Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3828/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Woś Sędziowie : WSA Małgorzata Brachel-Ziaja / spr. / AWSA Wojciech Jakimowicz Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi J.Z. na decyzję Wojewody z dnia 12 listopada 2001 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej J.Z. kwotę 30 / trzydzieści / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]. 11..2001 r. , znak: [...], Wojewoda na podstawie art. 138 par l pkt. l k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania J.Z. od decyzji Prezydenta Miasta K. - wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z dnia [...].10.2001 r., znak: [...] orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości -działek ewidencyjnych nr 1 oraz części działek nr 2 i 3 -położonych w obrębie geodezyjnym [...] jednostki ewidencyjnej K.-N. (w granicach wywłaszczonej parceli gruntowej [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej W . ), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, co następuje: przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej miasta K. z dnia [...]1960 r., znak: [...], z przeznaczeniem na cele budowy osiedla kolejowego. Obecnie nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Państwowego Polskie Koleje Państwowe z siedzibą w W. Nabycie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło z mocy prawa z dniem [...] 1990 r. na podstawie deklaratoryjnej decyzji Wojewody z dnia [...].1999 r., znak: [...]. Ponieważ prawo użytkowania wieczystego nie zostało wpisane do księgi wieczystej przed dniem l stycznia 1998 r. - dniem wejścia w życie ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, /Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm./ - odmiennie niż to przyjął Prezydent Miasta K. w swojej decyzji, w sprawie nie mogą znaleźć zastosowania postanowienia art. 229 tej ustawy. Słusznie bowiem podniósł skarżący w swoim odwołaniu, że przepis ten nie może znaleźć zastosowania w sprawie, ponieważ znajduje on zastosowanie wyłącznie w sytuacji, kiedy prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. Niezależnie jednak od tego, w ocenie Wojewody zwrot przedmiotowej nieruchomości nie jest możliwy. Prawo użytkowania wieczystego istnieje na nieruchomości od dnia [....] grudnia 1990 r., ponieważ powstało ono z mocy prawą, a jego późniejszy (po 1 stycznia 1998 r.) wpis do księgi wieczystej miał tylko deklaratoryjny charakter. W związku z tym nie zaistniały obie przesłanki prawne, które w świetle postanowień art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami muszą wystąpić równocześnie, by możliwy był zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a mianowicie nieruchomość musi być zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona i aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie może stanowić przeszkody w jej zwrocie. Aktualność pod rządami ustawy o gospodarce nieruchomościami zachował bowiem pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy na gruncie ustawy z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w uchwale z 22.12.1993 r., III AZP 24/93, niepubl., zgodnie z którym nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli na nieruchomości zostało ustanowione użytkowanie wieczyste.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.Z. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. Skarżąca podniosła, że obowiązkiem organów orzekających w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zbadanie, czy nie istnieją ustawowe przesłanki zwrotu nieruchomości i rozwiązania prawa użytkowania wieczystego, w tym również powstałego na podstawie art. 200 ust. 1,2,3 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. Nr 115, poz. 741/. Ponadto skarżąca zwróciła uwagę, ze pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 22.12.1993 r. " III AZP 24/93, niepubl., na który powołał się Wojewoda w uzasadnieniu swojej decyzji stracił swą aktualność nie tylko ze względu na odmienność regulacji zawartych w obecnie obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami, ale również ze względu na późniejsze orzecznictwo sądowe, w tym również Sądu Najwyższego, odmienne od poglądów wyrażonych w powołanej uchwale z 22.12.1993 r. Skarżąca zarzuciła, że przedmiotowe działki wywłaszczono ponad potrzebę. Zarówno w dacie wywłaszczenia, jak i uwłaszczenia, a i obecnie pozostają one niezmiennie zbędne na cel wywłaszczenia. Uwłaszczenie w ogóle nie mogło nastąpić wobec zaktualizowania się przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela w dacie [...]12. 1990 r. . Skarb Państwa nie dopełnił obowiązku powiadomienia poprzedniego właściciela o zamiarze zadysponowania nieruchomością i z naruszeniem "praw osób trzecich" , do których niewątpliwie w myśl art. 200 ust. 4 u.g.n. zalicza się poprzedni właściciel podjął decyzję stwierdzającą nabycie z mocy prawa, prawa użytkowania wieczystego . Dalej skarżąca wykazuje, że użytkownik wieczysty nie będąc w stanie zagospodarować przedmiotowego terenu zgodnie z celem wywłaszczenia dzieli działki na mniejsze "pod obrót nieruchomościami", wykorzystując je w celach komercyjnych

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie argumentując podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje - skarga jest zasadna z następujących względów:

1/ w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją Wojewody nie budzi wątpliwości stan prawny nieruchomości - działki ewidencyjnej nr 1 oraz części działek ewiden. nr 2 i nr 3 -'położonych w obrębie geodezyjnym [...] jednostki ewidencyjnej K.-N. (w granicach wywłaszczonej parceli gruntowej [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej W). Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez orzekającego w pierwszej instancji - Prezydenta Miasta K. na podstawie odpisu z księgi wieczystej Nr [...] (karta [...] akt sprawy) wynika, że właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa i nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Państwowego "Polskie Koleje Państwowe z siedzibą w W. ". Nabycie prawa użytkowania wieczystego przez ten podmiot nastąpiło z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...].01.1999 r., znak: [...]. Wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nastąpił w dniu [...].1999 r. na wniosek z dnia [...]03.1999 r. Nie budzi zatem wątpliwości, co stwierdził również Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości nie znajdują zastosowania postanowienia art. 229 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, /Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm/ . - co błędnie przyjął w swojej decyzji Prezydent Miasta K. Nie został bowiem spełniony drugi warunek przewidziany w tym przepisie, a mianowicie prawo użytkowania wieczystego nie zostało wpisane do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a mianowicie przed dniem 1 stycznia 1998 r. Nie można natomiast podzielić poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody , że fakt istnienia na przedmiotowej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego stanowi bezwzględną przeszkodę w zwrocie przedmiotowej nieruchomości. Nie budzi wątpliwości w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i w literaturze (por. T. Woś: Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Warszawa 2004, s. 230-231), że nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot, nie jest Skarb Państwa-lub określona jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli więc podmioty te zbyły wywłaszczoną nieruchomość innej osobie prawnej lub osobie fizycznej, nieruchomość taka nie może być zwrócona. Pogląd taki został sformułowany dwukrotnie przez Sąd Najwyższy w okresie obowiązywania ustawy z oraz części działki ewidencyjnej nr 4 - położonej w obrębie geodezyjnym [...] jednostki ewidencyjnej K.-N. (w granicach wywłaszczonej parceli gruntowej [...]. kat. [...] byłej gminy katastralnej W. ). Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez orzekającego w pierwszej instancji Prezydenta Miasta K. na podstawie odpisu z księgi wieczystej Nr [...] (karta [...] akt sprawy) wynika, że właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa i nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Państwowego "Polskie Koleje Państwowe z siedzibą w W. ". Nabycie prawa użytkowania wieczystego przez ten podmiot nastąpiło z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...] 01.1999 r., znak: [...]. Wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nastąpił w dniu [...]04.1999 r. na wniosek z dnia [...].03.1999 r. Nie budzi zatem wątpliwości, co stwierdził również Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości nie znajdują zastosowania postanowienia art. 229 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm - co błędnie przyjął w swojej decyzji Prezydent Miasta K. Nie został bowiem spełniony drugi warunek przewidziany w tym przepisie, a mianowicie prawo użytkowania wieczystego nie zostało wpisane do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a mianowicie przed dniem 1 stycznia 1998 r.

2/ Nie można natomiast podzielić poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody , że fakt istnienia na przedmiotowej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego stanowi bezwzględną przeszkodę w zwrocie przedmiotowej nieruchomości. Nie budzi wątpliwości w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i w literaturze (por. T. Woś: Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Warszawa 2004, s.230-231), że nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot, nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli więc podmioty te zbyły wywłaszczoną nieruchomość innej osobie prawnej lub osobie fizycznej, nieruchomość taka nie może być zwrócona. Pogląd taki został sformułowany dwukrotnie przez Sąd Najwyższy w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (w uchwałach siedmiu sędziów z 23.09.1993 r,. III AZP 13/93, niepubli. i z 22. 12. 1993 r. . III AZP 24/93, PUG 7-8/1994, s. 32 i n).. W uchwale z 23.09.1993 r. Sąd Najwyższy orzekł, że organ administracyjny może orzec o zwrocie zbędnej nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością, zaś w uchwale z 22.12.1993 r. , uznał, że nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli na nieruchomości tej ustanowione zostało użytkowanie wieczyste. Argumentacja Sądu Najwyższego jest podobna w obu uchwałach.

3/ Istniejący stan prawny nieruchomości nie oznacza jednak, że starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, który rozpatruje wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stwierdzając w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego, że istnieją przewidziane w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłanki jej zwrotu, a w szczególności, że nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona, może wydać decyzję odmawiającą takiego zwrotu z tym uzasadnieniem, że nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Winien on - stosownie do postanowień art. 97 par. l pkt. 4 k.p.a. - zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej (lub decyzji administracyjnej i, w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać stronę do ich podjęcia (art. 100 par. 1k.p.a.) Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości z naruszeniem powyższej powinności oznacza naruszenie zarówno powyższych przepisów, przepisu art. 7 k. p. a,, jak i postanowień art. 136 ust. Ii3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Taka jest bowiem konsekwencja zakazu przeznaczania nieruchomości na cele inne, niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, zawartego w art. 136 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami, a poprzednio - przed dniem 1.01.1998 r. - zakazu z art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (por. T. Woś Wywłaszczanie i zwrot..., s, 172-173 i 225-226, oraz powoływaną tam literaturę i orzecznictwo).

Pogląd powyższy znajduje potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.02. 1999 r. (OPS 15/98, ONSA 3/1999, poz.75), w której Sąd ten uznał, że złożenie po dniu [...]. 12. 1990 r. wniosku na podstawie art. 69 ust. l ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości o zwrot nieruchomości, o której mowa w art. 2 ust. 1-3 ustawy z 29.09.1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) nie stanowi przeszkody w dochodzeniu tego roszczenia, w szczególności jeżeli w dniu [...] grudnia 1990 r. zostały spełnione przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, i w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 27. 01.2000 r. (III ZP 14/99, OSN AP 8/2000, poz. 294), w której Sąd ten uznał, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego) będące w dniu[...].12.1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, nie stają się przedmiotem praw określonych wart. 2 ust. l i 3 ustawy z 29.09.1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jeżeli w tym dniu były zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a uprawniony podmiot złożył wniosek o zwrot nieruchomości (por. również T. Woś Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości., s. 239-245 ).

W związku z powyższym należy ocenić, że organy administracyjne orzekające w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości naruszyły powyższe przepisy prawa materialnego oraz przepisy o postępowaniu, które to naruszenia miały wpływ na wynik postępowania w sprawie.

Mając na uwadze powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 par. l pkt l lit "a" i "c" ustawy z dnia 30 .08 .2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm/., orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.