Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 141/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 141/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 września 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka (spr.), Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Grażyna Firek, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2012 r., sprawy ze skargi M.C., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 6 grudnia 2011 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 22 czerwca 2011 r. skarżąca M.C. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Skarżąca umotywowała swą prośbę trudną sytuacją materialną i zdrowotną.

W toku postępowania ustalono, że skarżąca w okresie od 2 lipca 1990 r. do 21 listopada 2005r. prowadziła działalność gospodarczą pn. "M" w zakresie handlu detalicznego. Wykonując działalność nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek na wskazane ustawą ubezpieczenia za siebie oraz za zatrudnionych pracowników i zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym stała się dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Łączną kwotę zaległości wraz z odsetkami za zwłokę na dzień wydania decyzji pierwszej instancji określono na kwotę 205 553,49zł.

Skarżąca jest osobą rozwiedzioną, prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe. Córka skarżącej nie pracuje (jest na utrzymaniu męża), syn S. mieszka od końca 2010r. w Anglii, syn J. po przerwaniu studiów z powodu sytuacji finansowej wyjechał do Anglii w poszukiwaniu pracy. Skarżąca ukończyła Wydział Resocjalizacji w K., przez 2,5 roku pracowała jako pedagog szkolny, przez 2 lata w Ośrodku dla dzieci autystycznych i upośledzonych umysłowo, a następnie w Domu Pomocy Społecznej. Skarżąca nie pracuje i jest zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna. Skarżąca nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, a także nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Zamieszkuje w Z., w domu wybudowanym w latach 30-tych XX wieku, o przeciętnym stanie technicznym. Do 7 lipca 2011 r. uzyskiwała dochód z wynajmu jednopokojowego mieszkania w przybudówce w wysokości 750 zł miesięcznie oraz otrzymuje ok. 500 zł miesięcznie od rodziny.

Skarżąca wykazała za 2008r. dochód w wysokości 19.494,61 zł, za 2009r. przychód/dochód w kwocie 16.423,87 zł, a za 2010 r. przychód/dochód w wysokości 5.877,63 zł. Zalega w podatkach (PIT, VAT) na kwotę 66.052,90 zł, jest prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne w administracji.

Skarżąca jest właścicielką nieruchomości gruntowej objętej księgą wieczystą [...], położonej na działce nr [...] w Z., na której znajduje się budynek mieszkalny o powierzchni 0,1900 ha oznaczony nr [...] przy ul. K.. Na w/w nieruchomości ustanowiono wpis hipoteki umownej zwykłej w wysokości 122.000,00 zł na rzecz Banku BPH S.A VI Oddział w Krakowie w celu zabezpieczenia spłaty kredytu, wpis hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie 8.203,49 zł, 11.209,36 zł oraz 48.248,41 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie w celu zabezpieczenia spłaty zaległych składek ubezpieczeniowych; 163,10 zł, 441,00 zł, 1.080,00 zł, 5.454,60 zł, 677,90 zł oraz 895,00 zł na rzecz Skarbu Państwa; 3.776,10 zł, 1.575,30 zł, 82,60 zł, 857,00 zł, 269,00 zł, 4.280,30 zł, 51,88 zŁ 153,30 zł, 1.445,20 zł, 50,90 zł, 103,27 zł, 15.154,59 zł, 3.318,00 zł, 2.090,10 zł, 376,90 zł oraz 10.983,70 zł z tytułu niewykonanego zobowiązania pieniężnego na rzecz Drugiego Urzędu Skarbowego. Z wyceny komorniczej wynika, iż wartość zabudowanej nieruchomości (działka nr 1416/1) to ok. 547.586,00 zł, a niezabudowanej (działka nr [...]) to ok. 196.982,00 zł. Zaległości względem ZUS zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia. Ponadto z wniosku J.M., "W" s.c. M.G. J.B. Z. B., Wojskowego Szpitala Klinicznego w K., Banku [...] S.A., RPPC "I" Sp. z o.o., Komornik Sądu Rejonowego w K. wszczął egzekucję z nieruchomości (sygn. akt: [....]).

Postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 30 listopada 2009r. umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku skarżącej w związku z zaległościami w podatkach z powodu stwierdzenia ich nieściągalności. Strona posiada zadłużenie także wobec:

- Przedsiębiorstwa Usług Komunalnych w K. –na kwotę 1117,56 zł;

- Gminy Z. –na kwotę 1304,64 zł;

- "P" S.A. –na kwotę 2 716,69 zł;

- Banku [...] S.A. – łącznie z K.C. na kwotę 7206,82 zł;

- "P" S.A. - na kwotę 177 zł.

Skarżąca nie posiada majątku ruchomego. Figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel samochodu osobowego marki FSO-Warszawa 125p z 1995r. Jednakże 2 września 2011r. skarżąca oświadczyła, że samochód ten został skasowany 6 lat temu.

Skarżąca udokumentowała wydatki z tytułu opłat za: energię elektryczną w okresie od 01/2010 r. do 08/2011 r. w łącznej kwocie 2.716,96 zł(średnio 135,85 zł);podatek rolny i od nieruchomości w łącznej rocznej kwocie 172 zł oraz oświadczyła, iż ponosi wydatki z tytułu opłat za gaz w wysokości ok. 100 zł miesięcznie, wywóz śmieci w kwocie 55 zł oraz związane z leczeniem w kwocie 330 zł.

Skarżąca od 2009 r. pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym z powodu zdiagnozowanego Zespołu depresyjno-lękowego nerwicowego z somatyzacją zaostrzoną sytuacyjnie (psychoterapia, farmakoterapia, nie leczyła się w szpitalu psychiatrycznym w trybie stacjonarnym), była diagnozowana neurologicznie z powodu utrat przytomności. Strona cierpi na kamicę nerkową, w dniu 24 maja 2011r. przeszła laparoskopowe wycięcie pęcherzyka żółciowego. M.C. jest również pod opieką kardiologiczną w związku z nadciśnieniem tętniczym. W okresie od 08/2009r. do 01/2010r. przebywała na zasiłku rehabilitacyjnym.

Decyzją z dnia 30 września 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia wraz z odsetkami za zwłokę na łączną kwotę 205 553,49 zł. Na kwotę tę złożyły się: należności zaewidencjonowane na koncie osobistym, należności zaewidencjonowane na koncie pracowniczym oraz należności w części finansowanej przez płatnika. W zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych ZUS umorzył postępowanie.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 2 oraz ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zezwalające na umorzeni należności w uwagi na brak podstaw do stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. W tym zakresie organ powołał się głównie na fakt, że skarżąca jest właścicielem wartościowej nieruchomości, na której została ustanowiono hipoteka przymusowa celem zabezpieczenia należności ZUS. Uzasadniając brak umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, organ stwierdził, że jest ona osobą stosunkowo młodą, wykształconą, posiadającą kwalifikacje do wykonywania wyuczonego zawodu. Podniesiono też, że sytuacja zdrowotna skarżącej nie wskazuje aby była ona osobą niezdolną do pracy. Skarżąca nie wykazała także by poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Odnośnie należności za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych organ podniósł, że na podstawie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie podlegają one umorzeniu z mocy samego prawa.

Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy motywując go swoją trudną sytuacją rodzinną, zdrowotną oraz finansową.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 6 grudnia 2011r., Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślając uznaniowy charakter decyzji w pełni podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. Podniesiono, że skarżąca nie wykazała aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie była w stanie opłacić należności albowiem mogłoby to pociągnąć dla niej i jej rodziny brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu zadłużenie skarżącej względem licznych podmiotów nie mogło być wzięte jako przesłanka przemawiająca za umorzeniem albowiem prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem ZUS.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2cyt. ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6 tejże ustawy.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ustawodawca postanowił zatem, że umorzeniu w oparciu o wskazaną wyżej podstawę prawną podlegają jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących płatnikami składek. Chodzi wiec tylko o należności przysługujące Zakładowi od płatnika z tytułu jego ubezpieczenia, nie ubezpieczenia pracowników.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Dlatego też powołane wyżej przepisy dotyczące instytucji umorzenia zastosowanie mają także do odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (w tym również odsetek od tych należności) jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek (odsetek) został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych (w tym także odsetek od tych należności) jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a." Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację organowi, że w stosunku do skarżącej nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Analiza powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącej. W szczególności należy zaznaczyć, że organ ustalił, iż skarżąca jest właścicielką nieruchomości gruntowej objętej księgą wieczystą [...], położonej na działce nr [...] w Z., na której znajduje się budynek mieszkalny o powierzchni 0,1900 ha oznaczony nr [..] przy ul. K. Z wyceny komorniczej wynika, iż wartość zabudowanej nieruchomości (działka nr [...]) to ok. 547.586,00 zł, a niezabudowanej (działka nr [...]) to ok. 196.982,00 zł. Na nieruchomości tej została ustanowiono hipoteka przymusowa celem zabezpieczenia roszczeń ZUS z tytułu składek. Okoliczność ta powoduje, że możliwe jest uzyskanie w ramach podejmowanych czynności egzekucyjnych kwoty wystarczającej na pokrycie zadłużenia składkowego i kosztów egzekucyjnych, zatem nie ma mowy o całkowitej nieściągalności.

Dokonując natomiast analizy stanowiska organu dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia należy podkreślić, że organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącej (wystąpił do wielu instytucji z wnioskami o udzielenie stosownych informacji dotyczących m. in. stanu posiadania skarżącej, źródeł i wysokości dochodów itp.).

Sąd uznał, że w pełni uprawnione jest stanowisko organów, z którego wynika, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc określeniem, które z natury rzeczy nie jest precyzyjne. Jednakże – zdaniem Sądu – tłumaczyć należy je zgodnie z literalnym brzmieniem, a skoro tak, to niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie, szkodliwie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tychże potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna. W tej kwestii wypowiadał się wielokrotnie NSA, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 NSA przyjął, że "1. Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a.

Skarżąca jest co prawda osobą bezrobotną, ale otrzymuje pomoc w kwocie 500 zł miesięcznie, a nadto ma możliwość wynajęcia lokalu, za który dotychczas otrzymywała kwotę 750 zł miesięcznie. Skarżąca jest też osobą stosunkowo młodą, wykształconą oraz posiadającą doświadczenie w swoim zawodzie, ma zatem możliwość zdobycia pracy zarobkowej. Skarżąca nie ma nikogo na swoim utrzymaniu, a zatem może troszczyć się wyłącznie o swoje utrzymanie. Skarżąca nie korzysta także z żadnych form pomocy społecznej. Zakład nie kwestionował podnoszonych przez skarżącą problemów zdrowotnych nie mniej jednak słusznie stwierdził, że skarżąca nie wykazała aby zgłoszone przez nią dolegliwości ograniczały jej możliwość podjęcia zatrudnienia.

Sąd podkreśla, że organ wziął pod uwagę fakt, znacznego zadłużenia skarżącej względem różnych podmiotów nie mniej jednak, słusznie stwierdził, że okoliczności te nie stanowią przesłanki umorzenia, a ich uwzględnienie doprowadziłoby do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sama skarżąca oświadczyła, iż jej zadłużenie wobec banku wynika z kredytu zaciągniętego na działalność gospodarczą, dziwi zatem, iż skarżąca posiadając środki finansowe (pochodzące z kredytu) nie regulowała należności składkowych na bieżąco.

W tym miejscu ważąc słuszny interes strony oraz interes społeczny, zasadnym była odmowa umorzenia należności. Jak trafnie zauważył organ, składki opłacane przez płatników przeznaczone są na zapewnieni bieżącej ochrony ubezpieczeniowej. Celem tej ochrony jest zagwarantowanie świadczeń w wypadkach, w których człowiek nie może sobie oraz swojej rodzinie zapewnić środków utrzymania. Bezpodstawne umorzenie należności mogłoby powodować uszczuplenie środków przeznaczonych na wypłatę świadczeń, a zatem oznaczałoby iż nie jest zapewnione bezpieczeństwo socjalne społeczeństwa. Sąd podkreśla, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych (tak: wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10, LEX nr 952833).

Ponadto istotnym jest, że organ wyraził wolę rozłożenia należności skarżącej na raty, a zatem skarżąca ma szansę podjąć trud spłacenia istniejącej zaległości bez konieczności narażenia się na egzekucję całej kwoty.

Sąd nie dopatrzył się także naruszenia prawa w zakresie umorzenia przez organ pierwszej instancji postępowania w kwestii umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. A zatem w stosunku do tego rodzaju należności nie jest możliwe wydanie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na ww. przepisach. Zasadnym jest zatem aby co do składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 k.p.a.

Reasumując, zdaniem Sądu organ sprostał stawianym mu wymaganiom i nie naruszył przepisów prawa materialnego, jak i zasad postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia. Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.