Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1448/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz decyzję OIP w Krakowie
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner NSA Grażyna Danielec Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi [...] Szpitala [...] w K. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 28 sierpnia 2012r. nr [....] w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze I. uchyla zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji oraz decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] 2011r. , nr [...], II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy na rzecz strony skarżącej kwotę 257 ( dwieście pięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Okręgowy Inspektor Pracy decyzją z dnia 28 sierpnia 2012 r., nr rej. [...], po rozpatrzeniu odwołania Szpitala [...] w K. od nakazu Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Oddział w N. S. z dnia [...] 2012 r. nr rej. [...] w przedmiocie umieszczenia A. W.-K. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, utrzymał nakaz w mocy.

W podstawie prawnej decyzji Okręgowego Inspektora Pracy wskazano przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tj.: Dz.U. z 2012, poz. 404 z późn. zm).

Uzasadniając decyzję Okręgowy Inspektor Pracy wskazał następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia.

A. W.-K. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę od dnia 1 lipca 1997 r. na czas nieokreślony na stanowisku starszej pielęgniarki, w pełnym wymiarze czasu pracy w IX Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii Kliniki Alergii i Immunologii Szpitala [...] w K. Czynności wykonywane przez A. W.-K. pielęgniarkę anestezjologiczną, mające swoje ogólne źródło w zakresie czynności z dnia 10.07.2009 r., polegają na zapewnieniu kompleksowych świadczeń pielęgniarskich w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii, a także na braniu udziału w zabiegach wykonywanych przez lekarzy przy łóżku chorych, dotyczących m.in. ratowania życia pacjenta.

W czasie kontroli stanowisk pracy w dniu 14 stycznia 2011 r. A. W.-K. wykonywała pracę na wyznaczonym jej stanowisku pracy m.in. asystowała przy wykonywanym zabiegu reanimacji i czynnościach z nim związanych u pacjenta w śpiączce wątrobowej w związku z nagłym zatrzymaniem krążenia. Reanimacja nie powiodła się, zakończyła się zgonem pacjenta. Ustalenia wykonywanych czynności dokonano też na podstawie wcześniejszego oświadczenia zainteresowanej, wyjaśnień jej przełożonej oraz stwierdzonego stanu faktycznego i odzwierciedlono w protokole z kontroli rozpoczętej w 2010 r. pod nr rej.[...], zakończonej protokołem z dnia 28.01.2011 r. pod nr rej. [...], do którego w omawianym zakresie Szpital [...] nie wniósł zastrzeżeń. Z ustaleń tych wynika ponadto, że A. W.-K. m.in. asystuje przy zabiegach wykonywanych przez lekarzy przy łóżku chorych pacjentów, co dotyczy w szczególności następujących zabiegów: zakładania wkłucia centralnego, nakłucia tętnicy, nakłucia opłucnej, nakłucia lędźwiowego, bronchoskopii, i intubacji. W konsekwencji, rodzaj wykonywanej pracy organ I instancji uznał za niesporny.

Zgodnie z oceną ryzyka zawodowego dla zajmowanego stanowiska pracy przez A. W.-K. pielęgniarki anestezjologicznej, obowiązującą do dnia przedłożenia protokołu pracodawcy 30.03.2012 r., w procesie pracy występują w szczególności następujące czynniki uciążliwe: 1) stres powodujący problemy rodzinne i objawy "wypalenia" zawodowego, bezsenność, chorobę wrzodową, nerwicę, przenoszenie napięcia na kontakty w domu, itp., 2) obciążenie fizyczne i statyczne związane z pracą przy pielęgnacji pacjenta z powodu podnoszenia ciężkich pacjentów i długiego czasu pracy w pozycji stojącej.

Podstawowe zadania każdego oddziału anestezjologii i intensywnej terapii polegają na przeprowadzaniu zabiegów w stanach nagłych związanych z zagrożeniem życia pacjenta. Takiemu głównemu celowi służy definicyjne istnienie oddziału anestezjologii i intensywnej terapii co potwierdzili w opiniach dla niniejszej sprawy biegli. Biorąc to pod uwagę, w ocenie ryzyka zawodowego bezzasadnie pominięto stres związany z odpowiedzialnością za życie pacjenta.

Decyzją z dnia [...] 2011 r. nr rej. [...] odmówiono umieszczenia A. W.-K. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 cyt. ustawy o emeryturach pomostowych. W trybie odwoławczym, decyzją z dnia [...] 2011 r. nr rej.: [...] organ II instancji uchylił nakaz i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, zalecając powołanie biegłego, celem wyjaśnienia wątpliwości z zakresu wiedzy medycznej, w szczególności dotyczące pojęcia ostrego dyżuru.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Inspektor Pracy nakazem z dnia [...] 2012 r. nr rej. [...] nakazał [...] Szpitalowi [...] w K. umieszczenie A. W.-K. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 3 ust. 3 i pkt 24 zał. Nr 2 do ustawy z dnia 18 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz.1656) od dnia 1 stycznia 2010 r.

Za podstawę faktyczną nakazu Inspektor Pracy przyjął ustalenie, że uczestniczka należy do pracowniczej kategorii personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii, wykonującego pracę w warunkach ostrego dyżuru. Organ przyjął, że pod pojęciem personelu medycznego, należy rozumieć osoby wykonujące zawód medyczny, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 obowiązującej ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654).

Co do pojęć z zakresu nauk medycznych, takich jak dyscyplina zabiegowa, zespół zabiegowy i ostry dyżur organ I instancji dokonał ustaleń w oparciu o opinię biegłej lek. med. B. B. z dnia 9.11.2011 r. uzupełnionej – w związku z zarzutami Szpitala – na posiedzeniu w dniu 9 lutego 2012 r. Protokół przesłuchania biegłej stanowi załącznik nr 29 do protokołu z dnia 19 kwietnia 2012 r. Do czynności przesłuchania biegłej strony nie wnosiły uwag. Uzyskane informacje biegłej uznał organ za wyczerpujące, logiczne, spójne, zrozumiałe i przekonywujące. Podkreślono, że poprawność opinii biegłej B. B., potwierdza opinia Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie medycyny pracy I. Z.-F. z dnia 7.02.2012r. (zał. Nr 30 do Prot. z dnia 19.04.2012 r.) .

W świetle tych opinii pojęcie zespołu operacyjnego dyscyplin zabiegowych oznacza zespół minimum dwóch osób, które biorą udział w zabiegu. Dyscyplina zabiegowa jest taką dyscypliną medycyny, w której wykonuje się różnego rodzaju zabiegi, w tym ratujące zdrowie lub życie pacjenta.

A. W.-K. wykonuje pracę w zespole operacyjnym dyscypliny zabiegowej pod nazwą anestezjologia i intensywna terapia i jej praca realizowana jest w warunkach ostrego dyżuru, czyli cechuje się nagłością i nieprzewidywalneścią, które to elementy charakteryzują zabiegi związane z ratowaniem życia pacjenta. Dlatego, decyzją z dnia [...] 2012 r. nakazano umieszczenie A. W.-K. od 1.01.2010 r. w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt. 2 cyt. ustawy o emeryturach pomostowych.

W odwołaniu Szpitala [...] w K. od powyższego nakazu wniesiono o ich uchylenie. Przytaczając brzmienie przepisu art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, Szpital [...] wskazał, że nie wykonuje się w szpitalu prac w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy, a tylko prace o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 3 i określone w pozycjach 23 i 24 załącznika nr 2 do tego przepisu zawierającego wykaz prac o szczególnym charakterze. Z uwagi na treść pozycji 23 Szpital wpisał do ewidencji prac w szczególnym charakterze wszystkich lekarzy i pielęgniarki wykonujące świadczenia medyczne w Oddziałach Klinicznych Klinik: Psychiatrii Dorosłych Dzieci i Młodzieży.

Zdaniem składającego odwołanie Szpitala kwalifikacji stanowisk pracy do wykazu prac o szczególnym charakterze wykonywanych przez pracownika dokonuje zawsze i tylko pracodawca. W odniesieniu do prac o szczególnym charakterze wymienionych w pkt 24 załącznika Nr 2 podkreślono, że w świetle orzecznictwa administracyjnego wykaz ten jest zamknięty i do prac o szczególnym charakterze nie mogą być zaliczone prace inne niż nim objęte, choćby sposób ich wykonywania i jakość mogły obniżyć się z wiekiem.

Wyjaśniono, że w Szpitalu [...] kwalifikacja stanowisk pracy do wykazu prac o szczególnym charakterze odbywa się przy uwzględnieniu charakteru pracy na danym stanowisku pracy. Wskazując na przepis § 39a ust. 1 rozporządzenia MPiPS z dnia 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. 2003, Nr 169, poz. 1650 t.j. ze zm.) podniesiono, że na podstawie sporządzonych kart oceny ryzyka zawodowego na zajmowanym stanowisku Szpital sporządził i prowadzi wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze, do których zaliczył stanowiska pracy:

- lekarza operatora, lekarza anestezjologa (członka zespołu operacyjnego);

- pielęgniarki instrumentariuszki na bloku operacyjnym;

- pielęgniarki anestezjologicznej na bloku operacyjnym

- pielęgniarki oddziałowej na bloku operacyjnym.

Nadto wykaz stanowisk pracy dotyczył wyłącznie tych stanowisk pracy w oddziałach dyscyplin zabiegowych we wskazanych Oddziałach Klinicznych, Zakładzie Anestezjologii i Intensywnej Terapii (od 1.04.2012r. Oddziały Kliniczne Anestezjologii i Intensywnej Terapii Nr 1 i Nr 2) oraz Samodzielnej Pracowni Zakładu Hemodynamiki i Augiografii Oddziału Klinicznego II Kliniki Kardiologii.

Szpital [...] wskazał, że prowadzi także ewidencję pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze zgodnie z wymogami art. 41 ust. 1 ust. 3 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na FEP (Fundusz Emerytur Pomostowych).

Zdaniem Szpitala pracownikowi w oparciu o przepis art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych służy skarga do Państwowej Inspekcji Pracy w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ale niedopuszczalne jest nakazanie wpisania do ewidencji pracowników określonej art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy pracownika świadczącego pracę na stanowisku nie zaliczonym przez pracodawcę do wykazu prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Nie wszystkie natomiast stanowiska także w oddziałach dyscyplin zabiegowych mogą być zakwalifikowane do ujęcia ich w wykazie stanowisk pracy o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1.

Zdaniem Szpitala prace personelu medycznego Oddziału Anestezjologii i Intensywnej Terapii nie zostały ujęte w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace o szczególnym charakterze, a praca na stanowisku zajmowanym przez wnioskodawczynię nie spełnia przesłanek z poz. 24 załącznika Nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Rozpatrując odwołania Okręgowy Inspektor Pracy nie podzielił stanowiska Szpitala [...]. Podniesiono, że gdyby rzeczywiście uprawnienia organów PIP miały się ograniczać do roli badania zgodności jednego wykazu z drugim, to wówczas kompetencja pokontrolna powinna sprowadzać się do wydania zaświadczenia, w rozumieniu art. 217 § 2 pkt. 2 k.p.a. Tymczasem ustawodawca przypisał organom PIP wydawanie decyzji administracyjnej, która ma rozstrzygnąć o tym, czy pracownik wykonuje pracę o szczególnym charakterze, czy jej nie wykonuje. Od tego ustalenia zależy wpisanie do ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, a także opłacanie przez pracodawcę składki na Fundusz Emerytur Pomostowych, zgodnie z art. 35 ust. 2 cyt. ustawy o emeryturach pomostowych. Organowi, który w imieniu państwa sprawuje nadzór nad warunkami pracy (art. 24 Konstytucji RP), nadano prawo rozstrzygnięcia tej kwestii. W przypadku ustalenia wykonywania pracy o szczególnym charakterze, inspektor pracy jest zobowiązany nakazać dokonanie wpisu pracownika do ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze, bez względu na to, czy dane stanowisko znajduje się w wykazie stanowisk, na których jest wykonywana praca o szczególnym charakterze. Rozbieżności między ewidencją a wykazem będą natomiast przedmiotem nie władczego oddziaływania pokontrolnego w postaci polecenia lub wystąpienia, o których mowa w art. 11 pkt 8 ustawy o PIP.

Organ II instancji na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, że odwołujący się nieprawidłowo sporządził wykaz stanowisk, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze. Nie można powoływać się na pojęcie "dyscyplin zabiegowych" używane w przepisie, regulującym dofinansowywanie badań naukowych przez Komitet Badań Naukowych. Nie dość, że przepis ten już nie obowiązuje, to nawet w czasie obowiązywania nie pozostawał w powiązaniu z warunkami wykonywania pracy i oceną ryzyka zawodowego, które mają kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Pojęcie to zostało natomiast logicznie wyjaśnione przez biegłą, poprzez stwierdzenie, że dyscypliną zabiegową jest taka dyscyplina medycyny, w której wykonuje się różnego rodzaju zabiegi, w tym ratujące życie ludzkie. Te zabiegi realizowane są w zespole operacyjnym działającym w trybie nagłym, w związku z zagrożeniem życia pacjenta i na bieżąco powoływanym spośród personelu dyżurującego na danej zmianie. W takich zespołach operacyjnych uczestniczy A. W.-K.

Według stanu na dzień 30 marca 2012 r. pracodawca nie posiadał jeszcze aktualnej oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska pielęgniarki anestezjologicznej, gdyż w ocenie nie wymieniono stresu związanego z odpowiedzialnością za życie pacjentów. Biorąc to pod uwagę, inspektor pracy w ust. 2 wystąpienia z dnia [...]2012 r. nr rej. [...] zawnioskowała, aby proces tego uaktualniania został jak najszybciej zakończony.

Odnosząc się wprost do powołanego przez pracodawcę wyroku NSA z dnia 19.04.2011 r. I OSK 1969/10, który interpretacyjnie ogranicza kompetencje PIP, organ odwoławczy uważa wskazaną tam wykładnię za, de lege lata, błędną z powodów wyżej już przytoczonych. Orzeczenie to spotkało się z krytyką, na potwierdzenie czego organ powołuje glosę do tego wyroku autorstwa Tadeusza M. Nycza zamieszczoną: http://prawo-pracy.pl/glosy.html.

W związku z podniesionym w odwołaniu faktem stworzenia z dniem 1.04.2012 r. dwóch Oddziałów Klinicznych Anestezjologii i Intensywnej Terapii w miejsce dotychczasowego Zakładu Anestezjologii i Intensywnej Terapii, organ II instancji zlecił w trybie art. 136 k.p.a. przeprowadzenie postępowania uzupełniającego w celu wyjaśnienia, czy dokonana zmiana miała wpływ na niniejsze rozstrzygnięcie. Postępowanie to zakończone protokołem kontroli nr rej. [...] nie wykazało wpływu dokonanej reorganizacji na niniejszą decyzję.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy, zdaniem organu II instancji, daje podstawę do utrzymania nakazu w mocy, gdyż istniejące w sprawie wątpliwości z zakresu nauk medycznych zostały zbieżnie wyjaśnione przez biegłego i konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie medycyny pracy, nie było zatem potrzeby powoływania kolejnego biegłego.

Posługując się pomocniczo fachowymi wyjaśnieniami na bazie wydanych opinii, organ I instancji dokonał logicznego zestawienia zwrotów użytych w pkt. 24 zał. Nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, dochodząc do słusznego wniosku, że skarżąca wykonuje pracę o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Jednocześnie ustalił, że A. W.-K. zatrudniona jest w pełnym wymiarze czasu pracy, co najmniej od 1.01.2010 r. czyli odpowiada warunkowi wskazanemu w art. 3 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. W konsekwencji, wobec spełnienia wszystkich warunków przewidzianych ustawą, wpisanie A. W.-K. do ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze jest prawnie uzasadnione.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję z wnioskiem o jej uchylenie wraz z poprzedzającym ją nakazem Inspektora Pracy złożył [...] Szpital [...] w K. Skargę oparto na:

- zarzutach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy w zw. z art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych oraz art. 3 ust. 3 w zw. z załącznikiem nr 2 do ustawy,

- oraz na naruszeniu przepisów postępowania (art. 7 i 77 § 1 k.p.a), które również miało wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na przepisy art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 podniesiono, że strona skarżąca spełniła wymogi tego przepisu przez ustalenie wykazu stanowisk pracy wykonywanej "w szczególnym charakterze" na podstawie załącznika Nr 2, poz. 24 wykazu, oraz prowadzi ewidencję pracowników wykonujących pracę o takim charakterze. Wykaz stanowisk pracy w szczególnym charakterze stanowi podstawę do wpisania przez pracodawcę pracowników zajmujących stanowiska wskazane w wykazie do ewidencji pracowników wykonywających takie prace.

Podtrzymano zarzut odwołania, że błędnie w zaskarżonej decyzji jak i w utrzymanym w niej w mocy nakazie, zinterpretowano kompetencje inspektora pracy wynikające z art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Odnoszą się one do sytuacji, gdy dany pracownik zajmuje stanowisko pracy znajdujące się na wykazie stanowisk, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1, a tylko nie został umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach czy o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2.

Podniesiono, że strona skarżąca określiła wykaz stanowisk pracy o szczególnym charakterze, które występują wyłącznie w oddziałach dyscyplin zabiegowych w określonych oddziałach klinicznych i innych jednostek organizacyjnych.

Zdaniem skarżącego Szpitala inspektor pracy nie ma kompetencji do samodzielnego kwalifikowania "czy dany pracownik wykazuje cechy, o których mowa w Załączniku Nr 2, poz. 24, tzn. czy wykonuje prace szczególnym charakterze, gdyż kwalifikacja taka należy do pracodawcy, który następnie sporządza wykaz, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy".

Na poparcie swego stanowiska przytoczono wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2011r., I OSK 1969/10 oraz liczne orzeczenia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych.

Zdaniem skarżącego organy błędnie interpretują art. 3 ust. 3 ustawy, który dopiero z załącznikiem Nr 2 stanowi normatywną całość, a przepis art. 3 ust. 3 wskazał kryteria kwalifikacji: "w jaki sposób należy dokonywać kwalifikacji stanowisk pracy w szczególnym charakterze".

W skardze zarzucono nadto błędną wykładnie pkt 24 załącznika Nr 2, który do prac o szczególnym charakterze zalicza "prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru". Zdaniem skarżącego Szpitala poszczególne określenia tego przepisu wymagają poprawnej interpretacji.

Strona skarżąca prezentuje stanowisko, że zespoły operacyjne dyscyplin zabiegowych wykonują swoją pracę wyłącznie w blokach operacyjnych, a nie w gabinetach zabiegowych, które także mogą znajdować się w oddziałach dyscyplin zabiegowych. Stanowisko to wyprowadziła skarżąca z przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych wymagań jakim powinny odpowiadać urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (Dz. U. 2012, poz. 739), które w załączniku Nr 1 dotyczącym urządzeń szpitali, określają wymagania bloku operacyjnego. Te same wymagania zawierało poprzednie rozporządzenie z dnia 2 lutego 2011 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 158). Szczególna uciążliwość prac na bloku operacyjnym decyduje do zaliczenia ich do prac wykonywanych w szczególnym charakterze.

Wyjaśniono, co wchodzi w skład bloku operacyjnego. Podano, że pracownicy bloków operacyjnych przechodzą specjalne przeszkolenie związane ze specyfiką i strukturą organizacyjną bloku operacyjnego. Stwierdzono, że tylko prace wykonywane w warunkach wyżej opisanych są pracami wykonywanymi w warunkach ostrego dyżuru zgodnie z pkt 24 Załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Zdaniem skarżącego Szpitala wykładni pkt 24 załącznika Nr 2 nadal może służyć przyjęty wykaz dyscyplin naukowych opracowany na potrzeby 33 konkursu Komitetu Badań Naukowych. Przyjęto nim podział nauk klinicznych na zabiegowe i nie zabiegowe według metod postępowania. Do nauk klinicznych zabiegowych zaliczono: chirurgie ogólną, kardiochirurgię, angiochirurgię, traumatologię i ortopedię; transplantologię, otolaryngologię, neurochirurgię, urologię, chirurgię szczękową, onkologię, stomatologię. Pozostałe nauki kliniczne uznano za nie zabiegowe, w tym np. choroby nowotworowe i ich terapię pozachirurgiczną.

Prace pielęgniarek w oddziałach anestezjologii i intensywnej terapii nie są pracami wykonywanymi w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych.

Z powołaniem na regulacje zawarte w przepisach obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 27 lutego 1998 r. w sprawie standardów postępowania oraz procedur medycznych przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu anestezjologii i intensywnej terapii w zakładach opieki zdrowotnej ( Dz. U. Nr 37, poz. 215 ze zm.) wyprowadzono wniosek, że w oddziałach anestezjologii i intensywnej terapii prowadzona jest przede wszystkim opieka przed i pooperacyjna oraz opieka nad pacjentami w stanie ciężkim.

Z tych względów opinię biegłej przyjętą przez organy co do pojęcia zespołu operacyjnego dyscyplin zabiegowych uznała strona skarżąca za dowolną.

Podkreślono, że podany jako przykład zabiegu ratującego życie zabieg reanimacji, może być dokonywany w każdych warunkach w tym przez np. świadków wypadku. Wskazano, że w poradniku do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, opracowanym przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej wspólnie z Centralnym Instytutem ochrony Pracy - Państwowym Instytutem Badawczym, powoływanym przez sądy administracyjne - poz. 24 Załącznika Nr 2 w skład zespołów operacyjnych działających w warunkach ostrego dyżuru zaliczono lekarzy dyscyplin zabiegowych, anestezjologów, pielęgniarki operacyjne wchodzące w skład zespołów działających w warunkach ostrego dyżuru.

Podniesiono również, że pojęcie warunków ostrego dyżuru wyjaśnił m.in. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 marca 2011 r., sygn. akt K 23/09 (Dz. U. Nr 54, poz. 285 z 11 marca 2011r.), akcentując pracę w warunkach nagłości i nieprzewidywalności, utrudniających stosowanie procedur zapewniających bezpieczeństwo własne i innych osób.

Zarzut naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 k.p.a. sprowadzono do zarzutu nieuwzględnienia struktury organizacyjnej Szpitala [...], a zwłaszcza tego, że dyscypliny zabiegowe nie występują we wszystkich jednostkach organizacyjnych Szpitala. Organy dysponowały wykazem jednostek, w których zlokalizowane są bloki operacyjne. Nadto podkreślono, że na żądanie organów Naczelna Pielęgniarka Szpitala w piśmie z dnia 12.10.2010r. przekazała wyjaśnienia w sprawie prac pielęgniarek i położnych w oddziałach anestezjologii i intensywnej terapii, wyjaśniając, że nie wykonują prac na blokach operacyjnych i salach zabiegowych i nie wykonują pracy w warunkach ostrego dyżuru, a oddziały te nie działają w systemie zintegrowanego ratownictwa medycznego.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko. Nie kwestionując, że wpisanie pracownika do ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze jest pochodną obowiązku prowadzenia wykazu, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1, z powołaniem na art. 24 Konstytucji RP podniósł, iż obowiązek prowadzenia takiego wykazu jest regulowany przepisami prawa pracy i podlega zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIP kontroli i nadzorowi co do przestrzegania tych przepisów, w formach przewidzianych art. 11 pkt 8.

Zdaniem organu decyzja (nakaz) z art. 11a ustawy nie może być sprowadzona do formuły zaświadczenia. Przedmiotem nakazu jest ustalenie czy pracownik rzeczywiście wykonuje pracę w szczególnym charakterze.

Zdaniem organu to z uwagi na zapis art. 11a ustawy o PIP oraz specjalistyczne kompetencje inspektora pracy, ZUS mając uprawnienie do decydowania o zakresie obowiązku składania składki na ubezpieczenie społeczne, nie jest organem właściwym do ustalania czy pracownik wykonuje prace o szczególnym charakterze. Ostateczna decyzja organów PIP podlega kontroli sądu administracyjnego nie pod względem merytorycznym ale pod względem formalno-prawnym, a na jej podstawie ZUS powinien wydać decyzję o obowiązku opłacania składki na FEP za danego pracownika.

Zdaniem organu sądownictwo administracyjne stoi na stanowisku, że inspektor pracy jest uprawniony do merytorycznego ustalania czy pracownik wykonuje pracę o szczególnym charakterze i w następstwie do wydania decyzji nawet wbrew wykazowi stanowisk sporządzonemu przez pracodawcę. Za takim stanowiskiem przemawiać mają wyroki w sprawach III SA/Kr 1413/11 - 1420/11 WSA.

Stwierdzenie ewentualnej niezgodności wykonywanej pracy w szczególnym charakterze z wykazem stanowisk takiej pracy, powinno być przedmiotem niedecyzyjnego oddziaływania pokontrolnego w kierunku zmiany tego wykazu. Nie ma podstaw normatywnych do twierdzenia, że sporządzony przez pracodawcę wykaz stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca o szczególnym charakterze nie podlega kontroli zewnętrznej.

Podział klinik na zabiegowe i niezabiegowe nie ma doniosłości, gdyż anestezjologia i intensywna terapia są dziedzinami zabiegowymi i chodzi o faktyczne warunki pracy a nie nazwę klinki.

Zdaniem organu w toku postępowania nie naruszono przepisów art. 7, 77 § 1 k.p.a., a poczynione i przyjęte ustalenia są zgodne z opiniami biegłych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn.: Dz. U. 2012, poz. 270) w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kryterium kontroli zaskarżonej decyzji jako aktu organu administracji publicznej stanowi zgodność z prawem. W myśl art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi sprawując tę kontrolę sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Granice sprawy wyznacza przedmiot zaskarżonego rozstrzygnięcia, którym nakazano umieszczenie uczestniczki – starszej pielęgniarki w prowadzonej przez skarżący Szpital [...], na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2008r, Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.) ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacenia składek na FEP (Fundusz Emerytur Pomostowych), zawierającej dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Dokonana na powyższych zasadach kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji prowadzi do wyrażonego na wstępie wniosku, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty skargi Sąd podziela.

Uzasadniając motywy rozstrzygnięcia wyjść należy od przytoczenia brzmienia przepisu art. 3 ust. 3 ustawy powołanej o emeryturach pomostowych, w myśl którego; "prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przez osiągnięciem wieku emerytalnego na skutkach pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik Nr 2 do ustawy". Takie brzmienie przepisu w sposób jednoznaczny wskazuje, że ustawodawca w tym przepisie zarazem zdefiniował istotę prac o szczególnym charakterze oraz że do prac takich zaliczył te tylko, których cechy określa załącznik Nr 2. Wykaz ten nie ma charakteru przykładowego.

Należy zatem podzielić stanowisko skarżącego Szpitala [...], że odczytanie normatywnej treści przepisu art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, musi nastąpić łącznie z treścią załącznika Nr 2 do ustawy. Załącznik ten zawiera wykaz prac o szczególnym charakterze, obejmujący 24 pozycje, z których ostatnia łączy się z przedmiotem sprawy. Zgodnie z pozycją 24 wykazu prac o szczególnym charakterze do prac tych ustawodawca zaliczył "prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru".

Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 1 ust. 1 przedmiotem regulacji ustawy o emeryturach pomostowych są m.in. rodzaje prac w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze, których wykonywanie uprawnia do emerytury pomostowej (pkt 2), zasady postępowania w sprawach emerytur pomostowych (pkt 3) – określone rozdziałem 4 (art. 24 – 28), oraz obowiązki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz płatników składek w zakresie tworzenia i prowadzenia centralnego rejestru i wykazu stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz centralnego rejestru i ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ( pkt 6) – określone w rozdziale 7 ( art. 41 – 42) pod tym tytułem.

Nie można też pominąć, że to przepisem art. 48 tej ustawy z mocą od 1 stycznia 2010 r. zmieniono w ustawie z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. 2012, poz. 404 z późn. zm. – dalej ustawa o PIP): art. 10 ust. 1 przez dodanie, pkt 9a przez co do zadań PIP przydano także kontrolę ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych; oraz dodano przepis art. 11a i zaliczono wydane na jego podstawie nakazy do decyzji określonych w art. 33 ustawy o PIP.

Rozważenie zarzutu naruszenia zaskarżoną decyzją prawa materialnego nie może być też oderwane od wynikającego z art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 obowiązku prowadzenia przez pracodawcę – płatnika składek: 1) wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnych charakterze; 2) ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek płacenia składek na FEP, zawierającej dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2. Oznacza to, że prowadzona ewidencja identyfikuje danymi określonymi art. 41 ust. 3 pkt 2 osobę pracownika, za którego jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP.

Wypełniający treść rozdziału 7 ustawy o emeryturach pomostowych przepis art. 41 ust. 1 pkt 1 i 2 przewiduje obowiązek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prowadzenia centralnego rejestru stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz centralnego rejestru pracowników wykonywających prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP.

Z zestawienia przepisów art. 41 ust. 2 i ust. 3, z przepisem ust. 4 pkt 1 i 2 wynika, że centralny rejestr stanowisk pracy tworzy suma liczby stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wykazanych przez płatników a centralny rejestr pracowników wykonujących takie prace zawiera dane pracowników u poszczególnych płatników składek, za których przewidziany jest obowiązek opłacenia składek na FEP.

Okręgowy Inspektor Pracy nie kwestionuje stanowiska skarżącego Szpitala, że organy inspekcji pracy nie mają przyznanych przepisami prawa kompetencji do władczego ingerowania w wykaz stanowisk pracy, które pracodawca - płatnik zaliczył do prac wykonywanych w warunkach szczególnych lub prac o szczególnym charakterze.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za powszechnie przyjęte na gruncie dotychczasowego stanu prawnego uznać należy stanowisko wyeksponowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2011 r. I OSK 1969/10 (Lex nr 919866), że organy inspekcji pracy, w następstwie skargi pracownika wniesionej na podstawie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, nie mają podstaw do orzekania co do wykazu stanowisk pracy prowadzonego zgodnie z art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Pogląd, że prawidłowość zaliczenia faktycznie istniejących stanowisk do wykazu stanowisk, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy nie jest objęta kontrolą Państwowej Inspekcji Pracy jest nadal aktualny w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych jak i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 13.12.2012r, I OSK 1121/12 – niepubl.).

Braku kompetencji do władczego ingerowania w wykaz stanowisk pracy skarżącego Szpitala są zresztą organy Inspekcji Pracy świadome, co potwierdza treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz stanowisko odpowiedzi na skargę, odwołujące się do przepisu art. 11 pkt 8 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, określającego inne niż władcze formy sprawowania kontroli przez kierowanie wystąpień lub poleceń.

Na tle tych regulacji powstaje zagadnienie czy przedmiotem odniesienia dla pracodawcy w celu utworzenia i prowadzenia ewidencji pracowników, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych jest – w odniesieniu do prac o szczególnym charakterze – wprost załącznik Nr 2 do art. 3 ust. 3 ustawy, czy też wykaz stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub – jak w sprawie – o szczególnym charakterze, który płatnik obowiązany jest prowadzić na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Jest w sprawie poza sporem, że Szpital [...] w K. nie prowadzi wykazu w zakresie stanowisk, na których praca wykonywana jest w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 i załącznika Nr 1 ustawy.

Objęte przepisami art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 wykaz stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek płacenia składek na FEP stanowią przewidziane ustawą instrumenty mające służyć jej realizacji.

Przewidziany w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy wykaz, którego obowiązek prowadzenia obciąża płatnika – pracodawcę, określa te stanowiska, na których od strony przedmiotowej wykonywane są prace w warunkach szczególnych (jako mieszczące się w wykazie prac objętych załącznikiem Nr 1 do art. 3 ust. 1) lub mają charakter szczególny – jako odpowiadające wykazowi prac objętych załącznikiem Nr 2 do art. 3 ust. 3. Zarazem wykazy tych prac łączą je z pracą wykonywaną przez pracowników o określonym typie kwalifikacji zawodowych (np. piloci, kierowcy, operatorzy sprzętu, nauczyciele, personel medyczny itd.).

Natomiast ewidencja pracowników, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 winna identyfikować danymi osobowymi, o których mowa w art. 41 ust. 3 pkt 2 lit. a-d - pracowników płatnika wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Na tle tych regulacji – zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – punktem odniesienia dla przewidzianej art. 10 ust. 1 pkt 9a kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy do kontroli ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych nie może być wprost wykaz prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, określonych załącznikami Nr 1 czy Nr 2, lecz wykaz stanowisk pracy płatnika – pracodawcy, na których taka praca jest wykonywana. Organy Państwowej Inspekcji nie kwestionują stanowiska Szpitala, że wykaz stanowisk pracy z art. 41 ust. 4 pkt 1 jest pochodną wykazu prac określonych załącznikiem Nr 1 lub Nr 2.

Przyrównywanie pracy na określonym stanowisku wprost do wykazu prac, o których mowa w załącznikach Nr 1 do art. 3 ust. 1, czy załącznika Nr 2 do art. 3 ust. 3, w toku kontroli wywołanej skargą opartą na przepisie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych w istocie prowadzi do rozszerzenia ustawowego katalogu prac uznanych za wykonywane w szczególnych warunkach lub mających szczególny charakter i wykracza poza kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy.

Nawet w przywołanych na poparcie swego stanowiska przez Okręgowego Inspektora Pracy wyrokach WSA z dnia 7.08.2012 w sprawach III SA/Kr 1413/11-1420/11 przyjął Sąd stanowisko, że ustawowy katalog prac "w szczególnych warunkach" i "o szczególnym charakterze" jest zamknięty.

W przedmiotowej sprawie poza sporem było, że w wykazie stanowisk pracy skarżącego Szpitala [...] utworzonym na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy, na których wykonywane są prace o szczególnym charakterze w rozumieniu pkt 24 załącznika Nr 2 do art. 3 ust. 3 ustawy, figurują tylko stanowiska;

- lekarza operatora, lekarza anestezjologa (członka zespołu operacyjnego),

- pielęgniarki instrumentariuszki na bloku operacyjnym,

- pielęgniarki anestezjologicznej na bloku operacyjnym,

- pielęgniarki oddziałowej na bloku operacyjnym

Naczelny Sąd Administracyjny w kilkudziesięciu orzeczeniach wyjaśnił istotę prowadzenia na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest obowiązek opłacania składek na FEP, oraz zajął stanowisko co do zakresu przedmiotowego stosowania nakazów, o których mowa w art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.

W wyrokach m.in. z dnia 11.12.2012 r., I OSK 512/12, z dnia 14.12.2012 r., I OSK 552/12, z dnia 21.12.2012 r., I OSK 567/12 i I OSK 561/12, z dnia 28.12.2012 r., I OSK 582/12 i I OSK 650/12, a także z dnia 04.01.2013 r., I OSK 908/12 (wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA), Naczelny Sąd Administracyjny zajął jednolite i jednoznaczne stanowisko, którego fragmenty brzmią następująco:

Zakres przedmiotowy stosowania nakazów unormowanych w art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wyznacza regulacja ustawy o emeryturach pomostowych. Przyjęta regulacja zakresu właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ustawie o emeryturach pomostowych oraz właściwość sądów powszechnych w sprawach ubezpieczeń społecznych, w tym i emerytur pomostowych ogranicza zakres właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W razie sporu właściwym jest do kwalifikacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych a następnie sąd powszechny.

Takie wyznaczenie granic rozdzielenia właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i właściwości Państwowej Inspekcji Pracy wynika z regulacji prawnej przyjętej w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.). Według art. 10 ust. 1 tej ustawy "Przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu stosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie". Udzielenie interpretacji następuje w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 10 ust. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej).

Właściwość sądu pracy i ubezpieczeń społecznych wskazał Sąd Najwyższy w szeregu postanowieniach. W postanowieniu z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt UK 113/11 stwierdził: "w sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego w przedmiocie interpretacji co do zakresu i sposobu stosowania przepisów z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie (art. 10 ust. 1 u.s.d.g.) właściwy jest sąd powszechny – sąd pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 83 ust. 2 u.s.u.s)".

Wykładnia art. 41 ust. 4 pkt 2 w związku z pkt 23 załącznika Nr 2 " Wykaz prac o szczególnym charakterze" ustawy o emeryturach pomostowych budzi wątpliwości interpretacyjne i jest przedmiotem sporu pomiędzy płatnikami składek na Fundusz Emerytur Pomostowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.

W zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej organy nie uwzględniły spornego charakteru sprawy zakwalifikowania prac pielęgniarek, do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, która wymaga rozstrzygnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych a następnie, w razie odwołania, przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Organy naruszyły zatem przepisy regulujące zakres właściwości do orzekania przez organy Inspekcji Pracy w sprawie nakazu pracodawcy umieszczenia pracowników w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, przyjmując właściwość do rozpoznawania spraw spornych przypisanych do właściwości sądów powszechnych.

W uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. I OPS 4/12 wskazano, że: " Sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 17 stycznia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 25 i 40 ustawy o emeryturach pomostowych)".

O spełnieniu warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej, w tym warunku w postaci okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat (art. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych), rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania sąd powszechny (art. 25 ustawy o emeryturach pomostowych). W ramach tego postępowania ustala się, czy został spełniony przez pracownika warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. Tak więc to organ rentowy, a w razie sporu i wniesienia odwołania – sąd powszechny, rozstrzyga o tym czy przez wymagany okres co najmniej 15 lat pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W tym postępowaniu rozstrzyga się także o tym, czy była to praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, w rozumieniu art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Prawo do emerytury pomostowej zależy wiec o tego, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze prze okres co najmniej 15 lat, a nie od tego czy był umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

O tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia ten warunek nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może zatem rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ani decyzja administracyjna organów Państwowej Inspekcji Pracy wydana na podstawie art. 11a i art. 12 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.

Oznaczałoby to bowiem, że o spełnieniu przez pracownika jednego z warunków nabycia praw do emerytury pomostowej rozstrzygają organy Państwowej Inspekcji Pracy oraz w razie wniesienia skargi – sądy administracyjne. Nie ulega zaś wątpliwości, że decyzje administracyjne wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w tych sprawach nie są objęte właściwością sądów powszechnych.

Przemawia to za stanowiskiem, że prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji ma służyć jedynie udokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Umieszczenie lub nieumieszczenie w ewidencji nie przesądza zaś o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia ten warunek nabycia prawa do emerytury pomostowej (...).

Umieszczenie w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wskazuje jedynie, że pracownik wykonuje pracę na stanowisku, na którym jest wykonywana praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co nie jest równoznaczne z tym, że za takiego pracownika pracodawca ma obowiązek opłacania składek. Wskazują na to wyraźnie przepisy art. 41 ust. 1 pkt 2 oraz art. 41 ust. 4 pkt 2 i ust. 6, w których jest mowa o pracownikach "za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek", a nie pracownikach, za których opłaca się składki. Pracownik, za którego przewidziany jest obowiązek opłacania składek, to pracownik, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnych charakterze, ale ocena i rozstrzygnięcie w razie sporu, czy za takiego pracownika pracodawca jest obowiązany opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych należy do właściwości organów rentowych i sądów powszechnych.

Prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 oraz centralnego rejestru pracowników, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ma ułatwić pobór składek i orzekanie w tych sprawach przez organy rentowe, a nie wyłączyć właściwość organów rentowych w tych sprawach.

Wprawdzie jak wynika z treści uzasadnień tych wyroków, zapadły one w sprawach na tle wykładni art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych w związku z pkt 23 załącznika Nr 2 "wykaz prac o szczególnym charakterze", ale nie zmienia to istoty stanowiska zajętego przez Naczelny Sąd Administracyjny w odniesieniu do niniejszej sprawy, w której przedmiotem był spór o wykładnię tego samego przepisu art. 41 ust. 4 pkt 2 tyle, że w związku z pkt 24 załącznika Nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Kryteria bowiem rozważanego zakresu kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy unormowanych art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz istoty prowadzonej na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 2 ewidencji pracowników są te same.

Można jeszcze tylko wskazać, że przepis art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, który określa wszystkie warunki jakie łącznie muszą wystąpić, aby prawo do emerytury przysługiwało pracownikowi, nie wiąże spełnienia warunku pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co do okresu pracy, oraz jej wykonywania przed i po datach określonych tym przepisem, z wykazaniem tych okoliczności z powołaniem na ewidencję, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy.

W myśl przepisów art. 25 ust. 1 i 2 zawartych w rozdziale 4 dotyczącym zasad postępowania w sprawach emerytur pomostowych decyzje w tych sprawach podejmuje właściwy organ rentowy, a od decyzji w spawie emerytury pomostowej służy odwołanie do sądu powszechnego na zasadach określonych art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z tych względów prezentowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że kompetencja organów Państwowej Inspekcji Pracy do wydania nakazu, o którym mowa w art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ogranicza się do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna, Wojewódzki Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela.

Na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy, istnieje spór czy pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę na stanowisku starszej pielęgniarki w pełnym wymiarze czasu pracy na Oddziale Anastezjologii i Intensywnej Terapii Oddziału Klinicznego Kliniki Alergii i Immunologii podlega umieszczeniu w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 2 pkt 2 ustawy w związku z punktem 24 załącznika Nr 2 do tej ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że przyjęta w sprawie przez organy Państwowej Inspekcji Pracy wykładnia art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w tej sprawie w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, naruszyła - w związku z art. 3 ust. 3 i art. 25 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych - właściwość organów rentowych w tych sprawach. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowało treść zaskarżonej decyzji.

W oparciu o powyższe na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji oraz decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] 2011 r., nr [...] uchylającą decyzję z dnia [...] 2011 r., nr [...], którą odmówiono umieszczenia pracownika w ewidencji.

Rozpatrując zatem odwołanie od decyzji z dnia [...] 2011 r., nr [...] Okręgowy Inspektor Pracy będzie miał na uwadze okoliczność, że postępowanie w sprawie wszczęto na skutek skargi w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, oraz wiążące organ z mocy art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocenę prawną i wskazania wyżej wyrażone.

Uwzględniając treść uchylonych decyzji, w oparciu o art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określono, że uchylone decyzje nie mogą być wykonywane. Z tych względów orzeczono jak w punkcie II sentencji wyroku.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie powziął wątpliwości co do zgodności z Konstytucją RP art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy i nie znalazł w związku z tym podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.

Orzeczenie o kosztach postępowania oparto na przepisach art. 200, 205 § 2 i 209 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.