Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1574/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 134
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, 11, 77 par. 1, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... kwietnia 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes Kasy) nr ... z ... kwietnia 2008 r. utrzymująca w mocy decyzję z ... grudnia 2006 r. nr ... o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników w kwocie ... zł za okres ...

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 24 listopada 2006 r. (data nadania pocztowego) K. J. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie w całości zadłużenia wskazanego przez KRUS w piśmie z 6 lipca 2006 r. z uwagi na to, że nie jest w stanie uregulować należności bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. W motywach wniosku wskazała, iż jest wdową (mąż zmarł w ... r.), ma na utrzymaniu ... córki (syn jest samodzielny, ale nie jest w stanie udzielić jej pomocy finansowej). Źródło utrzymania zobowiązanej stanowi renta rodzinna (ok. ... zł) i dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego, które nie pozwalają na pokrycie koniecznych kosztów utrzymania rodziny.

Decyzją z ... grudnia 2006 r. nr ... Prezes Kasy, działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), odmówił K. J. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników w kwocie ... zł za okres ... kw. 2002 rok. Organ wskazał, iż zgodnie z postanowieniami art. 41 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, w przypadkach uzasadnionych interesem zainteresowanego na jego wniosek można umorzyć należności z tytułu składek w całości lub części, jeżeli wystąpiło zdarzenie losowe. Zaznaczył, iż zadłużenie występujące na koncie zobowiązanej jest zabezpieczone hipoteką przymusową, a nadto realizowany jest tytuł wykonawczy. Decyzja została podpisana przez E. K. - Dyrektora Oddziału Regionalnego KRUS w K. z upoważnienia Prezesa Kasy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. J. ponownie wskazała na trudną sytuację materialną i problemy finansowe, z jakimi jest zmuszona zmagać się od czasu śmierci męża. Podkreśliła, że prowadzone postępowanie egzekucyjne uszczupla - i tak bardzo niską - rentę rodzinną, a pozostały po potrąceniu dochód nie pozwala na realizację podstawowych potrzeb życiowych.

Decyzją z ... stycznia 2007 r. nr ... Prezes Kasy, powołując w podstawie prawnej art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze. zm.) postanowił nie umorzyć należności. W motywach wskazano, iż wnosząc o umorzenie należności zobowiązana nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających wystąpienie zdarzeń losowych, które byłyby związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Ponownie zaznaczono, że zadłużenie występujące na koncie objęte jest tytułem wykonawczym, który jest realizowany. Zaległości są objęte hipoteką przymusową. Decyzja została podpisana również przez E. K. - Dyrektora Oddziału Regionalnego KRUS w K. z upoważnienia Prezesa Kasy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na ww. decyzję K. J. wniosła o jej uchylenie oraz o umorzenie zaległości z tytułu zaległych składek KRUS z odsetkami, z powodu zagrożenia egzystencji rodziny. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie procedury odwoławczej tj. rozpatrzenie odwołania przez tę samą osobę, która wydała pierwszą decyzję odmowną,

2) niedostateczne zbadanie przesłanek umorzenia zaległych składek,

3) bezpodstawne odstąpienie od wyjaśnienia wszelkich istotnych okoliczności (za pomocą dokumentów, które skarżąca mogłaby złożyć),

4) brak stosownych pouczeń w postępowaniu administracyjnym,

5) tendencyjne prowadzenie postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącej, która jest wdową, samotnie wychowującą ... dzieci,

6) podejmowanie działań uniemożliwiających prowadzenie gospodarstwa rolnego.

W odpowiedzi na skargę - wnosząc o jej oddalenie - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 22 maja 2007 r. skarżąca podtrzymała argumenty podniesione w skardze.

Wyrokiem z 30 października 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1433/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Kasy z ... stycznia 2007 r.

Sąd wskazał, iż do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników wydawanych na podstawie art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a.

Sąd zauważył, iż w rozpatrywanej sprawie decyzję z ... grudnia 2006 r. podpisała z upoważnienia Prezesa Kasy Dyrektor E. K.. Ta sama osoba (E. K. - pracownik organu), podpisała również decyzję z ... stycznia 2007 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji.

Sąd wskazał, iż powyższa zasada znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. stanowi bowiem zwykły środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Po złożeniu takiego wniosku objęta nim decyzja traci charakter ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co odpowiada sytuacji niewyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym. Ponadto do istoty i celu tego wniosku należy zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 k.p.a.

Nadto Sąd wskazał, iż przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy. Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 k.p.a. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania.

Mając na względzie, że zaskarżona decyzja została wydana przez pracownika organu administracji podlegającemu wyłączeniu od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Sąd uznał, że tego rodzaju uchybienie stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, na mocy art. 145 § 1 pkt. 3 k.p.a., co z kolei stanowi podstawę uchylenia takiej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 135, poz. 1270 ze zm.). Jednocześnie Sąd zaznaczył, iż na obecnym etapie postępowania przedwczesna byłaby analiza pozostałych zarzutów sformułowanych w skardze.

W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku z 18 stycznia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z ... kwietnia 2008 r. nr ... Prezes Kasy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

W motywach orzeczenia wskazano, iż należności za ... r. zostały zabezpieczone hipoteką na gospodarstwie rolnym. W styczniu 2003 r. zobowiązana przedłożyła decyzję z ZUS przyznającą prawo do renty rodzinnej, na podstawie której wydano decyzję o ustaniu ubezpieczenia KRUS do 1 stycznia 2003 r. Na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez KRUS w 2004 r. wszczęto egzekucję administracyjną z renty rodzinnej, która jest skutecznie realizowana.

Zaznaczono nadto, iż w toku postępowania dowodowego dwukrotnie przeprowadzono wizytację w gospodarstwie rolnym zobowiązanej. Ustalono, że skarżąca posiada nieliczny żywy inwentarz, nie posiada maszyn rolniczych, a budynki znajdujące się w gospodarstwie (dom, obora, stodoła) nadają się do remontu. Zaznaczono, że skarżąca korzysta z dopłat do gospodarstwa rolnego z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Nie korzysta z opieki społecznej. Gospodarstwo o powierzchni ... ha fizycznych, tj. ... ha przeliczeniowych nie stanowi jedynego źródła dochodu rodziny, ponieważ zobowiązana jest uprawniona do renty rodzinnej.

W konkluzji stwierdzono, że przedstawione argumenty nie stanowią wystarczającego materiału dowodowego do podjęcia pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne rolników.

Decyzja została podpisana z upoważnienia Prezesa Kasy przez Główną Księgową - E. S..

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na ww. decyzję Prezesa Kasy z ... kwietnia 2008 r. K. J. wniosła o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, umorzenie istniejących zaległości wobec KRUS z uwagi na brak możliwości ich spłacenia z dochodu rodzinnego bez uszczerbku dla skarżącej i jej rodziny oraz zwrot wszystkich kwot pobranych nieprawidłowo w postępowaniu egzekucyjnym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- błędną interpretację wyroku WSA z 30 października 2007 r., a przez to rozpatrzenie wniosku przez osobę nieuprawnioną i z natury stronniczą - główną księgową placówki terenowej KRUS w D. - pracownika pozostającego w zależności służbowej od dyrektora placówki, który wydał decyzję w I instancji,

- braki formalno-prawne zaskarżonej decyzji w zakresie upoważnienia głównej księgowej do podpisania decyzji z upoważnienia Prezesa Kasy,

- przeprowadzenie postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji w ciągu 1-go dnia, pobieżnie, bez zgromadzenia wszystkich dowodów i ich starannej analizy,

- nie dołączenie do decyzji kopii protokołu z wizytacji gospodarstwa, a przez to uniemożliwienie skarżącej wniesienie ewentualnych uwag w co najmniej 7-dniowym terminie.

W motywach skargi podniosła, iż zaskarżona decyzja wydana została bez uprzedniej wnikliwej analizy sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej. Mimo przeprowadzonej wizytacji nie uwzględniono stanu gospodarstwa rolnego, jego rocznej przychodowości oraz złej jakości gruntów (kl. V i VI), które nie podlegają opodatkowaniu. Nie wzięto pod uwagę, że płatności obszarowe uzyskiwane z ARiMR mogą być wykorzystywane wyłącznie na cele związane z utrzymaniem gospodarstwa rolnego w niepogorszonym stanie. Nie rozważono sytuacji finansowej rodziny skarżącej (córek i wnuków) w kontekście wysokości otrzymywanej renty rodzinnej po potrąceniach z tytułu prowadzonej egzekucji administracyjnej.

Skarżąca podniosła nadto, że decyzja jest wadliwa z powodu braku właściwego uzasadnienia, które zawiera jedynie ogólnikowe sformułowania nie poprzedzone rzetelną analizą sytuacji skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ podniósł, że decyzja II instancji została prawidłowo podpisana przez główną księgową - pracownika organu upoważnionego przez Prezesa Kasy. Odnośnie braku wnikliwego zbadania sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej organ zauważył, iż w sprawie zachodziła jedynie konieczność zbadania słuszności zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 18 stycznia 2007 r. po zakończeniu postępowania decyzją z ... grudnia 2006 r. Zaznaczono, że organ w dniu przeprowadzenia wizytacji (... kwietnia 2008 r.) znał sytuację majątkową skarżącej, a protokół tę sytuację potwierdził i tylko w części zaktualizował. Zarzuty odnośnie braku uzasadnienia decyzji wynikają z niezadowolenia skarżącej z powodu negatywnego załatwienia wniosku.

W piśmie procesowym z 11 lipca 2008 r. skarżąca podtrzymała w całości zarzuty skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

W oparciu o treść art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne, w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", w którym wskazano, że owe sądy stosują środki określone w ustawie.

Natomiast zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Kierując się ww. przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Sąd doszedł do przekonania o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia przez Prezesa Kasy przepisów art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji również art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. To zaś czyniło zasadnym uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Przed przystąpieniem do omówienia ww. uchybień proceduralnych Sąd zważył, iż na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie samego sądu oznacza zaś to, że jest on zobowiązany do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi prawnemu oraz do dokonania kontroli legalności działań organu administracyjnego podjętych w następstwie realizacji wskazań sądu co do dalszego postępowania, sformułowanych na podstawie art.141 § 4 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie skarżona decyzja została wydana na skutek zapadłego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 października 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1433/07, w którym Sąd uchylił decyzję Prezesa Kasy z ... stycznia 2007 r. nr ... o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zatem, wydając zaskarżoną decyzję Prezes Kasy związany był oceną prawną wyrażoną w powyższym orzeczeniu Sądu dotyczącą zasady wyłączenia pracownika organu administracji publicznej od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji (art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a.).

Badając zaskarżoną decyzję Prezesa Kasy z ... kwietnia 2008 r. w odnośnym zakresie Sąd stwierdził, iż decyzja ta uwzględnia wytyczne Sądu zawarte w ww. wyroku. Została ona prawidłowo podpisana przez osobę uprawnioną - Główną Księgową Oddziału Regionalnego KRUS w K. - E. S. w oparciu o upoważnienie Prezesa Kasy z ... lutego 2008 r. nr ... wydane na podstawie art. 36 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm); (k. 52 akt sądowych). Zgodnie z treścią togo dokumentu E. S. została upoważniona m.in. do wydawania i podpisywania w imieniu Prezesa Kasy decyzji w sprawach umorzeń do wysokości określonej w odrębnych regulacjach - tj. w Zarządzeniu nr 26 Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 18 października 2005 r. w sprawie trybu umarzania, odpisywania i udzielania ulg w spłacaniu należności (k. 62 - 76 akt sądowych). Zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 2 ww. Zarządzenia nr 26, do podejmowania decyzji o umorzeniu, w kwocie nie wyższej niż wynika z wniosku zainteresowanego, bądź odmowie umorzenia upoważnieni są (...) dyrektor oddziału regionalnego Kasy lub inna osoba upoważniona przez Prezesa Kasy:

a) do umarzania odsetek za zwłokę bez względu na ich kwotę,

b) do umarzania składek - do kwoty stanowiącej 30-krotność wysokości składek, łącznie na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe, obowiązujących w kwartale poprzedzającym podjęcie decyzji.

Dla określenia kwoty, o której mowa w § 9 ust. 1 pkt 2 lit. b) ww. Zarządzenia zastosowanie mają przepisy obwieszczenia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 7 grudnia 2007 r. w sprawie wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w I kwartale 2008 r. (M.P. nr 96, poz. 1058), zgodnie z którym składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie od jednej osoby w I kwartale 2008 r. wynosi 78 zł oraz przepisy komunikatu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lutego 2008 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent (M.P. nr 21, poz. 211), w którym ogłoszono, iż od dnia 1 marca 2008 r. kwoty najniższej emerytury i renty wynoszą 636,29 zł miesięcznie - emerytura, renta rodzinna i renta dla osób całkowicie niezdolnych do pracy (pkt 1 lit. a).

W świetle powyższego stwierdzić należy, iż kwota składek objętych zaskarżoną decyzją z ... kwietnia 2008 r. utrzymującą w mocy decyzję z ... grudnia 2006 r. nie wykracza poza kwotę określoną w § 9 ust. 1 pkt 2 lit. b) ww. Zarządzenia nr 26 z 18 października 2005 r.

W konkluzji Sąd stwierdza, iż zgodnie z oceną prawną wyrażoną w wyroku WSA z 30 października 2007 r. (art. 153 p.p.s.a.), zaskarżona decyzja została wydana z poszanowaniem zasady wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu w sprawie, o której mowa w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i podpisana - w imieniu Prezesa Kasy - przez upoważnionego pracownika KRUS. Tym samym nie jest zasadny zarzut skargi dotyczący błędnej interpretacji ww. wyroku WSA a przez to podpisania zaskarżonej decyzji przez osobę nieuprawnioną.

Uzasadniony jest natomiast - zdaniem Sądu - zarzut braku należytego uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.) stanowiący konsekwencję braku wszechstronnej, wnikliwej analizy oraz rzetelnej oceny okoliczności faktycznych sprawy (art. 7, 77 § 3 i 80 k.p.a.) z perspektywy przesłanek określonych w art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zgodnie z powołanym art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przywołane w tym przepisie kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", wskazuje, iż wydana decyzja opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że w danej sprawie organ może, ale nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub brak istnienia tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów ww. funduszów, a w wyniku dokonanej oceny wybrać konsekwencje prawne swoich ustaleń.

Uznanie administracyjne to przyznana organom administracji możliwość wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonymi (Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271). Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności rozstrzygnięcia. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.) jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści, ale także załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.).

Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. - jej integralną część. Uzasadnienie musi jasno wskazywać motywy, jakimi kierował się organ podejmując rozstrzygnięcie. Winno więc zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, a także wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie, tak aby strona nie miała wątpliwości co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia. W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Uzasadnienie decyzji winno bowiem realizować wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej winny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy.

Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych (v. wyrok NSA z 15 grudnia 1995 r., sygn. akt SA/Lu 2479/94, LEX Nr 27106).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej Sąd stwierdza, iż naruszenie ww. przepisów postępowania administracyjnego sprawia, że rozstrzygnięcie Prezesa Kasy nosi cechy dowolności, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie przystaje do wskazanych wymagań.

Podstawą ubiegania się przez skarżącą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników były okoliczności związane z jej sytuacją rodzinną - śmiercią męża i samotnym wychowywaniem dzieci oraz finansową - brakiem dochodów z gospodarstwa rolnego oraz koniecznością utrzymywania się z renty rodzinnej w wysokości ok. ... zł, która - jak wskazała skarżąca - nie pozwala na realizację podstawowych potrzeb życiowych.

Te właśnie okoliczności faktyczne - dotyczące sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej winny być przedmiotem wszechstronnej i rzetelnej analizy i oceny organu orzekającego z perspektywy przesłanek wymienionych w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ winien zatem szeroko rozważyć i ocenić możliwości płatnicze skarżącej i jej ważny interes oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego.

Tego jednak Prezes Kasy nie uczynił poprzestając w zasadzie wyłącznie na stwierdzeniu, że zaległości skarżącej z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników zostały zabezpieczone hipoteką przymusową na gospodarstwie rolnym oraz, że na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez KRUS w 2004 r. wszczęto egzekucję administracyjną z renty rodzinnej uzyskiwanej przez skarżącą z ZUS, która jest skutecznie realizowana. Argumenty te, jakkolwiek wskazujące bezspornie, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 41a ust. 2 ww. ustawy, nie odnoszą się w żaden sposób do przesłanek wymienionych w art. 41a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, w oparciu o które winien być rozpatrzony wniosek skarżącej.

Wprawdzie organ wskazał ogólnikowo, że skarżąca jest wdową samotnie wychowującą dzieci oraz że źródłem jej utrzymania jest renta rodzinna i gospodarstwo rolne o powierzchni ... ha fizycznych, tj. ... ha przeliczeniowych objęte systemem dopłat z ARiMR, jednak okoliczności tych nie poddał jakiejkolwiek analizie i ocenie stwierdzając arbitralnie, że przedstawione argumenty nie stanowią wystarczającego materiału dowodowego do podjęcia pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności. Takie uzasadnienie decyzji - jak wskazano powyżej - nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności organ nie określił w żaden sposób wysokości dochodów osiąganych przez skarżącą. Nie podał nawet kwoty pobieranego przez skarżącą świadczenia rentowego. Nie wskazał również, czy gospodarstwo rolne przynosi jakiekolwiek dochody. Nie ocenił stanu gospodarstwa w zakresie klasy gruntów rolnych składających się na jego powierzchnię. Nie uwzględnił faktu, że dopłaty z ARiMR służą wyłącznie utrzymaniu gospodarstwa w niepogorszonym stanie, a ich otrzymywanie wiąże się z koniecznością realizacji szeregu zobowiązań przez beneficjenta. Nie poddał również ocenie warunków mieszkaniowych skarżącej i jej rodziny. Ponadto nie rozważył w żaden sposób kosztów utrzymania skarżącej i jej rodziny; nie ustalił również ile osób pozostaje na jej utrzymaniu oraz czy uzyskiwane dochody pozwalają na zaspokojenie ich podstawowych potrzeb życiowych. Brak przeprowadzenia w omawianym zakresie postępowania wyjaśniającego powoduje, iż ustalenia organu w zakresie możliwości płatniczych skarżącej są niepełne i uproszczone, a rozstrzygnięcie przedwczesne.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Prezes Kasy zobowiązany będzie zatem do wszechstronnej i wnikliwej analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej mając przy tym na względzie, iż rolą organu odwoławczego myśl art. 15 k.p.a. jest ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie bez względu na to, czy materiał dowodowy został wzbogacony w stosunku od daty orzekania przez organ pierwszej instancji, czy też jest taki sam. Poczynione w ten sposób ustalenia będą dopiero stanowić podstawę do oceny możliwości zastosowania wnioskowanej ulgi w oparciu o art. 41a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy.

Zgodnie z art. 10 k.p.a. organ winien zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań zakreślając odpowiedni termin do realizacji tego uprawnienia.

Końcowo Sąd zauważa, iż Prezes Kasy wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje tylko i wyłącznie takie rozstrzygnięcia, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. Według dyspozycji tego przepisu w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (art. 138 § 1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 ab initio) - gdy dostrzega potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływa na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w ramach art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stanowi rażące naruszenie wskazanego przepisu i stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W niniejszej sprawie, zaskarżoną decyzją Prezes Kasy postanowił "utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, odmówić umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników". O ile pierwsza część rozstrzygnięcia, w której organ wypowiedział się o "losach" decyzji wydanej w pierwszej instancji, jest zgodna z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., o tyle druga część rozstrzygnięcia - stanowiąca orzeczenie co do istoty sprawy - jest zbyteczna (co więcej nie mieści się w katalogu określonym w art. 138 § 1 k.p.a.). Wadliwość ta winna zostać wyeliminowana przez organ odwoławczy przy ponownym orzekaniu w sprawie.

Dostrzegając potrzebę sanacji stwierdzonych uchybień, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.