Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 10/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 145, art. 135, art. 106 par. 3 i 5, art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1, 2, 3, art. 3 pkt 1a, 1b, 1c, 2, 23
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Teza: Wyrażona w art. 2 Konstytucji RP zasada państwa prawnego przeciwi się sytuacji, w której osoba dochodząca swoich słusznych, gwarantowanych konstytucyjnie, praw przed Sądem, zostaje "ukarana" nieprzyznaniem innego dobra prawnie chronionego. Ryzyka wadliwych decyzji administracyjnych (np. ZUS) nie można przerzucać na jednostkę

TEZY

Wyrażona w art. 2 Konstytucji RP zasada państwa prawnego przeciwi się sytuacji, w której osoba dochodząca swoich słusznych, gwarantowanych konstytucyjnie, praw przed Sądem, zostaje "ukarana" nieprzyznaniem innego dobra prawnie chronionego. Ryzyka wadliwych decyzji administracyjnych (np. ZUS) nie można przerzucać na jednostkę


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Bożena Popowska Protokolant Ref. staż. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 marca 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia [...]r. nr [...] /-/ B. Popowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski JH WSA/wyr.1-sentencja wyroku


UZASADNIENIE

A. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.) Burmistrz Miasta W. (dalej Burmistrz) na podstawie art. 3 pkt 1, 2, 16, 23 i 24, art. 5, art. 8, art. 20, art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm. – dalej uśr), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. 130/06/903- dalej rozporządzenie), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U.105/05/881 ze zm.- dalej rozporządzenie Ministra) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. 98/00/1071 ze zm.– dalej kpa) ustalił, że za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. na dzieci B.Z., ur. [...] r., D.Z., ur. [...] r., D.Z., ur. [...] r. nie przysługuje zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą do świadczeń, określoną w uśr i rozporządzeniu. Uzasadnienie zgodne jest z treścią pisma nr [...] z dnia [...] r. Organ I instancji przytoczył treść art. 3 pkt 2 i 23, art. 5 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 8 uśr. W oparciu o dołączone do wniosku zaświadczenia i oświadczenia organ ustalił, że dochody rodziny w [...] r. wyniosły: podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych: [...] zł + [...] zł = [...] zł, dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym: [...] zł, dochody niepodlegające opodatkowaniu: [...] zł, dochód utracony [...] zł, dochód uzyskany – [...] zł. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi {[([...] zł + [...] zł + [...] zł)/ 12 miesięcy] + [...] zł – [...] zł} / [...] osób = [...] zł, przekracza więc kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego i dodatków o: [...] zł – [...] zł = [...] zł, czyli o kwotę wyższą od najniższego zasiłku rodzinnego ([...] zł). Dnia [...] r. J.Z. wniosła, by za dochód utracony uznać otrzymane przez A.Z. wyrównanie renty. Jak wynika z pisma J.Z. i z załączonych kopii decyzji ZUS znak [...] z dnia: [...] r. i [...] r., A.Z. nie utracił renty. Dochód należy więc przyjąć w wyżej wskazanej wysokości, w jakiej został osiągnięty w roku [...] . Wyrównanie renty nie zostało ujęte przez ustawodawcę w kategorii zdarzeń, które można byłoby uznać za utratę dochodu (k. [...] akt administracyjnych).

B. W odwołaniu od owej decyzji J.Z. wniosła o ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego. Dochód Jej męża, stanowiący wyrównanie renty wypadkowej za okres [...] lat, nie dotyczy [...] r. Jest to kwota jaką Jej mąż winien mieć wypłaconą w przeciągu [...] lat, a nie jednego roku. By obliczyć średnią za dany rok trzeba tę kwotę i inne dochody podzielić przez [...] lat, a nie [...] rok. Mąż nie osiągnie w roku [...] takiego dochodu jak w roku [...] , lecz dużo mniejszy. Obecna renta męża wynosi [...] brutto ([...] zł netto). Zdaniem Odwołującej, Jej mąż utraci dochód jaki osiągnął w roku [...] (k. [...] akt administracyjnych).

C. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej SKO) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 2, art. 3 pkt 1a i b oraz pkt 2, art. 5 ust. 1 uśr – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

SKO podzieliło ustalenia i poglądy prawne organu I instancji. W decyzji z dnia [...] r. prawidłowo, zgodnie z ustawą, w oparciu o dokumentację dochodową przedstawioną przez Stronę, wyliczono dochód rodziny Odwołującej. O nabyciu prawa do zasiłku rodzinnego na bieżący okres zasiłkowy decyduje, co do zasady, wysokość dochodu z roku poprzedniego. Jedynie w ściśle określonych przypadkach dochód taki podlega korygowaniu, tj. powiększeniu o tzw. dochód uzyskany bądź pomniejszeniu – w razie utraty dochodu. Przypadki, w których dochód roku poprzedniego ulega pomniejszeniu, zostały wyczerpująco uregulowane w art. 3 pkt 23 uśr. Żadna z tych sytuacji w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. W szczególności w rodzinie Odwołującej nie miała miejsca utrata dochodu spowodowana utratą renty przez Jej małżonka. Z decyzji ZUS wynika, że renta została przyznana za okres [...] r. – [...] r. Jak słusznie podniósł organ I instancji w swej decyzji – zmniejszenie dochodu z tytułu utraty kwoty jednorazowego wyrównania renty nie jest tożsamy z utratą renty jako źródła dochodu rodziny i nie może być kwalifikowany jako dochód utracony w rozumieniu ustawy (k. [...] akt administracyjnych).

D. Skargę zatytułowaną "Odwołanie" od decyzji SKO z dnia [...] r. w ustawowym terminie wniosła J.Z. . Powtórzyła i rozwinęła zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji I instancji. Kwotę wyrównawczą do renty wypadkowej męża za okres od [...] r. do [...] r. wynoszącą [...] zł mąż otrzymał w drodze procesu sądowego (biorąc adwokata – ponosząc wysokie koszty), gdyż przez okres [...] lat ZUS w P. zawsze odmawiał mężowi przyznania renty wypadkowej. Dzieci Skarżącej dorastają i uczęszczają do szkół. Pozbawienie Skarżącej nawet kwoty zasiłku rodzinnego to poważny deficyt w budżecie rodziny. "Dlatego więc po tylu latach procesów sądowych i wydatkach jakie poniosłam w związku z załatwieniem tego wyrównania renty wypadkowej męża, mają z tego powodu w dalszym ciągu cierpieć moje dzieci. Proszę tylko o przeliczenie dochodu do zasiłku rodzinnego w poszczególnych latach [...] – [...] r. (doliczając dochód męża z wyrównania renty do poszczególnych lat)" (k. [...] ).

E. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie (k. [...] ).

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

1. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm. - dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

2. Sąd podziela ustalenia organu I i II instancji, czyniąc je integralną częścią ustaleń Sądu. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy WSA ustalił nadto, że wnioskiem z dnia [...] r. J.Z. zwróciła się o przyznanie: zasiłku rodzinnego na dzieci B.Z., D.Z. i D.Z.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na D.Z.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na B.Z., D.Z. i D.Z.. Rodzina Skarżącej składa się z [...] osób. W rubryce 4.3 wniosku z dnia [...] r. Skarżąca wpisała "dochód utracony w roku [...] wyniósł – [[...] ] miesięcznie", w rubryce 4.4. "dochód uzyskany w roku [...] wyniósł – [[...] ] miesięcznie". B.Z., ur. [...] r., jest uczniem [...] Liceum Ogólnokształcącego w [...] nr [...] w W.. W roku szkolnym [...] będzie uczęszczał do klasy [...] LO. Decyzją z dnia [...] r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Inspektorat w W. (dalej ZUS lub Zakład), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r., po przeprowadzeniu ponownego rozpoznania sprawy w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego [w P.u] z dnia [...] r., przyznał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem, od [...] r. tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem; renta przysługuje do [...] r. Należność za okres od [...] do [...] w kwocie [...] zł wraz z odsetkami z tytułu opóźnienia w wypłacie za okres od [...] do [...] r. w kwocie [...] zł, po odliczeniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł; części składki na ubezpieczenie zdrowotne odliczanej z kwoty świadczenia – [...] zł Zakład przekaże za miesiąc [...] r. w łącznej kwocie [...] zł + [...] zł = [...] zł. Od [...] r. podstawę opodatkowania stanowi miesięcznie kwota [...] zł. Od [...] r.- po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy i składek na ubezpieczenie zdrowotne– wysokość świadczeń do wypłaty wynosi [...] zł. Zgodnie z decyzją ZUS z dnia [...] r. znak [...] A.Z. otrzymuje rentę w wysokości [...] zł brutto, po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne wypłacana jest kwota – [...] zł. W [...] r. A.Z. otrzymał rentę w wysokości [...] zł netto. Ostateczną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz przyznał J.Z.: zasiłki rodzinne i dodatki do zasiłków rodzinnych z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na każde z dzieci: B., D. i D. Z.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty i odpisy dokumentów: decyzji z dnia [...] r. nr [...] , wniosku o ustalenie prawa do zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłków rodzinnych z dnia [...] r.; zaświadczenia Zespołu Szkół [...] nr [...] im. [...] w W. z dnia [...] r. nr [...] ; zaświadczenia ZUS z dnia [...] r. nr [...] ; decyzji ZUS z dnia: [...] r. znak [...] i [...] r. znak [...] (k. [...] , [...] , [...] akt administracyjnych).

Sąd dał wiarę owym dokumentom oraz odpisom dokumentów, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z – odpowiednio- art. 244 i 245, 252, 253 kpc; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W. Pr. 2006 t. 1 s. 562 uw. 32, 33; postanowienie SN z 27.1.2006 r.- III CK 369/05- OSNC 11/06/187).

3. Zgodnie z art. 4 ust. 1 uśr, zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje - w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy - rodzicom, jednemu z rodziców (art. 4 ust. 2). Zasiłek rodzinny, stosownie do art. 5 ust. 1 uśr, przysługuje ww. osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504 zł. Gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności - dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się uprawniający do zasiłku nie może przekraczać kwoty 583 zł (art. 5 ust. 2 uśr). W niniejszej sprawie taka sytuacja nie występuje.

Gdy dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje (art. 5 ust. 3 ustawy).

W przypadku utraty dochodu, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się, na wniosek osoby uprawnionej, na podstawie dochodu rodziny lub dochodu osoby uczącej się pomniejszonego o utracony dochód (art. 5 ust. 4).

Dochodem w rozumieniu ustawy są (po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1a uśr); deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (art. 3 pkt 1b ustawy); a także szczegółowo wymienione dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 3 pkt 1c).

Stosownie do § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra, gdy członek rodziny osiąga dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, dochód członka rodziny pomniejsza się: o podatek należny, składki na ubezpieczenia społeczne oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Dochodem rodziny jest przeciętny miesięczny dochód wszystkich członków rodziny, uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 uśr).

J.Z. wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych złożyła [...] r. Podstawą dla przyznania zasiłków rodzinnych i dodatków do tych zasiłków był dochód uzyskany przez rodzinę Skarżącej w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a więc w [...] r. Rodzina skarżącej liczy [...] osób. Skarżąca zakwestionowała zasadność uwzględnienia, przy obliczaniu dochodu Jej rodziny uzyskanego w roku [...] w przeliczeniu na jednego jej członka, jednorazowej wypłaty przez ZUS na rzecz A.Z. w [...] r. kwoty [...] zł tytułem wyrównania renty za okres od [...] r. do [...] r. z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem. ZUS nie przyznał początkowo A.Z. renty w [...] r. Dopiero po procesie sądowym i uchyleniu wyroku Sądu I instancji przez Sąd Apelacyjny, ZUS przyznał świadczenia A.Z. . Mąż Skarżącej winien był otrzymywać podwyższoną rentę od [...] r.- na bieżąco, co miesiąc.

4. Za przychód w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm.) nie można jednak uznać jednorazowej wypłaty w [...] r. kwoty [...] zł tytułem wyrównania renty za okres od [...] r. do [...] r. z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem. W sprawie nie zachodziła także utrata dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 uśr.

Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego przepisu (zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej), lecz operacja w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (M. Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM 1972 s. 26 i n; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W.Pr. 2002 s. 47 i n.; Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 230). Normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych (uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10.12.2002 r.- P 6/02- OTK-A 7/02/91- pkt V ppkt 9). Koniecznym jest więc sięgnięcie do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej i przekonania moralne (L. Morawski "Wykładnia w orzecznictwie sądów – komentarz" Toruń 2002 r. s. 77).

Sądy winny stosować Konstytucję wprost- kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe- wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją- zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (uzasadnienie wyroku TK z 8.11.2000-SK 18/99-OTK 7/00 s.1273).

Konstytucyjna kategoria zabezpieczenia społecznego zawiera w sobie szereg instytucji prawa socjalnego- w szczególności: prawo pracy ( w tym sferę pracy socjalnej), pomoc społeczną, zatrudnienie ( organizację administracji i rynku pracy wraz ze świadczeniami na wypadek pozostawania bez pracy), ochronę prawa do mieszkania ( L. Garlicki w: "Konstytucja RP. Komentarz" Wyd. Sejm. 2003 t. III s. 2 uw. 2, s. 4- 8 uw. 7-9 i akceptowane przez Komentatora orzecznictwo i piśmiennictwo; W. Muszalski "Prawo socjalne" PWN 1999 s. 12 i n.; I. Sierpowska "Prawo pomocy społecznej" Zakamycze 2006 s. 25-34).

Do prawa zabezpieczenia społecznego należą w szczególności: ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm.), ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz.U. 122/03/1143 ze zm.- dalej uzs), ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 99/04/1001- upz), ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. 71/01/734 ze zm.– dalej udm), ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm.), ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t Dz.U. 39/04/353 ze zm.) i szereg innych- z uwagi na stan faktyczny- nie mających zastosowania w sprawie. Ustawy te tworzą system zabezpieczenia społecznego, realizujący w szczególności art. 65-66, art. 67-71, art. 74-76 i 81 Konstytucji RP. Założeniem tego systemu jest spójność i wzajemne uzupełnianie się instytucji zabezpieczenia społecznego. Co do zasady- chyba że ustawodawca wyraźnie postanowi inaczej- klient zabezpieczenia społecznego nie powinien na koszt podatnika otrzymywać kilku świadczeń z tego samego tytułu, na podstawie różnych ustaw z zakresu zabezpieczenia społecznego (przykładowo: art.1 ust. 3 uzs, art. 3 ust. 3 udm, art. 6 pkt 3 i 4, i art. 8 ust. 3- 13 ups, art. 3 pkt 1- 3).

Rozwiązania zawarte w ustawach tworzących system zabezpieczenia społecznego korelują ze sobą i wzajem się uzupełniają. W szczególności- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- wskazują na stosowanie ustawy w odniesieniu do tych samych grup społecznych (np. osób dotkniętych ubóstwem, bezrobociem- art. 7 pkt 1 i 4 ups; art. 1 ust. 2 pkt 5, art. 2 pkt 5 i 7, art. 3 ust. 1 pkt 2 uzs; I. Sierpowska- op. cit. s. 263). Z tej przyczyny orzecznictwo sądowe na tle instytucji prawnych zawartych w jednej z ustaw tworzących system zabezpieczenia społecznego, często pozostaje przydatne dla dekodowania norm prawnych na tle zbliżonych instytucji zawartych w innej ustawie tworzącej system zabezpieczenia społecznego.

Przykładowo- ustawodawca nie definiuje pojęcia przychody (art. 3 pkt 1 lit. a uśr, art. 8 ust. 3 ups), a organy obu instancji zdają się przyjmować znaczenie tego pojęcia tak, jak na tle ustawodawstwa podatkowego. Wbrew stanowisku organów administracji publicznej nie można określenia przychody, które stanowią podstawę do obliczenia dochodu na potrzeby przyznania świadczeń rodzinnych czy świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wiązać z przychodem i dochodem w rozumieniu przepisów o podatkach, bowiem ustawa o świadczeniach rodzinnych, ani ustawa o pomocy społecznej nie odsyłają w tym zakresie do innych ustaw, w tym ustaw regulujących opodatkowanie osób fizycznych. Ustawa o świadczeniach rodzinnych i ustawa o pomocy społecznej kompleksowo regulują zasady i tryb przyznawania świadczeń i nie mieszczą się w systemie szeroko rozumianego prawa podatkowego, stąd wadliwa jest argumentacja zakładająca (co prawda w sposób milczący) podatkowy sposób rozumienia przychodów (odpowiednio- wyrok WSA w Warszawie z dnia 07.5.2004 r. sygn. I SA 2668/03; wyrok WSA w Poznaniu z dnia: 6.9.2005 r.– 4/II SA/Po 1404/03- na tle zbliżonej instytucji prawa zabezpieczenia społecznego- ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych- Dz.U. 71/01/734 ze zm.; 21.06.2006 – IV SA/Po 1407/04- na tle art. 41 ust. 1 i 2a, art. 27 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej – j.t. Dz. U. 64/98/414 ze zm.).

5. Nie ulega wątpliwości, że w niektórych sytuacjach jednorazowe wypłaty zaległych należności okresowych lub też kwoty dochodzone w drodze egzekucji sądowej mogą być przychodem, o którym mowa w art. 8 ust. 3 ups- np. wierzytelności z tytułu: cen usług świadczonych przez ubiegającego się o świadczenie bądź pożytku cywilnego- czynszu najmu bądź podnajmu lokalu- dochodzonych w drodze egzekucji. Nie są natomiast przychodem np. świadczenia dochodzone jedynie w drodze regresu do dłużnika solidarnego spełnionego świadczenia na rzecz spółdzielni mieszkaniowej z tytułu opłat zgodnie z postanowieniami statutu, stanowiących wydatki związane z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w części przypadającej na przedmiotowy lokal, eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni oraz w zobowiązaniach spółdzielni z innych tytułów (art. 4 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych- j.t. Dz.U. 119/03/1116 ze zm.; K. Pietrzykowski "Spółdzielnie mieszkaniowe. Komentarz" CH Beck 2006 s. 149 nb 4, s. 151 nb 9). W tej sytuacji świadczenie regresowe za okres stałego zamieszkiwania dłużnika solidarnego w owym lokalu, nie stanowi przychodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ups, a jedynie służy likwidacji zobowiązania, ciążącego solidarnie na uprawnionym do lokalu. Konieczność takiego regresu wynika z realnej groźby utraty prawa do lokalu, co w aktualnych realiach społeczno-gospodarczych doprowadzić mogłoby do niemożności uzyskania przez uprawnionego do lokalu, jakiegokolwiek innego lokalu. Stan narastającego zadłużenia, utrzymujący się przez wiele lat, ulegał pogorszeniu z przyczyn niezależnych od Zainteresowanego (odpowiednio- wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11.7.2006 r.- IV SA/Po 1012/06).

W wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. – IV SA/Gl 687/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał na tle art. 3 pkt 2 uśr, że pojęcie "miesięczna kwota dochodu uzyskanego" daje organowi wskazówkę, by dochód ustalić przez podzielenie łącznej sumy przez liczbę miesięcy, za okres za który dochód został stronie przyznany. Podobny pogląd zaprezentował WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 6.03.2008 r. – IV SA/Po 306/07 (na tle art. 7 ust. 2 i art. 18 ust. 2 uzal w związku z art. 3 pkt 2 i pkt 23 uśr.).

Zgodnie z art. 365 § 1 ustawy Kodeks postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a zgodnie z art. 366 tej ustawy wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Tym samym także organy administracji orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia Sądu, będąc faktem i treścią tego orzeczenia związane, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Sens przepisu art. 365 §1 Kodeksu postępowania cywilnego polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania zarówno innych sądów jak i organów państwowych oraz organów administracji publicznej. Taki wymóg zapobiega funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 maja 1999 sygn. akt IV SA 2543/98 Lex nr 48643. Wyrok Sądu Apelacyjnego [w P.] z dnia 14 października 2004 r. wywołuje skutki "ex tunc", co skutkowała obowiązkiem spłaty renty za okres od września 199 r. do 31 grudnia 2005 r., zatem nie mogło skutkować zaliczeniem owej spłaty na poczet dochodów za 2006 r. i powodować niemożność nabycia prawa do świadczeń rodzinnych na podstawie wniosku z dnia 25 lipca 2007 r.

Zgodnie z art. 100 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszy Ubezpieczeń Społecznych (j.t Dz.U. 39/04/353 ze zm. – dalej ustawa emerytalna) prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa, z zastrzeżeniem, że jeżeli ubezpieczony pobiera zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne lub wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wypłacane na podstawie przepisów Kodeksu pracy, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty szkoleniowej powstaje z dniem zaprzestania pobierania tego zasiłku, świadczenia lub wynagrodzenia. Oznacza to, iż prócz emerytur/rent wyjątkowych (art. 83 ustawy emerytalnej), prawo do świadczenia powstaje ex lege (a nie z mocy decyzji organu rentowego - wyrok SA w Warszawie z dnia 10 marca 1998 r., III AUa 148/98, LEX nr 33182, wyrok SA w Lublinie z dnia 11 grudnia 1997 r., III AUa 411/97, LEX nr 32363) w dniu spełnienia ustawowych warunków ( wyrok SN z dnia 24 stycznia 2001 r., II UKN 136/00, OSNAP 18/02/441). Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek ( art. 100 ust. 2), tj. powstanie prawa przesuwa się do końca okresu pobierania zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub wynagrodzenia chorobowego, choćby zainteresowany spełnił warunki nabycia prawa do emerytury lub renty w czasie pobierania tamtych świadczeń (wyroki SN: z dnia 7 lipca 1995 r., II URN 56/94, OSNAP 24/95/302 i z dnia 31 marca 2000 r., II UKN 458/99, OSNAP 18/01/565). Decyzje organów rentowych mają charakter deklaratoryjny (wyrok SA w Lublinie z dnia 15 grudnia 2003 r., III AUa 255/02, LEX nr 193520).

Decyzja ZUS z [...] r. o przyznaniu prawa do renty (k. [...] akt administracyjnych) potwierdza jedynie, że Mężowi Skarżącej renta w tej wysokości przysługiwała od [...] r. i winna być od tego okresu wypłacana w podwyższonej wysokości. Kwota wypłacona przez ZUS w [...] r. winna w związku z tym zostać zaliczona do dochodu uzyskanego przez rodzinę Skarżącej w latach [...] i nie może być zaliczona do dochodu za [...] .

Zgodnie z art. 69 Konstytucji RP, osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. W art. 71 ust. 1 Konstytucja RP stanowi, że Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

Wyrażona w art. 2 Konstytucji RP zasada państwa prawnego przeciwi się sytuacji, w której osoba dochodząca swoich słusznych, gwarantowanych konstytucyjnie, praw przed Sądem, zostaje "ukarana" nieprzyznaniem innego dobra prawnie chronionego. Ryzyka wadliwych decyzji administracyjnych (w tej sytuacji ZUS) nie można przerzucać na jednostkę ( wyrok TK z dnia 23 października 2007 r. – P 28/07, OTK-A 9/07/106).

Rozpatrując sprawę ponownie, organ kierować się będzie oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w niniejszym wyroku (art. 153 ppsa).

Wobec naruszenia prawa materialnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i art. 135 ppsa, należało orzec jak w sentencji wyroku.

/-/ B. Popowska /-/ D. Rzyminiak- Owczarczak /-/ M. Dybowski

AT