Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1651/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska(spr.) Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2014 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu odwołania J. R. od decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2014 r., nr [...], w której odmówiono J. R. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Minister wyjaśnił, że Wojewoda [...] decyzją [...] stycznia 2014 r., nr [...] odmówił J. R. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez R. O. w miejscowości M., woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W przedmiotowej sprawie organy ustaliły następujący stan faktyczny i prawny:

Pismem z 22 grudnia 2008 r. J. R. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w B., pow. [...], obecnie Białoruś, przez J.O. i R. O.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Wojewoda [...] pismem z 4 czerwca 2009 r. wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o dokumenty wymienione w art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2005 r. nr 169, poz. 1418 ze zm.).

W piśmie z 30 grudnia 2009 r. J. R. wniósł o przedłużenie terminu rozpatrzenia sprawy ze względu na poszukiwanie dokumentacji oraz wskazał, że jego roszczenia dotyczą majątku B. oraz M.

Aktem notarialnym z 18 lutego 2010 r. J. R. udzielił J. R. pełnomocnictwa do reprezentowania go przed osobami fizycznymi i prawnymi, organami administracji państwowej i samorządowej, urzędami i innymi instytucjami w poszukiwaniu i odbiorze dokumentów dotyczących nieruchomości położonych do II wojny światowej w województwie [...], w majątkach B., T., M., stanowiących własność J. O. i R. O.

Postanowieniem z [...] sierpnia 1974 r. Sąd Powiatowy dla W. stwierdził, że spadek po R.O. nabyli z mocy ustawy mąż J. O. oraz córka M. O., po 1/2 części każde z nich.

Sąd Rejonowy dla W. w W. postanowieniem z [...] sierpnia 2010 r. stwierdził, że spadek po J. O. na podstawie ustawy nabyli wnuk J.R., wnuczka A.R. oraz wnuczka M.R., po 1/3 części każde z nich.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. Wojewoda [...] zawiesił na wniosek strony prowadzone postępowanie.

Przy piśmie z 27 października 2010 r. J. R. przedłożył dokumenty potwierdzające pozostawienie nieruchomości przez J. O. i R. O. poza wschodnimi granicami Polski. Do pisma załączone zostało pełnomocnictwo z 20 października 2008 r., w którym A. R. i M. R. umocowały J. R. do prowadzenia sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Polski przez R.O. i J. O., którzy byli właścicielami majątków B., B., U., S. i M.

W zaświadczeniu archiwalnym Archiwum Państwowego Obwodu B. z [...] lipca 2010 r. wskazano, że z zachowanej dokumentacji w protokole badania użytków leśnych majątku B. (ordynacja B.) z [...] kwietnia 1938 r. znajdują się informacje, że do J. O. należało [...] ha lasu, z czego [...] ha było przeznaczone pod produkcję leśną, [...] ha to las młody, a ponadto, że w majątku T. "A" posiadał on [...] ha ziemi. W protokole badania majątku B. w powiecie [...] z [...] kwietnia 1939 r. znajdują się informacje na okoliczność, że dany majątek o powierzchni całkowitej [...] ha ziemi należał do R. O. Według stanu na dzień 17 października 1938 r. w protokołach badania majątków M. i M. II, które należały do R., powierzchnia całkowita majątku M. wynosiła [...] ha ziemi, a majątku M. II - [...] ha ziemi.

Ponadto do akt sprawy złożone zostały:

wypis aktu notarialnego z 1 października 1941 r. obejmującego pełnomocnictwo udzielone I. O. przez R. O., właścicielkę nieruchomości położonej w P. przy ul. [...],

orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddziału Odszkodowawczego z [...] października 1945 r. stwierdzające, że R. O. pozostawiła w P. przy ul. [...] nieruchomość miejską składającą się z placu o pow. około [...] m kw. oraz sześcioizbowego domu mieszkalnego drewnianego i budynku gospodarczego,

elaborat szacunkowy określający wartość szacunkową mienia pozostawionego w P. przy ul. [...]przez R. O.,

plan części gruntów majątku M.,

- protokół z przeprowadzonego w dniach 19 i 20 grudnia 1936 r. badania lasów majątku B., stanowiącego własność R. O. W protokole wskazano, że majątek ten do maja 1935 r. stanowił własność M. O. i przeszedł na jego jedyną spadkobierczynię R. O.,

protokół badania lasu z 17 i 18 marca 1938 r. w majątku B., stanowiącym własność R. O.,

protokół badania lasu z 28 kwietnia 1939 r. w majątku B., stanowiącym własność R. O.,

protokół badania lasu z 19 i 20 października 1938 r. w majątku M., stanowiącym własność R. O.,

protokół badania lasu z 21 października 1938 r. w majątku M., stanowiącym własność R. O.,

decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1938 r. skierowaną do R. O., właścicielki majątku B.,

decyzja Wojewody [...] z [...] czerwca 1939 r. skierowaną do R. O., właścicielki majątku U.,

decyzja Wojewody [...] z [...] czerwca 1938 r. odmawiającą R. O. wydania zezwolenia na podział w celu parcelacji całej powierzchni leśnej w majątku M., stanowiącym jej własność,

protokół z 17 sierpnia 1939 r. w sprawie rozszerzenia obszaru zalesienia gruntów wsi M.

Postanowieniem z [...] grudnia 2010 r. Wojewoda [...] podjął zawieszone postępowanie.

Pismem z [...] grudnia 2010 r. Wojewoda [...] wystąpił do Konsulatu Generalnego RP w B. celem pozyskania z Archiwum Państwowego Obwodu [...] dokumentów na podstawie których wydane zostało zaświadczenie archiwalne z 15 lipca 2010 r. Pismem z tego samego dnia organ pierwszej instancji wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o dokumenty określone w art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r.

W pozyskanym z akt sprawy o nr [...] piśmie z 16 lutego 2011 r. pełnomocnik strony zmodyfikował wniosek w ten sposób, że wniósł o rekompensatę po J. O., a nie po J. i R. małżonkach O. Ponadto wniósł o zawieszenie postępowania.

Przy piśmie z 22 marca 2011 r. Konsulat Generalny RP w B. przekazał uwierzytelnione kopie dokumentów z Archiwum Państwowego Obwodu [...] na podstawie których wydane zostało zaświadczenie z 15 lipca 2010 r. Wśród przekazanych dokumentów znajdują się: protokół badania lasu z 28 kwietnia 1939 r. w majątku B., opis taksacyjny drzewostanów obrębu leśnego majątku B. oraz plan gospodarstwa w lasach majątku B., sporządzony przez taksatora leśnego i podpisany przez M. O., właściciela majątku B.

Pismem z 5 września 2012 r. pełnomocnik strony wniósł o wydanie rozstrzygnięcia i potwierdzenie prawa do rekompensaty za wszystkie nieruchomości należące zarówno do J. O. i R. O., czyli majątki B., T. "A", B., M., M. i S.

W piśmie z 10 września 2013 r. Wojewoda [...] powiadomił stronę, iż postępowanie w zakresie pozostawienia nieruchomości przez R. O. zostało wydzielone do odrębnego postępowania, prowadzonego pod nr [...], a postępowanie w zakresie pozostawienia nieruchomości przez J. O. pozostaje prowadzone pod nr [...].

Pismem z 18 września 2013 r. Wojewoda [...] poinformował stronę o uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 kpa.

Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2014 r. nr [...] odmówił J.R. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez R. O. w miejscowości M., woj. [...]. W uzasadnieniu wskazał, że J. R. wniósł o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez R. O. w miejscowości M. pismem z 30 grudnia 2009 r., a więc po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył pełnomocnik wnioskodawcy. Decyzji Wojewody zarzucił naruszenie art. 5 ust. 1 oraz art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., poprzez uznanie, że wniosek J. R. został złożony po terminie. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania: art. 7, 8, 9, 10, 61, 63 kpa, poprzez zmianę treści żądania wyrażonego we wniosku z 22 grudnia 2008 r. w sposób niezgodny z wolą strony, błędne przyjęcie, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez R. O. w miejscowości M. złożony został po terminie, nieinformowanie strony o wątpliwościach dotyczących zakresu wniosku, pominięcie pozostałych osób, pomimo istnienia pełnomocnictwa udzielonego J. R. przez A. R. i M. R. oraz rozstrzygnięcie sprawy jedynie w odniesieniu do majątku M.

Organ odwoławczy rozpoznając sprawę wskazał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ przytoczył treść art. 1 i art. 2 ustawy. Minister wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.

Organ podniósł, że przedmiotowe postępowanie prowadzone było na podstawie wniosku z 22 grudnia 2008 r. Wniosek ten obejmował wyłącznie potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez J. O. i R. O. w majątku B., w powiecie [...].

W ocenie Ministra Skarbu Państwa, wbrew zarzutom formułowanym w odwołaniu, żądanie zawarte we wniosku z 22 grudnia 2008 r. nie budzi wątpliwości. Minister powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, że obowiązkiem organu jest zwrócenie się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska, jeżeli żądanie jest zredagowane niezręcznie i jest mało zrozumiałe. W ocenie Ministra przedmiotowy wniosek został sformułowany precyzyjnie i zawiera wyłącznie żądanie przyznania rekompensaty za mienie pozostawione w miejscowości (majątku) B. Wojewoda [...] nie tylko nie był zobowiązany, ale również nie był uprawniony do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co do innych nieruchomości niż te określone we wniosku. Organ odwoławczy podkreślił, że do wniosku na dzień jego złożenia nie zostały załączone żadne dokumenty wskazujące, iż strona występuje o potwierdzenie prawa do rekompensaty również za inne składniki majątku nieruchomego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika też, że w chwili złożenia wniosku strona miała jakiekolwiek dokumenty na temat przysługiwania J. O. i R. O. prawa własności do innych nieruchomości.

Organ wyjaśnił, że w piśmie z 30 grudnia 2009 r. J. R. zmodyfikował swój wniosek z 22 grudnia 2008 r. w ten sposób, że poszerzył go o potwierdzenie prawa do rekompensaty o majątek T. i M. Taki też zakres zawierało pełnomocnictwo udzielone J.R. w dniu 18 lutego 2010 r. przez J. R., umocowujące go do poszukiwania dokumentów dotyczących majątków B., T. i M.

Minister wskazał, że w piśmie z 16 lutego 2011 r. pełnomocnik strony zmodyfikował wniosek o rekompensatę w ten sposób, że wniósł o rekompensatę po J. O., a nie jak wskazywano wcześniej po J. i R. małżonkach O. Organ zauważył, że pełnomocnictwo datowane na dzień 20 października 2008 r. udzielone zostało J. R. przez A. R. i M. R. do prowadzenia sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty nieruchomości położone w miejscowościach B., B., U., S. i M. Przyjmując, że data wskazana na pełnomocnictwie jest datą jego udzielenia Minister wskazał, że wnioskodawca mając wiedzę o stanie majątkowym swoich poprzedników prawnych, formułując swoje żądanie pominął pozostałe nieruchomości wymienione w pełnomocnictwie. Pełnomocnictwo to zostało przedłożone do akt sprawy dopiero przy piśmie 27 października 2010 r. i do tego czasu organ nie posiadał informacji w tym przedmiocie.

Minister Skarbu Państwa podkreślił, że rozszerzenie wniosku dokonane zostało po upływie ustawowego terminu. Modyfikowanie pierwotnego wniosku - jego rozszerzanie, było możliwe wyłącznie w terminie do jego złożenia określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., tj. do dnia 31 grudnia 2008 r. Organ odwoławczy powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 czerwca 2012 r. (sygn. I SA/Wa 95/12), w którym sąd wyjaśnił, że przepis art. 5 ust. 1, określając termin, który jest terminem prawa materialnego, nie pozwala po tym okresie skutecznie domagać się rekompensaty za inne mienie niż zgłoszone przed datą 31 grudnia 2008 r., a wszelkie roszczenia po tej dacie wygasają. Sąd wskazał na wnioskowy tryb postępowania w sprawie rekompensat, gdzie strona własną wolą i dyspozycją kształtuje jej zakres przedmiotowy, a wniosek strony inicjuje postępowanie organu administracji w zakresie nieruchomości w tym wniosku wymienionych, a nie wszystkich nieruchomości.

Minister powołał także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2013 r. (sygn. akt I OSK 594/12), w którym Sad ten wyjaśnił, że rekompensata przysługuje tylko za nieruchomości, w sprawie których wnioski zostały zgłoszone nie później niż do 31 grudnia 2008 r. Zainteresowani muszą w zakreślonym terminie uzewnętrznić nie tylko wolę skorzystania z przywilejów przyznanych im ustawą, lecz najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r. są zobowiązani wskazać, za jakie konkretnie nieruchomości żądają przyznania im rekompensaty.

Reasumując powyższe Minister stwierdził, że organ I instancji w zaskarżonej decyzji prawidłowo odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. O. nieruchomości w miejscowości M. D.

W odniesieniu do podniesionego w odwołaniu zarzutu pominięcia w prowadzonym postępowaniu A.R. i M. R., Minister wskazał, że ustawa z 8 lipca 2005 r., nie przewiduje legitymacji łącznej do wniesienia wniosku. Tylko wniosek osoby ubiegającej się potwierdzenie prawa do rekompensaty wszczyna postępowanie w tym zakresie i statuuje uprawnienia wynikające z przymiotu strony postępowania. Organ wskazał, że do akt sprawy przy piśmie z 27 października 2010 r. zostało przedłożone pełnomocnictwo udzielone J. R. przez A. R. i M. R. do prowadzenia sprawy, opatrzone datą 20 października 2008 r. Organ nie podzielił stanowiska skarżącego, że samo przedłożenie pełnomocnictwa do akt sprawy oraz istnienie tego stosunku oznacza, że składany przez J. R. wniosek z 22 grudnia 2008 r. został złożony również w imieniu jego mocodawczyń.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę złożył J. R.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

a) prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez uznanie, że wniosek J. R. złożony został po terminie ustawowym

- naruszenie art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., poprzez odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz osoby spełniającej wszystkie zesłanki wynikające z w/w przepisów,

b) przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- naruszenie art. 7 kpa w zw. z art. 61 §1 kpa w zw. z art. 63 § 2 kpa w zw. z art. 140 kpa, poprzez zmianę treści żądania wyrażonego przez stronę we wniosku z 22 grudnia 2008 r. w sposób niezgodny z wolą strony, w wyniku arbitralnego ustalenia treści żądania strony poprzez pominięcie semantycznej treści wniosku i interpunkcyjnych reguł języka polskiego, a w konsekwencji uznanie, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w części dotyczącej nieruchomości pozostawionej przez R. O. w miejscowości M. został złożony po terminie,

- naruszenie art. 7 kpa, art. 8 kpa i art. 11 kpa w zw. z art. 140 kpa, poprzez nie odniesienie się do zarzutów sformułowanych przez stronę w odwołaniu od decyzji organu I instancji dotyczących językowego brzmienia wniosku i zasad interpunkcji pominiętych przez organ I instancji oraz poprzez nie odniesienie się do treści wniosku, a tym samym uchylenie się od rzetelnego rozstrzygnięcia sprawy,

- naruszenie art. 6 kpa w zw. z art. 140 kpa, poprzez oparcie rozstrzygnięcia nie na przepisach prawa, lecz na wyrwanych z kontekstu tezach orzeczeń sądowych wydanych w stanach faktycznych nie odpowiadających stanowi faktycznemu sprawy, a tym samym wydanie rozstrzygnięcia nie opartego na podstawach prawnych,

- naruszenie art. 9 kpa w zw. z art. 61 §1 kpa w zw. z art. 63 §2 kpa w zw. z art. 140 kpa, poprzez próbę przerzucenia na stronę konsekwencji zaniedbania poinformowania strony przez organ o wątpliwościach organu dotyczących zakresu wniosku,

- naruszenie art. 7 kpa w zw. z art. 10 §1 kpa w zw. z art. 140 kpa, poprzez pominięcie w decyzji pozostałych osób, pomimo istnienia pełnomocnictwa z 20 października 2008 r. udzielonego J. R. przez A. R. i M. R., a tym samym niezapewnienie wszystkim stronom czynnego udziału w postępowaniu na etapie wydania decyzji.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji w całości. Wskazując jako podstawę art. 153 ppsa wniósł o wskazanie Ministrowi Skarbu Państwa i Wojewodzie [...], że:

a) wniosek J. R. obejmuje nieruchomości pozostawione przez:

- J. O. (B.), R. O. (na obecnym terytorium Białorusi - tj. B., S., M. i M.),

b) J. R. jako pełnomocnik dokonał skutecznie czynności także wobec osób, które udzieliły mu pełnomocnictwa,

c) organy mają obowiązek rzetelnego i bezstronnego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem wszystkich dowodów zgromadzonych w postępowaniu, bez pomijania dowodów "nie pasujących" do z góry założonej przez organy tezy, oraz uzasadnienia decyzji zgodnie ze standardem określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

d) organy nie mają prawa wydawać rozstrzygnięć w oparciu o swoje domniemania nie wynikające z dowodów zgromadzonych w sprawie.

W uzasadnieniu skargi rozwijając powyższe zarzuty skarżący wskazał, że spełnił wszystkie przesłanki uprawniające do rekompensaty, albowiem jego poprzednicy prawni zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, byli w tym dniu obywatelami polskimi, a także, byli właścicielami nieruchomości w postaci majątku B., oraz innych nieruchomości położonych na terytorium dzisiejszej Białorusi: B., S., M. i M. o wskazanej dokumentami powierzchni.

Skarżący wskazując na treść art. 61 kpa i art. 63 § 2 kpa, a także przepisy art. 7,8 i 9 kpa

podkreślił, że formułowanie żądania w sposób nieprecyzyjny, mogący budzić wątpliwości co do jego zakresu powoduje po stronie organu obowiązek podjęcia czynności mających na celu ustalenie rzeczywistej treści żądania. Ustalenie treści żądania nie może bowiem nastąpić w wyniku oceny dokonanej przez organ administracji publicznej, oznaczałoby to bowiem, że to organ administracji publicznej - a nie strona - decyduje o zakresie postępowania administracyjnego. Nie ulega wątpliwości, że podjęcie czynności mających na celu sprecyzowanie zakresu wniosku mało zrozumiałego, czy niezręcznie sformułowanego, jest obowiązkiem organu administracji publicznej, nie zaś sferą jego uznania - zaś zaniechanie dopełnienia tego obowiązku narusza przepisy art. 7, art. 8, art. 9, art. 61 §1, art. 63 § 2 kpa, przy czym naruszenie tych przepisów w okolicznościach, o których mowa, określa się na gruncie orzecznictwa sądowoadministracyjnego - bądź jako mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, bądź jako rażące.

Skarżący wyjaśnił, że wniosek z 22 grudnia 2008 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez J. O. i R. O. był sporządzony na formularzu udostępnianym przez organ i brzmi dosłownie: " (....) zwracam się z prośbą o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w B. przez J. O.", przy czym na dole pod tekstem urzędowego szablonu wnioskodawca dopisał "pow. [...] i R. O. d. Białoruś." (fraza przytaczana z uwzględnieniem kolejności wersów z uwagi na fakt, że po słowie "Białoruś" postawiono kropkę, a więc znak interpunkcyjny kończący frazę).

W ocenie skarżącego Minister Skarbu Państwa w zaskarżonej decyzji (podobnie jak Wojewoda [...]) dokonał nadinterpretacji powyższego oświadczenia w ten sposób, że uznał, iż wniosek dotyczy jedynie nieruchomości B. pozostawionej przez J. O. albowiem jedynie J. O. był właścicielem majątku B. w sensie ścisłym. Organ pominął: liczbę mnogą występującą we wniosku, wskazanie obszaru, do którego odnosi się wniosek (dzisiejsza Białoruś) w zestawieniu z

nazwiskiem R. O., zasady interpunkcji - kropka będąca znakiem interpunkcyjnym kończącym wyrażenie znajduje po słowie "Białoruś", co wskazuje, że słowo to w zamierzeniu wnioskodawcy znajdowało się na końcu zdania, zaś w interpretacji przedstawionej przez organy administracji publicznej kropka znajduje się w środku wyrażenia.

Skarżący podniósł, że dołączone do akt sprawy pełnomocnictwo udzielone J. R. przez A. R. i M. R. wyraźnie wskazuje jaki jest zakres roszczeń dochodzonych przez strony postępowania - dotyczy ono "ordynacji" B., B., U., S., M..

W kontekście powyższego skarżący zarzucił także, że Minister Skarbu Państwa w żaden sposób nie odniósł się do podniesionych zarzutów odwołania.

Odnośnie stanowiska organu o poszerzeniu treści wniosku skarżący wyjaśnił, że nieruchomości wskazane w piśmie strony z 30 grudnia 2009 r. mieszczą się w zakresie wniosku.

Natomiast odnośnie oświadczenia co do żądania rekompensaty jedynie po J. O., a nie jak wskazywano po J. i R. małżonkach O. skarżący zauważył, że oświadczenie to miało na celu podzielnie postępowania, tak by sprawa dotycząca nieruchomości pozostawionych przez J. O. była rozpatrywana oddzielnie od sprawy dotyczącej nieruchomości pozostawionych przez R. O. Jednakże oświadczenie to nie wywołało skutków prawnych jako, że zostało cofnięte przed podjęciem jakichkolwiek czynności przez organ administracji publicznej.

Skarżący podniósł, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie musi zawierać dokładnego oznaczenia geograficznego i hipotecznego nieruchomości pozostawionych. Natomiast zgromadzone przez wnioskodawcę dowody mieszczą się w zakresie wniosku z 22 grudnia 2008 r., albowiem należały do J. O. i R. O. i były położone na terenie dzisiejszej Białorusi.

Skarżący wyjaśnił, że wskazanie we wniosku z nazwy jedynie majątku B. wynika z faktu, że były one gniazdem - główną siedzibą rodu O., a zarazem centrum gospodarczym i decyzyjnym. Na związek szeregu majątków z ośrodkiem "B." wskazuje ponadto przedstawione w piśmie z 27 października 2010 r. oświadczenie centrum Dokumentacji Historyczno-Prawnej J. R., które obok B. wymienia majątki podlegające zarządowi dworu w B. tj. L., N., D., W., J., C. i (sprzedaną) M., a także majątki wniesione pod zarząd B. przez R. O. po jej ślubie z J. O.

Na zakres pierwotnego wniosku wskazuje też wyraźnie pismo pełnomocnika wnioskodawcy z dnia 5 września 2012 r., z którego jednoznacznie wynika, że jego wolą było dochodzenie prawa do rekompensaty za wszystkie majątki pozostawione przez J. i R. O. (na co w sposób oczywisty wskazuje także zakres dokumentacji przedłożonej przez stronę do akt sprawy).

Odnośnie złożonego pełnomocnictwa do działania w imieniu A. i M. R. to zestawiając datę udzielenia pełnomocnictwa z datą złożenia wniosku należy przyjąć, że J. R. składając wniosek był umocowany do działania w imieniu A. R. i M. R. Minister nie wezwał strony, do wskazania czy składa wniosek w imieniu innych osób.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Prawidłowo organy uznały, że modyfikacja wniosku w zakresie żądania rekompensaty za majątek M. nastąpiła po upływie ustawowego terminu z art. 5 ust.1 ustawy z 8 lipca 2005 r., tj. po 31 grudnia 2008 r.

Należy podkreślić, że zaspokojenie uprawnień w zakresie mienia zabużańskiego ustawodawca jednoznacznie powiązał z wymogiem stosownej aktywności i dyscypliny osób zainteresowanych. Potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje bowiem nie z urzędu, lecz wyłącznie z inicjatywy samych uprawnionych. Wynika to wprost z art. 2 ust.1 i art. 5 ustawy, zgodnie z którymi osoba zamierzająca ubiegać się o rekompensatę musi złożyć wniosek o potwierdzenie prawa do omawianego świadczenia i dopełnić tej czynności w określonych w ustawie ramach czasowych, to jest do 31 grudnia 2008 r.

Termin przewidziany w art. 5 ust. 1 ustawy ma charakter prekluzyjny, na co trafnie zwróciły uwagę organy administracji orzekające w niniejszej sprawie. Zachowanie tego terminu stanowi zatem dodatkową przesłankę, od której ustawodawca uzależnił możliwość przyznania świadczenia. Skoro termin na składanie wniosków ma charakter materialny, to oczywistym jest, że nie można go przywracać ani usprawiedliwiać skutków jego upływu, a tym samym okoliczności, które spowodowały uchybienie terminu, nie mogą mieć znaczenia prawnego. Po upływie zakreślonego przez ustawodawcę terminu uprawnienia do skutecznego domagania się rekompensaty wygasają. Jeżeli przepis wskazuje datę, do której osoby uprawnione mogły złożyć wniosek o przyznanie im rekompensaty, a świadczenie to przysługuje za konkretne nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Polski, to oczywistym jest, że zainteresowani w zakreślonym terminie muszą uzewnętrznić nie tylko wolę skorzystania z przywilejów przyznanych im ustawą, lecz najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r. zobowiązani są wskazać, za jakie konkretnie nieruchomości żądają przyznania im rekompensaty.

W ocenie Sądu stanowisko to wynika nie tylko z wykładni gramatycznej art. 5 ust. 1 ustawy, ale znajduje także potwierdzenie w wykładni systemowej oraz wykładni funkcjonalnej. Podkreślić należy, że celem ustawy było przyznanie rekompensaty określonej grupie osób uprawnionych za konkretne nieruchomości pozostawione na Kresach Wschodnich. Celem ustawy nie było bowiem zniwelowanie wszelkich strat materialnych poniesionych przez obywateli polskich w związku ze zmianą granic kraju. Ustawodawca świadomie zdecydował się na zakreślenie ram czasowych na zgłoszenie i pełne ukształtowanie roszczeń związanych z pozostawionym mieniem. Gdyby jego intencją było dopuszczenie by żądania co do przysługującej rekompensaty mogły być kształtowane w każdym czasie, to dałby temu wyraz w jednoznacznym przepisie prawa. W ustawie brak jest jakichkolwiek zapisów, które pozwalałyby przyjąć, że wnioski, które należało złożyć w nieprzekraczalnym terminie, mogły być uzupełniane w dowolnym czasie o inne mienie nie zgłoszone w terminie ustawowym. Ustawa wprowadziła rozwiązania o charakterze szczególnym. Jej przepisy muszą być więc interpretowane i stosowane w sposób ścisły. Wobec tego niedopuszczalne jest przyjęcie, że w każdym czasie możliwe jest rozszerzenie zgłoszonego żądania o kolejne nieruchomości nieujawnione przed 31 grudnia 2008 r. Wnioski, o jakich mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, są wnioskami o ukształtowanie prawa do rekompensaty. Granice tego prawa muszą być zatem w pełni ukształtowane w zakreślonych przez ustawodawcę ramach czasowych. Przyznanie rekompensaty także za nieruchomości, co do których wnioski zostały zgłoszone po dniu 31 grudnia 2008 r., prowadziłoby do obejścia ustawowego nakazu i ponownego nabycia prawa przez stronę, której uprawnienie po upływie zakreślonego terminu wygasło. Dlatego też zgłoszone w terminie żądania mogły być przez uprawnionych modyfikowane, ale skuteczność tych czynności zależała od dokonania ich do 31 grudnia 2008 r. Żądania dotyczące przyznania rekompensaty za kolejne nieruchomości, nieujawnione przed wskazaną datą, traktować zatem trzeba jako nowe wnioski zgłoszone po upływie wyznaczonego przez ustawodawcę materialnego terminu o charakterze prekluzyjnym. Należy mieć na względzie, że prawo do rekompensaty, tak jak każde prawo majątkowe o charakterze publicznym, nie jest absolutne. Może być ono zatem zrealizowane tylko w granicach wyznaczonych przepisami prawa pozytywnego. Z przepisów omawianej ustawy jednoznacznie wynika, że realizacja tego uprawnienia zależy nie tylko od pozostawienia mienia nieruchomego poza obecnymi granicami Polski, lecz także od zaistnienia pozostałych warunków określonych w tym akcie prawnym. Należy mieć na względzie, że domaganie się rekompensaty jest prawem a nie obowiązkiem osoby uprawnionej. Postępowanie w tej kategorii spraw może być wszczęte wyłącznie na wniosek osoby ubiegającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty. Jednakże to nie na organie, lecz na stronie ciąży obowiązek wykazania, że spełnia ona przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa do rekompensaty. Wprawdzie organ zobowiązany jest pouczyć stronę, w jaki sposób i jakimi dokumentami zobowiązana jest to uczynić, wzywając ją do uzupełnienia wyłącznie braków formalnych otrzymanego wniosku. Takiej powinności organu w żaden sposób nie można utożsamiać z obowiązkiem wyręczania strony i poszukiwania z urzędu wszystkich nieruchomości, za które mogłaby ona otrzymać przedmiotowe świadczenie. O zakresie podmiotowym i przedmiotowym wniosku decyduje strona. Ona sama decyduje więc, czy i w jakim zakresie skorzysta z przysługującego jej prawa, tj. za jakie nieruchomości i gdzie położone. Nie ma bowiem obowiązku dochodzenia prawa do rekompensaty za wszystkie pozostawione przez nią lub jej poprzedników prawnych nieruchomości. Tym samym strona nie może przerzucać na organ konsekwencji dokonanych przez siebie wyborów oraz skutków prawnych własnych zaniechań.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że we wniosku z 22 grudnia 2008 r. skarżący domagał się potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości położone w B. pow. [...], dawna Białoruś, pozostawione przez J. i R. O. Natomiast nazwa majątku M. pojawiła się po raz pierwszy w piśmie z 30 grudnia 2009 r. Jak wynika z dokumentów archiwalnych, majek ten należał do R. O.

Nie można podzielić zarzutów skargi, że wniosek skarżącego z 22 grudnia 2008 r. był niejasny, nieprecyzyjny i budził wątpliwości co do zakresu jego żądania, a organy dokonały nadinterpretacji jego treści. Otóż wniosek był złożony na urzędowym formularzu, na którym po słowach "pozostawione w" i po słowie "przez" są wykropkowane wolne miejsce w celu wpisania położenia nieruchomości i osoby, która te nieruchomości opuściła. W kwestionowanym wniosku po słowach "pozostawione w" skarżący wpisał "B." a pod spodem tego słowa wpisał "pow. [...]" i niżej "d. Białoruś". Natomiast po słowie "przez" skarżący wpisał sława "J. O.", a pod spodem wpisał słowa "i R. O.". Nie można więc przyjąć, ze wniosek budzi wątpliwości w swej treści. Nie bez znaczenia jest także, co wyżej wspomniano, jak wolne rubryki zostały wypełnione. Rubryka pozostawia mało miejsca oznaczonego kropkami do wpisania koniecznych tam informacji. Jednakże to właśnie po słowach "pozostawione w" skarżący wpisał "B., a pod spodem "pow. [...]" i jeszcze pod spodem "d. Białoruś". Podobnie wpisał, gdy chodzi o osoby właściciela. Wobec tego zarzuty skargi dotyczące niewłaściwego odczytania wniosku przez nieodniesienie się do zasad interpunkcji i nie wezwanie skarżącego do sprecyzowania wniosku są chybione , wobec jednoznacznej jego treści i stanowią próbę nadania mu treści jak w skardze. Nie bez znaczenia dla oceny treści wniosku jest także to, że skoro jak wynika z daty pełnomocnictwa udzielonego skarżącemu tj. 20 października 2008 r., miał on co najmniej w tej dacie wiedzę na temat miejscowości, w których pozostawiono majątek, to nasuwa się pytanie dlaczego we wniosku z 22 grudnia 2008 r. wskazał jedynie majątek w B. Natomiast w kolejnych pismach wskazywał z ogromną precyzją położenie pozostawionych przez jego spadkodawców nieruchomości. Oznacza to, że albo skarżący celowo wystąpił jedynie o rekompensatę za mienie położone w B., albo wiedzę odnośnie pozostałego majątku powziął dopiero po 31 grudnia 2008 r. Dlatego zarzuty skargi odnośnie naruszenia przez organy przepisów art. 5 ust. 1 ustawy oraz art. 61 § 1, 63 § 3, 140 kpa w zw. z art. 6,7,8,10, 11 kpa, z przyczyn wyżej omówionych, są niezasadne. Skoro wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez R. O. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości M. został złożony po upływie ustawowego terminu, to zasadnie organ wydał decyzję odmowną.

Zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów art. 3 ust.2 w zw. z art. 2 i art. 5 ust.1 ustawy, poprzez odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty, pomimo spełnienia przesłanek ustawowych co do nabycia prawa do rekompensaty jest chybiony, gdyż podstawą odmowy było złożenie wniosku po terminie ustawowym. Nawet spełnienie ustawowych przesłanek w sytuacji złożenia wniosku po terminie skutkuje odmową potwierdzenia prawa.

Odnośnie zarzutu skargi, że strona nie musi dokładnie wskazywać we wniosku powierzchni nieruchomości, numerów hipotecznych, geodezyjnych, to nie odmawiając racji skarżącemu w tej kwestii, wskazać należy (jak wyżej zaznaczono), że to strona decyduje czy i w jakim zakresie skorzysta z przysługującego jej prawa i za jakie nieruchomości oraz gdzie położone dochodzi rekompensaty. Skarżący jest niekonsekwentny w swoich twierdzeniach podnosząc, że nie jest konieczne dokładne określenie nieruchomości, podczas gdy począwszy od pisma z 30 grudnia 2009 r. w kolejnych pismach, pełnomocnictwach dokładnie określa miejsca ich położenia. Odnośnie wywodów dotyczących związku majątku B. z pozostałymi majątkami małżonków O. wskazać należy, że nieruchomości były położone w różnych miejscowościach, część z nich stanowiła odrębną własność każdego z małżonków. Ewentualne związki gospodarcze pomiędzy tymi majątkami, czy też związki poprzez osobę właściciela nie mają znaczenia dla żądania wniosku, gdyż to wnioskodawca decyduje za które nieruchomości dochodzi rekompensaty.

Odnośnie zarzutów skargi dotyczących nie brania udziału w postępowaniu przez M. i A. R., to wskazać należy, że pełnomocnictwo z 20 października 2008 r. zostało złożone do akt sprawy dopiero przy piśmie z 27 października 2010 r. Wobec tego do tej daty organ nie miał wiedzy, że skarżący działa także w imieniu innych osób. Natomiast po 27 października 2010 r., pomimo posiadanej wiedzy, organy nie uwzględniły udziału w postępowaniu M. i A. R. Uchybienie to wypełnia wprawdzie przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, jednakże może stanowić podstawę uchylenia decyzji tylko wówczas, gdy powołuje się na nią podmiot uprawniony do skorzystania z tej przesłanki, to jest ten, który bez własnej winy nie został dopuszczony do udziału w postępowaniu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać. Dotyczy to również Sądu rozstrzygającego sprawę ze skargi podmiotów biorących udział w postępowaniu, który z urzędu nie ma podstaw do podnoszenia, że podmiot nie wnoszący skargi został pominięty w postępowaniu administracyjnym i z tej przyczyny stosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa. Zauważyć należy, że przesłanka wznowieniowa polegająca na niezapewnieniu stronie udziału w postępowaniu administracyjnym bez jej winy (art. 145 § 1 pkt 4 kpa) wiąże się ściśle z art. 147 kpa, stosownie do którego wznowienie postępowania z tej przyczyny następuje tylko na żądanie strony. Takie rozwiązanie ustawowe powoduje, że tylko od woli strony, która została pominięta w postępowaniu zależy, czy skorzysta z prawa do żądania wznowienia, ewentualnie podniesienia zarzutu zaistnienia przesłanki wznowieniowej w skardze wniesionej do sądu administracyjnego. Inne podmioty nie mają prawa do zastępowania uprawnionej strony i korzystania z zarzutu wystąpienia podstaw do wznowienia, powołując się na to, że nie wszystkie podmioty, które powinny brać udział w postępowaniu, zostały do udziału w nim dopuszczone. Powyższe stanowisko ugruntowało się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: 26 III 1013 r., sygn. II OSK 2276/11, z 17 VI 2008 r., sygn. II OSK 665/07; z 22 XII 2008 r. sygn. akt II OSK 1109/07; z 26 I 2009 r., sygn. II OSK 51/08; z 26 V 2009 r., sygn. akt II OSK 832/08, z 26 I 2009 r. sygn. akt II OSK 51/08, z 14 XII 2011 r., sygn. akt II OSK 1886/10). Podkreślenia wymaga, że prawami procesowymi rozporządza strona. Dlatego jeżeli strona, która została pozbawiona udziału w postępowaniu administracyjnym nie wniesie skargi, nie można wbrew jej stanowisku uznać, że zaistniała w sprawie okoliczność uzasadniająca wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa i w związku z tym uchylić zaskarżoną decyzję z tej przyczyny w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa .

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ppsa