Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1082/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 ,  ust. 3,  ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej ZUS), działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm. - obecnie t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej "u.s.u.s.") odmówił M. B. (dalej "wnioskodawca", "zobowiązana" lub "strona") umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne - za okres od 08/2010 do 05/2015 w łącznej kwocie 49.262,85 zł, w tym z tytułu: składek - 35.477,85 zł, odsetek liczonych na dzień

9 maja 2017 r. - 13.785 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 06/2009 do 07/2009, od 07/2010 do 03/2011, od 09/2011 do 01/2012, od 03/2012 do 10/2013 oraz od 03/2014 do 05/2015 w łącznej kwocie 17.589,21 zł, w tym z tytułu: składek- 12.533,21 zł, odsetek liczonych na dzień 9 maja 2017 r. - 5.056 zł;

- Fundusz Pracy - za 07/2009, za okres od 07/2010 do 05/2015 w łącznej kwocie 4.332,92 zł, w tym z tytułu: składek - 3.092,92 zł, odsetek liczonych na dzień 9 maja 2017 r. - 1.240 zł.

Do wydania przedmiotowej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

W dniu 9 maja 2017 r. zobowiązana złożyła do organu wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, który umotywowała trudną sytuacją finansową. Zaznaczyła, że w wyniku skazania jej na karę dwóch lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na pięć lat, nie jest w stanie wykonywać usług finansowych. Dodała, że brak zaświadczenia o niekaralności utrudnia jej znalezienie zatrudnienia.

Na podstawie przedłożonej przez dokumentacji organ ustalił, że zobowiązana:

- zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej;

- przychód z działalności gospodarczej w 2015 r. wyniósł 10.165,65 zł, a w 2016 r. wyniósł 0,00 zł;

- nie posiada żadnych dochodów oprócz pomocy syna;

- gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie;

- nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem;

- nie posiada zobowiązań finansowych z innych tytułów;

- wyrokiem z dnia 27 listopada 2014 r. Sąd Apelacyjny w K. utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia 23 kwietnia 2014 r., uznający zobowiązaną za winną popełnienia przestępstw z zakresu Kodeksu karnego;

- postanowieniem z dnia 30 stycznia 2015 r. Sąd Okręgowy w B. nie uwzględnił wniosków w przedmiocie uchylenia poręczenia majątkowego

i zabezpieczenia majątkowego;

- oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ruchomego, praw majątkowych, wierzytelności.

Na okoliczność złożonego wniosku organ ustalił, że obecnie zobowiązana nie jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych. W dniu 14 czerwca 2016 r. zawarła

z ZUS umowę o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, która jest obecnie realizowana.

Organ rozpatrując ww. wniosek o umorzenie wskazał, że zgodnie z art. 28 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. ZUS podniósł również, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej "rozporządzenie").

Podejmując decyzję, organ kierował się przede wszystkim konkretnymi okolicznościami faktycznymi, istniejącymi w dacie rozpoznania wniosku, które

z punktu widzenia gospodarczego lub społecznego uzasadniałyby ich uwzględnienie w kwestii umorzenia długu.

W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka umorzenia, tj. całkowita nieściągalność, określona przy użyciu art. 28 u.s.u.s., co wynika z faktu, że w stosunku do zobowiązanej w dalszym ciągu możliwe jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego, mającego na celu skuteczne wyegzekwowanie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przez ZUS jest obecnie zawieszone z uwagi na zawartą umowę o rozłożenie należności z tytułu składek na raty, która jest obecnie realizowana. Dodatkowo ZUS podniósł, że podjął czynności zmierzające do dokonania zabezpieczenia na majątku nieruchomym zobowiązanej wskazując przy tym, że nieruchomość zabezpieczona hipoteką może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania jej za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia.

Po analizie zgromadzonej dokumentacji ZUS stwierdził, iż w sprawie nie zachodzą również szczególne przesłanki do umorzenia długu według treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przywołanego wyżej rozporządzenia.

Pomimo wskazanej trudnej sytuacji finansowej zobowiązana nie korzysta

z pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że posiada dochody, które są wystarczające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zebrana do wniosku dokumentacja nie potwierdza, aby kontynuowanie spłaty zadłużenia z tytułu składek w układzie ratalnym pozbawiło zobowiązaną możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał nie potwierdza także, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia.

ZUS podniósł, że okoliczność, na którą zobowiązana powołała się we wniosku, tj. wyrok z dnia 23 kwietnia 2014 r. skazujący ją na karę pozbawienia wolności, istniała w dniu zawarcia przez umowy ratalnej z ZUS, nie może więc być wzięta pod uwagę jako nowa okoliczność, mająca wpływ na brak możliwości regulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w chwili obecnej.

Końcowo ZUS wskazał na wyjątkowe okoliczności, które mogą uzasadniać zastosowanie instytucji umorzenia. Podniósł przy tym, że podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Organ zaakcentował, że w procesie rozpoznania sprawy został wzięty pod uwagę element interesu społecznego wyrażony w postaci zasady równości i powszechności w wypełnianiu obowiązków płatnika, który nie pozwala organowi dowolnie preferować interesu jednych płatników kosztem innych. Zatem względy społeczne wymagają, aby zobowiązania w opłacaniu składek były realizowane, a płatnik nie był z nich pochopnie zwalniany.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, M. B. zarzuciła organowi rażące naruszenie prawa związane z błędem w ustaleniach faktycznych, mające wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a w szczególności art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz 3a u.s.u.s. polegające na odmowie umorzenia należności z tytułu składek, podczas gdy zgodnie z treścią tych przepisów należności z tytułu składek mogą być umarzane

w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności,

a całkowita nieściągalność zachodzi, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu strona podniosła, że wbrew twierdzeniom organu nie jest już właścicielką nieruchomości, albowiem została ona zlicytowania w postępowaniu egzekucyjnym, co wynika z treści załączonego do skargi odpisu z księgi wieczystej nr [...]. Nadto nie posiada obecnie żadnego majątku, nie pracuje, ani nie osiąga dochodu z działalności gospodarczej. Aktualnie nie ma żadnego źródła dochodu, co oznacza, że w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wobec powyższego, zdaniem skarżącej, ustalenia faktyczne poczynione przez organ należy uznać za całkowicie dowolne i sprzeczne z prawem, oczywiście błędne, a także zupełnie nieuzasadnione.

Końcowo skarżąca - przywołując treść art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej "k.p.a."), w którym wyrażona została zasada prawdy obiektywnej - podniosła, że w niniejszej sprawie organ nie wywiązał się z nałożonego tym przepisem obowiązku.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 - dalej p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

ZUS stanął na stanowisku, że skarżąca nie spełnia żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., jak również nie wykazała okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia

Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 830/00). Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Decyzje związane podlegają ocenie Sądu na zasadach ogólnych. Badana jest zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcie błędnego czy też niepełnego stanu faktycznego, dyskwalifikuje decyzję pod względem prawnym, a to z tej przyczyny, że dochodzi do zastosowania niewłaściwej normy prawnej.

Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zasada praworządności zawarta w art. 7 k.p.a. - rozwinięta w innych przepisach, w tym w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. - ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które pozwoli dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normę prawną, a następnie ustalić konsekwencje prawne tych faktów. Obowiązek wyczerpującego i rzetelnego zebrania materiału dowodowego związany jest z sytuacją procesową organu administracji publicznej, który jest "gospodarzem" postępowania i posiada duże uprawnienia w zakresie ukształtowania tego postępowania. Natomiast obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego polega na dokładnym zapoznaniu się z tym materiałem, ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Negatywne konsekwencje zaniedbania należących do organu czynności dowodowych nie mogą obciążać strony.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja uchybia przepisom proceduralnym wymienionym w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy nie został bowiem przez organ zgromadzony i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, co w konsekwencji powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest co najmniej przedwczesne.

ZUS w zaskarżonej decyzji oparł się w całości na okolicznościach faktycznych wskazanych przez skarżącą, w tym znaczeniu, że nie prowadził własnego postępowania dowodowego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca nie pracuje, nie osiąga żadnego dochodu, utrzymuje się z pomocy syna, ma trudności ze znalezieniem zatrudnienia. Zobowiązana wskazała, że nie ma jakiegokolwiek majątku ruchomego i nieruchomego, ani też wierzytelności, czego organ nie zakwestionował. Jednocześnie jednak wskazał, że podjął czynności zmierzające do zabezpieczenia hipoteką nieruchomości skarżącej, co przy braku majątku nieruchomego czyni ten wywód niezrozumiałym. Fakt, że skarżąca nie posiada nieruchomości potwierdzony został w skardze, gdzie strona wyjaśniła, że nieruchomość został zlicytowana przez komornika, na dowód czego przedłożyła odpis z księgi wieczystej.

Poza tym w sprawie zabrakło ustalenia gdzie zamieszkuje skarżąca, jakie są rzeczywiste koszty jej utrzymania z uwzględnieniem wydatków na wszystkie płatności, wyżywienie, odzież itp. Nie dokonano również żadnych własnych ustaleń dotyczących stanu posiadania skarżącej, jak również stanu jej zadłużenia. W szczególności nie wyjaśniono czy posiada ona w dalszym ciągu zadłużenie wynikające z treści wyroku karnego Sądu Okręgowego w B. z dnia 23 kwietnia 2014 r. o sygn. akt [...], w którym orzeczono karę grzywny, obowiązek naprawienia szkody i obciążono stronę kosztami postępowania. Z kolei w informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym powołano jedynie rodzaj podjętych czynności i historię ich zastosowania, nie wyjaśniając czy egzekucja była skuteczna czy też nie. W punkcie 4 informacji dotyczącym przyczyn nieskuteczności egzekucji widnieje jedynie zapis "PN od KM [...]".

Brak tych ustaleń oznacza, że organ nie dysponował materiałem dowodowym pozwalającym na rozstrzygnięcie w zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności. Zwłaszcza w sytuacji przyjęcia przez ZUS, że skarżąca nie ma żadnego majątku, nie może mieć znaczenia przesądzającego fakt, że organ egzekucyjny nie umorzył formalnie postępowania egzekucyjnego. Jak wskazał WSA w Łodzi w wyroku z dnia 1 października 2014 r. o sygn. akt III SA/Łd 708/14: "Sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę". Pogląd ten Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela. W tak ustalonym stanie faktycznym nie można - zdaniem Sądu - zgodzić się, że w sposób bezsporny nie wystąpiła przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Organ ewidentnie zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Nie wystarcza bowiem stwierdzenie, że dana przesłanka nie istnieje, ale konieczne jest uzasadnienie, jakie okoliczności przesądziły o jej nieistnieniu. Jak zostało podniesione, stosownie do przepisów k.p.a. to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Jeżeli istnieją okoliczności, które uznać można za niedostatecznie wyjaśnione ZUS powinien podjąć próbę ich wyjaśnienia i pozyskania odpowiednich informacji, wykorzystując np. instrument w postaci wezwania z art. 50 i 54 K.p.a.

W niniejszej sprawie trudno oprzeć się wrażeniu, że jedynym powodem odmowy umorzenia należności z tytułu składek był fakt, że skarżąca wykonuje układ ratalny i nie korzysta z pomocy społecznej, a ponadto nie wystąpiły żadne nadzwyczajne zdarzenia, powodujące powstanie zadłużenia.

W świetle przytoczonych powyżej przepisów w sprawie należało natomiast wnikliwie ocenić niebezpieczeństwo, w przypadku odmowy umorzenia, zbyt ciężkich skutków dla strony. Przy ocenie zaistnienia przesłanek umorzenia należy przede wszystkim rozważać zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych na poziomie niezbędnego minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Organ powinien porównać stwierdzoną sytuację materialną skarżącej z wysokością zaległej należności z tytułu składek, zestawić wysokość posiadanych przez nią środków z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku. Okolicznością decydującą o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie nie może być jedynie wysokość miesięcznej raty, do uiszczenia której zobowiązana jest skarżąca czy też fakt, że powstanie zadłużenia wobec ZUS nie było spowodowane przyczynami o charakterze nadzwyczajnym.

W ocenie Sądu takiej wnikliwej analizy w przedstawionym powyżej zakresie zabrakło. Twierdzenia i oceny organu miały - w opinii Sądu - charakter arbitralny, nieznajdujący oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Dodać należy, że rozważenie interesu strony postępowania w sprawach o umorzenie składek ubezpieczonych musi być akcentowane szczególnie wyraźnie i znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji. Nie można również tracić z pola widzenia takiej sytuacji, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązaną, pozbawioną możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, co nie jest zgodne z interesem tego obywatela, ani też z interesem publicznym. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. np. wyrok NSA z dnia 13 października 2017 r., sygn. akt II GSK 179/16).

W świetle powyższych rozważań należy uznać za usprawiedliwiony zarzut dotyczący naruszenia prawa procesowego poprzez nierozważenie całokształtu sytuacji zobowiązanej. Powyższe uchybienia spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

ZUS ponownie rozpoznając sprawę pamiętać powinien o tym, że decyzje o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mają co prawda charakter uznaniowy, ale nie oznacza to dowolności, co do wyboru rozstrzygnięcia. Charakter sprawy wymaga od organów szczególnie wnikliwej analizy przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych składek.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż sprawa winna być ponownie przeanalizowana, w szerszym zakresie niż to uczyniono w zaskarżonej decyzji. W tych ramach przede wszystkim organ winien ustalić w sposób właściwy stan faktyczny sprawy i odnieść wysokość posiadanych przez stronę środków oraz ponoszonych wydatków w skali miesiąca do kwoty zobowiązania, a dopiero w dalszej kolejności w sposób jasny uzasadnić, czy sytuacja finansowa i majątkowa, w jakiej znajduje się strona pozwala na stwierdzenie braku przesłanek do umorzenia należności wobec ZUS. Dodatkowo organ powinien omówić podjęte w sprawie czynności egzekucyjne i ich skuteczność oraz wykazać czy wszystkie wyszczególnione w decyzji zaległości objęte były układem ratalnym, co w myśl 24 ust. 5a i 5b u.s.u.s. doprowadziłoby do zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek. Ewentualną decyzję podjętą w ramach uznania administracyjnego organ uzasadni w sposób umożliwiający jej weryfikację, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., a nie poprzez odwołanie się do ogólnych stwierdzeń, jak to miało miejsce w badanej sprawie.

Z uwagi na naruszenia prawa wskazane powyżej, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

12