Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 23/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącego Z. L. kwotę 480 (czterystu osiemdziesięciu) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 17 sierpnia 2020 r nr [...] orzekł o odmowie przyznania Z. L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną – B. L. (ur. 17.04.1979 r.).

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej powoływanej jako "k.p.a.", art. 1 ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 11, pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, art. 20, art. 23 ust. 1-3, ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej jako "u.ś.r." lub "ustawa".

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 17 lipca 2020 r. wpłynął wniosek Z. L. (zwanego dalej również "stroną" lub "skarżącym") o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną B. L., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z oświadczenia dołączonego do wniosku wynika m.in., że strona jest małżonkiem osoby niepełnosprawnej oraz, że z dniem 8 lipca 2019 r. zamknęła działalność gospodarczą w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną.

Jak wynika z akt sprawy B. L. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 3 lipca 2019 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 czerwca 2019 r.

W związku z powyższym nie został spełniony warunek niezbędny do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepełnosprawność nie powstała w wieku do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Organ zaznaczył przy tym, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok Trybunału nie oznacza jednak usunięcia tego kryterium z ustawy. Wykonanie wyroku Trybunału wymaga podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Na podstawie oświadczeń i wywiadu środowiskowego organ ustalił sposób sprawowania opieki strony nad żoną. Zwykle wygląda ona w ten sposób, że strona w godzinach 7.00 - 9.00 wykonuje poranne czynności higieniczne, szykuje śniadanie, podaje leki i pomaga żonie się ubrać. Od 9.00 do 11.00 sprząta dom, wstawia pranie w razie potrzeby. Żona w tym czasie odpoczywa, ogląda telewizję. Między 11.00 a 12.30 strona przygotowuje obiad, wspólną kawę. Od 12.30 do 18.00 wychodzi na spacer, wizyty lekarskie, żona odpoczywa. Między 18.00 a 21.00 strona przygotowuje kolację, pomaga żonie się wykąpać, przebiera ją w piżamę.

Z zebranej dokumentacji wynika, że B. L. ma zakrzepicę prawej nogi, niedowład prawej ręki i nogi. Przyjmuje leki na epilepsję i przeciwdepresyjne. Ma trudności z komunikacją, obecnie porusza się całkowicie na wózku inwalidzkim. Ze względu na zakrzepicę rehabilitacja jest prowadzona w mniejszym zakresie. Przyjmuje zastrzyki przeciwzakrzepiczne raz dziennie. Jest uczestnikiem Środowiskowego Domu Samopomocy w K. dla osób niepełnosprawnych.

W ocenie organu, B. L. niewątpliwie jest osobą schorowaną, wymagającą pomocy innych osób i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu chociażby z uwagi na problemy z poruszaniem, jednak nie jest osobą leżącą, ani pampersowaną (tylko wedle potrzeb). Czynności opiekuńcze, które wykonuje strona względem żony trudno uznać, za tak absorbujące i wielogodzinne, że nie dałyby pogodzić się z podejmowaniem pracy zarobkowej, tym bardziej, iż żona jest uczestnikiem Środowiskowego Domu Samopomocy i w tym czasie strona mogłaby podjąć zatrudnienie.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że przy wykładni art. 17 ust. 1b ustawy organ nie uwzględnił skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, który uznał za niekonstytucyjną części wskazanej normy prawnej, w zakresie w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez stronę w celu sprawowania opieki nad żoną, nie wypełnia przesłanki określonej w tym przepisie.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 listopada 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że w treści art. 17 ust. 1 ustawy ustawodawca ustanowił szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej nie podejmowanie w tymże celu. Istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania permanentnej opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu ale ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony, a sprawowaniem opieki nad żoną.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki wymuszał na stronie rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. B. L. nie jest osobą leżącą, porusza się na wózku inwalidzkim, pampersowana jest wedle potrzeb. Czynności opiekuńcze związane z osobą chorą to: przygotowanie lekarstw i ich podanie (2 razy dziennie); przygotowanie posiłków (3 razy dziennie), pomoc w czynnościach higienicznych (rano i wieczorem) i ćwiczeniach fizycznych (1 raz dziennie), ubieraniu się (2 razy dziennie), czy towarzyszenie podczas wizyt lekarskich (1 raz na miesiąc). Pozostały czas wypełniony jest czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. praniem, sprzątaniem, prasowaniem, zakupami, opłacaniem rachunków, załatwianiem spraw urzędowych itd. Z takiego opisu opieki wynika, że czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad chorą nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby strona - przy należytej organizacji tej opieki - nie mogła podjąć pracy zarobkowej, w szczególności w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto, B. L. od września 2019 r. uczestniczy w zajęciach prowadzonych w Środowiskowym Domu Samopomocy gdzie przebywa średnio 10 dni w miesiącu, w tym czasie nie znajdując się pod opieką męża.

W ocenie organu odwoławczego, czynności wskazane przez wnioskodawcę nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu w opiekę nad niepełnosprawną żoną, by nie mógł on podjąć zatrudnienia, a część z podanych czynności równie dobrze wykonują osoby aktywne zawodowo, m.in. zakupy, czy wizyty u lekarza. Dlatego też brak jest związku przyczynowego pomiędzy nieaktywnością zawodową strony, a wymogiem sprawowania nad żoną opieki, co przesądza o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy.

Z. L., reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wniósł również o zasądzenie kosztów powstępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu wskazał, że z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżący twierdził, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną żoną, która to opieka uniemożliwiała mu podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powołanej dalej jako "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1b. ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność jego żony powstała później niż do ukończenia 18 roku życia i później niż w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Organ drugiej instancji nie zajął w ogóle stanowiska w tym przedmiocie wskazują jedynie na brak związku przyczynowego miedzy rezygnacją z zatrudnienia (jego nie podejmowaniem), a sprawowaną przez skarżącego opieką nad żoną.

Sąd uznał za niesłuszne stanowisko organu I instancji dotyczące skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104).

Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por.m.in. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, wyrok z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16, wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 623/15, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 366/15, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 51/17).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie.

Organy obu instancji wskazały nadto zgodnie, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia jest również brak przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest istnienia związku przyczynowego pomiędzy zapewnieniem przez skarżącego niepełnosprawnej żonie opieki a zaprzestaniem podejmowania przez niego zatrudnienia. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia bowiem wyłącznie opieka, która na tyle absorbuje opiekuna, że wyklucza podjęcie przez niego jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 nie zawiera definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa, jednak nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Niewątpliwie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy istotna jest zatem ocena, czy zakres (charakter) sprawowanej przez skarżącego opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Chodzi tu o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W art. 80 k.p.a. ustawodawca statuując zasadę swobodnej oceny dowodów wskazał, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, że organ przy ustalaniu stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i może swobodnie, zgodnie z własną oceną materiału dowodowego, w danej sprawie ustalić stan faktyczny. Ocenę dowodów organ obowiązany jest oprzeć na przekonywujących podstawach. Swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem, organ orzekający ocenia wyniki postępowania wyjaśniającego (dowodowego) na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego. Ocena dowodów jest "czynnością myślową" i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego myślenia. Nadto wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, organ powinien zawrzeć w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.).

Analiza akt sprawy wykazała, że po pierwsze organy orzekające dokonały ustaleń w przedmiocie opieki skarżącego w sposób sprzeczny z wyżej cytowanymi zasadami, a po drugie zasadnicza kwestia związana z korzystaniem przez B. L. z zajęć w Środowiskowym Domu Samopomocy w K. nie została wyjaśniona w sposób wyczerpujący.

Przechodząc do oceny, czy zakres (charakter) sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną żoną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd uznał, że stanowisko wyrażone w decyzjach organów obu instancji nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Jak wynika z formularza czynności podczas opieki (karta 27 akt organu pierwszej instancji) skarżący wykonuje względem żony codziennie szereg czynności, związanych z higieną (kąpiele, mycie zębów, obcinanie paznokci), prowadzeniem do toalety, przygotowywanie ubrań, ćwiczeniami, podawaniem leków, robieniem zakupów, opłacaniem rachunków, załatwianiem spraw urzędowych, wyjściami na spacery, sprzątaniem. Uczestniczy też w czynnościach takich jak świadczenia rozwijające mowę, pisanie, myślenie. Wykonuje masaże i oklepywanie.

W dniu 5 sierpnia 2020 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w którym skarżący oświadczył się co do sprawowanej opieki nad żoną i opisał miedzy innymi rozkład dnia. Wynika z niego, że w godzinach od 7 do 9 skarżący pomaga żonie w czynnościach higienicznych, szykuje posiłki, podaje leki, pomaga przy ubieraniu się żony, od godziny 9 do 11 sprząta dom, wstawia pranie w tym czasie żona odpoczywa. Następnie w godzinach od 11 do 12:30 przygotowuje obiad i zajmuje się toaletą żony. Po południu, od godziny 12:30 do 18 spaceruje, załatwia sprawy urzędowe i lekarskie, odpoczywa. Od godziny 18 przygotowuje kolację, pomaga żonie się wykąpać i przebiera ją. Tak więc opieka skarżącego jest świadczona przez cały dzień i dotyczy prawie wszystkich aspektów życia żony.

Pracownik socjalny w kwestionariuszu wywiadu stwierdził jednoznacznie, że B. L. uległa wypadkowi w 2019 r. i była osobą całkowicie leżącą. Obecnie jej stan zdrowia wymaga sprawowania całodobowej opieki przez inną osobę. We wnioskach z wywiadu środowiskowego pracownik potwierdził to wskazując, że skarżący sprawuje opiekę nad żoną, która nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować.

Niewątpliwie zakres opieki jest determinowany potrzebami osoby potrzebującej pomocy. Podkreślić należy, że żona skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 3 lipca 2019 r., z którego wynika jednoznacznie, że istnieje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto w aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 27 maja 2020 r. z której wynika, że B. L. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia 30 czerwca 2022 r. W trakcie postępowania ustalono, że żona skarżącego cierpi na zakrzepicę, niedowład prawej ręki i nogi, ma trudności z komunikacją, przyjmuje leki na epilepsję i przeciwdepresyjne. Obecnie porusza się całkowicie na wózku inwalidzkim i odbywa rehabilitację.

Opisane okoliczności poparte dokumentami zawartymi w aktach sprawy tworzą w istocie spójny i przekonywujący obraz zarówno potrzeb żony skarżącego, jak i zakresu sprawowanej przez niego opieki.

Skarżąca niewątpliwie jest osobą wymagająca stałej i długotrwałej opieki. Jedyną osobą, która sprawuje nad nią opiekę jest skarżący.

W związku tym nie można podzielić poglądu organów, że czynności wykonywane w ramach opieki skarżącego nad żoną są to czynności zwykle wykonywane w trakcie dnia codziennego i ich wymiar umożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia na pół etatu. Wszystkie te czynności składają się na normalny zakres opieki, której potrzebuje osoba w codziennym funkcjonowaniu, a także specyficzne czynności, jak np. pomoc w rehabilitacji, związane z opieką nad osobą schorowaną. Stanowisko organów jest niewątpliwie sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego, gdyż przy osobach, które są niepełnosprawne, często czynności życia codziennego muszą być wykonywane częściowe lub całkowicie z pomocą osób trzecich. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Skarżący jest zmuszony wykonywać wiele czynności za swoją żonę. Właściwie oceniając zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy nie powinien mieć wątpliwości, że skarżący sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad żoną.

Sąd uznaje zatem ustalenia organów co do związku przyczynowego za wadliwe, z uwagi na ich sprzzeczność ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W okolicznościach sprawy nie można przyjąć, aby skarżący wykonując czynności związane z opieką nad schorowaną żoną mógł podjąć jakiekolwiek zatrudnienie.

Przechodząc dalej, należy odnieść się do twierdzeń organów na temat korzystania przez podopieczną z usług Środowiskowego Domu Samopomocy w K. Otóż w uzasadnieniu organy ogólnie odniosły się do tego faktu, wskazując, że w czasie przebywania żony skarżącego w tym ośrodku skarżący może podejmować zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu oraz, że zajęcia w tym ośrodku żona skarżącego odbywa średnio 10 dni w miesiącu. W aktach organu pierwszej instancji nie ma żadnych dokumentów w tym zakresie, natomiast w trakcie postępowania odwoławczego zwrócono się do Środowiskowego Domu Pomocy w K. o informację na ten temat. W piśmie z dnia 13 listopada 2020 r. ośrodek poinformował, że B. L. jest skierowana do ośrodka od 20 września 2019 r. oraz - w formie tabelarycznej - wskazano miesiące i ilość dni obecności podopiecznej w roku 2019 i 2020. W 2020 r. od lipca do września B. L. była obecna w ośrodku po 11 lub 10 dni, w październiku 3 dni, w listopadzie była nieobecna. Z informacji tej nie wynika, ile godzin dziennie podopieczna spędzała w ośrodku, czy dni zajęć następują po sobie, czy są nieregularne, a okoliczności te mają niewątpliwie znaczenie dla oceny możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Organ nie poczynił ustaleń w tym zakresie, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy nie dokonał również ustaleń dotyczących zawieszenia działalności Środowiskowego Domu Pomocy w K. od 4 listopada 2020 r. Tymczasem informacja ta została zawarta w piśmie ośrodka z dnia 13 listopada 2020 r. oraz widnieje na stronie internetowej tego ośrodka. Powyższe okoliczności mają istotne znacznie dla oceny zakresu sprawowanej opieki i prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, opieka skarżącego nad żoną, co najmniej od października 2020 r., kiedy pobyt skarżącej w ośrodku był krótkotrwały (3 dni) oraz w okresie gdy ośrodek w K. nie funkcjonował (od 4 listopada 2020 r.) wyczerpywała przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. Ocena zakresu opieki w pozostałym okresie – od lipca do września 2020 r. oraz po wznowieniu działalności Środowiskowego Domu Pomocy w K., możliwa będzie dopiero po dokonaniu szczegółowych ustaleń co do czasu pobytu żony skarżącego w domu pomocy.

Niewątpliwie wymiar opieki nad B. L., świadczonej przez Środowiskowy Dom Samopomocy w K. po jego uruchomieniu, będzie miał wpływ na zakres opieki świadczonej przez skarżącego, a w konsekwencji na możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia. W przypadku ustalenia, że wymiar usług świadczonych żonie skarżącego przez ośrodek pozwala na ograniczenie opieki skarżącego w ten sposób, że będzie on dysponował możliwością podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy, brak będzie możliwości miarkowania wysokości świadczenia i dostosowania go do zakresu zatrudnienia skarżącego.

Jeżeli skarżący będzie dalej korzystać z pomocy ośrodka, uzyskując w ten sposób czas na podjęcie częściowego zatrudnienia, utraci on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast jeżeli będzie on świadczyć opiekę samodzielnie w sposób ciągły i trwały, będzie nadal uprawniony do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podsumowując, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy naruszył przepis prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, oraz przepisy postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Sąd uchylił zatem zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy weźmie pod uwagę wskazane wyżej rozważania dotyczące oceny związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad żoną. Będzie też zobligowany do dokonania ustaleń w jakim okresie nie funkcjonuje Środowiskowy Dom Samopomocy w K., a także w jakim wymiarze ten podmiot świadczy usługi dla żony skarżącego.

Organ winien wydać rozstrzygnięcie w sprawie przyznania skarżącemu świadczenia i jego okresu, uwzględniając ustalenia w tym zakresie.

Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na zasądzoną od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika - adwokata w wysokości 480 zł.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).