Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1516/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.2 ust 1 lit.r
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant referent stażysta Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), uchylił pkt 1 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] i odmówił stwierdzenia, że działki gruntowe nr [...] o powierzchni [...] ha i nr [...] o powierzchni [...] ha, zapisane w dniu [...] r. w księdze gruntowej [...], aktualnie oznaczone w obrębie [...] jako część działki nr [...], stanowiące byłą własność H. M. nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz w utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie pkt 2.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia [...] r., zmienionym i uzupełnionym w dniu [...] r. R. M. wniósł o wydanie decyzji, że dawne działki gruntowe o nr [...] i [...] i powierzchni odpowiednio [...] ha i [...] ha opisane w księdze wieczystej tom [...] karta [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy we W. nie podlegały lub też podlegały pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Pismem z dnia [...]r. R. M. wskazał, że złożony przez niego wniosek dotyczy dawnych działek gruntowych nr [...],[...] i [...] wskazując, że doszło do błędnego wskazania nr działek w tym wniosku.

Decyzją częściową z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że działki gruntowe o nr [...] i [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN oraz umorzył postępowanie odnośnie działek gruntowych o nr [...] i [...] w pozostałym zakresie.

Odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. złożyły P. S.A. oraz Agencja N. R. Oddział Terenowy w P..

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił w całości zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w I instancji, oraz umorzył postępowanie odwoławcze w części dotyczącej odwołania Agencji N. R. Oddziału Terenowego w P.

Wyrokiem z dnia 4 lipca 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1865/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie należy do postępowania administracyjnego, a tym samym organ II instancji winien rozważyć czy w sprawie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego czy też nie.

Rozpoznając ponownie sprawę decyzją z dnia [...]r. nr [...]w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] w całości i orzekł, że przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN , zaś w pkt 2 umorzył postępowanie odwoławcze w części dotyczącej odwołania Agencji N. R. Oddziału Terenowego w P.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 października 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1678/07 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]r. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że Minister nie podał powodów, dla których zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., jak również nie zastosował się do dyspozycji tego przepisu. Ponadto organ nie wyjaśnił dlaczego orzekł o zespole pałacowo-parkowym uznając, że pozostaje on w związku funkcjonalnym z pozostałym majątkiem, podczas gdy przedmiotem analizy były tylko działki nr [...] i [...]. Tym samym w ocenie Sądu doszło do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przez Ministra, organ ten będzie miał na uwadze zasadę wyrażoną w art. 15 k.p.a. nakazującą ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy. W przypadku rozstrzygnięcia o tożsamej treści Minister wyjaśni w sposób przekonywujący i nieusuwający wątpliwości, dlaczego przyjął, iż w sprawie chodzi o zespół parkowo-pałacowy, na jakich działkach był ów zespół usytuowany i jakim działkom obecnie odpowiada, jakie nieruchomości wchodziły w skład tego zespołu, jak i przez kogo był wykorzystywany w momencie wejścia w życie dekretu i na jakie cele reformy rolnej mógł być przeznaczony.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił pkt 1 decyzji Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] i odmówił stwierdzenia, że działki gruntowe nr [...] o powierzchni [...] ha i nr [...] o powierzchni [...] ha, zapisane w dniu [...] r. w księdze gruntowej [...], aktualnie oznaczone w obrębie [...] jako część działki nr [...], stanowiące byłą własność H. M. nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz w utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie pkt. 2. W uzasadnieniu Minister wskazał, że nieruchomości oznaczone nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...]ha, zapisane w dniu [...]r. księdze gruntowej [...] stanowiły część majątku ziemskiego stanowiącego własność H. M. Obecnie nieruchomości objęte wnioskiem są oznaczone w obrębie [...] jako część działki nr [...] zapisanej w KW [...]. Powierzchnia majątku wynosiła [...]ha i spełniała normy obszarowe wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu PKWN. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że majątek ziemski stanowiący własność H. M. był wykorzystywany na cele reformy rolnej, zaś objęte wnioskiem parcele po ich przejęciu były wykorzystywane na realizację celów reformy rolnej. Minister wskazał, że nieruchomość [...], w której skład wchodziły działki [...] i [...], oraz nieruchomość [...] została rozparcelowana w myśl dekretu PKWN, a plan parcelacyjny został zatwierdzony w styczniu [...] r. Żadna część majątku [...] mimo usytuowania jej w granicach miasta W. nie miała zabudowy miejskiej, zaś z protokołu Komisji Kwalifikacyjno-Szacunkowej sporządzonego w dniu [...] r. wynika, że stanowiły one grunty orne klasy I, II i III oraz pastwiska, łąki i lasy. Ponadto z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] r. wynika, że na gruncie tym znajdowały się zabudowania gospodarskie tj. stajnia oraz szopy wykorzystywane jako magazyny maszyn i nawozów. Ponadto w matrykule nr [...], poz. [...] wskazano, że działka [...] stanowiła pastwisko, zaś działka nr [...] ogród. Jednocześnie w ocenie Ministra, Wojewoda dokonał nieprawidłowej oceny dotyczącej budynku mieszkalnego i ogrodu usytuowanego na działce nr [...] stwierdzając, że pełnił on jedynie funkcję mieszkalną. Z materiału dowodowego, w szczególności z zeznań świadków, wynika, że działka ta była wykorzystywana do celów administracyjnych i mieszkalnych pracownika pełniącego funkcję zarządcy folwarku. Ponadto siedlisko jako miejsce zamieszkania osób zajmujących się produkcją rolną wchodziło w skład gospodarstwa rolnego. W ocenie Ministra charakterystyka budynku mieszkalnego i terenu wokół niego uzasadnia określenie go jako stanowiącego integralną część podwórza folwarcznego, w skład którego wchodziły również budynki gospodarcze, stodoły, obora, kuźnia, stajnia i szopy. Ponadto dwór ten był skierowany frontem do części gospodarczej, a wejście do dworu znajdowało się od strony części gospodarczej. Ponadto zeznania świadków wskazują, że w pobliżu dworku była prowadzona działalność rolnicza. Jednocześnie Minister wskazał, że łąka, podobnie jak ogród warzywny zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) stanowiły użytki rolne. Stosunkowo niewielka powierzchnia ogrodu warzywnego nie oznacza, że stanowiła ona odrębną część majątku. Odnosząc się do kwestii położenia objętych wnioskiem nieruchomości w granicach miasta organ II stopnia wskazał, że samo położenie nie decydowało o wyłączeniu spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, albowiem to przeznaczenie nieruchomości na cele rolnicze miało znaczenie. Jednocześnie wobec braku kognicji dla rozstrzygania w drodze administracyjnej w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. a, b, c, i d dekretu PKWN należało utrzymać rozstrzygnięcie Wojewody [...] zawarte w pkt 2 w mocy. W zakresie tych przepisów właściwe do rozstrzygania są bowiem sądy powszechne.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł R. M. W skardze swej zarzucił błędną wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN poprzez przyjęcie, że obejmował on nieruchomości ziemskie przekraczające normy obszarowe wskazane w tym dekrecie, mimo, że w istocie dotyczył nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym przekraczających te normy. Ponadto wskazał, że w odniesieniu do parceli [...], która jest parcelą sąsiednią, została wydana decyzja Wojewody [...] stwierdzająca, że nie podpadała ona pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Pismem z dnia [...] r. P. T. Z. wniosło o dopuszczenie do udziału w sprawie. Towarzystwo poparło wniesioną skargę zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e w zw. z art. 8 ust. 1 i 3 dekretu PKWN oraz art. 9 tego dekretu w brzmieniu pierwotnym oraz w zw. z § 19, § 30, § 34 i nast. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dotyczył on nieruchomości, które nie podlegały władzy organów ustanowionych jako właściwe do przeprowadzenia reformy rolnej, a także przyjęcie, że tereny w granicach gmin miejskich były objęte działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Ostatecznie zarzucono naruszenie art. 64 Konstytucji w zw. z art. 2 ust. 1 lit. 3 dekretu PKWN poprzez dokonanie wykładni rozszerzającej pojęcia "nieruchomość ziemska" i objęcie nim również nieruchomości ziemskich nie mających charakteru rolniczego.

Na rozprawie w dniu 29 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopuścił do udziału w sprawie P. T. Z. Jednocześnie zarówno R. M. reprezentowany przez pełnomocnika, jak i P. T. Z. złożyły pisma procesowe zawierające stanowiska w sprawie.

W stanowisku swym R. My podniósł, że zaskarżona decyzja nie została doręczona pełnomocnikowi, jak również nie umożliwił zapoznanie się z materiałem dowodowym. Ponadto zakwestionował ocenę dokonanych pobieżnie ustaleń faktycznych organu, jak również brak uzasadnienia pominięcia zeznań niektórych świadków.

P. T. Z. w swoim stanowisku odniosło się szczegółowo do zarzutu naruszenia art. 64 Konstytucji w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN wykazując, że nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym nie mogą być utożsamiane z nieruchomościami ziemskimi jako takimi, a tym samym błędna jest wykładnia, że każda nieruchomość ziemska spełniająca normy obszarowe podpadała pod działanie reformy rolnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślenia wymaga, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zdaniem Sądu skarga jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu, na co wskazuje analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego. Sąd podziela stanowisko organu II instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, bowiem wbrew zarzutom skargi, organ nie naruszył powołanych w skardze przepisów tak prawa materialnego jak procesowego. Wbrew również stanowisku uczestnika postępowania P. T. Z. organ nie naruszył przepisów Konstytucji w tym jej art. 64.

W odniesieniu do podstawy materialnoprawnej wydanych decyzji należy wskazać, że dekret PKWN wszedł w życie z dniem jego ogłoszenia, tj. w dniu 13 września 1944 r. (Dz.U. Nr 4, poz. 17). Z tą datą też wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem (ex lege) przeszły bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Szereg postanowień dekretu w brzmieniu pierwotnym, określało konkretnie oznaczone daty na wykonanie poszczególnych zadań, związanych z realizacją reformy rolnej, zgodnie z którymi przeprowadzenie reformy rolnej na terenach kraju już wyzwolonych, powinno zostać zakończone do końca roku 1944 (art. 6, 7, 8 ust. 5, art. 9, 10 ust. 1 i 3, art. 11 ust. 1). Następnie dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 9), dokonano zmian w tekście pierwotnym. Efektem tej nowelizacji było też wydanie tekstu jednolitego dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ogłoszonego w Dz.U. Nr 3, poz. 13, który zawierał oprócz innych zmian upoważnienia do wydania rozporządzeń wykonawczych do dekretu. Należy wskazać również, ze kwestie proceduralne związane z przeprowadzeniem reformy rolnej zostały uregulowane dopiero w Rozporządzeniu i obowiązywały od dnia 29 marca 1945 r.

W świetle powyższych zmian legislacyjnych należy zatem wskazać, że proces przejmowania gruntów na cele reformy rolnej był rozłożony w czasie na wiele lat, czego chyba nie przewidziano wcześniej, który swym rozmiarem i skomplikowaniem spraw z tym związanych, zaskoczył ówczesne władze. Wskazuje na to również rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 r., które przez zakres swych regulacji, faktycznie stało się uzupełnieniem dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, chociaż weszło w życie sześć miesięcy później niż sam dekret, kiedy to podstawowy cel tego aktu na znacznym terytorium kraju, został już praktycznie zrealizowany, tzn. własność nieruchomości ziemskich przeszła na własność Skarbu Państwa. Natomiast na terenach kraju później wyzwolonych, miało to dopiero nastąpić. Jednocześnie należy wskazać, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ma charakter materialnoprawny w przeciwieństwie do § 5 rozporządzenia, który ma charakter procesowy, określający tryb postępowania w tych sprawach. Kryteria, warunki (przesłanki), jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Jednak dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w tym przepisie należy brać pod uwagę również, zgodnie z zwartym tam odesłaniem, przepis "art. 1, część druga". Już z art. 2 ust. 1 zdania lit. e dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu.

Jednocześnie należy zauważyć, że próbę zdefiniowania pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dla potrzeb dekretu, podjął Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. W. 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska przyjętego w tej uchwale pod tym pojęciem należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Jeżeli nawet na mocy art. 239 ust. 3 Konstytucji RP, uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw, utraciły moc powszechnie obowiązującą, to nie oznacza to, że utraciły walor poznawczy, czy też nie mogą być brane pod uwagę jako dyrektywy interpretacyjne w procesie stanowienia lub stosowania prawa. Uchwały te zachowują swoją aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, bowiem ich wartość i przydatność dla praktyki wynika z ich treści, nie zaś z formalnie nadanego im statusu prawnego. Kolejne kryteria, w oparciu o które scharakteryzował prawodawca nieruchomości, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to ich powierzchnia ogólna (100 ha) bądź powierzchnia użytków rolnych (50 ha) w zależności od rejonu kraju, w którym są położone i to, iż muszą one stanowić własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych.

Tym samym art. 2 ust. 1 lit. e dekretu stanowił, iż na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia, w całości przechodzą bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd dostrzegł, że powierzchnia całkowita nieruchomości stanowiącej majątek H. M. wynosiła ponad [...] hektarów, a organ zbadał zarówno dokumenty wieczystoksięgowe, ewidencyjne i geodezyjne, w oparciu o które ustalił, że objęte wnioskiem działki były częścią powyższego majątku ziemskiego, a zatem przejęta nieruchomość spełniała wymagania normy obszarowej. Należy przy tym zauważyć, że w zaskarżonej decyzji wyraźnie stwierdzono, że majątek ziemski H. M. o pow. [...], w tym parcele objęte wnioskiem, był wykorzystywany na cele rolne. Takie ustalenie wskazuje zatem, że organ II instancji nie dokonał rozszerzającej wykładni pojęcia "nieruchomości ziemskiej" obejmując nim również nieruchomości ziemskie nie mające charakteru rolniczego, a zatem, wbrew twierdzeniom P. T. Z., nie doszło do naruszenia art. 64 Konstytucji. Przedmiotowe nieruchomości wchodziły w skład nieruchomości - folwarku [...], stanowiącego grunty orne I, II i III klasy, pastwiska i łąki, działka oznaczona nr [...] stanowiła pastwisko, a działka nr [...] zabudowana była domem zarządcy majątku i zajęta pod ogród. Możliwe zatem było – co organ uczynił, wskazanie istniejącej na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, granicy pomiędzy terenami przeznaczonymi na cele rezydencjalne od wykorzystywanych na cele gospodarcze. Trafnie podnosi organ, że tereny objęte wnioskiem niewątpliwie służyły celom gospodarczym kompleksu folwarcznego. Na terenie działek nie zamieszkiwał właściciel, który korzystał z rezydencji położonej na innych działkach. W sprawie nie były w rezultacie kilkukrotnego jej rozpoznawania i rozstrzygania, kwestionowane ustalenia faktyczne dotyczące umiejscowienia zespołu pałacowo-parkowego, który znajdował się na innych niż przedmiotowe działkach. Zdaniem Sądu organ II instancji opierając się zgromadzonym wyczerpująco materiale dowodowym, rozpatrując przedmiotową sprawę prawidłowo odmówił stwierdzenia, że działki gruntowe oznaczone nr [...] i [...] , których dotyczy wniosek rozpoznawany w toku przedmiotowego postępowania nie podpadały pod działanie przepisu art.2 ust.1 lit e. dekretu PKWN. Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę na okoliczność, iż organ odwoławczy z analizy zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego może wyprowadzić zupełnie inne wnioski dowodowe niż organ I instancji i w konsekwencji inaczej rozstrzygnąć sprawę. Zatem uznać należy za prawidłowe uznanie przez organ odwoławczy, że charakterystyka przedmiotowych działek wskazuje na ich gospodarczo-rolny charakter, wykorzystywany do celów administracyjnych i mieszkalnych pracownika pełniącego funkcję zarządcy majątku właścicieli, w związku z czym były one przydatne na cele reformy rolnej. Okoliczność zatrudnienia zarządcy majątku umożliwiała jednocześnie dowodzenie, że część rezydencjonalna w postaci zespołu pałacowo-parkowego stanowiła miejsce zamieszkania właścicieli, oderwane poprzez osobę zarządcy i rządcówkę - tutaj zabudowania administracyjno-mieszkalne i gospodarcze od pałacu i będące centrum kierowniczym majątku Zawodzie. Słusznie przyjęte przez organ odwoławczy za miejsce zamieszkania osób zajmujących się produkcją rolną, stanowiące rodzaj siedliska wchodzącego w skład gospodarstwa rolnego. Sąd podziela argumenty organu odwoławczego również w odniesieniu do analizy charakterystyki i usytuowania budynku oraz pozostałych zabudowań podwórza folwarcznego, a to, że dworek stanowił funkcję usługową wobec pałacu dodatkowo potwierdza okoliczność rolnego charakteru tych działek. Poglądy orzecznictwa odzwierciedlają rzeczywistość okresu, w którym nieruchomości ziemskie przechodziły bądź nie na rzecz Państwa - wówczas rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich, jedynie dwory lub pałace stanowiły integralną część parku, nie były związane z produkcja rolną. Późniejsze wydarzenia faktyczne nie mają w tego typu sprawach znaczenia. Sformułowania powyższe nie dotyczą zabudowań służących zarządcom czy dzierżawcom, którzy tworzyli w nich centra decyzyjne związane z prowadzeniem gospodarstw rolnych.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności z zeznań świadków wynika, że na terenie przedmiotowych działek mieszkał z rodziną zarządca lub dzierżawca W., przy czym nie ma zdaniem Sądu zasadniczego znaczenia jego funkcja, bowiem bez względu na przyjęcie - zarządca czy dzierżawca, kierował on z tego miejsca – częścią gospodarczego podwórza, folwarkiem Zawodzie – nieruchomością ziemską o rolnym charakterze. Powyższe ustalenie przesądza o prawidłowości rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Wobec powyższego ustalenia należy podkreślić, że wykazanie istnienia bądź nie "związku funkcjonalnego" nie ma żadnego znaczenia w okolicznościach przedmiotowej sprawy, gdyż rozważania te mogłyby zostać poczynione jedynie w odniesieniu do części rezydencjalnej, która jednak bezspornie nie znajdowała się na terenie przedmiotowych działek. Zgodnie z utrwalonymi poglądami orzecznictwa, to jedynie rezydencje właściciela nie miały charakteru nieruchomości rolnych, przy czym istotne znaczenie dla istnienia związku funkcjonalnego ( badanego w przypadku zespołu pałacowego ) może mieć miejsce zamieszkania rządcy- na terenie części pałacowej lub poza nią np. w tzw. rządcówce. ( por wyrok NSA sygn. I OSK 287/08 , I OSK 1014/08, I OSK 27/09)

W świetle regulacji dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej znaczenie ma ustalenie, czy określona część majątku ziemskiego podlega nacjonalizacji według stanu faktycznego na dzień zarówno 31 sierpnia czy 1 września 1939 r. (ostatnie dni, gdy można domniemywać funkcjonowanie majątków ziemskich zgodnie z typowymi zwyczajami), czy też dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bądź datę dokonywania czynności przejęcia w zarząd Państwa. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej mógł być bowiem dopiero skutecznie wykonywany na terenach niebędących jeszcze pod jurysdykcją ówczesnego prawodawcy - zarówno w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w wersji pierwotnej, jak i po jego nowelizacji z dnia 17 stycznia 1945 r. - tereny na zachód od Wisły pozostawały pod okupacją niemiecką. Należy mieć na uwadze, że warunki faktycznego funkcjonowania majątków ziemskich na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (ewentualnie jego faktycznego wykonania) miały się z reguły nijak do zwyczajów panujących wcześniej w majątkach ziemskich (w okresie międzywojennym), z uwagi na ich objęcie kilkuletnią administracją przez zarządców ustanowionych przez okupanta. Żadnych wytycznych, co do sposobu dokonywania ustaleń faktycznych w kwestii zasad funkcjonowania nieruchomości ziemskich (gdy chodzi o wskazanie konkretnej daty) nie dał ówczesny prawodawca, co potwierdza konkluzję, iż funkcjonujących w poszczególnych majątkach rozwiązań organizacyjno-finansowych nie uznał za istotne w kontekście zakresu nacjonalizacji nieruchomości ziemskich. W świetle przywołanych wyżej tez orzecznictwa, jedynie reprezentacyjna siedziba właściciela - o ile był to obiekt wyłącznie mieszkalny - nie służyła, co do zasady, produkcji rolnej.

Tymczasem z akt administracyjnych wynika, że przedmiotowe działki funkcjonowały jako część nieruchomości o stricte rolnym charakterze. Nie ma również znaczenia, czy przedmiotowe grunty znajdowały się w granicy administracyjnej miasta. Zdaniem Sądu z samej okoliczności położenia nieruchomości w granicach miasta nie można wyciągać wniosku o ich miejskim charakterze, tym bardziej, że przedmiotowe działki stanowiły poza budynkiem tam posadowionym grunty orne. Takiego kryterium – położenia nie można doszukać się w przepisach dekretu , a badanie czy nieruchomość miała charakter miejski czy też pozostawała w związku gospodarczym z gospodarstwem rolnym , powinno mieć miejsce w toku każdego postępowania toczonego w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie dotyczące podpadania czy też nie pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu ( por. wyroki NSA z 30 listopada 2007 r. I OSK 1625/06, z dnia 8 września 2006 r. sygn. akt I OSK 203/06)

Sąd nie podzielił argumentu skargi dotyczącego rozstrzygnięcia w zakresie nie podpadania pod działanie dekretu działki oznaczonej numerem 392, w każdej bowiem sprawie administracyjnej organy dokonują odrębnej oceny prawnej na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Stąd też rozstrzygnięcie, które zapadło w innej sprawie nie ma wpływu na ocenę dokonaną przez organ w sprawie przedmiotowej.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.