Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1493/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28,
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędzia WSA Teresa Randak, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267) oraz zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 121), w związku z wnioskiem E. S. z dnia 2 września 2015 r. o ponowne rozpatrzenie wniosku z dnia 14 czerwca 2015 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu składek za okres od 03/2009 do 11/2010, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu swej decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia 2 września 2015 r. E. S. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek za okres od 03/2009 do 11/2010, które na dzień złożenia wniosku wynosiło: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych - za okres 03/2009-11/2010 w łącznej kwocie 17.483,64 zł, w tym z tytułu składek - 10.854,64 zł i odsetek liczonych na dzień 18 czerwca 2015 r. - 6.629,00 zł oraz Fundusz Pracy - za okres 03/2009-11/2010 w łącznej kwocie 1.575,15 zł, w tym z tytułu: składek - 978,15 zł i odsetek liczonych na dzień 18 czerwca 2015 r. - 597,00 zł. W związku z zawartym we wniosku wskazaniem decyzję o odmowie umorzenia z dnia 13 sierpnia 2015 r. podjęto w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do jego postanowień ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacanie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Uwzględniając powołane wyżej przepisy Oddział ZUS w R. stwierdził, iż nie wystąpiły okoliczności, które pozwalałyby podjąć decyzję zgodnie z wnioskiem. Wskazano, że przedłożone dokumenty nie wykazały okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia, gdyż w oparciu o przedstawioną sytuację finansową oraz w związku z faktem posiadania dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej - w ocenie organu - brak było podstaw do uznania, iż aktualna trudna sytuacja finansowa spowodowana osiąganiem niższych dochodów jest stanem trwałym i pogłębiającym się. Z przedłożonych dokumentów wynikało, iż za m-c 07/2015 wnioskodawca osiągnął przychód w wys. 793,07 zł, natomiast z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, iż stałe koszty utrzymania wynoszą ok. 600,00 zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada zadłużenie w Spółdzielni Mieszkaniowej i w A Banku, nie korzysta z pomocy społecznej. Ponadto posiada majątek w postaci mieszkania własnościowego. Z powyższego wynika, iż nie można z całą pewnością stwierdzić, że sytuacja finansowa jest na tyle trudna, że zagraża zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Spłata zadłużenia nie musi bowiem nastąpić jednorazowo, ale może być rozłożona na raty. Nadto zaznaczono, że wnioskodawca spłaca zadłużenie z tytułu składek za okres 03/2009-11/2010, 05/2011 w ZUS w formie układu ratalnego (umowa z dnia 16 czerwca 2015 r.) aby móc skorzystać z dobrodziejstwa ustawy abolicyjnej. Dalej organ wskazał, że wnioskodawca nie poniósł żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż żadna z tych okoliczności nie została wskazana we wniosku, nie udowodnił także przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która utrudnia wykonywanie pracy zarobkowej lub uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej. Co prawda wskazał w oświadczeniu o stanie majątkowym, iż w 05/2012 przebył ostre zapalenie trzustki, natomiast aktualnie nie wskazywał na problemy zdrowotne. Dalej podano, że o odmownym rozpatrzeniu wniosku E. S. został poinformowany decyzją nr [...] z dnia [...] r.

W dniu 3 września 2015 r. wpłynął do Oddziału ZUS w R. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że przychody w latach 2012-2015 wynosiły średnio poniżej 900,00 zł a za lata 2013-2015 poniżej 500,00 zł miesięcznie, ponadto regulowane były składki ZUS w związku z czym pogarszająca się sytuacja finansowa jest stanem trwałym i pogłębiającym. W decyzji Oddziału ZUS zasugerowano, że samochód służący do prowadzenia działalności gospodarczej oraz mieszkanie można sprzedać i opłacić zadłużenie i w żaden sposób nie zagraża to zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych.

Następnie wyjaśniono, że pismem z dnia 30 września 2015 r. wezwano wnioskodawcę do udokumentowania zaistniałych nowych okoliczności mających wpływ na sprawę po wydaniu decyzji w dniu [...] r.

W odpowiedzi na powyższe wpłynęło pismo, w treści którego podano, że wniosek o umorzenie należności argumentowany był tym, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych również ponosi odpowiedzialność za sytuację w jakiej znalazł się wnioskodawca, ponieważ świadomie wiedząc o narastających zaległościach poprzez swoją bezczynność doprowadził do "wyhodowania" bardzo dużych odsetek. Ponadto obecna sytuacja wnioskodawcy jest trudna i nawet bieżące składki rozkładane są od kilku miesięcy na raty i w przypadku niekorzystnej dla niego decyzji, będzie zmuszony zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej, która jest jedynym źródłem utrzymania oraz sprzedać mieszkanie. Podniósł również, że niezrozumiałym jest dla niego, dlaczego wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy jest rozpatrywany przez osobę, która nie jest jego adresatem i nie posiada kompetencji do jego rozpatrywania, a nie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Pismem z dnia 30 września 2015 r. wyznaczono stronie 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego w sprawie, Postanowieniem z dnia [...] r. organ poinformował również o przesunięciu terminu rozpatrzenia wniosku do dnia 30 października 2015 r. z uwagi na konieczność zapewnienia wnioskodawcy prawa do czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu.

W dalszej części uzasadnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpoznaniu wniosku z dnia 14 czerwca 2015 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu składek, w oparciu o całość zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdził, że przedstawione dokumenty nie przemawiają za zmianą decyzji o odmowie umorzenia, gdyż wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że z jego przypadku istnieje możliwość umorzenia należności, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. gdyż: nadal nie powołuje się na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, nie powołał się na przewlekłą chorobę lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności Przedstawione dokumenty nie dają podstawy do uznania, że regulowanie należności z tytułu składek pozbawi wnioskodawcę i jego i rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Dalej organ podał, że nie można uznać, iż w niniejszej sprawie występuje trwałe zagrożenie egzystencji, gdyż wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą z tytułu, której uzyskuje dochody i nie można przewidzieć jakie będzie ona przynosiła dochody w przyszłości. Nadto wyjaśniono, że opłacanie składek nie jest uzależnione od wysokości uzyskiwanego dochodu. Jednocześnie nie można przyjąć, że opłacanie składek ZUS doprowadza do pogorszenia sytuacji, gdyż przedsiębiorca powinien tak kształtować swoje wydatki, aby nie dochodziło do naruszenia prawa. Ponadto została wyrażona zgoda na spłatę zadłużenia w ratach, co nie powinno wpłynąć na znaczne pogorszenie sytuacji wnioskodawcy. W dalszej kolejności organ zaznaczył, że informacja o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej miała na celu wskazanie, iż może być dodatkowym potwierdzeniem, że sytuacja osoby zobowiązanej jest trudna. Uwzględniając powyższe - w ocenie organu - nie można jednoznacznie stwierdzić, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ani ustalić, że opisana sytuacja ma charakter trwały i pogłębiający się. Mając na względzie powyższe okoliczności stwierdzono, iż w tej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne.

Podsumowując wskazano, decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach konstrukcji tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet ustalenie, że istnieją wyżej wymienione przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Nadto organ zaznaczył, że obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, ponadto nie można przyjąć, że płatnik opłaca należności z tytułu składek tylko wtedy gdy osiąga odpowiednie w swej ocenie dochody. Ponadto wykonując działalność gospodarczą to płatnik jest zobowiązany do składania wszelkiej dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej zgodnej ze stanem faktycznym. Zatem względy społeczne wymagają, aby zobowiązania w opłacaniu składek były realizowane, a płatnik nie był z nich pochopnie zwalniany. Następnie organ wyjaśnił, iż w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych przyjęto zasadę samoobliczenia składek. Zgodnie z art. 46 ust. 1 wskazanej ustawy, płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy, a rozliczenie składek następuje w deklaracji rozliczeniowej. Właśnie ze względu na samoobliczeniową metodę ustalania należnych składek ubezpieczeniowych, nie można przypisać winy za czas opóźnienia organowi rentowemu. Z tych zatem względów chybione są całkowicie zarzuty, że opieszałość w działaniu organu rentowego mogła mieć wpływ na powstanie zaległości składkowej i związanych z tym odsetek za zwłokę. Ponadto organ wskazał, iż art. 24 ust. 4 ww. ustawy, przyznaje organowi rentowemu co najmniej 10 letni okres sprawdzenia prawidłowego obliczenia składek przez płatnika i w razie wykrycia nieprawidłowości, ustalenia decyzją administracyjną tych składek w prawidłowej wysokości. Na koniec organ wyjaśnił, że zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia [...] r. na podstawie art. 83 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stronie niezadowolonej z decyzji przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Ponadto do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Dodatkowo organ wyjaśnił, że pracownik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który kierował do wnioskodawcy korespondencję miał za zadanie zgromadzić wszelką dokumentację w sprawie i poinformować o przysługujących prawach wynikających z wyżej wymienionych przepisów. Nadto zgodnie ze statusem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie nadania statusu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 18, poz. 93), Prezes Zakładu realizuje zadania należące do zakresu jego działania za pomocą komórek organizacyjnych Centrali oraz terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu. Prezes Zakładu może również upoważnić pracowników do reprezentowania Zakładu w określonym zakresie oraz do wydania decyzji we wskazanych przez niego sprawach, co skutkowało scedowaniem na Dyrektorów Oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kompetencji dotyczących podejmowania rozstrzygnięć m.in. w przedmiocie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

Na powyższą decyzje wydaną w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

W jej treści wskazał, że wnosi i uchylenie zaskarżonej decyzji, jej zmianę lub przekazanie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniósł, że organ nie wziął pod uwagę art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez jego niezastosowanie. Dalej podniósł naruszenie art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie zawarcie w decyzji uzasadnienia faktycznego i prawnego, co doprowadziło do naruszenia art. 15 ww. ustawy, poprzez zaniechanie przez organ drugiej instancji (Prezesa ZUS), analizy argumentów zgłoszonych zarówno w postępowaniu w pierwszej instancji przed Oddziałem ZUS-u w R. jak i argumentów podniesionych po jego zakończeniu w złożonym odwołaniu, co prawda do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ale rozpatrywanym przez ten sam Oddział na podstawie upoważnienia wydanego przez Prezesa, Zastępcy Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślił, że nie zdołał odnaleźć tego upoważnienia w Rejestrze Upoważnień dostępnym w Biuletynie Informacji Publicznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dodatkowo zarzucił bezczynność organu przez okres ponad 5-letni i brak reakcji na rosnące zadłużenie pomimo wiedzy o tym, że prowadzona przeze niego działalność jest cały czas kontynuowana (składki na ubezpieczenie zdrowotne były odprowadzane bez przerwy). Podał dalej, że orzekające w sprawie organy w żaden sposób nie wyjaśniły powodów swojej bezczynności przez okres ponad 5 lat, nie dokonały oceny przedłożonych przez niego dokumentów i nie wykazały powodów, z jakich wydana została decyzja negatywna. W ocenie skarżącego, uzasadnienie decyzji nie może ograniczać się do ogólnikowych uwag pozbawionych odniesienia do materiału dowodowego, ani też pomijać podniesione argumenty. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wziął pod uwagę argumentów o przychodach skarżącego /nie dochodach/ w latach 2012-2015 poniżej 900 zł miesięcznie, z których to musiał opłacać jedynie składki ZUS w podobnej wysokości. Następnie skarżący podniósł, że dwa lata temu zmuszony został do sprzedaży jednego mieszkania i kupna dużo tańszego uzyskując nadwyżkę ok. 20 tyś złotych, która pozwoliła przeżyć mu ostatnie lata. Bieżące dochody nie pozwalają mu na regularne opłacanie czynszu. Skarżący wskazał również, iż jego opinii uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia faktycznego i prawnego, powinny zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonujące i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Następnie podał, że nie znajduje również powodów, dla których nawet w przypadku posiadania umocowania do zastępowania Prezesa ZUS, Inspektor musiała prowadzić całkiem nowe postępowanie w sprawie, o którym to postępowaniu skarżący nawet nie został poinformowany. Odwołanie od decyzji ma wywołać ten skutek, ze materiał dowodowy pozyskany w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji ma zostać przeanalizowany przez inny organ. Jeżeli wystąpią nowe okoliczności w sprawie mogą być one argumentem przemawiającym za uruchomieniem nowego postępowania, a nie czynnikiem wpływającym na odwołanie od decyzji wydanej już na podstawie wcześniej zakończonego postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko podał, że rozpatrując sprawę w pierwszej instancji organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, zapewniając przy tym skarżącemu czynny udział w postępowaniu. W szczególności pismem z 1 lipca 2015 r. wezwano skarżącego m.in. do złożenia dodatkowych dowodów zmierzających do wykazania istnienia przesłanek do umorzenia należności oraz pouczono o prawie czynnego udziału w postępowaniu, z którego to prawa skarżący skorzystał i złożył dokumenty. Dodatkowo organ przeprowadził z urzędu postępowanie dowodowe, zwracając się z zapytaniem do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. oraz korzystając z informacji zgromadzonych we własnych komórkach, co znalazło odzwierciedlenie w aktach sprawy. Pismem z 24 lipca 2014 r. zawiadomiono skarżącego o zebraniu materiału wystarczającego do wydania decyzji oraz pouczono o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań. Podejmując rozstrzygnięcie w pierwszej instancji, organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego, uwzględniając zarówno dowody przedłożone przez skarżącego jak i zebrane z urzędu, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji z 13 sierpnia 2015 r. odmawiającej umorzenia należności. Rozstrzygając sprawę w drugiej instancji, organ ponownie ocenił i rozpatrzył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i wydał decyzję w dniu [...] r. Wskazano, że organ rozpatrując sprawę w obydwu instancjach przeprowadził w wyczerpujący sposób postępowanie dowodowe, zapewniając stronie czynny udział w postępowaniu, rozpatrzył i ocenił całokształt zebranego materiału dowodowego. Odnosząc się z kolei do możliwości umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust.3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, organ powołał orzeczenie NSA wyrok z dnia 8 marca 2013 r. II GSK 2410/11 zgodnie, z którym ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy.

Na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. skarżący złożył wniosek o wstrzymanie wykonania płatności rat, na które zostały rozłożone przedmiotowe należności, ponadto wniósł aby Sąd zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie konstytucyjności przepisów nakładających obowiązek uiszczenia składek. Oświadczył nadto, że jego odwołanie rozpoznał organ do tego nieuprawniony, nadto osoba wydająca decyzję nie była do tego upoważniona. Wskazał także, że jego średni dochód od kilku lat wynosi 900 zł miesięcznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja będąca przedmiotem kontroli nie narusza przepisów prawa.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Godzi się dalej wyjaśnić, że zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.) zwanej dalej w skrócie u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie o którym mowa w ust. 2, tj. odwołanie do właściwego sądu wnoszone w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 t.j.), dalej k.p.a.

Z powyższego przepisu wynika zatem, że właściwym do ponownego rozpoznania sprawy jest ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji.

Podnieść należy, że zawarte w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. sformułowanie dotyczące adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, jakim jest Prezes Zakładu, ma charakter przepisu technicznego, regulującego organizacyjną kwestię na czyje ręce kierowany jest wniosek. Przepis ten nie jest źródłem kompetencji Prezesa Zakładu, jako organu administracji publicznej właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (vide wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1052/09). Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub działający z jego upoważnienia, Dyrektor Oddziału ZUS wydając decyzję o odmowie umorzenia zaległych należności nie występują jako organ administracji publicznej, lecz jako organ ZUS. Z procesowego punktu widzenia decyzję taką należy więc traktować jako decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wyjaśnić trzeba, że organami ZUS są: Prezes, Zarząd oraz Rada Nadzorcza (art. 72 u.s.u.s.). Prezes Zakładu kieruje działalnością ZUS oraz reprezentuje ten organ na zewnątrz (art. 73 ust. 1 u.s.u.s.). Zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 18, poz. 93), Prezes Zakładu może upoważnić pracowników ZUS do wydawania decyzji w określonych przez niego sprawach. Oznacza to, że w określonych prawem sytuacjach rozstrzygnięcia pochodzące od Prezesa ZUS czy od pracowników ZUS posiadających stosowne upoważnienie powinny być traktowane jako rozstrzygnięcia samego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Osoby takie (Prezes ZUS czy upoważnieni przez niego pracownicy Zakładu) nie działają wówczas w swoim imieniu lecz "personifikują ZUS jako organ", działają w imieniu Zakładu (vide wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 373/06). Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję należy traktować jako decyzję ZUS. Decyzja prawidłowo została podpisana przez upoważnionego przez Prezesa ZUS, Z – cę Dyrektora Oddziału ZUS w R..

W dalszej kolejności wskazać należy, że podejmując zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję, organ prawidłowo zastosował materialno-prawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jaką jest art. 28 u.s.u.s. Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jednocześnie wskazując na przypadki, w których ona zachodzi. Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy także należności z tytułu składek na ubezpieczenie ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca

2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, tj.: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W odniesieniu do tych przesłanek należy jeszcze podkreślić, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., II GSK 1501/13, Lex nr 1657956).

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie powoływał się na straty poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego wydarzenia, z akt sprawy okoliczności takie nie wynikają, zatem nie ma podstaw do twierdzenia, że w sprawie zaszła okoliczność wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Nadto z akt przeprowadzonego postępowania administracyjnego wynika, że zobowiązany przebył w maju 2012 r. ostre zapalenie trzustki, jednakże aktualnie nie wskazuje na problemy zdrowotne. Jednocześnie nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód (średnio 900 zł miesięcznie). Skarżący nie przedstawił dowodu, tj. nie wykazał stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia, że ten stan rzeczy nie tylko pogorszył jego sytuację majątkową, ale pozbawił go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb (tak również WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 8 września 2015 r., I SA/Rz 693/15, Lex nr 1934006).

W odniesieniu do przesłanki zwartej w pkt 1, tj. że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, Sąd przychyla się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z 23 dnia kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08 (Lex 558740), że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

W świetle zebranych w sprawie dokumentów uznać należy, że nie było podstaw do stwierdzenia występowania analizowanej obecnie przesłanki. Z akt sprawy nie wynika bowiem, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym aspekcie ponownie należy zauważyć, że skarżący uzyskuje przychód z działalności gospodarczej około 900 zł, nie korzysta z pomocy społecznej, posiada majątek w postaci mieszkania własnościowego. Faktem jest, że w przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanego, jednakże brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe.

Powyższe, w ocenie Sądu, uprawniało Zakład do uznania, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący, odpowiada wymogom określonym w ww. rozporządzeniu, oraz że wystąpiły podstawy do zastosowania najdalej idącej formy pomocy w postaci całkowitej rezygnacji z dochodzenia należności. Osoba ubiegająca się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, która nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia jej pomocy, nie może liczyć na udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności publicznych. Podkreślić jeszcze raz należy, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, a umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Zatem dbając o stan finansów funduszów emerytalnych i rentowych należy każdorazowo ważyć zasadność wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z wyroków stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99).

Nadto wskazać należy, że skarżącemu udzielone zostało dobrodziejstwo ustawy abolicyjnej, bowiem na mocy umowy z dnia 16 czerwca 2015 r. spłatę zadłużenia z tytułu składek za okres 03/2009-11/2010 oraz 05/2011 skarżący dokonuje w formie układu ratalnego.

Wymaga również podkreślenia, że z treści zacytowanych przepisów o umorzeniu zaległości składkowych wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych w sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności ("może umorzyć"). Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi więc po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek i przejawia się ono w tym, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie organ sprostał tym wymaganiom. W celu ustalenia stanu faktycznego przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające ustalając sytuację majątkową, finansową i rodzinną skarżącego. Oparł się w tym zakresie m.in. na: dokumentacji przez niego złożonej (pisma, zaświadczenia, rachunki) oraz dokumentach złożonych do wniosku o rozłożenie na raty zaległości składkowych (oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, informacja o wysokości dochodu, zeznania podatkowe, wyciąg z podatkowej księgi przychodów i rozchodów). Ponadto analizy sprawy organ dokonał na podstawie ustaleń własnych. Wobec powyższego Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów. Organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom skarżącego wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji.

Odnosząc się do wniosków złożonych przez skarżącego na rozprawie, która odbyła się w dniu 14 czerwca 2016 r. wskazać należy, że zgodnie z art. 61 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd może wstrzymać w drodze postanowienia wykonanie aktu organu administracji, jeżeli zaistnieją określone w tym przepisie warunki: niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Jednakże nie każdy akt administracyjny kwalifikuje się do wykonania i w związku z tym nie każdy wymaga wykonania. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonych aktów administracyjnych dotyczy tych spośród nich, które takiemu wykonaniu podlegają, a zatem korzystają z przymiotu wykonalności. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie pozostaje decyzja, która nie obliguje strony skarżącej do jakiegokolwiek działania.

W rzeczywistości problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy powinnego zachowania lub zakazy określonego zachowania, aktów na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą, którego zostają na niego nałożone określone obowiązki oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony. Nadto nie kwalifikują się do wykonania wszelkie akty administracyjne odmowne. (por. Tadeusz Woś, Postępowanie sądowo-administracyjne, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., s.217). W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja należy do tej kategorii aktów prawnych, które nie posiadają przymiotu wykonalności, a tym samym nie można orzec o wstrzymaniu jej wykonania. Nie można również rozstrzygnąć o wstrzymaniu wykonania decyzji rozkładającej na raty należności składkowe, albowiem instytucja wstrzymania dotyczy tylko zaskarżonego aktu lub zaskarżonej czynności. Co prawda art. 61 § 3 p.p.s.a rozszerza możliwość wstrzymania aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy, jednakże rozszerzenie to dotyczy aktów wydanych w pierwszej instancji oraz aktów w stosunku, do których toczy się postępowanie w trybie nadzwyczajnym lub w trybie autokontroli.

Wyjaśnić nadto należy, iż w niniejszym postępowaniu Sąd nie badał decyzji w przedmiocie wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a decyzję wydaną w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że będąca przedmiotem oceny decyzja nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a. i przy zastosowaniu art. 151 tej ustawy skargę oddalił.