Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 52/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 22 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant Pomocnik sekretarza Renata Tomaszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2018 roku sprawy ze skargi M.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia[...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963), oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), odmówił M. K. umorzenia nieopłaconych składek w łącznej kwocie 12.991,54 zł.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 12 lipca 2017r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie całości zadłużenia z tytułu należnych składek informując, że z dniem 31.03.2017 r. zamknęła działalność gospodarczą ze względu na ponoszone coraz większe straty. Wskazała, że z ostatnich oszczędności wypłaciła pensję pracownikom oraz uregulowała część zobowiązań. Wspólnie z mężem osiąga dochody na poziomie 5.800,00zł, które są przeznaczane na spłatę zobowiązań kredytowych(w kwocie około 6.500,00 zł miesięcznie). Do tego dochodzą wydatki na utrzymanie domu i nieletniego syna. Pozostaje kwota stanowiąca minimum socjalne. Skarżąca wskazała, że w perspektywie 5 lat nie zakłada znaczącego wzrostu dochodów. Stwierdziła, że wszczęcie egzekucji naruszy podstawy egzystencji jej rodziny. Nadmieniła, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej zatrudniała pracowników na podstawie umowy o pracę, a suma składek, które wpłaciła kilkunastokrotnie przekracza zobowiązania.

Dodatkowo w pismach z dnia 5.07.2017r. i 16.08.2017r. skarżąca poinformowała, że osiągane z mężem dochody pokrywają zobowiązania. Zajęcie egzekucyjne wynagrodzenia za pracę naruszy jej ważny interes, gdyż uniemożliwi spłatę zaciągniętych zobowiązań oraz regulowanie bieżących należności. Skarżąca wyjaśniła, że ma do spłaty kredyt we frankach, który po 10 latach spłaty jest wyższy od pierwotnie zaciągniętego. Dodatkowo spłaca inne zobowiązania kredytowe, które zostały wykorzystane na pokrycie zobowiązań pracowniczych i inne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarcza. Strona podniosła, że w przypadku braku środków na terminowe pokrycie zobowiązań kredytowych i zabezpieczenie kwot na spłatę limitów i kart kredytowych korzysta z debetu, co skutkuje zwiększeniem zadłużenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że do 31 marca 2017 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą. Z tego tytułu miała obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zakład ustalił, że z akt sprawy wynika, że skarżąca jest aktualnie zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Z tego tytułu uzyskała za miesiąc 07.2017r. wynagrodzenie w kwocie 5,496,74zł brutto, za miesiąc 08.2017 wynagrodzenie w kwocie 6.156,88zł, za miesiąc 09.2017r. wynagrodzenie w kwocie 5098,31zł, co wskazuje, że skarżąca uzyskuje średniomiesięczny miesięczny dochód około 4.000zł netto. Prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem, który do 20.08.2017r. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Na utrzymaniu pozostaje niepełnoletni syn. Strona poinformowała, że sytuacja zdrowotna jest stabilna, a mąż posiada grupę inwalidzką. Stałe miesięczne wydatki obejmujące opłaty eksploatacyjne oraz czynsz wynoszą łącznie 1.081,34zł. Poza zadłużeniem wobec ZUS skarżaca jest zadłużona z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych w łącznej kwocie 416.500,00 zł, które są spłacane w miesięcznych ratach w wysokości 5.790,00 zł.

Skarżąca posiada spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 45,65 m2 stanowiące wspólność ustawową małżeńską, dla którego urządzona jest księga wieczysta o numerze PT1T/00057621/2 i jest współwłaścicielką nieruchomości o powierzchni 1.139 m2, zabudowanej domem o powierzchni 186m2, dla której urządzona jest księga wieczysta o numerze [...] . Skarżąca posiada samochód osobowy marki BMW E 46 (rok produkcji 2000) o wartości 6.550,00 zł. Wartość pozostałych składników majątku ruchomego oszacowała na łączną kwotę 5.000 zł.

Zakład wskazał, że zaległości z tytułu należnych składek ubezpieczeniowych nie były kierowane na drogę przymusowego dochodzenia.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana wart. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i zachodzi w przypadku, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby

trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa wart. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2017 r. poz. 201, z późno zm.);

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu

egzekucyjnym,

4b)nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego

można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei podstawy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Do sytuacji takich § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Za rodzinę, o której w ust.1 pkt 1 uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

Organ wskazał, że podstawą umorzenia zaległości jest zatem obiektywnie istniejący stan nieściągalności, którego granice wyznacza przepis art. 28 ust. 3 ustawy, a w sytuacji braku stanu nieściągalności określona ww. rozporządzeniem sytuacja majątkowa i rodzinna, z powodu której płatnik nie ma zdolności do spłaty należności składkowych. Z treści przepisów wynika ponadto, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek jest tak zwaną decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w sytuacji gdy spełnione są przesłanki do umorzenia Zakład nie jest zobowiązany do wydania pozytywnej decyzji. Prawem do umorzenia należności dysponuje bowiem organ wydający decyzję, który na zasadzie uznania administracyjnego, może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek. Nawet gdy spełnione są przesłanki umorzenia określone w ww. przepisach, Zakład nie ma bezwzględnego obowiązku umorzenia zadłużenia. Przy wydawaniu decyzji w sprawie o umorzenie organ administracyjny bierze pod uwagę aktualny stan faktyczny, a nie hipotetyczny.

Biorąc pod uwagę opisany stan faktyczny ZUS stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności wynikający z art.28 ust.3 powołanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pomimo likwidacji działalności gospodarczej skarżąca uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę w kwocie umożliwiającej skuteczne dochodzenie zaległych składek oraz posiada majątek ruchomy i nieruchomy, z którego również istnieje możliwość egzekwowania zadłużenia wobec Zakładu. Celem wyegzekwowania zadłużenia nie jest prowadzone przeciwko skarżącej postępowanie egzekucyjne. Nie został zatem w sprawie stwierdzony przez właściwy organ egzekucyjny brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym nie ma podstaw do stwierdzenia, że w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe stwierdzenie jest tym bardziej uprawnione, że jak wyżej stwierdzono, skarżąca uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę w kwocie umożliwiającej skuteczne prowadzenie postepowania egzekucyjnego i posiada majątek nieruchomy, z którego również istnieje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt. 5 i 6 ustawy

ZUS wskazał, że kwota nieopłaconych składek wielokrotnie przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym i wobec skarżącej nie było prowadzonego postępowania upadłościowego lub likwidacyjnego. Wobec skarżącej nie zaistniał stan całkowitej nieściągalności. Zatem należy w świetle ustaleń faktycznych rozważyć czy w niniejszej sprawie spełnione są przesłanki umorzenia zaległych należności składkowych, określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Jak wyżej bowiem stwierdzono, należności składkowe ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ze względu na określoną sytuację majątkową i rodzinną, z powodu której płatnik nie ma możliwości spłaty należności. Biorąc pod uwagę powyższe organ stwierdził, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji, w której spłata zadłużenia pociągnęłaby dla skarżącej zbyt ciężkie skutki, w postaci braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Do umorzenia na tej podstawie konieczny jest stan skutkujący brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, której okoliczności nie wykazała.

Organ podniósł, że dochody skarżącej wynoszące około 4.000,00 zł netto są znacznie wyższe od kwoty minimum socjalnego (2.700,28 zł) przewidzianego dla trzyosobowej rodziny pracowniczej. O zdolności skarżącej do spłaty zadłużenia z tytułu należnych składek ubezpieczeniowych świadczy spłata zobowiązań bankowych w miesięcznej kwocie odpowiadającej około 45% całości zadłużenia z tytułu należnych składek. Zakład podkreślił, że skoro skarżąca płaci swoje zobowiązania finansowe, to nie można przyjąć, że znajduje się w sytuacji, gdy opłacenie należnych długów z tytułu składek ubezpieczeniowych skutkowałoby brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ stwierdził, ze zdolność płatnicza do spłaty zadłużenia, w tym do spłaty zaległych składek ubezpieczeniowych określona jest płaconymi długami. Wydatkami dotyczacymi niezbędnych potrzeby życiowych jest zakup żywności, koszty eksploatacji mieszkania, wydatki związane z edukacją, zakupem odzieży, ochroną zdrowia, czy higieną osobistą. Spłata zobowiązań kredytowych, choć niewątpliwie wpływa na zdolność płatniczą skarżącej i zdolność zaspokajania potrzeb życiowych, to jednak nie jest to wydatek związany z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb.

ZUS wskazał, że niewątpliwie sytuacja finansowa skarżącej jest bardzo trudna, gdyż uzyskiwane dochody są niewystarczające na spłatę tak dużych zobowiązań kredytowych. Jednak spłata tych zobowiązań nie może odbywać się kosztem spłaty należnych składek ubezpieczeniowych. Nie do zaakceptowania jest bowiem sytuacja, gdy strona spłaca część swoich zaległości i oczekuje umorzenia należności wobec ZUS. Zakład nie może bowiem traktować zobowiązań wnioskodawcy wobec innych wierzycieli, jako bardziej istotnych od zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ pouczył skarżącą o możliwości ubiegania się na podstawie art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych o rozłożenie należności z tytułu składek na raty. Wysokość rat jest ustalana odpowiednio do możliwości płatniczych zobowiązanego przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

ZUS nie zgodził się ze skarżącą, że wszelkie zapłata należnych składek oraz wszczęcie egzekucji naruszą podstawy egzystencji jej rodziny. Organ wskazał, że sytuacja finansowa skarżącej jest wynikiem ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą i podjęciem kredytów. Skutków zaś takich ryzyk strona nie może przerzucać na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto stan majątkowy, a zwłaszcza posiadane nieruchomości nie pozwala przyjąć, że spełnione zostały przesłanki umorzenia określone przepisami rozporządzenia. Dług możliwy jest bowiem do spłacenia nie tylko z dochodów, ale i z posiadanego majątku. Stwierdzenie to jest w pełni uzasadnione, gdyż tylko jedna z dwóch posiadanych nieruchomości może być związana z zaspokajaniem potrzeb lokalowych, a ponadto ich wartość wielokrotnie przewyższa wysokość zadłużenia z tytułu należnych składek.

Organ wskazał, że w sprawie skarżąca nie wykazała, by poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie przedstawiła bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń, a ponadto działalność gospodarcza została przez skarżącą zlikwidowana.

Skarżąca nie wykazała również wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ zaznaczył, że przedmiotowa przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

W skardze M. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie składek. Podniosła, że organ naruszył przepisy prawa, w tym art. 35 k.p.a. w zakresie przekroczenia maksymalnych ustawowych terminów na pisemną odpowiedź w sprawie wniosku o umorzenie zaległości. Wskazał, że jeśli w ocenie Sądu naruszenie art. 35 k.p.a. nie stanowi bezpośredniej przesłanki do umorzenia zaległych składek wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie przesłanych przez ZUS dokumentów. W ocenie skarżącej w jej sytuacji spełnione są przesłanki określone w art. 28 pkt 3 ustawy, bowiem jej działalność została zlikwidowana i wykazała, że to zagraża potrzebom bytowym rodziny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Powyższą zasadę powtarza art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.), według którego sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Sąd administracyjny uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach – stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art.145 p.p.s.a.) Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W świetle powołanych przepisów, w ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej podniesione.

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia nieopłaconych składek w łącznej kwocie 12.991,54 zł.

Obecnie ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszcza możliwość wniesienia skargi na decyzję bez składania do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stosownie bowiem do treści art. 52 § 3 p.p.s.a, jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. W rozpatrywanej sprawie skarżąca skorzystała z takiej możliwości i wniosła bezpośrednio do Sądu skargę na decyzję nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] bez składania do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wobec powyższego przypomnieć należy, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 963) - dalej u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. W myśl art. 28 ust. 1 powołanej ustawy - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2). Wskazać też należy, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to zatem wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Szczegółowe zaś zasady umorzenia, o których mowa wyżej określił w drodze rozporządzenia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Z mocy § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Umorzenie może również nastąpić z powodu poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 2 i 3). Wskazana powyżej regulacja, ze względu na treść art. 30 u.s.u.s., nie ma jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z tym przepisem do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że - jak stwierdził m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2014r., sygn. akt II GSK 461/13 (publ. w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 1579391) - możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni.

Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami w ogóle ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej w tej części. Nie można więc rozpoznać w tym zakresie wniosku o umorzenie należności, który to wniosek wszczął postępowanie. Organ zobligowany był więc do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z dnia 23 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3208/05; w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 483/10 oraz w Olsztynie z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 118/10; Lex nr: 202345, 673064 i 749519). Stanowisko to zostało zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11 (Lex nr 1404591), który wskazał, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy bowiem interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11).

Wobec powyższego organ bezpodstawnie odmówił umorzenia nieopłaconych składek w kwocie 159,37 zł na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek w w części finansowanej przez tych ubezpieczonych za okres od 12.2016 r. do 02.2017 r.(pkt c zaskarżonej decyzji nr[...]). Rozstrzygnięcie organu w tej kwestii zostało wydane z istotnym naruszeniem art. 30 u.s.u.s. i jest to o tyle zastanawiające, że organ decyzją nr [...] prawidłowo odmówił skarżącej wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłoszone do ubezpieczenia w części finansowanej przez ubezpieczonych na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.

Dodatkowym naruszeniem skutkującym koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji jest fakt, iż w rozstrzygnięciu tej decyzji organ wskazał, że "odmawia umorzenia nieopłaconych składek w łącznej kwocie 12.991,54 zł". Dalej następuje wyszczególnienie składek i kwot składających się na wskazaną łączną kwotę 12.991,54 zł. Sąd stwierdza, że zsumowanie tak wskazanych kwot nie daje łącznej kwoty 12.991,54 zł. Pomijając nawet fakt, że bezpodstawnie ujęto w tej kwocie składki na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez tych ubezpieczonych za okres od 12.2016 r. do 02.2017 w kwocie 159,37 zł i tak suma się nie zgadza. Wskazać również należy, że organ odmówił umorzenia nieopłaconych składek za okres do lutego 2017 r., tymczasem jak wynika z wniosku skarżącej wnioskowała ona o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres do marca 2017 r. Również w tej kwestii organ nie wypowiedział się.

W tym miejscu godzi się podnieść, że decyzje w sprawie umorzenia składek należnych ZUS należą do tzw. decyzji uznaniowych.

Kontrola sądowa decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Ponadto, czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany materiał dowodowy i czy po należytym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania uprawnienia i jego ewentualnego zakresu. Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego jest zarówno zebranie wszystkich istotnych dla sprawy dowodów, ale także ich prawidłowa ocena. Oceny tej organ dokonuje natomiast na podstawie własnej wiedzy oraz doświadczenia życiowego, a o jej prawidłowości decyduje to, czy wyciągnięte przez organ wnioski mają logiczne uzasadnienie (art. 80 k.p.a.). Przy czym rozpatrzeniu podlegają nie tylko poszczególne dowody odrębnie, lecz wszystkie dowody we wzajemnej łączności. W efekcie, wyniki ustaleń powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. To właśnie jest istotny element realizacji zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Jest to ponadto istotny element realizacji zasady przekonywania stron postępowania administracyjnego (art. 11 k.p.a.).

Zdaniem Sądu wskazane powyżej uchybienia świadczą o tym, że organ nie sprostał tym zasadom i miało to istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Nie wiadomo bowiem jak organ wyliczył łączną kwotę 12.991,54 zł i dlaczego rozpoznał wniosek strony tylko za okres do lutego 2017 r. Należy podkreślić, że to z decyzji strona czerpie wiedzę o swojej sytuacji faktycznej i prawnej. Nie można odmawiać umorzenia składek wskazując ich kwotę nie wynikającą z przedstawionego wyliczenia. Rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji i zestawienie wskazanej w nim kwoty łącznej z wyszczególnionym kwotami poszczególnych składek nie daje kwoty tożsamej z kwotą wskazaną w rozstrzygnięciu i we wniosku skarżącej. Jest to o tyle istotne, że kwota łączna jest o wiele większa aniżeli wskazane składowe tej kwoty. Nie można odmówić umorzenia składek w kwocie, które być może nie są w ogóle należne ZUS w takiej wysokości jak wskazał je organ. Sąd nie miał możliwości zweryfikowania prawidłowości przedstawionego wyliczenia. W aktach administracyjnych nie ma bowiem żadnych dokumentów Zakładu obrazujących zaległości skarżącej względem ZUS.

Sąd nie podziela natomiast zarzutu skarżącej upatrującej podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji w fakcie jej wydania z naruszeniem terminu wynikającego z art. 35 k.p.a. W tym miejscu należy wyjaśnić, że sam fakt wydania decyzji z przekroczeniem terminu wskazanego w powyższym artykule nie skutkuje jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Natomiast w sytuacji gdy strona wskazuje na przekroczenie terminów załatwienia sprawy ma możliwość wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłość postępowania po uprzednim wyczerpaniu trybu wynikającego z art. 37 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza wskazane powyżej przepisy prawa materialnego – art. 30 u.s.u.s. i procesowego – 7, 8, 11, 77§1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu uzasadniającym konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Odnosząc się natomiast do złożonego na rozprawie w dniu 15 marca 2018 r. wniosku skarżącej o rozłożenie na raty zaległości składkowych, należy wyjaśnić, że w ramach kognicji Sądu wynikającej z art. 3 § 2 p.p.s.a Sąd nie ma możliwości merytorycznego rozpoznania tego wniosku. Sąd bada bowiem legalność zaskarżonych do niego aktów i czynności i nie jest kolejną instancją w postępowaniu administracyjnym rozpoznającą sprawy merytorycznie, tym bardziej w sytuacji gdy, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, kwestia rozłożenia na raty zaległości składkowych nie była jeszcze rozpoznawana przez organ. Z zaskarżonej decyzji ( str. 7) wynika jednocześnie, że Zakład informował skarżącą o możliwości rozłożenia zaległości składkowych na raty.

d.j.