Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 762/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.17 ust.5 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art.145§1 pkt 1 lit.a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2021 r. sprawy ze skargi O.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r., nr [...], II. zwraca z urzędu od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skarżącej – O.M. na jej koszt kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem nienależnie uiszczonego wpisu sądowego od skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, w oparciu o art. 3 pkt. 10 i 11, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako u.ś.r.), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 187 ze zm., dalej jako k.p.a.), orzekł o odmowie przyznania O.M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem K.M.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w dniu 29 kwietnia 2021 r. strona zwróciła się do organu z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad dziadkiem K.M., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, potwierdzonym orzeczeniem z dnia [...] lipca 2006r. wydanym przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika, iż wymaga on stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z trwałą niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] maja 2021 r. organ ustalił, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwa domowe z rodzicami, którzy pracują zawodowo, w związku z tym w/w jest obecnie jedyną osobą która może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem, który ze względu na wiek oraz choroby przewlekłe wymaga pomocy osoby drugiej w czynnościach dnia codziennego. K.M. potwierdził sprawowaną opiekę przez wnuczkę O.M. Do wniosku dołączone zostało oświadczenia strony o sprawowanej opiece nad niepełnosprawnym dziadkiem, z którego wynika, że opiekuje się dziadkiem w wieku 85 lat od początku kwietnia 2021r., kiedy jego stan zdrowia pogorszył się po udarze mózgu. Dodał, że dziadek zamieszkuje z żoną jednak ona także jest schorowana i nie jest w stanie zająć się starszym mężem. Wymagający opieki poza udarem posiada arytmie serca oraz niedrożność tętnicy szyjnej, co grozi kolejnym udarem lub może spowodować nawet utratę życia. Wnuczka pomaga dziadkowi w codziennych wyjściach, dowozi na badania oraz konsultacje medyczne oraz wykonuje podstawowe czynności dnia codziennego tj. sprzątanie i przygotowywanie posiłków. Dzieci K.M. ze względu na brak możliwości przyjęcia opieki nad ojcem, poprosili wnuczkę O. o sprawowanie pełnej opieki nad dziadkiem. Żona K.M. – M.M. oświadczyła, że nie może zająć się chorym mężem ponieważ także jest schorowana, ma zdiagnozowana astmę alergiczną oskrzelową, cukrzycę, zwyrodnienie kręgosłupa oraz niewydolność mózgu, które to choroby uniemożliwiają jej sprawowanie opieki nad chorym mężem. Ponadto dodała, że posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym wydane przez Powiatowy Zespół ds. orzekania o Niepełnosprawności.

Organ wskazał na oświadczenie A.M., syna wymagającego opieki, który podał, iż od wielu lat mieszka razem z rodziną w Kanadzie, na odwiedziny do rodziców przyjeżdża bardzo rzadko, więc nie ma możliwości sprawowania opieki nad ojcem. Z kolei według oświadczenia A.M., syna K., nie jest on w stanie sprawować opieki nad ojcem z względu na poczucie obowiązku utrzymania własnej rodziny. Dodał, iż jego praca wiąże się z częstymi wyjazdami w delegacje, jego córka przejęła opiekę nad chorym.

Następnie organ wskazał w uzasadnieniu na treść przepisów prawa regulujących zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc pod uwagę przesłanki z art. 17 u.ś.r. organ stwierdził, iż strona spełnia przesłankę dot. ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ponieważ należy do kręgu osób, które zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ wskazał wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 17, ust. 1b u.ś.r., wskazując na okoliczność stwierdzenia powstania niepełnosprawności K.M. w 1982 r. tj. po 18 oraz 25 roku życia.

Od powyższej decyzji O.M. złożyła odwołanie, podnosząc argumentację wcześniej przywołaną w postępowaniu przed organem I instancji, odnoszącą się do zakresu sprawowanej przez nią opieki nad dziadkiem i dodając, iż babcia nie może stanowić już wsparcia dla swojego męża z uwagi na wiek i liczne choroby, z powodu których sama potrzebuje pomocy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...], działając w oparciu o treść art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (j.t. Dz.U. 2018.570), art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu i instancji.

Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, ponownie je opisując. Następnie SKO stwierdziło, iż strona pomimo, że opiekuje się swoim dziadkiem nie może otrzymać wnioskowanego świadczenia w związku wystąpieniem w sprawie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. Mianowicie, jak wskazał organ, wymagający opieki K.M. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona K.M. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaliczenie do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem, że nie wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zdaniem SKO wyklucza przyznanie O.M. świadczenia pielęgnacyjnego.

Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. O.M. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim ze skargą na w/w decyzję, wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Skarżąca podała, iż w okresie rozpatrywania jej wniosku przez SKO, babcia M.M., ze względu na swój pogarszający się stan zdrowia, złożyła wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, o przeanalizowanie jej aktualnego stanu zdrowia, który w dniu [...] czerwca 2021 r. decyzją [...], orzekł o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności, tym samy uznając, iż wymaga ona stałej i długotrwałej opieki oraz pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Dodała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z aktywnymi zawodowo rodzicami, jest na ich utrzymaniu, a swój czas w pełni poświęcam opiece nad niepełnosprawnymi dziadkami. Opisała przy tym zakres sprawowanej opieki i dodała, iż do niedawna babcia starała się stanowić wsparcie dla swojego męża, niestety ze względu na pogarszający się stan zdrowia oraz wiek, babcia również potrzebuje mojej pomocy. Zwyrodnienie kręgosłupa uniemożliwia przygotowywanie posiłków,

a zaburzenia równowagi, skutkujące upadkami, wywołują w babci strach przed wyjściem na zakupy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, skarżąca zaś nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] czerwca 2021 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na dziadka K.M.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego aktu stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako u.ś.r.). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w, pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sprawie nie było kwestionowane, iż wymagający opieki K.M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a opiekę nad nim sprawuje skarżąca, będąca jego wnuczką. Jednocześnie, według ustaleń organów poczynionych w ramach postępowania administracyjnego, wymagający opieki (85 lat) pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona (lat 78) legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, stwierdzonym orzeczeniem Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności z [...] kwietnia 2014 r.

W tych okolicznościach organy odmówiły skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji orzekł powołując się na brak spełnienia przesłanki dotyczącego wieku w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (u K.M. niepełnosprawność istnieje od 1982 r.), określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei SKO, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, pominęło w sposób dorozumiany (nie wskazując wprost) przesłankę z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i jako podstawę prawną odmowy podało art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., wskazując na fakt, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, natomiast jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zaliczenie jej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wyklucza prawo do przyznania skarżącej wnioskowanego prawa.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji po pierwsze wskazać należy, iż niewątpliwie błędnie SKO rozpoznając sprawę w ramach postępowania odwoławczego nie odniosło się wprost do stanowiska organu I instancji i wskazanej przez ten organ podstawy odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Mimo nie podzielenia przez SKO stanowiska organu I instancji w zakresie braku spełnienia przesłanki z art.17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazują przepisy przywołane w podstawie prawnej decyzji i treść jej uzasadnienia, uchybieniem z punktu widzenia wymogów określonych w art. 107 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., choć niemającym w okolicznościach sprawy istotnego wpływu na wynik postępowania, był brak odniesienia się przez Kolegium jednoznacznie do błędnego zastosowania przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. tj. z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Sąd wyjaśnia w tym miejscu, iż w wyroku tym, który wszedł w życie z dniem publikacji, tj. z dniem 23 października 2014 r. – Trybunał uznał, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, jak w przypadku K.M., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Powyższe oznacza, iż w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Organ odwoławczy rozpoznając sprawę z odwołania O.M. niewątpliwie słusznie zatem pominął przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczącą K.M. Jednak zwrócenie przez Sąd uwagi na prawidłową interpretację cyt. art. 17 ust. 1 b u.ś.r. ma istotne znaczenie dla jego prawidłowego stosowania przez organy, w szczególności w ramach ponownego rozpoznania sprawy.

Przechodząc zatem do dalszej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji zwrócić należy uwagę na interpretację przez SKO i zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., stanowiącego podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Według Kolegium w świetle cytowanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącej, gdyż wymagający opieki jej dziadek (lat 85) pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona (lat 78) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie umiarkowanym, co zdaniem organu definitywnie uniemożliwia uwzględnienie wniosku strony. Przy czym należy dodać należy, iż organ odwoławczy dość lakonicznie uzasadnił swoje stanowisko w tym zakresie.

W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał stanowisko SKO za błędne. Analizując treść cyt. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie ulega wątpliwości, iż pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, przy czym małżonek nie może okazać orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co do zasady, wyklucza z kręgu uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności. Zgodnie z powyższym zawsze bowiem pierwszeństwo w zakresie sprawowania opieki posiada współmałżonek, za wyjątkiem kiedy jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.

Wyjaśnić należy, iż w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych, które sąd orzekający w pełni podziela, wskazuje się na konieczność zastosowania w określonych wyjątkowych okolicznościach wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. umożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny mimo, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Chodzi mianowicie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek, mimo, że formalnie nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie był zdolny tej opieki wykonywać ze względu na swój stan zdrowia czy wiek, a zatem nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Taką interpretację potwierdza m.in. treść uzasadnienia wyroku NSA z 25 stycznia 2021r., I OSK 2103/20. Na konieczność uwzględnienia w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zasady praworządności i zasady równości - art. 2 i art. 32 Konstytucji - wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny również w wyrokach z 11 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1113/15; z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 i sygn. akt I OSK 723/09; z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1200/14.

Tymczasem z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że żona K.M. – M.M. ma 78 lat oraz liczne choroby i schorzenia (astma alergiczną oskrzelową, cukrzyca, zwyrodnienie kręgosłupa oraz niewydolność mózgu, zaburzenia równowagi), co przy zakresie opieki jakiej wymaga jej mąż – K.M. budzi istotne wątpliwości co do możliwości faktycznego sprawowania opieki przez nią nad mężem. Na powyższe okoliczności zwracała skarżąca uwagę zarówno w postępowaniu przed organem I instancji, jak i w odwołaniu. Do tych okoliczności jednak organ nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji w żaden sposób, jako uniemożliwiających babci wykonywanie niezbędnych czynności w związku z opieką nad wymagającym opieki K.M., czym dopuścił się dodatkowo naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.

Zauważyć należy także, że ukończenie przez osobę wieku 75 lat (M.M. ma już lat 78) jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek. Art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. przewiduje możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która ukończyła 75 lat. Ten rodzaj świadczenia rodzinnego został przewidziany dla osób niezdolnych do samodzielnego życia, jako forma rekompensaty wydatków ponoszonych na opłacenie usług opiekuńczych. Zatem ustawodawca przewidział, iż przekroczenie określonego wieku, może wiązać się z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, bez konieczności stwierdzenia tego stosownym orzeczeniem instytucji publicznej. Powyższy wniosek potwierdza także to, że osobami uprawnionymi do zasiłku pielęgnacyjnego na równi z osobami w wieku 75 lat i więcej, są w myśl art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. niepełnosprawni w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na marginesie dodać należy, iż podnoszony przez skarżącą zły stan zdrowia M.M. i ograniczenia zdrowotne znalazły potwierdzenie w załączonym do skargi orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] czerwca 2021 r. Mimo, że w/w dokument nie był elementem akt administracyjnych sprawy, dlatego nie był uwzględniony przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, niewątpliwie przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie przez organy brany pod uwagę.

Uwzględniając rezultaty wykładni celowościowej oraz funkcjonalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., szczegółowo opisane we wcześniejszym fragmencie uzasadnienia uznać należało odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za przedwczesną. Organy w toku ponownie prowadzonego postępowania powinny dokonać z poszanowaniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. ustaleń faktycznych i oceny czy małżonka podopiecznego jest w stanie sprawować opiekę na swym małżonkiem w sposób realny i efektywny. Następnie ponownie rozstrzygając organy zobowiązane będą uwzględnić ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku oraz ponownie wydać rozstrzygnięcie w oparciu o przepisy u.ś.r., w tym art. 17, z zachowaniem wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji (pkt I sentencji wyroku).

W zakresie pkt II sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 225 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 225 p.p.s.a. sąd zwraca stronie z urzędu opłatę prawomocnie uchyloną w całości lub w części postanowieniem sądu oraz różnicę między kosztami pobranymi a należnymi, przy czym wskazać należy, iż zostają one pomniejszone o koszt ich przekazania. Cytowany przepis dotyczy sytuacji, gdy wystąpiła nadpłata w kwocie kosztów uiszczonych przez stronę w porównaniu z wysokością kwoty należnej. Nadpłata taka występuje m.in. wówczas, gdy koszty sądowe (w tym wpis sądowy) pobrane zostaną od strony zwolnionej ustawowo od ponoszenia kosztów. Uiszczony w przedmiotowej sprawie przez skarżącą wpis od skargi w kwocie 200 zł jest opłatą sądową nienależną, gdyż uiszczony został przez stronę z mocy prawa zwolnioną od ponoszenia kosztów sądowych, w tym także wpisu sądowego (art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a.).