Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 862/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 58, art. 17 ust. 11
journal: Dz.U. 2016 poz 1888
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Marek Olejnik (sprawozdawca), Protokolant Kinga Kosowska, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2021 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 3940/17 w sprawie ze skargi P. [...] mbH z siedzibą w Niemczech (dawniej: T. [...] mbH z siedzibą w Niemczech) działającej na rzecz R.[...] na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 26 września 2017 r. nr 0114-KDIP2-1.4010.160.2017.1.JF w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz P. [...] mbH z siedzibą w Niemczech działającej na rzecz R.[...] kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3. prostuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3940/17 w ten sposób, że w miejsce nazwy skarżącej "R. [...] reprezentowany przez P. [...] mbH z siedzibą w Niemczech", wpisuje nazwę "P. [...] mbH z siedzibą w Niemczech działająca na rzecz R.[...] ".


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 11 października 2018 r. sygn. III SA/Wa 3940/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. [...] mbH z siedzibą w Niemczech (dalej: skarżąca) działającej na rachunek funduszu R. [...] z siedzibą w Niemczech na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 26 września 2017 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną i zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego (ww. wyrok oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu opublikowane zostały w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

2. Stanowiska stron przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

2.1. Od powyższego wyroku organ złożył skargę kasacyjna zarzucając zgodnie z art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.") - naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 58 i ust. 11 u.p.d.o.p. - polegającą na przyjęciu przez sąd, że wolne od podatku są dochody instytucji wspólnego inwestowania posiadających siedzibę w innym niż Polska państwie, także w sytuacji gdy osiąga dochody pochodzące z lokowania środków finansowych w krajowych spółkach niemających osobowości prawnej i prowadzi za ich pośrednictwem działalność gospodarczą, gdy tymczasem zgodnie z zaskarżonym przepisem możliwość zastosowania zwolnienia podatkowe wyłącza osiąganie dochodów w krajowych spółkach niemających osobowości prawnej i prowadzenia za ich pośrednictwem działalności gospodarczej, określając że wyłącznym przedmiotem działalności jest zbiorowe lokowanie środków pieniężnych.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- normy wynikającej z przepisów art. 141 § 4 p.p.s.a - polegające na niewyjaśnieniu przez sąd dlaczego w okolicznościach sprawy, uznał stanowisko organu do wszystkich postawionych pytań skarżącej za błędne, co w konsekwencji doprowadziło do niepełnego uzasadnienia rozstrzyganego zagadnienia prawnego, poprzez niewyjaśnienie przez sąd jakie argumenty stały się podstawą zapadłego w sprawie orzeczenia, co w konsekwencji stanowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a.

- art. 133 § 1 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 14c § 1 i art. 14b § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. 2018 poz. 800 ze zm., dalej : o.p.) poprzez dokonanie oceny prawnej rozstrzygnięcia przez sąd w oparciu o stan faktyczny, który nie pokrywa się z opisem przedstawionym we wniosku o wydanie interpretacji i uznanie, że organ pominął fakt, że wyłącznym przedmiotem działalności funduszu jest lokowanie środków pieniężnych bezpośrednio i pośrednio w nieruchomości i inne związane z nimi prawa oraz na rynku polskim w udziały polskich spółek z o.o., podczas gdy okoliczność ta nie wynikała z przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, sąd zaś może poruszać się tylko i wyłącznie w ramach stanu faktycznego przedstawionego przez skarżącego.

Mając na uwadze powyższe organ, na podstawie art. 188, art. 185§ 1, art. 176 § 2 oraz art. 203 pkt 2 p.p.s.a., wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy;

2) ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu sprawy do ponownego rozpatrzenia;

3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie;

4) zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

2.2. Skarżąca wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

3. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej na rozprawie zważył, co następuje:

3.1. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieuzasadnioną i z tego powodu podlegającą oddaleniu na podstawie art.184 p.p.s.a. Nie stwierdził żadnej z przesłanek stwierdzenia nieważności postępowania, o której mowa w art.183 § 2 p.p.s.a. i tym samym jego rozstrzygnięcie ogranicza się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Do tej oceny ogranicza się również uzasadnienie wyroku, a to z mocy art.193 zd. 2 p.p.s.a.

3.2. Spór w tej sprawie dotyczył przedstawionego przez skarżącą spółkę wskazanego niżej stanu faktycznego. Skarżąca działa na rzecz R. [...] (dalej jako "fundusz"), który jest specjalistycznym alternatywnym funduszem inwestycyjnym otwartym utworzonym dla profesjonalnych i półprofesjonalnych inwestorów na podstawie niemieckiego prawa inwestycyjnego. Fundusz (w sensie prawnym i formalnym - spółka na rachunek funduszu) lokuje powierzone mu przez inwestorów środki finansowe w udziały polskich spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, które prowadzą działalność na rynku nieruchomości. W rezultacie, w związku z charakterem dokonywanych inwestycji, fundusz może osiągać na terytorium Polski przychody (dochody) z udziału w zyskach osób prawnych, tj. przykładowo w postaci dywidendy, dochodu z umorzenia udziałów, dochodu z likwidacji spółki z o.o.. Fundusz może również osiągać dochody kapitałowe z tytułu sprzedaży udziałów polskich spółek z o.o. w przypadku wyjścia funduszu z inwestycji w określoną spółkę. Dodatkowo, fundusz może również finansować spółki, w których posiada udziały, poprzez udzielanie im pożyczek pieniężnych. W konsekwencji, fundusz osiągać może również dochody w postaci odsetek.

Mimo, że inwestowanie za pośrednictwem polskich spółek z ograniczoną odpowiedzialnością stanowi obecnie główne źródło dochodu, możliwe jest także pośrednie nabywanie nieruchomości poprzez nabywanie praw i obowiązków w polskich spółkach komandytowych będących właścicielami nieruchomości oraz pośrednie nabywanie nieruchomości poprzez wcześniejsze utworzenie polskiej spółki komandytowej, która nabędzie, w imieniu własnym i na swój rachunek, nieruchomość lub udziały w spółce posiadającej nieruchomość. Skarżąca wskazała, że fundusz ma charakter funduszu inwestycyjnego specjalistycznego, który jest instrumentem dedykowanym wyłącznie dla inwestorów instytucjonalnych

Na tle przedstawionego we wniosku o interpretację indywidualną opisu sprawy skarżąca zadała następujące pytania:

W związku z powyższym opisem zadano następujące pytania:

1. Czy dochody (przychody) funduszu uzyskiwane na terytorium Polski są zwolnione z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 58 u.p.d.o.p., z wyłączeniem dochodów (przychodów) określonych w art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a)-f) u.p.d.o.p.?

2. Czy dochody (przychody), o których mowa w art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p., uzyskiwane przez fundusz, są zwolnione ze zryczałtowanego podatku dochodowego na podstawie art. 26 ust. 1g w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 58 u.p.d.o.p.?

3. Czy certyfikat rezydencji, o którym mowa w art. 26 ust. 1g pkt 1 u.p.d.o.p. powinien być wystawiony w odniesieniu do funduszu, tj. potwierdzać rezydencję podatkową funduszu?

4. Czy fundusz jest rzeczywistym właścicielem wypłacanych przez płatnika należności z tytułów wskazanych w art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p. i w konsekwencji, czy pisemne oświadczenie, o którym mowa w art. 26 ust. 1g pkt 2 u.p.d.o.p., powinno być złożone przez fundusz działający formalnie poprzez Spółkę?

Organ interpretacyjny wydał interpretację, w której uznał stanowisko przedstawione przez skarżącą za nieprawidłowe w odniesieniu do wszystkich postawionych pytań.

3.3. Skarżący kasacyjnie organ sformułował zarzuty oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 p.p.s.a. Mimo to Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa materialnego, ten zarzut jest bowiem w niniejszej sprawie decydujący, także w odniesieniu do naruszeń przepisów postępowania, jakich w ocenie kasatora miał się dopuścić sąd pierwszej instancji.

3.4. Na wstępie rozważań dotyczących naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 58 i ust. 11 up.d.o.p. poprzez błędną wykładnię przypomnieć należy o ważnym założeniu przy interpretacji przepisów prawa, a mianowicie założeniu o racjonalności ustawodawcy. W tym przypadku ustawodawca, jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 29 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (druk Sejmu VI Kadencji nr 969), chciał osiągnąć określony cel - zapobiec zwiększaniu nieopodatkowanych dochodów w funduszach inwestycyjnych zamkniętych (dalej jako: "FIZ"), osiąganych w istocie nie poprzez działalność stricte inwestycyjną, a – w wyniku inwestowania w spółki niemające osobowości prawnej - poprzez działalność gospodarczą. Musiał przy tym pamiętać, że nie może zakłócać zasady swobody przepływu kapitału, bowiem już raz wszczęto przeciwko Polsce postępowanie w sprawie naruszenia tej zasady poprzez zwolnienie z podatku dochodowego wyłącznie polskich funduszy inwestycyjnych, z pominięciem funduszy z innych państw Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Postępowanie takie spowodowało zmianę art. 6 ust.1 u.p.d.o.p. poprzez dodanie do tego przepisu pkt 10a i 11a. Komisja Europejska wszczęła postępowanie w sprawie naruszenia nr [...] z uwagi na to, że wyższe opodatkowanie zagranicznych funduszy emerytalnych i inwestycyjnych mogło zniechęcać je do inwestowania kapitału w spółki mające siedzibę w Polsce. Wyższe opodatkowanie mogło również skutkować ograniczeniem zdolności polskich spółek do pozyskiwania kapitału od zagranicznych funduszy emerytalnych i inwestycyjnych. Z powyższych względów omawiane przepisy stanowiły w ocenie Komisji przeszkodę w rozumieniu art. 56 i art. 43 Traktatu WE (uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.- druk Sejmu VI Kadencji nr 4529).

Dążąc do przestrzegania zasady swobody przepływu kapitału ustawodawca polski musiał mieć na względzie, że warunki dla funduszy zagranicznych muszą być równoważne, a nie takie same (tożsame), jak dla funduszy polskich, co wynika z różnych rozwiązań prawnych w różnych państwach, dopuszczonych m.in. Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS)( Dz.U.UE.L.2009.302.32).

Przed 1 stycznia 2017 r. lokowanie środków pieniężnych przez fundusze inwestycyjne z siedzibą w Polsce w udziały w spółkach niemających osobowości prawnej i nie podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych powodowało, że w świetle art. 5 ust.3 u.p.d.o.p. dochody osiągane z tych lokat (które mogły być uznane za lokaty w inne prawa majątkowe) uznawane były za dochody z działalności gospodarczej, wyłączające możliwość skorzystania przez fundusz inwestycyjny ze zwolnienia, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. Fundusze inwestycyjne ograniczały się zresztą wówczas do inwestycji w akcje polskich spółek komandytowo- akcyjnych (w okresie, gdy były one transparentne podatkowo). Wyłączenie zwolnienia podmiotowego z uwagi na lokowanie środków pieniężnych w udziały w spółkach niemających osobowości prawnej, w odniesieniu do instytucji wspólnego inwestowania, zostało zaakceptowane przez dotychczasowe, w miarę jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych i obejmowało także sytuacje potencjalnej możliwości dokonania takiej inwestycji (przewidzianej przykładowo w statucie funduszu). Zwracano uwagę, że zgodnie z art. 5 ust. 3 u.p.d.o.p. przychody osiągane z udziału w spółce nieposiadającej osobowości prawnej i niebędącej podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych uznaje się za przychody z działalności gospodarczej, jeżeli spółka działalność taką prowadzi (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lipca 2017 r., II FSK 1777/15, z 12 grudnia 2017 r., II FSK 2098/15, z 20 grudnia 2017 r., II FSK 127/16, II FSK 2912/15, z 7 lutego 2018 r., II FSK 128/16, z 14 lutego 2018 r., II FSK 140/16 i z 14 sierpnia 2019 r., II FSK 3844/17, z 18 sierpnia 2020 r., II FSK 1151/18, z 8 września 2020 r., II FSK 1150/18, z 19 listopada 2020 r., II FSK 2475/18).

3.5. Wskazane wyżej okoliczności należy uwzględnić przy dokonywaniu wykładni art.17 ust. 1 pkt 57 i 58 oraz ust.11 i 12 u.p.d.o.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2017r. Zmiany, które weszły w życie od 1 stycznia 2017 r. dotyczyły art. 6 ust. 1 pkt 10 i 10a oraz ust. 4 u.p.d.o.p. oraz art. 17 u.p.d.o.p. poprzez dodanie do ust. 1 punktów 57 i 58 oraz ustępów 11 i 12. Ze zwolnienia podmiotowego, o którym mowa w art. 6 ust.1 pkt 10 i 10a u.p.d.o.p. mogą obecnie korzystać tylko fundusze inwestycyjne otwarte (dalej jako: "FIO") i specjalistycznie inwestycyjne fundusze otwarte (dalej jako: "SFIO") z siedzibą w Polsce oraz instytucje wspólnego inwestowania z krajów –członków Unii Europejskiej i państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego, które spełniają wymogi z art. 6 ust. 1 pkt 10a, w tym wymóg określony w lit. b tego przepisu, mianowicie ten, że wyłącznym przedmiotem ich działalności jest zbiorowe lokowanie środków pieniężnych, zebranych w drodze publicznego proponowania nabycia ich tytułów uczestnictwa w papiery wartościowe lub instrumenty rynku pieniężnego. W odniesieniu do stanu przed 1 stycznia 2017 r. wykreślono z powołanego wyżej przepisu wyrażenie "i inne prawa majątkowe". Zwolnienie podmiotowe nie dotyczy także tych instytucji wspólnego opodatkowania, które: a) prowadzą swoją działalność w formie instytucji wspólnego inwestowania typu zamkniętego albo są instytucją wspólnego inwestowania typu otwartego działającą na podstawie zasad i ograniczeń inwestycyjnych odpowiadających instytucjom wspólnego inwestowania typu zamkniętego (odpowiednik polskiego FIZ), lub b) których tytuły uczestnictwa, zgodnie z dokumentami założycielskimi, nie są oferowane w drodze oferty publicznej, dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym ani wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu oraz mogą być nabywane także przez osoby fizyczne wyłącznie w przypadku, gdy osoby te dokonają jednorazowego nabycia tytułów uczestnictwa o wartości nie mniejszej niż 40 000 euro (odpowiednik polskich SFIO stosujących ograniczenia; art. 6 ust. 4 u.p.d.o.p.). FIZ , SFIO i instytucje wspólnego inwestowania, odpowiadające FIZ oraz SFIO, stosujące ograniczenia nie korzystają zatem ze zwolnienia podmiotowego, dotyczącego wszystkich osiąganych przez nie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dochodów. Dla nich przewidziano wyłącznie zwolnienie przedmiotowe, uregulowane w art. 17 ust. 1 pkt 57 (polskie FIZ i polskie SFIO stosujące ograniczenia) i w art. 17 ust. 1 pkt 58 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 57, ust. 11 i ust. 12 (odpowiadające im instytucje wspólnego inwestowania z siedzibą w innym państwie członkowskim UE lub w państwie z EOG).

3.6. Zgodnie z powołanym art. 17 ust. 1 pkt 58 u.p.d.o.p. zwolnione są z opodatkowania dochody (przychody) instytucji wspólnego inwestowania posiadających siedzibę w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, o których mowa w art. 6 ust. 4 pkt 1, spełniających warunki, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. a i d-f (a więc nie muszą spełnić wymogu dotyczącego lokowania środków pieniężnych wyłącznie w papiery wartościowe i instrumenty finansowe), z wyłączeniem dochodów określonych w pkt 57 lit. a-f (od 1 stycznia 2018 r. lit. a-g). Dodatkowo instytucje te muszą spełnić wymogi określone w art. 17 ust. 11 i ust. 12 u.p.d.o.p. Z uwagi na sporny problem istotny jest w tym przypadku tylko ust. 11 pkt 1 , zgodnie z którym zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 58, dotyczy instytucji wspólnego inwestowania, których wyłącznym przedmiotem działalności jest zbiorowe lokowanie środków pieniężnych w papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego lub inne prawa majątkowe. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 3 ust.1 ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz.1896 ze zm.), polskie fundusze inwestycyjne mają prawo lokować środki pieniężne także w inne niż papiery wartościowe i instrumenty rynku pieniężnego prawa majątkowe. O ile zatem przy funduszach otwartych (FIO) i odpowiadających im instytucjom wspólnego inwestowania lokowanie środków pieniężnych ograniczone jest do papierów wartościowych i instrumentów finansowych, o tyle w przypadku FIZ, SFIO i odpowiadającym im instytucjom wspólnego inwestowania, mogą one lokować te środki także w inne prawa majątkowe. Porównanie tego przepisu z katalogiem dochodów wyłączonych ze zwolnienia, wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 57 (mającym w tym przypadku zastosowanie także do inwestycji wspólnego inwestowania równoważnych z FIZ lub SFIO stosującymi ograniczenia z siedzibą w UE lub EOG z mocy art.17 ust.1 pkt 58 u.p.d.o.p.) wskazuje na to, że lokowanie w inne prawa majątkowe może polegać na zakupie udziałów kapitałowych w spółkach niemających osobowości prawnej i niebędących podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych. Wyłączone ze zwolnienia od opodatkowania są bowiem a) dochody (przychody) z udziału w spółkach niemających osobowości prawnej lub jednostkach organizacyjnych niemających osobowości prawnej, mających siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej lub w innym państwie, jeżeli zgodnie z przepisami ustawy lub prawa podatkowego państwa, w którym te spółki lub jednostki organizacyjne mają siedzibę lub zarząd, podmioty te nie są traktowane jak osoby prawne i nie podlegają w tym państwie opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania, b) dochody (przychody) z odsetek od pożyczek udzielonych podmiotom, o których mowa w lit. a, oraz odsetek od innych zobowiązań tych podmiotów wobec funduszu, c) dochody (przychody) z odsetek od udziału kapitałowego w podmiotach, o których mowa w lit. a, d) darowizny bądź inne nieodpłatne lub częściowo odpłatne świadczenia dokonywane przez podmioty, o których mowa w lit. a, e) dochody (przychody) z tytułu odsetek (dyskonta) od papierów wartościowych emitowanych przez podmioty, o których mowa w lit. a, f) dochody (przychodów) z tytułu zbycia papierów wartościowych wyemitowanych przez podmioty, o których mowa w lit. a, lub udziałów w tych podmiotach. Tego rodzaju jak wymienione wyżej dochody mogą być uzyskiwane przez FIZ lub SFIO tylko wówczas, gdy lokować one będą środki pieniężne w spółki niemające osobowości prawnej i transparentne podatkowo. Gdyby ustawodawca uznał, że tego rodzaju działalność nie mieści się w pojęciu lokowania środków pieniężnych, to zbędne byłoby wyłączenie tego rodzaju dochodów ze zwolnienia. Jednocześnie pominięcie przy wykładni tej części przepisu art. 17 ust.1 pkt 57 zawierającego wyłączenia dochodów z dochodów zwolnionych (lit. a-f) byłoby naruszeniem zasad wykładni -zakazu wykładni per non est. Przyjąć zatem należy, że instytucje wspólnego inwestowania równoważne polskim FIZ i SFIO działającym z ograniczeniami, mogą co do zasady inwestować w spółki transparentne podatkowo, jednakże dochody osiągane z tych inwestycji nie podlegają zwolnieniu i podlegają opodatkowaniu jak dochody z działalności gospodarczej (art. 5 ust. 3 u.p.d.o.p.) lub (od 1.01. 2018 r.) część z nich jako przychody z zysków kapitałowych (art. 7b ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.p.). Zwolnienie wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 58 u.p.d.o.p. dotyczy natomiast tylko tych dochodów, które są osiągane z lokowania środków pieniężnych w papiery wartościowe, instrumenty finansowe i inne (niż udziały w spółkach transparentnych podatkowo) prawa majątkowe.

3.7. Wynik tej wykładni odpowiada też celowi nowelizacji. W ten sposób nie będą zwolnione zyski FIZ, SFIO i równoważnych z nimi instytucji wspólnego inwestowania, osiągane w istocie – w rozumieniu ustawy podatkowej- z działalności gospodarczej, a nie z działalności inwestycyjnej. Przepisy tak rozumiane nie będą też naruszać zasady swobody przepływu kapitału (art. 63 ust.1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dz.U. z 2004 r., Nr 90, poz.864/2) - niezależnie od regulacji prawnych w innych państwach UE i EOG, instytucje wspólnego inwestowania będą mogły skorzystać ze zwolnienia na takich samych zasadach jak FIZ, FIO i SFIO, mające siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Potencjalna nawet możliwość inwestowania w spółki transparentne podatkowo nie będzie wykluczała tych instytucji ze zwolnienia, a jedynie dawała im możliwość zwolnienia w ograniczonym przedmiotowo zakresie.

3.8. Taka wykładnia nie będzie też pozostawała, z uwagi na zmianę stanu prawnego, w sprzeczności z dotychczasowymi poglądami orzecznictwa co do możliwości uzyskania zwolnienia w przypadku inwestowania w spółki transparentne podatkowo. Przywołane przez kasatora orzecznictwo sądów administracyjnych nie przystaje w związku z tym do stanu prawnego, jaki ma zastosowanie w tej sprawie. Jest bowiem obecnie nowa podstawa prawna, dozwalająca na zwolnienie podmiotowo- przedmiotowe tego rodzaju instytucji i wyraźne rozróżnienie, że instytucje lokujące tylko w papiery wartościowe i instrumenty finansowe są zwolnione podmiotowo (co do całości dochodów osiąganych przez nie na terytorium RP), a instytucje lokujące środki także w spółki transparentne podatkowo – są zwolnione wyłącznie w zakresie tych dochodów, które nie są związane z tego rodzaju lokowaniem środków pieniężnych.

3.9. W stanie prawnym pomiędzy 1 stycznia 2017 r. a 31 grudnia 2020 r. w roku podatkowym instytucja wspólnego inwestowania, równoważna z polskim FIZ lub SFIO może zatem skorzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 17 ust.1 pkt 58 u.p.d.o.p., niezależnie od tego, czy lokuje środki pieniężne w udziały w spółce komandytowej. Jeśli nie osiąga dochodów z tytułu udziałów w spółce komandytowej lub innych wyłączonych na podstawie art.17 ust.1 pkt 57 u.p.d.o.p., to przysługuje jej zwolnienie co do całości dochodów osiąganych z lokowania środków pieniężnych. Jeśli zainwestuje w spółki komandytowe i będzie osiągać dochody, a o których mowa w art.17 ust. 1 pkt 57 lit. a-f u.p.d.o.p., zwolnieniu podlegać będzie tylko ta część dochodów, które pochodzą z innych źródeł niż inwestycja w spółkę komandytową. Podstawę zwolnienia, wobec wskazania we wniosku o interpretację, że niemiecki fundusz na tle polskiego prawa jest równoważny z FIZ, stanowić będzie art. 17 ust. 1 pkt 58 w zw. art. 6 ust. 4, z art. 17 ust. 1 pkt 57, ust. 11, 12 u.p.d.o.p.

3.10. Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art.183 § 1 p.p.s.a., nie wypowiadał się co do podmiotowej możliwości przyznania zwolnienia funduszowi, który reprezentuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a wcześniej w postępowaniu o wydanie interpretacji, niemiecka spółka (spółka zarządzająca funduszem). Wprawdzie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przytoczył swoje stanowisko z interpretacji, zgodnie z którym, skoro fundusz nie jest podatnikiem według prawa polskiego, to nie może uzyskać zwolnienia podatkowego, nie sformułował jednak zarzutów naruszenia prawa w tym zakresie, koncentrując się wyłącznie na kwestii związanej z lokowaniem środków finansowych w spółkę komandytową. W tym zakresie przypomnieć jedynie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że dla rozstrzygnięcia, czy dana instytucja wspólnego inwestowania może korzystać ze zwolnienia podatkowego istotna jest rzeczywista funkcja gospodarcza podmiotu zagranicznego, a nie jego forma prawna, która nie może zamykać podmiotowi zagranicznemu drogi do merytorycznego zbadania, czy przedmiotowe zwolnienie mu przysługuje. Instytucje wspólnego inwestowania mają bowiem być równoważne, a nie tożsame z funduszami inwestycyjnymi działającymi na podstawie prawa polskiego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2016 r., II FSK 792/16). Zwrócić też należy uwagę, że dyrektywa UCITS dopuszcza różne formy działania instytucji wspólnego inwestowania, również takie, w których fundusz nie ma osobowości prawnej (por. pkt 6 preambuły do dyrektywy UCITS).

3.11. Zaakceptowanie stanowiska sądu pierwszej instancji co do możliwości zwolnienia niemieckiego funduszu z opodatkowania dochodu w zakresie określonym w art. 17 ust. 1 pkt 58 i ust. 11 u.p.d.o.p. powoduje, że bez wpływu na wynik sprawy pozostawałoby ewentualne naruszenie przez sąd pierwszej instancji art. 133 § 1 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 14c § 1 i art. 14b § 3 o.p. poprzez przyjęcie, że ze stanu faktycznego nie wynika, że fundusz będzie faktycznie inwestował w spółki komandytowe (w stanie prawnym, gdy organ wydawał interpretację, nie były one podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych). Jak wskazano wyżej, lokowanie środków pieniężnych w udziały w spółkach transparentnych podatkowo, nie wyklucza co do zasady zwolnienia przedmiotowego, o którym mowa w art.17 ust. 1 pkt 58 u.p.d.o.p. także wtedy, gdy fundusz niemiecki ma potencjalną, prawną możliwość lokowania środków w spółki komandytowe.

3.12. Naczelny Sąd Administracyjny uznał także za niezasadny zarzut naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a. Istotnie, sąd pierwszej instancji wypowiedział się co do pozostałych kwestii, będących przedmiotem interpretacji, tylko jednym zdaniem. Stwierdził, że: "W konsekwencji błędnego stanowiska organu, że dochody funduszu nie mogą korzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 58) updop, błędne jest również stanowisko organu w odniesieniu do pozostałych pytań zawartych we wniosku o interpretację indywidualną.". Stanowisko to jest jednakże w pełni uzasadnione z uwagi na treść zaskarżonej interpretacji. Także organ interpretujący w odniesieniu do pytań 3 i 4 stwierdził, że skoro stanowisko skarżącej spółki jest nieprawidłowe w odniesieniu do pytań 1 i 2, to i konsekwentnie nieprawidłowe jest stanowisko w odniesieniu do pytań 3 i 4. Skoro sąd zakwestionował stanowisko organu co do pytań 1 i 2, a stanowisko w odniesieniu do pytań 3 i 4, uzasadnione było stanowiskiem organu co do pytań 1 i 2, to także i w tym zakresie interpretacja wydana przez organ była wadliwa. Organ musi się ponownie wypowiedzieć co do tych kwestii mając na uwadze wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 58 i ust.11 u.p.d.o.p., dokonaną w niniejszym wyroku. Wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia przez sąd pierwszej instancji spełniało zatem wymogi z art.141 § 4 p.p.s.a.

4. Rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania uzasadnia art. 209, art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c i pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. Dz. U z 2018 r. poz. 265).

5. Na podstawie art. 156 § 1 i 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny sprostował wyrok sądu pierwszej instancji. Sąd ten w sentencji jako stronę postępowania wskazał R. [...], choć w skardze (a także w uzasadnieniu wyroku) jako stronę skarżącą i wnioskodawczynię w postępowaniu o wydanie interpretacji wskazano P. [...] mbH, reprezentującą R. [...]. Sprostowanie wyroku dokonane przez sąd pierwszej instancji dotyczyło nazwy (firmy) spółki reprezentującej R. [...], jednakże nadal jako stronę skarżącą wskazywało R. [...] . Tę oczywistą omyłkę pisarską należało zatem sprostować. Skargę wnosiła bowiem P. [...] mbH z siedzibą w Niemczech.

Marek Olejnik Aleksandra Wrzesińska-Nowacka Tomasz Kolanowski