Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1842/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 1, art. 141 § 4 i 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie: sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Protokolant sekretarz sądowy Monika Myślak - Kordjak po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta Stołecznego Warszawy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 779/10 w sprawie ze skargi Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 779/10 oddalił skargę Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości.

Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach.

Starosta Piaseczyński decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy, orzekł o zwrocie na rzecz H. L., I. B. i T. S. (będących następcami prawnymi wywłaszczonej M. S.) niezabudowanej nieruchomości, położonej przy ul. K., oznaczonej nr dz. [...] w obrębie 1-12-03 o pow. 1029 m2 (dawna działka nr [...] obręb 1-10-58) oraz zobowiązał ww. osoby do zwrotu na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu wywłaszczonej nieruchomości w kwocie 25.947 zł.

Starosta uzasadnił decyzję tym, że nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, jakim była budowa obiektów towarzyszących I linii metra w rejonie stacji postojowej Kabaty. Odwołanie od decyzji Starosty Piaseczyńskiego wniósł Prezydent m.st. Warszawy, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, z uwagi na wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia. W ocenie skarżącego na działce nr [...] w obrębie 1-12-03 (dawna działka nr [...], obręb 1-10-58) wybudowano ciąg pieszo-rowerowy zapewniający dostęp do Lasu Kabackiego okolicznym mieszkańcom. Na zwracanej nieruchomości znajduje się również część wału ziemnego stanowiącego strefę ochronną metra.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż działka będąca przedmiotem żądania zwrotu (wniosek w tej sprawie o zwrot nieruchomości złożyła w dniu 19 stycznia 1998 r. poprzednia właścicielka M. S.) oznaczona wówczas nr [...] z obrębu 1-10-58 została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicy Warszawa-Mokotów z dnia [...] listopada 1986 r., nr [...]. Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość pod realizację celu publicznego – budowę obiektów towarzyszących I linii metra w rejonie stacji postojowej Kabaty, zgodnie z decyzją o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej z dnia [...] marca 1985 r., nr [...], nr [...].

Zdaniem organu odwoławczego cel, na który przejęto nieruchomość, nie został zrealizowany. Organ powołuje się na protokół wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 27 marca 2009 r., z którego jednoznacznie wynika, iż na omawianej nieruchomości nie zrealizowano żadnych obiektów kubaturowych. Zgodnie z protokołem z oględzin działka nr [...] stanowi w części drogę utwardzoną, wyłożoną tłuczniem, będącą drogą dojazdową do Lasu Kabackiego, natomiast w pozostałej części porośnięta jest drzewami. Na działce znajduje się również fragment wału.

Wojewoda Mazowiecki powołał się na pismo Naczelnika Wydziału Infrastruktury Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy dla Dzielnicy Ursynów z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], z którego wynika, że droga znajdująca się na wywłaszczonej nieruchomości nie stanowi pasa drogowego żadnej ulicy.

Również z treści sporządzonego operatu szacunkowego wynika, że działka stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania stanowi nieruchomość niezabudowaną, która w dacie wywłaszczenia użytkowana była rolniczo. Zdaniem organu na rolniczy charakter nieruchomości wskazuje wypis z rejestru gruntów, zgodnie z którym działka nr [...] stanowi użytki rolne – grunty orne, a nie drogi.

Ustosunkowując się do zarzutu Prezydenta m.st. Warszawy, powołującego się na ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru Ursynów Południe – Kabaty, zatwierdzonego uchwała Rady m.st. Warszawy z dnia 10 lipca 2008 r. nr XXXVI/1090/2008, przeznaczającego działkę nr [...] z obrębu 1-12-03 na ciągi pieszo-rowerowe w zieleni urządzonej, wojewoda stwierdził, że nie stanowi to negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W sprawie tej zostały więc spełnione wymogi z art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło Miasto Stołeczne Warszawa wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zarzuciło jej, że na działce nr [...], wzdłuż wschodniego ogrodzenia metra, wybudowano drogę stanowiącą ciąg pieszo-rowerowy, zapewniający dostęp do Lasu Kabackiego okolicznym mieszkańcom. Powyższe może być uznane jako obiekt towarzyszący budowie I linii metra. Fakt, że nie wydano pozwolenia na budowę nie oznacza, zdaniem skarżącego, że nie zrealizowano celu wywłaszczenia, ponieważ tłuczniowanie drogi nie wymagało uzyskania takiego pozwolenia. Droga natomiast nie musi być zaliczana do jednej z kategorii dróg publicznych, aby była ogólnie dostępna. Miasto Stołeczne Warszawa uzasadnieniu skargi zaznaczyło również, że wał ziemny istniejący na spornej nieruchomości stanowi strefę ochronną metra, co oznacza, że jego realizacja jest zgodna z celem wywłaszczenia.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołał się na decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicy Warszawa – Mokotów z dnia [...] listopada 1986 r. nr [...], na podstawie której wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa działkę nr [...] z obrębu 1-10-58 o pow. 1018 m2, stanowiącą własność M. S. na realizację celu publicznego – budowę obiektów towarzyszących I linii metra w rejonie stacji postojowej Kabaty, zgodnie z decyzją o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej z dnia [...] marca 1985 r., nr [...], nr [...].

Wniosek z dnia 19 stycznia 1998 r. poprzedniej właścicielki – M. S., podtrzymany pismem z dnia 22 października 2007 r. przez jej spadkobierców: H. L., I. B. i Teresę A. S. (postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa Wydział XVI Cywilny z dnia [...] sierpnia 2006 r., sygn. akt [...]) rozpatrywany był w oparciu o przesłanki z art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do treści art. 136 ust. 3 powołanej ustawy, zasadniczą okolicznością w tej sprawie jest zbędność nieruchomości z punktu widzenia celu na jaki została nabyta. O tym, kiedy nieruchomość można traktować jako zbędną rozstrzyga art. 137 ustawy, stanowiąc w ust. 1, iż nieruchomość uznaje się za zbędną na cel wywłaszczenia, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Badając w jaki sposób wykorzystana została działka nabyta od M. S. w 1986 r. organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające poparte zebranym materiałem dowodowym. Zdaniem Sądu w toku postępowania Wojewoda Mazowiecki kierował się prawidłową wykładnią powołanych norm prawnych, przyjmując zasadnie, iż o tym, czy nieruchomość stała się zbędna decyduje cel, na jaki została wywłaszczona. Zatem prawidłowo przeprowadził ocenę stanu faktycznego na dzień złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W toku tak przeprowadzonego postępowania, po wizji lokalnej mającej miejsce w dniu 27 marca 2009 r. organ odwoławczy ustalił, iż na wywłaszczonej nieruchomości nie zrealizowano żadnych obiektów kubaturowych. Działka nr [...] stanowi bowiem w części drogę utwardzoną, wyłożoną tłuczniem, będącą drogą dojazdową do Lasu Kabackiego, natomiast w pozostałej części porośnięta jest drzewami. Na działce znajduje się ponadto fragment wału. Niewątpliwie zatem w stosunku do tego terenu nie został osiągnięty cel, na jaki działka ta została nabyta. W ocenie Sądu cel wywłaszczenia musi być ujmowany konkretnie i ściśle. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest konsekwentnie pogląd, iż zbędność nieruchomości na cel, który uzasadniał wywłaszczenie, musi być oceniana na podstawie tych samych kryteriów, co jej niezbędność określona w postępowaniu wywłaszczeniowym (wyrok NSA z dnia 21 października 1991 r. sygn. akt IV SA 914/91, niepubl.; wyrok NSA z dnia 22 października 1993 r. sygn. akt SA/Kr 477/93, niepubl.). Sąd powołuje się na ustalenia postępowania, z których wynika, iż działka nr ewid. [...] (dawna działka nr [...]) została nabyta w celu realizacji budowy obiektów towarzyszących I linii metra w rejonie stacji postojowej Kabaty, co wynika z decyzji z dnia [...] marca 1985 r., nr [...], nr [...] o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji. Fakt, że aktualnie działki objęte wnioskiem o zwrot stanowią teren niezabudowany ewidentnie świadczy o nie zrealizowaniu na nich celu wywłaszczenia. Powyższe potwierdza pismo Metra Warszawskiego z dnia 6 lutego 2001 r. informujące, że na działce nr [...] nie wybudowano obiektów towarzyszących I linii metra.

Zdaniem Sądu w sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości istotne jest to, czy w określonym przedziale czasowym rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia lub, czy po upływie określonego czasu cel ten został zrealizowany. W rozpatrywanej sprawie z całości dokumentacji wynika, że na działce nr ewid. [...] nie zrealizowano budowy obiektów towarzyszących I linii metra w rejonie stacji postojowej Kabaty w terminach, określonych art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W związku z powyższym za zasadne uznał Sąd orzeczenie o zwrocie spadkobiercom M. S. wywłaszczonej nieruchomości.

Odnosząc się zaś do zarzutów zawartych w skardze, że na działce nr [...], wzdłuż wschodniego ogrodzenia metra, wybudowano drogę stanowiącą ciąg pieszo-rowerowy, zapewniający dostęp do Lasu Kabackiego okolicznym mieszkańcom Sąd stwierdził, że powyższa droga utwardzona tłuczniem nie stanowi pasa drogowego żadnej ulicy (pismo Naczelnika Wydziału Infrastruktury Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy dla Dzielnicy Ursynów z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...]) i nie jest zaliczana do żadnej kategorii dróg publicznych w myśl ustawy o drogach publicznych. Ponadto sam fakt ogólnej dostępności ciągu służącego okolicznym mieszkańcom jako dostęp do Lasu Kabackiego świadczy o tym, że działka na której się on znajduje nie służy celom, na jaki została wywłaszczona.

Odnosząc się do zarzutu usytuowania wału ziemnego istniejącego na spornej nieruchomości (który zdaniem Prezydenta m.st. Warszawy stanowi strefę ochronną metra) Sąd uznał go za niezasadny.

W planie zagospodarowania terenu budowy stacji techniczno-postojowej I linii metra w Kabatach zaznaczono od strony wschodniej jedynie proponowany ewentualny przebieg granicy strefy ochronnej metra. Z decyzji o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej z dnia [...] marca 1985 r., nr [...], [...] oraz decyzji wywłaszczeniowej z [...] listopada 1986 r., nr [...] wynika, że celem wywłaszczenia nie było utworzenie strefy ochronnej, lecz budowa obiektów towarzyszących I linii metra w rejonie stacji postojowej Kabaty. Z mapy sytuacyjno – wysokościowej sporządzonej 12 września 1983 r. wynika, że strefy ochronne dla przedmiotowej inwestycji były ustanawiane na podstawie odrębnych decyzji (np. decyzji 22 kwietnia 1983 r., nr 73/83). Stanowiąca podstawę ustalenia celu wywłaszczenia w niniejszej sprawie decyzja nr [...], [...] o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej, wydana na podstawie § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (Dz.U. z 1975 r. Nr 8, poz. 48 ze zm.), nie określa strefy ochronnej, mimo że przepis § 8 ust. 2 pkt 1 powyższego rozporządzenia, dawał organowi podstawę prawną aby – w razie potrzeby – określić w decyzji tego rodzaju teren strefy ochronnej inwestycji. Zatem zdaniem Sądu ustalenie strefy ochronnej nie było podstawą do wydania decyzji wywłaszczeniowej w niniejszej sprawie.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy, prawidłowo reprezentowany i zaskarżając wyrok w całości skargę kasacyjną oparł o obie podstawy z art. 174 P.p.s.a., zarzucając:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 z dnia 21 grudnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102 poz. 651 ze zm., dalej: "u.g.n."), polegające na przyjęciu, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w sytuacji, gdy został on przynajmniej częściowo zrealizowany;

2) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 P.p.s.a. przez:

a) błędne zastosowanie art. 151 P.p.s.a. oraz niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ – w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., przez niewzięcie pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy w celu stwierdzenia, czy naruszono prawo materialne i czy miało ono wpływ na wynik sprawy, przez co doszło do oddalenia skargi, w sytuacji gdy decyzja Wojewody Mazowieckiego powinna zostać uchylona,

b) niezastosowanie art. 106 § 4 P.p.s.a. przez pominięcie powszechnie znanego faktu, że inwestycja budowy metra nie została zakończona.

Skarga kasacyjna wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podnosi, iż pojęcie "prace związane z realizacją celu wywłaszczenia", o których mowa art. 137 ust. 1 u.g.n., nie ogranicza się do wyłącznie technicznego aspektu realizacji inwestycji, a więc tylko do robót budowlanych, w rozumieniu art. 3 pkt 7 Prawa budowlanego. "Prace związane z realizacją celu wywłaszczenia" to wszelkie przedsięwzięcia podejmowane w celu realizacji celu wywłaszczenia; będą to zarówno akty i czynności prawne, w tym przygotowanie planu realizacyjnego inwestycji, planu technicznego, pozwolenia na budowę jak i prace o charakterze technicznym, wykonawczym – zagospodarowanie placu budowy, roboty budowlane, urządzenie dróg itp. Tak więc dla ustalenia okoliczności faktycznych, o jakich mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n., miarodajne są zarówno dowody świadczące o podejmowaniu zarówno działań prawnych jak i faktycznych zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 13 czerwca 2008 r., I OSK 946/07).

Zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu w orzecznictwie oceniano przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości. W związku z oceną zbędności pojawiło się także pytanie o możliwe odstępstwa od inwestycji, której realizację uzasadniało wywłaszczenie danej nieruchomości lub jej części. W judykaturze wyraźnie opowiedziano się za dopuszczalnością odstępstwa pod warunkiem, że nie są to zmiany jakościowe. Najbardziej znamiennym przykładem może być uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 27 stycznia 1988 r. III AZP 11/87 (OSNCP 1988, nr 11, poz. 149), w której stwierdzono, że przez zmianę celu należy rozumieć jakościową zmianę lokalizacji inwestycji wymienionej w decyzji wywłaszczeniowej i konkretyzującej cel wywłaszczenia, a nie tylko modyfikację lokalizacji inwestycji mieszczącą się w celu uzasadniającym wywłaszczenie lub w celu bardzo zbliżonym, czyli modyfikacji nie zmieniającej charakteru celu wywłaszczenia. Przykładowo o jakościowej zmianie nie sposób mówić w sytuacji gdy nieruchomość wywłaszczona została w celu budowy osiedli, a nastąpiło jej użycie na budowę urządzeń infrastruktury osiedla (wyrok NSA z dnia 3 listopada 1987 r., IV SA 372/87, ONSA 1987, nr 2, poz. 76). Podobnie należy ocenić budowę szpitala zamiast zamierzonego ośrodka zdrowia. Ten kierunek orzecznictwa zachował aktualność. Gdyby bowiem o zbędności orzekać wyłącznie przez pryzmat zakresu inwestycji określonego w decyzji o wywłaszczeniu czy w decyzji lokalizacji inwestycji, wówczas jakakolwiek nowa inwestycja o nieco odmiennym charakterze na nieruchomości wywłaszczonej byłaby wykluczona. To ograniczałoby często prawidłowe zagospodarowanie terenu. Zbędność należy więc ocenić przez pryzmat charakteru inwestycji, z powodu której doszło do wywłaszczenia i charakteru inwestycji, która ma być zrealizowana lub została zrealizowania miast zamierzonej lub też obok niej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2007 r., III CSK 391/06, Lex nr 529707).

Zdaniem skarżącego Miasta St. Warszawy wał jest częścią strefy ochronnej metra, a zatem tej inwestycji, której dotyczyło wywłaszczenie. Wzniesienie wału ochronnego w miejsce obiektów towarzyszących pierwszej linii metra nie jest tak daleko idącym odstępstwem od celu wywłaszczenia, aby można było przyjąć, że cel nie został zrealizowany.

Skarga powołuje się nadto na orzecznictwo przyjmujące, że przez zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji należy rozumieć niepodjęcie prac w ogóle lub odstąpienie od realizacji celu, dla którego nieruchomość została wywłaszczona, w związku z czym o takiej zbędności nie może świadczyć sam fakt nawet wieloletniego niezagospodarowania wywłaszczonego terenu, na przykład w sytuacji, gdy chodzi o wielką inwestycję, która wymaga długotrwałego procesu realizacji (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 23 lutego 2010 r., I OSK 600/09). Taką inwestycją jest budowa metra, która do dziś nie została zakończona. Dowodzi tego w szczególności odbywająca się obecnie przebudowa układu torowego głowicy zachodniej wraz z przebudową wyjazdów z elektrowozowni, prowadzona na Stacji Techniczno Postojowej Kabaty. Realizacja tych prac budowlanych jest okolicznością powszechnie znaną z uwagi na podnoszone przez okolicznych mieszkańców uciążliwości. Mimo przepisu art. 106 § 4 P.p.s.a., stanowiącego, iż fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pominął te okoliczności, które mogły mieć znaczenie dla oceny, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany.

W odniesieniu do utwardzonego ciągu pieszo-rowerowego skarżący stwierdza, że służy on okolicznym mieszkańcom, a więc także użytkownikom metra, jako droga do Lasu Kabackiego. Pozostaje natomiast bez znaczenia, iż nie stanowi on drogi publicznej skoro jest faktycznie wykorzystywany jako droga. Gmina powołuje się na wyrok w sprawie I OSK 581/08, w której Sąd uznał w sytuacji wywłaszczenia nieruchomości pod budowę domu dziecka zrealizowanie celu wywłaszczenia użycie terenu na cele społeczno – rekreacyjno – wypoczynkowe przez urządzenie boiska do piłki nożnej, siatkówki, urządzenie ścieżek rowerowych, ciągu pieszego i placu do organizowania imprez. Sąd uznał, iż przedmiotowa nieruchomość, wbrew stanowisku wnoszących skargę kasacyjną, nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Nie tylko bowiem realizacja inwestycji w postaci wybudowania Domu Dziecka stanowi o wykorzystaniu nieruchomości na cel wywłaszczenia, ale także zapewnienie wychowankom tego Domu miejsca do zajęć ruchowych, rekreacji, wypoczynku, rozwoju itp. W niniejszej sprawie stan faktyczny jest o tyle zbliżony, że urządzono – w związku z budową metra – utwardzony ciąg pieszo-rowerowy, zapewniając miejsce na przejście i przejazd, umożliwiając ominięcie stacji postojowej Kabaty.

Powyższa argumentacja uzasadnia zarzut naruszenia przez WSA w Warszawie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Zdaniem skarżącego, organ prowadzący postępowanie nie zbadał wszystkich okoliczności sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie biorąc tego pod uwagę, naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a., ponieważ zaakceptował uchybienia organu administracji w zakresie naruszenia przepisów postępowania. Zamiast uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję (co nakazywał w tej sytuacji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a.), Sąd skargę oddalił, błędnie stosując art. 151 P.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest lakoniczne, co uzasadnia zarzut naruszenia art. 141 §4 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę w granicach skargi kasacyjnej, jak stanowi przepis art. 183 § 1 P.p.s.a., nie uznał za zasadne zarzutów naruszenia przepisów postępowania jak również zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. określa jakie elementy powinno zawierać uzasadnienie wyroku. W uzasadnieniu wyroku winno znaleźć się zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, opis zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wszystkie te elementy zawiera, a ponadto, wbrew zarzutom skargi, nie jest ono lakoniczne. W uzasadnieniu wyroku Sąd zamieścił opis istotnych ustaleń poczynionych przez organy, żądanie stron i ich ocenę prawną, motywy rozstrzygnięć organów obu instancji, treść skargi do Sądu i stanowisko Wojewody Mazowieckiego w tej kwestii, a następnie aprobując przyjętą przez organy podstawę prawną orzekania o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zamieścił obszerne jej wyjaśnienie. W zaskarżonym wyroku dokonując wykładni przepisów art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami Sąd nie tylko odniósł treść tych przepisów do niewadliwie ustalonego przez organy stanu faktycznego, lecz także odwołał się do orzecznictwa sądowego.

W tej sytuacji zarzut, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest lakoniczne jest nie tylko gołosłowny lecz nie mógł on być także uwzględniony, gdyż strona skarżąca nie wykazała w żaden sposób, aby mogło to mieć wpływ na wynik sprawy.

Przechodząc do oceny zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny również odmówił mu trafności.

Przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami daje uprawnienie poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przesłanki zwrotu w obecnie obowiązującej ustawie w odróżnieniu od art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) zostały w sposób wyczerpujący określone w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2.

Przepis ten nakazuje uznać nieruchomość za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna cel ten nie został zrealizowany.

Określenie w ustawie przesłanek zwrotu nieruchomości nakłada na organy, jak również sąd kontrolujący legalność decyzji, obowiązek badania w każdym przypadku, czy po pierwsze, we wskazanym w ustawie okresie 7 lat rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia, a po drugie, czy przed upływem 10 lat zrealizowany został cel wywłaszczenia.

W niniejszej sprawie zarówno organy jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny obowiązek ten spełniły prawidłowo, a uznanie, że pomimo upływu okresów wymienionych w ustawie nie został zrealizowany cel wywłaszczenia w pełni znajduje odzwierciedlenie w materiale dowodowym.

Sporna nieruchomość stanowiąca działkę nr [...], będącą wówczas własnością M. S. została wywłaszczona decyzją z dnia 4 kwietnia 1986 r. pod budowę obiektów towarzyszących pierwszej linii metra w rejonie stacji postojowej Kabaty, o czym rozstrzygała decyzja o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej z dnia [...] marca 1985 r. nr [...], nr [...].

Z ustaleń postępowania wynika, iż zarówno w dacie złożenia wniosku o zwrot (19 stycznia 1998 r.) jak i dacie orzekania przez organy teren wywłaszczonej działki nie został zainwestowany i nie zrealizowano na niej żadnych obiektów kubaturowych. Na części działki znajduje się utwardzona droga (niezaliczona do żadnej kategorii dróg publicznych), prowadząca do Lasu Kabackiego, część działki zajmuje fragment wału, natomiast pozostała część porośnięta jest drzewami.

W tej sytuacji uznanie, iż nie został zrealizowany cel wywłaszczenia zgodne było z omawianą regulacją ustawową.

Nieuprawnione jest natomiast powoływanie się przez stronę skarżącą na orzecznictwo dot. inwestycji realizowanych w przeciągu dłuższego okresu czasu, gdyż jak wynika z ustaleń budowa pierwszej linii metra została ukończona, zaś pismo Metra Warszawskiego z dnia 6 lutego 2001 r. potwierdza, że na działce nr [...] nie wybudowano obiektów towarzyszących pierwszej linii metra. W okolicznościach tej sprawy nie można uznać za realizację celu wywłaszczenia urządzenie drogi (bez pozwolenia na jej budowę), prowadzącej do Lasu Kabackiego, który to obiekt trudno uznać za towarzyszący budowie pierwszej linii metra, skoro jak przyznaje się w skardze kasacyjnej urządzony ciąg pieszo-rowerowy miał zapewnić miejsce na przejście i przejazd umożliwiając ominięcie stacji postojowej Kabaty.

Prawidłowo organy i Sąd oceniły, iż w celu wywłaszczenia, o którym stanowi decyzja o wywłaszczeniu z dnia [...] listopada 1986 r. nie mieści się budowa wału ziemnego, gdyż inwestycji tej nie przewidywała stanowiąca podstawę do ustalenia celu wywłaszczenia omawiana wyżej decyzja z dnia [...] marca 1985 r. o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej i decyzja wywłaszczeniowa z dnia [...] listopada 1986 r.

Błędnie skarga kasacyjna zarzuca zaskarżonemu wyrokowi wydanie go z naruszeniem przepisu art. 106 § 4 P.p.s.a. Przepis ten nakazuje sądowi uwzględnienie z urzędu faktów powszechnie znanych. Owymi faktami, zdaniem strony skarżącej, jest prowadzona obecnie przebudowa układu torowego głowicy zachodniej wraz z przebudową wyjazdów z elektrowozowni. Zdaniem autora skargi kasacyjnej mogło to mieć znaczenie dla oceny, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten jest chybiony. Przebudowa układu torowego, a więc przeprowadzenie prac remontowych nie mieści się w celu wywłaszczenia i nie może stanowić przeszkody do zwrotu nieruchomości. Jeżeli natomiast prace te wymagają zajęcia części nieruchomości, na której nie zrealizowano celu wywłaszczenia, lecz przeprowadzana przebudowa miałaby obejmować ową część nieruchomości to wówczas inwestor winien podjąć starania o nabycie nieruchomości od właściciela.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.