Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SO/Gl 3/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku "A" Sp. z o.o. w C. o przyznanie prawa pomocy (odnoszącego się do sprawy z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego) w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] r., skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Złożenie wniosku o prawo pomocy skarżąca uzasadniła brakiem zdolności do wygospodarowania oraz wygenerowania środków finansowych na pokrycie wpisu od skargi, jak również istnieniem tytułów wykonawczych wystawionych na spółkę przez organy podatkowe. Jeżeli nawet środki takie zostałyby zgromadzone, to wnioskodawca i tak nie będzie mógł tego wpisu uiścić, ponieważ środki te zostaną zajęte. Od roku 2011, spółka nie prowadzi składu podatkowego, co było jej główną działalnością. To jest powodem znacznego spadku przychodów. Spółka nie posiada jednocześnie majątku trwałego, co powoduje, że nie ma możliwości upłynnienia tych aktywów. Koszty bieżącej działalności spółki pokrywane są z działalności w formie najmu. Sama wartość środków trwałych spółki wynosi [...] zł, na dzień złożenia wniosku w kasie spółki nie ma środków pieniężnych, saldo na posiadanym przez stronę rachunku bankowym wynosi 0 zł. Strona poniosła w 2011 r. stratę w wysokości [...] zł, poza tym tak na obecnych, jak również na istniejących w przeszłości kontach posiadanych przez spółkę zostały zajęte wszelkie prawa majątkowe. Ponadto, brak majątku spółki został potwierdzony przez komornika w dniu [...] r. Łącznie organ podatkowy wydał tytuły wykonawcze z grudnia 2010 r. na łączną kwotę [...] zł. Tak więc wszelkie kwoty, które wpływają na rachunek bankowy spółki są zajmowane przez organ podatkowy.

Kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, , natomiast kapitał własny na dzień [...] r. był ujemny i wynosił [...] zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy zgodnie z ewidencją podatkową wynosi [...] zł.

We wniosku zawarto oświadczenie, że spółka w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości [...] zł. Na formularzu PPr zawarto oświadczenie, wg którego spółka nie ma żadnego rachunku bankowego.

Do urzędowego formularza PPPr strona dołączyła następujące dokumenty: bilans oraz rachunek zysków i strat – wariant porównawczy (oba dokumenty sporządzone na dzień [...] r.); raport o środkach trwałych na dzień [...] r.; protokół o stanie majątkowym zobowiązanego, sporządzony w dniu [...] r.; wypowiedzenie umowy rachunku bieżącego przez [...] Bank [...] S.A. z dnia [...] r.; wyciąg z rozrachunku spółki z wierzycielem (Izbą Celną w K.) za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.; pisma Dyrektora Izby Celnej w K. w sprawie rozliczenia zajęcia prawa majątkowego z roku 2011; zawiadomienie w/w organu o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność (pismo z dnia [...] r.); potwierdzenie salda rachunku bankowego strony w Banku [...] z dnia [...] r.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 9 marca 2012 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Skarżąca spółka miała nadesłać:

- miesięczne deklaracje dotyczące podatku od towarów i usług (VAT-7) za sześć ostatnich miesięcy;

- wyciągi i wykazy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawcę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. W tym punkcie wyraźnie poinformowano, że w aktach znajduje się tylko niepełny wyciąg bankowy, obrazujący operacje dokonane jedynie w grudniu 2011 r.

- raport kasowy obrazujący stan gotówki w kasie Spółki na koniec ostatniego miesiąca;

- zestawienie obrotów i sald za styczeń i luty 2012 r.

W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał: kopie deklaracji VAT – 7 za okres od września 2011 r. do lutego 2012 r.; szereg zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, wystawione przez Dyrektora Izby Celnej w K. (pisma z dnia [...] r.) adresowane do [...] Bank [...] S.A.; raport kasowy z końca marca 2012 r.; zestawienia sald i obrotów w wersji zwykłej: konta syntetyczne i analityczne.

Wnioskodawca nie nadesłał natomiast jakichkolwiek wydruków, ani wyciągów z kont bankowych, pomimo tego, że został o to wyraźnie wezwany.

Wobec powyższego referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2012r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia skarżący wniósł w terminie sprzeciw. W sprzeciwie skarżący wyjaśnia, ze otrzymywane comiesięczne wydruki z ruchów rachunku z banku [...] SA oraz wydruk z systemu internetowego od [...] r. do [...]r. oraz wyciągi z banku [...] potwierdzają brak aktywności na tych kontach. Są to zgodnie z oświadczeniem jedyne rachunki skarżącego. Jedyny przychód generowany przez spółkę jest natomiast przekazywany na rachunek leasingodawcy, zatem nie wpływa na konto skarżącej. Rachunek w [...] jest obciążony tytułami egzekucyjnymi na kwotę ponad [...] zł wraz z odsetkami. Na wspomnianych wyżej rachunkach bankowych nie ma wpłat od wielu miesięcy i nie ma na nich środków finansowych. Skarżąca podkreśla, że przesłane przez nią dokumenty potwierdzają że nie ma środków finansowych na zapłatę wpisu sądowego. A jakiekolwiek środki finansowe o ile znalazłyby się na rachunkach skarżącej i tak nie mogłyby być przez nią zagospodarowane z uwagi na wystawione tytuły egzekucyjne. Dodatkowo skarżąca podkreśla, że sprawa jest jedną z 14 spraw dla których łączna wartość wpisu to ponad 189 tysięcy zł. Kwoty tej skarżąca nie jest w stanie uiścić.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 26 kwietnia 2012 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd.

W niniejszej sprawie strona złożyła wniosek o całkowite zwolnienie jej z kosztów sądowych. Uczyniła to na stosownym formularzu, ale nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób, aby jej sytuacja materialna uzasadniała przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie.

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (teks jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że wnioskodawca złożyła żądanie przyznania jej prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku spółki należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W tym miejscu należy podkreślić generalną zasadę, zgodnie z którą to same strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwowego. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Należy stwierdzić, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania.

Warunkiem rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy (jego uwzględnienia, lub rozstrzygnięcia odmownego) jest rozpoznanie tego wniosku. Należy jednakże zaznaczyć, że warunkiem wszechstronnego i rzetelnego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest przedłożenie przez podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy wyczerpującego materiału źródłowego, który wykazuje obecny stan finansowy wnioskodawcy. Dopiero w takiej sytuacji możliwe jest dokonanie wszechstronnej analizy kondycji finansowej wnioskodawcy i podjęcie stosownej decyzji w tym przedmiocie.

Wnioskodawca tymczasem udokumentowała jednak swój aktualny stan majątkowy w sposób niepełny. Nadesłane bowiem wydruki z rachunków bankowych wymienione powyżej nie obrazują sytuacji finansowej spółki. Z nadesłanego bilansu spółki oraz z rachunku zysków i strat faktycznie wynika, że wnioskująca spółka nie znajduje się obecnie w dobrej kondycji finansowej. Oba te dokumenty obrazują stan finansowy spółki na dzień [...] r. Pomimo tego, że postępowanie egzekucyjne, którego przedmiotem jest łączna kwota [...] zł, toczy się już od grudnia 2010 r., to po rocznym prowadzeniu przez organy skarbowe egzekucji, spółka nadal jednak wykazywała przychód netto ze sprzedaży (pozycja A rachunku zysków i strat). Faktem jest, że ten przychód jest o wiele mniejszy, niż przychód osiągnięty na koniec poprzedniego roku obrotowego (roku 2010). Przykładowo, środki pieniężne zgromadzone w kasie spółki na koniec ubiegłego roku zamykały się w kwocie [...] zł (pozycja B.III.1c bilansu spółki). Ponadto, z nadesłanych do akt deklaracji VAT – 7 za okres od września 2011 r. do lutego 2012 r. wynika, że spółka nadal jednak prowadzi działalność gospodarczą, która generuje obrót. Z deklaracji tych wynika, że podstawa opodatkowania w podatku należnym stanowi kwotę, która waha się w granicach od [...] zł (luty 2012 r.) do [...] zł (listopad 2011 r.). Tak więc spółka dokonuje czynności gospodarczych, które generują określony zysk. Zysk ten zasila konto bankowe (konta bankowe) spółki, która zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, jako kapitałowa spółka prawa handlowego musi mieć co najmniej jeden rachunek bankowy. Na rachunek ów musiałyby spływać środki następnie przelewane celem spłaty chociażby owych wspominanych przez skarżącą rat leasingowych.

Tymczasem z nadesłane wydruki z kont bankowych wskazują, że spółka w ogóle nie posiada żadnego dochodu. W uzasadnieniu wniosku znajduje się oświadczenie, z którego wynika, że "jakiekolwiek środki finansowe, jakie znalazłyby się na kontach spółki, zostaną zajęte przez organy podatkowe".

Trudno więc uwzględnić twierdzenie spółki, jakoby nie posiadała żadnych rachunków bankowych.

Tym samym, wnioskodawca nie wykazała w sposób pełny i wyczerpujący, jaki jest całokształt jej sytuacji majątkowej, a w szczególności tego, jakie są jej rzeczywiste możliwości płatnicze.

Nadesłane bowiem wyciągi z kont nie wskazują na jakikolwiek dochód. Nie wiadomo też z czego spółka uiszcza raty leasingowe, gdyż nie wynika to z nadesłanych wydruków a raty te skądinąd sama oświadcza, że są spłacane. Skarżąca miała obowiązek nadesłania dokumentów – wydruki z kont bankowych obrazujące pełną i rzeczywistą jej sytuację finansową. Natomiast te przysłane są w sposób nierzetelny gdyż nie mają pokrycia nawet w oświadczeniach skarżącej. W tej sytuacji rozpoznając przedmiotowy wniosek, nie można stwierdzić, jaka jest rzeczywista "wydolność" finansowa spółki. Nie wiadomo jaką gotówką wnioskodawca dysponuje, a tym samym trudno zweryfikować, czy rzeczywiście nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie.

A właśnie, co istotne, pełne wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy, złożonego przez osobę prawną, prowadzącą działalność gospodarczą, istotne jest przede wszystkim to, czy spółka posiada środki na poniesienie kosztów sądowych. Fakt ten jest bezpośrednio związany z tym, czy podmiot ten zachowuje płynność finansową. Niezależnie od tego jaki stan finansowy spółki obrazują poszczególne zapisy w bilansie, należy zwrócić bezpośrednio szczególną uwagę na obrót spółki, tj. na częstotliwość, z jaką środki pieniężne wpływają na jej konto, oraz – w tym samym aspekcie – na kwoty, które są wyprowadzane z jej rachunku bankowego.

W aktach znajduje się wprawdzie kserokopia wypowiedzenia umowy rachunku bieżącego z dnia [...] r. (pismo z dnia [...] r.) przez [...] Bank [...] S.A. oraz potwierdzenia salda rachunku bankowego strony w Banku [...] z lutego, marca i kwietnia 2012 r. Faktem jest, że wynika z tego wyciągu łączonego stan na trzech kontach za wspomniane wyżej miesiące. Brak jednak w aktach wyciągów, które wskazywałyby na operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Należy podkreślić, że nawet zerowy, ani ujemny na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych, czy kasy nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy (tak w postanowieniu z dnia 18 sierpnia 2010 r., I OZ 609/10, LEX nr 741867).

W efekcie, w przedmiotowej sprawie nie można stwierdzić, jakie są faktyczne możliwości płatnicze wnioskodawcy. Faktem jest, że łączna kwota zaległości podatkowych jest relatywnie bardzo wysoka. Jednak w sytuacji, w której nie uwiarygodniono pełnej sytuacji finansowej spółki, trudno było uwzględnić wniosek – nawet częściowo. Istnieje bowiem przecież możliwość częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W takim przypadku wnioskodawca pozostaje nadal zobligowany do uiszczania opłat sądowych, lecz w wysokości nie przekraczającej określonej kwoty.

Dokonując bowiem analizy wyciągów z rachunków bankowych, uwzględniając stosunek i proporcje transakcji uznaniowych do transakcji obciążeniowych, biorąc pod uwagę to, że spółka wykazuje obrót i dokonuje czynności gospodarcze, można stwierdzić regularny wpływ na konto spółki określonych kwot pieniężnych. W określonych sytuacjach fakt ten może implikować wniosek, że określony podmiot jest jednak w stanie wygospodarować odpowiednią kwotę pieniężną, która wystarczy na pokrycie wpisu, chociażby tylko częściowej kwoty opłaty sądowej. Prowadzenie działalności gospodarczej – czego strona nie neguje, uiszczanie rat leasingowych dowodzi, ze jakimiś środkami finansowymi strona dysponuje a tym samym nierzetelnie przedstawił swoją sytuację finansową.

W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje nawet pogląd, że wybiórcze przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych pozbawia tym samym możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i to niezależnie od tego, że ostatecznie okazało się, że na wskazanych wyżej rachunkach bankowych nie zgromadził on znacznych środków pieniężnych (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 maja 2010 r., II SAB/Ol 20/10, LEX 668164).

Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To właśnie obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Nierzetelne wykonanie obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Sprzeczności w nadesłanych dokumentach w stosunku do oświadczeń skarżącej a także zasady zwykłej logiki, które nakazują wierzyć, że prowadząc działalność gospodarczą uiszczając raty leasingowe jakimś dochodem się dysponuje nasuwają konkluzję, że skarżąca nie zobrazowała w sposób wiarygodny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie spełniła przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.

Z tych względów, działając na podstawie przywołanego unormowania na podstawie z art. 260 P.p.s.a. w związku z 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.