Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 788/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 3, art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 136 ust. 1, art. 136 ust. 3, art. 137 pkt 1-2, art. 216 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 21 ust. 1-2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk - Marciniak WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2011 r. sprawy ze skargi H. R. – R. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] czerwca [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Sygn. IV SA/Po 78811

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. znak [...] (dalej decyzja z [...] listopada 2010 r.), na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142, art. 216 ust. 1 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej ugn) Starosta P. (dalej Starosta), działając jako organ wyznaczony do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości postanowieniem Wojewody W. z dnia [...] lutego 2005 r., sygn. akt. [...], odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w P. przy ul. D. Ch. [...], stanowiącej działki nr [...],[...],[...],[...] i [...], arkusz mapy [...], obręb P., zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta P.

W uzasadnieniu decyzji Starosta w szczególności wskazał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki zwrotu nieruchomości, jako że nie może zostać ona uznana za zbędną w rozumieniu przepisów art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ([t.j.] Dz.U. 2010, nr 102, poz. 651 ze zm., dalej ugn), bowiem cel wywłaszczenia został zrealizowany (k. 429-423v akt Starosty).

W odwołaniu H. R.-R. (dalej Odwołująca bądź Skarżąca), zastępowana przez radcę prawnego K. Sz.-N., zarzuciła Staroście naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 216 ust. 1 ugn (oraz przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [j.t. Dz.U. z 1961 r., nr 18, poz. 94, dalej uztwn bądź ustawa z 1958 r.) przez nie ustalenie celu wywłaszczenia, pominięcie ustalonego przez siebie naruszenia zakazu użycia wywłaszczonej nieruchomości na cele niezwiązane z wywłaszczeniem i przez oparcie odmowy zwrotu wyłącznie na "niewiarygodnych zeznaniach świadków". W ocenie Odwołującej, Starosta dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 76, 77, 78, 80 i 91 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego "poprzez ich niezastosowanie" i orzeczenie sprzecznie z treścią zgromadzonych w sprawie dokumentów.

W petitum swego odwołania, H. R.-R. wniosła o uchylenie decyzji z [...] listopada 2010 r. w całości i orzeczenie o zwrocie tej nieruchomości, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wojewoda W. (dalej Wojewoda), decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] czerwca 2011 r.), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2010 r.

Wojewoda ustalił, że nieruchomość o powierzchni [...] ha, zapisana była przed wywłaszczeniem w księdze wieczystej KW [...] jako własność J. R. Z nieruchomości tej, działki oznaczone numerami [...],[...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, zostały przez nią zbyte aktem notarialnym z [...] czerwca 1969 r. nr repertorium [...] (k. 2-4 tomu 1 akt sprawy, dalej akta Starosty) na rzecz Skarbu Państwa - Prezydium Rady Narodowej miasta P. w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Przy zawarciu ww, umowy, jej strony przedłożyły m.in. uchwałę Prezydium Rady Narodowej miasta P. z [...] czerwca 1969 r., nr [...] (k. 7-9 akt Starosty) w sprawie nabycia przedmiotowej nieruchomości, "zgodnie z którą" nastąpiło nabycie przez Skarb Państwa tej nieruchomości.

W uzasadnieniu (k. 5-6 akt Starosty) do rzeczonej uchwały stwierdzono, że nabywana przez Skarb Państwa nieruchomość zostanie przeznaczona "na Ośrodek Rehabilitacyjny dla inwalidów, zatrudnionych w Spółdzielni Inwalidów Niewidomych "Sz." w P., ul. Ż. [...]". Począwszy od roku 1969 Spółdzielnia Inwalidów Niewidomych "Sz." w P. (dalej Spółdzielnia Sz.), zmieniła nazwę na Spółdzielnię Inwalidów Niewidomych "S." w P. (dalej Spółdzielnia S.), a to na podstawie dokumentów, znajdujących się na k. 56-61 akt sprawy.

Aktem notarialnym z [...] września 1988 r., nr repertorium [...] (k. 349-352 akt Starosty), Spółdzielnia S. sprzedała nieruchomość zapisaną w KW nr [...] (działki nr [...],[...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m2) na rzecz Centralnego Związku Spółdzielni Niewidomych w W.. Stawający do aktu notarialnego oświadczyli, że nieruchomości, będące przedmiotem umowy, są zabudowane ,,domem mieszkalnym- rehabilitacyjno - wypoczynkowym" [k. 351 akt Starosty].

Kolejno, aktem notarialnym z [...] grudnia 1990 r., nr repertorium [...], Centralny Związek Spółdzielni Niewidomych w likwidacji, zbył przedmiotową nieruchomość (działki nr [...],[...],[...],[...] i [...] o powierzchni [...] ha) na rzecz Skarbu Państwa - Urzędu Wojewódzkiego w P., z zastrzeżeniem, że "nabywana nieruchomość nadal będzie przeznaczona do korzystania przez osoby niewidome". Ostateczną decyzją z [...] października 2000 r., znak [...] (k. 94-95 akt Starosty), Wojewoda W. na podstawie art. 60 ust. 1 i 3 w zw. z art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną [Dz.U. z 1998 r., nr 133, poz. 872 ze zm.] stwierdził, że przedmiotową nieruchomość, z mocy prawa, nabyło z dniem 1 stycznia 1999r. Miasto P..

W toku postępowania organ pierwszej instancji zgromadził szereg dokumentów, m.in. "Projekt podstawowy" z marca 1969r. (k. 103-112 akt Starosty), dotyczący przebudowy budynku mieszkalnego położonego na przedmiotowej nieruchomości na "budynek rehahilitacyjno-mieszkalny inwalidów niewidomych"; "Projekt podstawowy. Stacja Trafo - architektura + konstrukcja" z sierpnia 1970r. (k. 113-121 akt Starosty), dotyczący przebudowy budynku gospodarczego na trafostację; "Ocenę bioklimatologiczną dla Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego "S." w Ch. z uwzględnieniem wskazań leczniczych" z kwietnia 1974 r. (k. 122-144 akt Starosty), w której napisano m.in., że "Ośrodek Rehabilitacyjno-Wypoczynkowy »S.« zajmuje ok. 1,5 ha terenu [...]"; "Program Rozbudowy i Modernizacji Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego w Ch." z [...] marca 1976 r., w którym stwierdzono m.in. że "dla dalszych potrzeb Ośrodka teren jest niewystarczający. W załączonej koncepcji zabudowany teren Ośrodka przedstawiono możliwość poszerzenia jego o ca 50%", a wśród planowanych prac wymieniono m.in. budowę domków, pola namiotowego, placu gier i zabaw, basenu z pomostem, sieci "zaw." [winno być "zewnętrznych"] i budowli związanych, budowę dróg, chodników i zieleni oraz ogrodzenia; "Dane wyjściowe na remont kapitalny Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego w Ch. nad jeziorem K." z czerwca 1969 r. (k. 145-156 akt Starosty), zgodnie z którym do zakresu planowanych robót wchodziła wewnętrzna przebudowa budynku ośrodka, budowa sieci zewnętrznej i zagospodarowanie terenu, zakup wyposażenia (k. 154 akt Starosty); "Opis techniczny" z [...] sierpnia 1978 r. (k. 158-165 akt Starosty), dotyczący budowy pomostu żelbetowego "na terenie Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego Spółdzielni Inwalidów Niewidomych »S.« w P.", w którym w opisie stanu istniejącego (k. 162) wskazano, że "z informacji uzyskanych od inwestora wynika, że brzeg jeziora był całkowicie zarośnięty trzciną. Mały dostęp do wody został wygospodarowany dość dużym nakładem robót, a mianowicie trzcina została usunięta sprzętem mechanicznym, następnie grunt został przykryty warstwą papy i zasypany piaskiem dowiezionym z zewnątrz. [...] Z chwilą rozwoju i rozbudowy ośrodka istniejące kąpielisko nie spełniałoby swojej roli ze względu na swój tymczasowy charakter [...]"; "Projekt techniczny na zagospodarowanie zielenią terenu Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego w Ch." z czerwca 1970 r. (k. 184-194 akt Starosty); mapę zasadniczą przedmiotowej nieruchomości z marca 1975 r. (k. 319 akt Starosty).

Starosta przeprowadził dowód z przesłuchania świadków - byłych pracowników Spółdzielni Inwalidów Niewidomych "S." w P.: W. M. (protokół k. 340-341 akt Starosty), Z. J. (protokół k. 337-339 akt Starosty) i H. M. (protokół k. 334-336 akt Starosty). Świadkowie zeznali, że po wykupieniu przedmiotowej nieruchomości, Spółdzielnia prowadziła na niej prace "remontowe" już na początku lat 70-tych XX wieku, a ośrodek rozpoczął działalność począwszy od roku 1972 (tak świadkowie H. M. i Z. J.).

Wojewoda w postępowaniu odwoławczym uzupełnił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, przez pozyskanie dokumentów z Archiwum Państwowego w P. z zespołów archiwalnych "Podstawowa Organizacja Partyjna Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Spółdzielni Inwalidów »S.« w P." i "Regionalny Związek Spółdzielni Inwalidów w P.".

Wśród pozyskanych dokumentów znalazły się m.in.: Protokół z kontroli w zakresie samorządu i organizacji, dokonanej w dniach [...] lutego 1969 r. w Spółdzielni Inwalidów Niewidomych "Sz.", w którym wśród zamierzeń Spółdzielni wskazano "wykupienie i adaptację budynku przeznaczonego na zakład wypoczynkowo-rehabilitacyjny w Ch."; Protokół z kontroli zagadnień samorządowo-organizacyjnych przeprowadzonej w dniach [...] stycznia 1970 r. w Spółdzielni Inwalidów Niewidomych "S.", w którym wskazano, że jednym z zamierzeń Spółdzielni jest "zorganizowanie ośrodka rekreacyjno-wypoczynkowego w Ch."; Protokół z kontroli zagadnień samorządowo-organizacyjnych przeprowadzonej w dniach [...] lutego 1971 r. w Spółdzielni Inwalidów Niewidomych "S.", z którego wynika, że jednym z zamierzeń Spółdzielni było wówczas "uruchomienie ośrodka rehabilitacyjno-wypoczynkowego w Ch."; Protokół z kontroli zagadnień samorządowo-organizacyjnych przeprowadzonej w dniach [...] stycznia 1972 r. w Spółdzielni Inwalidów Niewidomych "S.", gdzie wskazano na "zakończenie budowy ośrodka rehabilitacyjnego w Ch." jako na jedno z zamierzeń Spółdzielni i mowa jest o wykonywanych przez Koło Spółdzielczyń przy Spółdzielni "pracach społecznych w D. L. i w Ch. /ośrodkach wypoczynkowo-rehabilitacyjnych Sp-ni"; dokumenty związane z dokonaną w Spółdzielni w połowie 1974 roku lustracją dotyczącą "transportu", w których napisano m.in. że "dwa samochody Nysa obsługują również Ośrodek Rehabilitacyjny w Ch." oraz wśród których znajduje się "wykaz przebiegów samochodów osobowych i do 1,5 t w niedziele i święta za okres I półrocza 1974 r. ", w którym uwidoczniono głównie przejazdy do lub z "Chyb"; Protokół z lustracji Koła Sportowo-Turystycznego "Start" przy Spółdzielni Inwalidów Niewidomych "S." w którym napisano m.in. iż "w Ośrodku Rehabilitacyjno-Wypoczynkowym w Ch. przechowywany jest sprzęt wartości [...]- zł" (poza tym sprzęt był przechowywany również w "magazynie sprzętu sportowo-turystycznego Spółdzielni" oraz w Szkole Podstawowej nr [...] "gdzie odbywają się zajęcia na sali gimnastycznej"), a jako osobę odpowiedzialną za sprzęt wskazano "H. M.". W wykazie sprzętu sportowego Koła znajduje się również sprzęt wodny" - łodzie, kajaki i rowery wodne; Protokół z zebrania [...] z [...] października 1970 r., na którym rozpatrywano ,,sprawę tow. [...] M., który w stanie nietrzeźwości wszczął awanturę na terenie Ośrodka Rehabilitacyjnego w Ch. podczas wykonywania czynów społecznych"; Protokół z zebrania plenarnego [...] z [...] września 1971 r., w którym m.in. opisano wykonanie czynów społecznych na terenie "Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego w Ch." i stwierdzono, że "[...] nasza Spółdzielnia dysponuje aż 2 Ośrodkami własnymi w Ch. i D."; Protokół z zebrania [...] przy Spółdzielni Inwalidów Niewidomych "S." w P., odbytego w dniu [...] lipca 1972 r., na którym to spotkaniu omawiano m.in. "zwolnienia pracowników budujących Ośrodek Rehabililacyjno-Wypoczynkowy w Ch."; Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółdzielni Inwalidów Niewidomych "S." w P. za okres trzech kwartałów 1974 r., w którym stwierdzono, że "w zakresie inwestycji Spółdzielnia planuje w 1975 roku dalszą rozbudowę Ośrodka Rehabililacyjno-Wypoczynkowego w Ch. [...]".

Pismem datowanym z [...] maja 2010 r., doręczonym Wojewodzie W. [...] maja 2011 r., Odwołująca, podtrzymując żądanie zwrotu nieruchomości podkreśliła, że w jej ocenie dokumenty, o które Wojewoda uzupełnił materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, potwierdzają wprost zarzuty Skarżącej odnośnie nie dochowania terminów realizacji inwestycji przewidzianych w treści art. 137 ust. 1 ugn, bowiem "poświadczają wykonanie w tym okresie jedynie prac adaptacyjnych w budynkach nabytych od poprzedniczki prawnej skarżącej [...] oraz prace porządkowe".

Motywując rozstrzygnięcie, Wojewoda wskazał w szczególności, że w myśl art. 216 ust. 1 ugn, przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa m.in. na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W świetle treści aktu wywłaszczeniowego z [...] czerwca 1969 r., w szczególności zapisu, że "Jadwiga R. sprzedaje [...] w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.3.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [...]" nie powinno budzić wątpliwości, że nabywana wówczas przez Skarb Państwa nieruchomość kwalifikuje się do zwrotu w trybie przepisów działu III rozdziału 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 136 ust. 3 ugn).

W niniejszej sprawie wywłaszczenie zostało dokonane nie na podstawie decyzji administracyjnej, lecz na podstawie aktu notarialnego z [...] czerwca 1969 r., za punkt wyjścia dla oceny zrealizowania celu wywłaszczenia, należy wziąć pod uwagę zapisy tej umowy, jako aktu, na podstawie którego doszło do wywłaszczenia. Jakkolwiek w tej umowie nie wskazano jednoznacznie celu, dla którego realizacji Skarb Państwa nabywał nieruchomość, znajduje się w nim jednak informacja, że do zawieranej umowy przedstawicielka Skarbu Państwa przedłożyła ,,uchwalę Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...] czerwca 1969 r., nr [...]" (§ 2 ust. 2), a nabycie działek gruntu nastąpiło "zgodnie z powołaną wyżej decyzją" (§ 3).

W ocenie Wojewody, za cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 136 ust. 3 ugn, w niniejszej sprawie rozumieć należy zatem cel nabycia owej nieruchomości, określony w przedłożonej do zawartej 25 czerwca 1969 r. umowy, uchwały Prezydium Rady Narodowej miasta P..

W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że nabywana nieruchomość "przeznaczona zostanie na Ośrodek Rehabilitacyjny dla inwalidów zatrudnionych w Spółdzielni Inwalidów Niewidomych >>Sz.<< w P., ul. Ż. [...]". Nie sposób podzielić zarzutu Odwołującej, że organ pierwszej instancji nie ustalił precyzyjnie celu wywłaszczenia ("czy była nim budowa ww. ośrodka rehabilitacyjnego [...], czy też z wywłaszczonej nieruchomości można było korzystać w takim stanie zagospodarowania, w jakim nabyto ją umową z dnia [...].06.1969 r. [...]" - s. 4 odwołania). Wojewoda podkreślił, że z treści uchwały Prezydium Rady Narodowej miasta P. z [...] czerwca 1969 r. - jedynego dokumentu określającego cel nabycia, na który powołuje się akt wywłaszczeniowy, a która to uchwała była podstawą ustalenia celu wywłaszczenia przez Starostę, nie wynika, że celem było przeprowadzenie konkretnych robót budowlanych a przeznaczenie nabytej nieruchomości "na ośrodek rehabilitacyjny dla inwalidów zatrudnionych w Spółdzielni Inwalidów Niewidomych >>Sz.« (późniejszej >>S.«) ".

W tym kontekście tracą na znaczeniu podniesione przez Odwołującą zarzuty naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami przez nie ustalenie, czy zaplanowane przez Spółdzielnię Inwalidów prace budowlane zostały w istocie w całości przeprowadzone i w jakim terminie owa realizacja nastąpiła. Skoro celem określonym w akcie wywłaszczeniowym było funkcjonowanie Ośrodka, a nie przeprowadzenie konkretnych robót budowlanych (nie sposób bowiem na podstawie treści umowy sprzedaży obronić poglądu przeciwnego), ustalenie przez organy administracji, że na przedmiotowym gruncie faktycznie funkcjonował ośrodek rehabilitacyjny, z którego korzystali pracownicy Spółdzielni "S." wystarczy dla stwierdzenia realizacji celu określonego w akcie wywłaszczeniowym.

We wniosku o zwrot owej nieruchomości powołano się na fakt, że nie stanowiąc własności Spółdzielni, stała się ona zbędna dla celu określonego w akcie wywłaszczeniowym, co na gruncie art. 136 ust. 3 ugn, uzasadnia jej zwrot na rzecz poprzedniej właścicielki.

Jednakże zgodnie z treścią art. 137 ust. 1 ugn "nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu siała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu siała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany".

Z treści przytoczonego przepisu i jego jednolitej wykładni stosowanej przez Sądy administracyjne (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach I OSK 941/09, I OSK 471/09, I OSK 1138/08 i inne) wynika, że sam fakt innego niż zamierzone w akcie wywłaszczeniowym wykorzystania wywłaszczonego gruntu, nie sprawia, że nieruchomość uznać można za zbędną dla celu wywłaszczenia. W sytuacji, gdy zmiana przeznaczenia nastąpiła już po realizacji celu wywłaszczenia, nie sposób wywłaszczonej nieruchomości uznać za zbędną.

W niniejszej sprawie, dla stwierdzenia, że wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna dla celu określonego w akcie wywłaszczeniowym, niezbędne było ustalenie, że nigdy nie była ona wykorzystywana jako "ośrodek rehabilitacyjny dla pracowników Spółdzielni". W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zeznań świadków, które to zeznania znajdują potwierdzenie w dokumentach pozyskanych przez Wojewodę w postępowaniu drugoinstancyjnym, nie budzi wątpliwości, że wywłaszczona nieruchomość została wykorzystywana dla celu, dla którego została nabyta.

Zeznania świadków dostarczają szeregu informacji o funkcjonowaniu Ośrodka, które to informacje korelują z treścią dokumentów. Dla przykładu: świadek W. M. zeznał, że "na działce [...] stał budynek gospodarczy, w którym w jednym z pomieszczeń przechowywany był sprzęt sportowo-turystyczny", a w powołanym protokole lustracji Koła Sportowo-Turystycznego "Start" wskazano, że "w Ośrodku Rehabilitacyjno-Wypoczynkowym w Ch. przechowywany jest sprzęt wartości [...],- zł". Świadek Z. J. zeznał, że "prace [na terenie Ośrodka -przyp. własny] wykonywane były przez pracowników Spółdzielni [...]", a z dokumentów pozyskanych przez Wojewodę wynika, że w okresie wskazanym przez świadka były na wywłaszczonej nieruchomości prowadzone prace siłami pracowników Spółdzielni (m.in. powołany wyżej protokół z zebrania [...] z [...] października 1970 r.).

W świetle zbieżności zeznań świadków z dokumentami, które znalazły się w aktach sprawy, nie sposób przyjąć, że nie odpowiadają one prawdzie i w konsekwencji uznać należało, że w terminach określonych w art. 137 ust. 1 ugn, nastąpiła realizacja celu określonego w akcie wywłaszczeniowym, a więc funkcjonował ośrodek rehabilitacyjny dla pracowników Spółdzielni Inwalidów Niewidomych "S." w P. Bezsprzecznie bowiem, aktywności, które były udziałem pracowników Spółdzielni na wywłaszczonym terenie, uznać należy za mieszczące się w pojęciu rehabilitacji.

Niewątpliwy fakt, że owa nieruchomość służyła nie tylko jako "ośrodek rehabilitacyjny dla pracowników Spółdzielni", lecz de facto była również ośrodkiem wypoczynkowym dla niebędących inwalidami wzroku pracowników tejże Spółdzielni (jak również osób w Spółdzielni niezatrudnionych), nie sprawia, że można ją uznać za zbędną dla celu wywłaszczenia. W ocenie Wojewody, z treści art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ugn wynika bowiem w sposób jednoznaczny, że w przypadku realizacji celu określonego w akcie wywłaszczeniowym, ewentualne dodatkowe i równoległe wykorzystywanie wywłaszczonej nieruchomości dla innych celów, nie ma znaczenia dla oceny jej zbędności.

Stosownie do art. 137 ust. 2 ugn, jeżeli cel wywłaszczenia zrealizowano jedynie na części nieruchomości, pozostała, niewykorzystana część może podlegać zwrotowi na rzecz byłych właścicieli. Wojewoda, dokonując analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, powziął wątpliwość, czy całość wywłaszczonego gruntu ([...] ha) została faktycznie wykorzystana dla realizacji celu. W jednym z dokumentów pozyskanych przez organ pierwszej instancji (na co słusznie zwróciła uwagę Odwołująca - s. 5 odwołania), tj. w "Ocenie bioklimatologicznej dla Ośrodka Rehabilitacyjno- Wypoczynkowego "S." w Ch. z uwzględnieniem wskazań leczniczych" z kwietnia 1974 r., stwierdzono bowiem, że "Ośrodek Rehabilitacyjno-Wypoczynkowy »S.« zajmuje ok. 1,5 ha terenu", co stoi w sprzeczności z zeznaniami świadka Z. J., jakoby "teren miał ok. 3 ha, teren do ćwiczeń był wykorzystywany w całości (biegi m.in. po alejkach)".

Dokonując analizy planów zagospodarowania zielenią wywłaszczonego gruntu (powołany wyżej projekt techniczny z czerwca [...] - k. 184-194 akt Starosty) i porównując owe plany z mapą zasadniczą z pomiarem szczegółów według stanu z roku 1975 (k. 319 Starosty) Wojewoda doszedł do wniosku, że na potrzeby Ośrodka była wykorzystywana całość wywłaszczonego gruntu. Wprawdzie nie wykonano całości projektowanych w trakcie istnienia Ośrodka inwestycji (w szczególności 2-kondygnacyjnego budynku mieszkalnego), jednak nie sprawia to w ocenie Wojewody, że można mówić o niewykorzystaniu całości wywłaszczonej nieruchomości dla funkcjonowania ośrodka rehabilitacyjnego, bowiem zgodnie z uchwalą Prezydium Rady Narodowej miasta P. dotyczącą wykupu tej nieruchomości, przeznaczona ona była "na ośrodek", nie zaś pod realizację konkretnych budynków. Niewątpliwie siatka dróg wewnętrznych z planów pokrywa się z rzeczywiście wykonaną i obejmuje nie tylko część działki [...], lecz także pozostałe działki wchodzące w skład wywłaszczonej nieruchomości, co w świetle zeznań świadków (w szczególności zeznań świadka Z. J., który oświadczył, że teren - "ok. 3 ha" wykorzystywano w całości) sprawia, że nie sposób przyjąć, że część wywłaszczonego gruntu nie została faktycznie wykorzystana dla celu określonego w akcie wywłaszczeniowym, a zarzuty odwołującej również w tym zakresie nie mogły znaleźć uznania Wojewody. W "Programie Rozbudowy i Modernizacji Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego w Ch.", planowano jedynie rozbudowę bazy Ośrodka, na co wyraźnie wskazuje fragment na s. 6 in fine tegoż "Programu" - "w załączonej koncepcji zabudowany teren Ośrodka przedstawiono możliwość poszerzenia jego o ca 50% [podkr. własne]" i nie sposób na podstawie takiego zapisu wywieść, że planowano wówczas zagospodarowanie leżącego jakoby do tej pory "odłogiem" fragmentu wywłaszczonego gruntu.

Pismem z dnia [...] lipca 2011 r. radca pr. K. Sz.-N. w imieniu H. R.-R. zaskarżyła w całości decyzję Wojewody W. z [...] czerwca 2011 r., utrzymującą w mocy decyzję Starosty P. z [...] listopada 2010 r., orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ul. D. Ch. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb P., ark. mapy [...], działki nr [...],[...],[...],[...] i [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta P.

Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie: 1. art. 136 ust. 1 w związku z ust. 3 i art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z "2004 r., nr 261 poz. 2603" [winno być "2010, nr 102, poz. 651"] ze zm.), art. 3 ust. 3, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.1958 o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1961 r., nr 18 poz. 94) i art. 21 ust. 2 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie, mimo: prawidłowego ustalenia organu, że celem wywłaszczenia działek nr [...],[...],[...],[...] i [...] o pow. [...] ha w Ch. było przeznaczenie ich "na Ośrodek Rehabilitacyjny dla inwalidów zatrudnionych w Spółdzielni Inwalidów Niewidomych 'Sz.' w P." (s. 2) i przyznanej przez niego okoliczności, że "niewątpliwym jest fakt, że przedmiotowa nieruchomość służyła nie tylko jako >ośrodek rehabilitacyjny dla pracowników Spółdzielni< lecz de facto była również ośrodkiem wypoczynkowym dla niebędacych inwalidami wzroku pracowników tejże Spółdzielni (jak również osób w Spółdzielni niezatrudnionych)" (s. 8), co oznacza, że owa nieruchomość od dnia jej wywłaszczenia (25.06.1969r.), a najpóźniej od dnia 8.09.1969r., czyli od dnia jej zbycia przez Skarb Państwa na rzecz Spółdzielni S. umową sprzedaży Rep. [...] (pominiętą przez organ) była wykorzystywana w sposób sprzeczny z ustawowym zakazem użycia jej na inny cel niż wywłaszczeniowy (art. 136 ust. 1 ugn), którego gwarantem nienaruszalności jest instytucja zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ustanowiona przepisem art. 136 ust. 3 ugn, jako oczywista konsekwencja ochrony prawa własności z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP; 2) art. 136 ust. 3 w związku z ust. 1 i art. 137 ugn przez jego niezastosowanie i odmowę zwrotu na rzecz Skarżącej wywłaszczonych działek nr 122/2, 124, 125, 126 i 127 w Ch. w sytuacji, w której organ sam ustalił, że wywłaszczona nieruchomość była wykorzystywana od początku sprzecznie z celem wywłaszczenia (s. 8), co oznacza oczywistą jej zbędność na cel wywłaszczenia, ocenianą przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości na ten cel; 3) art. 137 w związku z art. 136 ust. 3, art. 216 ust. 1 ugn, art. 3 ust. 3 i art. 6 ust. 1 uztwn przez jego błędną wykładnię i bezpodstawne czynienie rozważań w przedmiocie zamierzeń inwestycyjnych i ich realizacji, bądź jej braku, które nie były związane z celem wywłaszczenia, w sytuacji ustalenia przez organ bezspornego faktu trwałej zmiany celu wywłaszczenia, przez sprzeczny z nim sposób korzystania z wywłaszczonej nieruchomości od dnia jej przejęcia przez Skarb Państwa (25.6.1969 r.) lub jej zbycia przez Skarb Państwa na rzecz Spółdzielni S. (8.9.1969 r.) do chwili upływu terminów określonych w tym przepisie prawa, a także po tym okresie do chwili obecnej, nadto popartych dokumentami dotyczącymi jedynie projektowanych (w latach 1969-1981) zamierzeń inwestycyjnych na wywłaszczonej nieruchomości (wybiórczo ocenionych), nigdy nie zrealizowanych, oraz na zeznaniach świadków, sprzecznych z ustalonym w tych dokumentach stanem zagospodarowania terenu wywłaszczonej nieruchomości;

4. art. 138 § 1 pkt 1 kpa przez błędne utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Starosty P.ego z 10 listopada 2010 r., również naruszającej przepisy art. 136 ust. 1 i 3 i art. 137 ugn w związku z art. 3 ust. 3 i art. 6 ust. 1 uztwn i art. 216 ust. 1 ugn oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji RP,

5. art. 7, art. 77 § 1, 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w związku z art. 10, art. 77 § 4 zdanie drugie, art. 79 § 1 i art. 81 kpa przez całkowicie dowolną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności przez:

* niewyjaśnienie rozbieżności w powierzchni wywłaszczonej nieruchomości w dacie orzekania (3.3423 ha) w stosunku do jej powierzchni z daty wywłaszczenia (3.3368 ha), a także w dacie orzekania o odszkodowaniu (4.1500 ha) oraz w opinii urbanistycznej z 1967 r. (4.4100 ha), co oznacza niewyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności,

* całkowite pominięcie udokumentowanego faktu, że na cel ośrodka rehabilitacyjnego dla inwalidów zatrudnionych w Spółdzielni S.:

* planowano wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości jedynie na pow. 2.9000 ha (k. 196 i 199),

* że w wywłaszczonym budynku, który miał być zaadaptowany (przebudowany) "dla celów rehabilitacji" (k. 145-155 i 198) miała być prowadzona "terapia zajęciowa" (I i II piętrze) inwalidów zatrudnionych w spółdzielni inwalidów "S." (k. 151-152) służąca "przygotowaniu [ich] do samodzielności i zawodu", dla której "przewidziano produkcję elektrotechniczną. Ręczny montaż złącz świecznikowych" (k. 153), w ramach oddziału pracy chronionej dla inwalidów niewidomych" (k. 147 i 154), objęta "projektem technologicznym terapii zajęciowej (k. 148), która to terapia zajęciowa "dla inwalidów poddanych rehabilitacji" (k. 198) miała być prowadzona w zimie dla 18 inwalidów, gdyż tylko dla takiej liczby inwalidów były pomieszczenia mieszkalne (k. 154-155) i dla 80 inwalidów w lecie, których zamierzano ulokować w domkach campingowych 2 i 3 segmentowych z węzłem sanitarnym poza budynkiem głównym (k. 152-155).

Takie zamierzenia rehabilitacyjne sprzed wywłaszczenia uzyskały akceptację stosownych władz w październiku 1969 r., czyli już po wywłaszczeniu (k. 200) i nigdy nie zostały zrealizowane, a nawet nie rozpoczęto ich realizacji, gdyż nie powstał zakład pracy chronionej (s. 20-21 protokołu z lustracji z lat 1970-1973 i k. 70-72), z którego ostatecznie zrezygnowano, a tym samym zrezygnowano z terapii zajęciowej (k. 62-73) i nie powstały domki campingowe (protokół z posiedzenia POP z 14.11.1978 r.), w których latem miano lokować inwalidów, by zwiększyć liczbę osób korzystających z rehabilitacji (k. 152-153); pominięcie tych dowodów świadczy o wybiórczej ocenie materiału dowodowego sprawy,

• nieuzyskanie dowodu w postaci decyzji o lokalizacji szczegółowej, mimo posiadania wiedzy urzędowej o jej wydaniu (z uzasadnienia uchwały RN m. P. z dnia 20.6.1969r., nr [...]) i mimo zarzutów Skarżącej (s. 4-5 odwołania Skarżącej z 3.12.2010r. od decyzji I instancji). Tym bardziej wobec znanej organowi także z urzędu okoliczności, że nie była to jedyna decyzja lokalizacyjna związana z terenem wywłaszczonej nieruchomości w Ch., gdyż w roku 1967 została wydana decyzja o wyborze terenu Nr [...], która w ogóle nie obejmowała działki nr [...] (obejmowała jedynie działki nr [...],[...],[...] i część działki nr [...]), a z opinii urbanistycznej Nr [...] z dnia [...].03.1968 r. wynika, że działki nr [...],[...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 4,4100 ha przeznaczone były w tej dacie na cele użyteczności publicznej (czyli na cele objęte art. 3 ust. 1 uztwn), a nie na cele wyznaczone interesem społecznym lub państwowym, stanowiącym (w ustawie z 1958 r.) jedyną postawę prawną wywłaszczenia z przeznaczeniem dla organizacji spółdzielczej (art. 3 ust. 3 uztwn), będącej zarówno w tej dacie, tak jak obecnie osobą prawną odrębną od Skarbu Państwa (art. 33 § 1 pkt 4, w związku z pkt 1 kc) i z tych przyczyn ustawa ta przewidywała szczególny tryb ubiegania się o wywłaszczenie (art. 3 ust. 3 uztwn), co oznacza istotny brak w ustaleniach faktycznych sprawy,

• pominięcie ustaleń z pierwszych oględzin wywłaszczonej nieruchomości, dokonanych w dniu 3.01.2002 r. i z załączonej (do protokołu z tej czynności) mapy sytuacyjno-wysokościowej, sporządzonej wg stanu na dzień [...].01.2001 r., będącej jedyną mapą zasadniczą doręczoną Skarżącej przy piśmie z dnia [...].3.2002 r. i dokonywanie w zaskarżonej decyzji ustaleń w oparciu o mapę zasadniczą z 1975 r. (s. 8), o której włączeniu do akt sprawy Skarżąca nigdy nie została powiadomiona, co narusza jej prawa i co oznacza wadliwość prowadzonego przez blisko 12 lat postępowania. Tym bardziej w sytuacji, w której organowi znany jest z urzędu fakt, że w czasie trwającego od 1999 r. postępowania w niniejszej sprawie dokonano znacznych zmian w sposobie zagospodarowania nieruchomości przez budowę na niej Hostelu (już trwającej w 2001 r.) wraz z infrastrukturą towarzyszącą,

oraz przez:

* brak oceny istotnej dla sprawy okoliczności, że wywłaszczenie nieruchomości z przeznaczeniem dla organizacji spółdzielczej (Spółdzielni "Sz.", następnie "S."), będącej osobą prawną, odrębną od Skarbu Państwa (art. 33 § 1 pkt 4 w zw. z pkt 1 kc) mogło być dokonane wyłącznie ze względu na interes społeczny lub państwowy (art. 3 ust. 3 uztwn) i całkowite pominięcie znaczenia faktu, że do nabycia wywłaszczonych działek nr [...],[...],[...],[...] i [...] o pow. [...] ha w Ch. przez tę spółdzielczą osobę prawną (Spółdzielnię S.) doszło dopiero w drodze ich zbycia przez Skarb Państwa (a nie przez poprzedniczkę prawną Skarżącej) umową z [...].9.1969r., [...] z przyczyn powołanych w uchwale Prezydium MRN w P. z [...].8.1969 r., nr [...] (zupełnie pominiętych w części historycznej zaskarżonej decyzji), co także oznacza brak wyjaśnienia istoty sprawy,

* dowolną i błędną wykładnię pojęcia "rehabilitacja" (s. 8) mimo, że wyrażenie to ma w języku polskim ustaloną treść i sprzecznie z nim przyjęcie, że "aktywności, które były udziałem pracowników Spółdzielni na wywłaszczonym terenie" (a nie wyłącznie zatrudnionych w niej inwalidów, którzy mieli być jedynymi beneficjentami wywłaszczenia) "należy uznać za mieszczące się w pojęciu rehabilitacji" (s. 8) podczas, gdy ze wszystkich zgromadzonych w sprawie dokumentów i także z zeznań świadków wynika wprost, że wywłaszczona nieruchomość wykorzystywana była wyłącznie w celach wczasowych (i to przez osoby fizyczne, inne niż inwalidzi zatrudnienie w Spółdzielni S. zarówno z kraju, jak i z zagranicy) i w celach hotelowych (które to pojęcia są zupełnie odmienne znaczeniowo), czyli dla prowadzenia działalności gospodarczej nastawionej na przynoszenie korzyści majątkowych (zysku), czego nie dopuszczała nawet ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r., choć została uchwalona w całkowicie odmiennych warunkach ustrojowych, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy,

• brak oceny skutków naruszenia zakazu użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel, niż na cel wywłaszczenia (ustalony przez organ), wyrażonego w trwałej zmianie sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości od dnia przejęcia w 1969 r. do chwili orzekania, udokumentowanego licznymi dowodami pisemnymi, a także zeznaniami przesłuchanych świadków, co oznacza niewyjaśnienie istoty sprawy,

jak również przez:

* przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków, na wniosek osoby nieuprawnionej - J. R. (Kierownika Specjalistycznego Ośrodka Wsparcia Miejskiego Centrum Interwencji Kryzysowej w Ch.), która nadto uczestniczyła w innych czynnościach organu (takich jak oględziny z 2001 r., podpisując protokół z tej czynności) nie reprezentującego żadnej ze stron postępowania (co spotkało się ze sprzeciwem Skarżącej, w piśmie z [...].12. 2007 r., całkowicie pominiętym przez organy) i w warunkach wykluczających spontaniczne wypowiedzi świadków, gdyż przy szczegółowym uprzedzeniu przez organ o przedmiocie przesłuchania i przyznanej okoliczności wzajemnego kontaktowania się świadków przed przesłuchaniem (k. 336 i 340), co zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania winno budzić uzasadnione podejrzenie wzajemnego przygotowania się do składania zeznań, o czym świadczy wprost treść złożonych przez nich zeznań (k. 334-341), jak również w warunkach naruszających prawa Skarżącej, gdyż przy wielokrotnym uchylaniu Jej pytań do tych świadków, co winno budzić wątpliwości organu, odnośnie ich wiarygodności,

* przyznanie wiarygodności zeznaniom świadków (przesłuchanych w ww. okolicznościach) i uznania ich za korelujące z treścią zgromadzonych w sprawie dokumentów (s. 7-8) podczas, gdy dokumenty te wręcz im zaprzeczają, czego dobitnym przykładem jest treść Oceny bioklimatycznej z kwietnia 1974 r. (k. 122-143), w której (po dokonanej w dniu [...].02.1974 r. wizji lokalnej) jej autor, instytut państwowy (Instytutu Balneoklimatycznego w P.) ustalił, że wywłaszczona nieruchomość jest wykorzystywana jedynie na powierzchni 1.500 ha (k. 140), a organ, za zeznaniami świadka Z. J. złożonymi 40 lat później i w warunkach wyżej opisanych (k. 338) gołosłownie przyjął, że była ona wykorzystywana na całym wywłaszczonym areale (s. 8-9). Takie swe ustalenia oparł nadto na treści mapy zasadniczej z 1975 r. (o której istnieniu w materiale dowodowym sprawy Skarżąca nawet nie została poinformowana) twierdząc, że wskazuje na to wykazana na niej siatka dróg wewnętrznych, której organ nawet nie porównywał z powierzchnią dróg i chodników nabytych w cenie wywłaszczenia (§ 2 pkt 7 uchwały RN m. P. nr [...] z [...].6.1969 r.), choć posiadał wiedzę urzędową, że wywłaszczona nieruchomość posiadała "powierzchnie, drogi i chodniki utwardzone" i wiedział, że Spółdzielnia S. jeszcze w 1976 r. (czyli rok później niż datowana jest ww. mapa) planowała dopiero wybudować te drogi i chodniki (k. 66, pkt 7 Alternatywy I i pkt 8 Alternatywy II), gdyż takich obiektów budowlanych nie było na niej w dacie sporządzenia Programu Rozbudowy i Modernizacji Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego, czyli w dniu 15.03.1976 r. (k. 62-73), o czym świadczy sporządzona inwentaryzacja obiektów istniejących (pkt 1-3) i zestawienie obiektów projektowanych (pkt 1-5), w tym pkt 5 "drogi i chodniki" (k. 64), co oznacza, że dokonane w tej sprawie ustalenia organu są niewiarygodne.

W oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c, art. 135, art. 200 i 205 § 2 ppsa Skarżąca wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody z 13 czerwca 2011r. i poprzedzającej do decyzji Starosty z [...] listopada 2010 r.; 2. zasądzenie na rzecz Skarżącej od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych, wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa i kosztami dojazdu na rozprawę (k. 4-16 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę z [...] sierpnia 2011 r. nr [...],

Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w

zaskarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2011 r. (k. 21-35 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).

Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji z [...] czerwca 2011 r. i poprzedzającą ją decyzji z [...] listopada 2010 r., Sąd podzielił ustalenia faktyczne organów obu instancji, przyjmując je za własne i czyniąc je podstawą poniższych rozważań.

Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że:

Umową sprzedaży, zawartą w formie aktu notarialnego z [...] września 1969 r., nr repertorium [...], Skarb Państwa-Prezydium Rady Narodowej miasta P., w wykonaniu uchwały Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...] sierpnia 1969 r. nr [...] i zgodnie z tą uchwałą, sprzedała Spółdzielni Inwalidów Niewidomych S. w P. nieruchomość którą stanowiły działki nr [...],[...],[...],[...] i [...], z mapy nr [...], o łącznym obszarze [...] ha, opisanej w księdze wieczystej KW nr [...], której własność wpisana była na rzecz Skarbu Państwa - Prezydium Rady Narodowej miasta P. (k. 403-405 akt Starosty). Uchwałą z dnia [...] sierpnia 1969 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej miasta P. na podstawie art. 3 ust. 3, art. 6 i art. 57 ust. 2 uztwn, wskazało, że nabycie nieruchomości obejmującej działki nr [...],[...],[...],[...] i [...], o łącznym obszarze [...] ha, nastąpiło zgodnie z uchwałą własną z [...] maja 1969 r. nr [...], umową sprzedaży w formie aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1969 r. nr rep. [...] w P., w trybie art. 6 uztwn, z przeznaczeniem dla Spółdzielni Inwalidów Niewidomych Sz. w P., która uzyskała na tym terenie lokalizację na budowę ośrodka rehabilitacyjnego dla inwalidów (k. 400-402 akt Starosty). W okresie od jesieni 1969 r. do marca 1975 r. na terenie Ośrodka wybudowano sieć dróg o nawierzchni betonowej i trylinkowej – w szczególności na działce nr 124, 125, 126, 122/2 (naniesiona na odpis mapy zasadniczej z marca 1975 r.; k. 319 akt starosty). W okresie od jesieni 1969 r. do [...] marca 1976 r. na terenie Ośrodka dokonano remontu i rozbudowy budynku mieszkalnego murowanego dwukondygnacyjnego w ten sposób, że w budynku tym uzyskano pokoje sypialne dla 35 osób; pobudowano typowy, 35 metrowy pomost składany; usunięto trzcinę sprzętem mechanicznym; wyłożono dno papą i pokryto piaskiem dowiezionym z zewnątrz (k. 137, 162 akt Starosty); w 1974 r. zmontowano wiatę stalową przeznaczoną na sprzęt wodny, wykonano zewnętrzną instalację oświetleniową (k. 73-71, 69, 64 akt Starosty). Co najmniej w latach 1972-1975 Spółdzielnia organizowała na terenie Ośrodka turnusy rehabilitacyjno-lecznicze i rehabilitacyjno-sportowe dla pracowników Spółdzielni S. – w tym osób niepełnosprawnych, a w latach 1974-1975 turnusy rehabilitacyjno-lecznicze i rehabilitacyjno-sportowe także na zlecenie Związku Spółdzielni Niewidomych w W., przy czym ilość sprzętu wodnego dnia [...] marca 1976 r. oceniono jako wystarczającą (k. 70-69 akt Starosty). Rzeczywista powierzchnia działek nr [...],[...],[...],[...] i [...], ustalona w wyniku zmian gruntowych, wynosi łącznie [...] ha (k. 17, 90, 217 akt Starosty). Aktem notarialnym z dnia 23 września 1988 r. repertorium [...], zawartym przed notariuszem Z. T., w Państwowym Biurze Notarialnym w P., Spółdzielnia Niewidomych S. w P. sprzedała Centralnemu Związkowi Spółdzielni Niewidomych w W. prawo własności nieruchomości: działki nr [...] z mapy 1, o obszarze [...] m2, opisanej w KW nr [...]; działki nr [...],[...],[...],[...] i [...] z mapy 1, o obszarze [...] ha, opisanej w KW nr [...], zabudowane domem mieszkalnym-rehabilitacyjno-wypoczynkowym (k. 349-352 akt Starosty).

Umową z dnia [...] stycznia 1991 r. Skarb Państwa, reprezentowany przez Wojewodę P., oddał w bezpłatne użytkowanie Zarządowi Okręgu Polskiego Związku Niewidomych z siedzibą w P. (dalej Biorący bądź Zarząd), Centrum Rewalidacji dla Osób Niepełnosprawnych w Ch. koło P., położone na nieruchomości, obejmującej działki nr [...],[...],[...],[...] i [...]. W umowie postanowiono w szczególności, że Biorący będzie wykorzystywał Centrum a) przy współpracy z kadrą naukową i studentami szkół wyższych na: rewalidację tj. usprawnianie fizyczne, psychiczne, społeczne i zawodowe dzieci, młodzieży i dorosłych; cele szkoleniowe; turnusy terapeutyczne i rekreacyjno-wypoczynkowe; b) na inne cele prowadzone przez Zarząd; Biorący zapewni korzystanie z Centrum innym grupom osób niepełnosprawnych w porozumieniu z różnymi organizacjami społecznymi, instytucjami, grupami samopomocowymi itp. Za pośrednictwem Wojewódzkiego Zespołu Pomocy Społecznej (§ 2 umowy; k. 79-85, 90 akt Starosty). Z dniem [...] stycznia 1999 r. Miasto P. nabyło własność mienia Skarbu Państwa, pozostającego we władaniu Domu Pomocy Społecznej dla niepełnosprawnych fizycznie okresowego pobytu w P., ul. D. Ch. [...]0 (k. 29-31, 42-44=268-267 akt Starosty). Na przedmiotowej nieruchomości działał Dom Pomocy Społecznej – Interwencji Kryzysowej w P. przy ul. D. Ch. [...], a następnie Specjalistyczny Ośrodek Wsparcia Miejskiego Centrum Interwencji Kryzysowej w Ch. (k. 32-39, 332 akt Starosty).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy wymienionych wyżej dokumentów i odpisów dokumentów, mających charakter dokumentów urzędowych bądź dokumentów i odpisów dokumentów prywatnych. Sąd dał wiarę wskazanym dokumentom i odpisom dokumentów, bowiem nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarogodności (106 § 5 ppsa w zw. z – odpowiednio - art. 244 § 1 i art. 245 kpc, i – odpowiednio – art. 252 i 253 kpc; postanowienie SN z 27.1.2006 r. III CK 369/05, OSNC 11/06/187; T. Ereciński w: Kodeks postępowania cywilnego Komentarz LexisNexis 2009 t. 1 s. 707 uw. 32).

W szczególności organy obu instancji niewadliwie ustaliły, że z nieruchomości położonej w Ch. o powierzchni [...] ha, została nabyta część o powierzchni [...] ha, obejmująca działki nr [...],[...],[...],[...] i [...], zabudowana dwoma budynkami mieszkalnymi i budynkiem gospodarczym, z przeznaczeniem na Ośrodek Rehabilitacyjny dla inwalidów, zatrudnionych w Spółdzielni Inwalidów Niewidomych Sz. w P. (k. 2-4, 5-9, 45, 96, 418 akt Starosty).

Starosta i Wojewoda nie przeinaczyli żadnego z dokumentów bądź odpisów dokumentów zgromadzonych w sprawie ani złożonych dnia [...] grudnia 2007 r. w charakterze świadków zeznań: H. M., Z. J. i W. M. (k. 336-334, 339-337, 341-340 akt Starosty; art. 80 kpa; B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" C.H. Beck 2011 s. 350 nb 2; J. Krajewski w: "Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem" W. Pr. 1989 t. 2 s. 607 uw. 19 lit. a). W szczególności każdy z tych świadków złożył zeznania po pouczeniu o odpowiedzialności karnej; każdy z nich był obcy dla stron i nie miał żadnego interesu w zeznawaniu nieprawdy bądź zatajaniu prawdy. Mimo, że uzasadnienia decyzji obu instancji nie zawierają dogłębnej oceny dowodów, to należy ocenić, że rezultat oceny dowodów, dokonanej przez Starostę, a następnie Wojewodę, nie narusza granic swobodnej oceny dowodów. Trafnie w szczególności organy obu instancji uznały, że zeznania wskazanych świadków nie pozostały w sprzeczności z zebranymi odpisami dokumentów. W szczególności nie podważa wiarygodności zeznań świadka Z. J. treść oceny bioklimatycznej z kwietnia 1974 r.

Skarżąca, choć podkreśla, że autorem oceny bioklimatycznej jest instytut państwowy, (s. 5 skargi) nie zauważa, że odpis tego dokumentu nie jest odpisem opinii biegłego (art. 84 § 1 kpa), ani opinii instytutu (art. 84 § 1 kpa w zw. z art. 75 § 1 kpa). W istocie autorami tego dokumentu są doc. dr S. T. i mgr T. G. (k. 143 akt Starosty), a nie Instytut Balneoklimatyczny w P. i nie wydali jej Oni jako biegli w rozumieniu art. 84 § 1 kpa, a jedynie jako rzeczoznawcy, w granicach swej specjalności balneoklimatologii. Choć kpa nie ma przepisów o dowodzie z opinii instytutu naukowego (art. 290 i n. kpc), to dowód z opinii instytutu "jest swoistą opinią biegłego" (W. Siedlecki: "Postępowanie cywilne. Zarys wykładu" Wwa 1987 s. 276; glosa do orzeczenia SN z 24.6.1981 r., IV CR 215/81, OSPiKA 7-8/82/121; Z. Janowicz "Kodeks postępowania administracyjnego - komentarz" W.Pr. PWN 1999 s. 246 uw. 4). We współczesnej doktrynie prawa procesowego opinia instytutu naukowego jest obecnie odmianą dowodu z biegłych, prowadzonego zwłaszcza wówczas, gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia skomplikowanych badań laboratoryjnych lub doświadczalnych, gdy konieczne jest wykorzystanie najnowszych wyników badań naukowych (T. Ereciński - op. cit. s. 775-777 uw. 1, 6, 8), bowiem organ administracji publicznej nie wydał postanowienia o przeprowadzeniu dowodu z opinii instytutu w niniejszym postępowaniu. Odpis oceny bioklimatycznej stanowi zatem odpis ekspertyzy prywatnej, sporządzonej poza postępowaniem toczącym się na podstawie ustawy i jest jedynie odpisem dokumentu prywatnego (art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 245 kpc; Z. Janowicz – op. cit. s. 226 uw. 5). Mimo, że ocena sporządzona została po przeprowadzeniu oględzin ośrodka, to ani specjalność Autorów oceny (doc. dr S. T. i mgr T. G.; k. 143 akt Starosty), ani treść oceny, nie pozwalają na przyjęcie, że Autorzy oceny na jakimkolwiek etapie prac badali powierzchnię Ośrodka, numery działek, wchodzących w skład Ośrodka, a zwłaszcza, czy był on wykorzystywany na cele rehabilitacyjno-wypoczynkowe w całości, czy w części. Sformułowanie "Ośrodek Rehabilitacyjno-Wypoczynkowy S. zajmuje ok. 1,5 ha terenu, wznoszącego się od 72 m npm (poziom jeziora) do 84 m npm. Ośrodek jest otoczony parkanem" (k. 140 akt Starosty), przy uwzględnieniu całej treści oceny (k. 143-122 akt Starosty), wskazuje jedynie, że Autorzy oceny, nie będący geodetami, nie dokonywali żadnych pomiarów powierzchni terenu Ośrodka, nie badali powierzchni Ośrodka na mapach, bowiem nie było to ich zadaniem. Sformułowanie to wskazuje jedynie, że Autorzy pozostawali w błędzie co do rzeczywistej powierzchni Ośrodka. Celem oceny bioklimatycznej nie było bowiem badanie rzeczywistego sposobu i zakresu wykorzystania Ośrodka, ani ustalanie zagadnień z dziedziny geodezji, lecz uwarunkowania warunków: klimatycznych, insolacyjnych, termiczno-wilgotnościowych, w zakresie opadów, dla prowadzenia leczenia klimatycznego i profilaktyki na terenie Ośrodka.

Nawet gdyby organy obu instancji pragnęły badać twierdzenie o faktach w zakresie powierzchni Ośrodka, zawarte w ocenie bioklimatycznej rzeczoznawców, jak w opinii instytutu (do czego nie było podstaw), to nie mogłyby oprzeć swych ustaleń jedynie na jednozdaniowym stwierdzeniu Autorów oceny bioklimatycznej, nie opartym na jakichkolwiek przesłankach merytorycznych w tej materii. Należy zatem zauważyć, że pomiędzy decydentem procesowym a biegłym istnieje zasadniczy podział ról - biegły jest pomocnikiem decydenta procesowego w zakresie dostarczania decydentowi procesowemu wiadomości specjalnych; do biegłego nie należy jednak ustalanie stanu faktycznego ani rozstrzyganie zagadnień prawnych (orz. SN z: 26. 11.1949- WaC 167/47- DPP 6/50/56; 17.11.1967- I PR 355/67- OSNC 6/68/109, akceptowane przez T. Erecińskiego- op.cit. s. 554 uw. 5, s. 559 uw. 23; E. Wengerek- op.cit. s. 460 uw. 9 i akceptowane przez Komentatora orzecznictwo SN). Tym bardziej zatem do zadań rzeczoznawcy nie należy ustalanie stanu faktycznego, zwłaszcza w zakresie faktów, które nie mieszczą się w specjalności rzeczoznawcy.

Przeciwko daniu wiary zeznaniom świadków: H. M., Z. J. i W. M., nie przemawiało to, że źródłem informacji o istnieniu osób, z zeznań których dowód przeprowadził organ I instancji był J. R., Kierownik Specjalistycznego Ośrodka Wsparcia Miejskiego Centrum Interwencji Kryzysowej w Ch. (k. 322 akt Starosty). W rzeczywistości dowód z zeznań tychże świadków został przeprowadzony przez Starostę z urzędu (art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 kpa), w ramach realizacji zasady prawdy obiektywnej. W ramach realizacji tej zasady (art. 7 kpa), organy obu instancji prawidłowo zwracały się z urzędu do szeregu instytucji, o nadesłanie dokumentów i odpisów dokumentów, dla ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, i dokumenty bądź odpisy dokumentów uzyskiwały – w tym od J. R. – Dyrektora działającego na tej nieruchomości Domu Pomocy Społecznej Interwencji Kryzysowej w P. (k. 52-55, 56-78, 79-90, 100-203 akt Starosty). Warunki, w jakich każdy z tych świadków został przesłuchany, nie wykluczały ich spontanicznych wypowiedzi. Z zapisów na k. 336 i 340 akt Starosty (wskazanych w skardze – k. 8 akt sądowych), ani z pozostałych kart protokołów zeznań tych świadków (k. 334-336, 339-337,342-340 akt Starosty) nie wynika, by świadkowie wzajemnie kontaktowali się przed przesłuchaniem, bądź by uzgadniali treść zeznań. Przeciwnie – zeznanie każdego z zeznających świadków wykazuje indywidualne cechy poszczególnych świadków, a zakres faktów o których zeznawali, wynikał z funkcji, jakie w okresie objętym zeznaniami każdy z nich pełnił w Spółdzielni. Uchylenie pytań do poszczególnych świadków wynikało nie z chęci naruszenia przez przesłuchującą uprawnień procesowych pełnomocników ówczesnej Wnioskodawczyni J. R. – H. R.-R. i adw. J. M. (k. 331, 328-326 akt Starosty), lecz wynikało z zakresu kognicji organu administracji publicznej.

Kognicję organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego, wskazująca na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji normy materialnoprawnej (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" C.H. Beck 2011 s. 345 nb 2). W tak określonym zakresie badania faktów istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, normy procesowe (w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 kpa), wpływają na konkretyzację zakresu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które należy ustalić w konkretnej sprawie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalonym jest pogląd, że o tym, jakie okoliczności – jako istotne (art. 227, 316 § 1 kpc) – wymagają wyjaśnienia, decydują przepisy prawa materialnego, które winny być zastosowane w rozpoznawanej sprawie (uzasadnienie wyroku SN z 30.8.1990 r., IV CR 236/90, OSNC 1991, nr 10-12, p. 125, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kodeks postępowania cywilnego tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W. Pr. 1998 t.1 s. 227 uw. 6). Skoro w art. 137 ust. 1 ugn ustawodawca określił upływ 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu (pkt 1), albo upływ 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2), to ograniczenie przesłuchania świadków do okresu 10 lat od dnia zawarcia umowy wywłaszczeniowej (lata 1969-79; k. 335v, 334, 323 akt Starosty), było ze wszech miar zasadne i zgodne z prawem. O takim zakresie przesłuchania świadków radca pr. K. Sz.-N. (będąca pełnomocnikiem Wnioskodawczyni J. R. od początku postępowania, a po Jej śmierci, będąca pełnomocnikiem H. R.-R.; k. 10, 12-11, 375-373 akt Starosty), została należycie powiadomiona dnia [...] grudnia 2007 r., pismem z [...] listopada 2007 r. (k. 324, 324b akt Starosty). Rzeczą strony (w szerokim tego słowa znaczeniu), było powiadomienie pozostałych pełnomocników ówczesnej Wnioskodawczyni J. R. - H. R.-R. i adw. J. M., o zakresie przesłuchania świadków.

Nietrafnie zatem pełnomocnik Wnioskodawczyni w piśmie z [...] grudnia 2007 r. powołała wyrok NSA z 13.12.1988- II SA 370/88, ONSA 1988/2/95 (k. 345-344 akt Starosty). Wyrok ów spotkał się ze słuszną krytyką Komentatora (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wolters Kluwer 2009 s. 427-428 uw. 2), jako będący przejawem legalnej (formalnej) teorii dowodów i wprowadzający hierarchię środków dowodowych.

Zagadnienie dopuszczalności każdego dowodu, nie będącego sprzecznym z prawem, jako przejawu rzetelności proceduralnej w postępowaniu administracyjnym, było wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i doktryny. W szczególności w polskim systemie prawa nie obowiązuje formalna teoria dowodów (przykładowo: wyrok NSA z 9.3.1989 - II SA 961/88, ONSA 1989/1/33, akceptowany przez zespół sędziów NSA pod red. R. Hausera "Kpa z orzecznictwem NSA, SN i TK" W.Pr.1995 s.165 t. 8; wyrok NSA z 6.9.2010 r., I OSK 1401/09; 6.9.2010 r., I OSK 1430/09; odpowiednio – na tle art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej; wyrok NSA z: 1.9.2008 r., II FSK 1541/06; uchwała 7 Sędziów NSA z 7.11.2010 r., I FPS 1/10, ONSAiWSA 2011/1/4).

Dowody z zeznań świadków i dowody z odpisów dokumentów podlegały swobodnej ocenie dowodów (art. 80 kpa), której to granic Starosta i Wojewoda w niniejszej sprawie nie przekroczyli.

Nietrafny jest zarzut Skarżącej, że w sprawie doszło do naruszenia prawa przez włączenie do akt sprawy mapy zasadniczej z 1975 r. i nie powiadomienie o włączeniu tej mapy Skarżącej (s. 4 skargi). W szczególności żadna norma wywiedziona z kpa nie nakazuje powiadamiać strony o włączeniu do akt dokumentu (odpisu dokumentu). Art. 79 § 1 kpa nakazuje jedynie zawiadamiać stronę o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin. O odpisie owej mapy zasadniczej z 1975 r. Strona (w szerokim znaczeniu) wiedziała, bowiem dnia [...] grudnia 2007 r. z aktami sprawy zapoznała się H. R.-R. – pełnomocnik J. R., (uzyskując nadto kserokopie kart: 305, 258, 254, 253, 217, 44, 22, 16 i 17 akt Starosty); dnia 6 grudnia 2007 r. wydano Hannie R.-R. kserokopię protokołu oględzin nieruchomości z 23 listopada 2007 r. (k. 325, 326-328; 329 akt Starosty); dnia [...] stycznia 2008 r. z aktami sprawy zapoznała się H. R.-R., której wydano kserokopię opracowania "Program rozbudowy i modernizacji Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego w Ch. z dnia [...] marca 1976 r. (k. 346 akt Starosty). Pismem z dnia [...] stycznia 2008 r. r. pr. K. Sz.-N. potwierdziła, że nadal jest pełnomocnikiem J. R. (k. 354, 347 akt Starosty). Dnia [...] kwietnia 2008 r. r. pr. K. Sz.-N. osobiście przeglądała akta Starosty i nie zgłosiła żadnych wniosków (k. 358 akt Starosty). Tym samym, jako profesjonalny pełnomocnik, nie mogła oczekiwać, by organ odrębnie powiadamiał Ją o złożeniu do akt sprawy odpisu mapy zasadniczej z 1975 r. (k. 319 akt Starosty); nadto mogła wnieść o wydanie Jej kserokopii owej mapy, podobnie jak uprzednio wydawano pełnomocnikom Wnioskodawczyni, na ich wniosek, kserokopie innych, wskazanych przez nich, dokumentów (przykładowo - k. 49-51 akt Starosty). Zarówno organ I (dnia 05 października 2010 r.; k. 420, 422 akt Starosty), jak i II instancji (dnia 17 maja 2011 r.; k. 13, 14 akt Wojewody), skutecznie zawiadamiał na podstawie art. 10 § 1 kpa, o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań. Nadto Wojewoda dnia [...] maja 2011 r. doręczył profesjonalnemu pełnomocnikowi H. R.-R. 8 plików kserokopii dokumentów, uzyskanych Archiwum Państwowego w P. (k. 13, 14 akt Wojewody), choć nie było to obowiązkiem organu).

Niesłusznie Skarżąca zarzuca nieuzyskanie przez organy obu instancji dokumentów – w tym decyzji o lokalizacji szczegółowej. Zarówno Starosta, jak i Wojewoda, wielokrotnie występowali do szeregu organów, Spółdzielni S. i Archiwum Państwowego o doręczenie dokumentów i odpisów dokumentów, dotyczących przedmiotowej nieruchomości, prawidłowo realizując art. 7 kpa, lecz mimo długotrwałego postępowania, wskazywanych przez Skarżącą dokumentów nie udało się uzyskać.

Skarżąca nietrafnie zarzuca dowolną i błędną wykładnię pojęcia rehabilitacja (s. 4 skargi). Ustawa o gospodarce nieruchomościami, ani uprzednio obowiązujące – ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości bądź ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie zawierają legalnej definicji pojęcia rehabilitacja. Należy zatem odwołać się do pojęć właściwych z poszczególnych dziedzin nauki (w tym wypadku medycyny) i działalności człowieka, jak i ogólnego języka polskiego (M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W.Pr. PWN 2010 s. 143-144 nb 243-246). W "Medycznym słowniku encyklopedycznym" pod red. prof. dr hab. med. M. Barczyńskiego i prof. dr hab. med. J. Bogusza (Oficyna Wydawnicza FOGRA Kraków 1993 s. 357) rehabilitacja to: przywracanie choremu sprawności fizycznej i psychicznej przez stosowanie złożonych zespołowych działań usprawniających fizycznie oraz oddziaływań o charakterze psychologicznym i pedagogicznym (readaptacja, reaktywizacja, rewalidacja). Celem rehabilitacji jest pomoc w przystosowaniu do normalnego życia osób, które z różnych przyczyn doznały przemijającej bądź trwałej utraty zdrowia (S.Po. - dr n. hum. dypl. piel.-poł. Stefania P.ska). Rehabilitacyjne ćwiczenia to różnego typu ćwiczenia fizyczne stosowane w rehabilitacji; ćwiczenia, których celem jest usprawnienie narządu ruchu jako całości, lub jego poszczególnych części ciała, wyrabianie mechanizmów zastępczych, korekcja wad postawy oraz wpływanie na poprawę ogólnego samopoczucia chorych ("T.N." [winno być "T.M" – s. 5] Ortopedia, traumatologia, rehabilitacja dr med. Tadeusz Niedźwiecki). Rewalidacja to oddziaływanie wychowawcze przede wszystkim na dzieci kalekie lub wymagające długiego okresu rekonwalescencji po ciężkich schorzeniach, oparte na pedagogice leczniczej (S.Po.; tamże s. 361).

W "Słowniku języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego rehabilitacja to [...] 2. środ. rewalidacja; z kolei rewalidacja to 1. med. przywrócenie choremu sprawności fizycznej lub psychicznej dzięki leczeniu przygotowaniu go do warunków życiowych zmienionych, np. wskutek choroby (t. VII, PWN 1965, s. 895, 949). W "Słowniku języka polskiego" pod red. M. Szymczaka rehabilitacja to: (med.) przystosowanie do normalnego życia w społeczeństwie osób, które doznały przemijającej lub trwałej utraty zdrowia i stały się na stałe lub na pewien czas inwalidami; rewalidacja: Ośrodek rehabilitacji kardiologicznej <śrdw.łc.>. rehabilitacyjny przym. Od rehabilitacja (zwykle w zn. 2): Leczenie, ćwiczenia, zabiegi rehabilitacyjne; rehabilitować 2. med. przystosować do normalnego życia w społeczeństwie osobę, która doznała przemijającej lub trwałej utraty zdrowia i stała się na stałe lub na pewien czas inwalidą, rewalidować (t. III, PWN 1992, s. 37). W "Słowniku języka polskiego" pod red. M. Bańki to: 1. Rehabilitacja osób, które utraciły sprawność fizyczną lub psychiczną bądź nigdy jej nie posiadały; to działania mające na celu wyrobienie u nich tej sprawności i przystosowanie ich do normalnego życia w społeczeństwie. Dzieci głuche poddawane są rehabilitacji od pierwszych miesięcy życia...rehabilitacja inwalidów...ośrodek rehabilitacji; rehabilitacyjny...placówki rehabilitacyjne...ćwiczenia rehabilitacyjne (WN PWN t. 4 s. 408; w tym słowniku hasła rewalidacja brak).

W "Uniwersalnym słowniku języka polskiego" pod red. S. Dubisza to 3. med. przystosowanie do normalnego życia w społeczeństwie osób, które doznały przemijającej lub trwałej utraty zdrowia i stały się na stałe lub na pewien czas inwalidami; rewalidacja: Ośrodek rehabilitacji kardiologicznej. Rehabilitacja lecznicza; z kolei rewalidacja to 1. med. zob. rehabilitacja w zn. 3; rewalidacyjny to przym. od rewalidacja a) w zn. med. Ćwiczenia rewalidacyjne. Pedagogika rewalidacyjna (t. 3, WN PWN 2006 s. 913, 940). W "Słowniku wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych" W. Kopalińskiego rehabilitacja to: (med.) rewalidacja, przywracanie choremu sprawności (WP 1990 s. 435).

Skarżąca nie wskazuje innych znaczeń pojęcia rehabilitacja, a wykazuje nietrafnie, że wywłaszczona nieruchomość służyła wyłącznie celom wczasowym, w ramach działalności socjalnej (s. 7-8, 10-15 skargi). Jedynie na marginesie należy zaznaczyć, że "Uniwersalny słownik języka polskiego" pod red. S. Dubisza, zarówno w wydaniu z 2003 , jak i 2006 r., nie miał nigdy tomu 5; przytoczone cytaty pochodzą zaś z tomu 4 (s. 368 – wczasy; s. 652 – wypoczynek). Przywołane w skardze s. 44, 328, 59 wydania z 2003 r. (s. 8 i 10 skargi), dotyczą innych pojęć – odpowiednio: na s. 44 hasła telepajęczarz do teletypista; na s. 328 hasła volley do vulgo; na s. 59 tomu 4 hasła termos do terror.

W takim też znaczeniu używają pojęcia rehabilitacja osób upośledzonych pod względem zdrowia; rehabilitacja lecznicza, rehabilitacja socjalna i zawodowa, Autorzy oceny bioklimatycznej z kwietnia 1974 r. (k. 142-141 akt Starosty). Wskazali oni w szczególności, że tylko ciągły trening zabezpiecza utrzymanie odruchów warunkowych i adaptacji, jakie zostały osiągnięte w okresie leczenia. Z uwagi na to zachodzi potrzeba: poprawy ogólnej kondycji inwalidy, leczenia fizykalnego w chorobach przewlekłych, profilaktyki zdrowotnej. Tego typu zadania spełniać ma Ośrodek Rehabilitacyjno-Wypoczynkowy w Ch. koło P. [...] Planuje się wykorzystanie Ośrodka na: turnusy rehabilitacyjno-lecznicze dla inwalidów z przeciwwskazaniami do leczenia uzdrowiskowego [...]; turnusy rehabilitacyjno-sportowe dla inwalidów o charakterze ogólno-kondycyjnym i ogólno-usprawniającym; stałą i nowoczesną bazę wypoczynkową dla organizowania czynnego wypoczynku inwalidów w czasie wolnym od pracy – w formie wczasów rodzinnych, wczasów niedzielnych i świątecznych [...] Podstawowymi środkami leczniczymi mają być takie czynniki jak: klimatoterapia, kinezyterapia z gimnastyka leczniczą i wybranymi elementami sportu oraz jako uzupełniające – czynniki fizykalne wchodzące w skład balneoterapii i fizjoterapii (k. 142-141 akt Starosty). W szczególności zatem sam pobyt niepełnosprawnych w Ośrodku wraz z osobami pełnosprawnymi w ramach turnusów rehabilitacyjno-leczniczych bądź w ramach biwaków – w tym organizowanych w ramach Koła sportowego START przy S., udział niepełnosprawnych w zgrupowaniu przygotowującym do Mistrzostw Polski Spółdzielni Niewidomych, uczestniczenie osób niepełnosprawnych w biegach po alejkach spacerowych wyznaczonych jesienią 1969 bądź wiosną 1970 r., pokrytych trylinką lub płytkami chodnikowymi na całym obszarze Ośrodka, pływanie na sprzęcie wodnym i w wodzie, zajęcia na sprzęcie rehabilitacyjnym (k. 341v, 339-339v, 338-338v, 337, 336-335v akt Starosty), był realizowaniem funkcji rehabilitacyjnej Ośrodka. Wydatki na sprzęt wodny, kajaki i rowery finansowane były z funduszu rehabilitacyjnego Ośrodka (k. 335 akt Starosty). Skarżąca nietrafnie przyjmuje, wyciągając błędne wnioski z protokołu lustracji z lat 1970-73, protokołu posiedzenia POP z [...] listopada 1978 r.; opracowania pod tytułem "Dane wyjściowe na [tak w oryginale k. 156-157 akt Starosty] remont kapitalny Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego w Ch." z czerwca 1969 r. (k. 62-73, 70-72, 152-153 akt Starosty), że jedyną formą rehabilitacji niepełnosprawnych byłoby powstanie zakładu pracy chronionej czy terapia zajęciowa, a warunkiem koniecznym rehabilitacji byłoby powstanie domków campingowych (s. 3 skargi). Skarżąca pomija, że "Dane wyjściowe" z czerwca 1969 r. zostały opracowane, zanim dnia [...] czerwca 1969 r. doszło do zawarcia umowy wywłaszczeniowej, na podstawie danych wyjściowych ze zlecenia z [...] lutego 1968 r. i uzgodnień z Zarządem Spółdzielni z [...] czerwca 1968 r., gdy nie było żadnej pewności, że do zawarcia umowy w trybie art. 6 uztwn w ogóle dojdzie. Wartość "Danych wyjściowych" z czerwca 1969 r. może być postrzegana jedynie w sferze zamysłu ówcześnie urzędującego Zarządu Spółdzielni, nie zaś celu wywłaszczenia, podobnie jak "możliwości poszerzenia jego [Ośrodka] o ca 50 %" świadczy o zamyśle członków ówczesnych władz Spółdzielni w marcu 1976 r. (k. 73, 67-66 akt Starosty) – bez realnych szans realizacji w warunkach ujawniającego się kryzysu gospodarczego drugiej połowy epoki Gierka (art. 106 § 4 ppsa; W. Roszkowski "Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945 r." WN PWN 1997 r. s. 263; Z. Landau "Gospodarka Polski Ludowej" WSiP 1994 s. 25-26; A. Friszke "Polska Gierka" WSiP 1995 s. 34-37, J. Kaliński, Z. Landau "Gospodarka Polski w XX w. PWE 1998 s. 294-31, 316-318).

Celem wywłaszczenia nie było powstanie na terenie wywłaszczonej nieruchomości zakładu pracy chronionej, jak to błędnie przyjmuje Skarżąca, ani budowa nowych budynków, mających być nowymi elementami ośrodka. Organy obu instancji na podstawie aktu notarialnego z [...] czerwca 1969 r., powołującego uchwałę Prezydium Rady Narodowej miasta P. z [...] czerwca 1969 r. i uzasadnienia tej uchwały (k. 2-4,5-9 akt Starosty) prawidłowo ustaliły, że celem wywłaszczenia było nabycie nieruchomości, która "przeznaczona zostanie na Ośrodek Rehabilitacyjny dla inwalidów, zatrudnionych w Spółdzielni Inwalidów Sz. w P.". W uzasadnieniu tej uchwały wprost wskazano, że "Lokalizacja Ośrodka w pobliżu miasta stworzy również możliwości rozwoju różnych form wypoczynku" (k. 5-6 akt Starosty). Nietrafnie zatem Skarżąca ocenia, że realizacja funkcji wypoczynkowej ośrodka sprzeczna była z celem wywłaszczenia – przeciwnie – Prezydium Rady Narodowej miasta P. w uzasadnieniu uchwały z [...] czerwca 1969 r. wprost miało na uwadze łączenie funkcji rehabilitacyjnej z funkcją wypoczynkową ośrodka. Aktem wywłaszczeniowym była umowa sprzedaży z dnia 25 czerwca 1969 r., zawarta w trybie art. 6 uztwn, bowiem przepisy rozdziału 6 działu III ugn stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 uztwn (art. 216 ust. 1 in princ. ugn; T. Woś "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot" LexisNexis 2010 s. 331-332). Zatem dla ustalenia celu wywłaszczenia nie mogły być podstawą postanowienia umowy z 8 września 1969 r., ani postanowienia uchwały Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...] sierpnia 1969 r. nr [...], która w szczególności odwołuje się do uchwały Prezydium Rady Narodowej miasta P. z [...] czerwca 1969 r. (k. 403-405; 398-402 akt Starosty). W szczególności ze sformułowania "Wydział Zdrowia i Opieki Społecznej, widząc potrzebę budowy tego rodzaju ośrodka w pobliżu miasta dla inwalidów narządu wzroku", zawartego w uzasadnieniu uchwały z [...] sierpnia 1969 r. nie sposób wnosić, że celem wywłaszczenia było wyłącznie pobudowanie nowych obiektów w planowanym ośrodku rehabilitacji, i by wyłącznie uprawnionymi do rehabilitacji byli inwalidzi narządu wzroku, zatrudnieni w Spółdzielni Sz. (następnie S.).

Ani późniejsza uchwała, ani późniejsza umowa sprzedaży, ani tym bardziej późniejsze dokumenty, dotyczące dalszych planów rozwoju Ośrodka, nie mogą wpłynąć na ustalenie celu wywłaszczenia, określonego w umowie z [...] czerwca 1969 r. i w uchwale z [...] czerwca 1969 r. Zgodnie z art. 65 Kodeksu cywilnego oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. W kwestii wykładni oświadczeń woli wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 29.6.1995 r., III CZP 66/95, OSNC 12/95/168 – dalej uchwała III CZP 66/95), wskazując, że wykładnia oświadczeń woli polega na ustalaniu ich znaczenia, czyli sensu. Ma ona na celu ustalenie właściwej treści regulacji zawartej w oświadczeniu woli. Ogólne reguły interpretacyjne, prowadzące do osiągnięcia tego celu, określone zostały w art. 65 kc. W myśl § 1 art. 65 kc, oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje; § 2 stanowi natomiast, że w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Wyrażone w przytoczonym przepisie reguły interpretacyjne grupują się wokół dwu respektowanych przez prawo cywilne wartości. Są nimi z jednej strony wola (intencja) osoby dokonującej czynności prawnej, z drugiej natomiast zaufanie, jakie budzi złożone oświadczenie woli u innych osób. Odpowiednio do tych wartości w doktrynie wyróżnia się subiektywną metodę wykładni, zorientowaną na wolę osoby składającej oświadczenie woli, oraz metodę obiektywną (normatywną), akceptującą punkt widzenia adresata. Możliwa jest również kombinowana metoda wykładni, uwzględniająca obie wspomniane wartości.

Na tle art. 65 kc należy przyjąć kombinowaną metodę wykładni, opartą na kryteriach subiektywnym i obiektywnym. Stanowisko takie zajmują też przedstawiciele nauki prawa cywilnego. Stosowanie kombinowanej metody wykładni do czynności prawnych inter vivos obejmuje dwie fazy. W pierwszej fazie sens oświadczenia woli ustala się mając na uwadze rzeczywiste ukonstytuowanie się znaczenia między stronami. Oznacza to, że uznaje się za wiążący sens oświadczenia woli, w jakim zrozumiała go zarówno osoba składająca, jak i odbierająca to oświadczenie. Decydująca jest zatem rzeczywista wola stron. Podstawę prawną do stosowania w tym wypadku wykładni subiektywnej stanowi art. 65 § 2 kc który, choć mowa w nim o umowach, odnosi się w istocie do wszystkich oświadczeń woli składanych innej osobie. Jeżeli okaże się, że strony nie przyjmowały tego samego znaczenia oświadczenia woli, konieczne jest przejście do drugiej, obiektywnej fazy wykładni, w której właściwy dla prawa sens oświadczenia woli ustala się na podstawie przypisania normatywnego, czyli tak, jak adresat sens ten rozumiał i rozumieć powinien. Za wiążące uznać trzeba w tej fazie takie rozumienie oświadczenia woli, które jest wynikiem starannych zabiegów interpretacyjnych adresata. Decydujący jest normatywny punkt widzenia odbiorcy, który z należytą starannością dokonuje wykładni zmierzającej do odtworzenia treści myślowych osoby składającej oświadczenie woli. Przeważa tu ochrona zaufania odbiorcy oświadczenia woli nad wolą, a ściślej nad rozumieniem nadawcy. Nadawca bowiem formułuje oświadczenie woli i winien uczynić to w taki sposób, by było ono zgodnie z jego wolą zrozumiane przez odbiorcę. Wykładnia obiektywna sprzyja pewności stosunków prawnych, a tym samym i pewności obrotu prawnego.

Zgodnie z kombinowaną metodą wykładni, priorytetową regułę interpretacyjną oświadczeń woli, składanych indywidualnie adresatom, stanowi rzeczywista wola stron. Zastosowanie tej reguły wymaga wyjaśnienia jak strony rzeczywiście zrozumiały złożone oświadczenie woli, a w szczególności, jaki sens łączyły z użytym w oświadczeniu woli zwrotem lub wyrażeniem. W razie ustalenia, że były to te same treści myślowe, pojmowany zgodnie sens oświadczenia woli trzeba uznać za wiążący.

Jeżeli chodzi o oświadczenia woli ujęte w formie pisemnej, czyli wyrażone w dokumencie, to sens tych oświadczeń ustala się przyjmując za podstawę wykładni przede wszystkim tekst dokumentu. W procesie jego interpretacji podstawowa rola przypada językowym regułom znaczeniowym. Wykładni poszczególnych wyrażeń dokonuje się z uwzględnieniem kontekstu, w tym także związków treściowych występujących między zawartymi w tekście postanowieniami. Uwzględnieniu podlegają również okoliczności, w jakich oświadczenie woli zostało złożone, jeżeli dokument obejmuje takie informacje, a także cel oświadczenia woli wskazany w tekście lub zrekonstruowany na podstawie zawartych w nim postanowień.

Tekst dokumentu nie stanowi wyłącznej podstawy wykładni ujętych w nim oświadczeń woli składanych indywidualnie oznaczonym osobom. W procesie wykładni zawartych w dokumencie oświadczeń woli składanych indywidualnie adresatom dopuszczalne jest zatem sięgnięcie do takich okoliczności towarzyszących złożeniu oświadczenia woli, które mogą być stwierdzone za pomocą pozadokumentowych środków dowodowych. Interpretacja oświadczenia woli w takim wypadku przebiega według ogólnych zasad kombinowanej metody wykładni. Wiążący prawnie sens oświadczenia woli ustala się więc mając w pierwszej kolejności na uwadze rzeczywistą wolę stron, a dopiero wtedy gdy nie da się jej ustalić, sens ten ustala się na podstawie przypisania normatywnego (uchwała III CZP 66/95, akceptowana przez S. Rudnickiego w: S. Dmowski, S. Rudnicki "Komentarz do Kodeksu cywilnego. Część ogólna" LexisNexis 2011 s. 330-333 uw. 5). Przy wykładni oświadczeń woli ważnym kryterium jest wzgląd na racjonalność składających oświadczenie woli – jeśli wśród osób niepełnosprawnych dominowała grupa najciężej niepełnosprawnych (inwalidów I grupy ([...] wobec [...] inwalidów II i [...] inwalidów III grupy), a nadto – prócz inwalidów schorzeń narządu wzroku ([...] – w tym niewidomych [...]), zatrudnieni byli nadto niepełnosprawni schorzeń: narządu słuchu ([...]), układu krążenia ([...]), układu trawiennego ([...]), układu oddechowego ([...]), układu nerwowego ([...]), schorzeń psychicznych ([...]), schorzeń reumatycznych ([...]), schorzeń gruźlicy ([...]), uszkodzenia kończyn: górnych ([...]), dolnych ([...]), innych kalectw i schorzeń ([...]; k. 70-71 akt Starosty), to rzeczą nieracjonalną i sprzeczną z interesem społecznym lub państwowym byłoby ograniczenie celów wywłaszczenia, przy zaangażowaniu znacznych środków publicznych, do powstania ośrodka, z którego korzystać mogliby wyłącznie inwalidzi niewidomi, i to tylko ci, którzy zatrudnieni byli w Spółdzielni S., w dodatku jedynie zdolni do terapii zajęciowej w postaci produkcji elektrotechnicznej (s. 3, 6 skargi). Nie sposób zatem przyjąć, by cel wywłaszczenia był podwójnie ograniczony.

W sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego – w szczególności art. 3 ust. 3 w zw. z art. 6 ust. 1 uztwn i art. 136 ust. 1 w zw. z ust. 3 i art. 216 ust. 1 ugn. W doktrynie trafnie wskazuje się, że nie można uznać za uzasadnione interesem społecznym lub państwowym wywłaszczenie dla organizacji spółdzielczej np. na cele wczasowe (W. Ramus "Prawo wywłaszczeniowe" W. Pr. 1975 s. 38 uw. 11). Ne ulega jednak wątpliwości, że wywłaszczenie nieruchomości na obszarze miasta lub gminy, z przeznaczeniem jej dla organizacji spółdzielczej, może nastąpić, jeżeli uzasadnia to interes społeczny lub państwowy. W niniejszej sprawie takim interesem społecznym była potrzeba rehabilitacji osób niepełnosprawnych, które w dominującej liczbie była zatrudnione w Spółdzielni Sz. (S.). W ujęciu art. 3 uztwn możliwy był także zbieg celów i zadań (W. Ramus – op. cit. s. 35 uw. 9, s. 37-38 uw. 11).

Organy obu instancji prawidłowo ustaliły i oceniły, że cel wywłaszczenia – powstanie Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego - został osiągnięty przed upływem okresów, o których mowa w art. 137 pkt 1 i 2 ugn. Skarżąca błędnie wyciąga wnioski z poszczególnych, powołanych w skardze dokumentów, w których w szczególności wskazywano dalsze plany rozwoju Ośrodka, jako dowody na nie dokonanie prac bądź robót budowlanych, skutkiem których cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. W istocie np. pobudowanie tymczasowego pomostu i przystosowanie plaży dla potrzeb kąpieliska, montaż wiaty na sprzęt pływający, pobudowanie dróg i chodników po wywłaszczeniu, były zrealizowaniem celu wywłaszczenia, bowiem Ośrodek Rehabilitacyjno-Wypoczynkowy na tak modernizowanej nieruchomości realnie i skutecznie działał, począwszy co najmniej od 1972 r.

Wywłaszczenie nieruchomości stanowi najdotkliwszą formę ingerencji państwa w uprawnienia właścicielskie, prowadząc do odebrania indywidualnego prawa podmiotowego zarówno o charakterze prywatnoprawnym, jak i publicznoprawnym. Wyrazem doniosłego znaczenia tej instytucji prawnej jest art. 21 Konstytucji, który w ust. 1 wyraża ogólną zasadę ochrony przez państwo własności oraz prawa dziedziczenia, natomiast w ust. 2 wyjątek w postaci dopuszczalności wywłaszczenia w sytuacji, gdy jest ono dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. W doktrynie słusznie podkreśla się, że analizując instytucję wywłaszczenia należy traktować ją jako sumę dwu podstawowych funkcji: społecznej funkcji własności oraz gwarancyjnej ochrony praw podmiotowych. Jej ratio legis stanowi nie tylko konieczność wyposażenia państwa w skuteczne narzędzie rozwiązywania konfliktów interesu publicznego i indywidualnego, gdy prawa indywidualne uniemożliwiają realizację celów publicznych, lecz również stworzenie gwarancji podmiotom prawa własności, że naruszenie ich praw stanowi wyjątek, dopuszczalny w ściśle określonych przez prawo przypadkach (M. Szalewska "Wywłaszczenie nieruchomości" Toruń 2005 r., s. 21). Niewątpliwym wyrazem gwarancji dla podmiotów wywłaszczonych pozostaje możliwość domagania się w określonych sytuacjach zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Zgodnie z art. 136 ust. 1 ugn, nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137 ugn, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ugn, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 ugn, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast zgodnie z art. 137 ust. 1 ugn, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jednocześnie ustawodawca w art. 216 ust. 1 in princ. ugn postanowił, że przepisy rozdziału 6 działu III ugn, dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1958 r.

Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy zrealizowanie celu wywłaszczenia, a następnie zmiana przeznaczenia nieruchomości, narusza konstytucyjną ochronę prawa własności, z punktu widzenia art. 21 ust. 2 Konstytucji.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że taka regulacja nie narusza Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483, sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319, zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471, z 2009 r. nr 114 poz. 946 - w szczególności art. 21 ust. 2 Konstytucji). Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że wykładnia art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 pkt 1 i 2 ugn prowadzi do wniosku, że o ile cel wywłaszczenia został osiągnięty, to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości, mimo późniejszej zmiany jego przeznaczenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 21.2.2008 r., I OSK 180/07; 27.8.2009 r., I OSK 1138/08; 6.5.2010 r., I OSK 941/09; 13.1.2010 r., I OSK 471/09).

W niniejszej sprawie Skarb Państwa nabył ową nieruchomość od J. R. dla zorganizowania przez Spółdzielnię Sz. (następnie S.) Ośrodka Rehabilitacyjnego dla inwalidów, w tym pozwalającego na rozwój różnych form wypoczynku. Zorganizowanie zatem przez Spółdzielnię S. Ośrodka rehabilitacyjno-wypoczynkowego na nabytej przez Skarb państwa nieruchomości, było realizacją celu wywłaszczenia. Mimo zatem, że pojęcia: wczasy i wypoczynek nie są tożsame z pojęciem rehabilitacja, to błędnie Skarżąca przyjmuje, że działalność w zakresie rehabilitacji, wyklucza działalność w sferze wypoczynku, w tym w ramach wczasów. Jest wprost przeciwnie – nie ulega wątpliwości, że osoba niepełnosprawna może być rehabilitowana – zatem przystosowywana do normalnego życia w społeczeństwie, także w formie zajęć rekreacyjnych bądź sportowych, w tym realizowanych z udziałem osób pełnosprawnych. Przy wskazanych definicjach rehabilitacji nie ulega wątpliwości, że formą rehabilitacji (przywracania choremu sprawności fizycznej i psychicznej przez stosowanie złożonych zespołowych działań usprawniających fizycznie oraz oddziaływań o charakterze psychologicznym i pedagogicznym (readaptacja, reaktywizacja, rewalidacja). Celem rehabilitacji jest pomoc w przystosowaniu do normalnego życia osób, które z różnych przyczyn doznały przemijającej bądź trwałej utraty zdrowia), jest – przykładowo współcześnie - udział niepełnosprawnych dzieci w zajęciach klas integracyjnych itp. W Ośrodku odbywały się turnusy rehabilitacyjno-wczasowe i rehabilitacyjno-sportowe, z udziałem osób niepełnosprawnych, jak i turnusy wczasowe z udziałem pełnosprawnych, zatem cel wywłaszczenia był realizowany.

Niewyjaśnienie rozbieżności w powierzchni wywłaszczonej nieruchomości w dacie orzekania w stosunku do powierzchni z daty wywłaszczenia, w dacie orzekania o odszkodowaniu czy w opinii urbanistycznej z 1967 r., nie dotyczyło okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem postępowania była wskazana we wniosku r. pr. K. Sz.-N. (pełnomocnika J. R.) z [...] sierpnia 1999 r. nieruchomość, obejmująca działki nr działki nr [...],[...],[...],[...] i [...], o powierzchni [...] ha (k. 12-10 akt Starosty). Powierzchnia tej nieruchomości wynikała jasno i jednoznacznie z załączonych do wniosku [...] sierpnia 1999 r.: kserokopii aktu notarialnego z [...] czerwca 1969 r.; kserokopii uchwały z [...] czerwca 1969 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. P., gdzie wymieniono te same działki i podano "zaokrągloną" powierzchnię "3,34 ha" (k. 2-4, 5-9 akt Starosty). Wielkość tej nieruchomości potwierdza odpis poświadczonego skróconego odpisu księgi wieczystej KW nr [...] Sądu Rejonowego w P., gdzie w dziale I wpisano: Nieruchomość położona w Ch., działka nr [...],[...],[...],[...],[...], mapa nr [...], rola, nieużytki, sady, użytki leśne, pastwisko, tereny zabudowane, o obszarze [...] ha, jak i odpis aktu notarialnego z [...] grudnia 1990 r., w którym prócz działek nr [...],[...],[...],[...],[...], opisanych w KW nr [...], wymieniono w § 1 umowy nadto niezabudowaną nieruchomość o obszarze [...] m2, położoną w Ch., oznaczoną nr [...], opisaną w KW nr [...] (k. 45, 40-41, 86-89 akt Starosty). Nie ulega wątpliwości, że nieruchomość o obszarze [...] m2, położona w Ch., oznaczona nr [...], opisana w KW nr [...], nie była objęta wnioskiem z [...] sierpnia 1999 r., ani niniejszym postępowaniem. Z kolei obszar nieruchomości, objętej wnioskiem z [...] sierpnia 1999 r., w rzeczywistości dotyczy jedynie [...] ha, a to na skutek sprostowania oznaczenia w Dziale I-O księgi wieczystej KW [...], zgodnie z wyciągiem z wykazu zmian gruntowych (k. 96, 418, 413-415 akt Starosty). Zgodnie z doświadczeniem życiowym, takie zmiany w powierzchni działek (bądź nieruchomości, złożonych z kilku działek), wynikają z zastosowania dużo nowocześniejszych i bardziej precyzyjnych metod pomiarów, niźli przed dziesiątkami lat, gdy powstawały dokumenty, które związane były z wywłaszczeniem.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawało to, że w okresie poprzedzającym wywłaszczenie, na różnych etapach, rozważano różne nieruchomości – o różnych obszarach – do pozyskania dla Ośrodka rehabilitacyjno-wypoczynkowego – w szczególności o powierzchni [...] ha (obejmującą działki [...],[...],[...],[...] i całą działkę [...]; opinia urbanistyczna z [...] marca 1968 r. nr [...]); bądź o powierzchni mniejszej – bez działki nr [...] o pow. [...] ha – a obejmującą część działki [...] (decyzja o wyborze terenu z 1967 r. nr [...]). Wskazuje to jedynie nie zmienność rozważanych koncepcji. Żaden z tych dokumentów nie rodził skutków prawnych, istotnych dla nabycia własności nieruchomości na podstawie ustawy z 1958 r., ani dla realizacji roszczenia o zwrot rzeczywiście wywłaszczonej nieruchomości, zgłoszonego wnioskiem z [...] sierpnia 1999 r.

Skoro zatem skarga okazała się niezasadna, na podstawie art. 151 ppsa należało orzec jak w sentencji.