Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SAB/Wa 46/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-12 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
659
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246§ 1 pkt 1, art. 255, art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Finansów w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.


UZASADNIENIE

W. S. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z dnia 3 marca 2015 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w [...], w [...] . Podstawę jego utrzymania stanowi tygodniowy zasiłek dla osób o niskich dochodach w łącznej wysokości [...]. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani żadnego majątku.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 14 grudnia 2015 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

Ponadto, z uwagi na to, że wniosek z dnia 3 marca 2015 r. – nadesłany korespondencją nadaną w tym samym dniu w [...] – zasłał sporządzony na urzędowym formularzu PPF według wzoru ustalonego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r. Nr 227, poz. 2245), wnioskodawca został dodatkowo wezwany do złożenia oświadczenia odpowiadającego treści art. 252 § 1a ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.").

W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 4 stycznia 2016 r., w którym wskazał, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony przez niego na urzędowym formularzu PPF – według wzoru ustalonego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Jednocześnie złożył oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1a p.p.s.a.

W piśmie tym wnioskodawca wyjaśnił ponadto, iż jedynym źródłem jego dochodów jest "emerytura", zaś w A. nie podejmował żadnych prac. Wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a lokal, który zajmuje w [...] jest mieszkaniem socjalnym przyznanym decyzją dyrektora Gminy L. B. E. w październiku 2010 r. dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żony wnioskodawcy. Decyzję o przyznaniu mieszkania poprzedziła prośba wnioskodawcy, poparta pozytywną opinią pracowników socjalnych "[...] ". Wnioskodawca jest zwolniony z opłat za czynsz na podstawie tzw. "[...]". Skarżący wyjaśnił również, że jego rodzina zamieszkała w P. udzielała mu pomocy materialnej podczas choroby żony w latach 2000 - 2013, jak również pokrywała koszty związane z jego podróżami i pobytem w P. Wskazał, że w ciągu ostatniego roku kilkakrotnie przebywał w P., przeglądając akta spraw w pomieszczeniu czytelni akt WSA w Warszawie, ale nie prowadził rejestru pobytów w Sądzie. Jednocześnie podniósł, że rodzina nie ma obowiązku pokrywania kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Nadto wnioskodawca oświadczył, iż uwzględniając miesięczne koszty stałe: [...].

Odnosząc się do wezwania do przedstawienia tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski wskazał, że sytuacja prawna zajmowanego mieszkania socjalnego została wyczerpująco uzasadniona. W okolicznościach zwolnienia wnioskodawcy z opłaty za czynsz mieszkaniowy i upływie znacznego czasu, od wydanej decyzji – w październiku 2015 r. upłynęło 5 lat – żądanie przedstawienia tytułu prawnego jest oderwane od rzeczywistości i pozostaje w sprzeczności z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. Odnosząc się z kolei do wezwania w zakresie przedstawienia kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie [...]" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski wyjaśnił, że w załączonym do pisma "[...]" za okres od 24 sierpnia 2015 r. do 29 grudnia 2015 r., od dnia 5 października 2015 r., godz. 13;59, zaciągnięte zobowiązanie finansowe w kwocie [...] spłacane jest cotygodniowo w kwocie [...]na rzecz E. B. przez F.- F. P. - szybsze płatności. Wskazany dokument potwierdza również comiesięczne wydatki na telefon (D.-D. D. na rzecz T.T.L.

Do pisma załączył kopie dwóch dokumentów sporządzonych w języku [...], w postaci wyciągu z dnia 29 grudnia 2015 r. "[...]" za okres od 24 sierpnia 2015 r. do 29 grudnia 2015 r. oraz rachunku za energię elektryczną i gaz za okres od 11 sierpnia 2015 r. do 2 listopada 2015 r.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek o praw pomocy – wbrew stanowisku skarżącego, zawartemu w piśmie z dnia 4 stycznia 2016 r. – został sporządzony na nieobowiązującym obecnie formularzu PPF, według wzoru ustalonego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. Jednakże z uwagi na to, iż został on złożony w dacie, w której nie obowiązywało jeszcze rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r., należało wniosek ten rozpoznać, wzywając jedynie skarżącego do złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 252 § 1a p.p.s.a.

Ponadto należało wziąć z urzędu pod uwagę oświadczenia wnioskodawcy, złożone w innych postępowaniach o prawo pomocy, toczących się w tutejszym Sądzie. Zgodnie z nimi, tygodniowy dochód skarżącego stanowi kwota [...] zwana "zasiłkiem dla osób o niskich dochodach" lub "małą emeryturą" dla osób opłacających składkę ubezpieczenia [...].

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Prawo pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., może zostać ono przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Analizując złożone przez stronę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z dnia 10 grudnia 2015 r., którym został wezwany do podania konkretnych informacji, jak również do złożenia określonych dokumentów wraz z ich tłumaczeniem na język polski.

Odpowiadając na wezwanie skarżący wielokrotnie odwoływał się do swoich oświadczeń złożonych na urzędowym formularzu PPF, uznając je za wyczerpujące i wystarczające do wyjaśnia jego sytuacji materialnej.

Zasadne staje się zatem ponowne wskazanie wnioskodawcy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Aby dokonać takie porównania, referendarz sądowy musi dysponować pełną wiedzą w zakresie możliwości majątkowych wnioskującej strony. Przepisy ustawy p.p.s.a. wprowadziły uprawnienie do żądania złożenia dodatkowego oświadczenia przez wnioskodawcę, a jednocześnie nałożyły na niego obowiązek w tym zakresie. Stanowi o tym przywołany wyżej przepis art. 255 p.p.s.a. poprzez użycie stwierdzenia "strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego".

Omawiany przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, w przypadku gdy oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, są w szczególności:

1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;

2) wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy;

3) odpisy lub wypisy z rejestrów urzędowych;

4) odpisy dwóch ostatnich bilansów;

5) zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu, uzyskanych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat;

6) zaświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydawane przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej.

W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pamiętać również należy, iż na mocy art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2011 r. o języku polskim (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.), język polski jest językiem urzędowym konstytucyjnych organów państwa i w tym języku dokonują czynności urzędowych i składają oświadczenia, o ile przepisy nie stanowią inaczej. W świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2012 r. o sygn. akt I GSK 164/11 (Lex nr 1218806), powołującego się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 1997 r., sygn. akt W 7/96, czynności urzędowe to wszelkie czynności organów i instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych, związane z realizacją ich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji.

Dokonując zatem oceny złożonego w niniejszej sprawie wniosku, zawartych w nim oświadczeń, przedstawionych dokumentów oraz dodatkowych wyjaśnień w zestawieniu z treścią wezwania oraz udzieloną odpowiedzią wskazać należy, że – wbrew przekonaniu skarżącego – na ich podstawie nie można ustalić faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. W ocenie referendarza sądowego okoliczność, że skarżący mieszka w [...]., stanowi pewne utrudnienie w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, jednakże okoliczność ta nie zwalnia go z obowiązków nałożonych na stronę postępowania o przyznanie prawa pomocy.

Skarżący wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a lokal, który zajmuje w [...]. jest mieszkaniem socjalnym przyznanym decyzją dyrektora Gminy L.B. E. w październiku 2010 r. dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żonie wnioskodawcy. Decyzję o przyznaniu mieszkania poprzedziła prośba wnioskodawcy, poparta pozytywną opinią pracowników socjalnych "[...]". Wnioskodawca jest zwolniony z opłat za czynsz na podstawie tzw. "[...]" i ponosi miesięczne opłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej, gazu, wody i opłatę za odprowadzane ścieki w łącznej kwocie około [...].

Biorąc pod uwagę powyższe oświadczenia, wskazać należy na rodzące się wątpliwości, których wnioskodawca dostatecznie nie wyjaśnia. Skoro bowiem korzysta w [...]. z mieszkania socjalnego, przyznanego dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej żony, to dlaczego oświadcza jednocześnie, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie wdając się w konstrukcję prawną udzielonej skarżącemu pomocy socjalnej za granicą, założyć jednak można, że istota takiej formy pomocy polega na zajmowaniu mieszkania przez osobę chorą, jak również przez jej opiekuna, co niewątpliwie powoduje prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Kwestii tej wnioskodawca jednakże nie wyjaśnia.

Kontynuując powyższy wątek wskazać należy, iż w ocenie wnioskodawcy sytuacja prawna zajmowanego mieszkania socjalnego została przez niego wyczerpująco uzasadniona. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim skarżący nie przedstawił tytułu prawnego, na podstawie którego korzysta z mieszkania wraz z tłumaczenia na język polski. Pamiętać trzeba, iż wobec podniesionych wyżej wątpliwości dotyczących zajmowania mieszkania socjalnego, nie można w oparciu o twierdzenia skarżącego, jak również przedłożone kopie dokumentów sporządzonych w języku [...], jednoznacznie stwierdzić, że zajmowane przez niego mieszkanie w [...] jest w istocie mieszkaniem socjalnym, przyznanym w związku z opieką nad chorą żoną. Wskazać ponadto należy, iż skarżący nie udokumentował, że został zwolniony z opłaty czynszu mieszkalnego, a z pewnością nie można uznać za takie samego stwierdzenia wnioskodawcy, zgodnie z którym nastąpiło to na podstawie tzw. "[...]". Na marginesie dodać wypada, iż pojęcia tego wnioskodawca również nie wyjaśnia i nie precyzuje na czym miałby polegać "[...]".

Następnie wskazać należy na wątpliwości, jakie powstają w wyniku analizy oświadczeń wnioskodawcy w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów ([...]) i ponoszonych wydatków (641 GBP). Mianowicie skarżący stwierdza, iż po odliczeniu kosztów od uzyskiwanego dochodu pozostaje mu kwota 40 zł. Pomijając okoliczność, że trudno porównywać wartości wskazane w różnych walutach, nie można uznać za wiarygodne wyjaśnień, by wnioskodawca był w stanie utrzymać się z dochodu w wysokości 40 zł. Biorąc pod uwagę oświadczone wydatki, stwierdzić należy, iż z doświadczenia życiowego wiadomym jest, że dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, na które składają się nie tylko wydatki na wyżywienie i środki czystości, ale również inne opłaty związane choćby z utrzymaniem mieszkania, leczeniem czy transportem, wymagane jest posiadanie środków finansowych o wartości przekraczającej oświadczony przez skarżącego dochód. Należy przy tym pamiętać, iż wnioskodawca nie złożył oświadczenia, że korzysta w [...] z pomocy społecznej czy opieki socjalnej w tym zakresie.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących swoich dochodów i wydatków, zgodnie z wezwaniem, to jest kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje kwotę [...] , określoną przez skarżącego jako "emeryturę", "zasiłek dla osób o niskich dochodach" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie [...] " wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium [...] ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski. Nie można uznać, by wykonaniem wezwania było załączenie kopii dokumentu " [...] za okres od 24 sierpnia 2015 r. do 29 grudnia 2015 r.". Niezależnie od tego, iż jest to kopia nie przetłumaczona na język polski, podnieść należy, iż dokument ten ewidencjonuje wpływ kwoty [...] , przy której – wskazując jako przykład – występują oznaczenia: "wołane ciągi znaków są niezrozumiałe, dokumentują jedynie wpływ określonej kwoty i nie wskazują tytułu wpłaty.

Wnioskodawca nie udzielił również odpowiedzi na pytanie o posiadane rachunki bankowe. Wprawdzie wskazał, iż odpowiedź w tym zakresie została zawarta we wniosku sporządzonym na formularzu PPF, jednakże wskazać należy, iż powołane przez skarżącego rubryki nr 6, 7.2.2., 7.2.3., 8, jak również 9, nie zawierają pytania o posiadanie rachunku bankowego, lecz o stan rodzinny, posiadane zasoby, jak również o stan majątkowy. Nie oznacza to jednak, że wpisując w tych rubrykach odpowiedzi "nie posiadam" wnioskodawca udzielił odpowiedzi na pytanie czy posiada rachunki bankowe, lecz to, że nie posiada zasobów pieniężnych, czy też innego majątku. Brak jasnej odpowiedzi w tym zakresie ma znaczenie z uwagi na to, że wnioskodawca przedstawia kopię dokumentu sporządzonego w języku angielskim, wystawionego przez instytucję finansową [...]. który może stanowić wyciąg z rachunku bankowego. Podkreślić jednakże należy, iż gdyby nawet przyjąć, że w istocie wydruk ten pochodzi z rachunku bankowego wnioskodawcy, to nie zawiera on opisu dokonywanych operacji – tytułów operacji – co uniemożliwia ocenę dokonywanych wpłat i wypłat. W tym miejscu przypomnieć również należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres czasu nie odzwierciedla przebiegu zmian sytuacji finansowej strony, nie pozwala ocenić, jakie są stałe, a jakie doraźne koszty utrzymania, obciążenia i dochody w gospodarstwie domowym, jak również czy potencjalne trudności finansowe mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając zatem na uwadze, iż wnioskodawca nie udzielił wyczerpujących odpowiedzi na zadane pytania i nie złożył żądanych dokumentów źródłowych, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów sądowych i ustanowienia pełnomocnika nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty postępowania powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków.

Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04).

W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż nie można zaakceptować sytuacji, kiedy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy kwestionuje zasadność przedłożenia Sądowi dokumentów, o które była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Ponadto stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15).

W pełni podzielając zaprezentowane wyżej stanowisko orzecznictwa, stwierdzić należało, iż analiza materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie budzi poważne wątpliwości z tego powodu, iż na niektóre pytania skarżący w ogóle nie udziela odpowiedzi, bądź udziela odpowiedzi niepełnych, a niekiedy niewiarygodnych. Ponadto nie przedstawia dokumentów źródłowych, o które się do niego zwracano, a które mogłyby pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń.

Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13).

Zatem już tylko z tej przyczyny wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony. Niezależnie od tego, nie można pominąć również kwestii dotyczącej sytuacji majątkowej rodziny skarżącego pozostającej w . , jak również jego podróży pomiędzy [...] a P. oraz jego wyjaśnień na temat sposobów ich finansowania. Przypomnieć zatem trzeba, iż dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie, zgodnie z treścią art. 87 K.r.o. Także art. 128 K.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155; postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04; postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15). W niniejszej sprawie wnioskodawca został wezwany do udzielenia informacji czy posiada członków rodziny, w tym również w P., na których ciąży obowiązek wzajemnej pomocy, obowiązek alimentacyjny. W odpowiedzi wskazał jedynie, iż rodzina zamieszkała w P. udzielała pomocy w latach 2000-2013, jak również pokrywa koszty związane z podróżą i pobytem skarżącego w P., czego nie sposób uznać za wyczerpującą odpowiedź na zadane pytanie. Jak to już wyżej wskazano, obowiązek alimentacyjny obejmuje również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, zatem nie można zgodzić się z twierdzeniami skarżącego, że "rodzina nie ma żadnego obowiązku pokrywania takich kosztów". Zauważyć przy tym należy, iż skarżący nie widzi żadnych przeszkód by jego "rodzina" ponosiła wszelkie koszty jego podróży, które z doświadczenia życiowego nie mogą być uznane za niewielkie, jak również koszty związane z jego pobytem w kraju, a jednocześnie kwestionuje obowiązek pomocy w partycypacji w kosztach sądowych. Taka postawa skarżącego świadczy o lekceważącym podejściu do instytucji prawa pomocy, a co najmniej do założenia a priori że prawo pomocy mu się należy. Pamiętać jednak należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. Jak to bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, w razie nie wykazania omawianego uprawnienia próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Zatem brak odpowiedzi na pytania dotyczące stanu rodzinnego wnioskodawcy, również wpływa negatywnie na ocenę czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko, zgodnie z którym, strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Niezależnie od powyższego stwierdzić należało, iż nie kwestionując tego, że podróże i pobyt wnioskodawcy w kraju mogą być finansowane przez członków jego rodziny, to mając na uwadze związane z tym koszty, nie sposób jest przyjąć za wiarygodne by były one wielokrotnie pokrywane przez bliżej nieokreśloną "rodzinę" skarżącego. Nadmienić także wypada, że skarżący nie sprecyzował i nie wyjaśnił w jaki sposób podróżuje między [...] a P. (komunikacja lotnicza czy też inna komunikacja), do czego został wezwany.

Odnosząc się z kolei do oświadczonych zobowiązań i wydatków stałych przypomnieć trzeba, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przywołać również trzeba stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Pożyczka zaciągnięta przez skarżącego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.

Niezależnie zatem od tego, iż wnioskodawca nie nadesłał kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie [...] " wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, wskazać należy, iż spłata takiego zobowiązania nie może być zaliczona do wydatków niezbędnych dla utrzymania. Podobnie należy potraktować wydatki na telefon [...] miesięcznie. Jeśli chodzi o ten ostatni wydatek skarżący nie wyjaśnił, co należy rozumieć przez ,,[...]" oraz czy taki wydatek wiąże się z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych, mając przy tym na uwadze, że – zgodnie z jego oświadczeniem – nie wykonuje on pracy zarobkowej na terytorium [...], do której musiałby dotrzeć.

Kontynuując powyższy wątek zauważyć także trzeba, iż w orzecznictwie znany jest pogląd, zgodnie z którym, koszty związane z udziałem w licznych postępowaniach administracyjnych i sądowych nie są kosztami, które mieszczą się w kategorii kosztów niezbędnych do utrzymania (vide: postanowienie NSA z dnia 12 marca 2013 r. o sygn. akt II OZ 159/13). Podzielając to stanowisko stwierdzić zatem należy, iż wskazane we wniosku wydatki dotyczące korespondencji pomiędzy skarżący a organami administracyjnymi i Sądem ([...]), jak również koszty licznych postępowań sądowoadministracyjnych ([...]), nie mogą zostać uwzględnione w postępowaniu o prawo pomocy.

W tym zakresie nie można pominąć jeszcze jednej kwestii, wielokrotnie akcentowanej przez wnioskodawcę, przybierającej niekiedy postać zarzutu kierowanego wobec sądu. Chodzi mianowicie o podnoszone wydatki skarżącego związane z zainicjowanymi przed tutejszym Sądem postępowaniami, które określa on jako "koszty spowodowane bezprawnym działaniem przewodniczącej wydziału V". Przypomnieć zatem należy, iż wszczęcie postępowania przed sądem administracyjnym następuje na skutek skargi złożonej przez stronę. Oznacza to, że postępowanie sądowoadministracyjne nie jest prowadzone z urzędu, lecz stanowi przejaw woli strony, która występuje ze skargą do sądu. Zgodnie z omówioną już wyżej zasadą, koszty takiego postępowania obciążają stronę (art. 199 p.p.s.a.). Na koszty te składa się przede wszystkim wpis sądowy od skargi, jednakże jeżeli nie czyni ona zadość wymogom formalnym, przewodniczący obowiązany jest wezwać stronę do ich uzupełnienia w zakreślonym terminie. Strona wykonując zarządzenie przewodniczącego, z natury rzeczy ponosi wydatki związane z korespondencją. Ponadto, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, inicjując postępowania wpadkowe (postępowanie o prawo pomocy), jest obowiązana do wykazania swojej sytuacji majątkowej, w tym do złożenia dodatkowego oświadczenia na zarządzenie, co również związane jest z wydatkami na korespondencję. Co do zasady jednak, obowiązki te z mocy prawa obciążają stronę inicjującą postępowanie, czego winna mieć świadomość, by w konsekwencji dołożyć wszelkiej staranności w należytym sporządzaniu pism sądowych. Tylko bowiem pismom procesowym nieobarczonym brakami formalnymi można nadać dalszy bieg. Dodatkowo pamiętać należy, iż nawet udzielenie stronie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie prowadzi do obciążenia Skarbu Państwa wydatkami związanymi z kierowaną do sądu korespondencją strony.

Mając na uwadze powyższe, zauważyć należy, iż z rejestrów sądowych prowadzonych w Wydziale V WSA w Warszawie wynika, że na dzień wydania niniejszego postanowienia skarżący zainicjował 119 postępowań sądowych.

Analiza akt sądowych i akt administracyjnych spraw skarżącego, prowadzi do wniosku, że prowadzone od 2013 r. przez Ministra Finansów postępowania administracyjne są pochodną postępowania egzekucyjnego prowadzonego uprzednio wobec skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w związku z zaległościami z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Postępowania te zostały wszczęte wnioskami skarżącego, który zmierzał do wyeliminowania z obrotu prawnego aktów wydanych w postępowaniu egzekucyjnym, poprzez zastosowanie nadzwyczajnych trybów postępowania (wnioski o wznowienie postępowania, o uchylenie bądź stwierdzenie nieważności określonych aktów). Wyniki tych postępowań zaskarżał następnie do WSA w Warszawie (data wpływu pierwszej skargi – 3 marca 2014 r.). Prócz tego, wystąpił do Sądu ze skargami na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Finansów (38 spraw). Skarżący wystąpił również z wnioskami o ukaranie organu grzywną w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. (44 sprawy). W ostatnim okresie złożył także wnioski o wyłącznie określonych sędziów V Wydziału WSA w Warszawie od prowadzenia wszystkich swoich spraw (11 spraw). Ponadto, w większości spraw, w których został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego, wystąpił z wnioskami o prawo pomocy w zakresie całkowitym (72 wnioski).

Mając na uwadze powyższe, przyjąć należy, że skarżący jest osobą, która zainicjowała liczne postępowania sądowe i administracyjne. W postanowieniu z dnia 12 marca 2013 r. o sygn. akt II OZ 159/13 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym, wszczynając liczne postępowania sądowe czy administracyjne strona powinna liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby dopuszczalne jedynie wyjątkowo przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z uczestnictwem we wszczętych z jego inicjatywy postępowaniach sądowych i administracyjnych. Podzielając powyższe stanowisko dodać trzeba, iż przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej wnioskującej strony, która winna być wykazana zgodnie z obwiązującymi przepisami (por. postanowienia NSA z dnia 28 maja 2013 r. o sygn. akt II OZ 395/13; z dnia 3 października 2012 r. o sygn. akt II GZ 341/12; z dnia 12 lipca 2012 r. o sygn. akt II GZ 235/12 ). Jak to natomiast wyżej uzasadniono, wnioskodawca nie wykazał w niniejszym postępowaniu, że spełnia przesłanki do udzielenia mu praw pomocy w zakresie całkowitym.

Z tych wszystkich względów uznać należało, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzec, jak w sentencji postanowienia.