Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 236/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a i  lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 16a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W dniu 30 października 2014 r. W.W., zwany dalej "stroną", "wnioskodawcą" lub "skarżącym", złożył wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta C. orzekł w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie:

specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką – W.W. na okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r.,

składki na ubezpieczenie społeczne dla W.W. na okres od listopada 2014 r. do 31 października 2015 r.,

składki na ubezpieczenie zdrowotne dla W.W. na okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r.

W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że powodem odmowy przyznania zasiłku było niespełnienie przesłanki zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej (rezygnacji z zatrudnienia) z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej "k.p.a.") w związku z art. 16a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1456, dalej "ustawa"):

1. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości,

2. przyznało W.W. specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką – W.W. od 1 stycznia 2015 r. do 31 października 2015 r., w wysokości 520,00 zł miesięcznie,

3. zobowiązało organ pierwszej instancji do wypłacania powyższego świadczenia.

W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności zacytował art. 16a ust. 1 i ust. 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2014 r. Odnosząc tę regulację do okoliczności sprawy Kolegium wskazało, że z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, iż strona pracowała zarobkowo w A w C. w okresie od 8 sierpnia 1977 r. do 31 maja 1979 r., a następnie była zatrudniona w Zakładzie B. Jednocześnie zaznaczono, że wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Organ odwoławczy stwierdził, że jedną z przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego do 31 grudnia 2014 r. była rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Warunkiem koniecznym dla uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego było również sprawowanie stałej opieki nad osobą wymagająca opieki.

Kolegium zaakceptowało ustalenia dowodowe poczynione przez organ pierwszej instancji. Podkreśliło, że ten organ nie kwestionował właściwego i stałego sprawowania opieki przez stronę nad niepełnosprawna matką; rodzinny wywiad środowiskowy pozwala na przyjęcie, że strona faktycznie sprawuje nad matką stałą opiekę. Jednak zdaniem organu pierwszej instancji wnioskodawca nie spełnił drugiego warunku, a mianowicie nie zrezygnował z zatrudnienia. Z ustaleń faktycznych wynikało bowiem, że strona pracowała zarobkowo w A w C. w okresie od 8 sierpnia 1977 r. do 31 maja 1979 r., a następnie w 1984 r. była zatrudniona w Zakładzie B (nie posiada świadectwa pracy). Natomiast znaczny stopień niepełnosprawności matki – W.W. datowany jest od 16 czerwca 2014 r. (Orzeczenie o Stopniu Niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. Nr [...] z dnia [...]r.). Za bezsporną uznano okoliczność, że na stronie, synu W.W. ciąży - zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - obowiązek alimentacyjny.

Organ odwoławczy zauważył, że ustawodawca w art. 16a ustawy w brzemieniu obowiązującym do 31 grudnia 2014 r. wiązał okoliczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem konieczności sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że specjalny zasiłek opiekuńczy ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym przypadku musiałoby ono wywiązywać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami - przywołano wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/BD 463/13.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że z dniem 1 stycznia 2015 r. wszedł w życie zmieniony art. 16a ust. 1 ustawy, na podstawie którego specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1/ nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2/ rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Odnosząc powyższe do realiów sprawy Kolegium stwierdziło, że faktyczne sprawowanie opieki, niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową daje podstawy do ustalenia, iż w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2015 r. została spełniona przesłanka wymagana na podstawie art. 16a ust. 1 pkt 1 ustawy do uznania, że wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto z materiału dowodowego zawartego w aktach rozpoznawanej sprawy wynika, że strona nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, a dochód miesięczny na osobę w rodzinie wynosi 523,04 zł i nie przekracza kryterium dochodowego.

W tej sytuacji, w ocenie Kolegium wnioskodawca spełnia przesłanki z art. 16a ust. 1 i 2 ustawy do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 stycznia 2015 r.

W petitum skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zaskarżyła opisaną wyżej decyzję w Kolegium w części odnoszącej się dwóch ostatnich miesięcy roku 2014 – wnosząc o jej uchylenie w tym zakresie i przyznanie wszystkich świadczeń począwszy od 1 listopada do 31 grudnia 2014 r.

Tą samą skargą została również objęta decyzja Kolegium o nr [...] – skarga w tym zakresie podlega rozpoznaniu w sprawie toczącej się pod sygn. akt IV SA/Gl 235/15.

W uzasadnieniu skarżący ocenił, że decyzja organu odwoławczego jest wadliwa merytorycznie, ponieważ została wydana na podstawie przepisów niezgodnych z Konstytucją RP i ma charakter dyskryminujący w stosunku do osób pozbawionych pracy z różnych powodów, którym odmawia się należnego świadczenia pomimo bezspornego faktu opieki.

Skarżący opisał przebieg swojego życia zawodowego podkreślając, że w 1979 r. razem z bratem i mamą podjęli pracę w Zakładzie B, gdzie pracowali do śmierci ojca w 1989 r. Musiał zrezygnować z tej pracy, ponieważ wymagał tego stan zdrowia matki, która miała przyznaną III grupę inwalidzką. Potem szukał pracy na własną rękę, będąc zarejestrowany w PUP. Wykonywał prace dorywcze i zbierał złom; korzystał też ze wsparcia MOPS. Miał zamiar wyjechać za granicę, ale w 2008 r. mama miała udar i była częściowo sparaliżowana. Od 7 lat jest osobą niepełnosprawną, wymagającą całodobowej opieki.

Skarżący wskazał, że z pracy zrezygnował przed datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności dla matki, a opieka trwa do chwili obecnej i będzie trwać po kres jej życia. Dlatego domaga się wydania decyzji bezterminowej, a nie tylko do 31 października 2015 r.

Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem Kolegium, że rezygnacja z pracy musi nastąpić dopiero po uzyskaniu konkretnej kategorii niepełnosprawności. Wskazał, że opiekę sprawował już wcześniej - przed datą wydania orzeczenia, bo nie wiedział o swoich prawach.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Nadto wyjaśnił, że przedmiotowe świadczenie przyznaje się do końca okresu zasiłkowego i nie ma możliwości przyznania go bezterminowo.

Postanowieniem z dnia [...]r. Sąd – po rozpoznaniu wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy toczącej się pod sygn. akt IV SA/Gl 235/15 – odmówił zawieszenia postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ustawą p.p.s.a."). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja reformatoryjna Kolegium, mocą której organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką za okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. i przyznał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy z tego tytułu za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 października 2015 r.

Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja narusza art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez wydanie orzeczenia, które w swojej osnowie zawiera rozstrzygnięcie nie mieszczące się w katalogu zamkniętym rozstrzygnięć organu odwoławczego, sformułowanym we wskazanych przepisach.

W wyniku wniesienia odwołania organ odwoławczy jest obowiązany ponownie merytorycznie rozstrzygnąć sprawę, a nie tylko dokonać kontroli decyzji organu pierwszej instancji. Po przeprowadzeniu postępowania wydaje jedno z następujących rozstrzygnięć: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.) albo 3) uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.) albo 4) umarza postępowanie odwoławcze albo 5) uchyla zaskarżoną decyzję w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie; przekazując sprawę powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Jak wyżej wskazano Kolegium – w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. – po pierwsze, uchyliło decyzję organu pierwszej instancji, który orzekał w przedmiocie przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką za okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. i po drugie, orzekło w przedmiocie przyznania skarżącemu tego zasiłku za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 października 2015 r. Poza zakresem jakiegokolwiek rozstrzygnięcia pozostała kwestia orzeczenia merytorycznego w zakresie przyznania zasiłku za okres od 1 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., bądź wydania w tym zakresie orzeczenia formalnego. Doszło więc do naruszenia art. 138 § 1 i § 2 k.p.a., poprzez wydanie decyzji nie mieszczącej się w katalogu zamkniętym rozstrzygnięć organu odwoławczego. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ pozostawiło poza zakresem rozstrzygnięcia część sprawy administracyjnej będącej przedmiotem orzekania organu pierwszej instancji, naruszając tożsamość sprawy rozstrzyganej w dwóch instancjach postępowania administracyjnego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy będzie obowiązany rozstrzygnąć w zakresie całej sprawy administracyjnej, której granice zostały wyznaczone rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji.

Nadto organ odwoławczy naruszył art. 16a ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2014 r., poprzez jego błędną wykładnię, która w konsekwencji przywiodła go do chybionego proceduralnie rozstrzygnięcia.

Art. 16a ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2014 r. stanowił, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast od 1 stycznia 2015 r. analizowany przepis obowiązywał w brzmieniu:

"Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Mając na względzie dokonaną przez ustawodawcę zmianę Kolegium wywiodło, że specjalny zasiłek opiekuńczy do końca 2014 r. przysługiwał osobom, które – przy spełnieniu innych przesłanek pozytywnych przyznania zasiłku i braku przesłanek negatywnych – rezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Natomiast po tej dacie przysługuje nie tylko osobom, które rezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ale również osobom, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponieważ pozostałe przesłanki pozytywne przyznania zasiłku w sprawie zachodziły i nie występowały przesłanki negatywne, Kolegium przyznało stronie specjalny zasiłek opiekuńczy za okres od 1 stycznia do 31 października 2015 r. Stwierdziło bowiem, iż – w opisanych wyżej bezspornych okolicznościach sprawy - faktyczne sprawowanie opieki niemożliwe do pogodzenia z praca zarobkową daje podstawę do ustalenia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast skarżący, akceptując przyznanie zasiłku za okres od 1 stycznia do 31 października 2015 r., nie godził się z tym, że zasiłku mu nie przyznano za okres od 1 listopada do 31 grudnia 2014 r., gdyż również w tym okresie sprawował stałą opiekę nad matką i nie mógł podjąć pracy zarobkowej. Podkreślił, że specjalny zasiłek opiekuńczy organ winien mu przyznać bezterminowo – do końca życia matki.

Istotą problemu występującego w sprawie jest odmienne rozumienie warunku przyznania, przewidzianego w art. 16a ust. 1 ustawy specjalnego zasiłku opiekuńczego, polegającego na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o odpowiednim stopniu niepełnosprawności. Według organów administracji warunek ten należy wykładać ściśle, jako odpowiadający sytuacji, polegającej na tym, że osoba pracująca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wynika z tego, że według wykładni przyjętej przez organy administracji specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje osobie niepracującej, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o odpowiednim stopniu niepełnosprawności. Podstawowy i w zasadzie jedyny argument, mający przemawiać za taką wykładnią to literalne brzmienie art. 16a ust. 1 ustawy.

Sąd stwierdza, że dokonana przez organ odwoławczy interpretacja art. 16a ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2015 r. jest wadliwa, gdyż narusza uwarunkowania aksjologiczne właściwe demokratycznemu państwu prawa.

W procesie interpretacji prawa zwykle wykorzystuje się kilka różnych jej metod. Organ stosujący prawo dokonując wyboru pomiędzy wynikami wykładni przepisu dokonanymi za pomocą różnych metod wykładni ujawnia przy tym wyborze akceptowaną hierarchię wartości. W orzecznictwie sądów administracyjnych wykształciła się linia orzecznicza podkreślająca konieczność odstąpienia od wykładni językowej analizowanego przepisu prawnego i sięgnięcia do reguł wykładni systemowej - w szczególności w kontekście regulacji zamieszczonej w art. 17 ust. 1 ustawy (w brzmieniu: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji") oraz wykładni funkcjonalnej, z uwzględnieniem kontekstu konstytucyjnego (przykładowo: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2014 r., o sygn. akt: I OSK 1442/14, I OSK 2058/14, I OSK 336/14, I OSK 2930/13, I OSK 2059/14 i I OSK 2060/14 oraz z dnia 17 października 2014 r., o sygn. akt: I OSK 410/14 i I OSK 3063/13, a także z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 216/14; publ. CBOSA http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przywołany pogląd podziela i w dalszym wywodzie odwoła się do argumentacji prezentowanej w ostatnim z wymienionych wyroków.

Za Naczelnym Sądem Administracyjnym przyjdzie wskazać, że art. 16a ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy zawierają tożsamy hipotetyczny stan faktyczny – sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Występuje zatem identyczny hipotetyczny stan faktyczny w zakresie zabezpieczenia prawa człowieka do egzystencji w zachowaniu przyrodzonej godności człowieka. Tożsamość hipotetycznego stanu faktycznego stanowi podstawę do prokonstytucyjnej wykładni przesłanki prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przesłanki zakresowo ograniczającej pojęcie "rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Interpretując to uregulowanie należy odrzucić przyjętą wykładnię językową, wyłączającą z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, które nie podejmują zatrudnienia (powstrzymują się od tego), a więc osoby które uprzednio nie pracowały. Zasadniczy element norm prawnych statuujących specjalny zasiłek opiekuńczy i świadczenie pielęgnacyjne wyłącza różnicowanie sytuacji osób, które nie podejmują zatrudnienia oraz osób, które rezygnują z zatrudnienia przy ocenie uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zatem pojęciem "rezygnuje z zatrudnienia" należy objąć również stan faktyczny "nie podejmuje zatrudnienia". Taka wykładnia ma pełne umocowanie w wartościach przyjętych w preambule Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gwarantującej godność człowieka pozbawionego zdolności do samodzielnej egzystencji, w konstytucyjnej zasadzie demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej oraz konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa. Takie też wartości przyświecają wprowadzeniu zmiany art. 16a ust. 1 ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567). W przekonaniu Sądu wprowadzona zmiana oddaje intencje ustawodawcy, których nie sposób pominąć i w tej sprawie.

Zaniechanie przez organ odwoławczy sięgnięcia do innych metod wykładni niż wykładnia językowa, ze szczególnym uwzględnieniem prokonstytucyjnej wykładni systemowej i funkcjonalnej, spowodowało odstąpienie przez organ od przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres od 1 listopada do 31 grudnia 2014 r.; nadto – co już wyżej wyjaśniono – w sposób wadliwy proceduralnie. Ponownie orzekając w sprawie organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną sformułowaną przez Sąd co do wykładni art. 16a ust. 1 ustawy w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2015 r. i dokona analizy pozostałych przesłanek pozytywnych i negatywnych przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten okres w oparciu o obowiązujące w tym zakresie przepisy prawne.

Jednocześnie Sąd stwierdza, że rozstrzygnięcie Kolegium w kwestii przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres od 1 stycznia do 31 października 2015 r. – w świetle niespornych ustaleń faktycznych – jest prawidłowe. Nadto Sąd wyjaśnia skarżącemu, że obowiązujące przepisy prawne nie przewidują możliwości przyznania żądanego zasiłku bezterminowo, gdyż zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy powyższe świadczenie przyznaje się na okres zasiłkowy (od 1 listopada do 31 października roku następnego (art. 3 pkt 10 ustawy).

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.