Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 396/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 i art. 140 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 7 i art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie: WSA Małgorzata Brachel- Ziaja WSA Renata Czeluśniak (spr.) Protokolant: Beata Błach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2009 r. sprawy ze skargi Z.Z. , M.Z. i J.Z. na decyzję Wojewody [....] z dnia 21 listopada 2008 r. nr . [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody [....] solidarnie na rzecz skarżących Z.Z. , M.Z. i J.Z. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta decyzją z dnia [...] lipca 2008r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz art. 104 kpa, po rozpatrzeniu wniosku Z. Z., M. Z. i J. Z. o zwrot nieruchomości, odmówił zwrotu nieruchomości położonej w K., oznaczonej jako działka ewidencyjna numer 1 w obrębie K., objętej księgą wieczystą KW Nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w M. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, stanowiącej własność Gminy [...] K..

W uzasadnieniu organ I instancji podał, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że nieruchomość będąca przedmiotem wniosku przejęta została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości oraz odszkodowaniu i nadaniu nieruchomości zamiennej w gm. kat. K. wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1970r. znak [...] opartej na przepisach ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961r. Nr 18, poz. 94), ustawy z dnia 14 lipca 1969r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 23, poz. 159) na cele budowy Ośrodka "[...]" w K. W dacie wywłaszczenia nieruchomość stanowiła własność D. B., po której spadek nabyli mąż spadkodawczyni Z. Z. i dzieci J. Z. i M. Z. po 1/3 części. Ww. decyzją oddano w wieczyste użytkowanie nieruchomość zamienną p.gr. l. kat. 2 o pow. 438 m2, obj. KW [...] gm.kat. K., stanowiącej własność Skarbu Państwa. Ustalone w decyzji odszkodowanie w kwocie 15.712 zł stanowiło różnicę między wartością działki wywłaszczonej (28.972 zł.) i działki oddanej (13.260 zł.). Zgodnie z operatem ewidencji gruntów obrębu K. wywłaszczona parcela gruntowa nr 3 o pow. 2952 m2 utworzyła działkę ewidencyjną nr 1 o pow. 0,2837 ha objętą księgą wieczystą KW Nr [...] i stanowi własność Gminy [...] K.. Natomiast nieruchomość zamienna, stanowiąca parcelę gruntową l. kat. 2 o pow. 438 m2, zgodnie z operatem ewidencji gruntów obrębu K., utworzyła działkę ewidencyjną nr 4 o pow. 0,0408 ha. Obecnie nieruchomość objęta jest KW Nr [...] i stanowi własność J. Z. Organ I instancji ustalił też, że wywłaszczona działka nr 1 jest niezagospodarowana, w całości porośnięta trawą, bez śladów inwestycji. Spadkobiercy poprzedniej właścicielki nieruchomości podtrzymali wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i oświadczyli, że nie zwrócą nieruchomości zamiennej, gdyż została ona sprzedana na rzecz osób trzecich i zabudowana budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym.

Organ I instancji uznał nieruchomość wywłaszczoną za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jednak fakt, że nieruchomość zamienna stanowi własność osób trzecich i nie może zostać przez wnioskodawców zwrócona, uznał za przesłankę negatywną zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Wskazując na treść art. 140 ust. 1 i art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami, organ stwierdził, że zwrot przedmiotowej nieruchomości polegający na uregulowaniu stosunków własnościowych wywłaszczonej nieruchomości przez restytucję jej stanu prawnego z okresu przed wywłaszczeniem oraz rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu orzeczonego odszkodowania i nieruchomości zamiennej nie jest możliwy, ponieważ zgodnie z odpisem KW Nr [...] wydanym przez Sąd Rejonowy w M. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych nieruchomość zamienna stanowi własność osób trzecich, a stosownie do przesłanek z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwrot nieruchomości na rzecz spadkobierców poprzedniej właścicielki mógł nastąpić w sytuacji, gdyby do nieruchomości zamiennej przysługiwało im takie prawo, które czyniłoby możliwym zwrócenie jej jednostce samorządu terytorialnego.

Od decyzji Starosty [...] odwołanie do Wojewody [...] złożyli Z. Z., M. Z. i J. Z., wnosząc ponownie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w całości lub części. Odwołujący się podnieśli, że przedmiotowa nieruchomość uznana została za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i zaproponowali rozwiązanie polegające na odłączeniu od wywłaszczonej działki nr 1 o powierzchni 2952 m2 części tej działki odpowiadającej powierzchni parceli zamiennej p.gr. l .kat. 2 o pow. 438 m2 z księgi wieczystej KW Nr [...], na co pozwala układ geodezyjny działki nr 1.

Wojewoda decyzją z dnia 21 listopada 2008r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 kpa oraz art. 9a, art. 136 ust. 3, 137 ust. 1, 140 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W ocenie Wojewody organ I instancji prawidłowo uznał, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wskazał jednak, że nieruchomość wywłaszczona, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, może być zwrócona tylko wówczas, gdy istnieją obiektywne możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej otrzymanej przez poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości jako całość lub część odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zatem w razie stwierdzenia materialnoprawnych przesłanek uzasadniających zwrot wywłaszczonej nieruchomości, decyzja o zwrocie może być wydana tylko wówczas, gdy poprzedniemu właścicielowi przysługuje do nieruchomości zamiennej takie prawo, które czyni możliwym zwrócenie jej Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego. W związku z tym organ odwoławczy stwierdził, że z art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jednoznacznie wynika, że osoba, która nie dysponuje prawem własności (użytkowania wieczystego) do nieruchomości zamiennej, uzyskanej w drodze wywłaszczenia, nie może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i dlatego brak jest podstaw do uwzględnienia propozycji wnioskodawców zawartej w odwołaniu od decyzji Starosty [...].

Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli Z. Z., M. Z. oraz J. Z., zarzucając naruszenie prawa materialnego, w tym w szczególności art. 136 ust. 3 i art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że nie jest możliwy zwrot części wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji zwrotu odszkodowania i niezwrócenia nieruchomości zamiennej oraz art. 77 § 1 kpa poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, a w szczególności wniosku o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zdaniem skarżących stanowisko Wojewody [...] jest błędne, ponieważ przepis art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustanawia jako zasadę zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy. Skarżący podnieśli, że w przypadku niemożliwości zwrotu nieruchomości zamiennej osoba wywłaszczona ma prawo do częściowego zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, o co skarżący wnieśli w toku postępowania administracyjnego przed Wojewodą. W tej sytuacji obowiązkiem organu była rozpatrzenie możliwości zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości przy równoczesnym zwrocie przez wnioskodawców uzyskanego odszkodowania pieniężnego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Stosownie do art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.

Bezsporną w sprawie jest okoliczność, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ( twierdzą tak zarówno skarżący domagający się jej zwrotu, jak również organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji uznał ustalenia organu I instancji w zakresie zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia za prawidłowe). Skoro więc przedmiotowa nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), zwanej dalej "ugn", zatem skarżącym przysługiwało żądanie zwrotu tej nieruchomości w oparciu o art. 136 ust. 1 ugn.

Kolejną okolicznością bezsporną w sprawie jest to, że nieruchomość zamienna, którą przyznano D. B., czyli poprzedniczce prawnej skarżących, stanowi obecnie własność osoby trzeciej (J. Z.) i skarżący nie mają możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej. Dlatego też, w świetle art. 140 ust. 1 ugn, należy uznać, że organy administracji prawidłowo przyjęły, iż zwrot całej wywłaszczonej nieruchomości nie jest możliwy, ponieważ ugn ustanawia zasadę, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest dopuszczalny tylko przy równoczesnym zwrocie wypłaconego odszkodowania oraz nieruchomości zamiennej. Należy jednak zauważyć, że w toku postępowania administracyjnego skarżący wnioskowali o zastosowanie rozwiązania polegającego na odłączeniu od wywłaszczonej działki nr 1 o powierzchni 2952 m2 części tej działki odpowiadającej powierzchni parceli zamiennej p.gr. l .kat. 2 o pow. 438 m2 , na co pozwala układ geodezyjny działki nr 1. Tej możliwości organ odwoławczy nie rozważył. Wprawdzie zwrot idealnej części nieruchomości jest niedopuszczalny, jeśli miałby prowadzić do powstania na tej nieruchomości współwłasności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego z innymi podmiotami w częściach idealnych (tak: T. Woś: Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości, Warszawa 1998, s. 34 oraz powoływana tam literatura), jednak nie oznacza to, że nie jest możliwy zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która okazała się zbędna na cel wywłaszczenia, w części odpowiadającej wartości wypłaconego odszkodowania. W okolicznościach niniejszej sprawy, wobec braku możliwości zwrotu przez skarżących nieruchomości zamiennej, organy winny rozważyć możliwość zwrotu zbędnej nieruchomości wywłaszczonej w części. Zdaniem sądu administracyjnego przytoczone wyżej przepisy prawa nie wykluczają takiej możliwości, zaś organy administracji skoncentrowały się jedynie na tym, że nie jest możliwy zwrot przyznanej nieruchomości zamiennej w całości.

W ocenie Sądu okoliczność, że organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w takiej części, która odpowiadałaby otrzymanemu odszkodowaniu pieniężnemu, stanowi naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez brak podjęcia wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. W niniejszej sprawie Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 14 stycznia 2002r. sygn. akt II SA/Kr 291/00, że "w świetle postanowień art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwrot taki jest dopuszczalny również wówczas, gdy w pozostałym zakresie (...) nieruchomość nie może być zwrócona ze względu na postanowienia art. 140 ust. 1 tej ustawy". Rozważenie możliwości zwrotu części nieruchomości przez organy orzekające mogło doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, a więc jego brak należy uznać za naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 ppsa Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracji powinny wziąć pod uwagę całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym także wniosek skarżących o częściowy zwrot wywłaszczonej nieruchomości - koniecznym jest rozważenie możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w części odpowiadającej otrzymanemu przez wywłaszczonego właściciela odszkodowaniu pieniężnemu.

W przedmiocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 ppsa, zasądzając na rzecz skarżących kwotę 457 złotych, na którą składają się kwota uiszczonego wpisu (200 zł), koszty zastępstwa procesowego (240 zł) ustalone stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwota 17 zł opłaty za pełnomocnictwo.