Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 465/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2011-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151, 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.1 ust.1, art. 4 ust. 1 i 2 oraz 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 154 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant referent - stażysta Malwina Tomiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi S.O. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2005r. Kierownik Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako "Kierownik Urzędu") powołując się na przepisy art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2 oraz 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r.nr 87 poz. 395 ze zm.) odmówił S.O. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W wyniku złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] utrzymał swoją wcześniejszą decyzję wydaną w sprawie.

W dniu [...] sierpnia 2006 r. Kierownik Urzędu, po rozpatrzeniu wniosku S.O. z dnia [...] maja 2006 r., wydał decyzję nr [...], którą na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm) odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] września 2005 r. nr [...].

W dniu [...] grudnia 2010 r. Kierownik Urzędu Do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu kolejnego wniosku strony (data wpływu do organu : 20 grudnia 2010r.), wydał na podstawie art. 154 § 1 i 2 kpa, art. 2 i art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym (...) oraz w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z 2009 r. nr 220 poz. 1734) decyzję nr [...], którą odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] września 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1 w/w ustawy.

W uzasadnieniu decyzji, Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż w dniu 20 grudnia 2010 r. do organu wpłynął wniosek S.O., w którym nie zostało sprecyzowane żądanie odnośnie trybu jego rozpatrzenia, w związku z czym organ sam dokonał kwalifikacji tego podania, przyjmując, iż jest to wniosek o uchylenie decyzji w trybie art. 154 kpa. Wskazując, iż została spełniona przesłanka zastosowania trybu postępowania uregulowanego w art. 154 kpa, dotycząca ostateczności weryfikowanej decyzji administracyjnej, stwierdził, iż wnioskodawczyni nie wskazała we wniosku, by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub jego słuszny interes. Powołane przez stronę okoliczności nie uzasadniają takiej oceny, ponieważ od dnia wydania decyzji o odmowie przyznania przedmiotowego uprawnienia stan prawny i orzecznictwo organu nie uległo zmianie. Ponadto organ podkreślił związanie przepisami prawa i wyjaśnił, iż słuszny interes strony nie może się sprowadzać do obchodzenia tych przepisów.

Odnosząc się do treści art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym (...) oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w powoływanej ustawie. Tymczasem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wniskodaczyni w okresie okupacji przebywała niedaleko stałego miejsca zamieszkania, w miejscowości [...]. Represja ta nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, o której mowa w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, tzn. nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Strona wprawdzie powołuje się również na okres deportacji w latach 1944 - 1957 , jednakże nie polegała ona na wywiezieniu do pracy przymusowej, ale związana była z sowiecką polityką narodowościową i konfiskatą mienia.

S.O. zwróciła się do Kierownika Urzędu o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Podkreśliła jednocześnie, iż niezasadne jest kwalifikowanie jej do świadczeń wynikających z pracy przymusowej, gdyż w okresie wojny była jeszcze dzieckiem, w związku z czym – jak wskazała - "do roboty się nie nadawała". Podkreśliła jednak, że w okresie wojny pozbawiona została obecności i miłości matki i ojca, zatem jej sytuacja była gorsza od sytuacji dzieci urodzonych w czasie wojny w Niemczech, które nie były pozbawione kontaktu z rodziną. Ponownie opisała swoją trudną drogę życiową, trudne warunki egzystencji w jakich przebywała po deportacji do ZSRR. Podkreślała, że dopiero gdy zaczęła wypasać cudze krowy, jako starsze dziecko, stać ją było, aby zakupić książki do szkoły.

Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...].

Wyjaśnił, iż wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 16 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w Kodeksie. Z powyższego przepisu -wyrażającego zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynika, że decyzja taka nie może być w zasadzie wzruszona w trybie postępowania administracyjnego, z wyjątkami ściśle określonymi w przepisach kpa. Jednym z takich wyjątków jest przepis art. 154 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Przy tym, jak wskazał organ, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują pojęcia "słuszny interes strony". Tymczasem zdaniem Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych słuszny interes strony nie może prowadzić do obchodzenia innych przepisów prawa tj. w niniejszej sprawie art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym (...). Niewątpliwie w interesie strony leżałoby naruszenie wskazanego wyżej przepisu, jednakże organy administracji państwowej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa (art. 6 kpa) i w sytuacji stwierdzenia braku podstawy do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego zobowiązane są do podjęcia decyzji o odmowie jego przyznania.

W dalszej kolejności organ wskazał, iż wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. (sygn. akt K 49/07; Dz. U. z 2009 r. Nr 220, póz. 1734) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. w zakresie w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał wskazał, na naruszenie zasady równości będące bezpośrednim wynikiem uzależnienia prawa do analizowanego świadczenia od kryteriów " geograficznych " (tzn. przekroczenia granic państwa polskiego) i wykluczenia możliwości otrzymania świadczeń przez osoby deportowane (wywiezione) do pracy przymusowej w ramach terytorium państwa polskiego. Jednocześnie podkreślił, iż nie ma zastrzeżeń co do samej zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i " wyrwaniem " z dotychczasowego środowiska.

W ocenie organu, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż strona została oddzielona od swoich rodziców (którzy zostali deportowani) i przebywała w swojej miejscowości zamieszkania ([...]) u dalszej rodziny. Następnie po wkroczeniu Armii Czerwonej została wraz z krewnymi wysiedlona do miejscowości [...] na teren ZSRR. Organ podkreślił, że S.O. nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów na skierowanie do pracy przymusowej. Udowodniono jedynie fakt wysiedlenia i przebywania na terenie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, czego dowodem jest karta repatriacyjna z 1957 r. Tymczasem przepisy ustawy stwierdzają, iż "represją w rozumieniu ustawy jest (...) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy..." (por. art. 2 ust. 2 pkt "b"). Oznacza to, iż do przyznania świadczenia niezbędne jest wypełnienie dwóch warunków: deportacji oraz skierowania do pracy przymusowej. Wysiedlenie jakiego doznała strona było niewątpliwie formą represji ze strony władz ZSRR, jednak- jak wywiódł organ - przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym nie przewidują przyznania świadczenia z takiego tytułu. Także oddzielenie od rodziców nie może stanowić podstawy do przyznania takiego świadczenia, ponieważ nie zostało ono wymienione w ustawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. S.O. podkreślała, iż nie może zgodzić się z decyzją Kierownika Urzędu, a także z tym, że dzieciom które były z rodzicami lub urodziły się w Niemczech świadczenie pieniężne przysługuje. Podkreśliła ponownie, iż w momencie wybuchu wojny, gdy ojciec wziął udział w walkach z okupantem, a następnie dostał się do niemieckiej niewoli, matka zaś została skierowana do pracy w Niemczech, ona była jeszcze dzieckiem i nie mogła decydować o niczym, a tym bardziej być skierowana do pracy przymusowej w Niemczech. Podkreśliła jednocześnie, że nie zgadza się z opinią, aby była represjonowana przez władze ZSRR. W jej ocenie represji doznała ze strony III Rzeszy, przez którą została pozbawiona obecności rodziców. To właśnie te represje ze strony Niemiec, spowodowały w konsekwencji, że w 1944 r. została wywieziona jako 6 - letnie dziecko do ZSRR.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2011 r. skarżąca, podtrzymując skargę, wyjaśniła, iż w okresie deportacji nie wykonywała pracy przymusowej. Jako dziecko wypasała krowy i chodziła do szkoły, a po jej zakończeniu pomagała ciotce zatrudnionej w kołchozie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności przypomnienia wymaga, iż wojewódzki sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonej skargą decyzji administracyjnej w zakresie obejmującym ocenę zgodności kwestionowanego aktu z obowiązującym prawem. W ramach tak określonej kognicji wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu jest możliwe jedynie w sytuacji stwierdzenia, iż doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przy jego wydawaniu nastąpiło naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy lub dające podstawę do wznowienia postępowania ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002, Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej powołana jako ppsa ). Tak więc nie każde uchybienie przepisom prawa prowadzi uchylenia decyzji ale tylko takie, które miało lub mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia zaskarżonego aktu. Wskazać też należy, iż zgodnie z przepisem art. 134 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z przepisem art. 133 §1 ppsa podstawą orzekania przez sąd administracyjny są akta sprawy administracyjnej.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądowej pozostawała decyzja Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymująca w mocy własną decyzję organu odmawiającą uchylenia – w trybie nadzwyczajnym – decyzji ostatecznej odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej.

W ocenie Sądu, poddana jego kontroli w ramach wskazanych kryteriów, decyzja z dnia [...] kwietnia 2011 r. nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym ją do usunięcia z obrotu prawnego.

W rozpatrywanej sprawie organ, rozpoznając wniosek skarżącej z dnia [...] grudnia 2010 r. sam dokonał kwalifikacji podania strony, przyjmując za podstawę prowadzonego postępowania przepis art. 154 kpa. Zauważyć należy, iż co do zasady, to w gestii strony leży precyzowanie treści żądania wniesionego podania (art. 63 § 2 kpa). Tym nie mniej, z analizy treści tego wniosku wynika, iż intencją strony niewątpliwie była zmiana stanowiska organu wyrażona uprzednio w drodze decyzji ostatecznej o odmowie przyznania świadczenia. Wskazuje na to zwrot "zwracam się do Szanownej Komisji o rozpatrzenie mojej sprawy o dodatek do emerytury", przy czym strona nie kwestionuje prawidłowości dotychczasowego postępowania, ani też nie wskazuje na nowe okoliczności lub dowody w sprawie, lecz podkreśla – ponownie- znaną organowi historię jej życia. Powyższe przemawiać może za prawidłowością kwalifikacji podania jako wniosek o przeprowadzenie postępowania w trybie przepisu art. 154 kpa.

Jedną z ogólnych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji ( art. 16 § 1 kpa ). Decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Jedną z możliwości zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej przewidują art. 154 § 1 i art. 155 kpa. Zmiana lub uchylenie decyzji na tej podstawie prawnej może dotyczyć decyzji zarówno wadliwych, jak i prawidłowych. Zastosowanie powyższych przepisów do decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy wady takiej decyzji lub postępowania poprzedzającego jej wydanie nie dają postawy do jej wzruszenia na podstawie innych przepisów Kodeksu ( np. na podstawie art. 145 § 1 lub art. 156 § 1 kpa ).

Z treści art. 154 § 1 kpa wynika, że wzruszenie (zmiana lub uchylenie) decyzji ostatecznej w tym trybie możliwe jest tylko wtedy, gdy za zmianą lub (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Z omawianego przepisu wynika, że do organu administracji orzekającego w sprawie należy ocena, czy w konkretnej sytuacji interes społeczny lub słuszny interes strony przemawia za wzruszeniem decyzji ostatecznej. Należy także zauważyć, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za jej zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Badanie interesu społecznego i słusznego interesu strony nie może polegać na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa przy wydawaniu decyzji ostatecznej. W przeciwnym wypadku wszczęcie postępowania z art. 154 kpa stawałoby się konkurencyjne dla innych trybów postępowania. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 154 § 1 kpa również postępowanie dowodowe winno być prowadzone jedynie pod kątem ustalenia, czy za zmianą (uchyleniem) decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Co więcej, dla uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej w trybie odwołalności fakultatywnej (art. 154 i 155 Kpa) bez znaczenia jest czy weryfikowana decyzja jest zgodna z prawem czy została wydana z jego niekwalifikowanym naruszeniem. Z tego też względu badanie interesu społecznego lub słusznego interesu strony, jako przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej, nie może polegać na badaniu prawidłowości decyzji ostatecznej. Gdyby tak było postępowanie prowadzone trybach z art. 154 i 155 Kpa stawałoby się konkurencyjne dla postępowania prowadzonego w trybie zwykłym (postępowania odwoławczego). Byłoby to w istocie niedopuszczalnym rozpoznaniem sprawy w trzeciej instancji, stanowiąc naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, co stanowi istotne naruszenie prawa. Organ administracji prowadząc postępowanie w trybach z art. 154 i 155 Kpa winien dokonać analizy sprawy pod kątem rozważenia dwóch przesłanek jakimi są interes społeczny lub słuszny interes strony. Nie jest natomiast uprawniony do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 23 marca 2002 r. IV SA1515/1996 LEX 53443, wyrok NSA dnia 20 grudnia 1991, II SA 893/91( ONSA1993/3 poz. 33, wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 lipca 2006r. VII SA/Wa 502/06 LEX 258245). Niezależnie bowiem od tego czy dana decyzja ostateczna jest prawidłowa, czy też wadliwa w stopniu wyłączającym zastosowanie art. 145 i 156 kpa, organ może ją zmienić lub uchylić, gdy spełnione są przesłanki wskazane w tym przepisie – tj. gdy za jej zmianą lub uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Pojęcie "słuszny interes strony" ma charakter nieostry i niedookreślony. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wyrażane jest stanowisko, że uwzględnienie interesu strony w rozumieniu art. 154 kpa należy rozumieć w ten sposób, że mając do wyboru możliwość korzystniejszego dla strony rozstrzygnięcia , nie pozostającego w kolizji z obowiązującym porządkiem prawnym , organ przyjmuje ten sposób rozstrzygnięcia, zmieniając decyzję mniej korzystną dla strony na korzystniejszą. Treść "słusznego" a zatem kwalifikowanego interesu strony powinna być ustalana w danej sprawie i musi ulec konkretyzacji wynikającej z jej stanu faktycznego i prawnego. Natomiast kategoria interesu społecznego jest pojęciem dynamicznym, stopniowalnym i zmiennym w czasie, co oznacza, iż także ono powinno być rozpatrywane na tle konkretnej sprawy. W interesie społecznym niewątpliwe pozostaje by stan faktyczny sprawy odpowiadał stanowi prawnemu, co jest elementem stabilności porządku prawnego. Nie jest przy tym wykluczone sytuacja w której za weryfikacją decyzji ostatecznej przemawiać będzie zarówno interes społeczny jak i słuszny interes strony (tak też: wyroki w sprawach o sygn. akt II SA/Go 538/10, II SA/Go 547/10, II SA/Go 838/10, II SA/Ol 964/10, II SA/Ł d 1393/10).

W okolicznościach niniejszej sprawy organ dokonał oceny interesu strony wyjaśniając, iż niewątpliwie dla strony ewentualna zmiana weryfikowanej decyzji polegająca na przyznaniu jej żądanych uprawnień byłaby korzystna. Jednocześnie organ podkreślił, że uwzględnienie słusznego interesu strony nie może prowadzić do obejścia prawa. Z takim stanowiskiem organu należy się zgodzić. Nie ulega bowiem wątpliwości iż odnosząc się do przesłanek "interesu społecznego" oraz "słusznego interesu strony" pamiętać należy, iż granice tych pojęć wyznacza właśnie obowiązujący porządek prawny. Tym samym nie można uzasadniać zmiany ostatecznej decyzji w trybie art. 154 kpa interesem społecznym lub słusznym interesem strony, jeżeli taka zmiana byłaby sprzeczna z prawem (por. wyrok z 14.04.2011 r. IV SA/Gl 630/10, z dnia 19.01.2011 r. IV SA/Po 740/10, z dnia 17.02.2011 r. II SA/Ol 964/10). Stosownie do treści art. 6 i 7 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa i zobligowane są do stania na straży praworządności, w konsekwencji więc nie mogą podejmować działań, które stały by w sprzeczności z obowiązującym prawem.

Zdaniem Sądu, organ słusznie zauważył, iż skarżąca nie spełnia ustawą przewidzianych przesłanek przyznania świadczenia, na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym (...). Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż strona została jako małe dziecko oddzielona od swoich rodziców z tej przyczyny, iż ojciec – uczestnik walk z okupantem hitlerowskim dostał się do niewoli i został wywieziony do pracy przymusowej na teren III Rzeszy, zaś matka została też tam deportowana do pracy przymusowej. Skarżąca pozostała w swojej miejscowości zamieszkania ([...]) pod opieką dalszej rodziny (brat matki). Następnie po wkroczeniu Armii Czerwonej została wraz z krewnymi wysiedlona do miejscowości [...] na teren ZSRR. Zasadnie organ podkreślił, że S.O. nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów na skierowanie do pracy przymusowej. Udowodniła jedynie fakt wysiedlenia i przebywania na terenie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, czego dowodem jest karta repatriacyjna z 1957 r. Sama skarżąca w wniosku, który wpłynął do organu w dniu 20 grudnia 2010 r. oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a wreszcie także w skardze precyzuje, iż swoje prawo do świadczenia wywodzi z represji doznanych ze strony III Rzeszy, polegających na pozbawieniu ją kontaktu z rodzicami. Jak sama podkreśla była dzieckiem w momencie wybuchu wojny i nie nadawała się do pracy, w związku z tym nie została do tej pracy skierowana. Z wyjaśnień strony wynika także, że również deportacja do ZSRR nie miała charakteru zesłania do pracy przymusowej. W skardze Skarżąca wskazała ponadto, iż nie zgadza się z opinią organu, jakoby doznała represji ze strony władz ZSRR, a jedynie ze strony władz III Rzeszy, bo to w konsekwencji ich działań oderwana została od rodziców.

Stwierdzić należy, iż w okolicznościach wskazywanych przez S.O. niemożliwe jest przyznanie stronie świadczeń, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. z 1996 r. nr 87 poz. 395 ze zm.), a to czyni niemożliwym uchylenie (zmianę) decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] września 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1 w/w ustawy, w trybie przepisów art. 154 kpa.

Nadto wskazać należy, iż weryfikowana w trybie art. 154 kpa decyzja jest decyzją związaną, a więc taką, której przesłanki wydania precyzyjnie określają przepisy prawa, zaś organ nie może podejmować w takiej sprawie decyzji w oparciu o uznanie administracyjne. W orzecznictwie administracyjnym zwraca się uwagę, iż tryb nadzwyczajny określony w art. 154 kpa może mieć zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do decyzji uznaniowych, tzn. cechujących się tym, iż przy ich wydawaniu organ miał do dyspozycji określone luzy decyzyjne. W pewnym uproszczeniu - z decyzjami takimi mamy do czynienia tam, gdzie ustawodawca formułując przepis stanowiący podstawę prawną do wydania decyzji użył wyrażenia "organ może". Tryb ten nie jest jednak właściwy dla decyzji związanych, przy wydawaniu których organ pozostaje ściśle związany przepisami prawa, które jednoznacznie determinują taką a nie inną treść podjętej decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 607/10, wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 531/09). Wskazuje się bowiem, iż "nie do przyjęcia jest bowiem pogląd, że w drodze art. 154 kpa można wzruszyć każdą decyzję ostateczną, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Gdyby tak dosłownie rozumieć ten przepis, to w przypadku tzw. decyzji związanych dochodziłoby do kolizji z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co byłoby zaprzeczeniem podstawowych reguł wykładni prawa, gdyż wykładnia nie może prowadzić do takich sprzeczności (w ramach jednego aktu prawnego - ustawy)" - zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 r., OSK 1667/04.). Stanowisko to potwierdza prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia organu, co do odmowy uchylenia w/w decyzji w trybie art. 154 kpa.

Jednocześnie zwrócić należy uwagę Kierownika Urzędu na okoliczność, iż prowadząc postępowanie w trybie przepisu art. 154 kpa, organ może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające jedynie w zakresie ustalenia, czy za zmianą (uchyleniem) decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Tymczasem w niniejszej sprawie, organ rozpatrując sprawę w związku z wnioskiem o ponowne jej rozpatrzenie, przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, zmierzające niejako do weryfikacji materialnoprawnych przesłanek weryfikowanej w trybie nadzwyczajnym decyzji. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] organ zdecydował o uzupełnieniu materiału dowodowego w zakresie ustalenia okoliczności podlegania przez stronę represjom, o których mowa w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Tym samym organ przekroczył wytyczone przez treść art. 154 kpa granice postępowania wyjaśniającego w sprawie, sprowadzające się do oceny zaistnienia przesłanek w postaci interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. Mając jednak na uwadze wcześniejsze rozważania oraz treść wydanych przez organ rozstrzygnięć w sprawie, które wskazują na przeprowadzenie oceny interesu strony oraz brak zgodności tego interesu z obowiązującymi przepisami prawa, stwierdzić należy, iż opisane naruszenie nie mogło mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Nawet bowiem w sytuacji, gdyby organ uchylił tą czynność, lub jej nie przeprowadził jej w ogóle, stosownie do powyższych rozważań, nie mógłby wydać innego niż zaskarżone rozstrzygnięcia.

Odnosząc się natomiast, do wskazanej przez stronę podstawy przyznania świadczenia pieniężnego, tj. pozbawienia jej kontaktu z rodzicami i pozbawienia w związku z tym tego co w życiu dziecka najcenniejsze , wyjaśnić należy, iż wprawdzie nie podlega dyskusji, iż skarżąca doznała krzywd zarówno w okresie wojny, jak i w późniejszym okresie. Jednakże ustawodawca, w chwili obecnej nie przewiduje, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r. nr 87 poz. 395 ze zm.) rekompensaty tego typu doznanych krzywd. Dla takiego stwierdzenia bez znaczenia pozostaje – akcentowana przez skarżącą – okoliczność, iż otrzymała ona świadczenie pieniężne z Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie". Świadczenie to jest bowiem przyznawane z oparciu o inne kryteria niż świadczenie o jakim mowa w powołanej ustawie. Wskazać też należy, iż obowiązujące uregulowania prawne nie obejmują zakresem ustanowionych świadczeń wszystkich rodzajów krzywd doznanych przez osoby poszkodowane w wyniku działań wojennych. Nadal podejmowane są inicjatywy ustawodawcze zmierzające do zadośćuczynienia krzywdom doznanym np. przez małoletnie ofiary wojny ( vide: projekt ustawy o świadczeniu pieniężnym dla małoletnich ofiar wojny 1939-1945 oraz zmianie niektórych ustaw), to jednak nie stanowią one jeszcze obowiązującego prawa.

W tym stanie rzeczy na podstawie przepisu art. 151 ppsa skarga podlegała oddaleniu.