Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 242/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 maja 2021 r. sprawy ze skargi małoletniego J. S. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego I. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 2020 r.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn.zm.), zwanej dalej K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy małoletniego J. S. reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową I. S. od decyzji z [...] lipca 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, na mocy art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności zatem bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej, a następnie wnioskodawcy – członka rodziny po osobie zmarłej.

W toku postępowania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że po uwzględnieniu okresów zatrudnienia i prowadzenia działalności gospodarczej na podstawie nowych dowodów, W. S. – zmarły w wieku [...] lat ojciec dziecka, udokumentował 19 lat, 7 miesięcy i 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 19 lat, 4 miesiące i 4 dni okresów składkowych oraz 3 miesiące i 16 dni okresów nieskładkowych. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] września 2020 r. ustalił u ojca dziecka całkowitą niezdolność do pracy od [...] października 2014 r. W dziesięcioleciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym i udowodnił jedynie 2 lata, 1 miesiąc i 19 dni okresów składkowych. Ponadto w okresach od [...] stycznia 1998 r. do [...] listopada 1999 r ., od [...] stycznia 2001 r. do [...] października 2007 r. oraz od [...] lipca 2012 r. do [...] października 2014 r., tj. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca dziecka pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności spowodowane stanem zdrowia, bowiem w tym okresie nie była wobec niego orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy, a zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ojca dziecka, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Zaznaczył, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu zatrudnienia lub długości przerw pomiędzy jego poszczególnymi okresami, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych i wyjątkowych.

Ponadto w okresach od [...] czerwca 2000 r. do [...] sierpnia 2000 r., od [...] października 2000 r. do [...] grudnia 2000 r., od [...] października 2007 r. do [...] października 2009 r., od [...] maja 2010 r. do [...] lutego 2011 r. oraz od [...] grudnia 2011 r. do [...] lipca 2012 r. W. S. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. Jednak od [...] czerwca 2000 r. do [...] sierpnia 2000 r., od [...] października 2000 r. do [...] grudnia 2000 r., od [...] października 2007 r. do [...] października 2009 r., od [...] maja 2010 r. do [...] lutego 2011 r. oraz od [...] grudnia 2011 r. do [...] lipca 2012 r. nie odprowadzał z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Tym samym ojciec dziecka miał realną możliwość kształtowania przebiegu ubezpieczenia. Świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania wymaganych składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, która uniemożliwiałaby nabycie uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Organ stwierdził, że zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi.

Prezes ZUS podał, że wskazany przez przedstawicielkę ustawową we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy fakt choroby alkoholowej ojca dziecka nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie została przedłożona karta potwierdzająca udział zmarłego w 2011 r. w grupowych zajęciach realizowanych przez Centrum [...] w [...] oraz wskazano na fakt, że w listopadzie 2014 r. podjął terapię w ośrodku leczenia odwykowego w [...], jednak po zakończeniu leczenia zaczął nadużywać alkoholu, zatem terapia nie przyniosła zamierzonego efektu. Organ podniósł, że negatywnych skutków alkoholizmu ojciec dziecka nie mógł uniknąć w drodze skutecznego leczenia odwykowego. Uzależnienie [...] nie stanowi niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałby świadczenie pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy i jako takie nie może być uznane za szczególną okoliczność.

Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu powyższego świadczenia. Trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Omawiane świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie małoletni J. S., reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową I. S., zakwestionował decyzję z [...] listopada 2020 r. uznając ją za krzywdzącą i wniósł o jej uchylenie.

Zaskarżonemu rozstrzygnięcia zarzucił naruszenie przepisów:

1. prawa postępowania, tj. art. art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz zebrania materiału dowodowego,

2. prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego błędną wykładnię.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że po dostarczeniu zebranych informacji i dokumentów lekarz orzecznik ZUS orzekł u zmarłego ojca trwałą całkowitą niezdolność do pracy od [...] października 2014 r. oraz stwierdził, że ze względu na brak dokumentacji medycznej sprzed 2014 r. na [...] listopada 2001 r. nie istniała niezdolność do pracy.

W jego ocenie organ nie zbadał sprawy całościowo, bowiem w żaden sposób nie zadbał o zebranie informacji o stanie zdrowia W. S. przed 2014 r. pomimo tego, że w załączonych do odwołania dokumentach przedstawiła karty z Centrum [...] w [...] z 2011 r., wyrok Sądu z 2008 r. z którego wynika, że kierował pojazdem pod wpływem [...] oraz wskazała na fakt, że zmarły walczył z chorobą [...] od około 2000 r.

Zgromadzenie pełnej dokumentacji medycznej m.in. z Centrum [...] w [...], [...], gdzie zamieszkiwał w latach 1990 do 2006 oraz [...], gdzie zamieszkiwał w latach 2006-2012 pozwoliłoby na określenie ile razy i w jakich latach podejmował próby leczenia alkoholizmu. Istotne dla ustalenia stanu faktycznego mogłoby okazać się również zgromadzenie dokumentacji z Policji, skoro w 2008 r. został skazany za kierowanie pod wpływem alkoholu może już wcześniej miał miejsce taki stan rzeczy.

Podkreślił, że lekarz orzecznik na podstawie zgromadzonych dokumentów medycznych tylko z 2014 r., z których wynika uzależnienie od [...], orzekł wobec zmarłego ojca, który [...] stycznia 2020 r. pod wpływem [...] popełnił samobójstwo rzucając się pod pociąg w [...], całkowitą i trwałą niezdolność do pracy od [...] października 2014 r.

Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 2319/13 podał, że sam fakt uzależnienia od alkoholu ojca dziecka, mający niewątpliwie wpływ na nieuzyskanie przez niego uprawnień rentowych w trybie zwykłym, nie może więc być traktowany niejako automatycznie jako sankcja wykluczająca jego małoletnie dziecko z grona adresatów normy zawartej w art.83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Zaznaczył, że zmarły ojciec podjął próbę leczenia alkoholowego już w 2011 r., na co wskazują karty z terapii grupowej. Nie ma świadomości czy wcześniej podejmował leczenie, jednak nie można tego wykluczyć bowiem od około 2000 r. miał problem ze znalezieniem pracy zarobkowej, podejmował próby w postaci rejestracji działalności gospodarczych, które były sposobem zamazywania problemu jakim był alkohol i zakłamania rzeczywistości.

W ocenie skarżącego Prezes ZUS nie dokonał niezbędnych czynności, by ustalić stan faktyczny, czy zgłoszona działalność gospodarcza była faktycznie prowadzona, poprzez sprawdzenie dochodów w urzędzie skarbowym za lata 2000-2014 oraz czy i w jakim okresie czasu był osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.).

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania obowiązującymi w dacie wydania tej decyzji.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.

Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawiania organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w wyżej wymienionym przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy K.p.a., stosownie do treści art. 124 powołanej ustawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Oznacza to, że musi on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Winien także w sposób należyty i wyczerpujący informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.). Musi wreszcie wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił wskazanym powyżej obowiązkom procesowym, bowiem nie rozpatrzył w sposób pełny i wnikliwy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w świetle przesłanki "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zaskarżona decyzja została zatem wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., bez należytego rozważenia okoliczności, które mogły mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oparł bowiem zaskarżoną decyzję na braku szczególnych okoliczności, których wystąpienie mogłoby uzasadniać fakt nienabycia przez W. S., zmarłego ojca małoletniego J. S., uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, nie wyjaśniając jednak wszystkich aspektów sprawy.

Podejmując zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie organ wskazał, że zmarły ojciec dziecka na [...] lat życia udokumentował 19 lat, 7 miesięcy i 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 19 lat, 4 miesiące i 4 dni okresów składkowych oraz 3 miesiące i 16 dni okresów nieskładkowych. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] września 2020 r. ustalił u ojca dziecka całkowitą niezdolność do pracy od [...] października 2014 r. W dziesięcioleciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym i udowodnił 2 lata, 1 miesiąc i 19 dni okresów składkowych. Ponadto w okresach od [...] stycznia 1998 r. do [...] listopada 1999 r ., od [...] stycznia 2001 r. do [...] października 2007 r. oraz od [...] lipca 2012 r. do [...] października 2014 r., tj. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca dziecka pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Natomiast od [...] czerwca 2000 r. do [...] sierpnia 2000 r., od [...] października 2000 r. do [...] grudnia 2000 r., od [...] października 2007 r. do [...] października 2009 r., od [...] maja 2010 r. do [...] lutego 2011 r. oraz od [...] grudnia 2011 r. do [...] lipca 2012 r. W. S. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. Jednak od [...] czerwca 2000 r. do [...] sierpnia 2000 r., od [...] października 2000 r. do [...] grudnia 2000 r., od [...] października 2007 r. do [...] października 2009 r., od [...] maja 2010 r. do [...] lutego 2011 r. oraz od [...] grudnia 2011 r. do [...] lipca 2012 r. nie odprowadzał z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Jednocześnie organ zwrócił uwagę na fakt choroby alkoholowej ojca dziecka, wskazując, że przedłożenie karty potwierdzającej udział zmarłego ojca w 2011 r. w grupowych zajęciach realizowanych przez Centrum [...] w [...] oraz podjęcia w listopadzie 2014 r. terapii w ośrodku leczenia odwykowego w [...], nie ma znaczenia, bowiem po zakończeniu leczenia zaczął ponownie nadużywać alkoholu, a zatem terapia nie przyniosła zamierzonego efektu. Na tej podstawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyjął, że nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby wymienionemu kontynuowanie zatrudnienia.

W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w dalszym kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabyciu przez zmarłego ojca dziecka uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w tym okresie nie była wobec niego orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ojca dzieci, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Żaden przepis omawianej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, powinno być stwierdzone tylko indywidualnie.

Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się tym zwrotem ustawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo podkreśla cel omawianej regulacji. Chodzi tu taki przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", a więc zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Podkreślić należy, że szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie może być – jak czyni to organ – interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2003 r., sygn. akt II SA 3594/02, publ. LEX nr 142639).

Jak wynika z akt sprawy u W. S. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] września 2020 r., a więc już po jego zgonie, stwierdzono całkowitą niezdolność do pracy od 24 października 2014 r. Wskazać należy, że ubezpieczony pracował jeszcze w 2019 r., a śmierć nastąpiła po upływie 4 miesięcy i 10 dni od ostatniego okresu ubezpieczenia. Okoliczność ta nie została w ogóle przez organ zauważona i oceniona przy badaniu spełnienia przesłanki "szczególnych okoliczności". W ocenie Sądu świadczyć ona może o woli ojca dziecka kontynuacji zatrudnienia i w przyszłości uzyskania świadczenia typu ubezpieczeniowego. Brak oceny przesłanki szczególnych okoliczności we wskazanym aspekcie jest o tyle istotne, że pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku zostały w niniejszej sprawie spełnione.

Ponadto należy podkreślić, że przedstawicielka ustawowa skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywała, że przerwy w ubezpieczeniu zmarłego były spowodowane chorobą alkoholową.

W ramach postępowania o świadczenie w drodze wyjątku, to osoba zainteresowana powinna wskazać wszystkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Nie oznacza to jednak, że na organie nie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia sprawy. Obowiązku tego w niniejszej sprawie organ nie dopełnił w sposób wyczerpujący.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że jakkolwiek alkoholizm sam w sobie nie może stanowić okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to jednak podlegać musi ocenie w całokształcie wszystkich innych okoliczności charakteryzujących określony przypadek w kontekście uprawnień do ubezpieczenia społecznego. Jak wiele bowiem innych chorób jest to dolegliwość, do powstania której człowiek, w mniejszym lub większym stopniu, przyczynia się świadomie bądź nie. Jednak skutki tej choroby nie zależą już w pełni tylko od jego woli. Rozróżnić bowiem należy sytuację, kiedy osoba uzależniona od alkoholu podejmuje, bądź nie podejmuje próby leczenia, przy czym w tym pierwszym przypadku, nawet nieskutecznym w zakresie rokowania, można ją traktować, jako usprawiedliwiającą brak wymaganego okresu ubezpieczenia. Z jednym zastrzeżeniem, a mianowicie indywidualnego podejścia do każdego z tych przypadków (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2126/11, publ. LEX nr 1110206).

Sąd w składzie orzekającym podziela powyższy pogląd, że choroba alkoholowa co do zasady nie może usprawiedliwiać braku zatrudnienia. Jednak w sytuacji, gdy osoba zainteresowana podejmuje leczenie, obowiązkiem organu jest rozważenie tej okoliczności na tle stanu faktycznego danej sprawy - jako elementu niezależnego od tej osoby i tym samym mogącego usprawiedliwiać brak aktywności zawodowej.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że ojciec dziecka podejmował leczenie odwykowe, lecz po zakończeniu terapii ponownie zaczął nadużywać alkoholu. Nie można jednak podzielić zapatrywania organu, że skoro leczenie nie było skuteczne, to tym samym brak podstaw do uznania choroby alkoholowej za okoliczność szczególną.

Rozpatrując sprawę ponownie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych obowiązany będzie uwzględnić powyższą ocenę prawną. Ponadto powinien uzupełnić postępowanie dowodowe o pełną dokumentację medyczną W. S. oraz rozważyć, czy przerwy w ubezpieczeniu nie wynikały w istocie z choroby alkoholowej.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.