Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 580/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1, art. 246 par. 1 pkt 1, art. 255.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 29 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 73/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

I

Objętym zażaleniem postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym R. P. w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie niedopuszczalności wniesienia zażalenia.

Relacjonując przebieg sprawy Sąd I instancji podał, że skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przedłożone oświadczenie majątkowe nie zawierało informacji o źródłach przychodów, wysokości dochodów oraz kosztach utrzymania wnioskodawcy. Wobec tego wezwano skarżącego do uzupełnienia oświadczenia majątkowego poprzez złożenie szeregu szczegółowo wymienionych w wezwaniu dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji finansowej. W wykonaniu tego wezwania skarżący oświadczył, że nie może udokumentować żadnych dochodów gdyż w 2011 i 2012 roku nie uzyskał jakichkolwiek dochodów, nie posiada rachunku bankowego zaś wskazany przez organ rachunek bankowy jest pusty z uwagi na nieprzyznanie mu od roku 2004 żadnych dopłat. Z powodu braku dopłat nie prowadził on w latach 2011 – 2012 działalności rolniczej. Oświadczył, że jest osobą bezdomną utrzymującą się z pożyczek i datków, a częściowo również z żebractwa. Ponadto nie pełni funkcji prezesa żadnej spółki gdyż "został odwołany i zrezygnował z pełnienia funkcji". Nieruchomości wskazane we wniosku stanowią zaś własność Agencji Nieruchomości Rolnych. Oświadczył również, że jest zadłużony na kwotę 500.000 złotych i został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Sąd I instancji wskazując na przesłanki przyznania prawa pomocy wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), uznał, że złożone przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach nie pozwalają na ustalenie jego aktualnej sytuacji materialnej, albowiem nie pozwalały na ocenę czy zasoby materialne skarżącego są wystarczające do zaspokojenia potrzeb koniecznych utrzymania siebie i rodziny oraz czy dysponuje on zasobami w rozmiarze pozwalającym na pokrycie kosztów sądowych. Sąd I instancji podkreślił, że skarżący nie udokumentował twierdzeń o wysokości zadłużenia, nie ujawnił przyczyn powstania zadłużenia, nie wskazał również zastosowanych środków egzekucji i wysokości wyegzekwowanych kwot. Wskazał również, że w świetle informacji znanych Sądowi z urzędu, odnośnie reprezentowania przez skarżącego przed sądem spółki A. w organizacji oraz posiadania udziałów w spółce A. – Z. w kwocie 101.000 złotych, oświadczenia wnioskodawcy są niepełne i budzą wątpliwości uniemożliwiając jednoznaczną ocenę zaistnienia okoliczności określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

II

Zażaleniem R. P. zaskarżył to postanowienie wnosząc o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem.

W uzasadnieniu wskazał, że ustalenia Sądu I instancji są niezgodne z rzeczywistością i pozbawione racjonalnych podstaw. Skarżący podniósł, że Sąd I instancji stwierdzając, że wnioskodawca będąc osobą bezdomną, bez środków do życia i leczenia, uznał, iż jego sytuacja jest korzystna w stopniu pozwalającym mu na poniesienie kosztów sądowych nie wskazując jednocześnie skąd skarżący ma "wziąć pieniądze na te koszty".

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania prawa pomocy w określonym powołanym przepisem zakresie reguluje art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy, przewidując, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten, co wynika z jego treści, a co jest potwierdzone i akceptowane tak przez orzecznictwo sądów administracyjnych jak i literaturę przedmiotu, nakłada na wnioskującego o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej pozwalającej na obiektywną ocenę, czy jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego czy też jakiekolwiek poniesienie tych kosztów jest niemożliwe. Ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywa, zatem przede wszystkim na stronie domagające się udzielenia jej prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa może być przejęta przez Sąd rozpoznający wniosek, co wynika z treści art. 255 p.p.s.a., w przypadku stwierdzenia, że oświadczenia zawarte we wniosku są niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, jednakże ogranicza się ona wyłącznie do wskazania przez Sąd, w formie wezwania do nadesłania w zakreślonym terminie, oświadczeń lub dokumentów źródłowych niezbędnych do dokonania tej oceny.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy oraz oświadczenia związane z tym wnioskiem nie pozwalają na dokonanie jednoznacznej oceny zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.. Skarżący w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wezwany został w trybie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania dokumentacji i złożenia oświadczeń mających szczegółowo zobrazować jego rzeczywisty stan majątkowy, sytuację rodzinną i koszty związane z codzienną egzystencją oraz jego realne możliwości poniesienia kosztów sądowych. W wezwaniu z dnia 19 kwietnia 2013 r. zobowiązano bowiem skarżącego do nadesłania szeregu dokumentów mających zobrazować posiadane przez niego źródła dochodu oraz wydatków, jakie ten ponosi w związku z prowadzeniem działalności rolniczej i kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego z uwzględnieniem okoliczności dotyczących zajmowania przez skarżącego stanowiska kierowniczego w spółce z o.o. A. – Z. i zbycia przez niego udziałów w tej spółce oraz reprezentowania spółki z o.o. A. w organizacji. Zobowiązano skarżącego również do wskazania czyją własnością, z podaniem tytułów prawnych do ich zajmowania, są nieruchomości w M., N. S., L., W. i S. P. D.. Skarżącego zobowiązano także do udokumentowania czy w stosunku do niego prowadzone są postępowania egzekucyjne i jaki jest, najogólniej mówiąc, ich efekt.

Skarżący w wykonaniu wezwania zawarł szereg oświadczeń dotyczących określonych w wezwaniu kwestii majątkowych i sytuacji osobistej jednakże nie przedłożył jakiegokolwiek dokumentu na ich poparcie w tym mających potwierdzić, że faktycznie jest osobą bezdomną utrzymująca się z pożyczek i datków, że na jego rachunku bankowym nie ma środków finansowych, czy faktycznie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Nie przedłożył również jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że nie pełni funkcji prezesa w żadnej z wymienionych w wezwaniu spółek jak również nie przedłożył dokumentów odnośnie własności nieruchomości także wymienionych w wezwaniu. Pomimo wniesienia środka odwoławczego od postanowienia referendarza sądowego, a więc przed rozpoznaniem wniosku przez Sąd I instancji, skarżący nie uzupełnił swojego wniosku o dodatkowe informacje mogące mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponad oświadczenia zawarte w wykonaniu wezwania z 19 kwietnia 2013 r.

W tym stanie sprawy, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że nie jest możliwym dokonanie obiektywnej oceny możliwości skarżącego poniesienia kosztów wobec nieprzedstawienia jakichkolwiek dokumentów wykazujących na wiarygodność zawartych we wniosku i piśmie z dnia 9 maja 2013 r. oświadczeń. W konsekwencji brak było podstaw do zastosowania art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i uwzględnienia wniosku skarżącego w żądanym przez niego zakresie wobec niewykazania, iż jest on osobą niebędącą w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.