Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 758/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 170
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi S. K. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę


UZASADNIENIE

Postanowieniem Prezydenta Miasta D. (dalej: "organ", "Prezydent Miasta") z dnia [...] r. nr [...] w oparciu o art. 61a § 1 i 2, art. 123 oraz 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku S. K. (dalej: "Strona", "Skarżący") z dnia 19 marca 2021 r. odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za nieruchomość położoną w D. przy ul. [...] oznaczoną jako działki nr 1 i 2, k.m. 19, obręb S. ustalonego decyzją Prezydenta Miasta D. nr [...] z dnia [...] r. W treści uzasadnienia organ wskazał, że Strona wniosła o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za składnik gruntowy nieruchomości oznaczonej geodezyjnie nr 1 i 2 ustalonego wskazaną decyzją Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r., a jako podstawę prawną żądania podała art. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Następnie organ ustalił, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...] z dnia [...] r. stwierdził nieważność decyzji wywłaszczeniowej Prezydenta Miasta D. nr [...] z dnia [...] r. oraz decyzji Wojewody Katowickiego nr [...] z dnia [...] r. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania. Zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami Prezydent Miasta D. w dniu [...] r. wydał decyzję nr [...], w której ustalono wysokość odszkodowania za działki 1 i 2, obręb S. W dalszej części uzasadnienia, w powołaniu na treść art. 61a § 1 k.p.a. wyjaśnił, że sformułowanie "z innych uzasadnionych przyczyn" dotyczy również sytuacji gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub w przepisach prawa brak podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, uznając że w przedmiotowej sprawie ziściła się przesłanka stanowiąca przeszkodę do wszczęcia postępowania, Prezydent Miasta D. opisaną wyżej decyzją z dnia [...] r. stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania, w związku z tym odszkodowanie za całą wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone decyzją Prezydent Miasta D. w dniu [...] r., a następnie wypłacone zgodnie z zasadami i w terminie przewidzianym w ustawie o gospodarce nieruchomościami, tj. jednorazowo przekazem pocztowym. W ocenie organu stan faktyczny i prawny nie uległ zmianie, sprawa została rozpoznana decyzją ostateczną, co uzasadniało odmowę wszczęcia postępowania.

Skarżący nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i w dniu 21 kwietnia 2021 r. (data nadania przesyłką poleconą) wniósł zażalenie. W uzasadnieniu podkreślił, że do tej pory organ wywłaszczeniowy nie wydał żadnego aktu o waloryzacji odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową z dnia [...] r. Nie zgodził się ze wskazaną przez organ I instancji przyczyną odmowy wszczęcia postępowania opartą o art. 61a § 1 k.p.a. Wskazał, że przepisy nie przewidują ponownego ustalania odszkodowania, lecz przewidują jego waloryzację, o którą Strona wystąpiła w niniejszym postępowaniu. Zdaniem Strony na organie spoczywa obowiązek wydania decyzji waloryzacyjnej, a wydane w sprawie decyzje o wywłaszczeniu i odszkodowaniu nie mogą stanowić przeszkody do waloryzacji odszkodowania i jego wypłaty, powyższe zostaje zagwarantowane art. 21 ust. 2 Konstytucji RP i art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda Śląski (dalej: "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu przedstawił przedmiot wniosku Strony, motywy rozstrzygnięcia organu I instancji oraz zarzuty zgłoszone przez Stronę w zażaleniu, następnie w ramach poczynionych ustaleń przywołał kolejne rozstrzygnięcia organów związane z istotą wniosku Strony, w tym:

- decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w D. oznaczonej jako działki nr 1 i 2 oraz ustaleniu z tego tytułu odszkodowania za składnik gruntowy oraz składnik budowlany,

- decyzję Wojewody Katowickiego z dnia [...] r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oraz ustalenia odszkodowania za składnik gruntowy oraz uchylenia w części ustalającej odszkodowanie za składnik budowlany,

- decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] r. nr [...] stwierdzającej nieważność w/w decyzji z dnia [...] r. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania oraz odmawiającej stwierdzenia nieważności w pozostałej części, następnie utrzymaną w mocy w wyniku wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] r. nr [...],

- decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] r. nr [...] wydaną w wyniku ponownego rozpoznania sprawy (na skutek uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 czerwca 2001 r. sygn. I SA 234/2000 decyzji z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r.) stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] r. oraz utrzymującej ją decyzji z dnia [...] r. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania,

- decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...] ustalającą odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość oraz jego wypłatę m.in. na rzecz Strony, która została utrzymana w toku instancji, tj. decyzją Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...], a następnie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. II SA/Kr 79/03 oddalono skargę w tym przedmiocie, a wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2006 r. sygn. I OSK 606/05 oddalono skargę kasacyjną,

- decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] r. nr [...], a następnie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2006 r. o sygn. I SA/Wa 1752/05 oddalono skargę na wskazaną decyzję z dnia [...] r.,

W dalszej części Wojewoda przywołał postanowienie Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...], wydane na skutek wniosku Strony z dnia 13 września 2017 r., odmawiające wszczęcia postępowania o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania przyznanego decyzją organu z dnia [...] r., w uzasadnieniu którego wyjaśniono, że przysługujące Stronie odszkodowanie zostało ustalone w/w decyzją organu z dnia [...] r. i wypłacone jednorazowo w dniu 30 grudnia 2002 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej (postanowieniem Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy, natomiast skarga została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 lipca 2018 r. sygn. II SA/Gl 355/18), a także postanowienie wydane przez Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...], w związku z kolejnym wnioskiem Strony z dnia 30 grudnia 2019 r., odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania za wyżej opisaną nieruchomość (postanowieniem Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] zostało utrzymane w mocy, natomiast skarga została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 stycznia 2021 r. sygn. II SA/Gl 1053/20).

Następnie organ przytoczył treść art. 61a § 1 k.p.a. wskazując jako uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie waloryzacji ustalonego odszkodowania za wywłaszczone działki jego zakończenie decyzją ostateczną Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...] ustalającą odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość oraz jego wypłata w przepisanym terminie, powołując przy tym uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 lipca 2018 r. sygn. II SA/Gl 355/18. W motywach rozstrzygnięcia wskazał również, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie w/w decyzji z dnia [...] r., dla potrzeb dokonania odszkodowania, dokonano wyceny nieruchomości na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego na kwotę 19.899 zł przedstawiającą wartość rynkową nieruchomości według stanu na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu. Wskazał również, że żądanie Strony zawarte w treści wniosku z dnia 19 marca 2021 r. jest tożsame z treścią wniosków złożonych w 2017 i 2019 r., wskazując na związanie organów administracyjnych prawomocnymi orzeczeniami sądów administracyjnych jakie zapadły w sprawach o sygn. II SA/Gl 355/18 i II SA/Gl 1053/20.

Wojewoda odniósł się również do przywołanego przez Stronę przepisu art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami podając, że wysokość odszkodowania podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty, waloryzacja ma na celu w przypadku opóźnienia w zapłacie zagwarantowanie odszkodowania w zaktualizowanej, urealnionej wysokości i dotyczy okresu między datą, kiedy decyzja o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości stała się ostateczna a datą wypłaty tego odszkodowania. Organ podkreślił, że podstawą wypłaty odszkodowania stała się decyzja z dnia [...] r., nie zaś decyzja z dnia [...] r., zatem brak jest podstaw do wszczęcia odrębnego postępowania określonego w treści wniosku Strony z dnia 19 marca 2021 r. Organ zwrócił również uwagę, że załączony do zażalenia wydruk wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 września 2015 r. sygn. II SA/Kr 694/15 dotyczy innego stanu faktycznego, który dotyczył rozstrzygnięcia, czy roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości ma charakter cywilnoprawny i czy jest objęte terminami przedawnienia z Kodeksu cywilnego. Powyższe doprowadziło organ do wniosku, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Kolejne postepowanie w tej samej sprawie prowadziłoby do wady kwalifikowanej określonej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Organ I instancji zasadnie zatem dokonał oceny dopuszczalności odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., a uzasadnienie odpowiada treści art. 107 § 3 k.p.a. Postanowienie doręczono Stronie dnia 28 maja 2021 r.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (data nadania: 8 czerwca 2021 r.) zarzucając zaskarżonemu postanowieniu: naruszenie art. 21 ust. 2 i art. 77 Konstytucji RP poprzez nieuzasadnioną odmowę wypłacenia należnego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, naruszenie art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę waloryzacji ustalonego decyzją wywłaszczeniową odszkodowania, naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez nieprzestrzeganie praworządności, podważanie i niestosowanie się do obowiązujących przepisów prawa, a także naruszenie art. 16 k.p.a. poprzez niewykonanie i niedopuszczalne podważenie prawomocnej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] r., wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. i poprzedzającego postanowienia Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.

Skarżący podtrzymał stanowisko prezentowane w treści zażalenia, ponadto podkreślił nieprzestrzeganie przez organ wykonawczy obowiązujących przepisów oraz przedstawienie nieprawidłowego stanu faktycznego sprawy. Skarżący wskazał na treść art. 28 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji RP podkreślając, że wywłaszczenie bez odszkodowania jest niedopuszczalne. W ocenie Skarżącego Wojewoda nie wyjaśnił, na jakiej podstawie prawnej dokonano wyeliminowania odszkodowania z decyzji wywłaszczeniowej. Podał, że na skutek stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej w części dotyczącej odszkodowania, należało ustalić je ponownie, zatem w ocenie Skarżącego, błędne jest stanowisko organu, że odszkodowania nie da się ustalić, skoro odszkodowanie zostało już ustalone, a należy je jedynie zwaloryzować.

Skarżący wskazał również na sprzeczność w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w zakresie, w którym stwierdza, że odszkodowanie zostało ustalone na mocy decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r., skoro organ odwoławczy podaje jednocześnie, że decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa z dnia [...] r. wyeliminowano ostatecznie odszkodowanie z obrotu prawnego. Skarżący podkreślił, że wymienione wyżej decyzje z dnia [...] r. nie ma związku z nieruchomością wywłaszczoną w 1980 r., ani z decyzją z dnia [...] r., która została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zatem organ nie był uprawniony do wszczęcia żadnego postępowania w sprawie wywłaszczenia. Następnie Skarżący podał, że w decyzji z dnia [...] r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa utrzymał odszkodowanie za składnik gruntowy w mocy, więc zgodnie z prawem należy je zwaloryzować.

Zdaniem Skarżącego "decyzja Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. jest decyzją nielegalną wydaną w toku fikcyjnego postępowania wywłaszczeniowego przeprowadzonego w 2002 r.". W tym okresie toczyło się bowiem legalne postępowanie w sprawie wywłaszczenia zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] r. Podał także, że organ odwoławczy wskazał nieprawidłowo, że w sprawie nie doszło do wywłaszczenia, lecz naruszenia posiadania, jednak nie przywołał treści decyzji w tym zakresie, natomiast jak wynika z decyzji z dnia [...] r. Wojewoda Katowicki potwierdził legalność wywłaszczenia, zatem jeśli organ odwoławczy wskazuje na naruszenie posiadania to winien najpierw stwierdzić nieważność decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] r. W ocenie Skarżącego sprawa odszkodowania stała się nieaktualna do czasu zakończenia postępowania o zwrot nieruchomości, które zakończyło się decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] r., zatem powrócił obowiązek wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Do skargi została załączona kopia postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] r. sygn. [...].

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu potrzymał stanowisko przedstawione w treści zaskarżonego postanowienia, podkreślając, że przyczyną odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną decyzją z dnia [...] r. nieruchomość, jest zakończenie postępowania w tym przedmiocie ostateczną decyzją Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...]. Podniósł również, że odmowa wszczęcia postępowania w trybie art. 61a § 1 k.p.a. następuje z przyczyn o charakterze procesowym, które czynią złożony wniosek niedopuszczalnym, a organ prowadzący postępowanie na tym etapie bada jedynie czy zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania oraz dokonuje oceny czy istnieją przesłanki procesowe uniemożliwiające merytoryczne rozpoznanie wniosku. Uzasadnioną przyczyną w tej sprawie jest natomiast stan res iudicata.

Następnie pismem z dnia 12 lipca 2021 r. Skarżący w odniesieniu do odpowiedzi na skargę podkreślił, iż organ odwoławczy nie wykazał, że utrzymywane przez niego stanowisko nie narusza przepisów Konstytucji ani przepisów powołanych w skardze. Skarżący podtrzymał argumentację prezentowaną na poprzednich etapach postępowania. Podkreślił, że decyzja wywłaszczeniowa z dnia [...] r. była kompletna i zawierała ustalone odszkodowanie, a organ odwoławczy nie podał podstawy prawnej wszczęcia postępowania w 2002 r. i dokonania wyceny nieruchomości wywłaszczonej na podstawie oględzin nieruchomości w 2002 r. W ocenie Skarżącego ostateczną decyzją w sprawie wywłaszczenia nieruchomości jest decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] r., natomiast decyzja z dnia [...] r. jest jedynie jedną z decyzji wydanych w toku tego postępowania. Obowiązek wypłaty odszkodowania za składnik gruntowy istniał zatem od uprawomocnienia się decyzji wywłaszczeniowej, tj. decyzji z dnia [...] r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] r. w części dotyczącej wywłaszczenia oraz odszkodowania za składnik gruntowy. Następnie natomiast wskazał, że możliwość wszczęcia postępowania o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomości zaistniała dopiero po zakończeniu postępowania o stwierdzenie nieważności wywłaszczenia, tj. ostatecznej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] r., zatem dopiero po uprawomocnieniu się w tym zakresie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. I SA/Wa 1752/05.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga regulacja art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którą sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia rozstrzygnięć organów administracji publicznej Sąd uznał, że zaskarżone postanowienia organów pierwszej i drugiej instancji odpowiadają prawu. Analiza sprawy nie pozwalała na stwierdzenie uchybień prowadzących do ich uchylenia. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Rozpoznanie sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z brzmieniem art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy w oparciu o wymienione powyżej kryteria jest zaskarżone postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za nieruchomość położoną w D. przy ul. [...] oznaczoną jako działki nr 1 i 2, k.m. 19, obręb S., ustalonego decyzją Prezydenta Miasta D. nr [...] z dnia [...] r. W pierwszej kolejności Sąd stwierdził, że wniosek Skarżącego z dnia 19 marca 2021 r. o wszczęcie postępowania w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za składnik gruntowy wywłaszczonej nieruchomości jest tożsamy z wnioskiem z dnia 30 grudnia 2019 r. co do którego Prezydent Miasta D. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania – rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...], a skarga w tym przedmiocie została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 stycznia 2021 r. sygn. II SA/Gl 1053/20, a także tożsamy z wcześniejszym wnioskiem z dnia 13 września 2017 r. co do którego Prezydent Miasta D. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania, które zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...], natomiast skarga oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 lipca 2018 r. sygn. II SA/Gl 355/18.

Powyższe ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Mianowicie zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przywołany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia polegającej na związaniu danym orzeczeniem określonych w tym przepisie podmiotów, którymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe. Związanie dotyczy zarówno związania dyspozycją zawartą w wyroku skonkretyzowanej normy prawnej wywiedzionej z norm generalnych zawartych w przepisach prawa, a także ustaleń faktycznych w rozumieniu ograniczenia dowodzenia określonych faktów stwierdzonych w orzeczeniu (zob. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2021). W orzecznictwie sądów administracyjnych w odniesieniu do istoty mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia akcentuje się, że rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika, w rezultacie sądy rozpoznające między tymi samymi stronami inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się w ten sposób jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2021 r., I OSK 252/21, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2020 r. II FSK 1935/18, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2019 r., II FSK 3597/17), a podmioty wymieniony w przywołanym przepisie muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2020 r. II FSK 1759/18, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2020 r. I GSK 1647/18). Powyższe odnosi się do sentencji orzeczenia, a także do jego uzasadnienia zawierającego wykładnię zastosowanych w sprawie przepisów oraz tok rozumowania sądu orzekającego. W kolejnym postępowaniu kwestia objęta poprzednim wyrokiem, nie może być już ponownie badana (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2018 r. I OSK 2023/18).

Uwzględniając powyższe należy zwrócić uwagę na przesądzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2018 r. sygn. II SA/Gl 355/18, następujących kwestii. Ostateczna i prawomocna decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] r. wydana w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ukształtowała stan prawny w ten sposób, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości (str. 6 uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. II SA/Gl 355/18), a wypłata odszkodowania nastąpiła w dniu 30 grudnia 2002 r. (str. 8 uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. II SA/Gl 355/18), i na żadnym etapie postępowania nie była przez Skarżącego kwestionowana. Natomiast decyzja Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. w części dotyczącej odszkodowania z tytułu wywłaszczenia została wyeliminowana z obrotu prawnego (str. 13 uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. II SA/Gl 1053/20), w rezultacie wskazana powyżej decyzja o wywłaszczeniu z dnia [...] r. nie stanowiła podstawy wypłaty odszkodowania, a kwestia odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość została definitywnie załatwiona decyzją Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...] ustalającą odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość oraz jego wypłatę, wobec czego zaistniała przeszkoda do prowadzenia postępowania w tym zakresie (str. 8 uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. II SA/Gl 355/18, w tym zakresie również: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 2021 r. sygn. II SA/Gl 1053/20, str. 10 uzasadnienia). W odniesieniu zaś do żądania wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania, jak wskazał tut. Sąd w wyroku z dnia 30 lipca 2018 r. "nie ma przedmiotu sprawy waloryzacyjnej", kwota odszkodowania została wyliczona z uwzględnieniem na dzień sporządzenia operatu wartości rynkowej nieruchomości oraz przy uwzględnieniu stanu na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu. Ten sposób ustalenia odszkodowania został uznany przez Sąd za zgodny z prawem, bowiem prowadził do waloryzacji odszkodowania za składnik gruntowy poprzez odniesienie się do cen (wartości) nieruchomości do realiów na dzień sporządzenia operatu. W efekcie Sąd w sprawie o sygn. II SA/Gl 355/18 przesądził o braku podstaw aby waloryzacja miała uwzględniać wartość odszkodowania według decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] r., co byłoby uzasadnione jedynie w sytuacji pozostawania tej decyzji w obrocie prawnym. Decyzja ta jednak w części dotyczącej odszkodowania, została skutecznie wyeliminowana z obrotu prawnego decyzjami Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. (str. 9 uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. II SA/Gl 355/18).

Także co do załączonej do skargi kserokopii postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] r. sygn. [...], załączonego również do skargi w sprawie o sygn. II SA/Gl 1053/20, wypowiedział się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 7 stycznia 2021 r. wskazując, że "wbrew stanowisku Skarżącego postanowienie to nie skutkowało wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji Wojewody Katowickiego z dnia [...] r. nr [...]" (str. 11 uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. II SA/Gl 1053/20), która pozostawała w obrocie prawnym do wydania w dniu [...] r. decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. w części dotyczącej odszkodowania, zatem w następstwie wyeliminowania z obrotu prawnego rozstrzygnięcia w zakresie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość kwestia ta została rozstrzygnięta decyzją Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...], utrzymaną w mocy przez Wojewodę Śląskiego decyzją z dnia [...] r. nr [...], skarga oraz skarga kasacyjna zostały w tym zakresie oddalone (str. 10-11 uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. II SA/Gl 1053/20). Ponadto tut. Sąd w przywołanym wyroku wskazał na charakter przedstawionego przez Skarżącego postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] r. sygn. [...], podkreślając, że postanowienie o odrzuceniu pozwu ma charakter deklaratoryjny, zatem nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, nie stanowi przeszkody do wystąpienia ponownie z żądaniem o tej samej treści (str. 11-12 uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. II SA/Gl 1053/20).

Uwzględniając zatem, że istotą wniosku Skarżącego z dnia 19 marca 2021 r. jest żądanie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za składnik gruntowy wywłaszczonej nieruchomości ("odszkodowanie jest ustalone a należy je tylko zwaloryzować", str. 2 skargi, podobnie: str. 2 zażalenia), zaś zarzuty skargi oraz argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zmierza do zakwestionowania wskazanego powyżej stanowiska prawnego wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2018 r. sygn. II SA/Gl 355/18, oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 2021 r. sygn. II SA/Gl 1053/20, związanie w/w orzeczeniami zainicjowanymi tożsamymi wnioskami Skarżącego nie pozwala w ramach niniejszego postępowania na przyznanie zasadności podniesionych w skardze zarzutów.

W odniesieniu do podstawy normatywnej odmowy wszczęcia przez organ I instancji postępowania wymaga w tym miejscu wyjaśnienia, iż zgodnie z treścią art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przywołany przepis przewiduje dwie niezależne przesłanki stanowiące podstawę wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jako pierwszą z nich ustawodawca przewidział wniesienie żądania wszczęcia postępowania przez osobę, która nie jest stroną, natomiast drugą – zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn powodujących niemożność wszczęcia postępowania. Ustawodawca nie dokonał jednak konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, jednak przyjmuje się, że będą to sytuacje w sposób oczywisty stanowiące przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 maja 2021 r., II SA/Gl 86/21), oczywiste przeszkody o charakterze przedmiotowym i podmiotowym możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2021 r., I OSK 2493/20). W rezultacie wszczęcie postępowania poprzedza wstępna ocena czy podmiot występujący z wnioskiem o jego wszczęcie posiada legitymację do występowania w roli strony w takim postępowaniu, a także czy nie zachodzi inna uzasadniona przyczyna, powodującą niemożność wszczęcia postępowania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2020 r., II SA/Gl 127/20).

Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, słusznie organy rozstrzygające sprawę w I i II instancji zakwalifikowały poczynione ustalenia jako spełniające przesłanki odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną decyzją z [...] r. nieruchomość. Zaistniałe okoliczności były na tyle oczywiste, że nie wymagały analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, organ bowiem dysponował wszelkimi niezbędnymi materiałami pozwalającymi na zajęcie wskazanego stanowiska. W takich przypadkach, tj. wystąpienia jednej z przyczyn wymienionych w art. 61a § 1 k.p.a., odmowa wszczęcia postępowania ma wręcz charakter obligatoryjny (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 maja 2021 r., II SA/Gl 64/21), jedną z takich przeszkód jest przeszkoda w postaci res iudicata (rzeczy osądzonej, w orzecznictwie akcentuje się, że "nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania w tożsamej sprawie, która została zakończona decyzją" zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2020 r. II OSK 927/20; a do grupy "innych uzasadnionych przyczyn", o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. należy "prawomocność orzeczenia sądu wyznaczona powagą rzeczy osadzonej, o której stanowi art. 170 w związku z art. 171 p.p.s.a." zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2020 r. II OSK 981/20), co odnosi się, w realiach niniejszej sprawy, do wniosku Skarżącego o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania.

Odnosząc się do zarzutów skargi oraz w powołaniu na poczynione powyżej rozważania, Sąd orzekający w niniejszej sprawie, nie podziela zarzutu naruszenie art. 21 ust. 2 i art. 77 Konstytucji RP poprzez nieuzasadnioną odmowę wypłacenia należnego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, ani też naruszenie art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę waloryzacji ustalonego decyzją wywłaszczeniową odszkodowania, uwzględniając, że kwestia ostatecznej decyzji o ustaleniu i wypłacie odszkodowania jak również zagadnienie waloryzacji odszkodowania zostało przesądzone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 lipca 2018 r. o sygn. II SA/Gl 355/18.

Nie sposób również podzielić stanowiska Skarżącego jakoby dopiero z dniem uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. I SA/Wa 1752/05 (wydanego na skutek badania prawidłowości decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r.) ponownie powstało uprawnienie do wystąpienia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w postaci waloryzacji ustalonego odszkodowania. Ocena w tym zakresie również została już dokonana przez sądy administracyjne. Kwestia definitywnego zakończenia sprawy odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została przesądzona wyrokiem tut. Sądu z dnia 30 lipca 2018 r. o sygn. II SA/Gl 355/18. Ponadto jak wskazano w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 stycznia 2021 r. sygn. II SA/Gl 1053/20, istotą przywołanej decyzji (Ministra Infrastruktury z dnia [...] r.) jest negatywne odniesienie się, przez organ rozpoznający, do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] r. stwierdzającej nieważność decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody Katowickiego z dnia [...] r. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Niezasadnie zatem Skarżący podaje, że w decyzji z dnia [...] r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa utrzymał w mocy odszkodowanie za składnik gruntowy, wywodząc z tego, że zgodnie z prawem należy je zwaloryzować, ponieważ jak wykazano powyżej w/w decyzją organ stwierdził nieważność wymienionej wyżej decyzji w części dotyczącej odszkodowania, zatem nie sposób mówić o jego zwaloryzowaniu. Jednocześnie jednak Skarżący wskazał, że na skutek stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej w części dotyczącej odszkodowania należało ustalić je ponownie, a jak wynika z akt administracyjnych tak właśnie się stało na mocy decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. Pozbawiony podstaw stał się zatem zarzut skargi formułowany w tym przedmiocie. Podobnie nieuzasadnione pozostaje twierdzenie Skarżącego jakoby Wojewoda nie wyjaśnił, na jakiej postawie prawnej dokonano wyeliminowania odszkodowania z decyzji wywłaszczeniowej, wszelkie te kwestie zostały wyczerpująco przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

W tak przeprowadzonych ustaleniach sprawy Wojewoda słusznie nie dopatrzył się nieprawidłowości mogących świadczyć o zaistnieniu podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia Prezydenta Miasta w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w zakresie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zdaniem Sądu stanowisko powyższe jest prawidłowe. W ocenie Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, Wojewoda odniósł się szczegółowo do twierdzeń Strony zawartych w zażaleniu, a wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności zostały zbadane i uzasadnione zgodnie z regułami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a. Z poczynionych ustaleń wynika, że organ wydający postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania dysponował określonym materiałem dowodowym, aby wydać przedmiotową decyzję, działał na podstawie i w granicach prawa obowiązującego na dzień wydawania rozstrzygnięcia, przywołał przepisy, które legły u podstaw jego wydania, a także miał możliwość stwierdzenia (bez postępowania wyjaśniającego) w ramach kontroli wstępnej oczywistych przeszkód wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. W ocenie Sądu w sprawie nie doszło do naruszenia art. 7 k.p.a., ani też zasad wynikających z art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a. Organy administracji publicznej oparły rozstrzygnięcie o ustalenia wystarczające dla ich podjęcia oraz dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego, który nie wymagał uzupełnienia. W rezultacie powyższego, Sąd, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji stwierdził, że zaskarżone postanowienia pozostają zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi.

Uwzględniając, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) oraz wobec wniosku Skarżącego zawartego w treści skargi o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia oraz postanowienie poprzedzającego, Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę stwierdził, że zaskarżone postanowienia nie zostały również obarczone żadną z kwalifikowanych wad o charakterze nieważnościowym, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.