Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 231/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-06-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi A. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 24 lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2006 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. Ż. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 24 lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2006 r. w kwocie 663 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ).

Skarżący na sporządzonym w dniu 31 marca 2011 r. ( wpływ do WSA w Opolu miał miejsce 5 maja 2011 r. ) urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.

Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną, że miesięcznie ponoszą koszty bieżącego utrzymania w wysokości 2.250 zł ( koszty utrzymania mieszkania - 500 zł, opłaty za telefon – 150 zł, koszty związane z leczeniem – 300 zł, wyżywienie, ubranie i środki czystości – 1.300 zł ), że uzyskują dochody z tytułu emerytury oraz z rolniczej i pozarolniczej działalności gospodarczej

( zgodnie z oświadczeniem oboje małżonkowie miesięcznie pobierają świadczenie emerytalne łącznie w kwocie 2.812 zł netto, zaś skarżący z działalności gospodarczej wykazał dochody w skali roku w wysokości 20.000 zł ), oraz że na posiadany przez nich majątek składają się: mieszkanie o powierzchni 83 m², nieruchomość rolna o powierzchni 0,5 ha, pojazdy mechaniczne Ford Transit ( rok produkcji 1986 i 1990 ), Polonez ( 1998 ), Renault Kangoo ( 2003 ).

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.

Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ).

Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ".

Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 27 maja 2011 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania:

- zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i żonę w 2010 r.,

- deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych ( PIT-5 ) oraz podatkiem od towarów i usług ( VAT-7 ) za miesiące listopad, grudzień 2010 r., styczeń, luty, marzec i kwiecień 2011 r. składanych w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą,

- dokumentów na okoliczność wykazanych we wniosku PPF wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, opłatą za telefon oraz z leczeniem i zakupem leków,

- dokumentacji lekarskiej, z której wynikałaby konieczność ponoszenia kosztów leczenia w kwocie wskazanej we wniosku PPF,

- szczegółowej informacji odnośnie przychodów z nieruchomości rolnej ( gdzie należało wskazać m. in. wielkość tych przychodów oraz częstotliwość i okres ich występowania ),

- wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie trzy miesiące bieżącego roku.

Jednakże skarżący nie zastosował się do wezwania, nie przedkładając bowiem żądanych informacji i dokumentów.

W ocenie referendarza skarżący nie przedkładając zeznania rocznego o wysokości dochodów osiąganych w 2010 r., deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych ( PIT-5 ) oraz podatkiem od towarów i usług ( VAT-7 ) za miesiące listopad, grudzień 2010 r. oraz styczeń, luty, marzec i kwiecień 2011 r. nie uwiarygodnił oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy odnośnie dochodów z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Brak tych dokumentów sprawił również to, iż referendarz sądowy pozbawiony został jakiejkolwiek informacji o potencjale finansowym gospodarstwa domowego skarżącego. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody ( bądź strata ) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą.

Zatem brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi skarżący jest w stanie dysponować w ramach prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa domowego.

Skarżący nie przedłożył także dokumentów potwierdzających informacje zawarte we wniosku PPF na temat kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, opłatą za telefon oraz z leczeniem i zakupem leków oraz dokumentacji lekarskiej, z której wynikałaby konieczność ponoszenia kosztów leczenia w kwocie wskazanej w tym wniosku. W ocenie referendarza oświadczenie zawarte we wniosku w tym względzie a nie poparte odpowiednimi dokumentami jest niewystarczające do uznania, że wykazana skala kosztów w rzeczywistości ma miejsce. Skarżący również nie przekazał wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych zarówno swoich jak i żony pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące. W ten sposób skarżący uchylił się od przekazania informacji jakimi środkami finansowymi on i żona aktualnie dysponują.

Zatem skoro skarżący nie uzupełnił danych i dokumentacji pod kątem, który został mu nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF referendarz nie mógł bazować na szczątkowych, niepotwierdzonych i do tego mało wiarygodnych danych zawartych w tym wniosku. W związku z czym należało uznać, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W tym względzie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne. Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji ( Sygn. akt: II FZ470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05 ). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jego działania. Nie dopełnił on bowiem w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, szczególnie gdy pismem z 27 maja 2011 r. został do tego wezwany. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.ps.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ( por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ).

Poza opisanymi wyżej zasadniczymi przyczynami odmowy przyznania prawa pomocy należy dodatkowo wskazać, iż nawet rozpatrując wniosek skarżącego jedynie w oparciu o informacje w nim zawarte ( jak wskazano wyżej niepełne i niepotwierdzone innymi dowodami ) referendarz również nie znalazł podstaw do zastosowania wobec niego instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Mając bowiem na względzie wykazane ( chociaż nieudokumentowane ) koszty utrzymania w łącznej w kwocie 2.250 zł nie sposób uznać, iż osiągając miesięczne dochody w wysokości około 4.478 zł netto ( dochody z emerytury obu małżonków oraz dochody skarżącego z działalności rolniczej i pozarolniczej ) nie jest on w stanie uiścić jednorazowo wpisu od skargi. Przy tym należy zaznaczyć, że w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą możliwości pozyskania środków finansowych znacznie przekraczają skalę uzyskiwanych dochodów, co przejawia się w osiąganych przychodach. Poza tym znaczny majątek posiadany przez skarżącego również nie daje podstaw do scharakteryzowania go jako osoby ubogiej do której możnaby zastosować prawo pomocy.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.