Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 541/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6, art. 92
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz Sędziowie: sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Mirella Łent (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz S. S. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku C. sp. z o. o. w G. na wniosek wierzyciela - Starosty S. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego niezwrócone dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego wykorzystane niezgodnie z prawem lub nienależnie pobranych za okres styczeń 2015r.-grudzień 2017r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł. W celu wyegzekwowania należności, organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu przekazu pocztowego w Poczcie Polskiej S.A. W reakcji na zastosowany środek egzekucyjny spółka złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej i wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do zarzutów, wierzyciel postanowieniem z dnia [...]. uznał za zasadne zarzuty spółki w sprawie niezgodności dat naliczenia odsetek przypadających do zwrotu do budżetu Powiatu S., określonych decyzją Starosty S. z dnia [...]. z datami wskazanymi w tytule wykonawczym TW-1 z dnia [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G., będąc związanym ostatecznym stanowiskiem wierzyciela w przedmiocie zarzutów, postanowieniem z dnia [...]. uznał za uzasadniony zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]. nr [...].

Pismem z dnia [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. zawiadomił Starostę Powiatu S. o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, a następnie postanowieniem z dnia [...]. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku C. sp. z o. o. w G..

W złożonym zażaleniu wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości zarzucając naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6, art. 64c § 3 i 4 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że zachodzą określone tymi przepisami przesłanki uzasadniające obciążenie wierzyciela rażąco zawyżonymi kosztami postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ podał, że obowiązek uiszczenia opłat w związku z przeprowadzonym postępowaniem egzekucyjnym powstał odpowiednio z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej oraz z dniem doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Na łączne koszty składa się opłata manipulacyjna w kwocie [...]zł oraz opłata za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w wysokości [...] zł. Koszty egzekucyjne powstały wskutek zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej i zostały naliczone na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. W odniesieniu do opłaty manipulacyjnej organ egzekucyjny wskazał na przepis art. 64 § 6 u.p.e.a. Organ zaznaczył, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma możliwości wyegzekwowania od zobowiązanej spółki powstałych w jego toku kosztów egzekucyjnych. W związku z tym zastosowanie znajduje art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Błędne wskazanie przez organ egzekucyjny w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 64c § 3 u.p.e.a. nie wpływa na zasadność obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez naliczenie opłaty w sytuacji braku zajęcia jakichkolwiek wierzytelności, gdyż było to zajęcie wierzytelności przyszłej organ podał, że organ egzekucyjny przesłał do dłużnika zajętej wierzytelności - Poczty Polskiej S.A. Region Sieci w B. - zawiadomienie z dnia [...]. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu przekazu pocztowego, wzywając jednocześnie dłużnika, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie to zostało uznane i przyjęte do realizacji przez dłużnika zajętej wierzytelności. Stąd też - w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej - naliczenie opłaty za czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu przekazu pocztowego w wysokości [...] zł było zasadne.

Organ nie zgodził się z twierdzeniem, że organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną nie uwzględniając standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt. SK 31/14. Podał w tym zakresie, że przepisy regulujące naliczanie kosztów egzekucyjnych nie zostały uchylone. Obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, na które składa się m.in. opłata manipulacyjna w wysokości 1% dochodzonej należności Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. działał na podstawie nadal obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. W związku z tym nie było podstaw do obniżenia wysokości naliczonej opłaty manipulacyjnej, którą obciążono wierzyciela. Nowe przepisy dotyczące zasadności naliczania kosztów egzekucyjnych wejdą w życie 20 lutego 2021r. i dopiero wówczas organy egzekucyjne będą zobligowane do ich stosowania.

Odpowiadając na zarzut naruszenia art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. organ stwierdził, że na obecnym etapie sprawy nie ma on zastosowania. Podkreślił, że to wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Zatem bezpodstawne jest przerzucanie na Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. odpowiedzialności za wszczęcie tego postępowania pomimo braku majątku spółki skoro taką wiedzę wierzyciel posiadał, a mimo to wystawił tytuł wykonawczy, który na skutek wniesionych zarzutów okazał się wadliwy.

W skardze Starosta wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia zarzucając naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że samo zajęcie wierzytelności pieniężnej krajowego przekazu pocztowego w Poczcie Polskiej S.A. Region Sieci w B., którego przedmiotem nie była żadna kwota, uprawnia do pobrania opłaty egzekucyjnej;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie polegające na obciążeniu wierzyciela opłatą manipulacyjną w zawyżonej wysokości, niezgodnej ze standardami określonymi w rozstrzygnięciu zawartym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14;

- art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie polegające na obciążeniu wierzyciela opłatą manipulacyjną w rażąco zawyżonej wysokości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz. 718, t.j.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając przedmiotową sprawę według przedstawionych kryteriów Sąd stwierdził, że naruszono art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") przez błędną jego wykładnię, a także naruszenia art. 92 u.p.e.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego, że doszło do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 lipca 2020r., I GSK 836/20, brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne.

Podobnie należy postrzegać sytuację w przypadku braku konkretnych środków pieniężnych do przekazania przez Pocztę.

Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, należy uwzględnić realny nakład pracy i zakres czynności, jakie podjął organ, w celu wyegzekwowania kwoty dochodzonej należności, zgodnie z prokonstytucyjną wykładnią art. 64 § 1 pkt 1-5, pkt 7, pkt 11, pkt 12, art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz art. 64 § 8 u.p.e.a., zaprezentowaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., w sprawie o sygn. akt SK 31/14. Powołując się na uzasadnienie wyroku Trybunału, należy uwzględnić przy ponownym obliczaniu kosztów ocenę nakładu pracy organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, częstotliwość podejmowanych czynności oraz ich skomplikowanie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2020r., II FSK 1168/20).

W zaskarżonym postanowieniu wykazano, iż w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny przesłał do dłużnika zajętej wierzytelności - Poczty Polskiej S.A. Region Sieci w B. - zawiadomienie z dnia [...]. nr [...].MAG o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu przekazu pocztowego, (doręczone w dniu [...].), wzywając jednocześnie dłużnika, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.

Zajęcie to zostało uznane i przyjęte do realizacji przez dłużnika zajętej wierzytelności. Stąd też w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej naliczenie opłaty za czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu przekazu pocztowego w wysokości [...] zł było zasadne.

Obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, na które składa się m.in. opłata manipulacyjna w wysokości 1% dochodzonej należności uznano, iż działanie miało swe umocowanie na podstawie nadal obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Uznano, iż w związku z tym nie było podstaw do obniżenia wysokości naliczonej opłaty manipulacyjnej, którą obciążono wierzyciela - Starostę S. .

Organ wskazał na art. 64 § 1 pkt 6 ustawy gdzie ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. W zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokości opłat: 4% za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, 5% za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6% za zajęcie ruchomości i 8% za zajęcie nieruchomości. Przyjmując zatem jako maksymalną opłatę za zajęcie nieruchomości kwotę [...]zł stanowiącą 8% egzekwowanej należności, to maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż [...] zł. Natomiast dla 5% opłaty za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej koszty egzekucyjne nie mogą być wyższe niż [...] zł.

Zatem w jego ocenie opłata manipulacyjna w kwocie [...]zł, jak i opłata za zajęcie w kwocie [...]zł mieszczą się w granicach ustalonych powyższą metodą.

Zdaniem WSA organ odwoławczy wbrew art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 92 u.p.e.a. nie wziął pod uwagę tego, czy uzyskał jakiekolwiek środki w wyniku dokonanych czynności oraz nie wykazał, jakie poniósł konkretne wydatki w powiązaniu z określonymi czynnościami organu egzekucyjnego i jakie miały one wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości.

Organ nie ma racji stwierdzając, że zastosował jeden ze środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., tj. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych (art. 89 w związku z art. 92 u.p.e.a.). Z przepisu art. 89 § 2 u.p.e.a. wynika, że zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego. Zgodnie z art. 92 u.p.e.a. z kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych, czyli przepis dotyczy realnych kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych, a te nie zostały zajęte. To, że za wierzyciela zajętej wierzytelności uważa się w tym przypadku adresata przekazu, a za dłużnika zajętej wierzytelności - placówkę pocztową w rozumieniu ustawy z dnia [...] r. - Prawo pocztowe, nie oznacza jeszcze, że samo przesłanie zawiadomienia tworzy wierzyciela (wierzytelność), jeśli w ramach postępowania nie wystąpi obowiązek wypłaty kwoty przekazu adresatowi, a ten może się ziścić dopiero w momencie gdy dojdzie do wystąpienia realnej kwoty do przekazania.

Stąd w sprawie brak jest związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością opłat ponoszonych za dokonanie tych czynności. Jednocześnie WSA zwraca uwagę, że czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadzały się zasadniczo do doręczenia odpisów tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu. Te czynności egzekucyjne nie wymagały szczególnego nakładu pracy i nie były obarczone wysokim poziomem skomplikowania. Nie można zgodzić się, aby ustalenie kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie z tytułu zajęcia przekazów pocztowych było adekwatne do nakładu pracy i poziomu skomplikowania czynności zajęcia wierzytelności.

Przyczyną uznania przez Trybunał przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Nie budzi bowiem wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat. W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych kosztów. Organy obu instancji w pierwszym rzędzie winny w takich przypadkach udzielić odpowiedzi na pytanie, czy ustalone w sprawie koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować. Ponownie rozpatrując sprawę, organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, które to okoliczności winny być wskazane w rozstrzygnięciu. W przypadku dokonania przekazu środków należałoby opisać, jakie czynności podjęto, jaki był nakład pracy organu egzekucyjnego, co legło u podstaw takiego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Zdaniem WSA odwoływanie się przy tym poprzez analogię do kwoty z tytułu zajęcia nieruchomości, uwzględniając wyrok Trybunału, nie może być uznane za uzasadnienie ustalonej w niniejszym postępowaniu kwoty kosztów egzekucyjnych.

Gdyby organ uzyskał kwotę z przekazu, stosownie do art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d, m.in.: w pkt 4) za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr; w pkt 6) za zajęcie nieruchomości - 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34 200 zł.

Wskazania dotyczące kryteriów jakimi należy się kierować przy ustalaniu wysokości kosztów egzekucyjnych można sprecyzować w oparciu o utrwaloną linię orzeczniczą znaną również organom podatkowym. Skoro bowiem opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% egzekwowanej należności, a maksymalna jej kwota nie może przekroczyć 34.200 zł, to: maksymalny wymiar opłaty manipulacyjnej może wynosić 4.275 zł (1%, czyli 1/8 z 34.200 zł), a maksymalny wymiar opłaty za zajęcie tzw. innej wierzytelności nie może przekraczać 21.375 zł (5%, czyli 5/8 z 34.200 zł).

Powyższy sposób określania maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej wydaje się w pełni realizować wskazania Trybunału Konstytucyjnego w zakresie uwzględnienia racjonalnej zależności pomiędzy rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego a egzekwowanymi kwotami, a także pozwala na oparcie się przez organy egzekucyjne na obiektywnych kryteriach, mających niewątpliwe podstawy prawne w art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. oraz umożliwia kontrolę zastosowania tych kryteriów zarówno zobowiązanym, jak i sądom administracyjnym. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (o sygn. akt SK 31/14) zakwestionował wyłącznie brak określenia maksymalnych kwot opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.), nie podważając stosunkowego charakteru tych opłat jako określonego procentu od kwoty egzekwowanej należności. Określenie maksymalnych kwot tych opłat może zatem polegać na odpowiednim zastosowaniu w drodze analogii art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., określającego maksymalną kwotę opłaty za zajęcie nieruchomości. Niemniej wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, czyli tak jak wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W zaskarżonym postanowieniu nie wskazano, jakie koszty (wydatki) organ egzekucyjny poniósł w powiązaniu z konkretnymi czynnościami w postępowaniu egzekucyjnym, z których żadna nie okazała się skuteczna i jaki nakład pracy organu egzekucyjnego legł u podstaw ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Nie odniesiono się także do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem czasochłonności, stopnia skomplikowania podejmowanych przez organ czynności, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności. Wydając zaskarżone postanowienie, organ pominął zatem te argumenty, które zdecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów.

W postępowaniu egzekucyjnym opłaty za czynności egzekucyjne, regulowane przepisem art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przy egzekucji należności pieniężnych, obejmują zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. W tym postępowaniu zajęciu podlega zatem wierzytelność pieniężna wobec Poczty. Dopiero z chwilą, gdy urzeczywistnią się środki pieniężne do przekazania, stają się wierzytelnością przysługującą adresatowi w stosunku do Poczty. W tym momencie może nastąpić faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny zatem uwzględnić, że opłata egzekucyjna w wysokości 5 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej niż 4 zł 20 gr, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy nie było jakichkolwiek środków finansowych do przekazania.

Jak wspomniano przepisy, które stanowiły podstawę obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP ze wskazanych w sentencji wyroku Trybunału powodów. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W uzasadnieniu wyroku TK wskazano szczegółowo, że "opłaty egzekucyjne nie mają charakteru podatkowego (...), a cechą charakterystyczną odróżniającą opłatę od podatku jest jej odpłatność. (...) Z cechą odpłatności opłat łączy się też zagadnienie ekwiwalentności świadczenia wzajemnego, wynikające z charakteru czynności podmiotów publicznoprawnych. Precyzyjne określenie kosztów takich czynności bywa często niemożliwe lub trudne do ustalenia (...). Dlatego najczęściej wysokość opłat publicznych wiązana jest z poziomem przypuszczalnych wydatków na dane czynności urzędowe, jednak bez dokonywania ich ścisłych kalkulacji. Nie jest to jednak regułą."

Dokonując oceny charakteru opłat za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, Trybunał wyjaśnił, że "wiążą się one z określonymi czynnościami organów egzekucyjnych. Opłaty za czynności egzekucyjne ponosi się za podejmowane i dokonywane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne. Z kolei opłata manipulacyjna stanowi zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie czynności manipulacyjne dokonywane w toku prowadzonej egzekucji. Jak słusznie zauważa się w doktrynie, opłaty te są formą zryczałtowanego wynagrodzenia dla organu prowadzącego egzekucję". Trybunał zaakceptował możliwość ustalania wysokości opłat w formie ryczałtowej, poprzez zastosowanie stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z dopuszczalnych metod określania wysokości tych opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady, nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Ponadto z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Trybunał Konstytucyjny podkreślił jednakże, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Jak wspomniano, brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z powyższego wynika, że w zakresie sposobu ustalania wysokości oraz określania zasad pobierania opłat za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej Trybunał dostrzegał z jednej strony kwestię konieczności zapewnienia, przynajmniej w części, finansowania funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, z drugiej jednak strony podkreślał niezbędność zachowania racjonalnego związku między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W konkluzji swoich wywodów TK stwierdził, że "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie (...). Trybunał zaznacza, że konieczność podjęcia przez ustawodawcę odpowiednich kroków w celu wykonania niniejszego wyroku powinna stanowić okazję do szerszego spojrzenia na przyjęty model opłat w egzekucji w administracji".

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., o sygn. akt SK 31/14, został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 16 sierpnia 2016 r. pod poz. 1244. Do dnia wydania wyroków w niniejszej sprawie przez sądy obu instancji nie zostały wdrożone rozwiązania legislacyjne, które stanowiłyby wykonanie wskazań wynikających z tego wyroku. Stosowne przepisy wejdą w życie dopiero w 2021 r. Dlatego organ winien stosować obowiązujące przepisy, przy czym chodzi o ich stosowanie z uwzględnieniem stanowiska Trybunału, a ten w analizowanym orzeczeniu godząc się, co do zasady, na formułę ryczałtowego ustalania kosztów egzekucyjnych, zakładał, że wartość świadczenia organu egzekucyjnego nie zawsze odpowiada wysokości pobranej opłaty. W pewnych okolicznościach opłaty mogą być wyższe niż wartość uzyskanego świadczenia. Możliwa jest również sytuacja odwrotna, gdy opłata jest znacznie niższa niż koszt świadczeń. Ustawa u.p.e.a. nie zakłada bowiem, że każde postępowanie musi przynosić organowi egzekucyjnemu zysk. Trybunał czyniąc uwagi i wskazania co do sposobu i metody ustalania wysokości kosztów egzekucyjnych, o czym była już mowa, podkreślał konieczność zapewnienia równowagi pomiędzy interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa, wskazując, że funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego. Stwierdzono jednak zarazem, że istotne jest zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności pomiędzy wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organy, orzekając o wysokości kosztów egzekucyjnych, w świetle rzeczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, winny uwzględnić posiadaną wiedzę co do wysokości i adekwatności wydatków oraz kosztów poniesionych w tym postępowaniu egzekucyjnym i mogą te koszty oraz wydatki udokumentować. Wobec zatem bezczynności władzy ustawodawczej, do czasu zrealizowania wskazań wynikających z wyroku Trybunału, tylko takie wydatki będą mogły obciążać wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym. Wysokość kosztów w niniejszej sprawie, wobec braku jednoznacznych i miarodajnych kryteriów nie może zależeć od dowolnego uznania organów egzekucyjnych.

Mając na względzie powyższe oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i nast. p.p.s.a.