Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 779/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4, § 6, art. 64c § 1, art. 80 § 1, 2 zd. pierwsze
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz, WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca) Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz M. L. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia M. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z [...] r. określające wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w kwocie [...]zł

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że M. (dalej też: M. ) przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Z. do egzekucyjnej realizacji tytuł wykonawczy nr [...], wystawiony na S. " w Z., obejmujący należności z tytułu nienależnie pobranej dotacji w łącznej wysokości należności głównej [...] zł oraz odsetki za zwłokę. Podstawę wystawienia ww. tytułu wykonawczego stanowiła decyzja z [...] r. nr [...]

Poszukując majątku S. ", organ egzekucyjny wystąpił do Banku Z. S.A. Oddział w Z. oraz do P. S.A. Oddział w Z. o udzielenie informacji czy rachunek bankowy należący do zobowiązanej jest zajęty przez komornika sądowego, ZUS, bądź inny organ egzekucyjny, w związku z czym P. S.A. poinformował, że rachunek bankowy prowadzony dla zobowiązanej S. nie jest zajęty przez te instytucje, zaś Bank Z. S.A. we W. poinformował, że rachunek bankowy prowadzony dla zobowiązanej S. jest objęty tytułem wykonawczym wystawionym przez ZUS w Z..

Celem wyegzekwowania powyższych należności Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. zawiadomieniem z 17 lutego 2015 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w banku P. S.A., co wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone zobowiązanej. Bank realizując ww. zajęcie przekazał na konto organu egzekucyjnego: w dniu 24 lutego 2018 r. kwotę [...]zł, w dniu 25 lutego 2018 r. kwotę [...]zł, w dniu 26 lutego 2018 r. kwotę [...]zł.

Pismem z 24 lutego 2015 r. M. wystąpił z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na wstrzymanie wykonania decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, w związku z czym organ egzekucyjny wstrzymał realizację zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, oraz zawiesił postępowanie egzekucyjne. Organ egzekucyjny dokonał jednocześnie zwrotu całości wyegzekwowanych kwot na rachunek zobowiązanej S. ", gdyż wpłynęły one już w trakcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego.

W okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego od marca 2015 r. do marca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wydał 35 postanowień rozpatrując wnioski zobowiązanej S. " o wyrażenie zgody na wypłatę środków pieniężnych z rachunku bankowego w celu zapłaty comiesięcznych składek ZUS.

Pismem z 10 maja 2015 r. S. " wystąpiła do organu egzekucyjnego z wnioskiem o uchylenie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, w związku z czym Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie.

M. nie wyraził zgody na uchylenie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (postanowienie z [...] r.), w związku z czym Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z [...] r. odmówił uchylenia zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w P. S.A.

Następnie, M. wnioskiem z 29 marca 2018 r. zwrócił się do organu egzekucyjnego o umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego z uwagi na to, że SKO w L. decyzją z [...] r. uchyliło w części decyzję M.

Zgodnie z dyspozycją wierzyciela Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z [...] r. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne, jednocześnie zawiadomieniem z 4 kwietnia 2018 r. P. S.A. został poinformowany o uchyleniu zajęcia z 17 lutego 2015 r.

Następnie, zawiadomieniem z 2 maja 2018 r. organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości należnych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł, powstałych w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. po rozpatrzeniu wniosku wierzyciela z 23 maja 2018 r. wydał postanowienie z [...] r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł, które wierzyciel zażalił. W uzasadnieniu zażalenia powołano się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym TK zwrócił uwagę na konieczność zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, aby rola tych opłat nie sprowadziła się do kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku. Zdaniem strony uzasadnianie nałożenia kilkunastotysięcznej opłaty pracochłonnością prowadzonego postępowania egzekucyjnego, czyli w zasadzie tym, że Naczelnik wydał 35 niemalże jednobrzmiących postanowień o wyrażeniu zgody na wypłatę środków pieniężnych w celu zapłaty składek ZUS i podawał je do wiadomości M. oraz rozpatrywał jeden wniosek o uchylenie zajęcia rachunku bankowego, uznać należy za zupełnie chybione, gdyż czynności te nie wymagają szczególnych nakładów pracy ani nie są obarczone wysokim poziomem skomplikowania. Stosunek zaś wysokości kosztów egzekucyjnych, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, do dokonanych czynności powinien pozostawać w racjonalnej zależności.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie w pierwszej kolejności odwołał się do art. 26 § 1, art. 7 § 1 i 2, art. 1a pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm. – dalej: "u.p.e.a." oraz do art. 64 § 1 i 6 i art. 64b stanowiących podstawę pobierania przez organ egzekucyjny opłat oraz wydatków egzekucyjnych. Wskazano, że na podstawie art. 64c § 1 ww. ustawy, koszty egzekucyjne, co do zasady, poza ściśle określonymi wyjątkami, obciążają zobowiązanego.

Wskazał następnie, że obciążenie kosztami wierzyciela jest wyjątkiem od zasady odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne (art. 64c § 4 u.p.e.a.), zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Dotyczy to sytuacji, gdy w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie będzie miał faktycznej czy prawnej możliwości ściągnięcia od zobowiązanego nawet kosztów egzekucyjnych, bowiem obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zależy od obiektywnych przesłanek, to jest niemożności ich ściągnięcia od zobowiązanego.

Skoro w niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] (postanowienie z [...] r.), to oznacza to, że zakończenie postępowania poprzez jego umorzenie skutkuje brakiem możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, w konsekwencji czego obowiązek ich uregulowania - w myśl art. 64c § 4 u.p.e.a. - obciąża wierzyciela.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. obciążył M. kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej wysokości [...] zł, w tym: [...] zł za zajęcie rachunku bankowego oraz [...] zł opłaty manipulacyjnej, przy czym wysokość opłat objętych postanowieniem, znajduje uzasadnienie w treści art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6, art. 64 § 7, art. 64 § 9 pkt 2 i art. 64 § 10 u.p.e.a.

Organ podkreślił, że w przedmiotowym postępowaniu zastosowano skutecznie środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego: zawiadomieniem o zajęciu z 17 lutego 2015 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w banku P. S.A. Zajecie to okazało się skuteczne, bowiem Bank przekazał w 2018 r. na konto organu egzekucyjnego kwoty: [...] zł, [...] zł i [...] zł, choć następnie, w związku z wnioskiem wierzyciela o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, uzyskane środki pieniężne zostały zwrócone na rachunek S. .

W odniesieniu do wyroku TK w sprawie o sygn. SK 31/14 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, przytaczając jego treść stwierdził, że wejście w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym. W ocenie organu budowa sentencji przedmiotowego wyroku jednoznacznie wskazuje, iż wolą Trybunału nie jest wyeliminowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 ustawy egzekucyjnej w całości, tylko we wskazanym zakresie. Skoro zatem przepisy dotyczące kosztów, o których mowa w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, nie utraciły mocy obowiązującej, organ egzekucyjny, zobowiązany do działania na podstawie przepisów prawa, zobowiązany był je zastosować.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zarzucił naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 w zw. z art. 64c § 1 i § 4 u.p.e.a., poprzez przyjęcie przez organ za prawidłowe obciążenie skarżącego opłatami egzekucyjnymi i opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości, w sytuacji gdy w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat za dokonane czynności egzekucyjne;

- art. 2, art. 7, art. 8 ust. 2 w zw. z art. 190 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie i uzależnienie przez organ egzekucyjny wysokości opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej jedynie od wysokości egzekwowanej należności przy jednoczesnym nieuwzględnieniu takich czynników jak: efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności, czy nakład pracy organu egzekucyjnego oraz obciążenie skarżącego maksymalną wysokością tych opłat, pomimo treści wyroku SK 31/14

- art. 7, art. 8, art. 77, art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, w szczególności poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również brak uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. ma ww. wyrok TK

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego z uwagi na błędne przyjęcie, że postanowienie to jest zgodne z obowiązującym prawem.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca zwróciła uwagę, że i stan faktyczny i stan prawny niniejszej sprawy niewątpliwie dotyczą przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia TK. W jej ocenie to, iż do dnia dzisiejszego ustawodawca nie wykonał wskazanego wyroku Trybunału nie może stać na przeszkodzie w zgodnym z tym orzeczeniem rozpoznaniu sprawy przez organy egzekucyjne, które zobowiązane są zastosować odpowiednie przepisy zgodnie z ich wykładnią zaprezentowaną przez Trybunał. Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału winny zatem zachować racjonalną zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, bowiem w przeciwnym razie rola tych opłat sprowadzi się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku co byłoby niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Zdaniem strony skarżącej organ egzekucyjny ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych winien wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu wymaganego nakładu pracy. Winien uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu. Wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w rażącej niewspółmierności do nakładu pracy organu i uzyskanych przez niego efektów, aby nie przybrała charakteru kary finansowej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Przedmiotem sporu jest prawidłowość ustalenia kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko S. " w Z. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela będącego skarżącym w sprawie. W ocenie Sądu stanowisko organu zajęte w wydanym postanowieniu, nie jest prawidłowe.

Na wstępie należy wskazać, że skarżący, odwołując się wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK 31/14, kwestionuje możliwość obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w maksymalnej wysokości w sytuacji, gdy przeprowadzone czynności egzekucyjne tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej, na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie pozwalało na ich wyegzekwowanie. Kwestionowano też wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony wierzyciel w kontekście niewielkiego nakładu pracy organu egzekucyjnego, nieadekwatnego do orzeczonych kosztów.

Odnosząc się do tego stanowiska wskazać trzeba, że organy, co do zasady, w związku z umorzeniem postępowania przeciwko zobowiązanemu miały prawo obciążyć wierzyciela powstałymi opłatami egzekucyjnymi jak również opłatą manipulacyjną, które składają się na koszty egzekucyjne. Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych- 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł 20 gr.

Natomiast § 9 pkt 2 ww. przepisu stanowi, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zgodnie z art. 80 § 1 zd. pierwsze u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Zgodnie zaś z art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Zgodnie natomiast z art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż [...] zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Sąd w pełni podziela stanowisko skarżącej co do tego, że wydając swoje rozstrzygnięcie organ II instancji powinien uwzględnić w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. SK 31/14 i skutek jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w myśl tych przepisów.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z treścią art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (§ 4). W odniesieniu do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jak również art. 64 § 6 u.p.e.a. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 orzekł m.in., że:

1. "Art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2. Art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

3. Art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

4. Art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji."

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości – jak w tej sprawie) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił również, że: "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji."

Warto zauważyć, że w odniesieniu do charakteru wyroku SK 31/14 i jego skutków w zakresie dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów u.p.e.a., wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r. sygn. II FSK 2206/17. NSA wskazał, że "Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten – w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją – nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet – musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału".

Organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 u.p.e.a. Przepisy te, jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a.

Podkreślić raz jeszcze trzeba, że dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu.

W zaskarżonym postanowieniu nie dokonano takiej oceny, co skutkuje uznaniem naruszenia treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i § 6 tego przepisu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych jak i opłaty manipulacyjnej ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku SK 31/14.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.