Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1112/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Wywłaszczanie nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 2
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz. 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Przy ocenie orzeczeń w sprawie gruntów warszawskich trzeba brać pod uwagę plan zagospodarowania przestrzennego istniejący w dniu ich wydania, a nie w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/, objęcia nieruchomości w posiadanie przez gminę czy złożenia wniosku o ustanowienie wieczystej dzierżawy.

TEZY

Przy ocenie orzeczeń w sprawie gruntów warszawskich trzeba brać pod uwagę plan zagospodarowania przestrzennego istniejący w dniu ich wydania, a nie w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/, objęcia nieruchomości w posiadanie przez gminę czy złożenia wniosku o ustanowienie wieczystej dzierżawy.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Elżbiety P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 12 kwietnia 1999 r. (...) w przedmiocie w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia 15 stycznia 1951 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu przy ul. Ch. 34 w W. - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją (...) z dnia 12 kwietnia 1999 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek stron, utrzymało w mocy swą poprzednią decyzję z dnia 3 lutego 1999 r., w której nie stwierdziło nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia 15 stycznia 1951 r. (...), odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej, położonej przy ul. Ch. 34 nr hip 895.

W decyzji z dnia 3.02.1999 r. organ powołał się na przepis art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/, które to uregulowanie jako jedyną materialną podstawę do nieuwzględnienia wniosku złożonego w dekretowym terminie wymienia niezgodność korzystania przez dotychczasowego właściciela z gruntu z jego przeznaczeniem określonym w planie zabudowania.

Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w Warszawie z dnia 15 stycznia 1951 r. wydane zostało na podstawie art. 1, art. 5, art. 7 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r.

Odmowę ustanowienia własności czasowej uzasadniono przeznaczeniem nieruchomości zgodnie z prawomocnym planem zagospodarowania przestrzennego pod użyteczność publiczną /cele komunikacyjne/, a w związku z tym korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela nie dało się pogodzić z jej przeznaczeniem w tym planie.

Obecnie nieruchomość przy ul. Ch. 34 w W. na podstawie decyzji Wojewody W. (...) z dnia 20.02.1992 r. stanowi własność Gminy W.-C.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Elżbieta P. stwierdziła, iż plan na którym oparto decyzję był fikcją. Przewidywał on w miejscu przedmiotowej nieruchomości ulicę równoległą do istniejącej wcześniej ulicy Ż. i W. Jej zdaniem szlaki komunikacyjne tworzono /projektowano/ fikcyjnie w celu odmowy zwrotu nieruchomości właścicielom.

W uzasadnieniu ostatecznej decyzji Kolegium powołuje się na przesłany przez Archiwum Państwowe m.st. Warszawy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego m.st. Warszawy nr 75 sporządzony dla przedmiotowego terenu, a zatwierdzony przez Naczelną Radę Odbudowy m.st. Warszawy w 1949 r.

Zgodnie z tym planem nieruchomość powyższa przeznaczona została na drogi wraz z urządzeniami pomocniczymi, których realizacja miała rozpocząć się w 1952 r.

Późniejsza zmiana przeznaczenia tego terenu i niezrealizowanie zamierzenia zgodnie z obowiązującym wówczas planem nie może mieć wpływu na negatywną ocenę prawną orzeczenia wydanego 15.01.1951 r., a więc w dacie obowiązywania wymienionego planu.

Zdaniem organu przedmiotem postępowania w tej sprawie jest ustalenie, czy dana decyzja dotknięta jest wadą określoną w art. 156 par. 1 Kpa.

Stąd organ musi się ograniczyć do zbadania prawidłowości decyzji w zestawieniu z obowiązującymi przepisami prawa materialnego. Instytucja stwierdzania nieważności, stosowana tylko do decyzji ostatecznych, stanowi wyjątek od generalnej zasady trwałości decyzji i dlatego nie można wychodzić poza ramy określone przez ustawodawcę w Kpa. Stanowisko takie prezentuje orzecznictwo NSA, który m.in. w wyroku z dnia 28 maja 1985 r. I SA 89/85 /ONSA 1985 Nr 1 poz. 30, GAP 1987 nr 23 poz. 44/ stwierdził: "w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności decyzji organ ma obowiązek rozpatrywać w granicach określonych w art. 156 par. 1 Kpa, to znaczy nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak w postępowaniu odwoławczym.

Jeżeli nieruchomość warszawska, objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. znajdowała się w posiadaniu wnioskodawców, wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu został złożony w odpowiednim terminie, a korzystanie z nieruchomości przez byłego właściciela dało się pogodzić z obowiązującym planem zabudowania to organ gminy miał obowiązek uwzględnić wniosek. Jeżeli te trzy warunki zostały spełnione to byłym właścicielom przysługiwało roszczenie o wydanie decyzji przyznającej własność czasową, a następnie prawo do odpowiedniego wpisu.

Z akt sprawy wynika, iż byli właściciele spełniali dwa warunki; posiadali nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu i złożyli wniosek o przyznanie własności czasowej w określonym w dekrecie terminie.

Jednakże uregulowanie zamieszczone w art. 7 ust. 2 dekretu, które jako jedyną materialną podstawę do nieuwzględnienia wniosku wymienia niezgodność korzystania przez dotychczasowego właściciela z gruntu z jego przeznaczeniem określonym w planie zabudowania, wyłączyło możliwość pozytywnego załatwienia tego wniosku.

Rozważając możliwość wydania decyzji pozytywnej organ ocenił, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, ani też wydanie decyzji bez podstawy prawnej.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Elżbieta P. zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego.

Zdaniem skarżącej błędne było uznanie przez Kolegium za miarodajny planu zagospodarowania z 1949 r., przewidującego dla tej nieruchomości inne przeznaczenie niż zabudowa mieszkalna. Tymczasem problem ten należało rozpatrzeć w aspekcie planu zagospodarowania jaki obowiązywał w dacie przejęcia własności gruntu przez Gminę m.st. Warszawy tj. w dniu 12 listopada 1945 r. w tym czasie plan nie przewidywał tam żadnej zabudowy komunikacyjnej, lecz mieszkalną, co należało sprawdzić z urzędu a czego Kolegium zaniedbało.

Dodać należy, że plan z 1949 r. nie odpowiada aktualnym ustaleniom, a zatem nawet z pragmatycznego punktu widzenia, oparcie się na tym planie jest błędne.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie mogła zostać uwzględniona gdyż zaskarżona decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego i utrzymana przez nią w mocy decyzja z dnia 3 lutego 1999 r. są zgodne z prawem. Sąd administracyjny sprawujący na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 1 i art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ kontrolę legalności decyzji uchyla ją, stwierdza jej nieważność lub niezgodność z prawem tylko wówczas gdy narusza obowiązujące prawo.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przeprowadziło postępowanie wyjaśniające i prawidłowo oceniło brak przesłanek do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 15 stycznia 1951 r. oraz dało temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Zamieszczoną w tymże uzasadnieniu ocenę braku rażącego naruszenia prawa w orzeczeniu z 15.01.1951 r. podziela sąd, stwierdzając, że zarówno rozstrzygnięcie jak i uzasadnienie odpowiada w pełni wymaganiom zawartym w art. 107 Kpa, oraz zgodne jest z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Zgodnie z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ gmina uwzględniała wniosek o ustanowienie własności czasowej tylko wówczas jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania.

Zasadnie w postępowaniu nadzorczym organy oceniły, iż decydującym o pozytywnym załatwieniu wniosku był plan obowiązujący w dacie wydania orzeczenia na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu.

Przesłanki nieważności przewidziane w art. 156 par. 1 Kpa oceniane są bowiem według stanu istniejącego i przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji podlegającej weryfikacji w postępowaniu nadzorczym.

Nie jest zatem trafny pogląd wyrażony w skardze, iż przeznaczenie nieruchomości przy ul. Ch. 34 należało oceniać według planu obowiązującego w dacie przejęcia własności gruntu przez Gminę, a więc przyjąć w postępowaniu nadzorczym, że nieruchomość ta przeznaczona była na cele mieszkalne.

Interpretacja przepisów prawa materialnego i procesowego przyjęta w zaskarżonej decyzji jest prawidłowa, a poglądy zaprezentowane w skardze nie znajdują oparcia w przepisach prawa materialnego, jak również ustaleniach faktycznych sprawy.

Znajdujący się w aktach, przesłany przez Archiwum Państwowe m.st. Warszawy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego sporządzony dla terenów, na których znajdowała się sporna nieruchomość w 1949 r. przeznaczał ten teren na drogi wraz z urządzeniami pomocniczymi, których realizacja miała rozpocząć się w 1952 r.

Wydane w tej sytuacji orzeczenie z dnia 15 stycznia 1951 r., odmawiające dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej było zgodne z obowiązującym prawem i planem zabudowy, zatwierdzonym przez Naczelną Radę Odbudowy m.st. Warszawy. Późniejsza zmiana planu zagospodarowania przestrzennego i niezrealizowanie przewidywanej trasy komunikacyjnej nie ma wpływu na ocenę legalności orzeczenia z 1951 r., gdyż okoliczności te zaistniały w późniejszym czasie i nie mogą decydować o wadzie materialnoprawnej decyzji.

Z uwagi na to, że odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 15 stycznia 1951 r. jest zgodna z prawem - skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.