Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 165/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153, art. 200 i art. 205 § 2, art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 30 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej A. T. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

A. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 30 listopada 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Pismem z dnia 12 czerwca 2020 r. A. T. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką J. P.

W wyniku przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia 28 lipca 2020 r.

Wójt Gminy [...] odmówił stronie prawa do przedmiotowego świadczenia.

Wydaną na skutek rozpoznania odwołania A. T. decyzją z dnia 23 grudnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania ze szczególnym uwzględnieniem przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia

a koniecznością zapewnienia osobie niepełnosprawnej wymaganej opieki i poczynienia ponownych ustaleń odnośnie charakteru, jak i dziennej ilości czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych oraz ustalenia przebiegu wcześniejszej kariery zawodowej wnioskodawczyni, w szczególności czy przed przyznaniem prawa do renty rodzinnej skarżąca podejmowała zatrudnienie (jeśli tak, to gdzie i na jak długo i z jakich przyczyn zatrudnienie ustało). Organ został również ponadto zobowiązany do ustalenia i oceny, czy z uwagi na wiek i stan zdrowia wnioskodawczyni jest zdolna do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz przeprowadzenia oceny przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1a w związku z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej także w skrócie u.ś.r.

Na skutek ponownie przeprowadzonego postępowania, Wójt Gminy [...] wydał w dniu 4 czerwca 2021 r. decyzję, w której orzekł o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką J. P. Organ wskazał na brak spełnienia w sprawie przesłanek art. 17 ust. 1 i ust. 1b w związku z art. 24 ust. 2 u.ś.r.

W wyniku rozpoznania odwołania reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika A. T., zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 4 czerwca 2021 r., wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ wskazał, że przedmiotowy wniosek A. T. dotyczy opieki nad niepełnosprawną matką J. P., która miała 91 lat. Z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 19 listopada 2009 r. wynika,

że J. P. z dniem 29 października 2009 r. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Wnioskodawczyni jest uprawniona do renty rodzinnej po zmarłym mężu, zamieszkuje wspólnie z matką, która wymagała opieki. A. T. wskazała, że z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna.

Organ odwoławczy wskazał, że z ustaleń organu I instancji wynika, że J. P. jest wdową i wymaga całodobowej opieki osób drugich, dlatego zamieszkuje wspólnie z córką. J. P. choruje przewlekle na nadciśnienie tętnicze, na jedno oko nie widzi, a na drugie ma ograniczone pole widzenia z uwagi na jaskrę. Poza tym niepełnosprawna boryka się ze zwyrodnieniami kręgosłupa i stawów. Z uwagi na wiek niedosłyszy, jest pod kontrolą ortopedy i kardiologa. Przyjmuje leki na stałe. Sprawowana przez córkę opieka polega na pomocy przy porannej i wieczornej toalecie, ubieraniu, podawaniu leków, przygotowaniu wszystkich posiłków (spożywanie samodzielne). Wnioskodawczyni zawozi matkę do lekarzy, towarzysząc jej podczas wizyt i podaje lekarstwa. Z uwagi na problemy z kręgosłupem i pochyłą postawę A. T. pomaga matce przy poruszaniu się po domu. Poza tym wnioskodawczyni dba o porządek w domu, wykonuje inne czynności domowe i zakupy spożywcze.

Z dodatkowych ustaleń ponownie przeprowadzonego w dniu 25 styczniu 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że J. P. mieszka wspólnie z córką A. T. od około 5 lat, gdyż wymaga całodobowej opieki. J. P. porusza się przy balkoniku, często wymaga też asekuracji. Z uwagi na wiek oraz związane z tym stany chorobowe (niedowidzenie, niedosłuch, osłabienie) potrzebuje stałej pomocy i wsparcia praktycznie we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Niepełnosprawna nie jest w stanie samodzielnie wydzielić lekarstw, ani przygotować posiłków. Pomocy i wsparcia córka udziela od 9 rano, kiedy mama wstaje. Wnioskodawczyni przygotowuje śniadanie i lekarstwa, potem pomaga przy porannej toalecie, następnie ubiera mamę. Czasami J. P. jest w stanie sama zjeść śniadanie. Po podaniu śniadania i lekarstw około godziny 11 córka zapewnia mamie aktywizację ruchową spacerując wspólnie po pokojach. Potem mama odpoczywa, a córka sprząta i wykonuje inne czynności domowe (tj. prasowanie, pranie, itp.). Między 13 a 14 godziną A. T. przygotowuje obiad i karmi mamę. Po obiedzie córka wykonuje czynności porządkowe. Koło godziny 16 wraz z córką J. P. pije herbatę i słucha radia bądź ogląda telewizję. W okolicach godziny 18 A. T. prowadzi kolejną aktywizację ruchową mamy poprzez spacerowanie po mieszkaniu i rozmowy. Około godziny 19 ma miejsce kolacja i podanie lekarstw. Potem, około godziny 20, przychodzi czas na wieczorną toaletę, kąpiel, dbanie o higienę. W okolicach godziny 21 J. P. idzie spać. Mimo tego córka czuwa nad matką, ponieważ zdarza się, że z powodu zaników pamięci mama zdziera z siebie ubrania, bądź chce wyjść. Poza tym wnioskodawczyni umawia wizyty lekarskie, wykupuje recepty, dawkuje i podaje leki, raz w miesiącu przygotowuje mamę na spotkanie z księdzem, podczas stanów bólowych robi mamie masarze. J. P. potwierdziła sprawowanie opieki.

A. T. podała z kolei, że od 19 maja 2008 r. jest uprawniona do renty rodzinnej. Przed przyznaniem tego prawa pracowała na umowę o pracę na ¾ etatu, w okresie od 2 sierpnia 2004 r. do 30 września 2005 r. W tym czasie J. P. chorowała i potrzebowała pomocy w związku z czym wnioskodawczyni próbowała pogodzić konieczność sprawowania opieki nad mamą z pracą zawodową. Po nabyciu prawa do renty A. T. pracowała w szkolnej stołówce w okresie od 3 do 5 listopada 2008 r. na pełny etat, zaś od 6 listopada 2008 r. do 30 czerwca 2009 r., na ¼ etatu. Pogarszający się stan zdrowia mamy spowodował konieczność rezygnacji także z tego zatrudnienia. Następnie strona nabyła prawo do zasiłku dla opiekuna przyznanego na mocy decyzji z dnia 16 czerwca 2014 r.

W związku z otrzymaną w dniu 17 maja 2021 r. informacją o zgonie J. P. ([...] r.), decyzją z dnia 18 maja 2021 r. organ I instancji orzekł o uchyleniu ostatecznej decyzji z dnia 16 czerwca 2014 r. dotyczącej przyznania A. T. prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. P.

Oceniając decyzję organu I instancji w kontekście tak poczynionych ustaleń faktycznych Kolegium doszło do wniosku, że odmowa wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była zasadna.

Rozpatrując przedmiotową sprawę Kolegium zdecydowało się wprawdzie przychylić do stanowiska sądów administracyjnych, które jednoznacznie wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ wskazał, że mimo, iż w rozpatrywanym przypadku kryterium wiekowe przewidziane przepisem art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie zostało zachowane, brak jest podstaw do odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu.

Organ wskazał, że decydujące dla rozstrzygnięcia sprawy, jest to, że ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni ustało z dniem 30 czerwca 2009 r. Tym samym wnioskodawczyni zaprzestała pracy zawodowej ponad 12 lat temu. A. T. uprawniona od 19 maja 2008 r. do renty rodzinnej nie podejmowała już zatrudnienia z uwagi na pogarszający się stan zdrowia mamy. Zdaniem Kolegium, w takiej sytuacji trudno zgodzić się ze stanowiskiem, że niepodejmowanie zatrudnienia wynikało z konieczności zapewnienia niepełnosprawnej w stopniu znacznym mamie wymaganej stałej opieki.

W ocenie organu odwoławczego, zakres obowiązków i czynności, jakie strona każdego dnia podejmowała w celu zapewnienia niepełnosprawnej mamie opieki i wsparcia rzeczywiście wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia. W rozpatrywanym przypadku nie mogło być jednak mowy o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy zawodowej a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej mamie stałej opieki, ponieważ nie można tu mówić o ścisłym i bezpośrednim związku pomiędzy rezygnacją, czy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej w stopniu znacznym mamie opieki adekwatnej do stanu zdrowia, której zgodnie z tym co podała wnioskodawczyni wymagała już znacznie wcześniej. Organ wskazał, że wnioskodawczyni opiekuje się matką co najmniej od momentu ustania stosunku pracy z dniem 30 czerwca 2009 r.,

ponieważ takiej decyzji wymagał pogarszający się stan zdrowia mamy, a w celu zapewnienia mamie stałej opieki zamieszkują razem dopiero od około 5 lat. Nie kwestionując konieczności zapewnienia opieki osobie, która ma 92 lata, jest niedowidząca, słabo słysząca i znacznie ograniczona w codziennej samodzielnej egzystencji organ odwoławczy wskazał, że osoby pracujące niejednokrotnie godzą pracę zawodową z koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu członkowi rodziny wymaganej opieki. Z oświadczeń A. T. wynika, że w pewnym zakresie jej córka mieszkająca w tym samym bloku była w stanie zastąpić wnioskodawczynię w opiece, co miało miejsce kiedy A. T. robiła zakupy, czy inne sprawy poza miejscem zamieszkania. Oznacza to, że w rodzinie są osoby, które w pewnym zakresie czasowym mogłyby podjąć się opieki nad J. P. podczas nieobecności jej córki. Organ stwierdził, że w świetle zasad doświadczenia życiowego, nie można przyjąć, iż osoba, która nie pracuje zawodowo od ponad 12 lat, aktualnie byłaby w stanie podjąć pracę zawodową. Tym bardziej w sytuacji gdy ostatni stosunek pracy rozwiązany został z uwagi na upływ czasu zawartej wcześniej umowy o pracę, a od 19 maja 2008 r. A. T. przebywa na rencie.

W skardze na decyzję organu odwoławczego reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika A. T. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca wskazała, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby,

nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie można zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić

o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej

w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy

(pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi kryteriami Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku

ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z dokonanych przez organy ustaleń faktycznych wynikało, że skarżąca sprawowała opieką nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznych stopniu niepełnosprawności. W sprawie niezbędnym było ustalenie związku przyczynowego między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było ustalenie, czy skarżąca w celu sprawowania opieki zrezygnowała z zatrudnienia bądź go nie podejmuje, a jeżeli tak, ustalenie, czy co do zasady, wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą opieki wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia.

Z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że jednym z podstawowych i koniecznych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/1). Sąd podziela stanowisko, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że matka skarżącej z uwagi na liczne schorzenia oraz zaawansowany wiek wymagała opieki o charakterze stałym. Okoliczność tą potwierdzała treść sporządzonego w sprawie wywiadu środowiskowego. Opiekę tę sprawowała skarżącą, która od 5 lat zamieszkiwała z matką. Stanowisko, że skarżąca mogła podjąć zatrudnienie, gdyż w opiece nad matką mogła jej pomóc druga córka niepełnosprawnej J. P. nie zasługuje na uwzględnienie. Skoro skarżąca sprawowała stałą opiekę nad matką, okoliczność, że czasowo, gdy musiała opuścić mieszkanie w opiece nad matką pomagała jej siostra, świadczy o konieczności zapewnienia niepełnosprawnej opieki stałej, a prawo wyboru osoby, która opiekę taką sprawuje należy do osób stanowiący krąg uprawionych do pobierania świadczenia.

Skarżąca prawidłowo wskazywała w skardze, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1164/19). W opiece takiej chodzi o zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19). W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługa chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania w środowisku. Taki zakres opieki wynika nie tylko z zasad doświadczenia życiowego ale także normy § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 857).

Sprawowana przez skarżącą opieka miała charakter opieki stałej, jej zakres był znaczny i uniemożliwiał podjęcia przez nią zatrudnienia.

Sąd nie podzielił także stanowiska organu, że skarżąca nie wykazała związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wynika to w sposób jednoznaczny z treści tego uregulowania.

Zatem na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie zatrudnienia, jeżeli niepodejmowanie zatrudnienia jest spowodowane koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Z dokonanych przez organy ustaleń wynika, że matka skarżącej uzyskała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności w 2009 r. Skarżąca zaprzestała zatrudnienia w 2009 r., wskutek upływu czasu, na jaki zawarta była umowa o pracę. Okoliczność, że skarżąca nie podejmowała od tamtego czasu zatrudnienia, nie świadczy o braku związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Skarżąca wskazywała, że od 2010 r. sprawowała opiekę nad matką. Podnoszona przez organ okoliczność, że skarżąca zamieszkała z matką 5 lat temu, nie stanowi, w świetle przedstawionych powyżej rozważań, podstawy do uznania, że skarżąca nie sprawowała opieki nad matką przed tym okresem. Także okoliczność, że ustanie stosunku pracy nastąpiło na skutek upływu czasu, nie stanowi argumentu przemawiającego za wyłączeniem związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Z dokonanych przez organ na podstawie wywiadu środowiskowego ustaleń wynika, że skarżąca, składając wniosek, sprawowała opiekę nad matką w sposób stały, uniemożliwiający jej podjęcie zatrudnienia.

Okoliczność, że skarżąca co najmniej od 2010 r. sprawuje opiekę nad matką, potwierdza fakt, że decyzją z dnia 23 grudnia 2010 r. [...] skarżącej w związku z opieką nad matką przyznano bezterminowo prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Okoliczność, że skarżąca nie pozostaje w zatrudnieniu od 12 lat nie wykluczała możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Skarżąca składając wniosek miała 62 lata i brak jest podstaw do stwierdzenia, że nie mogłaby podjąć zatrudnienia, przykładowo w roli opiekuna osoby starszej lub chorej.

Podniesione w skardze zarzuty zasługiwały zatem na uwzględnienie.

Stanowisko organu odwoławczego było natomiast prawidłowe w zakresie oceny braku przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ pierwszej instancji wydając rozstrzygnięcie naruszył przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię. Regulacja prawna wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności stosowania unormowań ustawy z pominięciem niekonstytucyjnego zapisu art. 17 ust. 1b ustawy (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wyrok WSA w Warszawie z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok WSA w Olsztynie z 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, wyrok WSA w Bydgoszczy z 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15). W aktualnym stanie prawnym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego następuje zatem bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej.

Organ ponownie rozpoznając sprawę winien dokonać oceny istnienia pozostałych przesłanek przyznania skarżącej świadczenia, wynikających z art. 17 u.ś.r.

W ocenie Sądu, dokonanie ustaleń niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy pozostaje, zgodnie z art. 136 § 1 k.p.a., w granicach postępowania dowodowego, jakie może przeprowadzić organ odwoławczy.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz naruszeniem przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organ będzie związany na podstawie art. 153 p.p.s.a. W szczególności, wobec spełnienia w sprawie przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy, organ zobowiązany będzie do poczynienia ustaleń w kwestii zaistnienia negatywnych przesłanek przyznania świadczenia.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).