Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 694/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i  art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 107  par. 1 i  par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I.F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2021 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołań I. F. (Skarżąca zastępowana przez adwokat D. S. przedstawiciel ustanowiony dla nieznanej z miejsca pobytu) oraz M. M. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, zwanej dalej: ustawą z 8 lipca 2005 r.) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2020 r. nr [...] odmawiającą M. M., Z. S., L. B., B. M., E. G., L. N., W. W., A. C. i I. F. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez M. W. i W. W. w miejscowości [...] przy ul. [...], pow. [...], woj. [...].

Zaskarżona decyzja organu została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty w dniu [...] listopada 1990 r. wystąpiła O. B.. W toku postępowania ustalono aktualny stan spadkobierców uprawnionych do ubiegania się o prawo do rekompensaty, który zmieniał się na przestrzeni lat. Do kręgu spadkobierców włączona została na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2017 r., sygn. akt I [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J. W. – Skarżąca I. F. (wcześniej W.). W toku postępowania nie udało się ustalić jej aktualnego miejsca pobytu.

Wojewoda [...] ww. decyzją z [...] grudnia 2020 r. na podstawie art. 7 ust. 2 w zw. z art. 3, art. 5 ust. 3 pkt 2, art. 6 ust. 1 i art. 27 ustawy z 8 lipca 2005 r. odmówił M. M., Z. S., L. B., B. M., E. G., L. N., W. W., A. C. i I. F. (zastępowanej przez D. S.- przedstawiciel dla osoby nieobecnej) potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez M. W. i W. W.w miejscowości [...] przy ul. [...], pow. [...], woj. [...]. W uzasadnieniu wskazał, że w aktach sprawy brak jest oświadczenia Skarżącej o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z 8 lipca 2005 r.). Podkreślił, że braku tego nie może uzupełnić przedstawiciel ww. osoby z uwagi na to, że jest ono oświadczeniem wiedzy strony i może zostać złożone wyłącznie przez nią samą. Ponadto wskazał, że w aktach sprawy brak jest dowodów dotyczących jej wszystkich miejsc zamieszkania (art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z 8 lipca 2005 r.). Powołując się na pogląd wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17 stwierdził, że w postępowaniach o rekompensatę zachodzi jedność stosunku materialnoprawnego, zatem brak uzupełnienia wniosku przez jedną ze stron musi skutkować wydaniem niekorzystnego rozstrzygnięcia w stosunku do pozostałych uczestników postępowania, zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2020 r. W uzasadnieniu organ szczegółowo zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania, przedstawił treść przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia i stwierdził, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, zarówno strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości winni spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z 8 lipca 2005 r., a niespełnienie choćby jednej z przesłanek skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Warunkiem sine qua non wydania przez wojewodę decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest załączenie do wniosku dokumentów wskazanych w art. 6 powołanej ustawy. W tej sprawie brak jest oświadczenia jednej ze spadkobierczyń właścicieli pozostawionej nieruchomości – I. F. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Organ I instancji próbował ustalić jej adres w celu zapewnienia czynnego udziału w sprawie. Podjęte działania nie przyniosły jednak zamierzonego skutku, w związku z czym organ wystąpił do sądu powszechnego na podstawie art. 34 k.p.a. o wyznaczenie dla niej przedstawiciela. Postanowieniem z [...] października 2020 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] Wydział [...] Rodziny i Nieletnich ustanowił dla nieobecnej I. F. przedstawiciela - adwokat D. S.. Z akt sprawy nie wynika, aby ustanowiony przedstawiciel ustalił miejsce pobytu Skarżącej, mimo że zgodnie z art. 184 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359) kurator powinien przede wszystkim postarać się o ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej i zawiadomić ją o stanie jej spraw. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody [...] , zgodnie z którym oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty powinno być złożone przez każdą ze stron postępowania, zaś brak ww. oświadczenia odebranego od I. F. uniemożliwia wydanie rozstrzygnięcia w tej sprawie. Przyjęcie stanowiska Skarżącej, zgodnie z którym wymagane oświadczenie mógłby złożyć jedynie wnioskodawca prowadzić by mogło do sytuacji, w której strona, która uprzednio zrealizowała na podstawie odrębnych przepisów prawo do rekompensaty, a obecnie jest uczestnikiem kolejnego postępowania wszczętego na wniosek któregoś z innych spadkobierców, ponownie uzyskałaby należną jej część rekompensaty. Oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty jest oświadczeniem wiedzy, które nie może zostać złożone przez ustanowionego przez sąd powszechny przedstawiciela.

Odnosząc się do kwestii braku dowodów, dotyczących wszystkich miejsc zamieszkania Skarżącej organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się pismo z Urzędu Miejskiego [...] z [...] lutego 2018 r. nr [...], z którego wynika, że Skarżąca była zameldowana na pobyt stały od [...] września

1958 r. do [...] kwietnia 1976 r. w [...] przy ul. [...], zaś od [...] kwietnia 1976 r. do [...] października 2007 r. w [...] przy ul. [...] (k. 355). Nie udało się dotychczas ustalić aktualnego adresu zamieszkania Skarżącej. Najbliżej spokrewnione z nią strony postępowania A. C. (siostra) i W. W. (brat) zeznali w toku postępowania, że nie utrzymują z nią kontaktów. Powołując się na pogląd wyrażony w uchwale NSA z 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, organ stwierdził, że niezłożenie przez jedną ze stron postępowania oświadczenia o stanie realizacji prawa do rekompensaty uniemożliwia wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do pozostałych spadkobierców. Niedołączenie do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty wszystkich wymaganych dokumentów, należy traktować jako brak wniosku. Dlatego zasadnym było wydanie na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty wszystkim stronom postępowania.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca w imieniu której działa ww. przedstawiciel wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 6 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez błędną wykładnię;

- art. 7 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez niewydanie postanowienia stwierdzającego spełnienie wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, koniecznych do potwierdzenia prawa do rekompensaty, pomimo spełnienia tychże wymogów.

W uzasadnieniu skargi przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Zdaniem Skarżącej, zgodnie z konkluzją płynącą z uchwały NSA z 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, wniosek może złożyć samodzielnie którykolwiek ze współwłaścicieli lub spadkobierców ze skutkiem dla wszystkich uprawnionych. Obowiązek udokumentowania wszystkich miejsc zamieszkania odnosi się wyłącznie do wnioskodawcy, nie zaś do wszystkich uczestników. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. należy rozumieć w ten sposób, że jedynie wnioskodawca dołącza dowody potwierdzające wszystkie miejsca zamieszkania, a w odniesieniu do właścicieli nieruchomości oraz pozostałych spadkobierców wyłącznie ich miejsca zamieszkania po przybyciu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioskodawczynią była O. B., która swoje miejsca zamieszkania udokumentowała, natomiast w odniesieniu do I. F. (z domu W.), która urodziła się już na terytorium Rzeczypospolitej, ustalone zostało jej ostanie znane miejsce zamieszkania w [...] przy ul. [...], co czyni zadość obowiązkowi wynikającemu z treści art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy. Błędnie także zinterpretowany został obowiązek wskazany w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy, z którego wywiedziono konieczność złożenia oświadczeń o stanie realizacji prawa do rekompensaty przez każdego z uczestników. Z przepisu tego jasno wynika, że oświadczenie o stanie realizacji prawa do rekompensaty załącza się do wniosku, czyli w momencie inicjowania postępowania, a zatem składa je wyłącznie wnioskodawca, nie zaś każdy z uczestników, których stan liczebny i osobowy może ulegać zmianom w trakcie trwania postępowania (jak to miało miejsce w tej sprawie). Treść oświadczenia obejmuje ponadto wskazanie stanu realizacji w odniesieniu nie tylko do samego wnioskodawcy, ale także do jego rodzeństwa, nieżyjących rodziców i nieżyjących dziadków. Jak wynika z treści art. 7 ust. 1 ustawy, dowody określone w art. 6 ust. 1 potwierdzić mają spełnienie wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2. Żaden z tych wymogów nie odnosi się natomiast do kwestii obecnego miejsca zamieszkania spadkobierców właścicieli nieruchomości. Miejsce to ma wyłącznie znaczenie w odniesieniu do pierwotnych właścicieli nieruchomości, co do których należy wykazać, iż zmuszeni byli opuścić po 1 września 1939 r. byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z przyczynami wskazanymi w art. 1 ustawy, bądź też z przyczyn tych nie mogli na nie powrócić. Skoro zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził wymogi określone w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, to zgodnie z dyspozycją art. 7 ust. 1 organ zobowiązany był potwierdzić to postanowieniem. Z kolei decyzję odmowną, zgodnie z treścią art. 7 ust. 2 ustawy uzasadniać może wyłącznie niespełnienie wymogów określonych w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. Ani z zebranego materiału dowodowego, ani też z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby którykolwiek z tych wymogów nie został spełniony, a zatem decyzja odmowna wydana została z naruszeniem prawa materialnego. Współuczestnictwo materialne w postępowaniu administracyjnym nie może pociągać negatywnych skutków dla części jego uczestników z tego jedynie tytułu, że nie mając takiego obowiązku, nie znają oni miejsca pobytu jednego z nich. Taka praktyka godzi w zaufanie do prawa i organów je stosujących, niwecząc prawo do rekompensaty osób uprawnionych poprzez stawianie wymogów zależnych od określonych zachowań tych uczestników, którzy bez własnej winy nie biorą udziału w postępowaniu. Dlatego wydane w sprawie decyzje, jako niezgodne z prawem, winny zostać uchylone.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zdaniem organu, Skarżąca zawęża w pojęcie wnioskodawcy do osoby, która zainicjowała postępowanie (lub jej bezpośredniego następcy prawnego), w sytuacji kiedy na gruncie spraw o potwierdzenie prawa do rekompensaty za wnioskodawców należy uważać wszystkie osoby żądające potwierdzenia prawa do rekompensaty na ich rzecz. Obowiązek wykazania wszystkich miejsc zamieszkania oraz złożenia oświadczenia o stanie realizacji prawa do rekompensaty dotyczy zaś wnioskodawcy - którym jest każda z osób wnioskujących o potwierdzenie prawa do rekompensaty na swoją rzecz, w tym taka, którą zastępuje kurator reprezentujący interes prawny osoby nieznanej z miejsca pobytu. Minister z urzędu posiada wiedzę, że zdarza się, że obecne pokolenie nie ma szczegółowej wiedzy odnośnie realizacji uprawnień zabużańskich przez któregoś ze swoich poprzedników prawnych. Biorąc pod uwagę, że w sprawach o rekompensatę za mienie zabużańskie obowiązuje legitymacja łączna, spadkobiercy właściciela pozostawionej nieruchomości występują wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego, to uprawnienia i obowiązki każdego z nich zależą wzajemnie od siebie, nie mogą być zatem od siebie oderwane. Powyższe powoduje, że w tej sytuacji organ miał podstawy do tego, aby odmówić wszystkim stronom postępowania potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuję:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...).

Kontrola legalności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lutego 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia

2020 r., przeprowadzona przez Sąd w oparciu o powołane kryterium wykazała, że decyzje te nie są zgodne z prawem.

Materialnoprawną podstawą podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097).

Zgodnie z treścią art. 7 ust. 2 tej ustawy, powołanego w podstawie decyzji organu I instancji w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Zgodnie z art. 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489)

– oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Przepis art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. stanowi z kolei, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2.

Potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje stosownie do treści art. 5 ust. 1 powołanej ustawy na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty (ust. 2 art. 5 tej ustawy).

Jak wynika z treści art. 7 ust. 2 omawianej ustawy odmowa prawa do rekompensaty może zatem nastąpić po zbadaniu zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, czego organy w tej sprawie nie uczyniły.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ I instancji powołał poza art. 7 ust. 2 w zw. z art. 3, również (niewymienione w art. 7 ust. 2) przepisy: art. 5 ust. 3 pkt 2, art. 6 ust. 1 i art. 27.

Stosownie do treści art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, należy dołączyć:

1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości;

2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3;

3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3; w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób;

4) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1;

5) oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty.

Zgodnie natomiast z treścią art. 6 ust. 6 powołanej ustawy, jeżeli wniosek nie spełnia wymogów określonych w ust. 1-3, wojewoda wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania.

Należy podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmówiły potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na "nieuzupełnienie braku formalnego wniosku", nie dokonując oceny spełnienia przesłanek z art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 koniecznych do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty, stosownie do treści art. 7 ust. 2 omawianej ustawy. Odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty organy uzasadniły wyłącznie faktem z niespełnienia przez nieznaną z miejsca pobytu I. F. - jednego z wnioskodawców - spadkobierców właścicieli pozostawionej nieruchomości, której dotyczy wniosek o rekompensatę, wymogu, stanowiącego zdaniem organu warunek sine qua non wydania przez wojewodę decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, załączenia do wniosku oświadczenia o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, wymienionego w art. 6 ust. 1 pkt 5 omawianej ustawy.

W tej sprawie I. F. istotnie nie złożyła oświadczenia o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Organowi prowadzącemu postępowanie nie udało się bowiem ustalić miejsca jej pobytu. Skoro podejmowane przez organ działania w tym zakresie nie przyniosły zamierzonego skutku, organ wystąpił do sądu powszechnego na podstawie art. 34 k.p.a. o wyznaczenie dla niej przedstawiciela. Postanowieniem z [...] października 2020 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] Wydział [...] ustanowił dla nieobecnej I. F. przedstawiciela - adwokat D. S. Organy przyjęły, że z uwagi na to, że oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty jest oświadczeniem wiedzy, braku tego nie może uzupełnić przedstawiciel I. F.. Oświadczenie to może bowiem zostać złożone wyłącznie przez nią samą.

Powołując się na pogląd wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, zgodnie z którym "Złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. - obecnie: Dz.U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy" organy obu instancji stwierdziły, że skoro w postępowaniach o rekompensatę zachodzi jedność stosunku materialnoprawnego, to brak uzupełnienia wniosku przez jedną ze stron postępowania musi skutkować wydaniem niekorzystnego rozstrzygnięcia w stosunku do pozostałych uczestników postępowania, zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.

W ocenie Sądu, takie działanie organu doprowadziło do nieuprawnionej odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty wnioskującym o nią pozostałym spadkobiercom: M. M., Z. S., L. B., B. M., E. G., L. N., W. W. i A. C., którzy oświadczenia o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty złożyli. Takie rozstrzygnięcie organów nie realizują celów omawianej ustawy. Nie temu mają służyć wymienione w art. 6 dokumenty, które należy załączyć do wniosku. Dokumenty te służą bowiem zgromadzeniu materiału dowodowego, który ma potwierdzić spełnienie wymogów określonych w ustawie, a potwierdzających prawo do rekompensaty.

Z treści art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. nie wynika, że złożenie oświadczenia o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy zabużańskiej) jest wymogiem formalnym wniosku o rekompensatę, a jego złożenie jest warunkiem sine qua non wydania przez wojewodę decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty.

W literaturze przedmiotu podnosi się, że art. 6 ust. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowi lex specialis w odniesieniu do art. 64 § 2 k.p.a. Ponieważ ustawa ta nie przewiduje innego skutku nieuzupełnienia w terminie braków formalnych podania, należy przyjąć, że po bezskutecznym upływie sześciomiesięcznego terminu podanie pozostawia się bez rozpoznania (tak T. Kiełkowski, H. Knysiak-Molczyk, Postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie opubl w. PPP 2007/12/38-54).

Bez rozpoznania organ winien jednak w tej sprawie pozostawić podanie wyłącznie tego wnioskodawcy, który podania tego nie uzupełnił. Przedstawienie przez stronę w podaniu określonych dowodów nie zwalnia bowiem organu administracji publicznej od obowiązku realizacji w postępowaniu zasady prawdy obiektywnej wynikającej z art. 7 k.p.a. w stosunku do pozostałych wnioskodawców.

Powyższą argumentację potwierdzają wynikające z ustawy z 8 lipca 2005 r. obowiązki organu, określone w art. 5 ust. 4. Zgodnie z jego treścią wojewoda, do którego wpłynął wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, zawiadamia o wszczęciu postępowania wojewodów właściwych ze względu na miejsce zamieszkania pozostałych współwłaścicieli lub spadkobierców, lub wskazanych osób uprawnionych do rekompensaty. Ponadto, zgodnie z treścią art. 19 ust. 1 powołanej ustawy wojewodowie prowadzą wojewódzkie rejestry zawierające dane dotyczące: 1) decyzji lub zaświadczeń, wydanych na podstawie niniejszej ustawy lub odrębnych przepisów, potwierdzających prawo do rekompensaty; 2) osób, którym te prawa przysługują; 3) stanu i formy realizacji tych praw.

Z kolei, co do miejsca zamieszkania spadkobierców właścicieli (art. 6 ust. 1 pkt 3 omawianej ustawy), jak trafnie podniesiono w skardze, kwestia ta nie ma z punktu widzenia ustawowych wymogów wpływu na ich prawo do rekompensaty, gdyż ustawa prawa tego nie uzależnia od określonego obecnego miejsca zamieszkania uprawnionych.

Reasumując, w ocenie Sądu organy powołując się na pogląd wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, wywiodły wnioski, które z niej nie wynikają. Z uchwały tej wynika, że postępowanie ma się toczyć z udziałem wszystkich spadkobierców, co w tej sprawie niespornie miało miejsce. Za nieobecną I. F. działa bowiem przedstawiciel, który wniósł rozpoznawaną skargę. Organy powołując się na pogląd wyrażony w tej uchwale w sposób nieuprawniony w realiach tej sprawy przyjęły, że niezłożenie oświadczenia o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty przez jednego ze spadkobierców właścicieli pozostawionej nieruchomości odnosi skutek względem pozostałych współuczestników tego postępowania – pozostałych spadkobierców, którzy oświadczenia te złożyli.

Wydane w sprawie decyzje naruszają zatem treść art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewoda z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu tego wyroku, dokona oceny spełnia przesłanek prawa do rekompensaty, a podjęte w sprawie rozstrzygnięcie uzasadni stosownie do wymagań art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).