Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 2340/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia WSA Iwona Wiesner (spr.), Protokolant St. sekr. sąd Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi W.C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez W.C. w zakresie punktu drugiego decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku numer [...] w sprawie [...] w części odmówiono umorzenia należności z tytułu należnych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od listopada 2002 roku do stycznia 2003 roku, składek na Fundusz Pracy za okres od września 2002 roku do stycznia 2003 roku oraz odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż nie znalazł podstaw do zmiany decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku numer [...] znak [...] w części odmawiającej umorzenia zaległości ubezpieczonego z tytułu należności na ubezpieczenie społeczne oraz powołał się na treść art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych oraz na przepisy Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż w dniu [...] roku W.C. wniósł o umorzenie należności składkowych, zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. decyzją z dnia [...] roku nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym;

- z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne za kwiecień 1993 roku w łącznej kwocie [...] zł., w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne [...] zł oraz z tytułu odsetek za zwłokę w kwotę [...] zł. na dzień [...] roku,

- z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne za okres od listopada 2002 roku do stycznia 2003 roku w łącznej kwocie [...] zł., w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne [...] oraz z tytułu odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. na dzień [...] roku i kosztów upomnienia [...] zł,

- z tytułu składki na Fundusz Pracy za okres od września 2002 roku do stycznia 2003 roku w łącznej kwocie [...] zł., w tym z tytułu składek [...] oraz z tytułu odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł na dzień [...] roku i kosztów upomnienia [...] zł.

W dniu [...] roku skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. ( k.29)

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w dniu [...] roku wydał decyzję znak [...] znak [...], którą umorzył postępowanie odwoławcze w części dotyczącej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za kwiecień 1993 roku w łącznej kwocie [...] zł

W pozostałej części decyzja została utrzymana w mocy (k.33-36).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy zostało zainicjowane wnioskiem z dnia [...] roku. Po przeprowadzeniu postępowania w dniu [...] roku organ wydał decyzję, którą odmówił umorzenia należności ubezpieczonego, będącego płatnikiem składek z tytułu składek na ubezpieczenie społecznie i Fundusz Pracy za kwiecień 1993 roku w łącznej [...] zł, za okres od listopada 2002 roku do stycznia 2003 roku w łącznej kwocie [...] zł, za okres od września 2002 roku do stycznia 2003 roku w łącznej kwocie [...] złotych. Niespornym jest, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji nr [...] osób prowadzących działalność gospodarczą prowadzonej przez Prezydenta Miasta B. Wpis został wykreślony z dniem [...] roku. Niespornym również jest, że wnioskodawca nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Aktualnie wnioskodawca prowadzi jednosobowo gospodarstwo domowe, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje, nie otrzymuje świadczeń pomocy społecznej, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy w okresie od dnia 8 listopada 2009 roku do dnia 17 grudnia 2009 roku otrzymywał on świadczenie chorobowe w wysokości [...] zł. Wnioskodawca ponosi wydatki miesięczne w wysokości [...] złotych z tytułu czynszu w skład, których wchodzi bieżąca opłata w kwocie [...] złotych i kwota [...] złotych z tytułu spłaty zaległości czynszowych, około [...] złotych z tytułu opłat za energię elektryczną, około [...] złotych za wodę, około [...] złotych za gaz, około [...] złotych za leki. Wnioskodawca wskazał, iż należności te reguluje na bieżąco. Wnioskodawca posiada zaległości podatkowe w kwocie [...] złotych, nadto nie wskazał na istnienie innych zobowiązań. W oparciu o powyższe ustalenia organ wyliczył, iż wnioskodawca pozyskuje dochody miesięczne pozwalające na pokrycie co najmniej [...] złotych zobowiązań, co przy kwocie zaległości wynoszącej w niniejszym postępowaniu [...] złote pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca może w układzie ratalnym spłacać kwotę [...] zł. W oparciu o wiedzę o poziomie kwalifikacji zawodowych wnioskodawcy organ stwierdził, iż nie jest wykluczone, że wnioskodawca może uzyskać zatrudnienie. Dodatkowo o słuszności takich założeń świadczy fakt, iż w okresie od marca 2007 roku do listopada 2009 roku wnioskodawca pracował w dziesięciu przedsiębiorstwach, co wynika z wpływów na jego koncie ubezpieczeniowym. Wnioskodawca przedstawił zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy z dnia [...], [...], [...] roku. Komornik Sądowy Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w B. w styczniu 2010 roku dokonał skutecznej egzekucji wobec wnioskodawcy.

Dokonując oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego Organ powołał się na treść art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który zobowiązywał wnioskodawcę jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą do obliczenia, rozliczenia i opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne za każdy miesiąc, czego jednak nie uczynił, czym doprowadził do powstania zadłużenia. Odnosząc powyższe do wniosku organ ocenił jego zasadność zgodnie z art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych i wskazał, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości i w części tylko w razie ich całkowitej nieściągalności. Przepisy o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez treść art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje się odpowiednio do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy.

Odnośnie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za kwiecień 1993 roku organ odwoławczy stwierdził, iż należności te uległy przedawnieniu zgodnie z art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji wygasły. Postępowanie w tym zakresie winno zostać umorzone wobec jego bezprzedmiotowości, a to zgodnie z dyspozycją art. 138 § 1 ust 3 kodeksu postępowania administracyjnego.

Odnośnie pozostałych należności organ wskazał, iż całkowita nieściągalność, w przypadku skarżącego, może zachodzić, gdy stwierdzi to organ egzekucyjny właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, lub gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających koszty egzekucji. Postępowanie w sprawie nie wykazało spełnienia żadnej z powyższych przesłanek. Powołany powyżej przepis w sposób jednoznaczny formułuje, iż brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję powinien być poparty stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Wobec ustaleń co do stanu majątkowego wnioskodawcy, a szczególnie skuteczności egzekucji komorniczej organ stwierdził, iż powołane wyżej przesłanki nie mają miejsca.

Odnośnie treści art. 28 ust. 3a i ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Stosownie do § 3 ust. 1 w powołanego rozporządzania, mającego na mocy art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych odpowiednie zastosowanie do składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdy poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, a opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, ze względu na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki na przewlekłe chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ciężar wykazania zaistnienia szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym. W ocenie organu strona nie wykazała zaistnienia tych szczególnych okoliczności. Warunku tego nie spełnia oświadczenie skarżącego o trudnej sytuacji finansowej, braku stałego zatrudniania, braku dochodów, złego stanu zdrowia, gdyż posiadane przez wnioskodawcę kwalifikacje pozwalają na podjęcie zatrudnienia przy pracach ogólno budowlanych oraz ślusarsko spawalniczych, to jest w zawodach poszukiwanych na rynku pracy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponadto stwierdził, iż wnioskodawca podejmując zatrudnienie musiał uzyskać stosowne zaświadczenie o stanie zdrowia, który pozwalał mu na podjęcie zatrudnienia u dziesięciu pracodawców, a nadto nie przedstawił orzeczenia o niepełnosprawności, które obiektywizowałoby dane o stanie zdrowia. Wnioskodawca nie przedstawił również dowodu potwierdzającego fakt, iż potrzebuje pomocy i opieki osób trzecich. Dokumentów tych nie przedłożono mimo wezwania organu.

Wszystkie okoliczności istotne dla oceny zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 powołanej ustawy oraz w § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku, zostały wnikliwie przez organ rozważone i ocenione, przy uwzględnieniu zarówno interesu publicznego jak i treści wniosku. Organ wydając decyzję kierował się instytucją uznania administracyjnego.

W skardze z dnia [...] roku skarżący W.C. wniósł o uwzględnienie jego wniosku, zaś zaskarżonej decyzji zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych odnoszące się do niewłaściwego ustalenia miesięcznych wydatków na utrzymanie poprzez pominięcie wydatków na wyżywienie, odzież, środki czystości, opał. Nadto skarżący wskazał, iż organ całkowicie pominął treść decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku, którą przyznano mu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nadto w pismach z dnia [...] roku i z dnia [...] roku skarżący wskazał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał już potrąceń kwot objętych wnioskiem o umorzenie, a skarżący również wpłacał wskazane kwoty z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Na dowód powyższego do pisma załączył szereg kserokopii dokumentów potwierdzających dokonanie wpłat i niezaleganie ze składkami na ubezpieczenie społeczne. Przy piśmie z dnia [...] roku skarżący przedłożył kserokopie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i ustaleń stażu pracy.

We wnioskach skarżący domagał się uchylenia zaskarżanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż w decyzji z dnia [...] roku Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne gdyż, nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, a skarżący zachował możliwość zarobkowania, a nadto opłaca na bieżąco zobowiązania spłacając również zaległości czynszowe. Natomiast w ocenie skarżącego decyzją jest niezdogna ze stanem faktycznym, który został ustalony jedynie wyrywkowo, z pominięciem istotnych faktów, w tym z pominięciem faktu przyznania skarżącemu prawa do renty oraz tym, iż skarżący jest w stanie funkcjonować jedynie z pomocą przyjaciół. Zaskarżona decyzja jest więc sprzeczna ze obiektywnie istniejącym stanem faktycznym oraz z przyjętym przez niego tokiem rozumowania.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia [...] roku numer [...] w sprawie [...] utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku numer [...] w części odmawiającej umorzenia należności ubezpieczonego, będącego płatnikiem składek z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od listopada 2002 roku do stycznia 2003 roku w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę oraz składek na Fundusz Pracy za okres września 2002 roku do stycznia 2003 roku w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę. Równocześnie w zaskarżonej decyzji umorzono postępowanie odwoławcze w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za kwiecień 1993 roku. W pisemnym uzasadnieniu swego stanowiska Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał w całości stanowisko prezentowanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do złożonego w dniu [...] roku przez skarżącego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne organ stwierdził, po analizie zgromadzonego materiału, iż wnioskodawca nie wykazał przesłanek z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ani też przesłanek do umorzenia należności zawartych w przepisach rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z uzasadniania zaskarżonej decyzji wynika, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważeniami argumenty podnoszone przez stronę, nie pominął również istotnych dla sprawy materiałów dowodowych związanych z oceną przesłanki "całkowitej nieściągalność" oraz "uzasadnionego przypadku". Organ dokonał oceny zebranego materiału zgodnie z zasadami i doświadczeniem życiowym dając temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ocena ta odnosiła się do definicji całkowitej nieściągalności, która w stosunku do skarżącego oznacz, że właściwy organ do prowadzenia postępowania egzekucyjnego stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających koszty egzekucji. Wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. skutkowało dokonaniem realizacji większości zadłużenia objętego egzekucja w styczniu 2010 roku.

W ocenie organu przeprowadził on w sposób dogłębny postępowanie i dokonał wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, aktywnie podejmując działania niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy. Nadmienić przy tym należy, że z treści § 3 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wynika wprost, że do umorzenia należności może dojść, jeżeli to zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy, stan zdrowia i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężki skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie organu poczyniono wystarczające ustalenia dla stwierdzenia jaka jest sytuacja majątkowa, rodzinna i zdrowotna skarżącego. Poziom zadłużenia skarżącego w odniesieniu do wysokości należności składkowych i osiąganych przez niego miesięcznych dochodów oraz ponoszonych wydatków wskazuje, iż skarżący nie jest pozbawiony możliwości zaspokojenia należności bez zagrożenia zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie organ wydając zaskarżoną decyzję nie wziął pod uwagę treści decyzji z dnia [...] roku przyznającej skarżącemu prawo do renty, gdyż była ona ostateczna, a w dniu [...] roku organ rentowy przesłał odwołanie skarżącego od tej decyzji do Sądu Okręgowego. Wobec powyższego organ podtrzymuje również swą ocenę odnośnie stanu zdrowia skarżącego i tego, że nie upośledza on możliwości zarobkowania.

Nie można zatem zgodzić się z zarzutem, że postępowanie dowodowe było prowadzone niezgodnie z powołanymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisami, w szczególności poprzez zaniechanie poczynienia przez organ własnych ustaleń przy ocenia sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej zobowiązanego. W ocenie organu skarga nie zawiera istotnych nowych okoliczności, na podstawie, których organ administracji mógłby zmienić prezentowane dotychczas stanowisko i dlatego przekazał ją do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek po części z przyczyn w niej nie wskazanych.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, a to w oparciu o treść art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.nr153,p.1270 z późn. zm.) Podstawowym zatem kryterium oceny procedowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie, a w dalszej konsekwencji zasadności zarzutów zawartych w skardze, będzie zgodność z prawem tegoż postępowania.

Aby stwierdzić czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uwzględnienia stanowiska skarżącego zawartego w skardze, a w konsekwencji uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przez sadami administracyjnymi (Dz.U. nr 153,p.1270 z późn.zm.) Sąd winien określić zakres norm prawa krajowego lub też prawa wspólnotowego mającego zastosowanie w sprawie w oparciu o ustalony stan faktyczny. W niniejszej sprawie naczelne znaczenie ma regulacja art. 28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.nr.11,p.74 z 2007r. z późn.zm.) oraz przepisy Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne(Dz.U. nr.141,p.1365)

Przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych wyposaża Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uprawnienia do umarzania w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w przypadku całkowitej ich nieściągalności poza wypadkami szczególnymi określonymi w art. 28 ust. 3a wyżej powołanej ustawy, który przewiduje możliwość uwzględnienia innych przesłanek w wypadku, gdy ubezpieczonym jest równocześnie płatnikiem składek. W tej sytuacji mogą być umarzane należności wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nawet w przypadku, gdy nie są całkowicie nieściągalne. Niezależnie o zakresu umarzanych należności na ubezpieczenie społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmuje decyzję w oparciu o ustalony stan faktyczny w sposób uznaniowy, co nie oznacza, że decyzję taką ma obowiązek podjąć. Szczegółowe zasady umarzania składek zawarto we wskazanym wyżej Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Przepisy tego rozporządzenia wskazują jako przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanego uniemożliwiającą mu opłacenie tych należności bez ciężkich skutków dla samego zobowiązanego i jego rodziny, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania osobistej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak już wyżej wskazano decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter uznaniowy, co w niniejszym postępowaniu oznacza, że orzeczenie Sądu nie może zastępować samodzielnej decyzji organu co do meritum rozstrzygnięcia (wyrok WSA w Gliwicach z dn.21.05.2009r. III SA/GI 35/09, lex 558753) Kontrola sądowa odnosi się natomiast do weryfikacji postępowania organu poprzedzającego wydanie przez niego samodzielnej decyzji. Sąd poddaje ocenie czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych gromadząc materiał dowodowy w sprawie wywiązał się z nałożonych na niego wyżej wskazanymi aktami prawnymi obowiązków oraz czy dokonał analizy sytuacji materialnej zobowiązanego i jego możliwości płatniczych oraz możliwości uzyskiwania dochodów w kontekście sposobności umorzenia należności. W art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca określił prawo organu do wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, jak i wskazał przesłanki, którymi organ ten winien się kierować podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia należności. Powyższy przepis definiuje ustawowe pojęcie "całkowitej nieściągalności" oraz wskazuje na pojęcie uzasadnionego przypadku. Zgodnie z treścią art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego organ administracji publicznej działa na podstawie przepisów prawa, zatem powołana wyżej uznaniowość organu przy wydawaniu decyzji nie oznaczą dowolności, a musi uwzględniać obowiązujący powszechnie system prawa. Granice uznania administracyjnego organu wynikają z woli ustawodawcy wyrażonej w aktach prawa, które to pozostawiają temuż organowi możliwość powzięcia decyzji w sposób wskazany w ustawie. Uznanie administracyjne pozostawia również organowi możliwość uwzględnienia wniosku o umorzenie należności lub też odmowę jego uwzględnienia, a podjęta decyzja wymaga uzasadnienia zgodnego z rygorem z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego. (Dz.U.nr.98,p.1071 z 2000r.) Przepis ten wymaga by uzasadnienie decyzji zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności oraz uzasadnienie prawne, podanie podstaw prawnych decyzji. Szczególne znaczenie ma treść uzasadnienia w przypadku decyzji odmownej w zakresie oceny materiału dowodowego i rozważenia podstaw prawnych podjętego rozstrzygnięcia. Treść uzasadnienia winna, zatem odnosić się do definicji art. 11 kodeksu postępowania administracyjnego wyrażającego zasadę przekonywania. Zasada ta wskazuje na leżący po stronie organu obowiązek wyjaśnienia stronie postępowania zasadności przesłanek, którymi organ ten kierował się wydając decyzję, by doprowadzić do wykonania orzeczenia bez potrzeby odwoływania się w tym celu do środków przymusu administracyjnego.

W tym miejscu należy wskazać, iż obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków w celu egzekucji należności, tym bardziej, że są to należności zaspokajane z pierwszeństwem w stosunku do innych na mocy art. 24 ust 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, a nadto dla wzmocnienia możliwości ich dochodzenia objęte są dziesięcioletnim okresem przedawnienia. Przy takim prawnym usytuowaniu instytucji dochodzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należy podkreślić, iż umorzenie tych należności stanowi sytuację wyjątkową, ze stratą dla systemu ubezpieczeń społecznych, wymaga zatem od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjątkowej staranności w ustalaniu przesłanek odstąpienia ich dalszego dochodzenia z uwzględnieniem zarówno interesu ubezpieczonego jak i szeroko rozumianego funduszu ubezpieczeń społecznych.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji i zawartego w aktach sprawy materiału dowodowego w kontekście zarzutów zawartych w skardze, Sąd oparł się na stanie faktycznym ustalonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz wziął pod uwagę wskazane przez skarżącego fakty takie jak zmiana jego sytuacji materialnej i zdrowotnej wynikająca z przyznania mu prawa do renty. Należy również podkreślić, iż na mocy art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyżej wskazane regulacje mają zastosowanie do należności na Fundusz Pracy.

Wobec zarzutów podniesionych przez skarżącego w pismach uzupełniających skargę należy stwierdzić, iż przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest jedynie kwestia podstaw prawnych i faktycznych umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, natomiast kwestie podnoszone przez skarżącego odnośnie samej wysokości należności, istnienia zaległości w spłacie składek i okresów za jakie winny być odprowadzone nie są przedmiotem rozstrzygania w niniejszej sprawie, a wątpliwości skarżący winien w odrębnym trybie przedstawić Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd nie podziela stanowiska organu zaprezentowanego w odpowiedzi na skargę jakoby wydanie w dniu [...] roku decyzji przyznającej skarżącemu prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy nie miało znaczenia dla treści zaskarżonej decyzji z dnia [...] roku. Argument jakoby decyzja przyznająca prawo do renty nie miała znaczenia w sprawie, gdyż jako nie mająca statusu decyzji ostatecznej nie mogła być brana pod uwagę przy wydawaniu decyzji na etapie odwołania jest nie trafny. Z treści art. 136 kodeksu postępowania administracyjnego wynika zobowiązanie organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania na wniosek strony lub z urzędu. Taka konieczność w ocenie Sądu istniała w niniejszej sprawie, gdyż organ odwoławczy posiadał wiedzę o zmianie sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącego w dacie wydania decyzji przyznającej prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zmiana tych okoliczności miała wpływ na wynik sprawy, gdyż z jednej strony na mocy orzeczenia Lekarza Orzecznika lub Komisji Lekarskiej ustalono niezdolność do wykonywania pracy co najmniej zgodnej z posiadanymi przez skarżącego kwalifikacjami, a fakt ten stoi w sprzeczności z ustaleniami organu pierwszej instancji w zakresie zachowania przez skarżącego możliwości zarobkowania. Z drugiej zaś strony jeśli skarżący uzyskał prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy to uzyskał dodatkowe środki zmieniające jego status materialny i możliwości spłaty należności, w tym na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Przy czym należy zaznaczyć, iż to skarżący złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznającej mu prawo do tenty z tytułu niezdolności do pracy, zatem stanowisko tego organu co do zarówno stanu majątkowego jak i stanu zdrowia zostało w niej w sposób jednoznaczny przesądzone.Obie wskazane wyżej okoliczności w świetle powołanych przepisów, w tym w świetle § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. (wyrok NSA z dn.21.05.2009r. II GSK 1045/08, lex 564200) mają znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia należności, a co za tym idzie winny zostać ocenione przez organ odwoławczy przed wydaniem decyzji. W ocenie Sądu nie ma tu fundamentalnego znaczenia czy decyzja przyznająca prawo do renty ma status ostatecznej czy też nie, gdyż samo jej wydanie przez organ rentowy jest zajęciem stanowiska przez ten organ odnośnie spełnienia przesłanek do jej przyznania, zaś odwołanie skarżącego może skutkować jedynie zmiana treści decyzji na korzyść świadczeniobiorcy. Rozpoznając sprawę ponownie organ winien uwzględnić powyższe fakty i uzupełnić stosownie materiał dowodowy, po czym dokonać jego ponownej oceny z uwzględnieniem uzyskanych danych.

Odnosząc się do punktu pierwszego zaskarżonej decyzji umarzającego postępowanie odwoławcze odnośnie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za kwiecień 1993 roku stanowisko organu w tej kwestii nie może się ostać. Skutkiem umorzenia postępowania odwoławczego jest bowiem uprawomocnienie się w tym zakresie decyzji organu pierwszej instancji, co w niniejszej sprawie oznacza odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za kwiecień 1993 roku. Argumentacja prawna wskazana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na etapie postępowania odwoławczego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż z treści sentencji nie wynika, iż należność jest przedawniona i nie można skutecznie jej dochodzić w drodze egzekucji, a zatem kwestia ta wymaga jednoznacznego rozstrzygnięcia przez organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy z uwzględnieniem treści art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych.

Reasumując, w ocenie Sądu w związku z wydawaniem zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia organu, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na mocy art.145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz.U. nr153, p.1270)