Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 350/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 11 ust. 2 ,art. 38, art. 39
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Maciej Busz Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2015 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje r.pr. P.G. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) zł stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta P., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 39, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm. zwanej dalej jako "u.p.s.") nie przyznał J.W. (dalej jako "skarżący") pomocy finansowej na zakup żywności w wysokości [...] zł, na zakup biletu sieciowego MPK w wysokości [...] zł i zasiłku okresowego w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, od dnia [...] maja 2014 r. zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, w miesiącu wrześniu 2014 r. Nie posiadał żadnych dochodów, w związku z czym zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. kwalifikuje się do udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego. Organ wyjaśnił również, że skarżący jest osobą dyspozycyjną ma doświadczenie zawodowe m.in. w charakterze pracownika magazynowego i złotnika, posiada uprawnienia do obsługi wózków widłowych.

Organ zaznaczył też, że decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] przyznał skarżącemu pomoc na zakup biletu MPK w kwocie [...] zł, bowiem jak twierdził skarżący posiadanie takiego biletu pozwoliłoby mu na aktywne poszukiwanie pracy i osobisty kontakt z potencjalnymi pracodawcami, jednak do dnia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu [...] października 2014 r. skarżący skontaktował się tylko z jednym pracodawcą.

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że skarżący zobowiązał się w kontrakcie socjalnym z dnia [...] września 2014 r. do kontaktu z pracownikiem socjalnym jeden raz w tygodniu celem otrzymywania aktualnych ofert pracy oraz przedstawienia działań podejmowanych w zakresie poszukiwania pracy. W okresie od dnia [...] września 2014 r. do dnia sporządzenia decyzji skarżący nie stawił się w MOPR celem rozmowy z pracownikiem socjalnym, telefonicznie przekazując jedynie informację o niemożliwości stawienia się wynikającej z wizyty u prawnika. W dniu [...] października 2014 r. skarżący złożył oświadczenie, że w dniach [...] września 2014 r. – [...] października 2014 r. nie poszukiwał pracy z powodu załatwienia spraw sądowych.

Organ zaznaczył, że w dniach [...] września 2014 r. – [...] października 2014 r. skarżący skontaktował się z zaledwie 7 pracodawcami, w tym jedynie z jedną osobą spotkał się osobiście. Ponadto tylko raz zgłosił się do pracownika socjalnego w celu zapoznania się z ofertami pracy i było to w dniu zawarcia kontraktu socjalnego.

W ocenie organu skarżący pozornie poszukuje zatrudnienia celem otrzymania świadczeń finansowych, na co dowód stanowią notatki z poszukiwania pracy. Skarżący nie przejawia szczególnego zaangażowania w poprawę własnej sytuacji życiowej, nie poszukuje aktywnie zatrudnienia, nie wykorzystuje wszelkich sposobów na podjęcie pracy i posiadanie własnego źródła dochodu.

W odwołaniu skarżący zarzucił organowi I instancji, iż ten wadliwie ustalił stan faktyczny. Zaznaczył, że bierze udział w stałym programie aktywizacji zawodowej prowadzonej przez Stowarzyszenie Pomocy Eksmisyjnej w P., okresowo sprawdzając oferty pracy.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 zwanej dalej jako "k.p.a") oraz art. 38 i 39 u.p.s. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że skarżący nie przekroczył kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., jednak nie uzasadnia to automatycznie przyznania wnioskowanych świadczeń. Ocena podstaw przyznania zasiłków celowych musi uwzględniać cele i zadania pomocy społecznej. Odmowę przyznania zasiłków może stanowić brak współdziałania osoby lub rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także odmowa podpisania czy zerwanie kontraktu socjalnego.

Kolegium wskazało, że podpisując kontrakt socjalny skarżący zobowiązał się do pobierania ofert pracy z agencji pośrednictwa pracy (min. 2 agencje), odbierania raz w tygodniu od pracownika socjalnego w godzinach pracy jego dyżurowania aktualne oferty pracy oraz do prowadzenia notatek z poszukiwania pracy. Zdaniem Kolegium istotnym w niniejszej sprawie jest, że pomiędzy zawarciem kontraktu socjalnego, a złożeniem przedmiotowego wniosku minęły zaledwie 2 tygodnie. W tym czasie skarżący nie wywiązywał się z przyjętych zobowiązań – nie odbierał ofert pracy z agencji pracy, tymczasowych ani od pracownika socjalnego. Zawarte w "Notatach z poszukiwania pracy" wykazy podejmowanej działalności świadczą zdaniem Kolegium o braku jakiegokolwiek zaangażowania w poszukiwanie pracy. Skarżący wskazał bowiem, że w okresie od [...] sierpnia 2014 r. do [...] września 2014 r. wykonał zaledwie 7 telefonów w sprawie pracy, zaledwie raz udał się do potencjalnego pracodawcy i tylko w jednym przypadku zdecydował się na złożenie CV. Co więcej po dniu [...] września 2014 r. skarżący nie stawił się u pracownika socjalnego celem omówienia efektów poszukiwania pracy i pobrania ofert pracy. Taka postawa w ocenie Kolegium uzasadnia uznanie, że skarżący nie jest zaangażowany w poprawę własnej sytuacji życiowej. Skoro skarżący jest osobą bezrobotną i dyspozycyjną, to poszukiwanie pracy we własnym zakresie oraz kontakt z pracownikiem socjalnym 1 w tygodniu nie wiąże się dla skarżącego z żadnymi niedogodnościami czy trudnościami. Brak aktywności w poszukiwaniu pracy nie może być usprawiedliwiony tym, że skarżący był zaangażowany w obronę własnych spraw w postępowaniach sądowych, bowiem nie sposób przyjąć, że czynności te wykluczały jakąkolwiek aktywność w poszukiwaniu pracy w okresie 2 tygodni.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J.W. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zarzucił on organowi wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zaznaczył, że brał osobisty udział w programie Centrum Integracji Społecznej w P. Nie jest prawdą, iż w okresie od [...] sierpnia 2014 r. do [...] września 2014 r. wykonał zaledwie 7 telefonów w sprawie pracy, bowiem w tym okresie podejmował działania w celu znalezienia pracy m.in. poprzez Stowarzyszenie Pomocy Eksmisyjnej w P.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270 - zwanej dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), kontrola dokonywana przez sądy administracyjne sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd od uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 ust. 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2014 r. odmawiającą przyznania J.W. pomocy finansowej na zakup żywności w wysokości [...]zł, na zakup biletu sieciowego MPK w wysokości [...] zł i zasiłku okresowego w wysokości [...] zł.

Jak wynika z art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej określonego w przepisie art. 8 ust. 1 u.p.s.

Z kolei z art. 39 ust. 1 u.p.s. wynika, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2 ). Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne (ust. 3). Natomiast zgodnie z art. 39a ust. 1 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany również w celu realizacji postanowień kontraktu socjalnego.

Bezspornym w sprawie jest, że skarżący nie przekracza kryterium dochodowego. Podkreślić jednak należy, że nawet spełnienie kryterium dochodowego nie oznacza, że organ miał obowiązek przyznania skarżącemu przedmiotowych zasiłków. Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego jak i zasiłku okresowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że to organ administracji ma swobodę decyzyjną, co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1794/10 dostępny na http://cbois.nsa.gov.pl).

Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).

Artykuł 4 u.p.s. nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia (art. 11 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej).

W rozpoznawanej sprawie skarżący podpisując w dniu [...] września 2014 r. kontrakt socjalny zobowiązał się m.in. do pobierania ofert pracy z minimum 2 agencji pośrednictwa pracy, odbierania 1 w tygodniu od pracownika socjalnego ofert pracy, prowadzenia notatek z poszukiwania pracy. Wprawdzie wniosek o przyznania zasiłków skarżący złożył już [...] października 2014 r., a więc po [...] dniach od podpisania kontraktu, to jednak trzeba zauważyć, że z akt sprawy nie wynika aby w okresie tym odbierał oferty pracy od pracownika socjalnego, do czego zobowiązał się w kontrakcie socjalnym. Wprawdzie z akt nie wynika też, czy pracownik miał jakiekolwiek oferty pracy dla skarżącego, niemniej jednak obrazuje to brak zainteresowania skarżącego współpracą, do której się zobowiązał. Ze znajdujących się w aktach sprawy notatek z poszukiwania pracy wynika, że w okresie od [...] sierpnia 2014 r. do [...] września 2014 r. tylko siedmiokrotnie kontaktował się z potencjalnym pracodawcą, przy czym tylko dwukrotnie złożył CV. Ponadto odnosząc się do złożonego ze skargą zaświadczenia Stowarzyszenia Pomocy Eksmisyjnej, zaznaczyć należy, że skoro wynika z niego, iż skarżący w każdy czwartek (w okresie od maja do września ,a więc w znacznej mierze przed zawarciem kontraktu) bywał w tym biurze i odbierał po 10 ofert pracy, natomiast nie wynika już z niego jakikolwiek fakt podjęcia starań celem podjęcia zatrudnienia, to uzasadnione jest stanowisko organu, że poszukiwanie pracy miało charakter fikcyjny. Ponadto ze złożonego przez skarżącego oświadczenia z dnia [...] października 2014 r. wynika, iż wstrzymał się on na okres 2 tygodni od poszukiwania pracy z powodu spraw sądowych i wizyt u radców prawnych. Trudno jednak uznać, że sprawy te, aż tak pochłaniały czas skarżącego, aby w okresie tym nie mógł chociażby spotkać się z pracownikiem socjalnym.

Na wszystkie te okoliczności zwrócił uwagę organ w uzasadnieniu decyzji. Zaznaczył też, że w dniu podpisania kontraktu socjalnego skarżący uzyskał wykaz agencji pośrednictwa, witryn internetowych gdzie można znaleźć oferty pracy oraz miejsc gdzie można bezpłatnie korzystać z internetu i ogłoszeń prasowych. Organ wskazał, że skarżący wykazał bierną postawę w poszukiwaniu pracy, a podjęte przez niego działania w sposób usprawiedliwiony uznał, za fikcyjne, nie mające na celu poprawy sytuacji życiowej skarżącego, a podejmowane jedynie w celu uzyskania kolejnych zasiłków z pomocy społecznej. Pamiętać należy, że pomoc społeczna nie może stanowić stałego dochodu, a jedynie ma stanowić pomoc w celu poprawy sytuacji życiowej. Od beneficjenta tej pomocy zależy więc, czy ją wykorzysta. Zwrócić też należy uwagę, że skarżący nie został pozbawiony pomocy ze strony organów pomocy społecznej, o czym świadczy np. podjęta decyzja o przyznaniu mu decyzją z dnia [...] września 2014 r. pomocy finansowej na zakup biletu MPK w kwocie [...] zł.

W ocenie Sądu organy prowadzące niniejsze postępowanie nie uchybiły przepisom postępowania. Przede wszystkim zaznaczyć należy, że w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, a istotne w sprawie okoliczności zostały dokładnie wyjaśnione. Następnie organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia

Z tych też powodów na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o oddaleniu skargi. O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 490)