Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Wr 23/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2004-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk – spraw. Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Janowska Asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: referent Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja w całości nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) odmówił wymeldowania B. M. i jej córek K. i M. M. W uzasadnieniu wskazano, że C. M., teściowa B., złożyła wniosek o wymeldowanie z dotychczasowego miejsca pobytu stałego tj. z K. z ul. [...] swojej synowej B. M. wraz z dziećmi. Wnioskodawczyni podała, że wymieniona dnia 07.08.2002 r. zabrała swoje rzeczy i wyprowadziła się do K. na ul. [...]. B. M., w postępowaniu dowodowym przeprowadzonym przez organ oświadczyła, że lokal przy ul. [...] w K. zmuszona była opuścić w dniu 07.08.2002 r. z powodu gróźb ze strony męża i zamieszkała u swoich rodziców w K. przy ul. [...], gdzie mieszkała do września 2002 r. Następnie w dniu 18.09.2002 r. zamieszkała u znajomego rodziców w K. przy Placu [...], który zameldował ją z dziećmi do 31-12-2002 r. Podkreśliła, że właściciel tej nieruchomości jest dla niej osobą obcą i nie łączą ją z nim żadne stosunki, a jej pobyt pod wskazanym adresem ma wyłącznie pobytem czasowego i jeżeli od stycznia 2003 r., właściciel nie przedłuży jej zameldowania na dalszy pobyt czasowy, powróci do miejsca pobytu stałego. Właściciel w/w nieruchomości, R. G. przesłuchany przez organ oświadczył, że na stałe mieszka w Niemczech a z B. M. nie łączą go żadne stosunki, a zgodził się na jej i jej dzieci zamieszkanie w jego budynku na prośbę rodziców pani B. M., którzy są jego znajomymi. Fakt nie przebywania w lokalu przy ul. [...] w K., B. M. i jej dzieci potwierdzili mąż K. M., sąsiedzi wnioskodawczyni oraz Komenda Powiatowa Policji w K. po przeprowadzeniu kontroli meldunkowej /pismo nr [...], [...] z dnia 07.10.2002 r. Organ wskazał, że podstawą materialnoprawną wymeldowania bez oświadczenia woli osoby, na której ciąży ten obowiązek jest przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który określa, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienia wymienione w art. 9 ust. 2 powołanej ustawy i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Ustawodawca w sposób jednoznaczny określił dwa odrębne stany faktyczne, z których zaistnienie jednego z nich daje podstawy do wymeldowania osoby z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, decyzją administracyjną. Organ przypomniał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 orzekł, że art. 9 ust. 2 ustawy jest niezgodny z Konstytucją RP, wobec powyższego w prowadzonych postępowaniach o wymeldowanie z pobytu stałego w oparciu o hipotezę zdania pierwszego cytowanego art. 15 ust. 2 ustawy niezbędne jest wyłącznie ustalenie czy osoba, która ma być wymeldowana opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego bez wymeldowania. Ponieważ w przedmiotowej sprawie znane jest miejsce pobytu osób, które mają być wymeldowane, zatem organ uznał, że rozstrzygnięcia należy dokonać w aspekcie pierwszej normy prawnej z art. 15 ust. 2 ustawy. Mając na uwadze, że B. M. wraz z dziećmi K. i M. od 07.08.2002 r. nie mieszkają w lokalu przy ul. [...], bowiem ich pobytem czasowym jest Plac [...] nr [...]. Jednakże po dokonanej analizie stanu faktycznego, wynikającego z zebranego materiału dowodowego i stanu prawnego, a w szczególności art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 2 i art. 6 ust. 1 ustawy, organ stwierdził nieistnienie obowiązku wymeldowania się z miejsca pobytu stałego B. M. wraz z dziećmi. Przebywanie w tym samym mieście, w nowym miejscu ma wyłącznie charakter czasowy, bez zamiaru zmiany miejsca stałego pobytu, a czasowe jego opuszczenie spowodowane było koniecznością ze względów rodzinnych.

W odwołaniu, C. M. podniosła, że powyższa decyzja jest dla niej krzywdząca i nie zgadza się z odmową wymeldowania i jego uzasadnieniem.

Wojewoda [...] decyzja z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu B. M. i jej córek K. i M. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego w K. ul. [...]. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżoną decyzję organu l instancji należało uchylić w całości, gdyż niewłaściwie został oceniony stan faktyczny sprawy. Przyznał, że materialnoprawną podstawą wymeldowania osoby - z dotychczasowego miejsca pobytu stałego decyzją administracyjną - jest przepis art. 15 ust. 2 ustawy, który stanowi, iż wymeldowanie osoby, dokonuje się jeżeli utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osoba, oraz gdy osoba bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Ustawodawca w sposób jednoznaczny określił dwa odrębne stany faktyczne, z których zaistnienie jednego z nich daje podstawy organowi do wymeldowania osoby z dotychczasowego miejsca pobytu stałego decyzją administracyjną. Podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest pierwszy stan faktyczny określony w art. 15 ust. 2 cyt ustawy, gdyż miejsce pobytu B. M. i jej córek jest znane. Do wymeldowania osoby decyzją administracyjną - opierając się na pierwszej normie prawnej określonej w art. 15 ust. 2 ustawy - niezbędne jest ustalenie czy osoba, która ma być wymeldowana opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego bez wymeldowania. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że B. M. wraz z córkami opuściła bez wymeldowania lokal nr [...] przy ul. [...] w K. i zamieszkała, początkowo u swoich rodziców przy ul. [...] w K. gdzie była zameldowana na pobyt czasowy. Następnie nie powracając do stałego miejsca pobytu zamieszkała w wynajętym mieszkaniu przy Placu [...] w K., gdzie również jest zameldowana na pobyt czasowy. C. M., najemca lokalu przy ul. [...], wypełniając obowiązek określony w art. 29 ust. 2 powołanej ustawy, wystąpiła do organu gminy z wnioskiem o wymeldowanie wyżej wymienionych, podając we wniosku, że opuścili oni sporny lokal bez wymeldowania. Najemca lokalu domaga się jednocześnie uaktualnienia ewidencji ludności, która traci swój sens, kiedy zawarte w niej dane są fikcyjne. Wojewoda [...] przyjął, że ustalone fakty odpowiadają pierwszej normie prawnej przepisu art. 15 ust. 2 ustawy, albowiem B. M. i jej córki bez wymeldowania się opuściły dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Utrzymywanie zapisu ewidencyjnego niezgodnego z rzeczywistym stanem faktycznym byłoby nieprawidłowością i naruszało normę określoną w art. 2 cytowanej ustawy mówiącą o tym, że ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób.

Organ odwoławczy podkreślił, że nie jest zobowiązany do badania wszystkich okoliczności dotyczących przyczyn opuszczenia lokalu i ewentualnego rozstrzygania sporów pomiędzy np. najemcą lokalu, a osobą opuszczającą ten lokal. Organ ma obowiązek dbałości o zgodność ewidencji ludności ze stanem faktycznym a osoba obowiązana jest zapewnić sobie miejsce pobytu stałego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podniosła, że przymuszona została do opuszczenia mieszkania stałego pobytu, a przebywanie pod innym adresem jest czasowe, a ponadto zaskarżona decyzja pozostawia ją na "przysłowiowym bruku" wraz z córkami, uniemożliwiając im powrót do mieszkania, w którym pozostał wspólny majątek jej i męża. Opuszczenie lokalu nie było zamierzone. Dodała, że wymeldowanie z pobytu stałego uniemożliwi jej znalezienie pracy, a ona jest jedyną, faktyczną żywicielką rodziny. Ponadto jej pobyt z dziećmi jest pobytem czasowym, gdyż właściciel budynku, w którym przebywa nosi się z zamiarem jego sprzedaży.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzygają spory kompetencyjne i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa wyżej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym, podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie, postępowanie administracyjne zostało wszczęte nie z urzędu, lecz na wniosek strony – C. M., teściowej skarżącej. Organy administracji publicznej rozstrzygnięcia w sprawie meldunku B. M. i jej córek K. i M., opierały na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Decyzja organu I i II została wydana na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Przepis ten, w dacie orzekania przez organy stanowił, cyt. "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić". Należy zauważyć, że w zaskarżonych decyzjach wykazano, że wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K. 20/01, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (obecnie: Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) jest niezgodny z art. 52 ust.1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Konsekwencją orzeczenia niekonstytucyjności przepisu art. 9 ust.2 ustawy jest także niekonstytucyjność wymogu utraty uprawnień do przebywania w lokalu, który to wymóg zawarty był w pierwszej hipotezie art. 15 ust. 2 tejże ustawy. Stanowisko to jest efektem wykładni literalnej przepisu art. 15 ust. 2. Nie może obowiązywać odwołanie się do przesłanki określonej w innym przepisie ustawy, gdy przepis ten przestał obowiązywać. Wskazać trzeba, w ramach wykładni autentycznej, iż zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonym w uzasadnieniu w/w wyroku TK, ewidencja ludności służy rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Wreszcie Trybunał, ograniczony, co prawda przedmiotem kontroli konstytucyjnej w rozpatrywanej sprawie, wprost wskazał na związek, m.in. przepisów art. 9 ust. 2 oraz art. 15 ust. 2 ustawy (pkt 1, drugi akapit rozważań uzasadnienia wyroku TK z dnia 27 maja 2002 r.). Stąd rozważań w rozpoznawanej sprawie dokonać należało w oparciu o przesłanki drugiej hipotezy zawartej w art. 15 ust. 2 ustawy. Okoliczności tworzące tę hipotezę to: opuszczenie przez osobę, bez wymeldowania, dotychczasowego miejsca pobytu stałego i nieprzebywanie w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy oraz niemożność ustalenia nowego miejsca jej pobytu. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Miejsce nowego pobytu B. M. i jej córek jest znane, co nie jest kwestią sporną i nie wpływającą na dalszą ocenę. Jednakże organ odwoławczy rozpoznając i rozstrzygając sprawę w trybie art. 138 § 1 pkt. 2 kpa nie poczynił wyczerpujących ustaleń w zakresie powołanej, drugiej przesłanki wynikającej z przepisu art. 15 ust. 2 ustawy. Organ odwoławczy skupił się i wskazał, iż skarżąca opuściła miejsce stałego pobytu, czego strony tego postępowania nie negują. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że nie jest zobowiązany do badania okoliczności dotyczących przyczyn opuszczenia lokalu, natomiast ma obowiązek dbałości o zgodność ewidencji ludności ze stanem faktycznym a osoba obowiązana jest zapewnić sobie miejsce pobytu stałego. Zwrócić uwagę należy, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne – art. 15 kpa - zatem sprawa podlega rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez oba organy. Stąd do postępowania przed organem odwoławczym mają zastosowanie reguły postępowania zawarte w art. 6 – 16 kpa. Skarżąca wskazywała okoliczność opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu wraz z dziećmi, materiał dowodowy wskazuje na charakter i zamiar pobytu w nowym miejscu, jednakże organ odwoławczy pominął te elementy, bowiem nie znajdują one odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Należy zwrócić uwagę, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela również skład orzekający w rozpoznawanej sprawie, który nie utracił na aktualności po zapadłym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Organ odwoławczy w przedmiotowej sprawie z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa nie wyjaśnił przyczyn i okoliczności "opuszczenia" przez skarżącą lokalu nr [...] przy ul. [...] w K. Skarżąca, składając zeznania przed organem I instancji w dniu 4 października 2002 r., oraz 8 listopada 2002 r. wskazała, że do opuszczenia spornego lokalu została zmuszona zachowaniem teściowej i męża, były częste awantury w domu. Pozostawiła tam swoje i dzieci rzeczy oraz zatrzymała klucze, jednak przypuszcza, że zamki są zmienione. Podała również, że nie posiada innego mieszkania, chciałaby tam powrócić, a zatem jeżeli skarżąca została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, to nie można uznać tego, za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Opuszczenie wraz z dziećmi dotychczasowego miejsca pobytu stałego i zameldowanie się na pobyt czasowy w innym miejscu bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego, nie musi automatycznie wiązać się z wymeldowaniem z miejsca stałego pobytu. Zwrócić bowiem należy uwagę, że wymeldowanie z pobytu stałego powstaje w przypadku, gdy osoba opuszcza dotychczasowe miejsce pobytu stałego na stałe. Skarżąca zaś akcentuje, że jej pobyt w nowym miejscu przebywania ma charakter pobytu czasowego, w tym samym mieście i podyktowany został względami rodzinnymi. Nie można pominąć okoliczności, iż ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych daje możliwość zameldowania, się na pobyt czasowy w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem jeżeli brak jest zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego a przebywanie w nowym miejscu pobytu ma charakter pobytu czasowego.

Wskazane powyżej okoliczności, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie zostały należycie wyjaśnione i rozważone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji a mianowicie, czy rzeczywiście spełniona została ustawowa przesłanka wymeldowania skarżącej z miejsca stałego pobytu, jaką jest opuszczenie lokalu bez wymeldowania się.

Wskazania, co do dalszego postępowania przez organ odwoławczy wynikają wprost z podanych wyżej okoliczności, przy czym należy dodać, że art. 15 ust. 2 został zmieniony przez art. 1 pkt. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. Nr 93, poz. 887) zmieniającej ustawę o ewidencji ludności i dowodach osobistych z dniem 1 maja 2004 r.

Z przedstawionych wyżej względów należało uznać, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.