Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 708/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 23a ust. 9
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] roku nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] r. nr [...] przyznał J.K. (dalej "strona" lub "skarżąca") zasiłek rodzinny na dziecko A.K. od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. w kwocie 64,00 zł miesięcznie oraz jednorazowo dodatek do zasiłku z tytułu rozpoczęcia przez A.K. roku szkolnego na miesiąc wrzesień 2007 r. w kwocie 100,00 zł.

W dniu 11 marca 2013 r. strona złożyła w organie oświadczenie, że jej były mąż, B.K. - ojciec A.K., od 2007 r. przebywa i pracuje w [...]. W związku z powyższym organ pierwszej instancji zwrócił się do Marszałka Województwa [...] Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...] (dalej "organ pierwszej instancji") o informację, czy w tym przypadku mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych. ROPS podał, iż ustalił, że B.K. wykonuje działalność zawodową na terenie [...] od 15 września 2007 r. i od tego dnia na mocy przepisów wspólnotowych uprawniony jest do ubiegania się w tym kraju o oświadczenia rodzinne w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. Wobec tego w przedmiotowej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od 15 września 2007 r.

Powyższe ustalenia ROPS przekazał Prezydentowi Miasta B., który decyzją zmieniającą z dnia [...] r. nr [...] uchylił stronie prawo do zasiłku rodzinnego na A.K. od 15 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. oraz do jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez A.K.

Przekazany do ROPS wniosek o ustalenie wyżej wskazanych świadczeń został pozostawiony bez rozpatrzenia (pismo z dnia 8 stycznia 2015 r.) w związku z niedostarczeniem przez stronę wymaganych dokumentów.

Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. nr [...] uznał zasiłki rodzinne wraz z dodatkami wypłacone stronie w okresie od 15 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. w łącznej wysokości 704,00 zł za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne. W uzasadnieniu opisał wyżej zaprezentowany przebieg, kolejno podejmowanych w związku z tą sprawą działań. Następnie uzasadnił kwalifikację świadczeń jako nienależnie pobranych przez stronę. W tym zakresie wskazał, że na podstawie posiadanych dokumentów ustalono, że mąż strony od 15 września 2007 r. wykonywał działalność zawodową na terenie [...] i od tej daty był uprawniony do ubiegania się o zagraniczne świadczenia rodzinne na podstawie przepisów wspólnotowych. Organ wskazał, że strona nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2015 r. poz. 114; dalej "ustawa"), ponieważ do końca okresu zasiłkowego 2007/2008 nie poinformowała MOPS w B. o wyjeździe męża poza granice kraju oraz podjęciu zatrudnienia na terenie [...]. Ponadto strona na wezwanie ROPS nie przedłożyła wymaganych dokumentów, czym uniemożliwiła ustalenie uprawnień do świadczeń rodzinnych przez organ właściwy w sprawie, na podstawie przepisów wspólnotowych. Mając powyższe na uwadze ustalono, że świadczenia rodzinne pobrane przez stronę w okresie od 15 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, określonymi w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, gdyż zostały wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty. Strona pobrała nienależnie świadczenia rodzinne na dziecko w łącznej kwocie 704,00 zł. Mając na uwadze, iż w przedmiotowej sprawie przepisy o koordynacji mają zastosowanie od 15 września 2007 r. oraz, że zasiłek rodzinny i dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego są świadczeniami niepodzielnymi, do których prawo zostało ustalone decyzją z dnia 10 września 2007 r., która została uchylona od 15 września 2007 r. ww. świadczenia rodzinne przyznane stronie za miesiąc wrzesień 2007 r. nie zostały wliczone w kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W odwołaniu strona podała, że po wyjeździe męża nie miała z nim kontaktu, nie wiedziała czy ma pracę i starając się o świadczenia rodzinne "pewnie błędnie ujęła go jako członka rodziny". Wskazała że od lipca 2009 r. są po rozwodzie. Sama wychowuje uczącą się jeszcze córkę, jest osobą bezrobotną, schorowaną - z orzeczeniem o niepełnosprawności, korzysta z pomocy MOPS. Stwierdziła że jeśli doszło do nieprawidłowości, to nie pochodziła ona ze złej woli, ale z niezrozumienia i braku wiedzy na temat przepisów koordynacyjnych w 2007 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej "organ odwoławczy" lub Kolegium") decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu opisało przebieg postępowania, treść decyzji organu pierwszej instancji i zarzuty odwołania; a także powołało się na regulację zamieszczoną w art. 23a i art. 30 ust. 2 ustawy.

Organ odwoławczy stwierdził, że zachodzą przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, ponieważ strona mimo podpisania w części V druku wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego (złożonego w dniu 4 września 2007 r.) zobowiązania do powiadomienia organu realizującego świadczenia rodzinne o zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, w tym wyjazdu członka rodziny poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej oraz zamieszczeniu informacji o takim obowiązku wynikającym z art. 25 ust. 1 ustawy w pouczeniu prawnym decyzji z dnia [...] r. przyznającej świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2007/2008, tego obowiązku nie dopełniła do końca okresu zasiłkowego 2007/2008. O wyjeździe męża poza granice kraju w 2007 r. i podjęciu zatrudnienia na terenie [...] poinformowała MOPS w B. dopiero 11 marca 2013 r. Takie zachowanie strony spowodowało, że Prezydent Miasta B. przyznał jej świadczenia rodzinne i wypłacał je do końca okresu zasiłkowego. Natomiast w przypadku strony od 15 września 2007 r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych. W tej sytuacji zgodnie z art. 21 ustawy decyzję w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego powinien wydać marszałek województwa właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenia rodzinne.

Kolegium podkreśliło, że doszło do wypłacenia stronie świadczeń rodzinnych za okres od 15 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. przez niewłaściwy rzeczowo organ. Natomiast organ właściwy, tj. marszałek województwa nie mógł wydać decyzji, gdyż strona nie dostarczyła wymaganych przez prawo dokumentów. Postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku strony zostało zakończone przez marszałka w formie pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. W tej sytuacji wypłacone stronie świadczenia w okresie od 15 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. w łącznej wysokości 704,00 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi określonymi w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, gdyż zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty.

Końcowo Kolegium pouczyło stronę o możliwości wystąpienia o udzielenie ulgi.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wniosła o umorzenie "decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami"; co motywowała trudną sytuacją materialną, zdrowotną i życiową. Nadto wskazała, że nie mogła przedłożyć wszystkich żądanych dokumentów ponieważ nie ma dokumentów dotyczących byłego męża, o czym informowała. Udokumentowała okoliczność, iż MOPS już w 2008 r. posiadał informację o pobycie jej męża zagranicą (zaświadczenie z dnia 4 września 2008 r.) i nie podejmował żadnych działań w tym zakresie. Podkreśliła brak wiedzy o przepisach dotyczących koordynacji systemów zabezpieczeń.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 12 lutego 2016 r. starszy referendarz sądowy ustanowił dla skarżącej adwokata z urzędu.

Na rozprawie pełnomocnik podtrzymał osobistą skargę strony i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ustawą p.p.s.a."). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 135 ustawy p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Nadto przyjdzie jeszcze przywołać art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., który w zakresie istotnym dla sprawy stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli legalności działania organów administracji – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami – Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w sposób wymagający ich usunięcia z obrotu prawnego głównie z powodów, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Doszło bowiem do istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy uchybień procesowych.

W analizowanej sprawie organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. – zaaprobowaną przez Kolegium - uznał zasiłki rodzinne wraz z dodatkami wypłacone stronie w okresie od 15 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. w łącznej wysokości 704,00 zł za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne. Wskazał, iż ustalono, że mąż strony od 15 września 2007 r. wykonywał działalność zawodową na terenie [...] i od tej daty był uprawniony do ubiegania się o zagraniczne świadczenia rodzinne na podstawie przepisów wspólnotowych. Strona – pomimo należytego pouczenia - nie poinformowała Prezydenta Miasta B. do końca okresu zasiłkowego, o wyjeździe męża do [...] i podjęciu w tym kraju zatrudnienia. Dlatego wypłacone jej świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi, określonymi w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy; gdyż zostały wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty. Strona się z tym nie godziła wskazując na brak wiedzy na temat koordynacji systemów zabezpieczenia, trudną sytuację zdrowotną i bytową oraz problemy w relacjach małżeńskich w okresie istotnym dla rozstrzygnięcia, które owocowały brakiem szczegółowych informacji o sytuacji męża w [...].

Organy orzekały w oparciu o art. 23a ust. 9 ustawy, zgodnie z którym nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podlegają dochodzeniu przez marszałka województwa. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. Stosownie do art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2 pkt 1).

Niezależnie od oceny prawidłowości merytorycznej warstwy rozstrzygnięcia kontrola legalności decyzji obejmuje – i to w sposób uprzedni – badanie legalności pod kątem właściwości organu, który decyzję wydał. W okolicznościach sprawy dotyczy to w szczególności decyzji organu pierwszej instancji. W każdej bowiem sprawie organ jest obowiązany w pierwszej kolejności stwierdzić, czy jest organem właściwym do jej załatwienia.

Jak stanowi art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej "k.p.a."), organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji powoduje nieważność rozstrzygnięcia niezależnie od wpływu na jego treść.

Właściwość rzeczowa to upoważnienie bądź zobowiązanie określonego organu, wynikające z przepisów prawa, do załatwienia określonej kategorii spraw administracyjnych, co wynika z treści art. 20 k.p.a. Z tych względów organ administracji publicznej ma obowiązek zbadać dokładnie rodzaj sprawy w celu ustalenia własnej właściwości, ewentualnie ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia sprawy.

Zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, co do zasady należą do zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminie. Właściwym do załatwienia spraw przyznania świadczeń rodzinnych jest wójt (burmistrz, prezydent). Organ ten może upoważnić, w formie pisemnej, swojego zastępcę ewentualnie pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy do prowadzenia postępowania w sprawach, a także do wydawania w tych sprawach decyzji (art. 20 ust. 1-3 ustawy). Wyjątkiem od zasady właściwości wójta (burmistrza, prezydenta ) w sprawach świadczeń rodzinnych jest sytuacja opisana w art. 21 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy.

W przypadkach tam opisanych, a to w przypadku pełnienia funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego i w przypadku wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, organem właściwym jest marszałek województwa jako organ samorządu województwa.

Zgodnie ze słowniczkiem pojęć zawartym w art. 3 pkt 15a ustawy przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – oznaczają rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1).

Dla kontrolowanej sprawy, mając na względzie Decyzję Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Nr H1 z dnia 12 czerwca 2009r. dotyczącą zasad przechodzenia od rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 149 z 05.07.1971, str. 2, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 35, z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 74 z 27.03.1972, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 83, z późn. zm.) - przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oznaczają rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. rozporządzenie Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71.

Zatem marszałek województwa, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy, jest organem kompetentnym wyłącznie w tych sprawach, w których mają zastosowanie (nie hipotetycznie mogą mieć zastosowanie) powyżej przedstawione przepisy o koordynacji systemów.

Jak stanowi art. 23a ust. 1 i 2 ustawy, w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przed wydaniem przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne jak również po wydaniu takiej decyzji, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Z treści wskazanego przepisu jednoznacznie wynika, że sam fakt przebywania członka rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie wpływa na właściwość organu. Właściwość ta uzależniona jest bowiem od ustalenia przez marszałka województwa czy w przekazanej mu sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z równoległym nabyciem uprawnień w innym Państwie Członkowskim przez członka rodziny osoby uprawnionej w Polsce.

W sytuacji, gdy przepisy te nie znajdują zastosowania (mimo, że członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) marszałek województwa zobowiązany jest do przekazania sprawy organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a jeśli sprawa znajdowała się na etapie po wydaniu decyzji - informuje organ właściwy o braku zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Przepisy te mają bowiem na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw. Kolizja taka może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy dochodzi do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach różnych systemów zabezpieczenia społecznego. Obowiązek ustalenia czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obciążający marszałka województwa z mocy art. 23a ust. 1 i 2 ustawy obejmuje zatem sprawdzenie czy przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych jest uprawniony do pobierania świadczenia, jakie mają one charakter (w kontrolowanej sprawie konieczne byłoby sprawdzenie czy są odpowiednikiem świadczeń rodzinnych przyznawanych w Polsce) i w jakiej wysokości. Do momentu powstania uprawnienia do świadczenia rodzinnego na terenie innego Państwa Członkowskiego zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie, a co zatem idzie właściwość rzeczowa, o której mowa w art. 20 ust. 1 ustawy.

Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, z którego wynika, że marszałek województwa jest organem właściwym do wydawania decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych na podstawie art. 23a ust. 6 ustawy wyłącznie wtedy, gdy członek rodziny osoby uprawnionej podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w okresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Ustalenie, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy oznacza natomiast wymóg wskazania na przepis, który wyraźnie predestynuje przebywającego na terenie Państwa Członkowskiego członka rodziny osoby uprawnionej jako świadczeniobiorcę, względnie wymóg wskazania aktu organu lub instytucji państwa obcego, przyznającego świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2010r. sygn. I OSK 556/10 publ. CBOSA). Jeśli bowiem nie zachodzi kumulacja świadczeń rodzinnych, brak jest możliwości zastosowania przepisów cytowanych wyżej rozporządzeń. Regulacje w nich zawarte zapobiegają wypłacie w tym samym czasie i na tego samego członka rodziny świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Zawierają one normy szczególne stosowane w celu określenia ustawodawstwa właściwego wyłącznie w przypadku zbiegu świadczeń.

Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy Sąd stwierdza, że w decyzji z dnia [...] r. organ pierwszej instancji w celu wykazania swojej właściwości ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że: "Na podstawie posiadanych dokumentów ustalono, że mąż Wnioskodawczyni – Pan B.K. od 15.09.2007 roku wykonywał działalność zawodową na terenie [...] i od tej daty był uprawniony do ubiegania się o zagraniczne świadczenia rodzinne na podstawie przepisów wspólnotowych". W zaskarżonej decyzji Kolegium powieliło to twierdzenie i je zaakceptowało. Jak wynika z przedstawionych w aktach sprawy administracyjnej dokumentów, na które powołuje się organ pierwszej instancji – organ ten podjął próbę ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego. W tym celu zwrócił się w 2013 r. do [...] instytucji właściwej w sprawach świadczeń rodzinnych HM Revenue and Customs. Treść uzyskanej w sierpniu 2013 r. odpowiedzi organ pierwszej instancji przekazał Prezydentowi Miasta B. dwoma pismami. Z pierwszego z nich (k. 13 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) wynika, że mąż skarżącej jest aktywny w świetle prawa europejskiego, nie ma oficjalnie przyznanego zasiłku, będzie uprawniony do UK Child Benefit od 26 sierpnia 2012 r. Natomiast w piśmie z dnia 12 grudnia 2013 r. organ pierwszej instancji przekazał Prezydentowi Miasta B. informację, że z informacji przekazanej przez HM Revenue and Customs wynika, iż mąż skarżącej wykonuje działalność zawodową na terenie [...] od 15 września 2007 r. W związku z powyższym ustalono, że mąż skarżącej od 15 września 2007 r. w zakresie świadczeń rodzinnych podlega ustawodawstwu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Na mocy przepisów wspólnotowych jest uprawniony do ubiegania się w [...] o świadczenia rodzinne w stosunku do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. Wobec powyższego przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od 15 września 2007 r.

Zdaniem Sądu właściwość samorządu województwa nie została należycie wykazana. Nie określono w oparciu o jakie przepisy cytowanych na wstępie rozporządzeń uznano, że istnieją przesłanki zastosowania w sprawie prawa wspólnotowego, a nie prawa polskiego, a więc prawa kraju w którym zamieszkuje podmiot uprawniony do świadczeń rodzinnych. Nie wykazano, by w istocie konieczne było stosowanie reguł kolizyjnych. Podkreślić trzeba, że ustalenia organu pierwszej instancji pozwalają na stanowcze stwierdzenie jedynie, iż mąż skarżącej wykonuje działalność zawodową na terenie [...] od 15 września 2007 r., nie ma oficjalnie przyznanego zasiłku; dopiero od 26 sierpnia 2012 r. będzie uprawniony do UK Child Benefit. Nie wiadomo na jakiej podstawie organ pierwszej instancji wywiódł, że z powyższych ustaleń wynika, iż przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od 15 września 2007 r. Być może organowi znany jest powód, który przywiódł go do tak daleko idącego stwierdzenia, jednak nie zechciał go ujawnić – tym samym uchylając się od oceny Sądu. Owego związku przyczynowego wskazanych ustaleń i poczynionej konkluzji nie wykazało również Kolegium. Okoliczność, iż od 26 sierpnia 2012 r. mąż skarżącej będzie uprawniony do świadczeń rodzinnych na terenie [...] nie przesądza jeszcze, iż takie prawo służyło mu w roku 2007 i 2008; ustalono jedynie, że w okresie wcześniejszym ww. zasiłku nie przyznano. Organy nie wykazały na jakiej podstawie prawnej wywodzą, że osoba uprawniona do świadczenia w 2012 r. była również uprawniona w analizowanym okresie zasiłkowym Nie podały przepisu dającego podstawę do stwierdzenia, że aktywność zawodowa w [...] w 2007 r. oznaczała automatycznie i bezwarunkowo uprawnienia do świadczeń rodzinnych. Dokonana w 2013 r. przez instytucję brytyjską kwalifikacja, że mąż skarżącej jest aktywny według prawa europejskiego nie oznacza, że był uprawniony do świadczeń rodzinnych w [...] w 2007 r. i 2008 r. Organy nie wyjaśniły podstaw prawnych do dokonania tak stanowczych twierdzeń.

Powtórzyć trzeba, że kolizja krajowych systemów zabezpieczenia społecznego następuje dopiero wówczas, gdy dochodzi do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach systemów zabezpieczenia społecznego dwóch państw członkowskich. Wtedy uzasadnione jest stosowanie przepisów koordynacji zabezpieczenia społecznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2011r. sygn. akt I OSK 295/11 publ. CBOSA). Marszałek województwa ustala natomiast nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wyłącznie w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 9 ustawy).

Ze względu na niewyjaśnienie w sposób jednoznaczny, czy w sprawie miały zastosowanie przepisy zezwalające na właściwość marszałka województwa, zaskarżona i utrzymana nią w mocy decyzja nie mogły pozostać w obrocie prawnym, bez względu na trafność rozstrzygnięcia co do meritum. Jeżeli bowiem doszłoby do naruszenia przepisów o właściwości rzeczowej organu decyzje te byłyby nieważne.

W ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie podjąć właściwe kroki w celu wyjaśnienia, czy w sprawie ma zastosowanie art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy , a w związku z tym jej art. 23a ust. 9. Oceny tej dokona biorąc pod uwagę stanowisko Sądu przedstawione powyżej. Natomiast jeśli sytuacja taka nie miała miejsca organ podejmie właściwe kroki w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem.

Wobec zasadności wniesionej skargi w związku z dostrzeżonymi przez Sąd z urzędu uchybieniami, orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy p.p.s.a., jak w sentencji.