Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 650/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2016 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R. (dalej "organ pierwszej instancji") decyzją nr [...] z dnia [...] przyznał E.P. (dalej "strona" lub "skarżąca") prawo do zasiłku rodzinnego na K.P. od [...] do [...] w kwocie [...] zł miesięcznie, dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na K.P. w kwocie 100 zł jednorazowo, prawo do zasiłku rodzinnego na D.P. w okresie od [...] do [...] w kwocie [...] zł miesięcznie, prawo do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnoprawnego na D.P. na okres od [...] do [...] w kwocie [...] zł miesięcznie, prawo do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na D.P. w wysokości 100 zł jednorazowo.

Kolejno, organ pierwszej instancji decyzją nr [...] z dnia [...] ustalił, że w okresie od [...] do [...] strona pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w łącznej kwocie [...] zł na K.P. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie [...] zł miesięcznie oraz na D.P. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie [...] zł miesięcznie i w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie [...] zł miesięcznie, przyznanych wyżej opisaną decyzją ostateczną z dnia [...]. W uzasadnieniu wskazał m.in., że ustalając dochód rodziny wziął pod uwagę dochód uzyskany przez męża strony niepodlegający opodatkowaniu tj. pochodzący z diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych. W konsekwencji ustalił, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł i przekracza kwotę kryterium dochodowego tj. 583 zł o kwotę wyższą niż najniższa kwota zasiłku rodzinnego.

W odwołaniu strona wyraziła niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Zdaniem strony diety nie powinny być wliczone do dochodu rodziny. Strona zaznaczyła, że takie stanowisko zostało zaaprobowane w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 77/11 i II SA/Go 147/11.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej "organ odwoławczy" lub "Kolegium") decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Kolegium syntetycznie opisało przebieg postępowania, treść decyzji organu pierwszej instancji oraz zarzuty odwołania. Kolejno przytoczyło art. 3 pkt 1 lit. c ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej "ustawa") oraz art. 775 § 1 kodeksu pracy. Wskazało, że z przepisów art. 775 § 2 kodeksu pracy w związku z § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. z 2002 r. nr 236 poz. 1991; dalej "rozporządzenie z 2002 r.") w jednoznaczny sposób wynika, że należności w postaci diet są należnościami ze stosunku pracy z tytułu odbytej podróży służbowej. Wywiodło, że wypłacana przez pracodawcę dieta z tytułu podróży służbowej jako należność związana ze stosunkiem pracy podlega wliczeniu do dochodu rodziny jako dochód nieopodatkowany ale tylko wówczas gdy postępowanie dowodowe wykaże, iż została wypłacona: 1) pracownikowi w związku z czasowym przebywaniem za granicą, 2) w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy. Organ odwoławczy podał, że ten pogląd znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 319/10.

W zakresie ustaleń faktycznych sprawy organ odwoławczy wskazał, że dochód J.P. (męża strony) z tytułu zatrudnienia od [...] do [...] w firmie A, jak i w firmie "B" gdzie ww. był zatrudniony w okresie od [...] do [...], osiągnięty w roku bazowym [...] r. jest dochodem utraconym w rozumieniu ustawy.

Od [...] mąż strony był zatrudniony w P.P.H.U. C na podstawie umowy o pracę i zgodnie z zaświadczeniem od tego pracodawcy z dnia [...] uzyskał dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym rozpoczęto prace tj. [...] w wysokości [...] zł. Do ww. wynagrodzenia w miesiącu [...] pracownik otrzymał dietę - należność ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) - zgodnie z rozporządzeniem z 2002 r. - w kwocie [...] zł.

Za podstawę obliczenia dochodu Kolegium przyjęło dochód uzyskany przez męża strony w związku z podjęciem zatrudnienia od [...] w wysokości podanej przez zakład pracy, gdyż po dokonaniu przeliczenia kwoty otrzymanej diety z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju na podstawie przepisów rozporządzenia z 2002 r., otrzymano kwotę wyższą. Organ odwoławczy ustalił, że łączny dochód uzyskany w [...] wynosił [...] zł co w przeliczeniu na 4 osoby dało kwotę [...] zł na osobę w rodzinie i przekraczało ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 583 zł, o kwotę wyższą niż kwota odpowiadająca najniższemu zasiłkowi rodzinnemu tj. 48 zł.

Kolegium wskazało, że zgodnie z § 18 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych ( Dz. U z 2005 r., Nr 105, poz. 881), zwanego dalej "rozporządzeniem", w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Następnie organ odwoławczy przywołał regulację zawartą w art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy oraz w art. 25 ust. 1 ustawy i wywiódł, że w związku z przekroczeniem ustawowego kryterium dochodowego strona utraciła prawo do świadczeń rodzinnych począwszy od [...], a tym samym świadczenia wypłacone po tej dacie były świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, gdyż wypłacono je mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustania do nich prawa. Akcentował, że strona w dniu [...] złożyła oświadczenie, że zapoznała się z treścią wszystkich informacji i oświadczeń zawartych we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, a będąc prawidłowo pouczona o treści art. 25 ust. 1 ustawy nie dopełniła obowiązku poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o uzyskaniu dochodu wpływającego na prawo do uzyskiwanych świadczeń rodzinnych. Tym samym ocenił, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa.

W osobistej skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie kosztów postępowania, zwolnienie od kosztów sądowych oraz stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, art. 5 w zw. z art. 3 pkt 1 lit. c ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie w wyniku błędnej wykładni polegającej na błędnym przyjęciu, że diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych pracownika stanowią dochód nieopodatkowany w rozumieniu ustawy, podlegający wliczeniu do dochodu rodziny uwzględnianego w procedurze przyznawania świadczeń rodzinnych, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do przyjęcia, iż diety z tytułu podróży służbowych podlegają wyłączeniu z katalogu dochodów uwzględnianych w procedurze przyznawania świadczeń rodzinnych.

Uzasadniając te zarzuty skarżąca wywiodła, że Kolegium zastosowało wykładnię rozszerzającą art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy, stojącą w sprzeczności z art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 77 Kodeksu pracy oraz przepisami rozporządzenia z 2002 r. Przepisy te wskazują, że pracownikowi z tytułu podróży służbowej przysługują należności na pokrycie kosztów z nią związanych; należności te służą zmniejszeniu pasywów pracownika, a więc nie mogą być uznane za świadczenia typu wynagrodzeniowego, a co za tym idzie aktywa jego rodziny. W skład tych należności wchodzą diety, przeznaczone na pokrycie kosztów wyżywienia i inne drobne wydatki.

Na poparcie swoich twierdzeń skarżąca odwołała się do poglądów prezentowanych w wyrokach WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 147/11 oraz II SA/Go 77/11 i z 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 81/11, a także WSA w Gliwicach z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 86/13.

Nadto podkreśliła, że ustawa nie zawiera definicji pojęcia "osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, przebywająca czasowo za granicą" i dlatego należy to pojęcie wykładać w sposób uwzględniający jego funkcjonowanie na gruncie podatkowym. W tym zakresie odwołała się do pojęcia "pobytu czasowego" analizowanego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2000 r., sygn. akt III RN 31/00 na potrzeby zwolnienia przedmiotowego określonego w art. 21 ust. 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Mając powyższe na względzie stwierdziła, że przebywanie męża poza granicami RP miało charakter podróży, a nie pobytu połączonego z zamieszkiwaniem, zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Dlatego męża nie można uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą, a uzyskane przez niego diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych nie mogą podlegać wliczeniu do dochodu rodziny i nie mogą zostać uwzględnione w procedurze przyznawania świadczeń rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżąca podtrzymała zarzuty i argumentację, zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ustawą p.p.s.a."). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest niezasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji o uznaniu za nienależne pobrane w okresie od [...] do [...] świadczenia rodzinne w łącznej kwocie [...] zł stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze. zm.).

Art. 30 ustawy w ustępie 1 statuuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne, wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Stosownie zatem do treści art. 5 ust. 1 przywołanej regulacji, prawo do przedmiotowych świadczeń (zasiłków rodzinnych z dodatkami) przysługuje osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 ustawy, czyli rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł (wartość obowiązująca w okresie analizowanym). Wspomniane kryterium dochodowe ulega podwyższeniu do kwoty 583 zł w przypadku, gdy w skład rodziny wchodzi dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zakres pojęcia "dochód" wyznaczony został w ustawie o świadczeniach rodzinnych bardzo szeroko. Są nim bowiem przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy), a także deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Co więcej, w definicji dochodu mieszczą się także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c cytowanej regulacji, wśród których ustawodawca wskazał między innymi (tiret 10) należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Orzekające w niniejszej sprawie organy zakwalifikowały jako dochód rodziny skarżącej wynagrodzenie za pracę w charakterze kierowcy, otrzymane przez jej małżonka w [...], w kwocie [...] zł, ustalonej na podstawie zaświadczenia pracodawcy z dnia [...], uwzględniającego pomniejszenia o koszty uzyskania przychodu, składki na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne. Nadto do wspomnianego dochodu wliczono diety z tytułu podróży służbowych, pobrane przezeń w kwocie [...] zł (przyjęto kwotę podaną przez zakład pracy – niższą niż kwota wynikająca z rozporządzenia z 2002 r.). Jak wyżej wskazano dochód uzyskany u poprzednich pracodawców osiągnięty w roku bazowym [...] był dochodem utraconym w rozumieniu ustawy, a miesiąc [...] - pierwszym pełnym miesiącem po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu (§ 18 ust. 3 rozporządzenia).

Podkreślić trzeba, że jedyną okolicznością sporną w niniejszej sprawie jest kwestia wliczenia diety do dochodu, od wysokości którego zależało prawo do przedmiotowych świadczeń rodzinnych.

W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje rozbieżność co do tego, czy powyższe diety stanowią dochód, o którym mowa w ustawie, a w szczególności, czy są one dochodem wymienionym w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 tej regulacji.

Na tak postawione pytanie odpowiedzi negatywnej udzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyrokach z dnia 13 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 147/11 oraz II SA/Go 77/11 i z 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 81/11, a także WSA w Gliwicach z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 86/13; dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych wyrokach stwierdzono, iż art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy nie znajduje zastosowania w przypadku diet otrzymywanych przez kierowców transportu międzynarodowego. Wykonując bowiem polecenia służbowe pracodawcy kierowca taki przebywa za granicą jedynie w związku i przez czas konieczny do jego wykonania. To "przebywanie" za granicą ma przy tym charakter podróży, a nie pobytu połączonego z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Z tych przyczyn kierowcy transportu międzynarodowego, wykonującego podróż służbową, nie można uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą.

Odmienne stanowisko wyraził natomiast tutejszy Sąd w wyrokach: z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 319/10, z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 295/12, z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 379/13, z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 394/14, z dnia 20 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 493/14, z dnia 22 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 395/15 (dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych wyrokach Sąd uznał, że wspomniane diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy, jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju. Wskazał bowiem, że kwestię tę normuje art. 21a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 95, poz. 879, z późn. zm.) stanowiący, iż kierowcy w podróży służbowej przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalone na zasadach określonych w przepisach art. 775 § 3-5 Kodeksu pracy. Natomiast czasowe przebywanie poza granicami kraju odpowiada okresowi czasu liczonemu od chwili przekroczenia granicy polskiej w drodze za granicę do chwili przekroczenia tej granicy w drodze powrotnej, co wynika z § 3 pkt 1 rozporządzenia z 2002 r.

Skład orzekający w niniejszej sprawie uznaje za trafny drugi z zaprezentowanych wyżej poglądów. Należy zaakcentować, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych stanowi autonomiczną regulację prawną, a interpretacja użytych w niej pojęć powinna uwzględniać cele tego aktu, sformułowane w uzasadnieniu projektu wskazanej ustawy (druk sejmowy nr 1555 z 2003 r.), gdzie stwierdzono, że regulacja ta zmierza do budowy nowego, odrębnego systemu świadczeń rodzinnych. W ramach założeń zostało przy tym wskazane, że przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych będą brane pod uwagę dochody rodziny uzyskiwane ze wszystkich źródeł. Z tego względu również wykładnia celowościowa i systemowa nie pozwala na przyjęcie rozumienia "dochodu" w sposób identyczny z rozumieniem właściwym dla ustaw podatkowych.

Zdaniem Sądu, jeżeli wolą ustawodawcy było, aby przy ustalaniu prawa do świadczeń wzięto pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł, a w tym także niepodlegające obowiązkowi podatkowemu, to pojęcie "należności ze stosunku pracy (...) osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" należy potraktować równie szeroko, przyjmując, iż są to wszystkie uzyskiwane przez pracownika, w ramach stosunku pracy, płatności. Bez znaczenia dla wykładni tego zapisu pozostaje, iż należności te nie stanowią przychodu podlegającego opodatkowaniu w rozumieniu ustawy o podatku od osób fizycznych w sytuacji, gdy ustawodawca literalnie włączył do pojęcia dochodu również przychody nieopodatkowane. W świetle argumentacji skargi podkreślić trzeba, że przepisy prawne nie dają podstaw do ograniczenia pojęcia dochodu w rozumieniu ustawy wyłącznie do przysporzeń w rozumieniu przepisów podatkowych. Dochód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych służy nałożeniu na podatnika obciążenia daniną publiczną. Inaczej rzecz ujmując, część tego dochodu podatnik jest obowiązany "oddać" Państwu. W takiej sytuacji konieczne jest zawężenie obowiązku świadczenia na rzecz Państwa do przychodów (pomniejszonych o zwolnienia oraz koszty uzyskania), które mają charakter przysporzenia. Nie znajdowałoby bowiem żadnego aksjologicznego oparcia żądanie świadczenia w sytuacji, gdy przychód stanowi wyłącznie rekompensatę. Inaczej sprawa wygląda w przypadku ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji nie chodzi o pozbawienie osoby części jej dochodów przez władzę publiczną lecz o ograniczenie zakresu świadczonej pomocy, w sposób wynikający z kryterium dochodowego przyjętego przez prawodawcę.

Także w odniesieniu do określenia "przebywający czasowo za granicą" za bezpodstawne należy uznać jego zastosowanie wyłącznie do pojęcia pobytu czasowego za granicą w wymiarze większym niż podróż służbowa. Fakt przebywania kierowcy międzynarodowego za granicą jedynie w związku i przez czas konieczny do wykonania zadania służbowego odpowiada w pełni zawartemu w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy sformułowaniu. Ustawodawca nie wskazał tam bowiem, iż przebywanie czasowe za granicą ma łączyć się z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Kierowcę transportu międzynarodowego, wykonującego podróż służbową, należy uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Interpretacja powyższa odpowiada celom ustawy o świadczeniach rodzinnych, zapobiegając marnotrawstwu środków budżetowych i wspierając dochodowo rodziny wyłącznie o wyselekcjonowanym statusie materialnym. Z powodów wyżej wyjaśnionych, przy interpretacji tego pojęcia chybione jest odwoływanie się do odkodowania analogicznego pojęcia na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych czy to w kontekście nieograniczonego obowiązku podatkowego, czy zwolnień przedmiotowych (także z odniesieniem do zasad ewidencji ludności, które to zasady posługują się pojęciem faktycznego przebywania pod oznaczonym adresem, co nie dotyczy kierowcy międzynarodowego). Stoi temu również na przeszkodzie przywołany wyżej § 3 pkt 1 rozporządzenia z 2002 r., który ze względu na analizowaną materię ma charakter przepisu szczególnego.

Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, że ustalając dochód rodziny skarżącej, zasadnie zakwalifikowano jako jego składnik wypłacone mężowi należności ze stosunku pracy uzyskiwane w postaci diet na pokrycie kosztów związanych z podróżami służbowymi. Organy obydwu instancji wliczyły do tego dochodu kwotę diet w wysokości [...] zł, wynikającą z zaświadczenia pracodawcy z dnia [...]. W piśmie tym określono jednoznacznie, że ta kwota stanowi należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21 poz. 94 z późn. zm.), a więc dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Załącznikiem do zaświadczenia jest wykaz wypłaconych mężowi skarżącej za [...] diet w związku z jego czasowym przebywaniem za granicą.

Jak wyżej nadmieniono organy orzekały mając na względzie okoliczność, iż dochód uzyskany u poprzednich pracodawców męża skarżącej osiągnięty w roku bazowym [...] był dochodem utraconym w rozumieniu ustawy. W dniu [...] mąż skarżącej zatrudnił się u nowego pracodawcy, a miesiąc [...] był pierwszym pełnym miesiącem po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu. Stosownie do § 18 ust. 3 rozporządzenia w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Łączny dochód w [...] wynosił [...] zł co w przeliczeniu na 4 osoby dało kwotę [...] zł na osobę w rodzinie i przekraczało ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 583 zł, o kwotę wyższą niż kwota odpowiadająca najniższemu zasiłkowi rodzinnemu tj. 48 zł. Tym samym strona utraciła prawo do świadczeń rodzinnych począwszy od [...].

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy nienależnie pobrane świadczenia rodzinne to między innymi świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

W judykaturze podkreśla się różnicę pomiędzy "nienależnym świadczeniem", które jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła i "świadczeniem nienależnie pobranym", czyli pobranym przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09; dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena działania świadczeniobiorcy wymaga więc ustalenia, czy był skutecznie pouczony o okolicznościach, których wystąpienie ma wpływ na istnienie posiadanego uprawnienia. warunek ten będzie można uznać za spełniony tylko wówczas, gdy owo pouczenie będzie sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla strony. Pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. I OSK 1701/12; dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy Sąd stwierdza, że w dniu [...] strona złożyła oświadczenie, że zapoznała się z treścią wszystkich informacji i oświadczeń zawartych we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (z tej samej daty). W pouczeniu kwestionariusza wniosku zastosowanego w sprawie wymieniono wszystkie dochody niepodlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit c ustawy, które wnioskodawca winien mieć na uwadze składając oświadczenie o wysokości dochodu (w tym wymieniono dochód opisany w tiret 10 tego wyliczenia). Skarżąca złożyła oświadczenie o wysokości dochodu nieopodatkowanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Nadto strona podpisała oświadczenie, że w przypadku zmiany liczby członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granice Rzeczpospolitej Polskiej, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Nie budzi więc wątpliwości, że skarżąca została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń; czego nota bene skarżąca nie kwestionowała na żadnym etapie postępowania. Nie zachodzi więc w sprawie brak świadomości, lecz przyjęcie odmiennej (korzystniejszej) wykładni przepisu.

Z powodów wyżej szczegółowo opisanych Sąd stwierdził, że mają rację organy, które ustaliły nienależne pobranie przez skarżącą ww. świadczenia rodzinnego. Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają prawu.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę.