Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 19/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: wznowiono postępowanie sądowe
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 137
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 21, art. 31
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 280, art. 272, art. 34, art. 145, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Krystyna Daniel (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2016 r. sprawy ze skargi M. T. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1754/11 I. wznawia postępowanie zakończone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 16 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1754/11; II. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: uchyla decyzję Wojewody [...] z 15 września 2011 r. znak: [...] o odmowie zwrotu nieruchomości i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. T. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta [...] po rozpatrzeniu wniosku M. T. o zwrot nieruchomości wydał decyzję w dniu 6 kwietnia 2011 r. nr [...], którą orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako części działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obrębie [...], jedn. ewid. [...] m. K., w granicach parcel: l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. [...], na rzecz M. T..

Odwołanie od w/w decyzji złożyła w dniu 4 maja 2011 r. (data wpływu do Starostwa Powiatowego w K.) M. T..

Wojewoda [...] decyzją z 15 września 2011 r. znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu napisano, że przedmiotem postępowania odwoławczego była kwestia zwrotu nieruchomości oznaczonej jako części działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obrębie [...], jedn. ewid. [...] m. K., w granicach parcel: l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. [...].

Dalej wskazano, że Starosta [...] po ustaleniu na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy Kraków – [...] z 12 maja 1983r. nr [...] osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (tj. M. K., M. S., J. S. s. K. i F., M. z B. M., P. B., J. S. s. M. i E., B. S., F. S. s. M. i E., E. S., L. S., F. S., W. O., P. S., I. K. oraz F. S.) pismem z 12 maja 2010r. nr [...] poinformował skarżącą M. T. o konieczności uzupełnienia wniosku o zwrot wywłaszczonych parcel o oświadczenia woli pozostałych współwłaścicieli (lub ich spadkobierców) wywłaszczonej nieruchomości. Ponowne pismo wzywające do uzupełnienia powyższego braku (wraz z ustosunkowaniem się do wniosku złożonego przez M. T. w sprawie wyznaczenia w oparciu o art. 34 § 1 k.p.a. przedstawiciela dla osoby nieobecnej) organ l instancji skierował w dniu 12 sierpnia 2010r.

Wobec niedopełnienia przez wnioskodawczynię w/w wymogu, organ l instancji orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako części działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obrębie [...], jedn. ewid. [...] m. K., w granicach parcel: I. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. G., na rzecz M. T..

Następnie Wojewoda [...] odnosząc się do zarzutu odwołania nieprzestrzegania prawa przez organ orzekający - Starostę [...], w szczególności przez niezastosowanie art. 34 k.p.a. poprzez odmowę wyznaczenia kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu (kwestia ta była także przedmiotem zażalenia wniesionego przez M. T. w dniu 24 marca 2011 r. - data wpływu do Urzędu Wojewódzkiego w K.) organ odwoławczy podzielił stanowisko organu l instancji w tej kwestii, tzn., że przedstawiciel dla osoby nieobecnej (nieznanej z miejsca pobytu) jest przedstawicielem o charakterze wyłącznie procesowym ustanawianym w ramach i na czas toczącego się postępowania administracyjnego. W związku z tym nie jest on uprawniony do podejmowania w imieniu nieobecnego czynności procesowych lub pozaprocesowych o charakterze materialnoprawnym.

W dalszej kolejności organ odwoławczy ustosunkowując się do zarzutu, iż w rozdzielniku decyzji z dnia 6 kwietnia 2011 r. obok pełnomocnika wnioskodawczyni, pełnomocnika "[...]" S.A. z siedzibą w W. oraz Prezydenta Miasta, zostały wymienione wraz z adresami do doręczeń: M. F., J. F., W. B. oraz L. F. tj. zdaniem skarżącej - spadkobiercy osób wymienionych w decyzji o wywłaszczeniu z dnia 5 maja 1983r. w stosunku do których organ orzekający musiał poczynić własne ustalenia, Wojewoda wskazał, iż podmiotom tym przysługuje przymiot stron postępowania z uwagi na treść przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z decyzją Wojewody [...] z 15 września 2011 r. znak: [...] nie zgodziła się M. T., która złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji w całości, a także o nakazanie organowi l instancji ponownego rozpatrzenia sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działek nr [...], nr [...] oraz nr [...] położonych w obrębie [...] jedn. ewid. [...], w granicach dawnych parcel katastralnych l. kat. [...], l. kat. [...] oraz l. kat. [...] b. gm. kat [...], zgodnie z treścią złożonego wniosku, z dnia 16 grudnia 2009r.

Ponadto wniesiono o nakazanie organowi l instancji stosownie do art. 34 k.p.a. wystąpienia do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osób nieobecnych tj. współwłaścicieli w/w nieruchomości, którzy byli nieznani z miejsca pobytu już w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu celem prawidłowego przeprowadzenia postępowania o zwrot w/w wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie oraz podniesiono, że w wydając decyzję w dniu 6 kwietnia 2011 r. Starosta [...] zakończył sprawę bez merytorycznego orzeczenia co do istoty wniosku z 16 grudnia 2009r. i spowodował tym samym brak możliwości rozpatrzenia przez Wojewodę [...] zażalenia złożonego przez pełnomocnika wnioskodawczyni w dniu 24 marca 2011 r. (zażalenie pełnomocnika skarżącej na nieprzestrzeganie prawa przez organ orzekający - Starostę [...], w szczególności na niestosowanie art. 34 k.p.a. poprzez odmowę wyznaczenia kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu, skutkującej naruszeniem interesów skarżącej).

Zdaniem pełnomocnika skarżącej negatywna przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości została spełniona jedynie dlatego, iż Starosta [...] bezzasadnie odmówił powołania dla nieznanych z miejsca pobytu współwłaścicieli kuratora (przedstawiciela), który mógłby reprezentować ich prawa w postępowaniu administracyjnym. Pełnomocnik dodał również, że na uwagę zasługuje okoliczność, iż w "rozdzielniku" decyzji z dnia 6 kwietnia 2011 r. obok pełnomocnika wnioskodawczyni, pełnomocnika "[...]" S.A. z siedzibą w W. oraz Prezydenta Miasta [...] i Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K., zostały wymienione wraz z adresami do doręczeń następujące osoby: M. F., J. F., W. B. oraz L. F.. Pełnomocnik zaznaczył, że nie wskazywał on tych osób jako stron postępowania, a zatem w jego ocenie organ orzekając musiał w tym zakresie poczynić własne ustalenia, iż osoby te są spadkobiercami osób wymienionych w decyzji o wywłaszczeniu z dnia 5 maja 1983r. Wobec faktu, iż organ orzekający poczynił takie ustalenia, tym bardziej nie zasadną była zdaniem pełnomocnika argumentacja powołana przez Starostę [...] w uzasadnieniu decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W skardze podniesiono również, że niezrozumiałym jest uwzględnione przez Wojewodę [...] stanowisko Starosty [...] co do argumentacji iż przedstawiciel ustanowiony na podstawie art. 34 k.p.a. jest jedynie przedstawicielem o charakterze procesowym i nie ma on możliwości działania w sferze prawa materialnego, albowiem instytucja przedstawiciela z art. 34 k.p.a. została wprowadzona do postępowania po to, aby w sytuacjach, gdy nie da się ustalić m.in. miejsca pobytu wszystkich stron postępowania, były one należycie reprezentowane. Pełnomocnik zwrócił uwagę, iż kuratorzy ustanawiani przez sąd zarówno w postępowaniu cywilnym jak i w postępowaniu administracyjnym we wszystkich sprawach zawiązanych z działaniami za osoby dla których zostali ustanowieni w sferze prawa materialnego zwracają się do sądu, który ich ustanowił o wyrażenie zgody przez ten sąd na dokonanie stosownych czynności. W związku z powyższym, zdaniem pełnomocnika skarżącej, w sprawie nie ma przeszkód, aby przedstawiciel ustanowiony przez sąd na podstawie art. 34 k.p.a. dla: M. K. s. J. i Z., M. S. s. K. i K., M. z B. c. A., P. B. s. A., J. S. s. M. i E., B. S. c. M. i E., F. S. s. M. E., L. S., P. S. s. K. i K., F. S., J. S. K. i F., E. S., F. S. i W. O., nie mógł zwrócić się do sądu o wyrażenie zgody na przystąpienie do postępowania wszczętego z wniosku M. T. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, szczególnie, że wydanie przez organ orzekający decyzji uwzględniającej w/w wniosek spowodowałoby przyrost korzyści majątkowej po ich stronie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 16 kwietnia 2012r., sygn. akt II SA/Kr 1754/11 oddalił skargę. Sąd stanął na stanowisku, że stosownie do treści art. 136 ust 3 u.g.n. z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości muszą wystąpić wszyscy uprawnieni tzn. wszyscy współwłaściciele lub ich spadkobiercy, natomiast brak takiego wniosku uniemożliwia wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości. Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nie może wystąpić przedstawiciel ustanowiony zgodnie z art. 34 § 1 k.p.a. (czego domaga się skarżąca). Przedstawiciel dla osoby nieobecnej (nieznanej z miejsca pobytu) jest przedstawicielem o charakterze wyłącznie procesowym ustanowiony w ramach toczącego się postępowania i wobec tego nie jest on uprawniony do podejmowania czynności procesowych lub pozaprocesowych o charakterze materialnoprawnym. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż przewidziane w art. 34 § 1 k.p.a. wystąpienie organu administracji do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej ma na celu zapewnienie stronie należytej reprezentacji. Wystąpienie to należy odnosić do sytuacji, w której osoba będąca stroną w sprawie przed organem administracji, opuściła miejsce stałego zamieszkania i miejsce jej nowego pobytu nie jest znane. Wystąpienie z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela jest czynnością z zakresu postępowania administracyjnego i ma procesowy charakter. Jej celem jest zapewnienie prawidłowego toku postępowania administracyjnego, które prowadzone jest z udziałem nieobecnej strony i zmierza do zagwarantowania stornie tej należytej reprezentacji.

W dniu 5 stycznia 2016 r. M. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. wyrokiem z 16 kwietnia 2012r, domagając się uchylenia ww. wyroku, uchylenia decyzji wydanych przez organ II i l instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015r., sygn. akt SK 26/14 oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca wniosła również o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie.

Podstawę skargi o wznowienie postępowania sądowego stanowił art. 272 § 1 ppsa tj. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015r, sygn. akt SK 26/14, opublikowany w dzienniku ustaw w dniu 24 lipca 2015r. (Dz. z 2015 r., poz. 1039)

Postanowieniem z 12 stycznia 2016r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z 16 kwietnia 2012r., sygn. akt II SA/Kr 1754/11.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań wskazać należy, że skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o charakterze wyjątkowym, ponieważ zmierza do obalenia prawomocnego orzeczenia sądu kończącego postępowanie. Dlatego jest oparta na wąsko określonych podstawach, które należy interpretować ściśle. Podstawy skargi o wznowienie postępowania wymienione zostały taksatywnie w przepisach art. 271-273 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., póz. 270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.).

Tym samym niedopuszczalna jest dowolność w zastosowaniu tej instytucji, a także rozszerzająca interpretacja przesłanek wznowienia postępowania. Działanie takie podważyłoby bowiem zasadę stabilności orzeczeń sądowych. Uwzględnienie skargi w omawianym zakresie będzie możliwe, gdy sąd potwierdzi wystąpienie przesłanki wznowienia, a więc, że rzeczywiście okoliczność uzasadniająca wznowienie postępowania miała miejsce.

W rozpoznawanej sprawie sąd badając dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania zarówno na posiedzeniu niejawnym (art. 280 p.p.s.a.) jak i na rozprawie (art. 281 p.p.s.a.) uznał, że opiera się na ustawowej przesłance wznowienia (art. 272 § 1 p.p.s.a.). Jako podstawę wznowienia postępowania skarżąca wskazała bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015r. sygn. akt SK 26/14, sentencja którego została ogłoszona w dniu 24 lipca 2015r. w Dz. U. Nr 1039. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 782) w zakresie, w jaki uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust.3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z 12 stycznia 2016r., sąd przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem.

Przedmiotem postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 16 kwietnia 2012 r. w sprawie do sygn. akt II SA/Kr 1754/11 była kwestia zwrotu nieruchomości oznaczonej jako części działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obrębie [...], jedn. ewid. [...] m. K., w granicach parcel: l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. G.. Organy ustaliły, że - oprócz wnioskodawczyni tj. M. T. - do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości uprawnione były również następujące osoby: M. K., M. S., J. S. s. K. i F., M. z B., P. B., J. S. s. M. i E., B. S., F. S. s. M. i E., E. S., L. S., F. S., W. O., P. S., I. K. oraz F. S.). Osoby te nie złożyły wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, co stanowiło podstawę do wydania decyzji odmownej.

Sąd w wyroku z 16 kwietnia 2012r, sygn. akt II SA/Kr 1754/11, opierając się na utrwalonym w tym zakresie orzecznictwie sądowo administracyjnym, podzielił stanowisko organów i uznał, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości muszą wystąpić wszyscy uprawnieni tzn. wszyscy współwłaściciele lub ich spadkobiercy, natomiast brak takiego wniosku uniemożliwia wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości. Sąd stwierdził również, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nie może wystąpić przedstawiciel ustanowiony zgodnie z art. 34 § 1 k.p.a.

Nie ulega zatem wątpliwości, że wyrok oddalający skargę M. T. na decyzję Wojewody z 15 września 2011r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości wydany został z uwzględnieniem niekonstytucyjnej regulacji. Rozpoznając zatem sprawę na nowo, w granicach jakie określa podstawa wznowienia sąd uznał, że skarga jako uzasadniona podlegała uwzględnieniu, co musiało w konsekwencji doprowadzić do uchylenia zaskarżonych decyzji. M. T. jako spadkobierca właściciela nieruchomości wywłaszczonej, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015r., może skutecznie domagać się rozpoznania złożonego wniosku.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy orzekające w sprawie, po jednoznacznym ustaleniu, że przedmiotem wniosku jest nieruchomość wywłaszczona tj. nieruchomość, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia za odszkodowaniem, jak również nabytej w oparciu o przepisy ustaw enumeratywnie wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przeprowadzą postępowanie wyjaśniające czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rozważą, w przypadku pozytywnej odpowiedzi, czy aktualny stan prawny tych nieruchomości uzasadnia uwzględnienie wniosku M. T..

Mając na uwadze powyższe, sąd na podstawie art. 282 § 2 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a orzekł jak w punkcie i i II sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. jak w III punkcie sentencji.