Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 603/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 109 ust. 1 i 4, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 82 ust. 8 i 9, art. 109, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a-i, art. 69 ust. 1, art. 74-76, art. 82 ust. 8 i ust. 9
journal: Dz.U. 2021 poz 1285
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
article: art. 104 par. 1, art. 268a, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
law: Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
article: art. 1 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1, art. 151, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 3, art. 239 par. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 68 ust. 1, art. 83 ust. 2, art. 13 pkt 4, art. 8 ust. 6 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
journal: Dz.U. 2019 poz 1292
law: Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 maja 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

W dniu 13 sierpnia 2021 r. do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wpłynął wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: "ZUS") o wydanie decyzji w sprawie objęcia M. S. (dalej: "Skarżąca", "Strona") ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w okresie od dnia 1 sierpnia 2000 r. do 30 czerwca 2020 r. W oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w odniesieniu do okresu objętego żądaniem, ustalono, że:

- Strona posiada uprawnienia do prowadzenia pozarolniczej działalności na podstawie wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: CEiDG) od dnia 30 stycznia 1996 r. jako przedsiębiorca działający pod firmą: M. S. (dowód: wydruk z CEiDG),

- Strona nie zgłaszała przerw ani zawieszeń w wykonywaniu pozarolniczej działalności (dowód: wydruk z CEiDG),

- Strona figuruje w ewidencji Urzędu Skarbowego jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia 1997 r. do nadal oraz była czynnym podatnikiem podatku VAT w latach 1999-2018, a także w latach 1999-2018 uzyskiwała przychody z prowadzonej przez siebie działalności (dowód: dane zawarte we wniosku ZUS, dane zawarte w piśmie Urzędu Skarbowego z dnia 3 lutego 2021 r.),

- ZUS dokonał z urzędu zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego Skarżącej z tytułu prowadzenia przez nią pozarolniczej działalności w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 lipca 2000 r. (dowód: dane zawarte we wniosku ZUS, dane zawarte w CWU),

- Strona zgłosiła się do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w okresie od 1 lipca 2020 r. do nadal, brak zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 sierpnia 2000 r. do 30 czerwca 2020 r. (dowód: dane zawarte we wniosku ZUS, dane zawarte w CWU),

- W okresie objętym wnioskiem ZUS Skarżąca podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu (dowód: dane zawarte we wniosku ZUS, dane zawarte w CWU),

- Strona w złożonych w postępowaniu wyjaśnieniach wskazała, że prowadziła pozarolniczą działalność w okresie od 1 sierpnia 2000 r. do 30 czerwca 2020 r., natomiast nie osiągała z tego tytułu przychodów (dowód: pismo Pani M. S. z dnia 11 września 2021 r.),

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Organ", "Prezes NFZ") decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 109 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285 z późn. zm.), dalej: "ustawa o świadczeniach" i art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.), dalej: "k.p.a."; w związku z art. 8 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 28 poz. 153 z późn. zm.) i art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003 r. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.), w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, działając w oparciu o art. 268a k.p.a., ustalił, że Zainteresowana w okresie od 1 sierpnia 2000 r. do 30 czerwca 2020 r. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Organ wyjaśnił, że Skarżąca we wskazanym okresie posiadała uprawnienia do prowadzenia pozarolniczej działalności na podstawie wpisu w CEiDG, a także, iż we wskazanym okresie działalność nie była zawieszona.

Odnosząc się do prowadzenia przez Skarżącą działalności pozarolniczej w okresie od 1 sierpnia 2000 r. do 25 czerwca 2018 r. Organ wskazał, że dowodem o decydującym znaczeniu, który przesądził o podleganiu przez Stronę obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego były wykazane w zeznaniach podatkowych przychody. Wobec powyższego, w odniesieniu do ww. okresu zdaniem Prezesa NFZ, nie sposób dać wiary wyjaśnieniom złożonym przez Skarżącą w toku postępowania, w których ww. oświadczyła, że co prawda prowadziła pozarolniczą działalność, lecz nie osiągała z tego tytułu żadnych przychodów. Jak zaznaczył Organ, powyższe znajduje również potwierdzenie w informacji przekazanej przez Urząd Skarbowy z dnia 3 lutego 2021 r., z której jednoznacznie wynika, że Strona figurowała w ewidencji jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w latach 1999 r.- 2018 r., składała zeznania podatkowe oraz wykazywała przychód z prowadzonej działalności.

Natomiast w odniesieniu do okresu od 26 czerwca 2018 r. do 30 czerwca 2020 r. Organ ustalił, że Strona w tym czasie również podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdyż faktycznie prowadziła pozarolniczą działalność. Dowodem przesądzającym o powyższym były wyjaśnienia złożone przez Skarżącą w toku postępowania.

Skarżąca nie zgodziła się z decyzją Prezesa NFZ z dnia [...] grudnia 2021 r. i nr [...] i pismem z dnia 27 stycznia 2022 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, której na podstawie art. 57 § 1 pkt 3 zarzuciła:

1. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i stanowiska Skarżącej zawartych w jej piśmie z dnia 9 września 2021 r. - w sytuacji, gdy uwzględnienie tych twierdzeń oraz poprawnie i rzetelnie przeprowadzone postępowanie powinno skutkować zwolnieniem skarżącej z obowiązku opłacania składki zdrowotnej z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności;

2. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 82 ust. 8 i 9 ustawy o świadczeniach, poprzez ich niezastosowanie,

- art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, poprzez ich zastosowanie,

oraz błędne przyjęcie, że Skarżąca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od dnia 1 sierpnia 2000 r. do dnia 30 czerwca 2020 r. - w sytuacji, gdy Skarżąca powinna być zwolniona z obowiązku opłacania składki zdrowotnej z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w ww. okresie, z uwagi na kwoty osiąganych przychodów za poszczególne miesiące, które nie przekraczały kwoty 50 % najniższej emerytury, a ponadto, nie jest wykluczone, że Skarżąca powinna być zaliczona do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności;

Wskazując na powyższe zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej "p.p.s.a." - Dz. U. z 2019 r. poz. 2325). Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja dotknięta jest naruszeniem przepisu prawa materialnego art.109 ust.1 ustawy o świadczeniach poprzez niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Jednakże według ust. 2, do wskazanych spraw nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż one należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

Z art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021r., poz.423 ) dalej "u.s.u.s." lub "ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych" wynika zaś, że do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy między innymi wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (pkt 1 lit. c). Z tego względu, o ile do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie należą sprawy dotyczące samego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, o tyle Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wydawać decyzje dotyczące wymierzania, pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne i powadzenia rozliczeń z płatnikami składek. Decyzje te mogą być zaskarżane zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 października 2012 r., III AUa 563/12, Legalis nr 607805; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 21 marca 2013 r., III AUa 1288/12, Legalis nr 734028;

Należy również zwrócić uwagę, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje z mocy prawa w stosunku do osób spełniających warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi z tytułów ubezpieczenia określonych w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a-i ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Do takich tytułów ubezpieczenia należy prowadzenie działalności pozarolniczej przez konkretne osoby lub osoby z nimi współpracujące, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1292 i 1495 oraz z 2020 r. poz. 424 i 1086) lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach ). Obowiązek taki, stosownie do art. 69 ust. 1 ww. ustawy powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Na podstawie art. 13 pkt 4 u.s.u.s., obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania wykonywania takiej działalności. W myśl art. 8 ust. 6 pkt 1 usus. za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.

Należy wskazać, iż czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego tych osób, a więc także ubezpieczeniem zdrowotnym, jest tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o przepisy o działalności gospodarczej lub inne przepisy szczególne. Nie jest przy tym istotne czy uzyskuje się z niej przychody. Wobec tego objęcie osoby ubezpieczeniem społecznym z tego tytułu powoduje automatyczne objęcie jej z mocy prawa obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustawa o świadczeniach nie zawiera regulacji prawnej, z której wynikałoby, że objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym następuje na podstawie decyzji wydanej przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Takiego przepisu nie ma w ustawie. Z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach wynika jedynie, że Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, a do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. W konsekwencji jeżeli objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, następuje z mocy prawa, a nie na wniosek, to nie wymaga decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Uzyskanie z kolei prawa do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego jest uzależnione tylko od dokonania czynności zgłoszeniowych określonych w art. 74-76 ustawy o świadczeniach. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że wydanie decyzji przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia jest konieczne w przypadkach szczególnych, tj. wówczas, gdy chodzi o osoby, które ubiegają się o dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne, albowiem o zawarciu z daną osobą umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego decyduje wyłącznie ta instytucja, czy też w sytuacjach wątpliwych, tj. wtedy, kiedy dopiero decyzja Narodowego Funduszu Zdrowia może rozstrzygnąć istniejące wątpliwości co do podlegania przez daną osobę obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w B. z [...] sierpnia 2018 r. [...], wyrok| Sądu Apelacyjnego w K. z [...] marca 2017 r. [...]).

Sąd Najwyższy w wyroku z 29 stycznia 2014 r ., sygn. akt II UZ 257/13, również uznał za słuszne zawężenie uprawnień organów Narodowego Funduszu Zdrowia, do wydawania decyzji o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu – jedynie do wyjątkowych przypadków. Takie też jest orzecznictwo sądów administracyjnych np. wyrok NSA z 14 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1011/10, wyroki WSA w Warszawie : z 15 maja 2015 r.VI SA/Wa 207/19, z 9 maja 2019 r., VI SA/Wa 475/19.

W niniejszej sprawie nie wchodziła w rachubę żadna z tych ewentualności. Skarżąca nie podlega dobrowolnie ubezpieczeniu zdrowotnemu, nie miała też najmniejszych wątpliwości co do faktu obowiązkowego podlegania przez nią temu ubezpieczeniu, co też jednoznacznie oświadczyła w trakcie postępowania administracyjnego, a okoliczność ta znajduje potwierdzenie w zaskarżonej decyzji i aktach sprawy.

W skardze Skarżąca również powołuje się wyłącznie, na przysługujące jej (według jej przekonania), zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie art.82 ust.8 i ust.9 ustawy o świadczeniach i również nie kwestionuje, że prowadziła w okresie wskazanym przez Organ pozarolniczą działalność gospodarczą. Jak wynika z akt sprawy niezbędną dokumentacją w tym zakresie dysponował również Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co słusznie zauważono w skardze. Z tych względów żądanie zwolnienia z opłacania składek powinien rozpatrzeć Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Narodowy Fundusz Zdrowia. W rozpoznawanej sprawie, objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym nie wymagało decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Jako że prowadzenie dalszego postępowania administracyjnego byłoby w przedmiotowej sprawie zbędne, Sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne. Wpis sądowy nie został w sprawie uiszczony, z uwagi na zwolnienie ustawowe przewidziane w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a, zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 2/15 wskazano, że przez sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych należy rozumieć także sprawę z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych