Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 288/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2013-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1a i 1c, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 1 i ust. 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 128
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.
article: art. 8ust. 1. art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

W dniu 6 listopada 2012 r. M.K. wystąpiła do Burmistrza z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem – W.K.. Do wniosku załączyła m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2012 r. stwierdzające u W.K. znaczny stopień niepełnosprawności od [...] czerwca 2012 r., na okres do [...] lipca 2017 r., ze wskazaniem, iż wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz skrócony odpis aktu małżeństwa nr [...] USC potwierdzający, iż wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim z W.K. oraz orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] marca 2003 r. stwierdzające niepełnosprawność wnioskodawczyni w stopniu lekkim.

W wyniku rozpoznania wniosku Burmistrz Miasta, powołując się na art. 17, art. 24, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej jako: ustawa o śr ) decyzją z dnia [...] listopada 2012r. nr [...] odmówił przyznania M.K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z osobą wymagającą opieki i wnioskodawczynią ustalił, iż M.K. jest jedyną osobą mogącą sprawować opiekę nad mężem, ponieważ córka małżonków A. zamieszkuje na Śląsku, a mieszkająca z nimi córka S. pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad babką K.B.. Nie kwestionując faktu sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad mężem oraz legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, organ przytaczając treść przepisów ustawy o śr regulujących przesłanki uzasadniające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdził, iż świadczenie to z mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) powołanej ustawy nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ stwierdził, że fakt pozostawania przez wnioskodawczynię w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki zdecydował o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy. Dodatkowo organ powołał się na treść art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o śr, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną. Wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie S.K. pobiera, przyznane decyzją Burmistrza Miasta nr [...], świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad babką ( matką wnioskodawczyni ).

W odwołaniu od tej decyzji ( złożonym pismem z dnia [...] listopada 2012 r.), wnioskodawczyni zakwestionowała rozstrzygnięcie organu wskazując na zły stan zdrowia męża, wymagającego całodobowej opieki, co wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia. W piśmie z dnia [...] grudnia 2012 r., nazwanym "aneksem do odwołania", ponownie opisała ciężki stan zdrowia męża, podnosząc dodatkowo, iż córki nie mogą sprawować opieki nad ojcem gdyż mieszkają w innych miastach i pracują.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium, przytaczając ponownie treść art. 17 ust. 1 oraz 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o śr, wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07, w którym orzekł on, iż art. 17 ust. 1 ustawy w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. SKO wskazało też na wcześniejsze orzecznictwo sądowe, dotyczące powołanych przepisów, przyjmujące w drodze wykładni, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie SKO przywołało wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 listopada 2011 r., który uznał, że jeżeli prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ups, niweczyć będzie skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie. Zatem należy dokonywać takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który w konsekwencji uzyska prawo ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z pracy zarobkowej ( np. wyrok NSA z 26 marca 2010 sygn. akt I OSK 1699/09; wyrok NSA z 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 115/10, wyrok NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 723/09).

Kolegium podało, iż ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) zmieniono brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o śr. W obecnym jego brzmieniu, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki, pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem SKO, zmiana powyższego artykułu od dnia 1 stycznia 2012 r. nie wpływa na aktualność wcześniejszego orzecznictwa. Wprowadzenie dodatkowego warunku w stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o śr, polegającego na uzależnieniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zdolności do samodzielnej egzystencji, miało bowiem na celu wykluczenie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego tylko przez tych członków rodziny, którzy de facto nie są w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż sami wymagają pomocy osoby trzeciej w wykonywaniu codziennych czynności życiowych ( wyrok WSA w Olsztynie z 31 stycznia 2012 r. II SA/Ol 1032/11). Kolegium zwróciło uwagę, iż w aktualnym orzecznictwie sądowym, odnoszącym się do aktualnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ups, przyjmuje się, że fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego ( wyrok WSA w Olsztynie z 17 lutego 2012 r. II SA/01 982/11, wyrok WSA we Wrocławiu z 8 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 848/11; wyrok WSA w Gorzowie z 25 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Go 961/11).

W konsekwencji przyjęcia powoływanych poglądów orzecznictwa SKO stwierdziło, że wnioskodawczyni, spełniałaby warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad współmałżonkiem legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdyby nie treść art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o śr. Wskazało, iż z ustalonego stanu faktycznego sprawy, niekwestionowanego przez odwołującą wynika, bowiem że S.K., mieszkająca wspólnie z rodzicami, pobiera już świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad babką K.B. (matką M.K.). Dokonując wykładni powołanego przepisu, SKO powołało się na uzasadnienie projektu zmian do ustawy w aktualnym brzmieniu, z którego wynika, że zapis negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miał na celu uniemożliwienie otrzymania więcej niż jednego świadczenia pielęgnacyjnego w rodzinie ( nr druku 3897 strona internetowa Sejmu i Senatu).

Decyzja została doręczona stronie w dniu 18 stycznia 2013 r.

Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. M.K. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy. W jego treści wskazała na zaprzestanie pobierania przez córkę S. świadczenia pielęgnacyjnego od listopada 2012 r. załączając do pisma decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] grudnia 2012 r. o uchyleniu od dnia [...] grudnia 2012 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego S.K. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r.

Pismem z dnia [...] lutego 2013 r., działając w oparciu o art. 64 § 2 Kpa, SKO zwróciło się do M.K. z wezwaniem o sprecyzowanie w terminie 7 dni od daty jego otrzymania czy pismo jej z dnia [...] stycznia 2013 r. należy traktować jako skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. od decyzji organu z dnia [...] stycznia 2013 r. Wezwanie doręczone zostało skarżącej w dniu 1 marca 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie, w wyznaczonym przez organ terminie, M.K. wniosła do WSA w Gorzowie za pośrednictwem SKO pismo z dnia [...] marca 2013 r., nazwane "skargą" w którym ponownie podniosła, iż nie zgadza się z decyzją SKO wydaną w dniu [...] stycznia 2013 r., ze względu na fakt, iż jej córka – S.K. nie sprawuje już opieki nad babką i nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując, stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wskazując, iż skarga wniesiona została w terminie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje :

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Uwzględnienie skargi przez sąd administracyjny następuje w przypadku stwierdzenia, iż kontrolowana działalność administracji publicznej (np. decyzja) podjęta została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływanej jako ppsa ). Rozpoznając skargę sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy administracyjnej, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ppsa ). Oznacza to w konsekwencji ciążący na sądzie administracyjnym obowiązek kontroli sprawy administracyjnej w jej całokształcie, a nie tylko w granicach zarzutów podnoszonych w skardze. Kontroli we wskazanym zakresie sąd administracyjny dokonuje w oparciu o akta sprawy administracyjnej (art. 133 § 1 ppsa) i wg stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania przez organ zaskarżonej skargą decyzji. Należy też zaakcentować, iż sąd administracyjny, sprawując wyłącznie funkcję kontrolą, nie orzeka bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego czyli nie zastępuje organu w rozstrzygnięciu sprawy. Kończące postępowanie sądowe, korzystne dla strony skarżącej orzeczenie sądu administracyjnego, uwzględniające jej skargę sprowadza się do uchylenia ( czyli usunięcia z obrotu prawnego) zaskarżanego aktu. W konsekwencji nakłada ono na organ obowiązek ponownego rozpoznania sprawy z podporządkowaniem się udzielonym mu wskazaniom, co do dalszego postępowania.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie pozostawała decyzja SKO odmawiająca przyznania M.K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wykonywaniem opieki na niepełnosprawnym mężem.

W okolicznościach sprawy uznać po pierwsze należało, że skarga została złożona w obowiązującym terminie z tym zastrzeżeniem, iż w istocie skargą pozostawało już pismo skarżącej nadesłane do SKO 15 stycznia 2013 r., a kolejne jej pismo z dnia [...] marca 2013 r. nazwane "skargą", stanowiące odpowiedź na zobowiązanie SKO, jedynie precyzowało charakter pisma z dnia [...] stycznia.

Weryfikowana przez Sąd decyzja wydana została po rozpoznaniu odwołania skarżącej od decyzji organu I instancji. Zgodnie z ukształtowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego modelem dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego, postępowanie odwoławcze ma charakter merytoryczny. Oznacza to, że rola organu odwoławczego nie sprowadza się jedynie do kontroli decyzji pierwszoinstancyjnej w kontekście zarzutów odwołania, ale do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej ( tu: wszczętej wnioskiem strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ). Rolą organu odwoławczego jest zatem ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy z uwzględnieniem zmian zaistniałych już po wydaniu decyzji przez organ I instancji. Obowiązkiem organu odwoławczego jest też ocena tak ustalonego stanu faktycznego w oparciu o stan prawny obowiązujący w dacie orzekania przez ten organ. Tym samym na organie II instancji ciąży obowiązek uwzględniania zmian przepisów prawa w stosunku do stanu istniejącego w dacie orzekania przez organ I instancji, chyba że co innego wynika z przepisów przejściowych aktów prawnych wprowadzających nowe regulacje. Za zgodną z prawem może być zatem uznana decyzja organ odwoławczego, która zawiera prawidłowo ustalony stan faktyczny, poddany ocenie w oparciu o właściwe przepisy prawa materialnego, zastosowane po dokonaniu ich prawidłowej wykładni.

Analiza decyzji poddanej kontroli wskazuje, iż organ II instancji nie sprostał ciążącym na nim obowiązkom w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy i prawnego sprawy. Tym samym dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1,107 § 1 i 3 Kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa.

Organ I instancji, rozstrzygając w dniu [...] listopada 2012 r. uznał, iż przeszkodą w nabyciu przez wnioskodawczynię świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki na niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem jest fakt pozostawania w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki oraz pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego przez innego członka tej rodziny ( córkę S.) na innego członka rodziny ( babkę czyli matkę wnioskodawczyni ).

Należy zauważyć, że o ile stan faktyczny w którym S.K. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne na babkę istniał w dacie decyzji I instancji, to już w skierowanym do Kolegium piśmie z dnia [...] grudnia 2012 r. nazwanym "aneksem do odwołania" skarżąca wskazała, iż żadna z córek nie może sprawować opieki na ojcem, gdyż obie wyjechały do innych miast i pracują. Mimo tej informacji, świadczącej o możliwości zmiany stanu faktycznego, organ odwoławczy przed wydaniem decyzji nie podjął żadnych działań zmierzających do ustalenia aktualnego stanu faktycznego sprawy. Działania te podjęte zostały dopiero po rozstrzygnięciu sprawy przez organ odwoławczy, o czym świadczy fakt nadesłania do SKO przez Burmistrza decyzji tego organu nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. o uchyleniu od dnia [...] grudnia 2012 r. – na wniosek S.K. – decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym w dacie rozstrzygania przez organ II instancji nie istniała już jedna z dwóch przesłanek negatywnych z powodu których organ I instancji odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pozostawało to o tyle istotne, iż organ II instancji - odmiennie niż Burmistrz - uznał, że fakt pozostawania w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki nie stanowi przesłanki negatywnej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w tej kwestii stanowisko organu II instancji.

W art. 17 ust. 5 ustawy o śr – w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012 r. - ustawodawca wymienił przypadki wyłączenia możliwości uzyskania tego świadczenia. W pkt 2 lit. a) tego przepisu wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zastosowana przez organ I instancji wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych nie była wystarczająca dla wydobycia rzeczywistej treści wskazanej normy prawnej tj. takiej, która urzeczywistniałaby zasady i wartości konstytucyjne oraz istotę świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia stanowiącego formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą, ze względu na swój stan zdrowia, pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych.

W pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przewidywał przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem – jego rodzicom albo opiekunowi faktycznemu. Odczytywany razem z nim art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) tej ustawy (dodany z dniem 1 września 2005 r.) wskazywał jednoznacznie, że jeżeli dziecko, wymagające opieki pozostaje w związku małżeńskim, to świadczenie pielęgnacyjne należne wyłącznie matce lub ojcu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, nie przysługuje. W takiej sytuacji bowiem tworzy się nowa rodzina i obowiązek opieki, pomocy i wsparcia przechodzi z rodziców na współmałżonka.

Rozumienie wskazanych regulacji przestało być jednak tak oczywiste po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, OTK-A 2008/6/107, uznającego, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym Trybunał stwierdził, iż w art. 17 ust. 1 mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym – w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji – krąg osób uprawnionych do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Nawiązując do obowiązku alimentacyjnego Trybunał uznał, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków – moralnych i prawnych – wobec ciężko chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. W ocenie Trybunału wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, godząc również w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną oraz pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 18 i art. 71 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zwrócił również uwagę, iż wprawdzie orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże do organów stosujących przepisy tej ustawy należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (tu Trybunał wskazał w szczególności na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy). Trybunał Konstytucyjny dał tym samym bezpośrednią wskazówkę, że to organ, orzekając w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem, musi ocenić skutek stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 cyt. ustawy w dawnym brzmieniu ( por. też wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., I OSK 115/10, LEX Nr 594927).

Na skutek tego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca znowelizował art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w dalszej kolejności dodał do tej ustawy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a), który stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W ten sposób poszerzony został krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże w dalszym ciągu nie dokonano zmiany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwagi na co Trybunał Konstytucyjny, postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. S 1/10, OTK-A 2010/5/54, przedstawił Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasada przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku podjęcia tych działań w dniu 19 sierpnia 2011 r. uchwalona została zmiana art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez dodanie w ww. przepisie wyrazów: "chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Zmiana ta zawarta została w art. 1 pkt 6 lit. b) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) i weszła w życie w dniu 14 października 2011 r.

Biorąc pod uwagę dotychczas wyrażane w orzecznictwie poglądy oraz stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należy, że dokonana zmiana nie urzeczywistnia w pełni norm, zasad i wartości konstytucyjnych. Nie można zatem zaakceptować zaprezentowanej przez organ I instancji wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) 1 w powiązaniu z art. 17 ust. 1 ustawy, która nie tylko jest rażąco niesłuszna, krzywdząca i niesprawiedliwa, ale prowadzi do irracjonalnych skutków. Wywodząc bowiem z wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność. Skoro zatem rezultat wykładni językowej wskazanej normy prowadzi do niemożliwych do zaakceptowania skutków odwołać się należy do innych metod wykładni np. celowościowej funkcjonalnej czy systemowej, a także do tzw. prokonstytucyjnej metody wykładni prawa. Zgodnie z tą metodą w przypadku, gdy określony przepis daje kilka możliwości interpretacji lub wynik niemożliwy do akceptacji należy przyjąć taki kierunek wykładni, który najpełniej odpowiada normom, zasadom i wartościom konstytucyjnym. Jest to obowiązek sądu, wynikający z zasady nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji; por. postanowienie TK z dnia 15 maja 2007 r., sygn. akt P 13/06). Tzw. prokonstytucyjna interpretacja prawa jest jednym z rodzajów wykładni systemowej. Oznacza to, że błędne byłoby ograniczanie wykładni systemowej wyłącznie do ustawy, z której pochodzi interpretowany przepis, lub do innych ustaw regulujących daną dziedzinę prawa. Koniecznym elementem tego typu wykładni jest uwzględnienie również regulacji konstytucyjnych. Ponadto, z uwagi na zasadę nadrzędności Konstytucji, wykładnia prokonstytucyjna powinna mieć pierwszeństwo przed wykładnią funkcjonalną i celowościową, jak również wykładnią systemową wewnętrzną ( vide: uchwała NSA z dnia 13 listopada 2012 r. II OPS 2/12 baza orzeczeń nsa. gov.pl; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2000 r. sygn. akt I KZP 14/00, Wokanda 2000/9/16 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 2001 r. sygn. akt T 33/01, OTK - B 2002/1/47).

Zastosowanie zatem wykładni systemowej i celowościowej wskazanego przepisu ustawy o śr, uwzględniającej konstytucyjne zasady równości wobec prawa ( art. 32 Konstytucji RP) i ochrony rodziny ( art. 18), a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71) oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji (art. 69 ) prowadzi do wniosku, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o śr świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Do takich osób niewątpliwie należą małżonkowie, na których na podstawie art. 27 w zw. z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego spoczywa obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności, a więc z wyprzedzeniem innych osób.

Pogląd analogiczny, iż dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o śr należy przyznać pierwszeństwo regułom funkcjonalno-celowościowym i systemowym przed regułami językowymi wyrażony został min. w wyroku WSA w Lublinie z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 34/12, z dnia 17 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 201/12, z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 303/12, w wyroku WSA w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 328/12,w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 642/12, w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 401/12 , w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 18 września 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 780/12, w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 129/12, z dnia 14 marca 2012r., sygn. akt II SA/Sz 113/12, w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 85/12, z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 299/12, z dnia 8 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 387/12, z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 1147/11, w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 12 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 512/12 – vide : baza orzeczeń nsa.gov.pl ). W powołanych orzeczeniach przyjęto, iż wskazane metody wykładni pozwalają na przyjęcie, iż analizowany przepis winien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznawanego na osobę pozostającą w związku małżeńskim, małżonków tych osób, zobowiązanych wobec nich do alimentacji (a więc tych, na które państwo nakłada obowiązek opieki nad potrzebującą pomocy osobą najbliższą) naruszałoby konstytucyjne zasady: równości i sprawiedliwości społecznej.

Sąd orzekający nie podziela tym samym odmiennego stanowiska zaprezentowanego w wyrokach WSA w Lublinie z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 205/12, z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 227/12, z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 386/12, z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 597/12, z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 661/12, oraz z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 754/12. W orzeczeniach tych przyjęto, że wykładnia językowa art. 17 ust.1 pkt 2 i art. 17 ust. 1a ustawy wskazuje na intencję ustawodawcy, by w takiej sytuacji - niezależnie od obowiązku wzajemnego wspierania się przez współmałżonków - wyłączyć możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Za taką interpretacją przemawia – zdaniem WSA w Lublinie - także art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a), który uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zarówno osobie należącej do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z inną osobą (chyba że ten małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), jak i małżonkowi sprawującemu opiekę nad współmałżonkiem. W ocenie tegoż sądu, niezależnie od dotychczasowego orzecznictwa sądowego opartego na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, należy uznać, że obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, łączący małżonków nie ma charakteru obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przyjmując zatem, iż stanowisko SKO w omawianej kwestii pozostawało prawidłowe, organowi II instancji zarzucić jednakże należy niedostrzeżenie, iż rozstrzygając w sprawie w dniu [...] stycznia 2013 r. nie rozpoznał sprawy z uwzględnieniem zmiany stanu prawnego. Jak wynika z sentencji i uzasadnienia decyzji podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły bowiem wyłącznie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Tymczasem w dacie orzekania przez SKO weszła już w życie ( od 1 stycznia 2013 r.. ) nowelizacja przepisów ustawy o śr, dokonana ustawą z dnia 17 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczenia rodzinnych oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2012 poz. 1548 ).

Orzekając zatem ponownie w sprawie tj. rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni od decyzji organu I instancji, rolą organu odwoławczego pozostanie prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy z uwzględnieniem faktu, iż córka wnioskodawczyni S. nie pobiera już świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babką ewentualnie także innych okoliczności faktycznych. Ustalony stan faktyczny organ podda ocenie prawnej z uwzględnieniem także nowych regulacji prawnych, zawartych w ustawie nowelizującej z dnia 17 grudnia 2012r., w szczególności zaś jej przepisów przejściowych ( art. 13 , 11 i 12 tej ustawy ).

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ) i c ) ppsa orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z przepisem art. 152 ppsa orzeczono, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.