie art. 37a ust. 7 ustawy o restrukturyzacji PKP (zob. powołany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 marca 2011 r. oraz wyrok tegoż sądu z dnia 23 listopada 2010r., sygn. akt IV SA/Po 539/10, dostępny w bazie orzeczeń pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko to podziela również Sąd w składzie, rozpoznającym niniejszą sprawę. Zasadniczym argumentem, przemawiającym za przyjęciem tego stanowiska jest to, że w wypadku założenia przeciwnego omawiany przepis ustawy o restrukturyzacji PKP byłby przepisem martwym. Gdyby bowiem przyjąć, że PKP S.A. nie może doliczyć do okresu samoistnego posiadania czasu, kiedy Przedsiębiorstwo Państwowe "Polskie Koleje Państwowe" wykonywały posiadanie w imieniu Skarbu Państwa, czyli okresu sprzed dnia 1 lutego 1989r., negatywna przesłanka ustalenia odszkodowania w zasadzie w żadnym stanie faktycznym nie mogłaby zostać zrealizowana. Norma, zawarta w art. 37a ust. 7 zdanie 3. ustawy o restrukturyzacji PKP byłaby zatem zbędna. Zawsze bowiem poprzednikiem prawnym PKP S.A. w kontekście posiadania nieruchomości, zajętych pod linie kolejowe, będzie przedsiębiorstwo państwowe (PKP), a skoro tak, to warunek nieprzerwanego, trzydziestoletniego posiadania nigdy nie zostałby spełniony. Jedna z reguł wykładni językowej, określana jako zakaz wykładni per non est zakłada, że nie można przyjąć, by ustawodawca użył określonych słów czy zdań w ustawie bez wyraźnej potrzeby. Zakładając jego racjonalność, nie sposób przyjmować, że wprowadził do aktu prawnego normę, która byłaby "pusta" i pozbawiona znaczenia. Nie wolno zatem interpretować przepisów prawnych tak, aby pewne ich fragmenty okazały się zbędne, ponieważ ustawodawca nie używa w tekście prawnym zbędnych wyrażeń i zwrotów (zob. A. Bielska -Brodzik, Interpretacja tekstu prawnego na podstawie orzecznictwa podatkowego, Oficyna 2009, rozdział l., teza 5.3.).

Stwierdzić zatem należy, że organy administracji publicznej trafnie uznały za możliwe doliczenie okresu posiadania nieruchomości przez czas, kiedy nieruchomości te pozostawały pod władztwem przedsiębiorstwa państwowego, również wówczas, gdy obowiązywała zasada jednolitości własności państwowej i art. 128 k.c. Ocenić w takim razie trzeba, czy posiadanie to miało charakter samoistny oraz czy nie doszło do przerwania ciągłości tego posiadania.

Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 336 k.c., posiadanie samoistne ma miejsce wówczas, kiedy posiadacz włada rzeczą faktycznie tak, jak właściciel. Słusznie było podnoszone w toku postępowania administracyjnego, że na posiadanie samoistne składają się dwa elementy, określane jako corpus i animus. Pierwszy z tych elementów, ćorpus possessionis, polega na sprawowaniu faktycznego władztwa nad rzeczą, jest zatem elementem faktycznym. Drugi zaś - animus rem sibi habendi, dotyczy sfery psychicznej posiadacza. Oznacza on, że posiadacz chce, manifestuje zamiar sprawowania nad rzeczą władztwa w taki sposób jak właściciel (por. E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz. Zakamycze 2001, tezy do art. 336 k.c.).

Przepisy kodeksu cywilnego dla przyjęcia posiadania samoistnego wymagają jedynie, aby posiadacz władał i chciał władać rzeczą jak właściciel. Wyraźnie natomiast podkreślić należy, że nie uzależniają one charakteru posiadania od dobrej bądź złej wiary posiadacza. Co więcej, z przepisów art. 172 § 1, zakładającym możliwość zasiedzenia nieruchomości również przez posiadacza w złej wierze, czy art. 342 k.c., zakazującym naruszenia posiadania nawet wówczas, gdy posiadacz jest w złej wierze wynika, że kwestia dobrej albo złej wiary pozostaje bez wpływu na samoistność posiadania. W kontekście niniejszej sprawy warto zaznaczyć, że jak wskazuje się w orzecznictwie sądów cywilnych, samoistny posiadacz rzeczy w złej wierze, który w czasie biegu zasiedzenia zwraca się do właściciela lub innej osoby, którą uważa za właściciela, z ofertą nabycia własności tej rzeczy w drodze umowy, nie pozbawia swego posiadania przymiotów samoistności, chyba że z innych okoliczności wynika, iż rezygnuje z samodzielnego i niezależnego od woli innej osoby władania rzeczą (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 kwietnia 1999r., sygn. akt l CKN 430/98, OSNC 1999, zeszyt 1, póz. 198). W ocenie Sądu PKP S.A. bądź jej poprzednik prawny będzie posiadaczem samoistnym w rozumieniu art. 37a ust. 7 zdanie 3. ustawy o restrukturyzacji PKP nie tylko wówczas, gdy nie wiedziała i nie mogła wiedzieć, że nie jest właścicielem, czyli w wypadku dobrej wiary, ale również wtedy, kiedy miała świadomość, że prawo własności jej nie przysługuje, albo z łatwością mogła się o tym dowiedzieć, a więc była w złej wierze. Zbieżny pogląd prezentowany jest w orzeczeniach sądów administracyjnych, zapadłych na gruncie tego przepisu (zob. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 września 2011r., sygn. akt l OSK 1671/10 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2009r., sygn. akt II SA/Gd 198/10, dostępne w bazie orzeczeń pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzić zatem należy, że zła wiara posiadacza nie stoi na przeszkodzie przyjęciu, że był on posiadaczem samoistnym. W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że sam fakt uzyskania przez PKP S.A. wiedzy o tym, iż własność nieruchomości przysługuje skarżącym, a zatem zła wiara posiadacza, nie oznacza braku posiadania samoistnego.

Kolejnym elementem, który składa się na negatywną przesłankę ustalenia odszkodowania za nieruchomość, jest wymieniony w art. art. 37a ust. 7 zdanie 3. ustawy o restrukturyzacji PKP wymóg, aby posiadanie samoistne trwało przez trzydzieści lat nieprzerwanie. W niniejszej sprawie całokształt materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że sporne nieruchomości przez cały okres pomiędzy dniem 31 maja 1973r. a dniem 31 maja 2003r. pozostawało we władztwie najpierw Przedsiębiorstwa Państwowego "Polskie Koleje Państwowe", a następnie jego następcy prawnego - PKP S.A. Jednocześnie żaden dowód nie świadczy o tym, aby skarżący objęli w omawianym okresie te nieruchomości w faktyczne władanie. Zatem w sensie fizycznym nie można mówić o tym, że doszło do przerwania samoistnego posiadania. Natomiast skarżący w toku postępowania podnosili zarzut, że nie uwzględniono możliwości przerwania samoistnego posiadania w znaczeniu prawnym. Wskazywali w tym miejscu na konieczność stosowania w drodze analogii art. 123 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, że bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, a także przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Stosownie do art. 175 k.c., art. 123 § 1 k.c. znajduje odpowiednie zastosowanie do biegu zasiedzenia, to ostatnie zaś wiąże się ściśle z posiadaniem samoistnym rzeczy. Zdaniem skarżących, przepisy te należy stosować również w odniesieniu do ciągłości posiadania w rozumieniu 37a ust. 7 zdanie 3. ustawy o restrukturyzacji PKP. Nadto wywodzili oni, że podejmowane przez nich czynności zmierzały bezpośrednio do wyegzekwowania przysługującego im prawa własności, a zatem doszło do przerwania samoistnego posiadania nieruchomości przez PKP S.A.

Zagadnienie możliwości odpowiedniego stosowania przepisów k.c. o przerwie biegu terminu do ciągłości posiadania samoistnego, o której mowa w art. 37a ust. 7 zdanie 3. ustawy o restrukturyzacji PKP nie jest w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretowane jednolicie. Jeśli nawet dopuszczać taką możliwość ze względu na wymogi wykładni systemowej, choć w judykaturze prezentowane są również poglądy przeciwne (zob. powołany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 października 2008r.), to jednak w niniejszej sprawie istotne jest to, że skarżący nie wykazali, aby doszło w jakikolwiek sposób do przerwania ciągłości posiadania samoistnego w sensie -prawnym (np. wskutek wykonania wyroku nakazującego wydanie tej nieruchomości czy choćby wystąpienia z powództwem windykacyjnym).

Jak już była o tym mowa wyżej, prawo cywilne wiąże z posiadaniem rzeczy domniemania przewidziane w art. 339 i art. 340 k.c. Na podstawie pierwszego z tych przepisów domniemywa się, że ktoś, kto faktycznie rzeczą włada, jest posiadaczem samoistnym. Domniemanie to można obalić wykazując, że władztwo nad rzeczą ma inny charakter - jest posiadaniem zależnym albo dzierżeniem. Z art. 340 k.c. wynika natomiast domniemanie ciągłości posiadania - a zatem dopóki nie zostanie wykazane, że posiadanie zostało przerwane, należy przyjmować, że trwało nieprzerwanie.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie doszło do obalenia żadnego z omówionych domniemań. Z poczynionych przez organy administracji publicznej trafnych ustaleń faktycznych wynika, że PKP S.A. oraz jego poprzednicy prawni władali faktycznie spornymi działkami nieprzerwanie od dnia 31 maja

1973r., jak również przez wiele lat wcześniej. Żaden ze zgromadzonych w aktach sprawy dowodów nie daje podstawy do stwierdzenia, że skarżący w jakimkolwiek momencie trzydziestoletniego okresu, poprzedzającego dzień 31 maja 2003r. objęli faktyczne władztwo nad rzeczą.

K.S. i P.S. podnosili w toku postępowania, że wskutek ich działań doszło do przerwania samoistnego posiadania. Na poparcie tego stwierdzenia wskazywali działania prawne, które podjęli celem odzyskania nieruchomości przed uwłaszczeniem Skarbu Państwa i PKP, a nadto wywodzili, że samoistne posiadanie zostało przerwane w chwili, gdy doszło do wymiany pism, w których podmiot władający działkami wyraźnie manifestuje wiedzę, że nie jest właścicielem spornej nieruchomości.

Z materiału dowodowego wynika, że skarżący podjęli skuteczne działania, prowadzące do ujawnienia ich w księgach wieczystych jako właścicieli nieruchomości. Zainicjowali także postępowanie administracyjne, które zostało zakończone decyzją Wojewody z dnia 15 stycznia 1997r., stwierdzającą, że nieruchomość nie podlegała reformie rolnej. Nie można jednak uznać tych działań za czynności, zmierzające bezpośrednio do realizacji roszczenia w rozumieniu art. 123 § 1 w zw. art. 175 k.c. K.S. i P.S. nie wnieśli natomiast powództwa o wydanie przedmiotu ich własności. Sama zaś okoliczność, że Przedsiębiorstwo Państwowe "Polskie Koleje Państwowe" nie uczestniczyło czynnie w postępowaniach, dotyczących stwierdzenia, "czy nieruchomość podlegała reformie rolnej oraz wpisania prawa własności w księdze wieczystej, nie stanowi podstawy do stwierdzenia, aby utraciło wolę władania rzeczą jak właściciel. Domniemanie, wynikające z art. 339 k.c. stoi na przeszkodzie uznaniu, że nie uczestnicząc w tego rodzaju postępowaniach, władający nieruchomością traci przymiot posiadacza samoistnego.

Rację mają skarżący podnosząc, że przynajmniej od dnia 19 czerwca 2002r. (k. [...] akt administracyjnych) Przedsiębiorstwo Państwowe "Polskie Koleje Państwowe" miało świadomość, że nie jest właścicielem spornych działek. Posiadało jednocześnie wiedzę, że to skarżącym (w powołanym piśmie określonym jako spadkobiercy R.S. ) przysługuje prawo własności nieruchomości. Jednak ta okoliczność nie ma wpływu na charakter posiadania. Prawo cywilne nie wymaga, aby posiadanie samoistne zawsze cechowało się dobrą wiarą, ponieważ władający rzeczą jak właściciel nie musi uważać, że prawo własności rzeczywiście mu przysługuje. Wręcz przeciwnie, z treści przepisów k.c. wyraźnie wynika, że

posiadacz samoistny może pozostawać w złej wierze, czyli może mieć pełną świadomość, że właścicielem rzeczy jest inny podmiot. W niniejszej sprawie fakt, że Przedsiębiorstwo Państwowe "Polskie Koleje Państwowe" dowiedziało się, komu przysługuje prawo własności spornych działek, nie powoduje zmiany charakteru władztwa nad rzeczą z posiadania samoistnego na posiadanie zależne bądź dzierżenie, a jedynie oznacza, że najpóźniej w tym momencie posiadanie w dobrej wierze zmieniło się na posiadanie w złej wierze. Dla samoistności posiadania i jego ciągłości nie ma to znaczenia, zarówno w świetle przepisów prawa cywilnego, jak i art. 37a ust. 7 ustawy o restrukturyzacji PKP, która w zakresie negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania nie czyni rozróżnienia pomiędzy posiadaniem w złej i dobrej wierze.

Podsumowując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że organy administracji publicznej dokonały prawidłowej wykładni i prawidłowo zastosowały przepis prawa materialnego, jakim jest art. 37a ust. 7 ustawy o restrukturyzacji PKP. Za poprawne trzeba też uznać ustalenia faktyczne, jakie zostały poczynione odnośnie poprzedników prawnych PKP S.A., a także ciągłości posiadania przez te podmioty spornych nieruchomości. Ciągłość i charakter samoistny posiadania zostały ustalone w oparciu zarówno o materiał dowodowy, jak i domniemania prawne, wynikające z przepisów k.c.

W ocenie Sądu zastosowanie normy prawa materialnego poprzedzone zostało prawidłowym i odpowiadającym wymogom k.p.a. postępowaniem wyjaśniającym. Organy administracji publicznej podjęły wszystkie możliwe czynności, niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, stosownie do art. 7 k.p.a. W szczególności, czyniąc zadość dyspozycji art. 77 § 1 k.p.a., zgromadziły i rozpatrzyły w wyczerpujący sposób cały dostępny materiał dowodowy. Działały w tym zakresie zarówno z urzędu, jak i uwzględniły wnioski dowodowe oraz dokumenty, składane przez skarżących. Uchybienia, polegające na pominięciu wniosków dowodowych, zostały wyeliminowane w administracyjnym toku instancji. Całokształt materiału dowodowego został oceniony w sposób swobodny, zgodny z logicznym rozumowaniem, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, co odpowiada treści art. 80 k.p.a. Sposób oceny dowodów, wnioski z nich wyciągnięte oraz omówienie stanu faktycznego i prawnego sprawy znalazły się - stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. - w uzasadnieniu zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W każdym stadium

postępowania, poprzedzającego wydanie tych aktów administracyjnych, strony miały zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. zapewnioną możliwość czynnego udziału. Nadto organy administracji publicznej zastosowały się do prawnej oceny i zrealizowały wytyczne, zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 sierpnia 2009r, sygn. akt II SA/Kr 661/09, które były w niniejszej sprawie wiążące z uwagi na treść art. 153 p.p.s.a.

Nie można zgodzić się z zarzutami podniesionymi w skardze, dotyczącymi wadliwości postępowania wyjaśniającego. W ocenie Sądu zebrany materiał dowodowy pozwalał na ustalenie, kto był władającym sporną nieruchomością w okresie, istotnym z uwagi na treść art. 37a ust. 7 zd. 3. ustawy o komercjalizacji PKP. W oparciu o kolejne elementy materiału dowodowego oraz prawne domniemania, wynikające z art. 339 i art. 340 k.c., można było również poczynić ustalenia co do tego, że władanie to było samoistnym posiadaniem, a także wykluczyć przerwanie tegoż posiadania.

Skarżący podnosili również zarzut przyjęcia, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" reguluje sposób wykazania posiadania samoistnego przez okres 30 lat. Zarzut ten mógłby być zasadny wówczas, gdyby dla wykazania zaistnienia przesłanki negatywnej ustalenia odszkodowania organy administracji publicznej poprzestały wyłącznie na czynnościach, przewidzianych w tym rozporządzeniu. Cel tego aktu prawnego był inny, a nadto wykazanie posiadania na jego podstawie dotyczyło stanu z konkretnej daty. Jednakże w niniejszej sprawie elementy, przewidziane wskazanym rozporządzeniem, stanowiły jedynie część postępowania wyjaśniającego, ocenianą łącznie z pozostałymi dowodami, zgromadzonymi w sprawie.

Zarzuty skargi okazały się zatem bezzasadne. Sąd nie dostrzegł również innych niż podniesione w skardze naruszeń przepisów postępowania i prawa materialnego, które obligowałyby do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Wobec powyższego Sąd skargę oddalił, za podstawę przyjmując art. 151 p.p.s.a.