Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 140/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2009-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Dudra Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant Asystent Sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi W.D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2008 r. W.D. zwróciła się

do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek

na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 2000 r. wraz

z należnymi odsetkami.

W uzasadnieniu swojego wniosku skarżąca wskazała, że w sierpniu 2000 r. zlikwidowała działalność gospodarczą, z uwagi na brak spodziewanych dochodów. Oświadczyła przy tym, że nie jest w stanie spłacić należnych składek, ponieważ miesięczne wydatki na leki, wyżywienie i opłaty za mieszkanie (ok. 1 700 zł) pokrywają się z miesięcznym wynagrodzeniem (ok. 1 600 zł). Pozostałą kwotę, która jej pozostaje przeznacza na niezbędne naprawy, zakup obuwia, odzieży, czy sprzętu gospodarstwa domowego. Ponadto wskazuje, że jest osobą chorą, co wiąże się

z przestrzeganiem specjalnej diety i przyjmowaniem leków. W związku z powyższym spłata zaległości pozbawiłaby ją możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

W ramach postępowania w sprawie umorzenia należności składkowych prowadzonego przez ZUS ustalono, że W.D. prowadziła działalność gospodarczą (gabinet masażu) na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej wydanego przez Urząd Miejski w C. od lipca 1997 r. do września 2000 r. W okresie od stycznia 1999 r. do września 2000 r. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wobec płatnika było przeprowadzone postępowanie egzekucyjne. Z zajęcia rachunku bankowego zostały uregulowane należności za okres od stycznia 1999 r. do maja 1999 r. i częściowo należność za miesiąc czerwiec 1999 r. Dalsza egzekucja nie była możliwa

ze względu na brak dokumentów rozliczeniowych.

Ustalono ponadto, że skarżąca jest wdową, posiada wraz z synami (W.D. i G. D.) spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, na które nie została założona księga wieczysta, przy czym w lokalu tym mieszka sama. Jest zatrudniona w P. S.A. w C. na stanowisku asystenta z wynagrodzeniem miesięcznym 1 732,83 zł. Miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu ponoszone przez skarżącą wynoszą: woda - 130 zł, światło - 150 zł, opłaty czynszowe - 456 zł. Dodatkowo od dnia

01 października 2008 r. skarżąca spłaca pożyczkę w banku w wysokości 153,07 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca jest osobą chorą pozostająca pod stałą opieką lekarską. Na leki przeznacza miesięcznie kwoty rzędu 300-400 zł.

Po przeprowadzeniu analizy przedmiotowej sprawy pod kątem konkretyzacji przesłanek umorzenia zawartych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz art. 28 ust. 3a przywołanej ustawy w związku z § 3 ust 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) ZUS wydał w dniu

[...] decyzję, którą odmówił W.D. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Wnioskiem z dnia 21 listopada 2008 r. skarżąca wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek z ubezpieczenie zdrowotne.

Odnosząc się do zarzutu strony w zakresie przedawnienia organ stwierdził, że zaległe składki nie uległy przedawnieniu, ponieważ dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 01 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. Znowelizowany przepis wprowadził generalną zasadę, iż należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat, licząc od dnia ich wymagalności. Dotyczy to tylko składek, które na dzień 01 stycznia 2003 r. nie przedawniły się. Skutkiem zmiany jest wydłużenie okresu przedawnienia o kolejne 5 lat.

Powołując się na art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności. Wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak jednocześnie nie stwierdzono braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję bowiem dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe skarżąca złożyła dopiero w sierpniu 2008 r. co uniemożliwiło wszczęcie egzekucji.

Zdaniem organu dochód skarżącej nie pozwala na jednorazową spłatę długu, niemniej nie zaistniały w przedmiotowej sprawie przesłanki zawarte

w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca

2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ) na mocy którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie organu wysokość osiąganego dochodu z tytułu zatrudnienia umożliwia skarżącej bieżące utrzymanie, jednocześnie nie znajduje się ona w tak trudnej sytuacji finansowej, że spłata zadłużenia pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niej, a zwłaszcza pozbawiłaby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Na powyższą decyzję W.D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 48 ust.1 w związku z art. 47 ust. 2, art. 33 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 68 ust. 1 pkt 6, art. 24 ust. 4, art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych a także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 w związku z art. 6, art. 7, art. 8,

art. 11, art. 12 § 1, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez ich niezastosowanie. Jednocześnie wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości.

Odnosząc się do treści zaskarżonego rozstrzygnięcia skarżąca w pierwszej kolejności zarzuciła organowi rażące naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 48 ust. 1 w związku z art. 47 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

z których wynika, iż w przypadku nieuiszczenia przez płatnika składki

w wyznaczonym ustawą terminie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek zawiadomić go z urzędu o tym fakcie, bez względu na to czy zrobił on to świadomie, czy też nie. W przedmiotowej sprawie zawiadomienie o istnieniu zaległości oraz nakaz jej niezwłocznego uregulowania zostało przesłane w połowie 2008 r., a więc 8 lat od momentu, w którym z mocy prawa. Skarżąca uważa, że organ zgodnie

z prawem już we wrześniu 2000 r. zobowiązany był wszcząć postępowanie, wezwać do złożenia stosownych wyjaśnień, ustalić okoliczności zaniechania i wydać stosowną decyzję administracyjną.

Zdaniem strony ZUS zaniedbał swoje obowiązki w zakresie kontroli wykonywania przez płatnika składek i przez ubezpieczonych obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz innych zadań zleconych Zakładowi stosownie do art. 68 ust. 1 pkt 6 powoływanej ustawy.

Ponadto skarżąca uważa, że na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązującej w chwili zaistnienia zdarzenia, jak i później, nastąpiło przedawnienie prawa Zakładu do zaspokojenia roszczenia z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne. Stosownie do ww. przepisu należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Skarżąca uważa, że w jej przypadku roszczenie z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne stało się wymagalne we wrześniu 2000 r., a przedawnienie nastąpiło we wrześniu 2005 r., zgodnie

z obowiązującymi wówczas przepisami

W opinii skarżącej interpretacja przepisów o przedawnieniu należności z tytułu składek dokonana przez organ rażąco narusza art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz stoi w sprzeczności z poglądami Trybunału Konstytucyjnego.

Ponadto skarżąca zarzuciła organowi I instancji rażące naruszenie fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego poprzez nieprzestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia

w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli,

przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Zdaniem skarżącej organ uchybił obowiązkowi zebrania i ocenienia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz nie uzasadnił swojego rozstrzygnięcia według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego.

Zaskarżona decyzja narusza również, w ocenie skarżącej, normę zawartą

w art. 9 k.p.a. Zgodnie z jej treścią organy administracji publicznej są obowiązane do należytego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które maja wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące

w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Ponadto w myśl art. 11 k.p.a. organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy,

aby w ten sposób w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu, a stosownie do 12 § 1 powinny działać

w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Zdaniem skarżącej motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych

i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy wydaną decyzją

(art. 107 § 3 k.p.a.)

Konkludując, według skarżącej, organ rozstrzygnął przedmiotową sprawę

w sposób zupełnie arbitralny, subiektywnie stosując przepisy k.p.a. oraz ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych, nie zauważając istotnych faktów,

a uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia ograniczyło się w zasadzie do relacji stanu faktycznego i zacytowania przepisów, nie odnosząc się do wszystkich zarzutów wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi, jej zdaniem, ruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Natomiast bezczynności organu spowodowała, że narastały odsetki z tytułu niezapłaconych składek. Skarżąca podała, że jest świadoma faktu,

iż zapomniała zapłacić składkę zdrowotną oraz wysłać deklarację rozliczeniową. Jednakże w jej mniemaniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako instytucja

o charakterze publicznym rażąco naruszyła przepisy prawa, nie wykonując właściwie powierzonych mu zadań i nałożonych na niego ustawą obowiązków.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł

o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego

z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia umorzenia należności

z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami w kwocie

3.068,35 zł.

Art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.) stanowi, że do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne

w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl art. 28 ust.2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy

z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek

z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja

w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w którym, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to m.in. sytuacji wskazanej w pkt 1 ust.1 § 3 rozporządzenia, tj.gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust.1 powyższego rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Z decyzji organu odwoławczego wynika, że skarżąca jest współwłaścicielem wraz z synami (W.D. i G. D.) spółdzielczego własnościowego prawo do lokalu mieszkalnego (każdy ma udział wynoszący 1/3).

W lokalu tym strona mieszka sama. Jest ona zatrudniona w P. S.A. w C. na stanowisku asystenta z wynagrodzeniem miesięcznym 1.732,83 zł (netto). Według oświadczenia strony, miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu wynoszą: woda - 130 zł, światło - 150 zł, opłaty czynszowe - 456 zł. Dodatkowo od dnia 01 października 2008 r. skarżąca spłaca pożyczkę w banku w wysokości 153,07 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca jest osobą chorą pozostająca pod stałą opieką lekarską. Na leki przeznacza miesięcznie kwoty rzędu 300-400 zł. Z decyzji organu II instancji nie wynika, aby kwestionował on tak, jak organ I instancji, wysokość ponoszonych przez skarżącą kosztów.

Prezes ZUS stwierdził - wskazując na § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - że z powyższego stanu faktycznego nie wynika, aby obecnie skarżąca znajdowała się w trudnej sytuacji i nie była w stanie spłacać zadłużenia, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie dla niej skutki, a zwłaszcza pozbawiałoby możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności składkowych, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane. Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie, może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art.7 i art. 77 k.p.a.). Zdaniem Sądu przepisy te zostały naruszone.

Organ oceniając, że sprawie nie zachodzi przesłanka wskazana w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności faktycznych wynikających z akt sprawy. Skarżąca wykazała, na podstawie przedłożonych dokumentów, że zalega

z płatnościami: czynszu w kwocie 1.922,32 zł (k.32 akt administracyjnych),

za zużycie wody w kwocie 309,31 zł (k.29 akt administracyjnych), za ogrzewanie mieszkania w kwocie 832,84 zł (k.27 akt administracyjnych).

Organ odwoławczy nie odniósł się do powyższych okoliczności i nie wyjaśnił, czy mają one - uwzględniając łączną wielkość tych zaległości i przedstawioną przez zobowiązaną sytuację finansową - wpływ na możliwość zaspokajania przez nią niezbędnych potrzeb życiowych.

W odwołaniu strona podniosła ponadto, że ZUS nie wykonuje w terminie nałożonych na niego obowiązków przez co działa na niekorzyść ubezpieczonych. Zauważyła, że zgodnie z art.48 ust.1 u.s.u.s. w sytuacji gdy płatnik nie wykona ciążącego na nim obowiązku, ZUS dokonuje wymiaru składki z urzędu i zawiadamia o tym dłużnika. Twierdzi, że w jej przypadku organ zwlekał z zawiadomieniem aż 8 lat, co powodowało narastanie zaległości z tytułu składek. W rezultacie koszty odsetek dwukrotnie przewyższają pierwotną kwotę składek. Uważa, że ZUS zaniedbał swoje obowiązki i rażąco naruszył zasady ogólne postępowania administracyjnego sformułowane w art. 6, art. 8, art. 9 i art. 12 k.p.a. W skardze do Sądu strona ten zarzut powtarza. Organ odwoławczy do powyższego zarzut w zaskarżonej decyzji się nie odniósł. Zdaniem Sądu w sytuacji, gdy strona postępowania przypisuje określonym okolicznościom decydujące dla wyniku sprawy znaczenie, narusza prawo i uchybia zasadzie przekonywania i wyjaśniania sformułowanej w art. 11 k.p.a. takie postępowanie organu, które powoduje, że w uzasadnieniu decyzji pomija się milczeniem przedstawione przez stronę argumenty.

Sąd nie podziela natomiast zarzutu, że nastąpiło przedawnienie roszczenia

z tytułu dochodzonych przez Zakład składek.

Kwestia przedawnienia zobowiązań z tytułu składek uregulowana została

w art. 24 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten ustalał 5-letni, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia na skutek wystąpienia okoliczności takich jak odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każdej innej czynności zmierzającej do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik - 10-letni termin przedawnienia od dnia, w którym składki stały się wymagalne.

Zmiana tego przepisu nastąpiła w związku z wejściem w życie z dniem

01 stycznia 2003 r. ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241,

poz. 2074). Na mocy tej ustawy należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu

po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (art. 24 ust. 4 cyt. ustawy, z zastrzeżeniem ust. 5-5d określającymi przypadki wydłużenie tego terminu).

Spór pomiędzy stronami sprowadza się do oceny nowelizacji ustawy,

w wyniku której wydłużeniu uległ okres przedawnienia składek z 5 do 10 lat,

a nowelizacja ta weszła w życie w trakcie biegu terminu przedawnienia należności

z tytułu składek skarżącej. Stanowisko organu jest trafne.

Ustawodawca może dowolnie regulować kwestię przedawnienia roszczeń,

w tym i wydłużać terminy przedawniania. Nie wpływa to w żaden sposób na wysokość zobowiązania, albowiem nadal zobowiązanie dłużnika jest w stałej wysokości. Nie istnieje natomiast żadne "prawo do przedawniania", które jako prawo nabyte dłużnika podlegałoby ochronie. W związku z powyższym, skoro w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, to należy stosować nowe przepisy, tj. nowy termin przedawnienia. Nie dochodzi tu również do działania prawa wstecz, albowiem jak już zaznaczono, zobowiązanie jest nadal to samo. Ustawodawca nie można jedynie wydłużyć terminu przedawnienia roszczenia, które już uległo przedawnieniu. Tylko wtedy mielibyśmy do czynienia z działaniem prawa wstecz, albowiem wygasłe roszczenie "odżyłoby" na nowo.

Jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lipca 2007 r., I UK 37/07 "prawo zmiany terminów przedawnienia jest (...) domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego".

Powyższe stanowisko jest utrwalone w orzecznictwie sądowym. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r., I UZP 4/08 wskazano, iż do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia

2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. W uchwale Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08 również uznano, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany

w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem

1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. Podobnie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku

z dnia 12 listopada 2007 r., I UK 147/07 stwierdzając, że "przepis art. 24 ust. 4

w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione

(tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia

2003 r." oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia

22 listopada 2006 r., III SA/Wa 2425/06, który wskazał że: "z dniem 1 stycznia

2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074

ze zm.), wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu

o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie ma tu znaczenia. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania".

W rozpatrywanej sprawie organ nie oparł swojego rozstrzygnięcia na uznaniu administracyjnym. Sąd nie neguje prawa organu do wydania decyzji negatywnej, nawet w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia, w oparciu o uznanie administracyjne. Nie może to jednak zwalniać organu od poczynienia prawidłowych ustaleń w zakresie wystąpienia tych przesłanek, i dopiero na tej podstawie rozważenia zasadności nieumorzenia należności składkowych na podstawie uznania administracyjnego.

Mając powyższe uwadze na podstawie art.145§1 pkt 1 lit. a) oraz c) ustawy

z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, co rozstrzyga także kwestię wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

L. Kleczkowski D. Dudra E. Kruppik - Świetlicka