Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 510/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 § 1, § 5
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 5 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 27 marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny przedstawia się następująco:

Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku J. M. Podstawą wszczęcia był tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 4 lutego 2019r., wystawiony przez wierzyciela - Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w G. Dotyczy on nieuregulowanej należności pieniężnej w postaci kary pieniężnej nałożonej, na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 40a ust. 4, 6, 8 i art. 21 ustawy z dnia 21 grudnia 2001r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2164 ze zm.) w kwocie należności głównej 10.000,00 zł.

Celem wyegzekwowania należności objętej ww. tytułem, organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie z dnia 26 marca 2019r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika "A" S.A. Zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi w dniu 1 kwietnia 2019r. Odpis ww. zawiadomienia wraz z odpisem przedmiotowego tytułu wykonawczego doręczono skarżącemu w dniu 15 kwietnia 2019r. Powyższe zajęcie zostało uchylone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z dniem 10 kwietnia 2019r.

Pismem z dnia 23 kwietnia 2019r. J. M. wniósł skargę na ww. czynność egzekucyjną domagając się uchylenia zajęcia oraz o zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu zobowiązany zarzucił, że działania prowadzone przez organ egzekucyjny są niezgodne z literą i duchem prawa, a dokonana czynność egzekucyjna jest nadmiernie uciążliwa dla skarżącego ze względu na wysokość egzekwowanych kwot.

Równolegle Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, postanowieniem z dnia 18 października 2019r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 14 sierpnia 2019r. w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 4 lutego 2019r.

Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2020r. Naczelnik Urzędu Skarbowego oddalił skargę zobowiązanego. W uzasadnieniu zwrócił uwagę na prawidłowość wystawienia pod względem formalno-prawnym zawiadomienia o zajęciu oraz braku podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu na to postanowienie J. M. wniósł o jego zmianę poprzez uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej, zarzucając brak podstaw prawnych i faktycznych do jego wydania. Ponadto wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia zażalenia ze względu na ewentualną szkodę, jaką może spowodować jego dalsze prowadzenie.

Postanowieniem z dnia 27 marca 2020r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 stycznia 2020r. W uzasadnieniu stwierdził, że organ egzekucyjny trafnie ocenił zakwestionowaną przez skarżącego czynność egzekucyjną.

Nastepnie wyjaśnił, że skarga na czynność egzekucyjną służy zaskarżeniu czynności wykonawczych organu egzekucyjnego lub egzekutora. W ramach skargi na czynność egzekucyjną można wnosić wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, bądź egzekutora, przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania zaskarżanych czynności. Jednocześnie organ podkreślił, że skarga jest środkiem komplementarnym w stosunku do innych środków przysługujących zobowiązanemu na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oznacza to, że nie przysługuje ona w sytuacjach, gdy przewiduje się inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego) albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie skargi do sądu.

Organ II instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa przez organ egzekucyjny. W ramach tego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) - dalej jako "u.p.e.a." Organ egzekucyjny zawiadomił skarżącego o zajęciu, doręczając mu w dniu 15 kwietnia 2019r. - skutecznie i w sposób prawidłowy - odpis zawiadomienia o zajęciu z dnia 26 marca 2019r. Do zawiadomienia został dołączony odpis tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 4 lutego 2019r., wystawionego przez Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w G.

Naczelnik Urzędu Skarbowego zastosował jeden ze środków, wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., tj. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych (art. 89 u.p.e.a.) oraz dopełnił wszystkich wymogów wynikających z przepisów art. 89 § 1 - § 3 u.p.e.a. Organ II instancji nie dopatrzył się również uchybień formalnych.

Ustosunkowując się do zarzutu nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, organ II instancji zauważył, że w odrębnym postępowaniu zarzutowym zakończonym ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 18 października 2019r. uznano zarzut ten za niezasadny.

Co do wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia skargi, organ II instancji wyjaśnił, że w zakresie skargi na czynności egzekucyjne istnieje możliwość wstrzymania w uzasadnionych przypadkach postępowania egzekucyjnego w drodze postanowienia wydanego przez organ egzekucyjny, bądź organ nadzoru. Sam fakt wniesienia skargi nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie nie ma jednak podstaw do wydania postanowienia o wstrzymaniu postępowania egzekucyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, skarżący wniósł o uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego orzeczenia wobec stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ewentualnie na wypadek uznania, iż zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji; zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia w całości oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia niniejszej skargi z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił brak podstaw faktycznych i prawnych do jego wydania.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej wobec dłużnika – "A" S.A. Istota niniejszej sprawy koncentruje się więc wyłącznie na kwestii prawidłowość postępowania organu w zakresie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania przedmiotowej czynności.

Zgodnie z art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5).

W judykaturze podkreśla się, że określony w art. 54 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma ona charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie czy zarzuty. Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi - zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. - są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Skarga służy kontroli prawidłowości stosowania przez organy egzekucyjne środków egzekucyjnych, zmierzających do bezpośredniego wyegzekwowania należności (por. wyroki NSA: z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; LEX nr 1783606; z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13, LEX nr 1774564; z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13, LEX nr 1592003; czy wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3396/14, LEX nr 1941089).

W postępowaniu skargowym prowadzonym w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Należy również podkreślić, że w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych.

Również w piśmiennictwie akcentuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015, wydanie VII, komentarz do art. 54).

Rozpatrzenie zarzutów w postępowaniu skargowym byłoby obejściem prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia (tak np. NSA w przywołanym wyżej wyroku z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13). Powyższa zasada sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich, w szczególności skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty, dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Rodzajowa tożsamość przedmiotu zaskarżenia skargi oraz innych środków prawnych nie oznacza, że określonemu podmiotowi przysługuje możliwość wyboru środka prawnego. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (tak NSA w ww. wyroku z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13).

Przenosząc poczynione wyżej uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy odnotować, że przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej wobec dłużnika – "A" S.A., dokonanej zawiadomieniem z dnia 26 marca 2019 r., mogła być jedynie prawidłowość postępowania organu egzekucyjnego w zakresie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania przedmiotowej czynności.

Wskazywana przez skarżącego kwestia nadmiernej uciążliwości prowadzonej egzekucji ze względu na wysokość egzekwowanych kwot, podlegała merytorycznemu rozpoznaniu w toku postępowania dotyczącego zarzutów w sprawie prowadzonego postepowania egzekucyjnego i została zakończona ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 18 października 2019 r. utrzymującym w mocy postanowienie Naczelnika US z dnia 14 sierpnia 2019 r., którym uznano za nieuzasadnione zarzuty zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 4 lutego 2019 r. (w tym również zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego). Z uwagi na powyższe w niniejszym postepowaniu zarzutu tego nie można było ponownie oceniać.

W ocenie Sądu, czynność egzekucyjna w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej wobec dłużnika – "A" S.A. został dokonana zgodnie z przepisami prawa. Analizując dokonaną czynność egzekucyjną, Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa, bowiem organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych, wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., tj. egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych.

Zgodnie z art. 89 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§ 1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego; przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania; i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Jednocześnie organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem oraz doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony (§ 3).

Wskazać również należy, że stosownie do art. 67 § 1 u.p.e.a., z zastrzeżeniem art. 68 § 1 u.p.e.a., podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Określając wzór, minister uwzględni uwarunkowania wynikające z elektronicznego przetwarzania danych zawartych w tym zawiadomieniu lub protokołach.

Elementy jakie powinno zawierać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności reguluje § 2 tego artykułu, są to:

oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego;

oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności;

określenie stosowanego środka egzekucyjnego;

numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia;

kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia;

kwotę należnych kosztów egzekucyjnych;

wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia;

pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia,

datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.

Wskazane wyżej obowiązki w analizowanej sprawie zostały przez organ egzekucyjny wykonane. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że organ egzekucyjny dopełnił wszystkich wymogów wynikających z przepisów art. 89 § 1 - § 3 u.p.e.a. Sąd nie dopatrzył się również uchybień formalnych. Zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej nr [...] z dnia 26 marca 2019 r. zawiera wszystkie niezbędne elementy, określone w art. 67 § 2 u.p.e.a., m.in. numer tytułu wykonawczego, kwotę należności głównej, kwotę odsetek i rodzaj ich stopy oraz okres za który należność została określona. Sporządzone zostało na druku, który odpowiada wzorowi określonemu w załączniku nr 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1804). Zawiadomienie zostało skutecznie doręczone dłużnikowi – "A" S.A. z siedzibą w G. w dniu 1 kwietnia 2019r. Przedmiotowe zajęcie zostało uchylone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wraz z dniem 10 kwietnia 2019r.

Tym samym kwestionowana czynność egzekucyjna była prawidłowa.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów określających sposób prowadzenia postępowania. Postępowanie było prowadzone zgodnie regułami wynikającymi z u.p.e.a. W zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny zawarł wszystkie elementy, o których mowa w art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) m.in. powołał obowiązujące w niniejszej sprawie przepisy prawa i wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko. Wbrew twierdzeniom skarżącego, brak było zatem podstaw do uchylenia zaskarżonych postanowień.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), nie stwierdził naruszeń prawa, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.

Mając na względzie wszystkie przedstawione okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ww. ustawy, oddalił skargę.