Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 3272/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174, art. 183, art. 184, art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3a i 3b
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 8, art. 9
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 332/18 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. G. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: WSA) wyrokiem z 22 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 332/18 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. G. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, uchylił zaskarżoną decyzję.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z [...] października 2017 r. skarżący zwrócił się do ZUS z prośbą o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek określonych w umowie z [...] listopada 2016 r. o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Skarżący zadeklarował dalszą spłatę zaległych składek zgodnie z harmonogramem umowy, jednak ze względu na trudną sytuację materialną wniósł o umorzenie odsetek od tych zaległości w kwocie 12.590,17 zł. Jako podstawę wniosku wskazał w szczególności przewlekłe choroby małoletnich synów: L., N. i O.

Decyzją z [...] listopada 2017 r. ZUS odmówił skarżącemu umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek w zakresie odsetek.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS decyzją z [...] lutego 2018 r. utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję z [...] listopada 2017 r.

Uzasadniając takie rozstrzygnięcie, ZUS wskazał, że skarżący prowadził z przerwami pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie telekomunikacji bezprzewodowej w okresie od grudnia 2008 r. do listopada 2015 r. Działalność została zakończona. Ubezpieczony był płatnikiem składek na własne ubezpieczenie społeczne. Została mu udzielona ulga w spłacie należności, w postaci umowy o rozłożenie należności na raty z [...] listopada 2016 r. Umowa zawiesiła bieg terminu przedawnienia składek i jest realizowana zgodnie z harmonogramem.

ZUS ustalił, że wobec skarżącego nie zachodzą formalne przesłanki całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; dalej: u.s.u.s.). Nie znalazł również podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ZUS wskazał, że jedyną przesłanką, która mogłaby znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie to okoliczność, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Na podstawie oświadczeń składanych przez skarżącego organ uznał, że nie jest on w stanie bezpośrednio i jednorazowo opłacić należności z tytułu składek z ujawnionych dochodów. Powołane okoliczności związane z aktualną sytuacją finansową i rodzinną skarżącego stanowiły podstawę udzielenia ulgi w spłacie w ramach układu ratalnego, o którym mowa w art. 29 u.s.u.s.

ZUS stwierdził, że wydając rozstrzygnięcie oparł się na konstytucyjnych zasadach równości oraz proporcjonalności. Umarzanie należności z tytułu składek jedynie niektórym ubezpieczonym, bez wystąpienia uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., byłoby sprzeczne z tymi zasadami.

Zaskarżonym wyrokiem WSA uchylił decyzję ZUS z [...] lutego 2018 r.

W motywach wyroku WSA przypomniał, że skarżący nie uchyla się od płacenia zaległych składek, wnioskuje zaś o umorzenie odsetek. Następnie wskazał, że w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

WSA wyjaśnił, że z treści powyższych przepisów wynika, iż decyzja dotycząca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma charakter uznaniowy. Katalog przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. WSA podkreślił, że decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

WSA wskazał, że w decyzjach ZUS zawarto stwierdzenie, że minimum socjalne dla gospodarstw pracowniczych w pięcioosobowym gospodarstwie domowym wynosi 854,67 zł na osobę. Dane te mają pochodzić z Informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. Tymczasem według danych dostępnych na stronie internetowej Instytutu średnioroczne minimum socjalne w 2017 r. w pięcioosobowym gospodarstwie pracowniczym wyniosło 889,32 zł na osobę, a więc niemal o 40 zł więcej. Osiągane przez małżonkę zobowiązanego dochody z pozarolniczej działalności w kwocie od 5 do 8 tys. zł miesięcznie (wg oświadczenia) przekraczają więc jedynie nieznacznie określone wyżej minimum socjalne. Przy czym ZUS pominął okoliczność zwiększonych wydatków związanych z leczeniem przewlekle chorych dzieci skarżącego. Ponadto WSA zwrócił uwagę na znaczną (ponad dwukrotną) różnicę pomiędzy deklarowanymi przez skarżącego (wraz z opłatami znacznie przekraczającymi 2.500 zł) a wskazanymi w informacji Instytutu (niewiele ponad 1.200 zł) kosztami mieszkania. Powyższe wymaga wnikliwego wyjaśnienia i zweryfikowania przez ZUS, ponieważ taka sytuacja – przy uwzględnieniu faktu realizowania przez skarżącego umowy z [...] listopada 2016 r. o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek – może świadczyć o zaistnieniu przesłanki określonej w rozporządzeniu, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. WSA podkreślił, że wobec niekwestionowanych przewlekłych kłopotów zdrowotnych dzieci skarżącego oraz związanych z tym codziennych wyzwań, na które wskazano w skardze, nie budzi zdziwienia okoliczność, że tylko jedno z małżonków prowadzi działalność zarobkową przynoszącą dochody, które muszą wystarczać na utrzymanie całej pięcioosobowej rodziny. Wskazuje to z kolei na możliwość wystąpienia przesłanki konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

WSA zwrócić uwagę, że skarżący jedynie raz, na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego wezwany został do uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty, co też uczynił, składając na urzędowym formularzu oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Skoro organ powziął wątpliwości w zakresie wiarygodności złożonego oświadczenia, zasadnym byłoby wezwanie skarżącego do dostarczenia stosownych dowodów na potwierdzenie określonych kwestionowanych wydatków i dochodów. Na taką konieczność wskazuje art. 79a § 1

ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: k.p.a.).

W kontekście powyższego WSA wskazał, że uzasadnienie decyzji ZUS powinno odpowiadać wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., a to oznacza, że powinno zawierać wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu obecnej sytuacji życiowej i niezbędnych wydatków. Dopiero wówczas można bowiem stwierdzić, czy pełna spłata należności w ramach umowy z [...] listopada 2016 r. – w tym wnioskowanych o umorzenie odsetek – nie pociągnęłaby zbyt ciężkich skutków dla osoby zobowiązanej oraz członków jej rodziny. Tymczasem organ oparł się głównie na kilkukrotnie powtarzanym stwierdzeniu, że podniesiona okoliczność niepełnosprawności dzieci skarżącego nie stanowi samodzielnej podstawy umorzenia należności z tytułu składek, a ponadto nie jest on osobą niezdolną do podjęcia pracy. W tym kontekście za słuszny WSA uznał zarzuty braku wyczerpującego i przekonującego umotywowania odmowy umorzenia odsetek oraz oceny wniosku bez wszechstronnej analizy jego treści i w konsekwencji przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i naruszenie zasady wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W rezultacie WSA wskazał, że dokonując ponownie ustaleń oraz ocen odnośnie do wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania, biorąc pod uwagę aktualną sytuację majątkową i uwarunkowania życiowe skarżącego i jego rodziny.

Mając na uwadze stwierdzone naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) WSA orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, ZUS wniósł o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz zasądzenie na rzecz ZUS kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

ZUS wyrokowi zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że ciężar udowodnienia przesłanek do zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa w głównej mierze na ZUS w sytuacji, kiedy ustawodawca w powołanym przepisie użył sformułowania "jeżeli zobowiązany wykaże", co przenosi ciężar dowodzenia przesłanek do zastosowania instytucji umorzenia zaległości na wnioskodawcę;

2) przepisów postępowania, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez bezzasadne uchylenie zaskarżonej decyzji i błędnego odczytania przez WSA dyspozycji art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia poprzez błędną ocenę dowodów zebranych przez organ oceniający istnienie przesłanek do umorzenia należności i przyjęcie, że organ musi odnieść się do prawidłowo ustalonego minimum socjalnego i minimum egzystencji, pomimo że ani u.s.u.s. ani rozporządzenie nie odwołują się do tych instytucji, gdyż minimum socjalne i minimum egzystencji są wartościami o charakterze statystycznym, zaś organ rozpoznając sprawę zobowiązany jest badać indywidualną sytuację zobowiązanego;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez bezzasadne uchylenie zaskarżonej decyzji i mylne przyjęcie, że ZUS przy wydawaniu decyzji naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., pomimo że postępowanie administracyjne dotyczące rozpoznania wniosku o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek nie było obciążone żadną wadą, organ wezwał stronę do przedłożenia dowodów w celu wykazania istnienia przesłanek do umorzenia należności, przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób wszechstronny i wziął pod uwagę wszystkie przytoczone przez wnioskodawcę, co znalazło wyraz w obszernym uzasadnieniu do decyzji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący – reprezentowany przez radcę prawnego – wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarży wyrok został wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a mianowicie na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię § 3 ust. 1 rozporządzenia (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej). Ponadto na podstawie naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez bezzasadne uchylenie zaskarżonej decyzji i błędnego odczytania przez sąd dyspozycji art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia oraz mylne przyjęcie, że ZUS przy wydawaniu decyzji naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej).

W pierwszym z opisanych zarzutów, kasator zarzucił błędną wykładnię § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez uznanie, że ciężar udowodnienia przesłanek do zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa w głównej mierze na ZUS.

Jest to zarzut nieusprawiedliwiony.

Przypomnieć należy, że zgodnie § 3 ust. 1 rozporządzenia – Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z zacytowanego przepisu bezspornie wynika, że inicjatorem postępowania o udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległych należności składkowych jest zobowiązany, który winien wykazać określone w tym przepisie warunku udzielenia umorzenia. Przekładając jednak tę interpretację na treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku, nie można doszukać się postawionego przez kasatora zarzutu, że ciężar udowodnienia przesłanek do zaistnienia w głównej mierze spoczywa na ZUS. Innymi słowy z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby wbrew treści przywołanego przepisu WSA stwierdził, że ciężar wykazania okoliczności odnośnie do istnienia przesłanek umorzenia należności nie spoczywał na zobowiązanym. WSA zwrócił jedynie uwagę na konieczność i potrzebę dokładnego, wszechstronnego wyjaśnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, na bazie zgromadzonego materiału dowodowego i okoliczności podnoszonych przez skarżącego w rozpoznawanej sprawie (w szczególności stanu przewlekłych kłopotów zdrowotnych trójki dzieci i niemożliwości podjęcia pracy przez oboje rodziców). Ponadto wskazanie przez ustawodawcę, że to zobowiązany ma udowodnić przesłanki do udzielenia ulgi w postaci umorzenia, nie eliminuje i zwalnia z obowiązku działania ZUS zgodnego z zasadami Kodeksu postępowania administracyjnego. Zasady te nakazują, aby w toku postępowania organy stały na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.); prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.) czy są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.).

Reasumując, wbrew stanowisku kasatora WSA nie naruszył przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia przez jego błędną wykładnię.

Nie są także usprawiedliwione zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

W pierwszym zarzutów procesowych kasator podniósł, że WSA błędnie odczytał dyspozycję art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia poprzez błędną ocenę dowodów zebranych przez organ oceniający istnienie przesłanek do umorzenia należności i przyjęcie, że organ musi odnieść się do prawidłowo ustalonego minimum socjalnego i minimum egzystencji, pomimo że ani ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych ani rozporządzenie nie odwołują się do tych instytucji, gdyż minimum socjalne i minimum egzystencji są wartościami o charakterze statystycznym, zaś organ rozpoznając sprawę zobowiązany jest badać indywidualną sytuację zobowiązanego.

Przede wszystkim wskazać należy, że rozważania WSA w zakresie poprawności wyliczeń minimum socjalnego dla gospodarstw pracowniczych, spowodowane było argumentacją samego ZUS zawartą w zaskarżonej decyzji. Trudno więc zrozumieć dlaczego ZUS w skardze kasacyjnej kwestionuje ten sposób badania sytuacji materialnej gospodarstwa domowego skarżącego. Niezależnie od tej okoliczności wskazać należy, że choć istotnie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia nie odwołują się do minimum socjalnego i minimum egzystencji. To jednak stanowią one pewien obiektywny miernik sytuacji materialnej zobowiązanego na tle innych rodzin. Informacje te pozwalają więc na podjęcie jak najbardziej sprawiedliwiej i wyważonej oceny zaistnienia przesłanek o jakich mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Tak jak sam kasator wskazuje – powołując się na wyrok NSA z 15 grudnia 2016 r. II GSK 1244/15 – kwoty te mogą być jedynie pomocne przy dokonywaniu oceny ustalonej sytuacji faktycznej, mając charakter porównawczy. Zgodzić się należy z kasatorem, że rozpoznając wniosek o umorzenie zadłużenia ZUS zobowiązany jest badać indywidualną sytuację zobowiązanego i nie powinien ograniczać się tylko do danych statystycznych minimum socjalnego. WSA w zaskarżonym wyroku nie ograniczył się jednak tylko do kwestii niewłaściwego podania w decyzji wyliczeń minimum socjalnego ale podniósł także kwestię innych uchybień organu (kosztów wynajmu mieszkania, sytuacji zdrowotnej dzieci, realizowania umowy ratalnej).

W drugim z zarzutów naruszenia przepisów postępowania kasator podniósł, że WSA mylnie przyjął, że ZUS przy wydawaniu decyzji naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i tym samym błędnie uchylił zaskarżoną decyzję.

Niezasadność opisanego zarzutu wynika pośrednio z oceny poprzednich zarzutów. Wbrew bowiem stanowisku kasatora WSA trafnie podniósł, że ZUS nie wyjaśnił wszystkich istotnych w sprawie okoliczności i nie przeprowadził postępowania dowodowego w sposób wszechstronny, do czego w świetle przywołanych przepisów był zobowiązany.

Okoliczności, które wymagają ponownej analizy przede wszystkim dotyczą okoliczności wydatków związanych z leczeniem przewlekle chorych dzieci skarżącego, weryfikacji kosztów utrzymania (mieszkania) skarżącego, przy uwzględnieniu faktu realizowania przez skarżącego umowy ratalnej. Trafnie WSA podniósł, że skoro ZUS powziął wątpliwości w zakresie wiarygodności złożonego na urzędowym formularzu oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, powinien wezwać skarżącego do dostarczenia stosownych dowodów na potwierdzenie kwestionowanych wydatków i dochodów. Tak jak wyżej wskazano działanie takie – wbrew ocenie kasatora – znajdowało oparcie w kwestionowanych przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, które w rozpoznawanej sprawie zostały naruszone. Na szczególną aprobatę zasługuje stwierdzenie WSA, że decyzja odmowna nie może się opierać na stwierdzeniu, że niepełnosprawności dzieci skarżącego nie stanowi samodzielnej podstawy umorzenia należności z tytułu składek i że jest on osobą zdolną do podjęcia pracy.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że ocena materiału dowodowego została przeprowadzona przez ZUS w sposób niedostateczny. Organ nie przeanalizował bowiem wystarczająco dokładnie sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że stawiane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, nie mogły odnieść skutku oczekiwanego przez kasatora.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O zasądzeniu kosztów postępowania (360 zł) orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).