Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 890/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 200, art. 205 § 2, art. 153, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 24 maja 2022 r. nr SKO.4111.496.1092.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr ŚRF.5221.244.2022; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie na rzecz skarżącej A. M. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 890/22

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi A.M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 24 maja 2022 r. nr SKO.4111.496.1092.2022 dotycząca odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wnioskiem złożonym 23 lutego 2022 r. A.M. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem M.M.

W wyniku rozpatrzenia wniosku Burmistrz Miasta [...] decyzją z 11 kwietnia 2022 r. nr ŚRF.5221.244.2022 odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś.r.), w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Ponadto, w rozpatrywanym przypadku brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem, gdyż wnioskodawczym zakończyła zatrudnienie w 1992 r. (przepracowała 12 lat w [...], począwszy od 1980 r.), a w grudniu 2011 r. uzyskała prawo do renty rodzinnej i pobiera ją do dnia dzisiejszego, podczas gdy choroba syna rozpoczęła się w lipcu 2014 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A.M. (działając przez pełnomocnika – adwokata), zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności wskazanej w nim normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji.

Odwołująca się zarzuciła także naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania łub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

SKO opisaną na wstępie decyzją z 24 maja 2022 r. - działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), a także art. 17 ust. 1 oraz art. 32 ust. 2 u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wskazało na wynikające z akt sprawy ustalenia, że M.M., ur. [...] r., legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 31 stycznia 2024 r. Na podstawie tego orzeczenia nie da się ustalić daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji, jednak z oświadczeń A.M. i M.M. złożonych [...] marca 2022 r. wynika, iż od siedmiu lat jego stan zdrowia w wyniku wylewu uległ pogorszeniu i od tego czasu pozostaje on w stałym leczeniu. A.M. w oświadczeniu z 4 kwietnia 2022 r. wyjaśniła, że jej syn w lipcu 2014 r. doznał [...] i od 5 lat żyje i mieszka z nią w [...].

Wg Kolegium, wskazana przez organ I instancji jako przyczyna odmowy przyznania świadczenia okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w terminach określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie mogła być podstawą wydania decyzji odmownej. Organ ten dokonał bowiem błędnej interpretacji tego przepisu, co wynika z nieuwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym TK uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Wyrok wszedł w życie w dniu ogłoszenia w Dzienniku Ustaw z 2014 r., pod poz. 1443, tj. 23 października 2014 r. Nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Stanowisko powyższe znajduje uzasadnienie w licznym orzecznictwie sądowym. Z uwagi na powyższe postawiony w odwołaniu zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznać należy za uzasadniony.

Co do drugiej ze wskazanych przyczyn odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji, jeżeli ściśle określona osoba uprawniona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak trafnie podkreśla się w orzecznictwie, świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej realnej możliwości jej wykonywania. Przyjąć zatem należy, że sam brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., a zatem w oderwaniu od przyczyny, jaką jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W rozpatrywanym przypadku organ I instancji słusznie przyjął, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej przez wnioskodawczynię (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. W szczególności należy zauważyć, że A.M. zakończyła 12-letni okres zatrudnienia w 1992 r., a więc ostatnio pracowała około 30 lat temu. Po okresie pracy była na utrzymaniu męża aż do jego śmierci w 2011 r. i w tym roku nabyła prawo do renty rodzinnej, którą pobiera do tej pory. Przez cały ten 30-letni okres nie podjęła żadnego zatrudnienia. Znamienne przy tym jest, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, syn wnioskodawczyni doznał wylewu w lipcu 2014 r., a więc prawie 8 lat temu, natomiast mieszka z wnioskodawczynią od 5 lat. Rezygnacja z zatrudnienia w rozpatrywanym przypadku nastąpiła więc dużo wcześniej niż choroba syna oraz podjęcie się sprawowania nad nim opieki. Wnioskodawczyni jeszcze przed uzyskaniem przez syna orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji pozostawała osobą bierną zawodowo przez 22 lata (od 1993 r. do 2014 r.). W tym czasie (zgodnie ze swoim oświadczeniem) nie podejmowała zatrudnienia i pozostawała na utrzymaniu męża, a następnie po jego śmierci uzyskała prawo do renty rodzinnej. Prowadzi to do wniosku, że bierność zawodowa wnioskodawczyni pozostaje kwestią jej wyboru życiowego, a nie jest wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad synem. Tymczasem istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zrekompensowanie osobie uprawnionej - poprzez wypłatę określonej przepisami kwoty - utraty dochodu na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej. Musi więc istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, co w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wnioskodawczyni przez większą część dorosłego życia nie podejmowała zatrudnienia. W świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego trudno przyjąć, że aktualnie 63-letnia osoba, która nie pracuje od około 30 lat, a dodatkowo ma przyznaną rentę rodzinną, chciałaby rzeczywiście obecnie podjąć zatrudnienie, a nie podejmuje go wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Wieloletnia bierność zawodowa wnioskodawczyni przemawia zatem za uznaniem, że przyczyną niepodejmowania zatrudnienia nie jest konieczność sprawowania opieki. Co do zasady, w sytuacji długotrwałej bierności zawodowej, nie można wykluczyć zamiaru podjęcia pracy przez opiekuna. Okoliczności z tym związane powinny być jednak przez dochodzącego świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnione. A.M. w żaden sposób nie wyjaśniła przyczyn swojej wieloletniej bierności zawodowej ani nie wykazała aktualnego zamiaru podjęcia pracy.

Kolegium nie zakwestionowało konieczności oraz faktycznego zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad synem. Nie są to jednak okoliczności, które miały bezpośredni wpływ na wydane w sprawie rozstrzygnięcie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kolegium z 24 maja 2022 r. pełnomocnik A.M. zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, ze wskazaniami konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością jej samodzielnej egzystencji.

Wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy kontroli w ramach w/w kryteriów zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona.

Decyzjami tymi organy odmówiły przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad synem M.M.

Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

M.M. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] stycznia 2022 r. stwierdzającym jego całkowitą niezdolność do pracy oraz do samodzielnej egzystencji do 31 stycznia 2024 r.; na mocy art. 3 pkt 21 lit. b) u.ś.r. jest to równoznaczne z posiadaniem znacznego stopnia niepełnosprawności.

1. Organ I instancji odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia jako przyczynę – wywodzoną z art. 17 ust. 1b u.ś.r. – wskazał, że skoro z w/w orzeczenia z [...] stycznia 2022 r. nie wynika data powstania niepełnosprawności dziecka, to wobec informacji że ma ona związek z doznanym przez niego w 2014 r. [...], brak jest podstaw do uznania, że powstała ona do 18 (25) roku życia.

Odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o tę okoliczność trafnie zweryfikował organ odwoławczy, prawidłowo wywodząc w oparciu o wyrok TK z 21 października 2014 r. K 38/13 (wszedł on w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r.), że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do takiej odmowy (zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia).

TK we wskazanym wyroku stwierdził, że w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje wprost skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Powoduje jednak konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis ten – jako zgodny z Konstytucją – powinien znaleźć zastosowanie.

Natomiast w stosunku do opiekunów osób których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W tej sytuacji, mimo że art. 17 ust. 1b nie został usunięty z u.ś.r. i nadal zachowuje dotychczasowe brzmienie, okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w terminach określonych w tym przepisie, nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym oparcie się przez Burmistrza jako organ I instancji przy wydawaniu decyzji z 11 kwietnia 2022 r. wyłącznie na literalnej wykładni tego przepisu nie znajduje żadnego uzasadnienia.

2. Niezależnie od powyższego, nie do zaakceptowania pozostaje także druga wskazana przez organ I instancji - przyjęta przez SKO jako samoistna - przyczyna odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia w postaci braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia (lub jego niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki nad synem.

Niewątpliwie jako trafne należy ocenić przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywody Kolegium (oparte na orzecznictwie sądowoadministracyjnym), że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swojego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia, przy jednoczesnej realnej możliwości wykonywania pracy.

Wg orzekających w sprawie organów, skoro wnioskodawczyni przestała pracować zawodowo w 1992 r. a od grudnia 2011 r. pobiera rentę rodzinną, zaprzestanie przez nią aktywności zawodowej oraz niepodejmowanie pracy zarobkowej jest kwestią jej wyboru, a zatem nie pozostaje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, którego choroba rozpoczęła się w lipcu 2014 r.

W ocenie Sądu, w ustalonych okolicznościach faktycznych powyższe wnioski organów jawią się jako nieuzasadnione, a przez to niemożliwe do zaakceptowania.

Przede wszystkim jako nieuprawnione jawi się postrzeganie braku związku przyczyno – skutkowego między sprawowaniem przez skarżącą opieki nad synem a zaprzestaniem przez nią aktywności zawodowej, jako nie korelującej nie tylko z datą wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ale także z zaistnieniem zdarzeń dotyczących jego stanu zdrowia (wylew), których następstwa stanowiły podstawę do stwierdzenia jego całkowitej niezdolności do pracy i do samodzielnej egzystencji.

Wbrew stanowisku jakie wynika z analizy argumentacji uzasadnień decyzji organu II i I instancji, związek pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a rezygnacją z pracy /jej niepodejmowaniem nie może być postrzegany wyłącznie przez pryzmat czasowej korelacji z rozpoczęciem sprawowania opieki, gdyż nie wynika to z regulacji art. 17 u.ś.r., w szczególności jej ust. 1. Determinujące w tym względzie jest wyrażone wprost w tym przepisie powiązanie pomiędzy alternatywnie ujmowanym niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo rezygnacją z nich, a celem jakim jest sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ocena spełnienia warunku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej powinna się więc odbywać przede wszystkim w odniesieniu do stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej i jej potrzeb, a intensywność i zakres opieki nad taką osobą musi obiektywnie wykluczać podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszać go do rezygnacji z niego). Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika przy tym, aby ocena ta miała być dokonywana wg innego momentu, niż na datę złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym zakresie Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA we Wrocławiu z 9 września 2022 r. IV SA/Wr 26/22 (LEX nr 3409952), że przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. dopuszcza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także tym osobom, które nie były aktywne zarobkowo i zawodowo w okresie poprzedzającym podjęcie opieki nad osobą niepełnosprawną. O tym, czy istnieje adekwatny związek pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką decyduje zakres wymaganych czynności i konieczny na to czas, wykluczający aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Jest to wystarczająca przesłanka żeby uznać, że opiekun nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż opiekuje się niepełnosprawną osobą.

W rozpoznawanej sprawie powyższy warunek jest spełniony, bowiem jak wynika z akt administracyjnych sprawy - w szczególności z wywiadu środowiskowego, w następstwie udaru doznanego w lipcu 2014 r. syn skarżącej stał się osobą całkowicie niesamodzielną, wymagającą wszechstronnej opieki i pomocy obejmującej wszystkie aspekty funkcjonowania. Zakres tej opieki w sposób nie budzący wątpliwości wyklucza po stronie skarżącej jakąkolwiek aktywność zawodową, co podlega ocenie przede wszystkim na dzień wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Brak związku przyczynowo – skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a wykonywaniem przez skarżącą opieki nie może być także wywodzony z faktu wcześniejszego nabycia przez nią uprawnienia do renty rodzinnej. Skorzystanie przez skarżącą z przysługującego jej ustawowo uprawnienia – niezależnie od długości okresu pobierania takiej renty – nie może być w kontekście powyższego interpretowane jako okoliczność wyłączająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza że za takim wnioskowaniem nie przemawia żaden rodzaj wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Uznania o braku takiego związku nie uzasadnia również wskazywanie przez SKO, że syn wnioskodawczyni mieszka z nią dopiero od 5 lat, mimo że [...] doznał prawie 8 lat temu.

Po pierwsze, nie wynika z tego w żaden sposób, że wnioskodawczyni nie opiekowała się nim już w początkowym okresie, a po drugie, twierdzenie to nie uwzględnia, że jej syn w tym czasie pozostawał jeszcze w związku małżeńskim, który wg zalegającego w aktach sprawy wyroku, został rozwiązany przez rozwód dopiero w 2020 r. (do tego czasu formalnie pierwszeństwo w realizacji obowiązku alimentacyjnego – przekładające się także na ewentualne pierwszeństwo w prawie do świadczenia pielęgnacyjnego – przysługiwało jego żonie, oczywiście zakładając, że nie legitymowała się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności).

Reasumując, w rozpatrywanym przypadku organy administracji niesłusznie przyjęły, że rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia jeszcze przed wystąpieniem choroby syna oraz podjęcia się sprawowania nad nim opieki uzasadnia twierdzenie o braku związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem przez nią aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności sprawowania tej opieki.

Tym samym wywiedziona przez organy odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia oparta została na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co w połączeniu z takim naruszeniem art. 17 ust. 1b przez organ I instancji skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku).

Wskazania co do dalszego postępowania dla organów administracji I i II instancji (wiążące na mocy art. 153 P.p.s.a.) wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań, wg których w okolicznościach wynikających z zebranego dotychczas materiału dowodowego nie jest możliwe oparcie odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia na podstawie wskazanych przez te organy przyczyn.

O należnych skarżącej kosztach zastępstwa procesowego obejmujących wynagrodzenie ustanowionego pełnomocnika z wyboru (480 zł) orzeczono stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku).