Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 506/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 27
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
law: Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 185
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędziowie NSA Irena Kamińska, , Elżbieta Stebnicka (spr.), Protokolant Iwona Sadownik, po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dariusza G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 lutego 2005 r. sygn. akt IV SA/Wr 134/04 w sprawie ze skargi Dariusza G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 6 stycznia 2004 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, 2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. Tadeusza L. kwotę 180 zł. /sto osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

W dniu 9 lutego 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Dariusza G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 6 stycznia 2004 r., (...), utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. z dnia 10 grudnia 2003 r. odmawiającą przyznania zasiłku stałego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazuje, że Dariusz G. wystąpił w dniu 17 listopada 2003 r. o przyznanie zasiłku stałego, podnosząc, że jego syn Michał posiada orzeczenie o niepełnosprawności i wymaga stałej opieki. Żona skarżącego, przebywająca na urlopie wychowawczym nie ma możliwości opiekować się niepełnosprawnym synem Michałem wobec konieczności opieki nad drugim synem Maciejem cierpiącym na astmę oskrzelową i częste przeziębienia. Organ I instancji uzasadniając odmowę przyznania zasiłku stałego wskazał, że skarżący przesłanki do otrzymania zasiłku stałego w zakresie posiadania zaświadczenia o niepełnosprawności syna Michała oraz kryterium dochodowego, jednak w związku z tym że żona skarżącego przebywa na urlopie wychowawczym brak jest podstaw do przyjęcia, iż nie może sprawować także opieki nad niepełnosprawnym synem. W odwołaniu od decyzji organu I instancji, skarżący argumentował, że spełnia kryteria do otrzymania zasiłku stałego, gdyż posiada orzeczenie o niepełnosprawności syna, z dniem 6 grudnia 2003 r. utracił prawo do otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych, a jego żona nie może sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem, gdyż opiekuje się drugim z ich synów chorym na astmę oskrzelową. Organ II instancji utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję podnosi, że opiekę nad niepełnosprawnym synem może zapewnić matka przebywająca na urlopie wychowawczym, tym bardziej, że opiekę taką sprawowała, bez większych problemów, także wtedy gdy skarżący pracował. W skardze ba decyzje organu administracji Dariusz G. zarzuca, że wobec pogorszenia się stanu zdrowia najmłodszego dziecka zmuszony był podjąć pracę w porze nocnej, wciąg dnia zaś pomagał żonie. Po jej utracie pobierał zasiłek dla bezrobotnych, do którego prawo wygasło 6 grudnia 2003 r. W chwili obecnej poszukuje pracy, ale jedynie takiej która nie wykluczy możliwości opieki nad najstarszym synem.

W ocenie Sądu nie doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani przepisów proceduralnych. Art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. - o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ określa warunki uzyskania zasiłku stałego, którymi są zaprzestanie pracy przez osobę zdolną do pracy, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W rozpatrywanej sprawie należy rozważyć, czy osoba zdolna do pracy zrezygnowała z zatrudnienia i czy ta rezygnacja wynikała z konieczności podjęcia opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Wobec faktu, że skarżący nie zrezygnował z pracy w celu sprawowania opieki nad dzieckiem lecz ją stracił po upłynięciu okresu, na który została zawarta. O przyznanie zasiłku stałego Dariusz G. wystąpił dopiero po utracie uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych. Nie można tym samym przyjąć, że skarżący zrezygnował z pracy ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Oceny tej nie zmieniają zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia najmłodszego syna, gdyż w okresie jego choroby skarżący pracował lub pozostawał w gotowości do podjęcia pracy /okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych/.

W dniu 5 kwietnia 2005 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wpłynęła skarga kasacyjna Dariusza G. od wyroku tego Sądu z dnia 9 lutego 2005 r. Skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej podnoszone są zarzuty naruszenia art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. - o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414/ w zw. z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ przez błędną wykładnię i niezastosowanie na skutek uznania, że nie zachodzą warunki do przyznania zasiłku stałego. Ponadto wskazywany jest zarzut uchybienia art. 106 par. 3 i art. 6 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" tej ustawy przez ich niezastosowanie i nieuzupełnienie materiału dowodowego o dokumentację medyczną synów skarżącego Macieja i Michała.

Zdaniem skarżącego sąd administracyjny I instancji dokonał wadliwej oceny zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów wskazanych w petitum skargi kasacyjnej. Zarzucając błędną wykładnię art. 27 ustawy - o pomocy społecznej, strona wskazuje, że nabycie prawa do zasiłku stałego uzależnione jest od faktu niepozostawania w zatrudnieniu za względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem. Skarżący podnosi, że WSA powinien w pierwszej kolejności ustalić czy w chwili złożenia przez niego wniosku o przyznanie zasiłku stałego istniała potrzeba, aby sprawował on osobiście opiekę nad synem Michałem i czy opieka ta kolidowałby z możliwością podjęcia przez niego pracy. Tym samym przyczyna zaprzestania świadczenia pracy przez Dariusza G. mogłaby mieć jedynie drugorzędne znaczenie. Ponadto wskazuje się, że skarżący pracował w porze nocnej a w dzień pomagał żonie w sprawowaniu opieki nad dziećmi, jednak w chwili pogorszenia się stanu zdrowia najmłodszego z synów, skarżący zaczął sprawować opiekę nad synem Michałem cierpiącym na zespół Downa. Fakt pobierania przez Dariusza G. zasiłku dla bezrobotnych nie wskazuje na to, iż nie zachodziła potrzeba osobistej opieki nad synem Michałem lecz podyktowane to było koniecznością zapewnienia rodzinie minimum egzystencji. W skardze kasacyjnej zarzuca się, że uszło uwadze WSA, iż żona skarżącego musiała opiekować się także synem Przemysławem, który uczęszczał do I klasy szkoły podstawowej. Gdyby przyjąć stanowisko Sądu, oznaczałoby to, że opiece skarżącego pozostawione byłoby troje dzieci - w tym syn Michał chorujący na zespół Downa oraz przewlekle chorujący syn Maciej. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 2 lutego 2004 r. żona skarżącego nie może sprawować opieki nad synem Michałem bez uszczerbku dla zapewnienia należytej opieki synowi Maciejowi.

Jak wskazuje strona, w przypadku dostrzeżenia potrzeby weryfikacji zaświadczeń i dokumentacji medycznej, Sąd powinien z urzędu uzupełnić materiał dowodowy w oparciu o art. 106 par. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uchybienie w tym zakresie mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w dniu 29 kwietnia 2005 r. wniosło odpowiedź na skargę kasacyjną. Wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej organ wskazuje, że skarżący mimo wykrycia wspomnianych schorzeń u dwóch synów pozostawał w zatrudnieniu, a następnie zarejestrował się jako osoba bezrobotna i pozostawał w gotowości do pracy. Wniosek o zasiłek stały został złożony po ustaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych i "jak się wydaje" został złożony w celu uniknięcia pogorszenia sytuacji materialnej rodziny. Organ argumentuje, że skarżący w odwołaniu wyraźnie stwierdził, że "w dalszym ciągu szuka pracy" co dowodzi, że skarżący w chwili występowania o zasiłek stały nie pozostawał w zatrudnieniu nie dlatego, że konieczne było sprawowanie przez niego osobistej opieki nad jednym z synów lecz dlatego, że nie miał żadnej oferty pracy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Skarga kasacyjna, zasługuje na uwzględnienie. Słusznie podnosi skarżący, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekając w niniejszej sprawie naruszył przepis art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. - o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./. Sąd bowiem przyjął, że w myśl przepisu art. 27 powołanej ustawy osoba ubiegająca się o przyznanie zasiłku stałego musi spełnić warunek określony w tym przepisie, a mianowicie ta osoba musi zaprzestać pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Tymczasem przepis art. 27 ustawy - o pomocy społecznej ulegał kilkakrotnej nowelizacji i od 1 stycznia 1999 r. treść ust. 1 art. 27 ustawy o pomocy społecznej warunkująca przyznanie zasiłku stałego jest innej treści niż podana w uzasadnieniu wyroku. Ostatnia zmiana treści ust. 1 art. 27 dokonana została przez art. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r. - o zmianie ustawy - o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych oraz zmiana niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 7 poz. 79/ i zmiana ta obowiązuje od dnia 1 stycznia 2003 r. Należy podkreślić, że od dnia 1 stycznia 1999 r. tj. od chwili nowelizacji ustawy - o pomocy społecznej dokonanej ustawą z dnia z dnia 17 grudnia 1998 r. - o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118/ warunkiem uzyskania zasiłku stała się okoliczność nie pozostawania w zatrudnieniu osoby opiekującej się dzieckiem ze względu na konieczność sprawowania nad nim stałej opieki. Sformułowanie powyższego kryterium różni się w stosunku do poprzednio obowiązującej przesłanki uzyskania zasiłku stałego, którą był fakt nie podejmowania pracy lub rezygnacji z pracy w celu wychowania dziecka wymagającego stałej opieki i pielęgnacji, przy jednoczesnym spełnieniu kryteriów odnoszących się do wysokości dochodu osiąganego przez osoby uprawnione. O ile bowiem przesłanka "rezygnacji z pracy lub jej nie podejmowania" ma charakter świadomych działań osoby sprawującej stałą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem o tyle okoliczność "nie pozostawania w zatrudnieniu" ma walor okoliczności odnoszącej się jedynie do pewnego stanu faktycznego, który nie musi pozostawać wyłącznie zdeterminowany przez fakt niepełnosprawności dziecka. Ta ostatnia koncepcja została utrzymana również w ramach dokonywania kolejnych nowelizacji art. 27 ust. 1 ustawy - o pomocy społecznej.

Organy administracji publicznej, które wydają decyzje w sprawach indywidualnych, mają obowiązek stosować przepisy prawa obowiązujące w dacie wydania tych decyzji oraz orzekać w oparciu o stan faktyczny sprawy ustalony na ten dzień. Sąd administracyjny, zaś sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i w tym zakresie ma obowiązek ustalić czy zaskarżone akty zostały wydane zgodnie z obowiązującym prawem i czy ocena faktów dokonana jest zgodnie z zebranym materiałem w tej sprawie.

W sprawie niniejszej decyzja organu II instancji została wydana w dniu 6 stycznia 2004 r. Treść ust. 1 art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r., która obowiązywała w dacie wydania zaskarżonej decyzji była inna niż przyjął Sąd orzekający. W brzmieniu ust. 1 art. 27 ustawy, obowiązującym w dacie wydania decyzji, zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do prac, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji. Przepis ten określa na czym polega stała pielęgnacja oraz określa ile może wynosić dochód w rodzinie, aby zasiłek ten mógł być przyznany, a także orzeczona niepełnosprawność dziecka ma zawierać ustalenia, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. - o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 123 poz. 776 ze zm./. Z powyższego wynika, że aby osoba mogła otrzymać zasiłek stały muszą być spełnione wszystkie warunki wymienione w tym przepisie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny jak wynika z uzasadnienia wyroku nie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zaistnienia przesłanek wymienionych w ust. 1 art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. - o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.