Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 454/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 3, art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 129 ust. 1, art. 130, art. 132 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 12 ust. 1-3
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
journal: Dz.U.UE.C 2007 nr 303 poz 1 art. 51 ust. 1
law: Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (2007/C 303/01).

SENTENCJA

II SA/Kr 454/22 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 czerwca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Niedźwiedź (spr.) Sędzia WSA Joanna Człowiekowska Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia 25 stycznia 2022 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania. skargę oddala.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. S. (dalej: skarżąca) jest decyzja Wojewody Małopolskiego z 25 stycznia 2022 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 10 listopada 2021 r. znak [...], którą umorzono postępowanie w sprawie o ponowne ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa.

W stanie faktycznym sprawy skarżąca w piśmie nadanym 6 września 2021 r. oświadczyła, że przyłącza się do postępowania prowadzonego z wniosku jej siostry o ponowne ustalenie odszkodowania za nieruchomość objętą wykazem hipotecznym [...]. Organ poinformował skarżącą, że sprawa z jej wniosku zostanie rozpatrzona w odrębnym postępowaniu.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, decyzją z 10 listopada 2021 r. organ I instancji umorzył postępowanie z wniosku skarżącej. Organ ustalił, że nieruchomość objęta wnioskiem została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na cele [...] na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 26 listopada 1952 r. nr [...] Orzeczenie to stało się ostateczne 25 maja 1960 r.

Z kolei orzeczeniem z 31 maja 1962 r. Prezydium Rady Narodowej miasta Krakowa nr [...], przyznało na rzecz S.S (poprzedniej właścicielki) odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia w kwocie [...] zł. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez [...], Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z 3 kwietnia 1963 r. nr [...] uchyliła zaskarżoną decyzję w części i orzekła odszkodowanie w kwocie [...] zł. Decyzja Komisji była ostateczna.

Jak ustalił organ, skarżąca jest jedną ze spadkobierców poprzedniej właścicielki.

Organ stwierdził, że odszkodowanie przyznanie na rzecz poprzedniej właścicielki zostało wypłacone. Organ powołał się w tej kwestii na informację Oddziału Administracyjnego Sądu Okręgowego w Krakowie, że w posiadanych środkach ewidencyjnych nie odnaleziono wzmianki o złożeniu do depozytu kwoty odszkodowania oraz na przesłane przez Biuro [...] sprawozdania z działalności [...] z 1963 r., w których zawarto informację, że Biuro otrzymało dotację budżetową w kwocie [...] zł przeznaczoną na wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w K. [...] i że "powyższa kwota została wykorzystana w pełnej wysokości".

Organ zaakcentował, że ujawnione w toku postępowania orzeczenia wskazują na okoliczność ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. W ocenie organu, ponowne orzekanie w tym samym przedmiocie byłoby obarczone wadą kwalifikującą tak wydaną decyzję do stwierdzenia jej nieważności, bowiem dotyczyłaby sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Organ dodał, że od decyzji o wywłaszczeniu przysługiwało odwołanie, a poprzednia właścicielka go nie wniosła.

W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia, skarżąca podniosła, że odszkodowanie nie zostało wypłacone. Ponadto, w ocenie skarżącej, spadkobiercy nie dziedziczą treści decyzji skierowanej do spadkodawcy, zatem żądana decyzja w przedmiocie odszkodowania będzie pierwszą decyzją wobec spadkodawców. Skarżąca dodała, że od decyzji o wywłaszczeniu nie było realnej możliwości odwołania, bowiem przysługiwało ono do "jakiejś podrzędnej komórki" zależnej od Prezydium Rady Narodowej, natomiast poprzednia właścicielka składała nieformalne odwołania do pierwszego sekretarza Komitetu Centralnego PZPR i ówczesnego premiera.

Decyzją z 25 stycznia 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwołał się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20 i stwierdził, że spadkobiercom poprzedniej właścicielki przysługuje roszczenie o ustalenie odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm., dalej: u.g.n.), a stronami postępowania są poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy. Dotyczyło to jednak sytuacji, w której uprzednio nie składano wniosku o odszkodowanie. Sytuacja była zatem odmienna niż ta w przedmiotowej sprawie.

Jak zaznaczył organ, tożsamość sprawy będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. W ocenie organu odwoławczego wszystkie trzy przesłanki tożsamości sprawy zostały w przedmiotowej sprawie spełnione: skarżąca jest następcą prawnym poprzedniej właścicielki, tożsamość nieruchomości nie budzi wątpliwości, a przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1958 nr 17 poz. 70, ze zm., dalej: ustawa z 1958 r.) i art. 128 u.g.n. sprowadzają się w głównej mierze do tego samego celu.

Nawiązując do powyższych uwag i ustaleń, organ skonstatował, że funkcjonowanie w obrocie prawnym orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z 31 maja 1962 r. oraz decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z 3 kwietnia 1963 r. oznacza, że niniejsze postępowanie jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zażądała uchylenia decyzji organów I i II instancji. Podniosła, że decyzja wywłaszczeniowa jest decyzją pozorną i nieistniejącą. Skarżąca powołała się na art. 17 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 64 i 91 Konstytucji RP, zaznaczając, że ma prawo do słusznego odszkodowania wypłaconego we właściwym terminie. Odwołując się do warunków tożsamości sprawy przywołanych przez organ II instancji, podkreśliła, że art. 129 u.g.n. rozróżnia spadkodawcę od spadkobierców, zatem podmioty nie są tożsame, inna jest też sytuacja prawna nieruchomości i inny jest jej stan faktyczny.

Skarżąca podsumowała, że organy stosują wobec jej rodziny podwójne standardy, zakwestionowała wnioski, jakie organ wyprowadził z dokumentów, które miałyby świadczyć o wypłaceniu odszkodowania, a także powołała się na istnienie kolejnej, nieujawnionej przez organy decyzji ustalającej rozłożenie odszkodowania na raty. Wskazała, że być może decyzja w przedmiocie rozłożenia na raty nie była ostatnią decyzją w sprawie odszkodowania, bowiem "firma [...]" odwoływała się nieustannie od wszelkich wypłat odszkodowań.

W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W związku z brakiem zgłoszenia możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej przez strony, zarządzeniem przewodniczącego z 9 czerwca 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Rację mają bowiem organy obu instancji, że w niniejszej sprawie nie było dopuszczalne merytoryczne rozpatrzenie wniosku skarżącej o ponowne ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

W świetle obowiązujących przepisów, o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość co do zasady orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości (art. 129 ust. 1 u.g.n.). Odrębną decyzję o odszkodowaniu starosta wydaje tylko w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126, na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości i gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (art. 129 ust. 5 u.g.n.). W niniejszej sprawie nie zachodziły jednak okoliczności pozwalające na wydanie odrębnej decyzji w sprawie odszkodowania, bowiem w przedmiocie przyznania odszkodowania orzekały już organy administracji publicznej.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, byłej właścicielce przyznano – z tytułu wywłaszczenia nieruchomości – odszkodowanie na podstawie ostatecznej decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z 3 kwietnia 1963 r. Obecnie nie jest więc możliwe ponowne orzekanie w tym samym przedmiocie. Zgodnie bowiem z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Uwzględnienie żądania skarżącej i merytoryczne rozpatrzenie jej wniosku o ponowne ustalenie wysokości przyznanego już ostateczną decyzją odszkodowania, prowadziłoby zatem do wydania decyzji obarczonej wadą nieważności.

W tym kontekście należy zauważyć, że dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie powagi rzeczy osądzonej (res iudicata, art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.) koniecznym jest ustalenie tożsamości spraw. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Oczywiście chodzi o te elementy stanu faktycznego, które mają znaczenie dla subsumcji przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawach.

Organy obu instancji trafnie doszły do wniosku o tożsamości sprawy zakończonej decyzją ostateczną i sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej. Po pierwsze, w realiach niniejszej sprawy nie ma racji skarżąca twierdząc, że treści decyzji administracyjnej się nie dziedziczy. Jak podkreśla się w orzecznictwie, z faktu wstąpienia w ogół praw i obowiązków spadkodawcy pod tytułem sukcesji ogólnej, wynika sukcesja prawa do odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2020 r. sygn. I OSK 1387/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 29 stycznia 2020 r. sygn. II SA/Po 452/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 13 lipca 2021 r. sygn. II SA/Kr 303/21). Tym samym zasadne było uznanie tożsamości podmiotowej poprzedniej właścicielki nieruchomości oraz skarżącej, jako jej spadkobiercy. Ponadto, nie jest sporne między stronami, że oba postępowania dotyczyły tej samej nieruchomości, wywłaszczonej decyzją z 1952 r. Zarówno zastosowane przy orzekaniu o odszkodowaniu przepisy art. 7 i 8 ust 2-6 ustawy z 1952 r., jak i obecnie obowiązujące przepisy u.g.n. w sposób istotnie zbliżony regulują tę samą instytucję – odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Z kolei podnoszone przez skarżącą zmiany faktyczne na gruncie, zaistniałe na przestrzeni minionych lat, nie mają w przedmiotowej sprawie istotnego znaczenia, bowiem zgodnie z art. 130 u.g.n. wysokość odszkodowania ustala się według stanu, przeznaczenia i wartości, wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. Powyższe oznacza, że właściwym było uznanie, że spełniona została przesłanka tożsamości przedmiotowej spraw.

Skarżąca podnosi, że decyzja odszkodowawcza z 1963 r. nie jest decyzją ostateczną, bowiem miałyby zostać wydane później inne decyzje w tym przedmiocie. W odniesieniu do tego argumentu należy zauważyć, że twierdzenia skarżącej stoją w sprzeczności do zgromadzonego materiału dowodowego (karty 22-27 akt administracyjnych). Skarżąca, poza powołaniem się na istnienie niesprecyzowanych decyzji o rozłożeniu odszkodowania na raty, nie przedstawia w tym zakresie żadnych dowodów. Na marginesie można zauważyć, że ustawa z 1958 r. przewidywała wypłacanie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości również w ratach, których termin wypłaty mógł być regulowany (art. 12 ust. 1-3 powołanej ustawy). Ewentualne wydanie decyzji w tej materii nie miało wpływu na ostateczność samego rozstrzygnięcia odszkodowawczego.

W kontekście spornej między stronami kwestii wypłaty przedmiotowego odszkodowania, podkreślić należy, że w niniejszej sprawie postępowanie dotyczyło wyłącznie kwestii ponownego orzeczenia o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość. Uwagi organów i twierdzenia skarżącej dotyczące kwestii faktycznego wypłacenia przedmiotowego odszkodowania należy uznać za poczynione poza przedmiotem niniejszego postępowania. Mogłoby one mieć znaczenie w przypadku ewentualnego zwrócenia się przez skarżącą do Prezydenta Miasta Krakowa z wnioskiem o wypłatę, ustalonego – powołaną wyżej ostateczną decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z 1963 r. – zwaloryzowanego odszkodowania (art. 132 ust. 3. u.g.n.). Natomiast okolicznością decydującą dla stwierdzenia prawidłowości postępowania organów w niniejszej sprawie jest samo orzeczenie o odszkodowaniu.

Ponadto, mając na uwadze istnienie ostatecznego orzeczenia przyznającego odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość i wskazane wyżej ramy niniejszej sprawy, niezasadne pozostają podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 17 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 64 i 91 Konstytucji RP poprzez odmówienie prawa do odszkodowania. W szczególności odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 17 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej należy wskazać art. 51 ust. 1 Karty, zgodnie z którym postanowienia niniejszej Karty mają zastosowanie do instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii przy poszanowaniu zasady pomocniczości oraz do Państw Członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że przedmiotowa sprawa nie jest objęta zakresem zastosowania prawa UE.

Zgodnie z dyspozycją art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Do bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego z przyczyn przedmiotowych należy niewątpliwie zaliczyć fakt istnienia w obiegu prawnym ostatecznej decyzji wydanej w tożsamej sprawie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 maja 2021 r. sygn. II SA/Kr 159/21 i powołane tam orzeczenia). Wobec istnienia powagi rzeczy osądzonej, organy obu instancji zasadnie zatem oparły swoje rozstrzygnięcia o art. 105 § 1 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).