Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 671/02
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 2002-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Powołane przepisy: article: art. 65 par. 4 pkt 2 lit. a-c, art. 68, art. 90 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
Teza: 1. Prawo własności towaru nie stanowi elementu zgłoszenia celnego podlegającego weryfikacji przez organy celne na podstawie art. 65 par. 4 pkt 2 lit. "a-c" ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, i nie może też być przedmiotem decyzji uznającej zgłoszenie celne za nieprawidłowe.

2. Organy celne nie są uprawnione do uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe /art. 65 par. 4 pkt 2 Kodeksu celnego/ albo unieważnienia zgłoszenia celnego /art. 68 Kodeksu celnego/ na tej podstawie, że towar objęto procedurą celną uszlachetnienia czynnego, wbrew woli osoby, która wprawdzie nie dokonała zgłoszenia celnego towaru, ale uważa się za właściciela towaru. Podobnie jak zgłoszenie towaru do uszlachetnienia czynnego nie wymaga ustalenia, że zgłaszający jest właścicielem towaru, tak i objęcie towaru tą procedurą nie przesądza, kto jest właścicielem towaru.

TEZY

1. Prawo własności towaru nie stanowi elementu zgłoszenia celnego podlegającego weryfikacji przez organy celne na podstawie art. 65 par. 4 pkt 2 lit. "a-c" ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, i nie może też być przedmiotem decyzji uznającej zgłoszenie celne za nieprawidłowe.

2. Organy celne nie są uprawnione do uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe /art. 65 par. 4 pkt 2 Kodeksu celnego/ albo unieważnienia zgłoszenia celnego /art. 68 Kodeksu celnego/ na tej podstawie, że towar objęto procedurą celną uszlachetnienia czynnego, wbrew woli osoby, która wprawdzie nie dokonała zgłoszenia celnego towaru, ale uważa się za właściciela towaru. Podobnie jak zgłoszenie towaru do uszlachetnienia czynnego nie wymaga ustalenia, że zgłaszający jest właścicielem towaru, tak i objęcie towaru tą procedurą nie przesądza, kto jest właścicielem towaru.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi "SCC" z siedzibą w L. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 15 lutego 2002 r. (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie unieważnienia zgłoszenia celnego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 13 czerwca 2001 r. firma "SCC" z siedzibą w L. USA wniosła o stwierdzenie nieważności zgłoszenia celnego z dnia 21 maja 2001 r. dokonanego przez "S.-P." Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. oraz o uznanie jej za stronę postępowania celnego. Firma "SCC" podniosła, iż w dniu 21 maja 2001 r. Spółka "S.-P." dokonała zgłoszenia celnego tkaniny do procedury uszlachetniania czynnego. W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że firma "SCC" sprzedała towar będący przedmiotem zgłoszenia celnego firmie "S." z tym, że odbiorcą towaru miała być firma PMD "M.", która z kolei skierowała tkaninę do Polski celem uszlachetnienia przez Spółkę "S.-P.". Z powodu upadłości ogłoszonej przez firmę "S." ł nie zapłacenia ceny za towar firma "SCC" zgłosiła sprzeciw do Urzędu Celnego w Ł. i firm biorących udział w transakcji przeciwko dokonywaniu odprawy celnej towaru. Pomimo sprzeciwu. Spółka "S.-P." dokonała zgłoszenia celnego towaru. Firma "SCC" wniosła o unieważnienie zgłoszenia celnego podając, że z uwagi na ogłoszenie upadłości przez firmę "S." i niezapłacenie ceny jest w świetle prawa amerykańskiego /art. 106 par. 2 - 702 Kodeksu stanu Massachusets/ właścicielem towaru i ma interes prawny w unieważnieniu zgłoszenia celnego.

Decyzją z dnia 6 sierpnia 2001 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. odmówił unieważnienia zgłoszenia celnego z dnia 21 maja 2001 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z treści art. 68 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ wynika, iż unieważnienie zgłoszenia celnego może nastąpić wyłącznie na wniosek zgłaszającego i przed zwolnieniem towaru. Firma "SCC" nie była stroną zgłaszającą towar, który ponadto w dniu 22 maja 2001 r. zwolniono do procedury uszlachetniania czynnego. Dodatkowo organ I instancji stwierdził, iż roszczenia wynikające z praw własności towaru mają charakter cywilnoprawny i winny zostać rozstrzygane przed sądami powszechnymi.

W odwołaniu od powyższej decyzji podniesiono, że Spółka "S.-P." posługiwała się dokumentami, które nie odzwierciedlały istniejącego stanu faktycznego. Urząd Celny w Ł. przyjął zgłoszenie celne mimo otrzymania w dniu 21 maja 2001 r. informacji o zgłoszonych przez "SCC" roszczeniach wobec towaru. Dodatkowo podniesiono, że organ celny może wykonywać czynności w ramach dozoru celnego, celem zapewnienia przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów mających zastosowanie do towarów przywożonych lub wywożonych z polskiego obszaru celnego. Organy celne naruszyły postanowienia art. 140 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym właściciel może korzystać z rzeczy z wyłączeniem innych osób a także art. 65 par. 4 pkt 2 i par. 4a Kodeksu celnego, który uprawnia organ celny do uznania z urzędu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.

Decyzją z dnia 15 lutego 2002 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zgłoszenia celnego towaru dokonała Spółka "S.-P.", a z wnioskiem o unieważnienie zgłoszenia wystąpiła firma "SCC" podnosząc, iż nie otrzymała zapłaty za towar i w dalszym ciągu jest właścicielem towaru. Prezes Głównego Urzędu Ceł wskazał, iż tylko zgłaszający może wystąpić z wnioskiem o unieważnienie zgłoszenia celnego, dlatego postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego firma "SCC" podtrzymała argumenty wyrażone w odwołaniu od decyzji organu I instancji

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Ł. wniósł o jej oddalenie akcentując, że stronie skarżącej nie przysługuje materialnoprawna podstawa do żądania unieważnienia decyzji, albowiem nie była osobą zgłaszającą towar.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Strona skarżąca, reprezentowana w toku całego postępowania przez pełnomocnika -radcę prawnego, żądała unieważnienia zgłoszenia celnego twierdząc, że w świetle prawa amerykańskiego pozostaje właścicielem towaru. Wszelkie czynności, także organów celnych, podejmowane wbrew jej woli, naruszają zatem art. 140 Kodeksu cywilnego, który w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego, gwarantuje właścicielowi wykonywanie prawa własności z wyłączeniem innych osób. W odwołaniu dodatkowo wskazano, że stosownie do art. 65 par. 4 pkt 2 i par. 4a Kodeksu celnego organy celne uprawnione są do uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Organy celne nie badały natomiast tytułu własności towaru strony skarżącej uznając brak swojej kompetencji w tym zakresie i stwierdzając także, że okoliczność ta nie ma znaczenia dla rozpoznania wniosku strony, a także że unieważnienie zgłoszenia celnego możliwe jest wyłącznie na wniosek zgłaszającego /art. 68 Kodeksu celnego/. Złożenie takiego wniosku przez inną osobę uzasadnia umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego.

Po pierwsze. Spółka "S.-P." z siedzibą w Ł. zgłosiła towar do procedury uszlachetniania czynnego przedstawiając wystawioną przez stronę skarżącą fakturę pro forma i świadectwo pochodzenia oraz dokumenty transportowe. Warunki procesu uszlachetnienia zostały określone przez Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. w wydanym w dniu 8 lutego 2001 r. na podstawie art. 90 par. 1 Kodeksu celnego pozwoleniu na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego podlegającego systemowi zawieszeń. Procedura uszlachetniania czynnego podlegająca systemowi zawieszeń polega na poddaniu na polskim obszarze celnym procesowi uszlachetniania towarów niekrajowych przeznaczonych do powrotnego wywozu poza polski obszar celny w postaci produktów kompensacyjnych, bez obciążenia tych towarów cłem lub stosowania wobec nich środków polityki handlowej /art. 121 par. 1 pkt Kodeksu celnego/. Pozwolenie na uszlachetnianie czynne może być wydane na wniosek osoby, która dokonuje procesu uszlachetniania lub organizuje ten proces /art. 123 Kodeksu celnego/. Dla uzyskania pozwolenia na uszlachetnianie czynne nie jest zatem niezbędne wykazanie tytułu własności sprowadzonych towarów, albowiem procedura uszlachetniania może dotyczyć /i z reguły właśnie dotyczy/ towaru stanowiącego własność zagranicznego kontrahenta. Obowiązek badania przez organ celny prawa własności nie wynika ani z przepisów regulujących procedurę uszlachetniania czynnego ani też z ogólnych zasad przywozu towarów na polski obszar celny. Dla nadania przeznaczenia celnego towaru, a w szczególności dla objęcia towaru procedurą celną, nie ma znaczenia kto jest właścicielem towaru. Warto zaakcentować, że z definicji osoby zgłaszającej zawartej w art. 3 par. 1 pkt 23 Kodeksu celnego wynika, że zgłaszającym jest osoba, która dokonuje zgłoszenia celnego we własnym imieniu na swoją rzecz, we własnym imieniu na cudzą rzecz, albo osobę, w której imieniu dokonuje się zgłoszenia celnego. Spółka "S.-P." zgłosiła towar do uszlachetniania czynnego we własnym imieniu i na swoją rzecz, albowiem była ona adresatem decyzji z dnia 8 lutego 2001 r. wydanej przez Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. o pozwoleniu na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego. Warunki formalne wymagane do prawidłowego zgłoszenia celnego określone zostały w art. 64 Kodeksu celnego oraz w par. 216 obowiązującego w dniu odprawy celnej /art. 69 Kodeksu celnego/ rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 10 listopada 1999 r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych /Dz.U. nr 104 poz. 1193 ze zm./, które wydane zostało na podstawie art. 64 par. 4 Kodeksu celnego. Strona skarżąca nie wykazała w toku postępowania, że Spółka "S.-P." nie spełniła warunków formalnych wymaganych do przyjęcia zgłoszenia celnego i że organy celne winny na podstawie art. 64 par. 3 Kodeksu celnego odmówić przyjęcia zgłoszenia celnego. Na podstawie art. 65 par. 1 Kodeksu celnego Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. przyjął zgłoszenie celne dokonane przez Spółkę "S.-P." w Ł. albowiem odpowiadało ono wymogom przewidzianym przez powołane przepisy i wraz ze zgłoszeniem przedstawiono towar.

Po drugie, przyjęte zgłoszenie celne może być przedmiotem weryfikacji, sprostowania lub unieważnienia /odpowiednio: art. 65 par. 4, art. 67, art. 68 Kodeksu celnego/. Sprostowanie oraz unieważnienie zgłoszenia celnego wymagają złożenia stosownego wniosku przez zgłaszającego, natomiast decyzja dotycząca prawidłowości zgłoszenia celnego może być podjęta także z urzędu /art. 65 par. 4 Kodeksu celnego/. W zaskarżonej decyzji trafnie zaakcentowano, że tylko zgłaszający może wystąpić z wnioskiem o unieważnienie zgłoszenia celnego. Zgłaszającym była Spółka "S.-P.", która żadnego wniosku do organu celnego po przyjęciu zgłoszenia celnego nie złożyła. Niezależnie warto podkreślić, że w myśl art. 68 par. 1 Kodeksu celnego unieważnienia zgłoszenia celnego można dokonać w dwóch przypadkach, a mianowicie gdy zachodzi omyłka polegająca na objęciu towaru określoną procedurą celną lub gdy zaistnieją szczególne okoliczności, które spowodują, iż objęcie towaru daną procedurą celną nie będzie już uzasadnione oraz, że z art. 68 par. 3 wynika zasada, że po zwolnieniu towarów nie jest już możliwe unieważnienie zgłoszenia celnego. Niezależnie zatem od braku wniosku od osoby uprawnionej należy stwierdzić, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające unieważnienie zgłoszenia celnego.

Po trzecie, zważywszy na powołany w odwołaniu i skardze art. 65 par. 4 pkt 2 oraz par. 4a Kodeksu celnego, który upoważnia organy celne także do działania z urzędu, należy rozważyć czy istniały przesłanki do uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Strona nie wskazała ani w odwołaniu ani w skardze, które z elementów zawartych w zgłoszeniu uważa za wadliwe. Uznając zgłoszenie celne za nieprawidłowe organ celny zobowiązany jest bowiem do rozstrzygnięć, o których mowa w art. 65 par. 4 pkt 2 lit. "a-c", odnoszących się do treści zgłoszenia. Prawo własności towaru nie stanowi elementu zgłoszenia celnego podlegającego weryfikacji przez organy celne na podstawie art. 65 par. 4 pkt 2 lit. "a-c" Kodeksu celnego, a zatem nie może też być przedmiotem decyzji uznającej zgłoszenie celne za nieprawidłowe. W konsekwencji żądanie tego rodzaju nie byłoby dopuszczalne.

Po czwarte, nie można podzielić poglądu strony skarżącej, wyrażonego w odwołaniu i skardze w związku z art. 6 par. 1 i art. 3 par. 1 pkt 1 i 5 Kodeksu celnego, że organy celne w ramach czynności dozoru i kontroli celnej zobowiązane są do badania prawa własności towaru i czy zgłoszenie celne nie narusza prawa właściciela do korzystania z rzeczy /art. 140 Kodeksu cywilnego/. Celem dozoru celnego, który będąc pojęciem znaczeniowo szerszym obejmuje także czynności kontroli celnej, jest ustalenie, czy towary zostały wprowadzone na polski obszar celny zgodnie z przepisami prawa celnego i innymi przepisami mającymi zastosowanie do towarów przywożonych na polski obszar celny lub z niego wywożonych. Organy celne czuwają zatem nad przestrzeganiem przepisów związanych z wywozem i przywozem towarów. Niezależnie od prawa celnego, przykładem innych przepisów związanych z przywozem i wywozem mogą być przepisy sanitarne i weterynaryjne w stosunku do artykułów spożywczych lub zwierząt. Zakres czynności podejmowanych przez organy celne oraz treść i przesłanki podejmowanych przez nie decyzji wynika z postanowień Kodeksu celnego. Organy celne nie są uprawnione do rozstrzygania sporów cywilnoprawnych. Kodeks celny reguluje zasady oraz tryb przywozu i wywozu towarów, a także związane z tym prawa i obowiązki osób oraz uprawnienia i obowiązki organów celnych /art. 1 Kodeksu celnego/. Stosunki cywilnoprawne są przedmiotem regulacji Kodeksu cywilnego, a prawa z nich wynikające w razie naruszenia podlegają ochronie przed sądami powszechnymi. Organy celne nie miały zatem obowiązku ustalenia, czy strona skarżąca jest właścicielem towaru, albowiem nawet gdyby przyjąć, że Spółka była właścicielem towaru, to ochrony z tytułu naruszenia prawa własności Spółka winna dochodzić przed sądami powszechnymi, a nie w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie unieważnienia zgłoszenia celnego lub uznania je za nieprawidłowe. W momencie dokonywania zgłoszenia celnego Spółka "S.-P." dysponowała towarem i niezbędnymi dokumentami, których przedstawienie jest wymagane do objęcia towaru procedurą uszlachetniania czynnego.

Reasumując należy stwierdzić, że organy celne nie są uprawnione do uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe /art. 65 par. 4 pkt 2 Kodeksu celnego/ albo unieważnienia zgłoszenia celnego /art. 68 Kodeksu celnego/ na tej podstawie, że towar objęto procedurą celną uszlachetniania czynnego wbrew woli osoby, która wprawdzie nie dokonała zgłoszenia celnego towaru ale uważa się za właściciela towaru. Podobnie jak zgłoszenie towaru do uszlachetniania czynnego nie wymaga ustalenia, że zgłaszający jest właścicielem towaru, tak i objęcie towaru procedurą nie przesądza kto jest właścicielem towaru.

Mając na uwadze powyższe należało na podstawie art. 27 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzec jak w sentencji.