Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 664/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Zakład Ubezpieczeń Społecznych – III Oddziału w W. (zwanego dalej: "ZUS") z dnia 3 stycznia 2017 r. o numerze (...), utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia (...) września 2016 r. o numerze (...), którą odmówiono M. P. (zwanej dalej: "Skarżącą") umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 27 maja 2016 r. Skarżąca wystąpiła o umorzenie zaległości z tytułu składki za 1999 r. w wysokości 322,20 zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu podniosła, iż jest osobą długotrwale bezrobotną, po ciężkiej chorobie, samotnie wychowującą dziecko. Wskazała przy tym, iż utrzymuje się z alimentów na córkę w wysokości 500 zł, zasiłku rodzinnego w wysokości 118 zł oraz doraźnej pomocy społecznej.

Pismem z dnia 27 lipca 2016 r. wezwano Skarżącą do sprecyzowania wniosku z dnia 27 maja 2016 r. poprzez wskazanie czy wnioskuje o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres do 31 grudnia 1998 r., czy też za okres od 1 stycznia 1999 r., ewentualnie o umorzenie całości bądź części zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

W odpowiedzi Skarżąca złożyła pismo z dnia 18 sierpnia 2016 r., w którym wyjaśniła, iż wnosi o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres od 1 stycznia 1999 r.

Decyzją z dnia (...) września 2016 r. ZUS odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na:

- ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez płatnika za siebie i za zatrudnionych pracowników za okres 05/1999 r., od 07/1999 r. do 01/2000 r., od 03/2000 r: do 04/2000 r. w łącznej wysokości 10.373,48 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez płatnika na własne ubezpieczenie za okres 08/1999 r. do 01/2000 r. od 03/2000 r. do 04/2000 r. w łącznej wysokości 2.175,56 zł;

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres 05/1999 r. do 04/2000 r. w łącznej wysokości 464,67 zł.

Jednocześnie w decyzji tej ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na:

- ubezpieczenia społeczne za okres 05/1999 r., od 07/1999 r. do 01/2000 r., od 03/2000 r. do 04/2000 r. w łącznej wysokości 6.960,25 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 08/1999 r. do 01/2000 r., od 03/2000 r. do 04/2000 r. w łącznej wysokości 1.635,56 zł;

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres 05/1999 r. do 04/2000 r. w łącznej wysokości 464,67 zł.

W uzasadnieniu decyzji ZUS przedstawił sytuację majątkową Skarżącej, ustaloną na postawie zebranego materiału dowodowego. Powołując się na przepisy art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; zwanej dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; zwanego dalej: "rozporządzeniem"), organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek.

W tym zakresie podniesiono, iż nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.), bowiem należności z tytułu nieopłaconych składek zostały zabezpieczone hipoteką przymusową na nieruchomości położonej w K., przy ulicy P., której współwłaścicielem jest Skarżąca.

Uzasadniając odmowę umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), ZUS powołał się na brak wystarczających dowodów, na podstawie których można by było stwierdzić, że zachodzą okoliczności warunkujące umorzenie. Zdaniem organu, Skarżąca nie udzieliła pełnych informacji i nie przedstawiła żadnych dodatkowych dowodów w sprawie, zaś ZUS nie ma możliwości uzyskania ich we własnym zakresie. Odnosząc się do wskazanych przez Skarżącą problemów zdrowotnych, ZUS podniósł, iż nie bagatelizuje tej kwestii, jednakże z tego powodu nie jest możliwe umorzenie zadłużenia. Zauważył przy tym, iż dokumentacja sprawy nie potwierdza, że w przypadku Skarżącej istnieje całkowite przeciwwskazanie zdrowotne do wykonywania pracy zarobkowej (brak orzeczenia o niepełnosprawności).

Pismem z dnia 27 października 2016 r. Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu ponownie przedstawiła swoją sytuację materialną podnosząc, iż zapłata należności pozbawi ją i jej dziecko możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ponieważ obecnie jej rodzina utrzymuje się na poziomie minimum socjalnego.

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) stycznia 2017 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z dnia (...) września 2016 r.

Organ w całości podzielił swoje stanowisko prezentowane w decyzji I instancji. Wyjaśnił przy tym, iż ponownie nie stwierdził nieściągalności zobowiązania z uwagi na ustanowienie hipoteki przymusowej na majątku Skarżącej. W jego opinii w sprawie nie występują również podstawy do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, bowiem obecnej sytuacji majątkowej Skarżącej – jakkolwiek trudnej – nie można przypisać charakteru trwałego, gdyż będąc zarejestrowana jako osoba bezrobotna jest ona gotowa do podjęcia pracy, co przyczyni się do zmiany sytuacji materialnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji ZUS z dnia (...) stycznia 2017 r. W uzasadnieniu podniosła, iż w decyzji ZUS podaje kwoty, które są dla niej niejasne, jak również nie ma możliwości sprawdzenia czy odsetki zostały naliczone prawidłowo. Stwierdziła nadto, iż należności z tytułu składek za okres od 1999 do 2000 r. uległy przedawnieniu, a tym samym przedawnieniu uległa również ustanowiona hipoteka. Skarżąca przedstawiła ponownie swoją sytuację życiową i majątkową.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. ustanowiono dla Skarżącej adwokata z urzędu.

Pismem z dnia 29 grudnia 2017 r. wyznaczony pełnomocnik podtrzymał w całości skargę, a dodatkowo zarzucił decyzji ZUS z dnia (...) stycznia 2017 r. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdzie opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżacą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co miało wpływ na wynik sprawy;

2) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przez brak wykazania w uzasadnieniu decyzji (w piśmie omyłkowo nazwaną "wyrokiem"), z jakich powodów nastąpiło preferencyjne potraktowanie interesu organu nad interesem strony, a zatem wydania orzeczenia bez wskazania przesłanek prawa materialnego w zakresie wskazanych powyżej przepisów, co skutkowało wydaniem orzeczenia w oparciu o dowolne uznanie administracyjne niezawierające pełnych i jasnych rozważań w zakresie obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, co winno znaleźć nie tytko wyraz w zaskarżanej skargą decyzji, ale i decyzji ją poprzedzającej.

W uzasadnieniu pisma podniesiono, iż Skarżąca znajduje się w ciężkiej sytuacji majątkowej, bowiem utrzymuje się głównie z zasiłków i żyje wraz z pozostającą na jej utrzymaniu córką w warunkach skrajnego ubóstwa. Ponadto wskazano, iż Skarżąca posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, wobec czego chybiony jest argument, iż może podjąć pracę i spłacić należność.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Natomiast w żadnym razie sąd nie jest władny by samodzielnie rozstrzygnąć indywidualną sprawę w zastępstwie organu administracyjnego.

Rozpatrując sprawę w ramach wskazanych wyżej kompetencji Sąd nie stwierdził naruszenia prawa.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż poza przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest to, że w stosunku do Skarżącej nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wprawdzie Skarżąca w sporządzonej przez siebie skardze zarzuciła, iż należności z tytułu zaległych składek uległy przedawnieniu, co jej zdaniem powoduje "przedawnienie hipoteki", jednakże wyznaczony dla Skarżącej profesjonalny pełnomocnik z urzędu nie podtrzymał tego zarzutu w piśmie procesowym z dnia 29 grudnia 2017 r. Niezależnie jednak od tego, ustalenia ZUS dotyczące braku którejkolwiek z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., Sąd uznaje za prawidłowe.

Przedmiot sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do ustalenia, czy wobec Skarżącej spełniona została przesłanka określona art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Przypomnieć zatem należy, iż zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie Sądu, poczynione w tej kwestii ustalenia organu uznać należy za odpowiadające prawu.

Wskazać w pierwszej kolejności należy, iż w zakresie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, ZUS zauważył w uzasadnieniu do decyzji I instancji, iż Skarżąca nie udzieliła pełnych informacji i nie przedstawiła żadnych dodatkowych dowodów w sprawie, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z kolei w decyzji wydanej na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS stwierdził w uzasadnieniu do odmowy zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, iż obecnej sytuacji majątkowej Skarżącej nie można przypisać charakteru trwałego, bowiem jako osoba bezrobotna jest ona gotowa do podjęcia pracy, co przyczyni się do zmiany sytuacji materialnej.

Stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, jakkolwiek lakoniczne, uznać należało za mieszczące się w dyspozycji przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, z którego jednoznacznie wynika, że ocenie podlega "możliwość" zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w uzasadnieniu do wyroku z dnia 23 kwietnia 2009 r. o sygn. akt II GSK 884/08, iż prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika ). Aspekt ten nie może być pomijany przy analizie "stanu majątkowego" zobowiązanego oraz "możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny" ( § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). W niniejszej sprawie Skarżąca złożyła zaświadczenie o zarejestrowaniu w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, co niewątpliwie świadczy o gotowości podjęcia zatrudnienia, a jednocześnie nie przedłożyła żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, iż z uwagi na stan zdrowia jest niezdolna całkowicie bądź czasowo do wykonywania pracy, czy choćby nie uprawdopodobniła, że z uwagi na przewlekłe schorzenie podjęła kroki zmierzające do uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czy też renty z tytułu niezdolności do pracy.

Sąd podziela również stanowisko zajęte przez ZUS w uzasadnieniu do decyzji I instancji, że Skarżąca nie wykazała, że w jej przypadku zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Podkreślić w tym miejscu należy, iż w przepisie tym ustawodawca posłużył się stwierdzeniem "jeżeli zobowiązany wykaże", co prowadzi do jednoznacznego wniosku, że to na wnoszącym o umorzenie zaległości spoczywa ciężar dowodowy wykazania spełnienia omawianej przesłanki. Zauważyć zatem należy, iż na okoliczność trudnej sytuacji materialnej Skarżąca przedstawiła wraz z wnioskiem z dnia 27 maja 2016 r.: zaświadczenie z dnia 31 maja 2016 r. o bezrobotności, jak również kopię zaświadczenia Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 23 lutego 2015 r. o korzystaniu z pomocy tej placówki. O ile zatem zaświadczenie o bezrobotności uznać należało za aktualne, to już zaświadczenie o pomocy społecznej pochodzi sprzed ponad roku od dnia złożenia wniosku o umorzenie zaległości. W ocenie Sądu, aby wykazać zaistnienie omawianej przesłanki, Skarżąca winna wykazać jakim miesięcznym budżetem dysponuje w dacie wystąpienia z wnioskiem oraz przedstawić jak kształtują się jej miesięczne wydatki związane z niezbędnymi potrzebami życiowymi. Niezależnie od tego, iż oświadczenia Skarżącej dotyczące jej miesięcznych dochodów nie zostały udokumentowane w sposób należyty, to zauważyć należy, iż w toku postępowania Skarżąca nie przedstawiła choćby w sposób ogólny tego, jak kształtują się jej wydatki związane z mieszkaniem, wyżywienie, czy leczeniem. Powoduje to zdaniem Sądu, iż niemożliwym staje się ustalenie tego, jakie są niezbędne potrzeby życiowe Skarżącej, jak również dokonania ich porównania z jej możliwościami majątkowymi.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym kontekście, wskazać należy, iż wraz z wnioskiem z dnia 27 października 2016 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca przedłożyła: kopię decyzji z dnia (...) listopada 2015 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r., a także decyzję z dnia (...) czerwca 2016 r. o przyznaniu świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup żywności. Zauważyć zatem należało, iż pierwszy z przedstawionych dokumentów mógłby stanowić dowód potwierdzający wysokość miesięcznego dochodu rodziny Skarżącej w roku 2014, z kolei drugi – w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc, co wynika z uzasadnień do tych decyzji.

Niewątpliwie w sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia, bowiem sama Skarżąca w ogóle nie podnosiła by poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak również nie przedłożyła dokumentu lekarskiego, z którego wynikałoby, że jest pozbawiona możliwości zarobkowych z uwagi na przewlekłą chorobę bądź konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Dodać należy, iż wbrew stanowisku pełnomocnika, wyrażonemu w piśmie procesowym z dnia 29 grudnia 2017 r., w aktach administracyjnych sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego "orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności" Skarżącej. Wprawdzie wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca przedłożyła kopię Zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia wydanego dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, jednakże zaświadczenia tego nie można traktować jako orzeczenia o niezdolności do pracy z uwagi na niepełnosprawność. Dodać można, iż w zaświadczeniu tym lekarz stwierdził, że Skarżąca nie wymaga stałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji spowodowanej stanem zdrowia, natomiast wymaga czasowej (w okresach wynikających ze stanu zdrowia) pomocy innych osób, przy czym na złożonej kopii zaświadczenia brak jest zarówno widocznej daty jego wystawienia, jak również wskazania, w jakich okresach Skarżąca miałaby wymagać takiej opieki. W tym stanie rzeczy, Sąd zgadza się z ZUS, iż Skarżąca nie wykazała, że w jej przypadku zapadło orzeczenie lekarskie o całkowitej niezdolności do wykonywania pracy zarobkowej.

Podzielając zatem stanowisko organu, iż w sprawie nie wystąpiła którakolwiek z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, dodać należy, iż jakkolwiek to na organie spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i podejmowania z urzędu wszelkich działań zmierzających do wszechstronnego zebrania materiału dowodowego, to jednocześnie nie ulega wątpliwości, że w celu realizacji zasady prawdy obiektywnej strona powinna współpracować z organem w wyjaśnianiu istotnych okoliczności sprawy. Jak to się podnosi w orzecznictwie, strona nie jest zwolniona z obowiązku wykazywania okoliczności z zakresu jej sytuacji i podstaw rzutujących na możliwość ubiegania się o skorzystanie z dobrodziejstwa umarzania należności wobec ZUS. Przepis § 3 rozporządzenia stanowi bowiem wprost, że to Skarżąca ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa właśnie na niej (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r. o sygn. akt II GSK 2410/11).

Podkreślenia wymaga również, że decyzje o umorzeniu składek mają charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak pozostawienia ZUS pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Orzekanie w przedmiocie umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. musi opierać się na wyważeniu interesu publicznego i słusznego interesu strony. Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r. o sygn. akt II GSK 125/10 (LEX nr 952796), ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. ZUS jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny. Względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych przypadków życiowych. Oceniając "słuszność" interesu strony ubiegającej się o umorzenie należności należy brać pod uwagę względy doświadczenia życiowego, które każą odwołać się do powszechnej wiedzy na temat ogólnego poziomu życia w społeczeństwie. Przypomnieć jeszcze raz należy, iż prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r. o sygn. akt II GSK 884/08).

W ocenie Sądu, ZUS przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, a także dokonał w miarę wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. Mimo pewnej lakoniczności uzasadnienia, Sąd stwierdza, że poddaje się ono kontroli. Zdaniem Sądu, nie można zarzucić organowi, aby odmawiając umorzenia należności dopuścił się naruszeń prawa, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że organ brał pod uwagę wszystkie udokumentowane fakty świadczące o sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej Skarżącej. Natomiast Sąd może uchylić decyzję tylko w przypadkach istotnych naruszeń granic swobody decyzyjnej organu lub poważnego naruszenia przepisów postępowania, w tym prowadzącego do wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Żadna z takich wad nie wystąpiła w przypadku zaskarżonej decyzji.

Z tych wszystkich względów, Sąd stwierdził, że ZUS nie naruszył przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a tym samym zarzuty podniesione przez pełnomocnika w piśmie procesowym z dnia 29 grudnia 2017 r. nie mogły zostać uwzględnione.

Na marginesie dodać można, iż stanowisko Skarżącej dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek nie mogło znaleźć uznania, bowiem należności zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu, aczkolwiek mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.). Z niekwestionowanych przez Skarżącą ustaleń organu wynika natomiast, że taka hipoteka przymusowa, zabezpieczająca zaległe należności została ustanowiona na nieruchomości, której Skarżąc jest współwłaścicielem.

Końcowo podkreślić należy, że Sąd dokonywał oceny decyzji w dacie jej wydania i każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i – jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawach o sygn. akt III SA 398-399/99 – zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie u.s.u.s.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.