Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1686/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 153, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 138
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2008 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Pismem z 28 lipca 2005 r. J. W. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ze względu na ciężką sytuację finansową i rodzinną. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że zadłużenie powstało z powodu [...]. Podniósł również, że przez [...] lat opłacał składki, a Zakład zamiast mu pomóc po wypadku losowym, zaczął naliczać składki za okres trwania choroby, a od niezapłaconych składek odsetki. Wskazał także, iż żona jego zarabia zbyt mało, aby móc spłacić obciążające go zaległości, w sytuacji gdy na utrzymaniu jest jeszcze dwoje dzieci.

Decyzją z [...] października 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i FGŚP za poszczególne miesiące roku 2003, 2004 i 2005. W motywach uzasadnienia organ dokonał analizy przesłanek określonych w art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) dalej powoływana jako u.s.u.s., wskazując, iż w przypadku zobowiązanego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności. Wskazał, iż zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w wysokości 600 - 800 zł miesięcznie, a ponadto w 2005 r. wykonywał dodatkowo pracę na umowę zlecenie, a następnie na umowę o pracę, z której również osiągał dochody, a pomimo tego nie rozpoczął regulowania nawet bieżących składek, poza składką na ubezpieczenie zdrowotne. Ustalił także, że żona wnioskodawcy osiąga wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.230,00 zł brutto miesięcznie. Na utrzymaniu małżonkowie mają dwójkę dzieci, mieszkają w lokalu spółdzielczym, za który zalegają z opłatą czynszu. W związku z powyższym organ stwierdził, że wnioskodawca nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić zaległych zobowiązań.

W dniu 14 listopada 2005 r. J. W. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku ponownie wskazał, że sytuacja materialna jego rodziny jest trudna i powstała w związku z wypadkami jakich doznał w [...] 2003 r. i w [...] 2005 r. Podniósł, że Zakład mimo jego wielokrotnych uzasadnionych próśb, nie umorzył mu zaległości i nadal nalicza odsetki, nie wskazując skąd ma wziąć pieniądze na składkę, skoro był chory.

Decyzją z [...] grudnia 2005 r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] października 2005 r. odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu wskazanych w niej składek. W uzasadnieniu stwierdzono, iż wnioskodawca nadal prowadzi działalność, z której osiąga dochody. Dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę osiąga także jego żona. Zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym, a Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził nieściągalności. Tak więc zdaniem organu zobowiązany nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zmianę decyzji.

Wyrokiem z 29 sierpnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1165/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu wniesionej przez J. W. skargi na decyzję Prezesa ZUS z [...] grudnia 2005 r., uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż zaskarżona decyzja naruszała przepisy procedury administracyjnej w istotnym stopniu dającym podstawę do jej uchylenia, ponieważ nie posiadała uzasadnienia prawnego. Zdaniem Sądu organ nie przytoczył przepisów, na podstawie których możliwe jest umorzenie należności, a także nie rozpoznawał istnienia przesłanek umorzenia zaległości pod kątem przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), a zatem nie odniósł się szczegółowo do warunków umorzenia określonych w przepisach odnosząc je do konkretnej sytuacji skarżącego. W ocenie Sądu samo ogólnikowe stwierdzenie, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje 600-800 zł, żona zarabia 2.348 zł miesięcznie, a następnie podanie informacji, iż od [...] września 2005 r. do nadal przebywa na zwolnieniu lekarskim dowodzi, że Prezes ZUS nie uwzględnił faktu, iż w chwili podejmowania decyzji skarżący nie miał możliwości zarobkowania ze względu na chorobę. Sąd wskazał przy tym, że przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu należy brać pod uwagę obecną sytuację materialną wnioskodawcy a nie przeszłą. Tak więc, organ nie wskazał tym samym faktów, które przemawiały za odmownym rozstrzygnięciem sprawy, a co więcej nie wskazał także, że oceniał sytuację finansową i zdrowotną zobowiązanego w kontekście obowiązujących w tym zakresie przepisów. Ponadto Sąd stwierdził, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło analizy złożonych przez skarżącego dokumentów, jak też pozostałego zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem dochodów skarżącego, majątku, jakim dysponuje, możliwości spłaty, z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i porównania jej z podstawowymi jego potrzebami (potrzebami, które dotyczą wszystkich sfer życia, a więc eksploatacji zajmowanego mieszkania, wydatków na żywność, leki, podstawowe dobra kultury). Zdaniem Sądu bez dokonania takiej analizy stwierdzenie organu, iż zebrany w sprawie materiał nie uzasadnia umorzenia jest przedwczesne. Natomiast lakoniczne uzasadnienie decyzji organu w przedmiotowej sprawie, jest z całą pewnością niewystarczające w świetle zadań, jakie stawia przed decyzją administracyjną k.p.a. W związku z powyższym w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja naruszała przepisy art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i z tych powodów została uchylona.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający w imieniu ZUS, rozpoznając ponownie wniosek J. W. z 14 listopada 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydał [...] stycznia 2008 r. decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] października 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność, zostały wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Organ podał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna ze wskazanych w powyższym przepisie okoliczności. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji Prezes ZUS ustalił, że wnioskodawca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w wysokości 600 - 800 zł miesięcznie. Żona zobowiązanego jest zatrudniona na umowę o pracę w [...] i osiąga przychód w wysokości 2.421,90 zł - 5.542,90 zł brutto miesięcznie (raporty ZUS RCA za [...]/2007 - [...]/2007). W stosunku do zobowiązań dłużnika prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego dokonano zajęcia należącej do niego ruchomości - samochodu [...] z 1996 r. Zobowiązany mieszka wraz z rodziną w mieszkaniu lokatorskim, którego głównym najemcą jest jego żona. Z tytułu zajmowania mieszkania powstały zaległości w opłatach. Organ ustalił również, że zobowiązany nie posiada wierzytelności, rachunku bankowego, ani ruchomości przedstawiających wartość egzekucyjną. Jest natomiast współwłaścicielem majątku nieruchomego ([...], inne tereny zabudowane). Prezes ZUS wskazał także, że przeciwko wnioskodawcy prowadzone są dwie sprawy egzekucyjne z wniosku prywatnych wierzycieli. W związku z powyższym zdaniem Prezesa ZUS ze zgromadzonych dowodów nie wynika jednoznacznie, że sytuacja zobowiązanego jest wyjątkowo trudna i spłata zobowiązań wobec ZUS pozbawi wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ zwrócił również uwagę na fakt, że przedsiębiorcy samodzielnie muszą ponosić ciężar prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym zobowiązani są do opłacenia należności z tytułu składek w wyznaczonym ustawowym terminie płatności, niezależnie od przyczyn uniemożliwiających spełnienie takiego obowiązku.

J. W. pismem z 13 marca 2008 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa Zakładu. W skardze wniósł o odrzucenie zaskarżonej decyzji z uwagi na brak mocy prawnej do jej wydania. Zażądał również od ZUS wypłacenia odszkodowania za zmuszanie go do płacenia składek wypadkowych, z których nie uzyskał żadnego świadczenia w związku z doznanym wypadkiem. W uzasadnieniu skargi wskazał, że organ nie dokonał pełnej analizy jego sytuacji zwłaszcza w kontekście wytycznych Sądu, a ponadto podniósł, iż jego sprawa załatwiana była z naruszeniem terminów do wydawania stosowych decyzji.

Odpowiadając na skargę, Prezes Zakładu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia Sądu określone przepisami ustaw. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Ponadto należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione.

Badając zaskarżoną decyzję w takim zakresie, Sąd stwierdził, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych, które miały wpływ na wynik sprawy.

Przypomnieć trzeba co było już wskazywane wyżej, że WSA wydał już w przedmiotowej sprawie wyrok, który dotyczył decyzji wydanej przez Prezesa ZUS działającego w imieniu Zakładu, a odnoszącej się do wniosku zobowiązanego z 28 lipca 2005r. W wyroku tym, którym Sąd uchylił decyzję Prezesa ZUS z [...] grudnia 2005 r. wskazał, jakich ustaleń powinien dokonać organ ażeby decyzja w zakresie umorzenia składek została powzięta przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności dotyczących zobowiązanego i jego rodziny. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W związku z treścią przepisu wskazania WSA wyrażone w sprawie w wyroku z 29 sierpnia 2006 r. Sygn. III SA/Wa 1165 /06, są wiążące zarówno dla organu jak i Sądu rozpoznającego sprawę w związku ze skargą zobowiązanego odnoszącą się do decyzji prezesa ZUS z [...] stycznia 2008 r. Oceniając trafność zaskarżonej decyzji, Sąd miał obowiązek dokonania tego przez pryzmat wspomnianych wytycznych Sądu zawartych we wcześniejszym wyroku. Sąd badając zaskarżoną decyzję dokonał takiej oceny i stwierdził, że organ przy jej wydaniu jedynie w części kierował się wskazówkami Sądu, nie wykonał ich zaś w takim zakresie, w jakim miał zbadać szczegółowo sytuację skarżącego i jego rodziny pod względem możliwości zastosowania w stosunku do niego dyspozycji art. 28 ust.3 a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wbrew wyraźnemu stanowisku Sądu organ nie odniósł się także do tego jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miałaby mieć powoływana przez zobowiązanego kwestia jego choroby. W szczególności wbrew stanowisku Sądu, Prezes Zakładu w żadnej mierze mimo ustalenia warunków życiowych, majątkowych i dochodów skarżącego, nie ustalił ani wielkości, ani struktury jego wydatków. Wobec takiej sytuacji konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany do pełnego wykonania uprzednich wskazówek Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z 29 sierpnia 2006 r. Organ dokona więc oceny znaczenia dla sprawy i ewentualnego umorzenia należności faktu istnienia zaległości czynszowych, umorzenia egzekucji przez Komornika Sądowego [...], sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, oraz ponoszonych wydatków na utrzymanie w zestawieniu z osiąganymi dochodami. Ponadto wskazując na fakt, że zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości organ powinien ocenić jaką wagę dla ewentualnej, faktycznej wypłacalności skarżącego ma fakt, że nieruchomościami tymi są [...]. Niezależnie od tego organ powinien jednoznacznie wskazać jakim mieszkaniem dysponuje rodzina skarżącego, ponieważ w ocenie Sądu dokumenty wskazują , że jest to mieszkanie spółdzielcze własnościowe, z czym wiążą się określone płatności, w tym spłata kredytu. Sąd zwraca uwagę organu na to, że wydawana decyzja powinna wskazywać pełną prawidłową podstawę prawną. Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu i orzekający ponownie o wniosku orzeka jak organ II instancji. Powoduje to, że rozstrzyga o sprawie na podstawie art. 138 k.p.a., który tym samym powinien zostać wskazany w podstawie prawnej decyzji, przy uwzględnieniu jego prawidłowego brzmienia. Na koniec Sąd wskazuje, że ze względu na zakres w jakim jest umocowany do rozpoznawaniu spraw, nie ma możliwości rozstrzygania o odszkodowaniu, którego żąda skarżący. Tego rodzaju sprawy należą bowiem do kognicji sądów powszechnych. Poza tym dla rozstrzygnięcia sprawy, nie ma również znaczenia fakt, że doszło do przedłużenia terminu wydania decyzji. Z tych wszystkich względów uznając, że doszło do naruszenia przepisów postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji.