Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1684/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6193 Funkcjonariusze Straży Granicznej
Hasła tematyczne: Straż graniczna
Skarżony organ: Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 102 poz 643
law: Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym.
article: art. 71a ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 116 poz 675
law: Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (sprawozdawca) Sędziowie WSA Ewa Grochowska - Jung Sławomir Fularski Protokolant straszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów ochrony prawnej poniesionych w postępowaniu dyscyplinarnym – oddala skargę –


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Komendant Główny Straży Granicznej, powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), dalej: "k.p.a." w związku z art. 71a ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2011 r. Nr 116, poz. 675 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania [...] D. K. z dnia [...] maja 2014 r. od decyzji Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej nr [...] z dnia [...] maja 2014 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy tok postępowania wskazując, co następuje:

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014 r. pełnomocnik D. K. zwrócił się do Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej o przyznanie na jej rzecz kwoty 1.230,00 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym. W uzasadnieniu podano, że ww. organ orzeczeniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. uniewinnił D. K. od postawionych jej w postępowaniu dyscyplinarnym zarzutów. Do wniosku załączono oświadczenie pełnomocnika o uiszczeniu ww. kwoty na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokat E. S..

Udzielając odpowiedzi pismem z dnia [...] maja 2014 r. l dz. [...] organ przytoczył art. 71a ustawy o Straży Granicznej i stwierdził, że przepis ten nie stanowi podstawy prawnej do zwrotu kosztów ochrony prawnej poniesionych przez funkcjonariusza w postępowaniu dyscyplinarnym. Zdaniem organu, z przepisu tego jednoznacznie wynika, iż stanowi on podstawę prawną do zwrotu poniesionych przez funkcjonariusza kosztów ochrony prawnej w procesie karnym prowadzonym wyłącznie o przestępstwo popełnione w związku z wykonywaniem przez funkcjonariusza czynności służbowych, a nie w postępowaniu dyscyplinarnym lub w procesie karnym prowadzonym o przestępstwo popełnione przez funkcjonariusza, nie pozostające w związku z wykonywaniem czynności służbowych. W końcowej części pisma organ zauważył, że fakt poniesienia przez funkcjonariusza kosztów ochrony prawnej powinien zostać potwierdzony dowodami takimi jak rachunek lub faktura, nie zaś oświadczeniem pełnomocnika.

W dniu [...] maja 2014 r. pełnomocnik D. K. skierował do Komendanta Głównego Straży Granicznej odwołanie od decyzji z dnia [...] maja 2014 r. zarzucając rażące naruszenie prawa, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia:

- art. 107 k.p.a. wobec wydania decyzji, która nie zawiera prawem wymaganych elementów, a nadto uzasadnienia faktycznego i prawnego,

- art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej polegającej na swoistym finansowym "ukaraniu" osoby uniewinnionej od przedstawionych zarzutów w postępowaniu dyscyplinarnym poprzez odmowę zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym, co jest sprzeczne z elementarnym poczuciem sprawiedliwości,

- art. 32 Konstytucji polegające na naruszeniu zasady równości wobec prawa poprzez nieprzyznanie zwrotu kosztów obrony D. K. w sytuacji, gdy w toku postępowania dyscyplinarnego poniosła materialne skutki bezzasadnego obwinienia pomimo, że zgodnie z zasadami obowiązującymi w demokratycznym państwie prawa obciążona kosztami postępowania jest ta strona, która nie zdołała utrzymać swojego stanowiska,

- art. 42 pkt 2 Konstytucji poprzez naruszenie prawa do obrony w aspekcie formalnym polegające na przyjęciu, że osobie niewinnej nie należy się zwrot kosztów obrony, przez co osoba niesłusznie obwiniona, świadoma braku możliwości odzyskania kosztów obrony, może powstrzymać się od ustanowienia obrońcy, a jego brak może mieć wpływ na wynik postępowania - w skrajnych wypadkach skutkując nawet nierzetelnym postępowaniem i ukaraniem osoby niewinnej.

Motywując powołaną na wstępie decyzję Komendant Główny Straży Granicznej stwierdził, iż do zakwalifikowania danego pisma jako decyzji administracyjnej, wystarczającym jest aby zawierało oznaczenie organu, adresata tego aktu, rozstrzygnięcie w sprawie i podpis uprawnionego pracownika. Pismo Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] maja 2014 r. I dz. [...] zawiera minimalne i niezbędne elementy decyzji.

Następnie organ wskazał, iż art. 71a ust. 1 ustawy o Straży Granicznej stanowi, że funkcjonariuszowi przysługuje zwrot kosztów poniesionych na ochronę prawną, jeżeli postępowanie karne wszczęte przeciwko niemu o przestępstwo popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych zostanie zakończone prawomocnym orzeczeniem o umorzeniu wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego lub niepopełnienia przestępstwa albo wyrokiem uniewinniającym. Koszty w wysokości odpowiadającej określonemu w odrębnych przepisach wynagrodzeniu jednego obrońcy zwraca się ze środków Straży Granicznej (ust. 2). Z przytoczonego przepisu wynika jednoznacznie, że stanowi on podstawę prawną do zwrotu poniesionych przez funkcjonariusza kosztów ochrony prawnej w procesie karnym prowadzonym wyłącznie o przestępstwo popełnione w związku z wykonywaniem przez funkcjonariusza czynności służbowych. Powyższy przepis nie stanowi zatem podstawy prawnej do zwrotu poniesionych przez funkcjonariusza kosztów ochrony prawnej w postępowaniu dyscyplinarnym, czy w procesie karnym prowadzonym o przestępstwo popełnione przez funkcjonariusza nie pozostające w związku z wykonywaniem czynności służbowych.

Zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Z zasady tej wywodzi się obowiązek organu administracji publicznej stosowania przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji do ustalonego stanu faktycznego.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia Konstytucji organ wskazał, iż są one nieuzasadnione. Zaznaczył, iż organ w niniejszym postępowaniu "nie karze", lecz stosuje obowiązujący przepis prawa. Adresatem tezy dotyczącej obowiązków ustawodawcy właściwego - w rozumieniu pełnomocnika wnioskodawcy - kształtowania przepisów nie jest organ odwoławczy w niniejszej sprawie lecz organy i osoby, którym przysługuje prawo inicjatywy prawodawczej (art. 118 Konstytucji).

Nadto organ wskazał, iż nie podziela poglądu pełnomocnika wnioskodawcy dotyczącego obowiązku organu administracji stosowania wprost przepisów Konstytucji i uznaje go za niezasadny.

Odnosząc się do kwestii udokumentowania kosztów poniesionych na ochronę prawną organ wskazał, iż zgodnie z art. 106 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.) pełnomocnik D. K. powinien wystawić dla niej fakturę dla udokumentowania świadczenia usługi i poniesionych kosztów. Z uwagi na funkcję, jaką pełnią faktury na gruncie przepisów o rachunkowości oraz przepisów dotyczących podatku dochodowego - gdzie są dowodem księgowym oraz zasadniczym dokumentem, na podstawie którego następuje zaliczenie kosztów do kosztów uzyskania przychodów - wystawianie faktur jest regułą. Załączone do wniosku oświadczenie pełnomocnika, jest dokumentem prywatnym. Dokument prywatny nie jest dowodem rzeczywistego stanu rzeczy. Organ I instancji powinien zażądać również przedłożenia umowy łączącej pełnomocnika (Kancelarię Adwokacką) z D. K., gdyż tam wymieniona została cena za wykonanie usługi. W sytuacji przedłożenia przez pełnomocnika jedynie oświadczenia organ słusznie stanął na stanowisku, że jest to dowód niewystarczający.

D. K. wbrew zawartemu we wniosku twierdzeniu, nie przedstawiła wiarygodnych dowodów na okoliczność poniesionych kosztów obrony mimo, że na niej ciąży obowiązek udowodnienia, że poniosła koszty obrony w określonej wysokości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej D. K., reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła rażące naruszenie przepisów prawa, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.:

- art. 71a ust. 1 w zw. z art. 136a ust. 2 ustawy o Straży Granicznej wobec uznania, że prawomocnie uniewinnionej w postępowaniu dyscyplinarnym funkcjonariuszce SG D. K. nie należy się zwrot kwoty 1.230 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym,

- art. 2 Konstytucji poprzez naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej polegającej na swoistym finansowym "ukaraniu" osoby uniewinnionej od przedstawionych zarzutów w postępowaniu dyscyplinarnym poprzez odmowę zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym, co jest sprzeczne z elementarnym poczuciem sprawiedliwości,

- art. 32 Konstytucji polegające na naruszeniu zasady równości wobec prawa poprzez nieprzyznanie zwrotu kosztów obrony D. K. w sytuacji, gdy w toku postępowania dyscyplinarnego poniosła materialne skutki bezzasadnego obwinienia pomimo, że zgodnie z zasadami obowiązującymi w demokratycznym państwie prawa obciążona kosztami postępowania jest ta strona, która nie zdołała utrzymać swojego stanowiska,

- art. 42 pkt. 2 Konstytucji poprzez naruszenie prawa do obrony w aspekcie formalnym polegające na przyjęciu, że osobie niewinnej nie należy się zwrot kosztów obrony, przez co osoba niesłusznie obwiniona, świadoma braku możliwości odzyskania kosztów obrony, może powstrzymać się od ustanowienia obrońcy, a jego brak może mieć wpływ na wynik postępowania - w skrajnych wypadkach skutkując nawet nierzetelnym postępowaniem i ukaraniem osoby niewinnej,

- art. 71a ust. 2 ustawy o Straży Granicznej w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) poprzez uznanie, że adwokat składający oświadczenie o zwrot kosztów zobowiązany jest przedłożyć fakturę i oświadczenie o otrzymaniu zapłaty w sytuacji, gdy żaden przepis prawa nie nakłada na stronę, ani jej pełnomocnika takiego obowiązku, a nadto w sytuacji, gdy wysokość kosztów obrony wynika z oświadczenia wystawionego przez obrońcę.

Nadto skarżąca wniosła o przedstawienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w sprawie ustalenia, czy art. 71a ust. 1 ustawy o Straży Granicznej swoim zakresem obejmuje również zwrot kosztów poniesionych na ochronę prawną przez funkcjonariusza Straży Granicznej w postępowaniu dyscyplinarnym, jeżeli postępowanie zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem o umorzeniu wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego lub niepopełnienia przestępstwa albo wyrokiem uniewinniającym, a w przypadku gdyby wskazany przepis nie obejmował swym zakresem postępowania dyscyplinarnego, to czy jest on zgodny z art. 42 pkt. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych.

W motywach skargi skarżąca podniosła, iż stanowisko organów orzekających, że przepis art. 71a ust. 1 ustawy o Straży Granicznej nie stanowi podstawy prawnej do zwrotu kosztów ochrony prawnej poniesionych przez funkcjonariusza w postępowaniu dyscyplinarnym jest błędne. Biorąc pod uwagę linię orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego (wyrok TK z dnia 4 lipca 2002 r. o sygn. akt P 12/01) zasady ujęte w Konstytucji powinny być stosowane odpowiednio w postępowaniu dyscyplinarnym. Standardy określone w art. 42 Konstytucji dotyczą wszelkich etapów postępowania o charakterze represyjnym, w którym obwiniony może liczyć się z zastosowaniem wobec niego sankcji.

Odnosząc się do stanowiska Komendanta Głównego Straży Granicznej co do obowiązku przedłożenia przez obrońcę faktury potwierdzającej otrzymane wynagrodzenie skarżąca stwierdziła, że żądanie organu jest całkowicie niezasadne. W obowiązującym stanie prawnym brak jest podstaw prawnych do obowiązku przedłożenia faktury przedstawiającej otrzymane wynagrodzenie. Fakt opłacenia honorarium na rzecz obrońcy, jak i jego wysokość potwierdza złożone wraz z wnioskiem oświadczenie, którego wiarygodność nie budzi wątpliwości.

W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Straży Granicznej wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

W ocenie Sądu, skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie zaznaczenia wymaga, iż Sąd nie uznał zasadności wniosku o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu zawartego w skardze pytania prawnego "w sprawie ustalenia, czy art. 71a ust. 1 ustawy o Straży Granicznej swoim zakresem obejmuje również zwrot kosztów poniesionych na ochronę prawną przez funkcjonariusza Straży Granicznej w postępowaniu dyscyplinarnym, jeżeli postępowanie zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem o umorzeniu wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego lub niepopełnienia przestępstwa albo wyrokiem uniewinniającym, a w przypadku gdyby wskazany przepis nie obejmował swym zakresem postępowania dyscyplinarnego, to czy jest on zgodny z art. 42 pkt. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. nr 102, poz. 643 ze zm.) każdy sąd może przedstawić Trybunałowi pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed tym sądem.

Sąd w składzie orzekającym nie stwierdził zaistnienia przesłanek, które uzasadniałyby - jak tego oczekiwała skarżąca - wystąpienie z ww. pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Nie pozbawia to jednak skarżącej prawa do wystąpienia z odpowiednią skargą konstytucyjną, stosownie do art. 79 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, we własnym zakresie.

Zaznaczyć przy tym należy, że przepis art. 71a ust. 1 ustawy o Straży Granicznej jest jednoznaczny w swej treści i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Literalna wyładnia ww. przepisu nie pozwala na przyjęcie stanowiska, iż obejmuje on swoim zakresem zwrot kosztów poniesionych na ochronę prawną przez funkcjonariusza Straży Granicznej w postępowaniu dyscyplinarnym w sytuacji jego uniewinnienia od postawionych zarzutów. W ocenie Sądu nie można też podzielić stanowiska skarżącej co do niezgodności ww. przepisu z art. 42 pkt 2 Konstytucji. Przepis ten stanowi, iż każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu. Odzwierciedleniem zapewnienia prawa do obrony w postępowaniu dyscyplinarnym funkcjonariuszy Straży Granicznej jest art. 136a ust. 1 i 2 ustawy o Straży Granicznej, który stanowi, iż obwiniony ma prawo korzystania z pomocy obrońcy, którym może być wskazany przez obwinionego funkcjonariusz Straży Granicznej, adwokat albo radca prawny. Obrońca jest uprawniony do reprezentowania obwinionego w granicach udzielonego pełnomocnictwa.

Przechodząc do oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, iż nie narusza ona prawa w stopniu kwalifikującym ją do eliminacji z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż Komendant Główny Straży Granicznej prawidłowo zakwalifikował pismo Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] maja 2014 r. jako decyzję administracyjną w rozumieniu art. 104 k.p.a. i w konsekwencji rozpatrzył sprawę na skutek wniesienia przez skarżącą odwołania z dnia [...] maja 2014 r.

Zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. stronie postępowania przysługuje odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji. Decyzja administracyjna jest zewnętrznym aktem władczym, określającym sytuację prawną konkretnie oznaczonego podmiotu w konkretnie oznaczonej sprawie. W ujęciu materialnym pod pojęciem decyzji rozumie się oparte na przepisach prawa administracyjnego władcze, jednostronne oświadczenie woli organu administracji publicznej, określające sytuację prawną konkretnie wskazanego adresata w indywidualnie oznaczonej sprawie. Procesowe pojęcie decyzji należy wywodzić z art. 104 k.p.a., łącznie z art. 105 k.p.a., art. 107 k.p.a. oraz art. 1 pkt 1 k.p.a.

Decyzja administracyjna jest oświadczeniem woli organu, które musi posiadać określoną formę zewnętrzną, aby mogło wywołać skutki prawne. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że minimum wymagań formalnych, jakie powinna spełniać decyzja administracyjna to: oznaczenie organu wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby działającej w imieniu organu (por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 1981 r., sygn. akt SA 1163/81, publ. OSP 1982, z. 9-10, poz. 169). Każde pismo organu, które zawiera w swej treści powyższe elementy, powinno być zakwalifikowane jako decyzja administracyjna w rozumieniu art. 104 k.p.a., o ile dotyczy sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a.

"Pismo" Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] maja 2014 r. posiada wszystkie wyżej wymienione elementy niezbędne do zakwalifikowania go jako decyzji administracyjnej. Zawiera bowiem oznaczenie organu wydającego akt, wskazanie jego adresata - strony skarżącej, rozstrzygnięcie o istocie sprawy - o odmowie zwrotu kosztów ochrony prawnej poniesionych w postępowaniu dyscyplinarnym oraz podpis osoby reprezentującej organ. Jest to zatem decyzja administracyjna, choć ułomna z tego względu, że nie zawiera wszystkich elementów określonych w art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Uchybienie to nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Wniesienie odwołania od powyższej decyzji było natomiast dopuszczalne i organ odwoławczy prawidłowo poddał je merytorycznej ocenie.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, organ prawidłowo uznał, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa brak jest podstaw do zwrotu skarżącej kosztów ochrony prawnej poniesionych w postępowaniu dyscyplinarnym.

Powołany przez skarżącą przepis art. 71a ust. 1 ustawy o Straży Granicznej stanowi, że funkcjonariuszowi przysługuje zwrot kosztów poniesionych na ochronę prawną, jeżeli postępowanie karne wszczęte przeciwko niemu o przestępstwo popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych zostanie zakończone prawomocnym orzeczeniem o umorzeniu wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego lub niepopełnienia przestępstwa albo wyrokiem uniewinniającym. Koszty w wysokości odpowiadającej określonemu w odrębnych przepisach wynagrodzeniu jednego obrońcy zwraca się ze środków Straży Granicznej (ust. 2).

Z ww. przepisu wynika jednoznacznie, że stanowi on podstawę prawną do zwrotu poniesionych przez funkcjonariusza kosztów ochrony prawnej w procesie karnym prowadzonym wyłącznie o przestępstwo popełnione w związku z wykonywaniem przez funkcjonariusza czynności służbowych. Powyższy przepis nie stanowi zatem podstawy prawnej do zwrotu poniesionych przez funkcjonariusza kosztów ochrony prawnej w postępowaniu dyscyplinarnym, czy w procesie karnym prowadzonym o przestępstwo popełnione przez funkcjonariusza nie pozostające w związku z wykonywaniem czynności służbowych.

Ustawa o Straży Granicznej, w szczególności w rozdziale 14 określającym zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy Straży Granicznej, nie zawiera przepisów regulujących kwestię zwrotu kosztów ochrony prawnej funkcjonariusza związanych z ustanowieniem obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym. Stosownych przepisów w tym zakresie nie zawiera również rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. nr 118 poz. 1015 ze zm.). Przepis § 42 rozporządzenia stanowi, iż w sprawach nieuregulowanych rozporządzeniem stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy k.p.a. (w tym Działu IX - Opłaty i koszty postępowania), nie zawierają jednak postanowień mogących stanowić podstawę zwrotu kosztów ochrony prawnej wnioskowanych w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, zarzuty skargi dotyczące naruszenia wymienionych przepisów Konstytucji, należy ocenić jako nieuzasadnione.

Organ odwoławczy, wydając zaskarżoną decyzję, działał na podstawie obowiązujących przepisów prawa (art. 71a ust. 1 i 2 ustawy o Straży Granicznej) dokonując ich prawidłowej wykładni. Brak jest zatem podstaw do uznania, że organ dopuścił się naruszenia art. 2 Konstytucji.

Zaznaczyć należy, że w art. 71a ustawy o Straży Granicznej ustawodawca nie przyznał funkcjonariuszom nieograniczonego prawa do zwrotu kosztów ochrony prawnej związanych z ustanowieniem obrońcy. Wprowadzone ograniczenia dotyczą po pierwsze - rodzaju prowadzonego przeciwko funkcjonariuszowi postępowania, w którym następuje zwrot ww. kosztów, po drugie - zarzucany funkcjonariuszowi czyn musi pozostawać w związku z wykonywaniem przez niego czynności służbowych, po trzecie - postępowanie musi zakończyć się wydaniem określonego orzeczenia. W niniejszej sprawie sytuacja skarżącej nie jest tożsama z opisaną w ww. przepisie - skarżąca poniosła koszty ochrony prawnej w postępowaniu dyscyplinarnym, którego nie można utożsamiać z postępowaniem karnym, a ponadto w postępowaniu tym skarżącej zarzucono popełnienie czynu nie pozostającego w związku z wykonywaniem czynności służbowych.

W świetle powyższego brak jest podstaw do uznania, że organ dopuścił się naruszenia zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 Konstytucji. Przepis ten ma charakter klauzuli generalnej i nie może stanowić samoistnej podstawy dochodzenia roszczeń przez skarżącą (por. wyrok NSA z dnia 12 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 389/09, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, zasada ta nie może być rozumiana jako wartość bezwzględna. Jej granice wyznaczają także inne zasady konstytucyjne oraz przepisy szczególne. O naruszeniu ww. zasady konstytucyjnej można mówić wówczas, gdy w tożsamej sytuacji faktycznej różnicuje się prawa jednostki, co nie miało jednak miejsca w niniejszej sprawie.

Nie jest również trafny zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 42 ust. 2 Konstytucji. Art. 136a ustawy o Straży Granicznej w aktualnym brzmieniu został wprowadzony w życie art. 2 ustawy z dnia 28 marca 2008 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 86, poz. 521) wobec stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny - wyrokiem z dnia 19 marca 2007 r. o sygn. akt K 47/05 - niezgodności ww. przepisu z art. 42 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji. Zatem wskazana nowelizacja ww. ustawy służyła właśnie zapewnieniu realizacji konstytucyjnej zasady prawa do obrony funkcjonariusza obwinionego w postępowaniu dyscyplinarnym.

Odnosząc się zaś do powołanego w treści skargi wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2002 r. o sygn. akt P 12/01 zauważyć należy, że dotyczy on zasadniczo kwestii zgodności procedury określonej w art. 172 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. nr 118, poz. 512 ze zm.) z art. 2 i art. 42 ust. 1 - 2 Konstytucji, nie zaś kwestii zwrotu kosztów poniesionych na ochronę prawną w postępowaniu dyscyplinarnym, będącej przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie.

Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia przez organ art. 71a ust. 2 ustawy o Straży Granicznej w związku z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Niezależnie od wyżej poczynionych uwag, w ocenie Sądu, dla należytego udokumentowania kosztów poniesionych w związku z ustanowieniem obrońcy pełnomocnik winien przedstawić stosowną fakturę bądź umowę wskazującą cenę świadczonej usługi.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.