Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 912/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 179 w zw. z  art. 182  par. 2  pkt 5
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, , po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi kasacyjnej S. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 912/21 sprawy ze skargi S. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie prawa do rekompensaty 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 912/21; 2. oddala skargę; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej S. L. kwotę 340 złotych (trzysta czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z [...] maja 2018 r. Wojewoda [...] w pkt I potwierdził S. L. (dalej: "skarżąca"), jako spadkobierczyni i następczyni prawnej M. G., prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E.B., J. G., I. Z., S. Z., Z. R. i M. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...] (pkt 1), określił wartość budynków wchodzących w skład nieruchomości, zwaloryzowaną na dzień wydania nieruchomości na kwotę [...] zł (pkt 2), określił wysokość rekompensaty odpowiadającą 20% zwaloryzowanej wartości na kwotę [...] zł i ustalił wysokość 5/36 części przypadającej skarżącej na kwotę [...] zł (pkt 3), wskazał, że wybraną formą realizacji prawa jest świadczenie pieniężne (pkt 4). W pkt II decyzji Wojewoda odmówił skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, o której mowa w pkt 1.2 decyzji, w części, w jakiej E. B. oświadczeniem z 26 lutego 2018 r. dokonała wskazania skarżącej jako osoby uprawnionej do rekompensaty.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że Wojewoda decyzją nr [...] z [...] maja 2016 r. (poprzedzającą wydanie decyzji nr [...]) odmówił E. B. i skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. J. nieruchomości zabudowanej. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] czerwca 2016 r. Na tę decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który prawomocnym wyrokiem z 28 października 2016 r., I SA/Wa 1188/16, uchylił decyzję z [...] czerwca 2016 r. oraz decyzję nr [...] Wojewody z [...] maja 2016 r. – obie w części dotyczącej odmowy potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty. Minister podkreślił, że po wyroku powyższe decyzje stały się ostateczne odnośnie E. B. i tym samym odmowa potwierdzenia jej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. J. przedmiotowej nieruchomości położonej poza obecnymi granicami RP zyskała walor ostateczności. Powoduje to, że wskazanie przez E. B. skarżącej jako osoby uprawnionej do rekompensaty z tytułu prawa do rekompensaty wskazanego w prawomocnej decyzji Wojewody nr [...] jest nieskuteczne. Osoba, która na mocy ostatecznej decyzji z [...] czerwca 2016 r. prawa do rekompensaty nie posiada, nie może prawa tego przekazać skutecznie innej osobie.

Odnosząc się natomiast do rozstrzygnięcia zawartego w pkt I decyzji organu I instancji Minister wskazał, że prowadząc ponownie postępowanie po wyroku Sądu, Wojewoda powołał biegłego z zakresu budownictwa i wyceny nieruchomości do wydania opinii w zakresie powierzchni/wymiarów, materiałów użytych do budowy i stanu technicznego/wymiarów, materiałów użytych do budowy i stanu technicznego/roku budowy budynków gospodarczych dla przedmiotowej nieruchomości o łącznej powierzchni [...] ha. Rzeczoznawca majątkowy przedłożyła taką opinię, a organ postanowieniem z [...] stycznia 2018 r. dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez wniosek skarżącej wymogów, określonych w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2097; dalej: "ustawa") i wezwał stronę do przedłożenia oświadczenia o wskazaniu jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty oraz do dołączenia do wniosku operatu szacunkowego, w którym zostanie określona wartość budynków wchodzących w skład nieruchomości pozostawionej przez Z. J. poza obecnymi granicami RP. W dniu 12 marca 2018 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynął żądany operat szacunkowy, na podstawie którego wydał decyzję nr [...].

Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 marca 2019 r., sygn. akt: I SA/Wa 1626/18, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie prawa do rekompensaty, w punkcie 1. uchylił zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy pkt I decyzji nr [...] Wojewody [...] z [...] maja 2018 r.; w punkcie 2. oddalił skargę w pozostałej części; w punkcie 3. zasądził od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 marca 2019 r. wskazał, że organy w dalszym ciągu nie wyjaśniły w sposób należyty okoliczności mających istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, nie wykonały zatem prawidłowo wszystkich zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku. Organy tylko częściowo, tj. w zakresie określenia rodzaju i wielkości zabudowań oraz określenia wysokości należącej się z tego tytułu na rzecz skarżącej rekompensaty, zastosowały się do wiążących je zaleceń Sądu. Nie dokonały natomiast odpowiednich ustaleń w odniesieniu do wartości nieruchomości gruntowych, na których te zabudowania się znajdowały. W ocenie Sądu I instancji nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, że w wyroku z 28 października 2016 r. I SA/Wa 1188/16 Sąd uznał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu należy uwzględnić zebrany w sprawie materiał dowodowy jedynie jako dowody świadczące o zabudowaniach znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości. Sąd uchylając decyzje organów rozpatrywał sprawę nieruchomości zabudowanych, a nie tylko zabudowań, jak obecnie twierdzą organy. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd I instancji doszedł do wniosku, że organy orzekające, ustalając rekompensatę jedynie za zabudowania (bez określenia nieruchomości, na których się znajdowały i ich wartości), naruszyły art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm. dalej P.p.s.a.) w związku z art. 6 ustawy. Zatem naruszyły zarówno przepisy prawa materialnego, jak i procesowego, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie Sąd i instancji zalecił, aby przy rozpoznaniu sprawy organy ustaliły, czy zabudowania, o których mowa w złożonych wnioskach są zlokalizowane na obszarze, za który już została wypłacona rekompensata.

Za nieuzasadniony Sąd I instancji uznał natomiast zawarty w skardze zarzut dotyczący nieuwzględnienie oświadczenia z 26 lutego 2018 r. Rację mają organy, że skutkiem wyroku z 28 października 2016 r., który uchylił zaskarżone decyzje jedynie w części dotyczącej skarżącej, zaskarżone ówcześnie decyzje stały się prawomocne w stosunku do E. B.. Oznacza to, że w mocy pozostały decyzje odmawiające ww. potwierdzenia prawa do rekompensaty. Konsekwencją tego jest fakt, że nie mogła ona skutecznie przenieść na skarżącą uprawnień, których w dniu składania oświadczenia nie posiadała.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Minister wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o jego uchylenie i oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych i przeprowadzenie rozprawy.

Wyrokiem z 26 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2067/19 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne zarzuty wskazujące na wadliwe oparcie zaskarżonego wyroku na ustaleniach pomijających całokształt materiału zebranego w sprawie, co skutkowało niewłaściwym określeniem przedmiotu postępowania i zakresu związania wynikającego z prawomocnego wyroku, przekładającym się na wadliwość oceny przeprowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego i sformułowanych zaleceń. Jak wskazano w decyzji organu I instancji, w sprawie zostało wydanych kilka decyzji o charakterze decyzji częściowych w rozumieniu art. 102 § 2 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny przytoczył treść decyzji wydanych przez Wojewodę [...] w przedmiotowej sprawie oraz treść uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie I SA/Wa 1188/16. Analizując ich treść uznał, że nie można zaakceptować ustalenia Sądu I instancji, że wydając wyrok w sprawie I SA/Wa 1188/16 i uchylając decyzje Sąd rozpatrywał sprawę nieruchomości zabudowanych, a nie tylko zabudowań. Sąd I instancji w swojej argumentacji pomija uprzednio wydane decyzje i częściowy charakter wydawanych kolejno w sprawie rozstrzygnięć, co doprowadziło do wadliwego rozpoznania zakresu związania wynikającego z prawomocnego wyroku, a w konsekwencji wadliwej identyfikacji przedmiotu rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej decyzją nr [...]. Uzasadnione wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. art. 75 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Sąd I instancji nie miał podstaw do uchylenia decyzji organu odwoławczego w części dotyczącej utrzymania w mocy pkt I decyzji Wojewody [...] nr [...] z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, który oceni zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją postępowanie, uwzględniając stanowisko zawarte w niniejszym wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 912/21 oddalił skargę.

Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7 i 8 K.p.a., poprzez odrębne rozpatrzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawionych gruntów i zabudowań wchodzących w skład mienia pozostawionego przez E. B., J. G., I. Z., S. Z., Z. R. i M. G. w miejscowości [...] i w konsekwencji, w wyniku kontroli organów administracji publicznej, niezastosowanie środka określonego w ustawie, mimo, że sposób rozpoznawania niniejszej sprawy i odrębne rozpatrzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawionych gruntów i zabudowań stanowi naruszenie zasady prawa materialnego, tj. zasady superficies solo cedit, a w rezultacie słusznego interesu obywatela i skutkuje błędną, zaniżoną wyceną pozostawianego mienia zabużańskiego, a tym samym błędną oceną wysokości rekompensaty, która powinna zostać przyznana skarżącej;

2. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art.8 i 11 K.p.a., w związku z art. 48 k.c., poprzez odmowę potwierdzenia prawa skarżącej do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w części, w jakiej E. B. oświadczeniem z 26 lutego 2018 r. dokonała wskazania skarżącej jako osoby uprawnionej do rekompensaty, mimo, że na mocy ostatecznej decyzji nr [...] z [...] lutego 2016 r. potwierdzono E. B. prawo do rekompensaty za mienie pozostawione przez E. B., J. G., I. Z., S. Z., Z. R. i M. G. w miejscowości [...] (decyzje dotyczyły gruntów), co na gruncie art. 48 k.c. i zasady superficies solo cedit zobowiązuje organy postępowania administracyjnego do potwierdzenia prawa E. B. do rekompensaty z tytułu pozostawienia zabudowań na tych gruntach posadowionych i w konsekwencji, na podstawie oświadczenia złożonego 26 lutego 2018 r., przyznania przypadającego E.B. udziału jako rekompensaty na rzecz skarżącej;

3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 18 § 1 pkt 6 K.p.a., poprzez dwukrotne orzekanie w niniejszej sprawie przez Sędziego WSA w Warszawie Agnieszkę Jędrzejewską-Jaroszewicz w obecnej sprawie o sygn. akt I SA/Wa 912/21 oraz w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1188/16, podczas gdy w myśl obowiązujących przepisów sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. oraz art. 185 § 1 P.p.s.a. o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;

2) uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji Ministra z [...] lipca 2018 r., utrzymującej w mocy decyzję nr [...] Wojewody z [...] maja 2018 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawego według norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie treścią art. 179a P.p.s.a. jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania zakończonego wyrokiem z 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 912/21, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. tj. skład sądu był sprzeczny z przepisami prawa.

Z akt sprawy wynika bowiem, że po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2067/19, którym uchylono wyrok Sądu Wojewódzkiego z 14 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1626/18, w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 912/21 24 maja 2021 r. przeprowadzono na podstawie § 28 ust. 1 oraz § 29 ust. 2 i 3 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 5 sierpnia 2015 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz.U.2015.1177) protokół losowania składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy. W wyniku losowania ustalono sędziego sprawozdawcę Joannę Skibę, a skład orzekający: asesora Iwonę Ścieszkę i sędziego Dariusza Pirogowicza. A zatem skład orzekający 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 912/21, w osobach Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Małgorzata Durzyńska i sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) został wyznaczony niezgodnie z protokołem losowania z 24 maja 2021 r., na podstawie którego wyznaczono sędziego sprawozdawcę w osobie sędziego WSA Joanny Skiby (spr), a skład orzekający w osobach asesora WSA Iwony Ścieszki i sędziego WSA Dariusza Pirogowicza. Oznacza to, że w niniejszej sprawie wystąpiła podstawa nieważności z art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W myśl wskazanego przepisu, z nieważnością postępowania mamy do czynienia w sytuacji, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Z kolei przepis art. 185 § 2 P.p.s.a. stanowi, iż w razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (art. 185 § 1 P.p.s.a.), sąd rozpoznaje ją w innym składzie.

Wobec powyższego, że skład orzekający w dniu 27 lipca 2021 r. był sprzeczny z przepisami prawa, tj.: z protokołem losowania z 24 maja 2021 r., obligowało to Sąd do uchylenia, w ramach regulacji określonej w art. 179a P.p.s.a, wyroku WSA w Warszawie z 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 912/21 i przystąpienie do ponownego rozpatrzenia sprawy.

Rozpoznając ponownie skargę na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 190 P.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 października 2010 r., sygn. II GSK 808/09 ( publik. CBOSA), Sąd pierwszej instancji rozpoznający sprawę ponownie nie może zatem dokonać interpretacji przepisów w sposób odmienny niż wynikająca z orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, nie może też ocenić prawidłowości rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. Konsekwencją uchylenia zaskarżonego orzeczenia jest powrót do sytuacji, która istniała przed wydaniem orzeczenia przez sąd pierwszej instancji. Jednak sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydaniu nowego orzeczenia, bowiem jest związany wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 r. ocenił, iż sąd wojewódzki rozpoznając skargę S. L. w wyroku z dnia 14 marca 2019 r. wadliwie ustalił, że wydając wyrok w sprawie I SA/Wa 1188/16 i uchylając decyzje Sąd rozpatrywał sprawę nieruchomości zabudowanych, a nie tylko zabudowań. Sąd I instancji w swojej argumentacji pominął uprzednio wydane decyzje i częściowy charakter wydawanych kolejno w sprawie rozstrzygnięć, co doprowadziło do wadliwego rozpoznania zakresu związania wynikającego z prawomocnego wyroku, a w konsekwencji wadliwej identyfikacji przedmiotu rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej decyzją nr [...].

Mając na uwadze obszerne ustalenia i wskazania zawarte w cytowanym wyżej uzasadnieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponownie rozpoznając sprawę uznać należy, że skarga S. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2018 r. jest niezasadna.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.) powołana dalej jako: "ustawa zabużańska".

Prawo do rekompensaty w świetle art. 2 tej ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim; zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz.U. z 1932 r. poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. [...] o meldunkach i księgach ludności (Dz.U. poz. 489); oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także z innych przyczyn związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o przywołane przepisy prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w przywoływanym wyroku I OSK 2067/19 (którego to wskazaniami sąd wojewódzki jest związany) zwrócił uwagę, że w sprawie zostało wydanych kilka decyzji o charakterze decyzji częściowych w rozumieniu art. 102 § 2 k.p.a. tj.

- ostateczną decyzją nr [...] z [...] lutego 2016 r. potwierdzono E. B., R. L., i J. N. prawo do rekompensaty za mienie pozostawione przez E. B., J. G., I. Z., Z. R. i M. G. w miejscowości [...], a decyzja ta dotyczyła nieruchomości składającej się z gruntów o łącznej powierzchni [...] ha, której wartość określono na [...] zł, a wysokość rekompensaty (przyznanej w odpowiednich częściach) na [...] zł. W postępowaniu tym ustalono, w oparciu o odpis arkusza posiadłości gruntowej, że w skład majątku o pow. ogólnej [...] ha [...] arów wchodziło: [...] ha ziemi ornej, [...] ha łąk, [...] ha ogrodów, [...] ha pastwisk, [...] ha lasów, [...] ha gruntów podbudowlanych, [...] ha powierzchni nieurodzajnych oraz [...] ha innych gruntów wolnych od podatku.

- ostateczną decyzją nr [...] z [...] lutego 2016 r. potwierdzono S. L. prawo do rekompensaty za mienie pozostawione przez E. B., J. G., I. Z., S. Z., Z.R. i M. G. w miejscowości [...], a decyzja ta dotyczyła nieruchomości składającej się z gruntów o łącznej powierzchni [...] ha, której wartość określono na [...] zł, a wysokość rekompensaty (przyznanej w odpowiedniej części) na [...] zł. W uzasadnieniu decyzji podano, że jest ona wynikiem rozpatrzenia wniosku S. L. w części dotyczącej gruntów o powierzchni ok. [...] ha, natomiast wnioski E. B. i S. L. w części dotyczącej zabudowań pozostawionych w [...] zostaną rozpatrzone odrębnie. W postępowaniu tym ustalono, w oparciu o odpis arkusza posiadłości gruntowej, że w skład majątku o pow. ogólnej [...] ha [...] arów wchodziło: [...] ha ziemi ornej, [...] ha łąk, [...] ha ogrodów, [...] ha pastwisk, [...] ha lasów, [...] ha gruntów podbudowlanych, [...] ha powierzchni nieurodzajnych oraz [...] ha innych gruntów wolnych od podatku.

- decyzją nr [...] z [...] maja 2016 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia E.B. i S. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia gruntów zabudowanych pozostawionych w [...]. W uzasadnieniu organ I instancji sprecyzował, że decyzja dotyczy rekompensaty za zabudowania, albowiem sprawa rekompensaty za grunty została rozstrzygnięta decyzjami nr [...] i [...]. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] czerwca 2016 r. W wyniku wniesionej skargi obie te decyzje zostały w części dotyczącej odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty S.L. uchylone prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z 28 października 2016 r. sygn. I SA/Wa 1188/16.

Z powyższego wynika, że sprawa dotycząca rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez poprzedników prawnych skarżącej została przez Wojewodę [...] rozdzielona na trzy odrębne postępowania, zakończone wydanie wyżej opisanych decyzji. Ostateczne decyzje nr [...] i [...] dotyczyły potwierdzenia prawa do rekompensaty za pozostawione nieruchomości gruntowe. Decyzja nr [...] odmawiająca E. B. i S. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości zabudowanych, następnie utrzymana w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] czerwca 2016 r. została uchylona wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 28 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1188/16. Wydając ponownie decyzję nr [...] Wojewoda [...] potwierdził S. L., jako spadkobierczyni i następczyni prawnej M.G. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. B., J. G., I. Z., S. Z., Z.R. i M. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...]. (pkt 1), określił wartość budynków wchodzących w skład nieruchomości, zwaloryzowaną na dzień wydania nieruchomości na kwotę [...] zł (pkt 2), określił wysokość rekompensaty odpowiadającą 20% zwaloryzowanej wartości na kwotę [...] zł i ustalił wysokość 5/36 części przypadającej skarżącej na kwotę [...] zł (pkt 3), wskazał, że wybraną formą realizacji prawa jest świadczenie pieniężne (pkt 4). W pkt II decyzji Wojewoda odmówił skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, o której mowa w pkt 1.2 decyzji, w części, w jakiej E. B. oświadczeniem z 26 lutego 2018 r. dokonała wskazania skarżącej jako osoby uprawnionej do rekompensaty. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że analiza uzasadnienia wyroku w spawie o sygn. akt I SA/Wa 1188/16 potwierdza tezy skargi kasacyjnej, dotyczące uprzedniego wydania decyzji częściowych dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości gruntowe, zaś przedmiotem postępowania aktualnie kontrolowanego przez Sąd I instancji było potwierdzenie prawa do rekompensaty za zabudowania znajdujące się na tym gruncie.

Zatem, mając na uwadze wcześniej zapadłe w sprawie decyzje oraz wyroki, istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii wynikających ze związania ostatecznymi decyzjami częściowymi wydanymi w sprawie oraz związania wynikającego z wydania wyroku tutejszego sądu w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1188/16.

Oceniając zaskarżoną decyzję, Sąd w składzie orzekającym, kierując się zaleceniami NSA, stwierdził, że organy prawidłowo oceniły zakres rozstrzygnięcia objęty decyzją nr [...] oraz kwestię skuteczności wskazania przez E. B. skarżącej jako osoby uprawnionej do otrzymania rekompensaty.

Jak wskazano wyżej, w tej pierwszej kwestii wypowiedział się wyraźnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazując ( str. 14 wyroku), że wydając wyrok w sprawie I SA/Wa 1188/16 (dotyczył on decyzji nr [...] ) sąd zajmował się tylko kwestią zabudowań znajdujących się na pozostawionym majątku. Natomiast prawo do rekompensaty za nieruchomości gruntowe zostało rozstrzygnięte uprzednio wydanymi ostatecznymi decyzjami częściowymi (str. 13 wyroku). Biorąc pod uwagę powyższe stanowisko Naczelnego sądu Administracyjnego, zarzuty skargi odnoszące się do nieprzyznania przez Wojewodę [...] w decyzji nr [...] również rekompensaty za grunty, nie mogą zostać uwzględnione. Skarżąca nie kwestionowała natomiast wysokości rekompensaty przyznanej za zabudowania. Powyższej konstatacji nie może zmienić stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 3 grudnia 2015 r. sygn. akt I SAB/Wr 48/16. Ten ostatni wyrok dotyczył jedynie bezczynności Wojewody [...] w zakresie rozpoznania wniosku o przyznanie rekompensaty oraz oceny tej bezczynności. W żaden sposób nie odnosił się natomiast do merytorycznej zasadności zgłoszonego wniosku. Zatem jego treść nie ma żadnego wpływu na niniejszą sprawę.

Za zasadne należy też uznać stanowisko organu dotyczące braku podstaw do przyznania na rzecz skarżącej rekompensaty w części wskazanej przez E. B.. Jak wynika z treści zapadłych w sprawie decyzji ( sześciu ) oraz wyroków ( trzech) materia niniejszej sprawy jest skomplikowana w związku z wydaniem w sprawie decyzji częściowych, których część stała się ostateczna lub prawomocna. Mając na względzie treść art. 16 i 110 k.p.a. stwierdzić należy, że decyzje ostateczne wiążą organy i sądy. W świetle orzecznictwa NSA i piśmiennictwa decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności, które oznacza, że jest ona ważna i powinna być wykonywana dopóty, dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy organ i z zachowaniem przepisanego trybu postępowania (np. wyrok NSA z 14.04.2017 r., sygn. akt I OSK 1545/15, LEX nr 2289679). Ostateczna decyzja administracyjna jest wiążąca erga omnes, a więc również w stosunku do sądów administracyjnych (wyrok NSA z 10.09.2014 r., sygn. akt I OSK 229/13, LEX nr 1551287, także A. Wróbel, w: M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 16, stan prawny na 25 października 2019 r., LEX).

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy wskazać należy, że prawomocnym wyrokiem z dnia 28 października 2019 r. sygn.. akt I SA/Wa 1188/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję nr [...] Wojewody [...] jedynie w części dotyczącej odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty S. L. Zatem decyzja nr [...] w zakresie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty E. B. stała się prawomocna.

Oceniając natomiast charakter "wskazania", o którym mowa w art. 3 ustawy zabużańskiej w judykaturze stwierdza się, że nie jest ono zbyciem w rozumieniu prawa cywilnego. Uprawnionymi do dokonania wskazania są, zgodnie z ww. regulacją, współwłaściciele nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski, względnie spadkobiercy właściciela (właścicieli) tej nieruchomości. Warunkiem sine qua non skuteczności owego "wskazania" jest jednak, by osoba wskazująca posiadała uprawnienie do rekompensaty.

Skoro E. B. w chwili wskazania nie posiadała uprawnień do rekompensaty (co wynika z prawomocnej w tej części decyzji nr [...] Wojewody [...]), nie mogła skutecznie wskazać jako osoby uprawnionej S. L.. Zatem również w tej części zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł w pkt 1 wyroku na podstawie art. 179a w zw. z art. 182 § 2 pkt 5 P.p.s.a., w pkt 2 wyroku na podstawie art. 151 P.p.s.a. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach był art. 179a P.p.s.a.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA w Warszawie, wydanego w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), w związku z zarządzeniem Prezesa NSA z dnia 16 października 2020 r.