Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 127/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a,  art. 24 ust. 4, art. 24 ust. 5b
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 7,8,77,80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 153,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 listopada 2021 r. nr 2712/2021, po ponownym rozpoznaniu wniosku R. S. (dalej: "Zobowiązany", "Strona", "Skarżący") z dnia 8 lipca 2020 r. o umorzenie należności z tytułu składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu:

1. składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266), zwanej dalej: "u.s.u.s.", w łącznej kwocie 63 951,95 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - w łącznej kwocie 43 858,39 zł, w tym z tytułu:

- składek - za okres 05/2014- 6/2014, 8/2014-04/2018 - w kwocie

33 005,39 zł,

- odsetek liczonych na 8 lipca 2020 r. przypadających od ww. składek -

w kwocie 10 786 zł,

- odsetek w kwocie 67 zł liczonych na 8 lipca 2020 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 06/2014,

b) ubezpieczenie zdrowotne - w łącznej kwocie 17 420,20 zł, w tym z tytułu:

- składek - za okres 05/2014-06/2014, 09/2014-04/2018 - w kwocie

13 163,20 zł,

- odsetek liczonych na 8 lipca 2020 r. przypadających od ww. składek -

w kwocie 4 211 zł,

- odsetek w kwocie 46 zł liczonych na 8 lipca 2020 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 06/2014,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - w łącznej kwocie 2 673,36 zł, w tym z tytułu:

- składek - za okres 04/2015-04/2018 - w kwocie 2 078,36 zł,

- odsetek liczonych na 8 lipca 2020 r. przypadających od ww. składek -

w kwocie 595 zł,

2. z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 "u.s.u.s." oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", w łącznej kwocie 63 404,53 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - w łącznej kwocie 43 356,97 zł, w tym z tytułu:

- składek - za okres 05/2014- 6/2014, 8/2014-04/2018 - w kwocie

32 677,97 zł,

- odsetek liczonych na 8 lipca 2020 r. przypadających od ww. składek -

w kwocie 10 679 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - w łącznej kwocie 17 374,20 zł, w tym z tytułu:

- składek - za okres 05/2014-06/2014, 09/2014-04/2018 - w kwocie

13 163,20 zł,

- odsetek liczonych na 8 lipca 2020 r. przypadających od ww. składek -

w kwocie 4 211 zł,

c) Fundusz Pracy - w łącznej kwocie 2 673,36 zł, w tym z tytułu:

- składek - za okres 04/2015-04/2018 - w kwocie 2 078,36 zł,

- odsetek liczonych na 8 lipca 2020 r. przypadających od ww. składek -

w kwocie 595 zł.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że podjęto ją w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Dnia 8 lipca 2020 r. do organu wpłynął wniosek Zobowiązanego o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku Strona powołała się na wypadek, któremu uległa 5 stycznia 2007 r., w następstwie którego to zdarzenia doszło do szeregu nieprzewidzianych zdarzeń. Od ok. 2012 r. Strona jest osobą niezdolną do pracy, ma problemy z pamięcią i krzepliwością krwi, a choroba na którą cierpi jest nieuleczalna; przyjmuje lekarstwa, na wykup których brakuje jej środków finansowych. Od 2017 r. Zobowiązany przebywa na zwolnieniu lekarskim. Dodał, że zamknął prowadzony sklep ze względu na opóźnienia w płatnościach, a we wrześniu 2017 r. usunięto 10-letnią córkę, którą się opiekuje, ze szkoły, gdyż nie regulowano opłaty za czesne. Chcąc uzyskać środki finansowe, Zobowiązany zdecydował się na najęcie drugiego lokalu i otworzenie sklepu, ale również dochód z tej działalności nie wystarczał na opłacenie chociażby czynszu. Strona zaprzestała w marcu 2018 r. działalności gospodarczej. Finansowo stronę wspiera 25-letni syn. Wniosek Strony o przyznanie świadczenia rentowego został załatwiony negatywnie, a - z uwagi na zły stan zdrowia - nikt nie chce jej zatrudnić.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 14 września 2020 r. odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie organu, w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., a także nie wykazano, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Strony; nie wykazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ wydał w dniu 10 grudnia 2020 r. decyzję nr UP-895/2020 utrzymującą w mocy opisaną wyżej decyzję z dnia 14 września 2020 r.

Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 183/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzję z dnia 10 grudnia 2020 r. nr UP-895/2020 i poprzedzającą ją decyzję z dnia 14 września 2020 r. nr 1649/2020. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 28 maja 2021 r.

Sąd wskazał w jego uzasadnieniu na przepisy ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 323 poz. 1378), którą wprowadzono zmiany do u.s.u.s. w zakresie terminów przedawnienia należności z tytułu składek i stwierdził, że organ nie przeprowadził żadnej analizy - w oparciu o przedstawione przepisy - kwestii przedawnienia niektórych składek.

Sąd wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala także dokonać jednoznacznego ustalenia, w jakiej wysokości należności istnieją i czy odsetki za zwłokę zostały określone w sposób prawidłowy, skoro brak jest w treści decyzji analizy dotyczącej okresu przedawnienia wynikającej z dokumentów źródłowych. Według Sądu, w uzasadnieniu decyzji organ zamieścił również niewystarczającą informację o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, gdyż poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że wobec skarżącego aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Tymczasem, w aktach administracyjnych powinny znaleźć się dokumenty obrazujące tok dotychczasowego przebiegu postępowania egzekucyjnego, daty jego wszczęcia, a przede wszystkim dokumenty świadczące o zawieszeniu albo przerwaniu biegu terminu przedawnienia należności odnośnie do poszczególnych składek.

Sąd ocenił, że organ rozważając możliwość uwzględnienia słusznego interesu Skarżącego i dokonując analizy sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej Skarżącego - w kontekście zaistnienia przesłanek do umorzenia określonych w ww. rozporządzeniu - wadliwie przeprowadził ocenę jego możliwości finansowych co do spłaty zadłużenia, co w konsekwencji także miało negatywny wpływ na umorzenie składek.

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne sprawy, Sąd stwierdził, że istotnym uchybieniem zaskarżonej decyzji jest brak odniesienia się organu do indywidualnych okoliczności i sytuacji Skarżącego, gdyż dokonując oceny poczynionych ustaleń organ uznał, że wobec Skarżącego nie zachodzi również przesłanka zawarta § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

Przywołując tezy orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd wskazał, że okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb Skarżącego - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej zobowiązanego z wysokością zaległości i wskazanie dochodów, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia. Jeżeli zatem z ustaleń w sprawie wynika, iż - ze względu na sytuację finansową - opłacenie wnioskowanej do umorzenia należności z tytułu składek jest w istocie niemożliwe, to powoływane przez Zobowiązanego dotkliwe skutki materialne spłaty zadłużenia, wymagały szczególnie wnikliwego przeanalizowania.

Sąd ocenił, że powyższe kwestie nie zostały przez organ dostatecznie rozważone.

Dostrzegając wskazane uchybienia, wynikające z braku należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji celem ponownego rozpatrzenia sprawy z pełnym poszanowaniem zasad procedury administracyjnej (art. 7, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a.).

Sąd zalecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględnił powyższe uwagi i wskazania Sądu, w uzasadnieniu decyzji przedstawił analizę dokumentacji niezbędnej do ustalenia, które z należności z tytułu składek ciążących na skarżącym uległy przedawnieniu, jak też dokonał prawidłowej analizy przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i wnikliwe ustalił sytuację Skarżącego w zakresie składek nieprzedawnionych.

W ramach ponownego rozpoznania wniosku Strony w sprawie, organ dołączył do akt sprawy informację wewnętrzną organu z dnia 20 sierpnia 2021 r. o zabezpieczeniu na majątku dłużnika, informację z dnia 30 sierpnia 2021 r. o prowadzonym wobec majątku Strony postępowaniu egzekucyjnym oraz informację z dnia 20 sierpnia 2021 r. o stanie należności z tytułu składek od 1 stycznia 1999 r.

Zobowiązany złożył do organu oświadczenie z dnia 5 listopada 2021 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej oraz zaświadczenie lekarskie z Poradni Zdrowia Psychicznego z dnia 9 listopada 2021 r. o jego stanie zdrowia.

W dniu 23 listopada 2021 r. ZUS Oddział w Rzeszowie wydał opisaną na wstępie decyzję nr 2712/2021.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Wyjaśnił, że Strona prowadziła działalność gospodarczą od 1 kwietnia 2004 r. (ZUS ZFA) do 3 kwietnia 2018 r. w zakresie sprzedaży detalicznej zegarków, zegarów i biżuterii prowadzonej w wyspecjalizowanych sklepach (kod PKD 47.77.Z).

Dalej wskazał, że Zobowiązany w oświadczeniu z 5 listopada 2021 r. wskazał, iż pracuje zarobkowo (S. ) i osiąga dochód w wysokości

2.060 zł netto; figuruje jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym od

1 sierpnia 2020 r. (U. SP. Z O.O.). Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za 8-10/2021 r. wynosiła odpowiednio: 4112,30 zł brutto, (tj. ok 2 987,14 zł netto), 3 385,08 zł brutto, (tj. ok 2 474,10 zł netto), 3 305,98 zł brutto, (tj. ok 2 417,98 zł netto), tj. ok. 2.626,40 zł średniomiesięcznie. Zobowiązany jest w separacji z żoną

i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Weryfikacja w bazie ZUS wskazuje, że pozostaje on w związku małżeńskim z E. Ł. (nazwisko rodowe) od 28 stycznia 1995 r.

Według aktualnego oświadczenia, Zobowiązany nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem (z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 700 zł; z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 172 zł; koszty związane z leczeniem w kwocie 500 zł, alimenty na córkę w kwocie 500 zł). Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków, zaciągniętych kredytów, w bankach i u osób fizycznych. Dodał, że ma dużo zobowiązań na dzień dzisiejszy i zaznaczył, że zobowiązania nie są spłacane.

Organ wyjaśnił, że w oświadczeniu z 28 lipca 2020 r. Zobowiązany poinformował, iż posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków od 2012 r. 50 436,05 zł; z tytułu zaciągniętych kredytów od 2013 r. w kwocie 40 120 zł; w bankach od 2013 r. 30 733 zł; w instytucjach od 2013 r. w kwocie 220 831 zł; inne od 2014 r. 81 500 zł. Są one przez niego realizowane w trybie egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego oraz licytację mieszkania i garażu.

Strona oświadczyła, że jest właścicielem mieszkania spółdzielczego własnościowego w K. (ul. [...] [...]) o powierzchni 51,50 m2; wykazała składniki mienia ruchomego (lodówka, telewizor, pralka) o wartości 450 zł.

Według ustaleń własnych Zakładu (baz CEP) na nazwisko Strony nie są zarejestrowane środki transportu.

Organ wskazał dalej, że Zobowiązany poinformował, że nie ma perspektyw na poprawę sytuacji materialnej, gdyż może się ona pogorszyć w przypadku braku przedłużenia umowy o pracę.

Organ przedstawił stan zdrowia Strony oraz ustalenia związane z prowadzonym wobec niej postępowaniem egzekucyjnym. Wskazał, że w ramach podjętych czynności egzekucyjnych dokonano zajęcia rachunków bankowych, na których nastąpiły zbiegi z komornikami sądowymi oraz Naczelnikiem Urzędu Skarbowego; obecnie przymusowe dochodzenie należności nie zostało zakończone.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał dalej, że przedmiotowym postępowaniem o umorzenie objęte są należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP za okres od 5/2014-4/2018 i stwierdził, że należności te są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. W dalszej części uzasadnienia organ przedstawił treść przepisów regulujących kwestie przedawnienia przedmiotowych należności z tytułu składek oraz wskazał na zawieszenia biegu terminu przedawnienia poszczególnych należności w związku z podjętymi czynnościami egzekucyjnymi.

Organ przywołał brzmienie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie ww. przepisów.

Wskazał m.in., że Strona nie prowadzi działalności gospodarczej. Figuruje jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym od 1 sierpnia 2020 r. (U. sp. z o.o.). Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za 8-10/2021 r. wynosiła odpowiednio: 4 112,30 zł brutto, (tj. ok 2 987,14 zł netto), 3 385,08 zł brutto, (tj. ok 2 474,10 zł netto), 3 305,98 zł brutto, (tj. ok 2 417,98 zł netto),- tj. ok. 2 626,40 zł średniomiesięcznie. Strona posiada własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego w K. o powierzchni 51,50 m2. Wobec Strony jest prowadzone przymusowe dochodzenie należności, które nie zostało zakończone; nie nastąpiło stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sadowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym brak jest w ocenie organu podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 grudnia 2009 r. (sygnatura VSA/Wa 969/09) organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek; dopóki postępowanie egzekucyjne toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

W ocenie organu, nie zachodzą wobec Zobowiązanego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Dalej organ wskazał na treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia i stwierdził, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy rozporządzenia. W ocenie Zakładu okoliczności w nim wymienione (pkt 1-3) nie zachodzą.

Organ wyjaśnił dalej, że Strona nie przedłożyła orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, które wykluczałoby ją z rynku pracy ani innej dokumentacji poświadczającej istnienie przeciwskazań zdrowotnych, które ograniczałyby jej możliwości zarobkowe. Nie udowodniła, że istnieją przeszkody w świadczeniu pracy - ze względu na własne trudności zdrowotne (bądź członka rodziny), które uniemożliwiają zarobkowanie, a tym samym uzyskiwanie środków na spłatę zadłużenia. Organ wskazał, że Strona jest aktywna zawodowo, zatem brak jest w jego ocenie podstaw do uznania, że stan zdrowia Strony jak również członków rodziny wyklucza możliwość uzyskiwania przez Stronę dochodów niezbędnych do spłaty należności z tytułu składek.

ZUS rozważył następnie na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez Stronę zadłużenia pozbawiałaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Organ stwierdził, że Zobowiązany nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających, iż ma zobowiązania alimentacyjne wobec córki. Przedstawił dane dotyczące wysokości uzyskanego przez Stronę wynagrodzenia od 1 sierpnia 2020 r.

Wyjaśnił, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne (dane za I kwartał 2021 r.). Dla 1 - osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 1.299,75 zł. Na tej podstawie stwierdził, że dochód gospodarstwa domowego Strony wynoszący ok. 2 626,40 zł jest wyższy niż minimum socjalne określone przez IPiSS, zatem jednoznacznie wyklucza stan ubóstwa.

Nadto organ podniósł, że posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek.

Za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Instytucja umorzenia zaległości służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami.

Organ wskazał nadto na możliwość ratalnej spłaty zadłużenia oraz podkreślił, że prowadzona egzekucja jest prowadzona zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze na opisaną wyżej decyzję Skarżący zarzucił naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy tj. art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, poprzez uznanie, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy oraz poczynione na jego podstawie ustalenia faktyczne, a w szczególności:

a) co do obecnego stanu majątkowego skarżącego wynikającego z podjęcia przez niego pracy w ramach umowy cywilnoprawnej i uzyskiwanego z tego tytułu wynagrodzenia i wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, zakupem leków, żywności oraz dziecka zostały dokonane w oderwaniu od obowiązku ustalenia czy opłacenie zaległych składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

b) nieposiadania przez skarżącego środków na uregulowanie długu wynikającego z nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne,

c) oceny przez ZUS sytuacji materialnej i bytowej Skarżącego jako złej, przy jednoczesnym braku zbadania, czy uiszczenie przez niego zaległych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego pozbawiło zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

d) przyjęcia, że posiadanie przez skarżącego mieszkania, względem którego organ może wszcząć egzekucję komorniczą, a tym samym zaspokoić roszczenia z tytułu spłaty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, bez jakiegokolwiek rozważenia przez organ skutków tego rozwiązania dla Skarżącego i jego rodziny w kontekście ustaleń czy przymusowe zaspokojenie tych składek w postępowaniu egzekucyjnym pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, takich jak: możliwość zapłaty czynszu za wynajęcie lokalu na wolnym rynku, utrzymanie siebie i rodziny i czy pozbawienie skarżącego mieszkania nie zmusi go do korzystania z pomocy społecznej,

e) nie wzięcia pod uwagę okoliczności, iż powstanie długu w ZUS wynikało z ciężkiej sytuacji życiowej skarżącego jaką była jego choroba i niemożności należytego świadczenia pracy,

f) błędnej, bardzo ogólnej i oderwanej od realiów niniejszej sprawy oceny "ważnego interesu publicznego" oraz określenia istoty prowadzenia działalności gospodarczej poprzez sprowadzenie jej wyłącznie do terminowego obowiązku płacenia składek na ubezpieczenie społeczne oraz zabezpieczenia tych składek przez przedsiębiorcę przed innymi jego potrzebami, co powoduje rozminięcie się organu ze stanowiskiem orzecznictwa, w którym to wskazuje się, iż "Uzasadnianie odmowy umorzenia należności, których dotyczy art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ich uprzywilejowanym, publicznoprawnym charakterem, wyłączałoby możliwość jego stosowania i realizacji celu, któremu ma służyć. Taka wykładnie, podważająca w istocie zasadę racjonalności ustawodawcy, nie może zyskać akceptacji",

nie wyczerpują przesłanki, zgodnie z którą skarżący ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jak również w sytuacji gdy składki te nie zostały zapłacone z powodu ciężkiej choroby ubezpieczonego i braku środków na ich uiszczenie,

II. przepisów prawa procesowego mającego wpływ na istotny wynik sprawy poprzez brak dokładnego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych w sprawie oraz dokonanie oceny braku przesłanek do umorzenia zaległych składek w sprawie Skarżącego bez wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całokształtu materiału dowodowego, jak też z wyciągnięciem wniosków w sposób sprzeczny z zasadami logicznego myślenia i doświadczenia życiowego, w szczególności błędnego przyjęcia, iż sytuacja majątkowa i zdrowotna Strony pozwala mu na spłatę zadłużenia wobec ZUS, gdy nie jest on w stanie uregulować należności wobec ZUS.

Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w celu ponownego rozpoznania niniejszej sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I z dnia 11 kwietnia 2022 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów ze względu na brak zgody wszystkich stron postępowania sądowoadministracyjnego na przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. O terminie posiedzenia niejawnego, wyznaczonego na dzień 18 maja 2022 r., oraz o możliwości przedłożenia Sądowi dodatkowego stanowiska w sprawie poinformowano strony w dniach – 12.04.2022 r. (organ), 27.04.2022 r. (skarżąca).

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje:

Skarga jest zasadna lecz nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zostały poddane ocenie Sądu z przyczyn niżej opisanych.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, która w myśl przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, ze zm.), jest dokonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne orzekają ponadto w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują kontrolę sądową, i stosują środki określone w tych przepisach, co wynika z art. 3 § 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to wyjątek w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania.

W ocenie Sądu w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga to, których składek dotyczy wniosek, a co za tym idzie ustalenia, czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu – na co wskazał WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 15.04.2021 r. sygn. akt I SA/Sz 183/21 uchylając decyzję ZUS z dnia 10 grudnia 2020 r. nr UP-895/2020 i poprzedzającą ją decyzję z dnia 14 września 2020 r. nr 1649/2020.

Trzeba bowiem podkreślić, że decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. W realiach rozpoznawanej sprawy, obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy zaległe składki, o których umorzenie wniósł Skarżący są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu. Tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na 2012 r. Za bezprzedmiotowe - podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 usus.

Kwestia ta jest o tyle istotna w niniejszej sprawie, że po ponownym przeprowadzeniu postępowania po ww. wyroku WSA (I SA/Sz 183/21), organ powołał się na przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia, której zaistnienie wymaga przedstawienia dowodów powodujących tą okoliczność. Wskazać bowiem należy, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u..s stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Również w pierwotnym brzmieniu, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

W niniejszej sprawie organ odnosząc się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek stwierdził, iż nie uległy one przedawnieniu wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. stanowi, że dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia konieczne jest podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której jednak dłużnik został zawiadomiony. Okoliczność ta jednakże musi zostać wykazana przez organ. W aktach niniejszej sprawy, poza stwierdzeniem o nieprzedawnieniu należności, brak jest dowodu doręczenia zawiadomienia dłużnika o czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Istotne pozostaje również i to, że termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg osobno dla każdej składki.

Stwierdzić zatem należy, że kwestia przedawnienia nie została należycie wyjaśniona do czego zobowiązuje art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. a w niniejszej sprawie art. 153 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie nie doszło do zmiany elementów decydujących o powstaniu sprawy administracyjnej, w postaci: okoliczności faktycznych sprawy, a także norm prawnych stanowiących podstawę orzekania przez organy administracji publicznej i nadal, tak jak to miało miejsce w dniu wydania ww. wymienionego wyroku WSA w Szczecinie, ocena sytuacji Skarżącego powinna zostać dokonana z zastosowaniem art. 28 ust. 2 i ust. 3 a u.s.u.s.

Należy wskazać, że art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu Sądu, gdyż są nimi związane. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2021 r., III OSK 321/21, CBOSA).

W tym zakresie doszło do naruszenia przepisów art. 153 p.p.s.a. a w konsekwencji a zatem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Uchybienie to zaś powoduje, że zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli sądowej, albowiem nie jest wiadomym czy i które składki były wymagalne na dzień rozstrzygania sprawy przez organ.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali daty wymagalności poszczególnych należności z tytułu składek, obliczy termin przedawnienia każdej z nich, ustali, czy zaszły okoliczności przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia i których należności dotyczyły. Nadto włączy w poczet materiału dowodowego dokumenty świadczące o zawieszeniu bądź przerwaniu biegu terminu przedawnienia składek. Dopiero tak ustalony stan faktyczny i uzupełniony materiał dowodowy pozwoli na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności. W tym stanie sprawy rozstrzygnięcie co do zasadności umorzenia jest przedwczesne.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.