Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2127/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Janeczko (spr.), Sędzia WSA Grzegorz Antas, asesor WSA Elżbieta Granatowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi L.J. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] września 2020r., znak: [...] Minister Zdrowia (dalej: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "Minister" ) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."), oraz art. 119 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") po rozpatrzeniu zażalenia L.J. (dalej: "skarżąca" lub "zobowiązana") na postanowienie [...]Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2016r, znak: [...]

w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia - utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie organu II instancji zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z dnia [...] 2016 r. znak: [...], [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (zwany dalej: "organem egzekucyjnym", "PPWIS" lub "organem I instancji"), na mocy porozumienia z dnia [...] września 2014r. zawartego z Wojewodą [...], w przedmiocie powierzenia spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym na terenie województwa [...]ego dotyczących poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym z Narodowego Programu Szczepień Ochronnych, nałożył na L. J. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 400,00 zł (słownie: czterysta złotych) z powodu uchylania się od poddania małoletniej córki – E. J. - urodzonej [...] października 2014 r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym z dnia [...] września 2016r., numer: [...], wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (zwanego dalej także "PPIS") i wezwał do jej uiszczenia w terminie 14 dni od daty otrzymania postanowienia. Jednocześnie PPWIS w swoim postanowieniu wezwał zobowiązaną do wykonania obowiązku wskazanego ww. tytule wykonawczym w terminie do dnia [...] marca 2017 r.

Dodatkowo ww. organ obciążył skarżącą opłatą w wysokości 40,00 zł za czynności egzekucyjne. Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącej w dniu 23 września 2016 r.

Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając:

1) naruszenie art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwanej dalej "upea") poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej tytułu wykonawczego wystawionego przez PPIS oraz art. 29 § 2 w zw. z art. 29 § 1 ww. ustawy poprzez niewydanie postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji, mimo że tytuł wykonawczy nie podlegał egzekucji administracyjnej,

2) naruszenie art. 119 § 1 upea, polegające na prowadzeniu postępowania egzekucyjnego pomimo nieistnienia obowiązku w dniu wydania postanowienia; jako podstawę prawną postanowienia organ powołuje art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń chorób zakaźnych u ludzi, tymczasem ustawa niniejsza w art. 17 ust. 10 w punktach od 1 do 4 stanowi, że minister właściwy do spraw zdrowia określi w drodze rozporządzenia:

a) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych,

b) osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby,

c) sposób przeprowadzania szczepień ochronnych

3) dotknięcie postanowienia wadą nieważności w postaci niewykonalności obowiązku w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej k.p.a.);

4) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

5) naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. - poprzez brak uzasadnienia - jakiegokolwiek odniesienia się do konsultacji mających na celu właściwą kwalifikację dziecka w zakresie szczepienia,

6) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia o możliwości zajęcia stanowiska w sprawie, złożenia dowodów,

7) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego,

8) naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 8 ust. 2 i art. 31 ust. 2 Konstytucji RP.

Wobec tak sformułowanych zarzutów, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Po rozpoznaniu zażalenia, Minister zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] września 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie PPWIS w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.

Minister uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie powołał treść art. 119 § 1 oraz art. 122 § 1 u.p.e.a i wyjaśnił, że w sprawie kontrola sprowadzała się w głównej mierze do oceny czy nałożone obowiązki zostały wykonane oraz do określenia wymiaru grzywny.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że nie jest dopuszczalne powoływanie

w postępowaniu zażaleniowym w przedmiocie nałożenia grzywny okoliczności określonych w art. 33 u.p.e.a., gdyż zażalenie stanowiłoby wtedy zarzut. Alternatywne ujęcie środków prawnych służących stronie tj. zarzutów oraz zażalenia na postanowienie o zastosowaniu grzywny w celu przymuszenia prowadzi do wniosku, że prawidłowość nałożonej grzywny nie może być w postępowaniu zainicjowanym zażaleniem kwestionowana przez podnoszenie okoliczności związanych z egzekucją nałożonego obowiązku.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej, organ odwoławczy ocenił, że postępowanie egzekucyjne mające na celu przymuszenie do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. polegającego na zaszczepieniu małoletniego dziecka, było prowadzone w sposób prawidłowy.

Minister podał, że podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2018r., poz. 151), który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoba niepełnoletnia) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą pieczę, albo jej opiekun faktyczny. Przepisy określające obowiązek poddawania dzieci szczepieniom ochronnym ustanawiają prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określają one wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres i czas realizacji na podstawie aktualnych zaleceń publikowanych w Programie Szczepień Ochronnych.

Co do pierwszego z zarzutów skarżącej organ odwoławczy stwierdził, że stanowi on okoliczność przewidzianą w art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a., a tym samym jest on niezasadny, gdyż nie podlega kontroli w toku niniejszej sprawy.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów Minister wyjaśnił, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody. Przedstawiciel ustawowy pacjenta małoletniego ma prawo do wyrażenia zgody na przeprowadzenie badania lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych przez lekarza. Konieczność uzyskania zgody pacjenta lub opiekuna prawnego dziecka, której uzyskanie obciąża lekarza, wynika z art. 32 ust. 1- 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. W przypadku, gdy pacjent nie może samodzielnie udzielić zgody (np. ze względu na wiek), stosuje się konstrukcję tzw. zgody zastępczej - wyraża ją wówczas przedstawiciel ustawowy, którym wobec małoletnich dzieci są najczęściej ich rodzice. W przypadku jednak obowiązkowych szczepień, obowiązek ich wykonania wynika wprost z ustawy, a brak zgody szczepionego bądź jego przedstawiciela ustawowego nie zmienia faktu istnienia tego obowiązku.

Za niezasadne uznano zarzucane naruszenia art. 119 § 1 u.p.e.a., bowiem wskazywane przez skarżącą okoliczności stanowią przesłankę z art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Tym samym zarzut ten jest chybiony, gdyż nie podlega kontroli w toku niniejszego postępowania. Minister wskazał, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z § 5 powołanego rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone

z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, corocznie. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Ponadto obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez ustawę.

Odnosząc się do zarzutu, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, jak również na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, małoletnie dziecko nie miało wykonanego badania kwalifikacyjnego do szczepień organ wskazał, że to na skarżącej, jako rodzicu małoletniego dziecka i w związku z tym jego opiekunie prawnym – na którym spoczywają określone obowiązki rodzicielskie – spoczywał obowiązek zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż skarżąca nie podejmowała żadnych działań w kierunku zaszczepienia małoletniego dziecka, w tym w pierwszej kolejności zgłoszenia się na wykonanie badania kwalifikacyjnego. Akta sprawy nie zawierają zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych.

Minister podkreślił, że w rozumieniu ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Według tej ustawy szczepienie ochronne jest świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, mającym działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych, regulujących zasady ich udzielania. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, wymaganym realizacją w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się badania lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz podanie szczepionki doustnie lub wykonanie iniekcji. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadku przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej.

Minister wyjaśnił, że zarzut skarżącej w zakresie prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ nie znajduje uzasadnienia. Wojewoda [...] na mocy wskazanego wyżej porozumienia z dnia [...] września 2014r. powierzył PPWIS prowadzenie w jego imieniu obowiązków z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym. Minister uznał za również za niezasadny zarzut naruszenia art. 124 § 2 k.p.a., gdyż kwestia okoliczności dotyczących niewykonania badania kwalifikacyjnego i szczepień została wyjaśniona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a ponadto skarżąca była informowana

o możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego, celem przymuszenia do wykonania obowiązku. Akta sprawy nie zawierają zaświadczenia lekarskiego

o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych ani też dokumentów potwierdzających fakt, że skarżąca informowała organ

o konsultacjach lekarskich mających na celu ustalić dopuszczalność szczepienia.

Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że decyzja co do wyboru środka egzekucyjnego należy do organu egzekucyjnego i wybór ten nie wymaga uzasadnienia. W postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązków

o charakterze niepieniężnym to wierzyciel, zgodnie z art. 28 u.p.e.a., we wniosku

o wszczęcie egzekucji administracyjnej wskazuje organowi egzekucyjnemu środek jego zdaniem skutecznie prowadzący do wykonania przez zobowiązanego tego obowiązku. Zastosowanie środka egzekucyjnego, którego użycie ma doprowadzić do realizacji obowiązku poprzez zagrożenie wyrządzenia zobowiązanemu dolegliwości finansowej jest istotne w sprawie, gdyż nałożona grzywna nie stanowi jakiejkolwiek kary za niewykonanie obowiązku. Jest ona nałożona w związku z uchylaniem się zobowiązanych od wykonania obowiązku szczepienia u dziecka. Minister podkreślił, że wymierzona w procedowanej sprawie grzywna została ustalona zgodnie z zasadą celowości oraz zasadą stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 10 i art. 81 k.p.a poprzez brak możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i stanowisk

w sprawie oraz możliwości zgłoszenia żądań i wniosków, Minister wskazał, że trafność zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a uzależniona jest od wykazania, że uchybienie organu pozbawiło ją możliwości dokonania konkretnej czynności.

W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, aby Wojewoda uniemożliwił jej dokonanie konkretnej czynności procesowej, zaś PPIS informował skarżącą o tym, że w sytuacji niezaszczepienia dziecka zostanie wszczęte przeciwko niej postępowanie egzekucyjne.

Skargę do Sądu na opisane wyżej postanowienie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z pkt I A Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2017 r. poprzez jego naruszenie i niewłaściwe zastosowanie i wymaganie przeprowadzenia obowiązku szczepiennego u dziecka zgodnie z komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, który to akt nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa;

2. art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 pkt 1 do 12 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie, że obowiązek szczepienny dziecka w zakresie terminu wykonania szczepienia nie wynika z tych aktów, a z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego;

3. art. 119 § 1 u.p.e.a w zw. z pkt I A Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]października 2017 r. poprzez jego zastosowanie i nałożenie wobec skarżącej grzywny w celu przymuszenia do spełnienia obowiązku określonego w akcie nie stanowiącym źródła prawa powszechnie obowiązującego,

4. art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzecznika Praw Pacjenta (Dz. U. 2009 Nr 52 poz.417 w zw. z art. 32 ust.1-2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. 1997 Nr 28 poz.152) poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że poddanie dziecka szczepieniom ochronnym nie wymaga zgody rodzica w sytuacji gdy uzyskanie tej zgody jest konieczne – co potwierdza Minister Zdrowia,

5. art. 39 Konstytucji RP w zw. z art. 5 ust 1 pkt 1b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ( Dz. U. 2008 Nr 234 poz.1570) poprzez jego niezastosowanie i wymaganie od obywatela poddania się eksperymentowi medycznemu bez jego zgody – wprost z ustawy, w sytuacji gdy jak wynika z informacji z Ministerstwa Zdrowia, wszystkie szczepienia objęte Programem Szczepień Ochronnych znajdują się w IV fazie badań – a co za tym idzie – są eksperymentem medycznym i wymagają zgody pacjenta,

6. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 5 ust 1 pkt 1b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ( Dz. U. 2008 Nr 234 poz.1570) poprzez ich zastosowanie i nakazanie poddania dziecka szczepieniom ochronnym, w sytuacji gdy nakaz ten godzi w istotę wolności,

7.art. 47, 48 i 53 Konstytucji RP w zw. z art. 5 ust 1 pkt 1b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ( Dz. U. 2008 Nr 234 poz.1570) poprzez ich niezastosowanie i nakazanie skarżącej poddanie dziecka szczepieniom ochronnym w sytuacji gdy rodzic ma prawo wychowywania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami oraz nie uwzględnienie okoliczności, że poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu stanowiącemu zabieg medyczny – godzi w życie osobiste – w myśl art. 48 Konstytucji R.P a także narusza wolność wyznania skarżącej,

8.art. 32 Konstytucji RP w zw. z art. 5 ust 1 pkt 1b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez ich niezastosowanie i dyskryminowanie skarżącej z powodu przekonań religijnych i nałożenie na skarżącą obowiązku (który dla skarżącej jest m.in. nieetyczny) pod groźbą nałożenia grzywny w celu przymuszenia do jego wykonania.

Mając na względzie powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy Ministrowi Zdrowia do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 87 Konstytucji RP i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi.

W ocenie skarżącej, organy administracyjne wydające rozstrzygnięcia działały bez podstawy prawnej w szczególności w zakresie terminu poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Skarżąca argumentowała, że obowiązek szczepienny jej dziecka wynika tylko i wyłącznie z rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych i organ wydający zaskarżone orzeczenie pominął tą okoliczność. W ocenie strony skarżącej, błędne jest stanowisko, że poddanie dziecka szczepieniom ochronnym, nie wymaga zgody rodzica. Z pisma

z Ministerstwa Zdrowia z dnia 6 czerwca 2018 r. konieczne jest uzyskanie zgody rodzica na zarówno wykonanie lekarskiego badania kwalifikacyjnego jak również wykonanie samego szczepienia. Według skarżącej w nawiązaniu do powyższego ma prawo wyrazić zgodę lub sprzeciw na taki zabieg.

Zdaniem skarżącej ingerencja w jej ciało czy ciało jej dziecka narusza jej istotę wolności i praw. Podnosi, że jeżeli ustawodawca nie respektuje wolności wiary zagwarantowanej w art. 53 Konstytucji RP to godzi właśnie w istotę wolności. Nadto zaznacza, że zmuszanie obywatela pod groźbą kary do wyrzeczenia się swoich przekonań religijnych i poddania się zabiegowi profilaktyki zdrowotnej

i argumentowanie tego ochroną zdrowia publicznego godzi w istotę wolności.

W odpowiedzi na skargę Ministra Zdrowia wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że Sąd orzekał w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, ponieważ zgodnie z art. 120

w zw. art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym

i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiot rozpoznawanej sprawy, mieścił się w powyższym katalogu.

Badając legalność zaskarżonego postanowienia Ministra Zdrowia z [...] września 2020 r. w granicach sprawy, w której akt ten został wydany (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego nakładające na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania małoletniej córki E. J. obowiązkowym szczepieniom ochronnym odpowiada bowiem prawu. Nie można zatem zgodzić się ze skarżącą, że organ odwoławczy wadliwie utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Podstawę prawną rozstrzygnięć organów, stanowi art. 119 u.p.e.a., zgodnie z którym grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Grzywnę nakłada się również, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym.

Wysokość grzywny w celu przymuszenia, w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku, reguluje art. 121 u.p.e.a. Grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny, które powinno zawierać wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oraz wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie, będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub w wyższej kwocie, a w przypadku obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego lub z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, będzie orzeczone wykonanie zastępcze (art. 122 omawianej ustawy). Równocześnie zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego - art. 33 i 34 u.p.e.a., a także prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny (art. 122 § 3).

Dodać również należy, że grzywna w celu przymuszenia stanowi ustawowy środek egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 12b u.p.e.a.), znajdujący zastosowanie w sytuacjach określonych w wymienionym powyżej art. 119, wówczas gdy egzekucja dotyczy wykonania czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego.

Opisana wyżej sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Obowiązku szczepienia dziecka nie może bowiem wykonać inna osoba, poza tą której ten obowiązek dotyczy. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca sprawuje opiekę nad małoletnim dzieckiem, a więc spoczywa na niej odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2018 r., poz. 151 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2017 r. poz. 1318 i 1524).

Jednocześnie wskazać trzeba, że z akt sprawy wynika, że skarżąca nie poddała małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego tytułem wykonawczym z [...]września 2016 r., nr [...] wystawionym przez [...]ego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...]. Wobec niewykonania opisanego obowiązku, zasadnie organ egzekucyjny – [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny - zastosował wskazany środek egzekucyjny.

W ocenie Sądu, wydając postanowienie w przedmiocie nałożenia grzywny

w celu przymuszenia Minister Zdrowia nie naruszył omawianych przepisów u.p.e.a., oraz k.p.a., w tym art. 107 § 3 i art. 124 § 2 i prawidłowo przyjął, że egzekucja jest dopuszczalna. Postanowienie tego organu zawiera wszystkie wymagane elementy, w tym uzasadnienie rozstrzygnięcia, a wysokość orzeczonej przez organ grzywny, nie przekracza kwoty określonej w art. 121 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oprócz tego została ona uzasadniona zasadą celowości i skuteczności podjętych działań. Sąd stwierdza bowiem, że grzywna musi stanowić pewne zagrożenie finansowe, bo tylko w takiej sytuacji spełni swoją rolę i zmotywuje do wykonania zobowiązania. Jak wynika z postanowień wydanych w sprawie, właśnie tym kierowały się organy orzekając o zastosowaniu grzywny jako środka egzekucyjnego. W tym też kontekście Sąd nie stwierdził żadnych nieprawidłowości.

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w skardze należy wskazać, że realizację obowiązku szczepień ochronnych konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale IV - poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Jednakże treści powyższych przepisów nie można wykładać tak, że badanie kwalifikacyjne jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.

Równocześnie należy podkreślić, że zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast, stosownie do art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. Wyżej wymienione obowiązki ustawowe rozwinięte zostały w przepisach wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 753). Rozporządzenie to określiło wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów.

Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych. W ramach realizacji tego obowiązku państwo opracowuje Program Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a do którego to programu odsyła § 5 omawianego rozporządzenia Ministra Zdrowia. Rozporządzenie odsyła do tzw. kalendarza szczepień. Programy szczepień na poszczególne lata precyzyjnie zaś wskazują, przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. Jednocześnie do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta. Tytuł wykonawczy w niniejszej sprawie obejmuje zaś obowiązek szczepień niezrealizowanych, mimo konieczności ich odbycia w okresie wskazanym w kalendarzu szczepień i mimo ukończenia przez dziecko wieku wymaganego kalendarzem do odbycia tych szczepień. Oznacza to, że obowiązek poddania dziecka skarżącej szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok. W komunikacie tym, wydawanym na podstawie ustawy, zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczenienia, nie można zaś z niego wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia (zob. NSA w wyroku z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 1312/13).

Jakkolwiek art. 87 Konstytucji RP nie wymienia "komunikatu" jako jednej z postaci źródeł powszechnie obowiązującego prawa, to nie powoduje to jednak braku mocy obowiązującej takiego aktu. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości dopuszczalność posługiwania się przez organ aktami wykonawczymi do ustawy, czyli tzw. prawodawstwem delegowanym oraz aktami stosowania prawa, które wskazują określone organizacyjne lub techniczne okoliczności wykonywania obowiązków prawnych.

W zakresie szczepień ochronnych hierarchia norm prawnych wyznaczających obowiązki obywateli jest czytelna i nie budzi wątpliwości:

a) art. 68 ust. 4 Konstytucji RP przewiduje, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, co wymaga m.in. wprowadzenia regulacji ustawowej,

b) ponieważ konstytucyjną zasadą jest nakładanie na obywateli obowiązków poprzez ustawy, a nie normy niższego rzędu, dlatego obowiązek poddania się szczepieniom został wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych w zw. z art. 17 tej ustawy oraz w zw. z przepisami ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta

i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 i 742). Jednocześnie art. 17 ust. 10 pkt 1, i 4 nakłada na ministra właściwego do spraw zdrowia obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, a także sposób przeprowadzania szczepień ochronnych. Dodatkowo, art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych przewiduje, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia;

c) na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Wobec powyższego - wbrew zarzutom skargi - Program Szczepień Ochronnych na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy. Program taki zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym (por. wyroki NSA z 7 lutego 2018 r. sygn. akt II OSK 934/16 oraz z 25 kwietnia 2018r. sygn. akt II OSK 2434/17; a także WSA

w Warszawie z 27 lipca 2016r., sygn. akt VII SA/Wa 2350/15 oraz z 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt 2193/17).

Sąd nie znajduje także podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego RP. Podzielić należy pogląd prawny wyrażony w wyroku tutejszego Sądu z dnia 19 października 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 2539/15 zgodnie z którym obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma silną podbudowę w przepisach Konstytucji RP, a przede wszystkim w jej art. 31 ust. 3, który stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi, a ochroną zdrowia ogółu społeczeństwa jest oczywisty, przede wszystkim chronione powinny być inne osoby narażone poprzez nieszczepienie, na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych. Rozwiązanie to nie jest niekonstytucyjne. W ustawie przewidziane bowiem zostały reguły postępowania zabezpieczające w sposób wystarczający osoby, co do których mogą istnieć wątpliwości co do potrzeby ich uodpornienia.

Zdaniem Sądu nie został naruszony także przepis art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Chronione Konstytucją prawo decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji). W ocenie Sądu, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa.

Konkludując, Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa. Kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że nie naruszają one prawa. Organy przeprowadziły postępowanie w sposób nie naruszający zasad wyrażonych w powołanych przepisach kodeksu. Rozstrzygnięcie oparto na właściwej podstawie prawnej. Stan faktyczny ustalono bezspornie. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest wystarczające i spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a., organy w sposób nie budzący wątpliwości przytoczyły fakty istotne dla rozstrzygnięcia, wyjaśniły jaki jest przedmiot postępowania, w oparciu o jaką podstawę prawną jest ono prowadzone, a tym samym jaki jest zakres analizowanych ustaleń.

Z powyższych przyczyn Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa. Kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że nie naruszają one prawa.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.