Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 664/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 136 ust. 3, art. 112 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 35 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Specjalista Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 listopada 2017 r. sprawy ze skargi Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. znak [...]; II. zasądza na rzecz Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Spółki [...] od Wojewody kwotę 714 ( siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w C. jest decyzja Wojewody z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], uchylająca w całości decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Stan faktyczny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco:

Decyzją z dnia [...] grudnia 1979 r., nr [...], Prezydent Miasta C. zezwolił Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i O. Wiejskich w C. na wybudowanie na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (aktualnie działka nr [...]) magistrali ciepłowniczej. Przedmiotowa działka stanowiła współwłasność W. P., [...] (matki M. G.) i M. L. K.. Postanowieniem Sądu Rejonowego w C., sygn. akt Ns [...] z dnia [...] października 1984 r. została zniesiona współwłasność nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], a właścicielem tej nieruchomości stał się M. G.. Wskazaną decyzją ograniczone zostało prawo własności nieruchomości w pasie 20 metrów od krawędzi wykopu w obie strony dla składowania ziem i materiałów, natomiast po zakończeniu realizacji inwestycji w pasie 15 metrów od osi wykopu nie wolno było sadzić drzew oraz wznosić trwałych budynków i budowli. Zobowiązano ponadto inwestora do inwentaryzacji powstałych szkód w obecności właściciela nieruchomości oraz do wypłaty odszkodowania w ciągu 30 dni od dnia powstania szkody na podstawie szacunku biegłego i protokołu opisu nieruchomości ustalającego faktycznie poniesione straty. Inwestor zobowiązany był również do niezwłocznego zasypania i splantowania wykopów, nawiezienia ziemi humusowej oraz usunięcia wszelkiego zbędnego sprzętu i materiałów. Przedmiotowa decyzja została wydana na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm. – dalej zwanej u.z.t.w.n.). W oparciu o tę decyzję na działce, wybudowano w 1986 r. część magistrali ciepłowniczej. Przedmiotowa magistrala została wyłączona z użytkowania w dniu [...] listopada 2011 r.

W dniu [...] lutego 2011 r. M. G. (dalej jako wnioskodawca) powołując się na art. 129 ust. 1 i ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm. - dalej w skrócie u.g.n.) zwrócił się do Prezydenta Miasta C. o ustalenie odszkodowania w kwocie [...]zł należnego za ograniczenie prawa własności nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] (dz. nr [...]), w związku z wybudowaniem na części tej nieruchomości magistrali ciepłowniczej.

Ponownie rozpoznając sprawę (wcześniejsze decyzje organów obu instancji zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 147/13) Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] września 2016 r. odmówił ustalenia na rzecz wnioskodawcy przedmiotowego odszkodowania.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji podał, że objęta wnioskiem działka, stanowiła poprzednio własność [...], matki wnioskodawcy, która nie zwracała się z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania zajętej pod magistralę ciepłowniczą nieruchomości. Wnioskodawca natomiast został właścicielem powyższej nieruchomości na podstawie umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego sporządzonej na podstawie art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U Nr 32, poz. 140) w dniu [...] sierpnia 1981 r. przed Prezydentem Miasta C.. Postępowanie spadkowe po zmarłej [...] dotychczas nie zostało przeprowadzone. Jak wskazał organ zgodnie z art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n. wywłaszczenie (ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości) następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej. Powyższe zdaniem organu oznacza, że wnioskodawca nie jest podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania. Umowa przekazania gospodarstwa rolnego na następcę nie jest bowiem tożsama z dziedziczeniem. Następca prawny po rolniku nie wchodzi w ogół jego praw majątkowych, gdyż jest to następstwo pod tytułem szczególnym. Rozpatrywane roszczenie odszkodowawcze, choć powstało w wyniku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości ma odrębny byt prawny i nie jest związane z dalszym losem samego prawa własności. Przysługuje ono bowiem osobom właścicieli nieruchomości z daty ograniczenia praw, tj. z dnia [...] grudnia 1979 r., którzy nabywają je dla siebie.

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca podniósł zarzut naruszenia art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że szkoda nastąpiła w 1979 r., tj. w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę sieci ciepłowniczej, podczas gdy szkoda nastąpiła w rzeczywistości w 1986 r., tj. po wykonaniu inwestycji. Dodatkowo wskazał na naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zawieszenia postępowania do czasu ustalenia kręgu spadkobierców po [...].

Wojewoda uchylając decyzję Prezydenta Miasta C. i przekazując mu sprawę do ponownego rozpatrzenia podniósł, że operat szacunkowy jak każdy dowód w sprawie podlega ocenie przez organ administracji. W materiale dowodowym przedłożonym przez organ pierwszej instancji znajduje się operat szacunkowy sporządzony przez T. P., którego organ nie ocenił, gdyż nie został on ostatecznie wykorzystany jako materiał dowodowy dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Zdaniem Wojewody weryfikacja treści operatu powinna być przeprowadzona już na etapie odbioru zamówionej opinii, a w przypadku stwierdzonej nieprawidłowości zwrócona do poprawy. Tymczasem Prezydent Miasta C. włączył sporządzony operat do akt sprawy i odstąpił od jego weryfikacji. W przypadku, gdy organ stanął na stanowisku, że opinia ta nie powinna wchodzić w skład materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu, powinien postanowić o wyłączeniu tego dowodu. Jeżeli zaś tak nie zrobił miał obowiązek ocenić go jako dowód w sprawie.

Wskazując na powyższe organ odwoławczy uznał, że w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania w znacznej części z udziałem stron co uzasadnia wydane rozstrzygnięcie. Końcowo wskazał, że organ ponownie rozpoznając sprawę ustali, jaki jest faktyczny przedmiot żądania wnioskodawcy oraz zbada czy jest organem uprawnionym do jego rozpatrzenia, a także czy wnioskodawca posiada legitymację do jego zgłoszenia.

Skargę na powyższą decyzję wniosło [...] sp. z o.o. z siedzibą w C. zarzucając jej naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez nie uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i nie umorzenie postępowania z uwagi na fakt nie posiadania przez wnioskodawcę legitymacji czynnej do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę spornego odszkodowania.

Wskazując na powyższe skarżąca spółka wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania administracyjnego oraz zasądzenie od organu odwoławczego na jej rzecz kosztów postępowania.

Rozwijając podniesione zarzuty spółka przywołała orzecznictwo sądów administracyjnych wskazując, że skoro w dacie wydania decyzji ograniczającej prawo własności nieruchomości przez którą przebiegała przedmiotowa sieć ciepłownicza była [...], a wnioskodawca stał się jej właścicielem na podstawie umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego, to jedynym podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku o odszkodowania była [...], a nie wnioskodawca. Odszkodowanie przysługuje bowiem jedynie podmiotowi, który poniósł uszczerbek majątkowy. Ponieważ uszczerbek ten powstaje w majątku osoby, którą pozbawiono własności, w takiej sytuacji jedynie właściciel albo spadkobierca byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości są uprawnieni do ubiegania się o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wierzytelność o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie ma bowiem charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość, a tym samym nie przysługuje każdemu kolejnemu właścicielowi nieruchomości. Tym samym - zdaniem spółki – wnioskodawca nie ma legitymacji do występowania z wnioskiem o ustalenie odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności, co powinno skutkować umorzeniem prowadzonego postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zdaniem składu orzekającego zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest możliwość przyznania wnioskodawcy odszkodowania w oparciu o przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w sytuacji gdy doszło do ograniczenia przysługującego mu prawa własności w związku z wybudowaniem w 1986 r. na jego działce magistrali ciepłowniczej.

W sprawie bezsporne jest, że do wybudowania magistrali ciepłowniczej doszło w oparciu o decyzję Prezydent Miasta C. z dnia [...] grudnia 1979 r., nr [...], wydaną w trybie art. 35 u.z.t.u.w. Decyzją tą zezwolono Wojewódzkiej Dyrekcji Miast i O. Wiejskich w C. na wejście na teren nieruchomości i wykonanie magistrali ciepłowniczej. W dacie wydania tej decyzji właścicielami przedmiotowej nieruchomości (ówczesny nr [...]) byli [...] (matka wnioskodawcy), W. P. i M. L.. Wnioskodawca wskazaną nieruchomość nabył na podstawie umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego sporządzonej na podstawie art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U Nr 32, poz. 140) w dniu [...] sierpnia 1981 r. przed Prezydentem Miasta C..

Jednocześnie, co istotne nie jest kwestionowane przez strony, że żaden z ówczesnych właścicieli nie uzyskał odszkodowania za ograniczenie przysługującego mu prawa własności do działki w związku z wybudowaniem na niej magistrali ciepłowniczej. Bezpośrednio po wykonaniu magistrali zostało wypłacone jedynie odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach wyrządzone na skutek prowadzonych prac.

W dniu [...] lutego 2011 r. wnioskodawca powołując się na art. 129 ust. 1 i ust. 5 pkt 3 u.g.n. zwrócił się do Prezydenta Miasta C. o ustalenie odszkodowania w kwocie [...]zł należnego za ograniczenie prawa własności nieruchomości, w związku z wybudowaniem na części tej nieruchomości magistrali ciepłowniczej.

Poza sporem jest również, że przedmiotowa magistrala ciepłownicza została wyłączona z użytkowania w dniu [...] listopada 2011 r.

Odnosząc się do wskazanej na wstępie kwestii spornej należy stwierdzić, że zgodnie z art. 112 ust. 2 u.g.n. wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Dodać należy, że podobne rozumienie wywłaszczenia obowiązywało również pod rządami ustawy z 1958 r. (art. 4 u.z.t.w.n.), na podstawie której przepisów dokonano ograniczenia prawa własności nieruchomości należącej obecnie do wnioskodawcy.

Z ingerencją we własność nieruchomości dokonywaną na podstawie cytowanego art. 35 u.z.t.w.n. wiązało się prawo do odszkodowania, na zasadach określonych w art. 36 u.z.t.w.n. W myśl ust. 1 tego artykułu, odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalały na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustalał na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy). Zgodnie z art. 35 ust. 2 u.z.t.w.n. odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie, przy czym roszczenie o takie odszkodowanie przedawniało się z upływem 3 lat od powstania szkody. Z kolei art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. stanowił, że właścicielowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody. Ówczesny komentator objaśniając tę regulację wskazywał, że: "Artykuł 36 uzależnia przyznanie odszkodowania od istnienia szkody będącej skutkiem ograniczenia prawa własności oraz od wniosku właściciela. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że jeżeli wskutek działań, o których mowa w art. 35 ust. 1 i 2, następuje jakiekolwiek utrudnienie w normalnym użytkowaniu nieruchomości (np. w wyniku postawienia słupów do przewodów telefonicznych lub linii wysokiego napięcia), to właściciel ponosi przez to szkodę – niezależnie od ewentualnych strat w zasiewach, uprawach i plonach – za którą przysługuje mu odszkodowanie. Jedynie w wypadkach, gdy działanie takie nie powoduje żadnych utrudnień w normalnym użytkowaniu nieruchomości ani strat w zasiewach, uprawach i plonach (np. gdy nad gruntem rolnym przebiegają przewody umieszczone na słupach ustawionych na sąsiednich nieruchomościach), ograniczenie prawa własności w sposób określony w art. 35 nie powoduje przyznania odszkodowania" (W. Ramus, Prawo wywłaszczeniowe. Komentarz, Warszawa 1975, s. 215, uw. 1 do art. 35).

Współcześnie odpowiednikiem instytucji z art. 35 u.z.t.w.n. są unormowania art. 124 u.g.n., który w ust. 1 stanowi, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.

Za tego rodzaju ingerencję wywłaszczeniową również współcześnie przysługuje odszkodowanie, którego zasady określa art. 128 ust. 4 u.g.n. Należy zauważyć, że w przepisie tym – w odróżnieniu od dawnego art. 36 u.z.t.w.n. - wprost przesądzono, że odszkodowanie przysługuje także za zmniejszenie wartości nieruchomości na skutek przeprowadzenia przewodów. Jest przy tym zasadą, że w przypadku ingerencji z art. 124 u.g.n. wydaje się odrębną decyzję o odszkodowaniu (zob. art. 129 ust. 5 pkt 1 u.g.n.). Podobnie więc, jak w przypadku opisanym w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., tj. "gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie".

W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który tożsamo przyjął orzekając również w przedmiotowej sprawie (wyrok z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 147/13) upowszechniło się przekonanie, że co do zasady przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. może mieć zastosowanie do przypadków pozbawienia praw do nieruchomości, które miały miejsce przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 2635/14, z 13 maja 2016 r., I OSK 91/14 lub z 17 września 2015 r., I OSK 90/14 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA").

Mając na uwadze przytoczone okoliczności faktyczne i prawne słusznie uznały rozstrzygające w sprawie organy, że brak jest przeszkód do rozstrzygnięcia o przedmiotowym odszkodowaniu w oparciu o przepisy obowiązującej ustawy, tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Organy te (w szczególności Wojewoda) nie odniosły się jednak do najważniejszej w sprawie kwestii legitymacji wnioskodawcy do wysuwania przedmiotowych żądań odszkodowawczych.

W tym zakresie (podzielając orzecznictwo sądów administracyjnych przywołane w skardze) należy wskazać, że jedną z podstawowych zasad rządzących ustalaniem i wypłatą odszkodowania za wywłaszczenie jest zasada jednorazowej wypłaty odszkodowania (por. M. Szalewska, Wywłaszczenie nieruchomości, Toruń 2005, s. 282 i n.). W odniesieniu do ingerencji wywłaszczeniowej określonej w art. 124 u.g.n. – a wcześniej w art. 35 u.z.t.w.n. – oznacza to w szczególności, że roszczenie o odszkodowanie powstaje z chwilą założenia (przeprowadzenia) na nieruchomości urządzeń przesyłowych i od razu obejmuje całość wynikłych stąd szkód, w tym związanych z ewentualnym zmniejszeniem się wartości nieruchomości, i przysługuje osobie będącej właścicielem nieruchomości w chwili uskutecznienia tej ingerencji. W konsekwencji za sam fakt i okres późniejszego (dalszego) utrzymywania urządzeń na nieruchomości nie przysługuje jej aktualnemu właścicielowi odrębne odszkodowanie (które przybierałoby w takim przypadku postać swoistego wynagrodzenia za korzystanie z jego nieruchomości przez przedsiębiorcę przesyłowego). "Nowe" odszkodowanie może przysługiwać aktualnemu właścicielowi nieruchomości tylko za ewentualne szkody wynikłe w związku z incydentalnym udostępnianiem przezeń nieruchomości przedsiębiorcy przesyłowemu w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń – o czym stanowi art. 124 ust. 6 w zw. z ust. 4 u.g.n.

Powyższe oznacza, że osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie – w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 u.g.n., a jeszcze wcześniej m.in. w art. 35 u.z.t.w.n. - jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 u.g.n.), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia. Poza tym, na zasadach ogólnych, także jego następca prawny na mocy sukcesji uniwersalnej, a więc przede wszystkim spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną. Trzeba zauważyć, że taki krąg podmiotów legitymowanych, jest generalnie charakterystyczny dla żądań (roszczeń) powstających w związku z wywłaszczeniem nieruchomości. Potwierdza to przepis art. 136 ust. 3 u.g.n., który w odniesieniu do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia – wprost przesądza, że z takim żądaniem może wystąpić tylko poprzedni właściciel lub jego spadkobierca.

Wynika to z faktu, że tego typu roszczenia (odszkodowawcze i zwrotowe) w przeważającej mierze mają cechy roszczenia administracyjnoprawnego, gdyż wywodzą się z nawiązanego z mocy prawa stosunku administracyjnego, który jest konkretyzowany w drodze decyzji. Roszczenie majątkowe o charakterze administracyjnoprawnym jest wprawdzie co do zasady nieprzedawnialne, jednakże w związku z charakterem i cechami norm prawa administracyjnego jest ono również co do zasady nieprzenoszalne lub przenoszalne w zakresie wyznaczonym ustawą. O ile można zgodzić się z twierdzeniem, że sukcesja uniwersalna (następująca z mocy prawa) może skutkować lub często skutkuje wejściem następcy prawnego w pewien zakres praw i obowiązków administracyjnoprawnych poprzednika (np. w zakresie praw i obowiązków związanych z rzeczą lub obowiązków podatkowych), o tyle w przypadku sukcesji syngularnej w sferze prawa administracyjnego obowiązuje zasada przeciwna. Potrzebna jest w takiej sytuacji wyraźna norma ustawowa, która pozwala na przenoszenie (dysponowanie) przez dany podmiot prawami lub obowiązkami administracyjnoprawnymi (np. przenoszalność uprawnień wynikających z decyzji o ustaleniu warunków zabudowy lub decyzji o pozwoleniu na budowę). Podmiot danego uprawnienia lub obowiązku wynikającego z norm prawa administracyjnego nie może bowiem swobodnie i bez podstawy ustawowej dysponować uprawnieniami lub obowiązkami administracyjnoprawnymi. W konsekwencji należy przyjąć, że roszczenia odszkodowawcze o charakterze administracyjnoprawnym, jako wynikające ze stosunku administracyjnoprawnego, nie mogą być swobodnie przenoszone przez podmioty tych stosunków w drodze czynności cywilnoprawnych (np. umowy sprzedaży, cesji lub darowizny), bez odrębnej podstawy ustawowej (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 maja 2017 r., IV SA/Po 1041/16, LEX nr 2296339: "W przypadku prawa do odszkodowania, o jakim mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n., brak jest przepisu prawa, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia przez właściciela wywłaszczonego lub jego spadkobiercę w drodze umowy na inny podmiot".

Konkluzja ta jest uzasadniona charakterem zobowiązania odszkodowawczego. Skoro bowiem prawo do odszkodowania jest związane z uszczerbkiem w przysługującym konkretnej osobie prawie własności, to nie przechodzi wraz z jej przeniesieniem na nowego właściciela nieruchomości. Nie może także być przedmiotem czynności prawnej, skutecznie legitymującej nabywcę do ubiegania się o jego ustalenie i wypłatę. Przejście uprawnienia do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości, może więc być dokonane wyłącznie w drodze sukcesji uniwersalnej, w wyniku której na nabywcę przechodzi ogół praw i obowiązków zbywcy, w tym prawo do uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie (tu: ograniczenie) prawa własności nieruchomości. Prawo to nie wynika z faktu nabycia konkretnej nieruchomości czy też wierzytelności, ale wstąpienia w ogół praw i obowiązków zbywcy – wywłaszczonego właściciela (zob. wyrok WSA z 25.10.2016 r., II SA/Łd 471/16, CBOSA).

Innymi słowy przeniesienie prawa własności nieruchomości nie skutkuje "automatycznie" przejściem na nabywcę tej nieruchomości także roszczenia o odszkodowanie za ww. wywłaszczenie. Do wywołania takiego skutku niezbędne byłoby przynajmniej wyraźne zastrzeżenie (klauzula) w umowie przenoszącej własność tej nieruchomości, ewentualnie odrębna umowa cesji roszczenia. Powyższy wniosek pozostaje spójny z prezentowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, w myśl którego roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie przysługuje każdemu właścicielowi nieruchomości, i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości, chyba że z zawartej umowy wynika, że poprzedni właściciel nieruchomości scedował na rzecz jej nabywcy uprawnienie do dochodzenia odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości w części, w jakiej została ona zajęta pod urządzenia infrastruktury energetycznej (por. wyrok WSA z 19 października 2016 r., IV SA/Po 598/16, CBOSA, i tam przywołane dalsze orzecznictwo).

W świetle powyższych uwag, skoro w kontrolowanej sprawie jest poza sporem, że umowa przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia [...] sierpnia 1981 r. sporządzona na podstawie art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U Nr 32, poz. 140) przed Prezydentem Miasta C. na mocy której wnioskodawca nabył od poprzedniej właścicielki prawo własności przedmiotowej nieruchomości, nie zawierała żadnej wzmianki (klauzuli) o przeniesieniu, wraz z prawem własności nieruchomości, także dochodzonego obecnie roszczenia odszkodowawczego oraz że, pomiędzy wnioskodawcą, a byłą właścicielką przedmiotowej nieruchomości, nie została zawarta odrębna umowa o przeniesienie (cesję) ww. roszczenia odszkodowawczego, jak również to, że wnioskodawca nie jest spadkobiercą byłej właścicielki to nie sposób uznać, że wnioskodawca wskutek nabycia przedmiotowej nieruchomości zyskał jednocześnie legitymację czynną do dochodzenia tego roszczenia.

W przypadku zaś uznania, że wnioskodawca nie ma legitymacji prawnej do złożenia wniosku o ustalenie dochodzonego przezeń odszkodowania, postępowanie przed organem pierwszej instancji powinno zostać umorzone, jako bezprzedmiotowe, zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyrok WSA z 14.05.2015 r., II SA/Po 180/15, CBOSA).

W razie zaś gdy – tak jak w kontrolowanej sprawie – organ pierwszej instancji tego nie uczyni, lecz wyda rozstrzygnięcie merytoryczne, obowiązek umorzenia postępowania przechodzi na organ odwoławczy. W takiej sytuacji organ ten powinien zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.: "uchylić zaskarżoną decyzję (organu pierwszej instancji) w całości" oraz "umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości" - czego też w rozpoznawanej sprawie Wojewoda nie uczynił.

Nieuczynienie zadość tym obowiązkom przez organy obu instancji doprowadziło tym samym do naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, co musiało skutkować uchyleniem decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania (obejmujących wpis od skargi, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa i substytucji) Sąd oparł natomiast na przepisie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).