Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 586/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1, 1a, 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
article: § 18 ust.2 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 153
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów  Wiejskich na lata 2007-2013

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2023 r. sprawy ze skargi W.L. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 6 lipca 2022 r., nr 9009-2021-002629 w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz innych niż rolne oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 586/22

U Z A S A D N I E N I E

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. decyzją z dnia [...] maja 2022 r. na podstawie art. 29 ust.1, 1a, 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2019 poz. 1505 t.j.) w zw. Z § 18 ust.2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego programem rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2016 poz. 153 ze zm.) ustalił W. L. kwotę nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 28 398,89 zł z tytułu zalesienia gruntów rolnych oraz zalesienia gruntów innych niż rolne (PROW2007-2013) uzyskanych na mocy decyzji KBP ARiMR i KBP ARiMR z tytułu wsparcia na zalesianie, premii pielęgnacyjnych i premii zalesieniowych za lata od 2007 do 2020 r.

Organ pierwszej instancji ustalił, że W. L. dokonał zalesienia na działce rolnej obejmującej działki ewidencyjne o nr [..]/3 i [..] położonych w obrębie C., gmina S. o powierzchni 1,08 ha. Odnośnie tej działki w poszczególnych latach W. L. składał wnioski o wypłatę premii pielęgnacyjnej i premii zalesieniowej i były one wypłacane.

W trakcie kampanii związanej z płatnościami za rok 2020 organ ustalił, że zaistniał konflikt tzw. krzyżowy co do własności objętych zalesianiem działek, gdyż wniosek o dopłatę złożył również Bank Spółdzielczy.

Organ ustalił, że grunty objęte zalesianiem zostały przez W. L. wniesione aportem do spółki i wówczas przestał być on właścicielem, a następnie zostały sprzedane Bankowi Spółdzielczemu. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z § 18 ust.2 pkt 3 Rozporządzenia zalesieniowego rolnik zwraca pomoc na zalesianie za cały okres jej pobierania, jeżeli przeniósł własność lub współwłasność wszystkich gruntów objętych wnioskiem na pomoc na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a rolnik który przejął własność lub współwłasność nie spełnił warunków o których mowa w § 15 ust. 1 i 3 Rozporządzenia zalesieniowego. Ponieważ kolejny właściciel gruntów nie złożył takiego wniosku organ I instancji przyjął ze rolnik nie dotrzymał warunków programu zalesieniowego i ustalił kwotę do zwrotu.

Od powyższej decyzji odwołanie do Dyrektora POR ARiMR wniósł W. L., który nie precyzując konkretnych zarzutów opisał przebieg postępowania w sprawie koncentrując się na okolicznościach związanych z wykonywaniem zalesiania, a także na sytuacjach, w jakich następnie doszło do przeniesienia własności na Spółkę J., a następnie Banku Spółdzielczego. Wskazał, że składając wniosek o przyznanie płatności nie mógł przewidzieć, że działki te w przyszłości będą wprowadzone do spółki jako aport, a następnie zostaną wykorzystane jako zabezpieczenie kredytu. W jego ocenie zdarzenia te należy potraktować zgodnie z art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. jako siła wyższa, co powinno skutkować brakiem ustalania kwoty do zwrotu.

Skarżący podkreślił, że przedmiotowe działki nigdy nie były przedmiotem sprzedaży. Dlatego też premie zalesieniowe zostały wypłacone zgodnie z otrzymanymi decyzjami i nie powinny podlegać zwrotowi.

Dyrektor Podkarpackiego Oddziału R ARiMR w Rzeszowie decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje organu I instancji.

Organ II instancji wskazał, że ustalenia organu I instancji są prawidłowe. Na mocy decyzji KBP ARiMR przyznano Panu W. L. pomoc w postaci wsparcia na zalesienie w wysokości 6,177,60 zł wypłacone jednorazowo oraz premię pielęgnacyjną w wysokości 582 zł wypłacaną corocznie przez 5 lat i premię zalesieniowa w wysokości 948 zł wypłacaną corocznie przez 15 lat. Decyzja ta uzyskała status decyzji ostatecznej.

Zgodnie z przepisem § 4 ust 1 pkt 3 Rozporządzenia zalesieniowego W. L. zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności tj. do dnia 15 września 2025 r., natomiast zgodnie z przepisem § 4 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia pomoc na zalesianie przyznawana jest rolnikowi do gruntów stanowiących własność lub współwłasność tego rolnika albo własność jego małżonka.

W latach od 2011 do 2019 r. wszystkie wnioski rolnika o płatności związane z dokonanym zalesieniem były pozytywnie rozpatrywane. Organ ustalił, że w dniu 9 czerwca 2011 r. na podstawie umowy przeniesienia aportu w postaci działek [..], [..] /3 w położony w C. stały się one własnością spółki J. Sp. z o.o. Do kolejnego zbycia tych gruntów doszło w dniu 30 października 2015 r. na rzecz Banku Spółdzielczego, który jest aktualnym właścicielem gruntów. Organ podkreślił, że od dnia 9 czerwca 2011 r. W. L. nie był w posiadaniu działek, a nowy właściciel nie złożył wniosku o przyznanie pomocy w przypadku przekazania własności lub współwłasności wszystkich gruntów i nie zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań.

Stwierdzając brak zaistnienia przesłanki z § 15 ust. 1 i 3 Rozporządzenia zalesieniowego tj. nie wystąpienie następstwa prawnego w zakresie programu zalesieniowego przez nabywcę gruntu objętego zalesieniem organ przyjął, że spełniła się przesłanka z § 18 ust 2 pkt 3 tego rozporządzenia. W takim przypadku zasadne jest orzeczenie o zwrocie wszelkich pobranych świadczeń.

Organ przeanalizował okoliczności z art. 54 ust 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 306/2013 stanowiącego, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania, stwierdzając że okoliczności takie nie zachodzą. Dalej odniósł się do przepisu art. 7 ust. 1 do 3 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE nr 809/2014), a także w art. 5 ust 3 Rozporządzenia Komisji (UE nr 65/2011). Odnośnie obu tych przepisów stwierdził, że przesłanki nakazujące odstąpienie od ściągania należności nie zaistniały. Organ odniósł się do instytucji przedawnienia ujętej w art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia i stwierdził, że do przedawnienia nie doszło.

Analizując stan faktyczny oraz wskazane powyżej przepisy organ odwoławczy nie miał wątpliwości, że zaistniały podstawy do ustalenia kwoty do zwrotu, zaś nie zrealizowała się żadna ujemna przesłana procesowa.

Od powyższej decyzji skargę do WSA w Rzeszowie wniósł W. L., który zarzucił tej decyzji nieprawidłowe ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz zalesiania gruntów innych niż rolne i wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi W. L. wskazał na okoliczności podjęcia programu zalesieniowego wykazując, że przyznanie mu płatności odbyło się w sposób prawidłowy, przygotował on grunt pod zalesienie, zakupił niezbędną ilość sadzonek mikoryzowanych i dokonał zalesienia przez wyspecjalizowaną firmę.

Skarżący potwierdził ze doszło do zniesienia aportu do spółki z o.o pod firmą J. ale W. L. jako udziałowiec tej spółki nadal był ich właścicielem i prowadził założone uprawy leśne na tych działkach zgodnie ze złożonym zobowiązaniem i sztuką w tym zakresie.

Potwierdził także że spółka J. wzięła kredyt inwestycyjny ustanawiając hipotekę na wszystkich działkach wniesionych jako aport lecz nie była w stanie kredytu tego spłacić, co skutkowało przejęciem działek przez Bank Spółdzielczy, przy czym W. L. miał być dalej odpowiedzialny za pielęgnowanie gruntów zalesionych. Grunt ten był w odpowiednim stanie co potwierdzali inspektorzy Agencji.

Skarżący wskazał, że przedmiotowe działki nigdy nie były przedmiotem sprzedaży, a jedynie aportem do spółki, zaś las był utrzymywany w odpowiednim dobrostanie. Nawet obecnie wykonuje on prace pielęgnacyjne na przedmiotowych działkach.

W odpowiedzi na skargę DPOR ARiMR w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. Organy nie naruszyły prawa nakazując zwrot nienależnie pobranych płatności.

Stan faktyczny co do istotnych w sprawie okoliczności nie jest co do zasady kwestionowany.

Skarżący W. L. zobowiązał się do wykonania zalesiania gruntów, na których do dnia złożenia wniosku była prowadzona działalność rolnicza, co dotyczyło działki oznaczonej literą A położonej na działkach ewidencyjnych [..] /3, [..] i położonych w obrębie ewidencyjnym C. o łącznej powierzchni 1,08 ha i w związku z tym zobowiązaniem i spełnieniem całego szeregu dalszych warunków Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. przyznał mu do tych działek wsparcie na zalesianie wypłacane jednorazowo, premie pielęgnacyjną wypłacaną przez okres 5 lat i premię zalesieniową wypłacaną corocznie przez 15 lat. W chwili wydania tej decyzji skarżący spełniał wymogi do otrzymania tych płatności.

Na skarżącym na skutek podjętego zobowiązania i wydanej decyzji ciążyły obowiązki opisane w § 4 ust.1 pkt 2 lit b i § 4 ust.1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. ( Dz.U. 2016 poz. 153 t.j. ).

Był on zatem zobowiązany do pielęgnacji założonej uprawy leśnej przez okres 5 lat od wykonania zalesienia, a także do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie. Spełnianie tych wymogów należy powiązać z przepisem § 4 ust. 2 pkt 2 tego Rozporządzenia, które stanowi, że pomoc jest przyznawana rolnikowi do gruntów stanowiących własność lub współwłasność tego rolnika albo własność jego małżonka. Oznacza to, że uprawnionym do otrzymania pomocy w związku z rozpoczęciem zalesiania ale także dalszej pomocy w postaci premii pielęgnacyjnej lub premii za zalesienie jest tylko właściciel lub współwłaściciel działki objętej programem.

W tym zakresie przepisy rozporządzenia w sposób bardzo dokładny i precyzyjny określają sposób sukcesji uprawnień do otrzymania premii w związku z przeniesieniem własności działki, czy też śmiercią rolnika. Przepis §15 ust.1 Rozporządzenia stanowi, że jeżeli w okresie od dnia złożenia wniosku o pomoc do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich gruntów objętych tym wnioskiem albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, pomoc przysługuje temu rolnikowi, jeżeli:

1)w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia własności lub współwłasności tych gruntów złoży on wniosek o pomoc do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o pomoc, o którym mowa w § 9 ust. 4;

2)zobowiąże się do:

a)kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 i 3 albo § 5 ust. 1 pkt 2,

b)zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności na zalesianie, uzyskanych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych gruntów, jaką poprzedni właściciel lub współwłaściciel byłby obowiązany zwrócić, jeżeli wystąpiłyby okoliczności powodujące konieczność zwrotu płatności na zalesianie - w przypadku wystąpienia takich okoliczności;

3)uzyskuje on co najmniej 25% dochodów z rolnictwa - w przypadku premii zalesieniowej.

Zasady te mają zastosowanie dla przeniesienia własności działek również po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie ( §15 ust.4 rozporządzenia ).

Jeżeli zatem dojdzie do zbycia działki, to nabywca jest uprawniony do otrzymania dalszych płatności i kontynuowania programu zalesieniowego w sytuacji, gdy w ciągu 3 miesięcy złoży do właściwego kierownika wniosek o pomoc i zobowiąże się do realizacji zobowiązań w postaci pielęgnacji zgodnie z planem zalesienia i prowadzenia uprawy leśnej zgodnie z powołanymi powyżej przepisami, a także zwrotu premii uzyskanych przez jego poprzednika, jeżeli zobowiązanie nie zostanie dotrzymane.

W takim przypadku zobowiązanie jest kontynuowane i zbycie nie ma prawnych konsekwencji poza zmiana osoby uprawnionej do otrzymania świadczeń przewidzianych w Rozporządzeniu.

Trzeba przy tym podkreślić, że omawiana regulacja posługuje się pojęciem " przeniesienia własności", które obejmuje wszelkie dopuszczalne prawem czynności prawne, które taki skutek wywołują. Może to być więc zbycie w postaci najpopularniejszej umowy kupna sprzedaży, ale także wszelkie inne czynności jakie powodują skutek przeniesienia własności nieruchomości dokonane w formie przewidzianej przez prawo.

W przedmiotowej sprawie skarżący, jak wynika z ustaleń organów przeniósł własność gruntów objętych płatnościami na zalesianie w drodze aportu do spółki z ograniczona odpowiedzialnością J. w dniu 9 czerwca 2011 r. W ten sposób zostało przeniesione na tę spółkę prawo własności do tej działki, a tym samym właścicielem tej działki przestał być skarżący. Wniesienie aportu, jeżeli w jego skład wchodzi nieruchomość jest sposobem przeniesienia własności tej nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy zostało ono uczynione w drodze aktu notarialnego. Spółka kapitałowa, jaką jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest osobą prawną, a tym samym podmiotem praw i obowiązków, jest właścicielem wniesionego do niej mienia. Mienie w spółce z ograniczona odpowiedzialnością jest odrębną własnością od własności mienia jej udziałowców. Nie są zgodne z przepisami prawa twierdzenia skarżącego, że jako udziałowiec spółki był właścicielem tych działek. Właścicielem działek ewidencyjnych była spółka z ograniczona odpowiedzialnością.

Dlatego też słusznie organy wskazały, ze w celu zachowania zobowiązania zalesieniowego i kontynuowania programu zalesieniowego odnośnie tejże działki A, konieczne było, aby ta spółka, jako nowy właściciel gruntu złożyła oświadczenia o jakich mowa w §15 ust. 1 Rozporządzenia w określonym tam terminie, który to , przepis , jak już wyżej była mowa ma zastosowanie także w sytuacji, gdy do przeniesienia własności doszło po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania płatności na zalesianie.

Wskazana spółka nie złożyła jednak tychże oświadczeń i wymaganych dokumentów i w związku z tym nie przejęła skutecznie celem kontynuacji programu zalesienia. Pomimo tego, że nie był już właścicielem gruntu skarżący składał za dalsze poszczególne lata wnioski o wypłatę premii pielęgnacyjnej i zalesieniowej, a potem już tylko zalesieniowej i płatności otrzymywał wobec niewiedzy organu co do zbycia działki.

W roku 2015 doszło do sprzedaży przedmiotowego gruntu i jego właścicielem stal się Bank Spółdzielczy. Czynność ta dalej przenosząca własność nie ma zasadniczo znaczenia dla niniejszej sprawy, skoro istotne było przeniesienie własności w roku 2011.Jest też prawnie irrelewantne to, czy skarżący zakładał, że do tej czynności dojdzie i czy miał na to jakikolwiek wpływ.

Na skutek tych czynności od roku 2011 skarżący nie był właścicielem gruntu i nie był uprawniony do otrzymywania premii.

Nie ma znaczenia fakt, że na gruncie mógł wykonywać prace pielęgnacyjne. Stan wegetacji lasu, jakości drzewostanu, ich utrzymanie w sprawie niniejszej nie ma znaczenia. Przedmiotowe rozporządzenie wskazując na warunki otrzymania płatności wiąże uprawnienie do nich nie ze stanem faktycznym na gruncie, czyli z władaniem nim ( nawet bez podstawy pranej ) ale właśnie z prawem własności tegoż gruntu. Osoba nie będąca jego właścicielem lub współwłaścicielem nie może otrzymać płatności. W przypadku zmiany właściciela nowy właściciel jest uprawniony do przejęcia pod pewnymi warunkami płatności.

Warunki te nie zostały zrealizowane.

Przepis §18 ust.2 pkt 3 Rozporządzenia reguluje taką właśnie sytuacje, gdy doszło do zbycia działki objętej programem zalesiania, zaś nabywca nie dopełni formalności wskazanych w §15 ust 1 lub § 15 ust. 1 w zw. z ust. 4 Rozporządzenia.

Stanowi on mianowicie, że rolnik zwraca pomoc na zalesianie w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, jeżeli przeniósł własność lub współwłasność wszystkich gruntów objętych wnioskiem o pomoc albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a rolnik, który przejął własność lub współwłasność gruntów objętych wnioskiem o pomoc, nie spełnił warunków, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3.

Taka sytuacja w sprawie zaistniała. Istotnie rolnik poprzez wniesienie własności działek objętych zalesianiem do spółki z o.o. przeniósł własność gruntów objętych wnioskiem o pomoc, zaś spółka ta nie dokonała czynności z §15 ust.1 i 3 Rozporządzenia. Przeniesienie własności aportu w którego skład wchodziły działki objęte zalesianiem mieści się w pojęciu "innej umowy", użytym w tym przepisie. Jednocześnie przepis ten zawiera ograniczenie dochodzenia zwrotu wypłaconej pomocy , jeżeli przeniesienie własności nastąpiło po upływie 5 lat od wypłacenia wsparcia na zalesienie.

Pojęcie wsparcia na zalesianie zostało zdefiniowane w § 8 ust.1 pkt Rozporządzenia, który stanowi, że wsparcie na zalesienie to jednorazowa zryczałtowana płatność z tytułu poniesionych kosztów zalesienia i ewentualnego ogrodzenia uprawy leśnej w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacana w pierwszym roku, licząc od dnia wykonania zalesienia. Jak wynika z akt sprawy wsparcie to zostało wypłacone 15 września 2010 r. Własność działki została przez skarżącego przeniesiona w roku 2011, a więc wyłączenie to nie będzie miało zastosowania. Organ był uprawniony do orzeczenia o zwrocie całości otrzymanego przez rolnika wsparcia oraz premii otrzymanych przez cały okres objęty decyzją.

Organy przeanalizowały przy tym okoliczności przedawnienia możliwości dochodzenia zwrotu płatności określone w art. 3 ust.1 Rozporządzenia Rady ( WE, Euratom ) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r w sprawie ochrony interesów finansowych wspólnot Europejskich. Okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, a jeżeli ma ona charakter ciągły lub powtarzający się to okres ten biegnie od chwili gdy nieprawidłowość ta ustała. W przedmiotowej sprawie ostatnia nieprawidłowość w postaci pobrania płatności miała miejsce w roku 2020, a więc termin o którym mowa w tym przepisie nie upłynął.

Należało zatem uznać, że organy miały prawo w myśl art. 29 ust.1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa orzec o zwrocie nienależnie pobranych płatności. Przepis ten stanowi, że środki publiczne:

1)pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2)krajowe, przeznaczone na:

a)współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b)finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.

W trakcie tego postępowania organy Agencji mają prawo samodzielnie ustalać czy środki objęte postepowaniem zostały pobrane nienależnie i nie stanowi podstawy do wyłączenia procedowania fakt, że decyzje na podstawie których te środki zostały wypłacone nie zostały w żaden sposób wzruszone. Na mocy samej decyzji wydanej na podstawie tego przepisu środki takie podlegają zwrotowi.

Na marginesie należy jeszcze wskazać, że wykonywanie zabiegów w przedmiotowym lesie przez skarżącego w chwili obecnej również jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Dlatego też sąd uznał, że decyzja organu II instancji nie narusza prawa.

Podstawa oddalenia skargi jest przepis art. 151 P.p.s.a.