Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 337/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak /sprawozdawca/, Protokolant Referent – stażysta Urszula Sieradz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2015 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją znak [...] z dnia [...] listopada 2013 r. Wójt Gminy J (dalej: "Wójt", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, zwany dalej: "k.p.a.") oraz art. 20 ust. 1- 3, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., zwana dalej: "u.ś.r."), po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku D B (dalej: "skarżąca", "strona"), po raz wtóry orzekł o odmowie umorzenia kwoty [...] zł wraz z odsetkami tytułem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na syna R B za okres od dnia 1 lipca 2012 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r.

Organ I instancji wskazał, że decyzją znak: [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne

w łącznej kwocie [...] zł, wypłacone na R B za okres od dnia 1 lipca do 31 sierpnia 2012 r., tj. zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości [...] zł oraz dodatek z tytułu kształcenia

i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości [...] zł. Decyzją znak: [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. skarżąca zobowiązana została do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W dniu 27 maja 2013 r. strona złożyła wniosek o umorzenie ww. kwoty [...] zł wraz z odsetkami. Załatwiając ten wniosek, organ I instancji w dniu 20 czerwca 2013 r. przeprowadził wywiad środowiskowy, a następnie, po analizie sytuacji majątkowej rodziny skarżącej, decyzją znak: [...] z dnia [...] lipca 2013 r. odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami. Na skutek złożonego przez stronę odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją znak: [...] z dnia [...] września 2013 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Podstawę powyższego stanowiło ustalenie przez organ odwoławczy, że konieczne jest przeprowadzenie dokładnego postępowania wyjaśniającego i dokonanie wnikliwej analizy stanu faktycznego - sytuacji rodziny.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji w dniu 11 października 2013 r. przeprowadził kolejny wywiad środowiskowy pod kątem ustalenia dochodów rodziny, kosztów utrzymania, sytuacji zdrowotnej, kosztów wyżywienia, zakupu środków czystości, odzieży oraz ustalenia, na czyim utrzymaniu pozostaje córka M B i jej dziecko, czy synowie podejmują prace dorywcze, czy wspomagają budżet rodziny. Ponadto w sprawie złożyła pisemne oświadczenie M B oraz skarżąca.

Na podstawie zebranych w sprawie dowodów organ I instancji ustalił, że skarżąca zamieszkuje z dorosłymi synami: Ł B i R B, utrzymuje się ze zbierania makulatury, jednak nie określiła kwoty, jaką miesięcznie uzyskuje z tego tytułu. Oświadczyła, że makulaturę zbiera wtedy, kiedy ma czas, ponieważ pomaga córce M B w opiece nad jej dzieckiem, urodzonym

[..] 2013 r., która nadal się uczy w szkole policealnej w systemie zaocznym. Synowie obecnie nie pomagają matce finansowo, w miesiącu wrześniu 2013 r. nie pracowali dorywczo z powodu choroby, a w październiku 2013 r., mimo starań, nie znaleźli pracy. Otrzymywany przez synów zasiłek pielęgnacyjny przeznaczany jest na bieżące potrzeby, np. zakup lekarstw. Strona od 12 lat jest zarejestrowana

w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Do czerwca 2013 r. utrzymywała się ze świadczeń rodzinnych na córkę M B i dodatkowo pomagała córce w utrzymaniu jej dziecka. Od lipca 2013 r. nie posiada źródła utrzymania, co jest spowodowane wstrzymaniem świadczeń rodzinnych na córkę M. Jak wynika ze złożonego przez skarżącą oświadczenia, rodzinie brakuje środków na każdą potrzebę życia codziennego, jednak pracownik socjalny nie uzyskał odpowiedzi, jak zabezpieczała swoje potrzeby do dnia przeprowadzenia wywiadu. Ponadto z załączonego do akt sprawy zaświadczenia lekarskiego wynika, że strona jest osobą przewlekle chorą; obecnie znajduje się

w trakcie diagnostyki w poradni gastrologicznej i reumatologicznej.

W toku postępowania wyjaśniającego skarżąca nie określiła kosztów utrzymania rodziny, w tym wydatków na wyżywienie i środki czystości. Przedstawiła jedynie pracownikowi socjalnemu do wglądu niezapłacone rachunki za energię elektryczną na łączną kwotę [...] zł, rachunek za wodę z miesiąca sierpnia 2013 r. na kwotę [...] zł. Miesięczne koszty rodziny to: opłata POLSAT – [...] zł, Internet [...] zł, zakup butli z gazem [...] zł oraz koszty jednorazowe: opłata za kominiarza [...] zł

i wywóz nieczystości ciekłych – [...] zł. Strona podała także, iż jest bardzo zadłużona u osób prywatnych (nie wskazała na jaką kwotę), ponieważ wymieniła dach na budynku mieszkalnym, lecz budynek jest jeszcze niedokończony - wymaga odgrzybienia i ocieplenia.

Skarżąca oświadczyła, że od miesiąca lipca 2013 r. jej córka M B wraz z wnuczką zamieszkują w wynajmowanym mieszkaniu w R. Ww. utrzymuje się z zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz złożyła do MOPS R wniosek o pomoc finansową. Strona nie pomaga córce finansowo, tylko w opiece nad wnuczką.

Wójt podał, iż z uwagi na brak współdziałania synów skarżącej z organem, nie uzyskano od nich wyjaśnień co do ich dochodów, wysokości ewentualnego wspierania oraz prowadzania wspólnego gospodarstwa domowego z matką. Nie byli oni obecni podczas wywiadu środowiskowego i nie stawili się na wezwanie do organu do osobistego stawiennictwa. Według skarżącej, w dacie wywiadu obaj pojechali pomagać w gospodarstwie rolnym osobie, która pożyczyła pieniądze na wymianę dachu.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy w kontekście regulacji art. 30 ust. 9 u.ś.r., pozwalającej na zastosowanie ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń, Wójt stwierdził, iż nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczących sytuacji rodziny, które uzasadniałyby umorzenie wnioskowanej należności. Do takiej okoliczności nie można zaliczyć sytuacji materialno-bytowej, zawodowej, zdrowotnej i rodzinnej rodziny skarżącej, gdyż sytuacja taka trwa od kilku lat. Wprawdzie sytuacja rodziny jest trudna, lecz strona nie określiła jasno dochodów rodziny oraz wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

W czasie rozmowy z pracownikiem socjalnym, skarżąca wymijająco odpowiadała na pytania, a w dacie wywiadu w czerwcu 2013 r nie poinformowała go, że córka M urodziła dziecko, ponieważ na córkę pobierała wyższe świadczenia rodzinne, aniżeli kwota należnego zasiłku rodzinnego na wnuczkę.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, w którym podała, że decyzja ta jest krzywdząca i niesprawiedliwa. Zarzuciła ustalanie sytuacji córki M B, podczas gdy przedmiotowa sprawa dotyczy syna R B. Wskazała, że jest w trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej, gdyż od lipca 2014 r. nie uzyskuje żadnych dochodów, a skoro nie uzyskuje dochodów, to jak ma zwrócić sporną kwotę. Ponadto nie zbiera już makulatury, gdyż pomaga córce w opiece nad wnuczką. Skarżąca wskazała, że nie zgadza się z wnioskami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a dotyczącymi ustaleń wywiadu środowiskowego. Wskazuje, że powodem braku określenia przez nią wydatków poniesionych na zakup żywności

i środków czystości jest to, że nie zbierała rachunków, ponieważ nie ma czasu na prowadzenie "zbędnej księgowości". Natomiast żeby się utrzymać przy obecnych cenach niezbędnych do życia artykułów potrzeba około 1.500 zł miesięcznie.

Decyzją znak [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. Kolegium, biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji

w mocy.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, po przedstawieniu stanu sprawy, organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Udzielenie ulgi może więc nastąpić wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w tym przepisie, tj. w przypadku zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. Należy jednak podkreślić, że nawet jeśli wystąpią takie okoliczności, to organ może, ale nie musi pozytywnie załatwić wniosku strony. Nie ulega przy tym wątpliwości, że przed wydaniem decyzji w tym zakresie organ powinien ustalić, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie miał wpływ na sytuację życiową strony i jej rodziny. Podstawowym kryterium oceny zasadności umorzenia jest zatem sytuacja dochodowa, rodzinna i zdrowotna osoby zobowiązanej do zwrotu.

Kolegium przytoczyło ustalenia organu I instancji poczynione w wyniku postępowania wyjaśniającego, a dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Poza tym wskazało, że skarżąca jest zadłużona na kwotę około [...] zł, które zaciągnęła na remont dachu na budynku mieszkalnym oraz w okresie od lutego do czerwca 2013 r. pożyczała co miesiąc pieniądze na utrzymanie wnuczki, których jeszcze nie oddała, a jest to kwota również [...] zł. Kolegium ustaliło, że córka skarżącej M B zamieszkuje wraz ze swoją córką M B

w R i sama pobiera stosowne świadczenia rodzinne. Do końca czerwca 2013 r. mieszkała jeszcze z matką i prowadziła z nią wspólne gospodarstwo domowe.

Zdaniem organu odwoławczego, nie zostały spełnione ustawowe przesłanki umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (wraz z odsetkami), które uzależnione są od szczególnych okoliczności występujących w sytuacji rodziny. Szczególnymi okolicznościami są sytuacje, w których realizacja obowiązku zwrotu należności (jednorazowa lub w ratach) może stwarzać zagrożenie dla egzystencji rodziny. Strona, inicjując postępowanie w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, jest obowiązana współpracować z organem i przedłożyć taką dokumentację, która jednoznacznie potwierdziłaby ponoszone koszty utrzymania rodziny. Przedstawienie jak najobszerniejszej dokumentacji leży w dobrze pojętym interesie strony. Z ustaleń dokonanych w trakcie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych wynika natomiast, że skarżąca zataja, bądź przedstawia innymi niż są w rzeczywistości okoliczności istotne dla sprawy, w tym. m.in. dotyczące stanu osobowego rodziny.

Organ odwoławczy uznał, że jakkolwiek z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że dzieci skarżącej są niepełnosprawne w stopniu umiarkowanym, co ogranicza ich zdolność do pracy, to jednak nie sposób przeprowadzić analizy co do realnych możliwości podjęcia przez nich zatrudnienia, skoro synowie skarżącej nie byli obecni zarówno podczas dwóch przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, jak i nie stawili się na wezwanie ośrodka pomocy społecznej pomimo doręczenia im stosownych wezwań. Ponadto w okresie poprzedzającym złożenie wniosku, czy nawet w czasie trwania postępowania administracyjnego, strona powinna zadbać

o zgromadzenie jak najobszerniejszej dokumentacji dotyczącej kosztów przez nią ponoszonych z tytułu np. zakupu lekarstw czy środków czystości. Nie można uznać natomiast, że gromadzenie takiej dokumentacji byłoby prowadzeniem "zbędnej księgowości", przekraczającym możliwości skarżącej.

W ocenie Kolegium, zwrot nienależnie pobranych świadczeń w wysokości [...] zł. wraz z odsetkami nie powinien skutkować tak daleko idących konsekwencji, jak zagrożenie dla egzystencji rodziny. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń jest najdalej idącą ulgą w spłacie tych zobowiązań, gdyż skarżąca może wnioskować o rozłożenie przedmiotowej kwoty na raty, co byłoby bardziej racjonalne, niż domaganie się umorzenia zaległości.

W skardze złożonej na powołane rozstrzygnięcie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Podała, że decyzja Kolegium sprowadza się do powtórzenia argumentów zawartych w decyzji Wójta. W jej ocenie, obie decyzje bardzo ogólnie odniosły się do jej sytuacji materialnej, nie uwzględniły bezspornych okoliczności, iż nie posiada ona żadnych dochodów, nie ma też majątku, który by ten dochód przynosił. Otrzymuje jedynie zasiłek okresowy w wysokości [...] zł. Jest to realna kwota, która musi wystarczyć na jedzenie i inne potrzeby. Aby nie umrzeć z głodu zbierała makulaturę, ale obecnie tego nie robi, bo nie pozwala jej na to zdrowie. Strona wskazała, że synowie praktycznie są na jej utrzymaniu, bo obaj nie mają pracy. Ponadto muszą odpracować zaciągnięte u znajomych pożyczki na remont dachu. Podała, że skoro nie posiada żadnych dochodów, żyje z kwoty mniej niż głodowej, to niezrozumiałe jest stanowisko organów, że nie jest to sytuacja zagrażająca egzystencji jej rodziny.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację zawartą

w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo

w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Podstawę materialnoprawną decyzji organów administracyjnych w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 30 ust. 9 u.ś.r., zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami

w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że organ podejmuje decyzję

o umorzeniu w ramach uznania administracyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynikający z przepisu prawa materialnego, ograniczony jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jak i kryteriami, które organ musi uwzględnić w każdym indywidualnym przypadku. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są w tym przypadku nawet większe niż przy ustawowym związaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien

w sposób wszechstronny zbadać stan faktyczny, mając na uwadze zgodność rozstrzygnięcia uznaniowego z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela, a także z zasadami sprawiedliwości społecznej. W przypadku decyzji uznaniowych kontroli podlegają takie kwestie, jak: wyjaśnienie i wzięcie pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności sprawy, czy ustalony stan faktyczny został oceniony zgodnie z przepisami prawa materialnego i czy ustalenie tego stanu pozostaje w zgodności z wynikami postępowania dowodowego (por. wyrok NSA

z dnia 16 listopada 1999 r., III SA 7900/98, LEX nr 47243).

Nie ulega wątpliwości, że przed wydaniem decyzji na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ powinien ustalić, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie miał wpływ na sytuację życiową zobowiązanej, a w szczególności, czy nie pogorszy jej sytuacji na tyle, że będzie ona zmuszona ubiegać się o kolejne świadczenia socjalne. Organ musi więc ustalić, czy okoliczności takie jak: wiek, stan zdrowia, stan rodzinny, majątkowy wskazują na to, że pomimo dokonania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia osoba zobowiązana będzie w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędne własne potrzeby bytowe oraz swojej rodziny, jak również będzie mogła żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka. Te okoliczności rzutują na ocenę sytuacji rodziny i mogą być podstawą umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń.

Podstawowym kryterium oceny zasadności umorzenia nienależnie pobranych świadczeń jest zatem sytuacja rodzinna zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jednakże w tym zakresie nie chodzi wyłącznie o możliwości finansowe skarżącej. Równie istotnym elementem podlegającym ocenie przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie jest sytuacja zdrowotna, realna możliwość poprawienia sytuacji majątkowej przez skarżącą, przy uwzględnieniu osobistych możliwości i realiów lokalnego rynku pracy. Uwzględniając te kryteria, rozważania organów, w ocenie Sądu, nie pozwalają na ich akceptację, są bowiem zbyt dowolne, ogólne i nie poparte przekonywującą argumentacją.

Dokonując oceny decyzji Kolegium z punktu widzenia wymogów procesowych, Sąd stwierdza, że część zaskarżonej decyzji, mająca stanowić jej uzasadnienie, zawiera przedstawienie ustaleń organu I instancji. Tymczasem, co do istoty sprawy, którą powinno być rozważenie zasadności wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, Kolegium właściwie się nie odniosło. Własne stanowisko i rozważania organu odwoławczego ograniczyły się do stwierdzenia, że decyzja w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia ma charakter uznaniowy, a zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie powinien skutkować zagrożeniem dla egzystencji rodziny skarżącej. Dla przyjęcia, że decyzja wydana w warunkach uznania administracyjnego jest prawidłowa i poddaje się kontroli Sądu, tak lakoniczne stwierdzenia są niewystarczające, albowiem nie wiadomo, jakimi w istocie przesłankami kierował się organ, wydając decyzję o odmowie umorzenia nienależnych świadczeń rodzinnych.

Z akt sprawy wynika, że organy, rozpoznając przedmiotową sprawę po raz drugi i analizując sytuację rodzinną skarżącej, miały do dyspozycji dane z wywiadu środowiskowego z dnia 11 października 2013 r. oraz pisemne oświadczenia skarżącej i jej córki M B. Na podstawie obszernego materiału dowodowego organy doszły do wniosku, że sytuacja rodziny skarżącej jest trudna, jednak nie określiła ona jasno dochodów rodziny oraz wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z taką oceną sytuacji rodzinnej skarżącej nie można się zgodzić, gdyż wskazała ona, że od lipca 2013 r. nie ma stałego źródła dochodu,

a utrzymuje się ze zbierania makulatury. W ten sposób zarabia tylko "na chleb", pomaga córce przy opiece nad wnuczką, jest w trakcie diagnostyki w poradni gastrologicznej i reumatologicznej. Przedstawiła podczas wywiadu nieopłacone, zaległe rachunki za energię elektryczną w kwocie ponad [...] zł. oraz bieżące rachunki na łączną kwotę ponad [...] zł. (opłata za wodę, TV POLSAT, internet, wywóz nieczystości, usługa kominiarza). Poza tym oświadczyła, że jest zadłużona na kwotę około [...] zł. w związku z koniecznością wymiany dachu na budynku mieszkalnym.

Skarżąca jest znana GOPS w J, bowiem od 12 lat jest bezrobotna bez prawa do zasiłku, od wielu lat pobierała świadczenia rodzinne na troje dzieci oraz inne świadczenia socjalne, np. zasiłek stały. Tak więc organy dysponowały obszernym materiałem dowodowym dotyczącym sytuacji rodzinnej skarżącej, który winien być oceniony pod kątem, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie miał wpływ na sytuację życiową zobowiązanej i jej rodziny. Skarżąca w odwołaniu wskazała, że prowadzi sama gospodarstwo domowe, brakuje jej pieniędzy na każdą potrzebę życia codziennego, że w jej sytuacji zwrot należnej kwoty [...] zł wraz z odsetkami jest niemożliwy, natomiast Kolegium oceniło, że zwrot tej kwoty nie powinien skutkować tak daleko idących konsekwencji, jak zagrożenie dla egzystencji rodziny (str. 4 decyzji). Ten wniosek, zdaniem Sądu, jest dowolny, nieuzasadniony w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Organy właściwie nie wyciągnęły wniosków z dokonanych ustaleń, a decyzje są lakoniczne i mało przekonujące. Nie oceniły okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej, dochodowej

i zdrowotnej skarżącej, przywiązując zbyt dużą wagę do braku ustaleń dotyczących miesięcznych wydatków na żywność czy środki czystości (kosztów, których ponoszenie jest oczywiste), zarzucając skarżącej, że powinna przedłożyć jak najobszerniejszą dokumentację, która jednoznacznie potwierdziłaby ponoszone koszty utrzymania rodziny. Jednocześnie organ odwoławczy nie ocenił okazanych

w trakcie wywiadu środowiskowego rachunków oraz wskazywanych przez skarżącą okoliczności faktycznych dotyczących jej sytuacji życiowej pod kątem zasadności złożonego przez nią wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Kolegium przyznało, że synowie skarżącej są osobami niepełnosprawnymi

w stopniu umiarkowanym, co ogranicza ich zdolność do pracy, ale z drugiej strony uznały za konieczne odebranie od nich osobistych oświadczeń co do realnych możliwości podjęcia przez nich zatrudnienia. W tym miejscu należy zauważyć, że

w celu dokonania takich ustaleń oraz w zakresie prowadzenia przez skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego z dorosłymi synami, organy administracji obu instancji dysponowały oświadczeniem skarżącej oraz danymi zebranymi podczas wywiadu środowiskowego. Niestawienie się dorosłych synów skarżącej na wezwanie do organu w celu ustalenia okoliczności istotnych do rozpoznania wniosku skarżącej o umorzenie świadczenia rodzinnego nienależnie pobranego przez nią, w ocenie Sadu, nie może skutkować wyciągnięciem wobec wnioskodawczyni negatywnych skutków prawnych.

Organy obu instancji nie zweryfikowały twierdzeń skarżącej, że jej sytuacja finansowa jest bardzo zła i nie ma szans na jej zmianę. Nie rozważyły zatem wszystkich okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, zwłaszcza nie wskazały, w czym upatrują tymczasowość trudnej sytuacji skarżącej, w kontekście informacji z Powiatowego Urzędu Pracy w R z dnia 30 września 2013 r., z której wynika, że od 2001 r. jest bezrobotna i nie ma dla niej ofert pracy. Nie ustalono też, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie miał wpływ na sytuację życiową skarżącej, w szczególności, czy zwrot świadczenia nie pogorszy jej sytuacji na tyle, że będzie zmuszona ubiegać się

o kolejne świadczenia.

W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem reguł dotyczących zbierania i oceny materiału dowodowego oraz prawidłowego uzasadnienia decyzji, określonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni powyższe wywody Sądu, dokona wszechstronnej oceny sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej skarżącej w oparciu o analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego

w powiązaniu z jej aktualną sytuacją (jakie są jej dochody oraz wydatki na utrzymanie i leczenie, czy synowie w dalszym ciągu z nią mieszkają, czy też prowadzą odrębne gospodarstwa domowe). Dopiero bowiem uwzględnienie wszystkich niezbędnych kosztów utrzymania i zestawienie ich z uzyskiwanymi dochodami pozwoli dokonać wyczerpującej analizy, czy zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest możliwy bez zagrożenia dla egzystencji rodziny skarżącej.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.