Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 454/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8,  art. 59,  art. 61 -64
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski Protokolant St. inspektor sądowy Grażyna Jankowska-Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 września 2019 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez D. K. (dalej skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (w skrócie przywoływane jako SKO lub Kolegium) z dnia 30 września 2019 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję wydaną, z upoważnienia Prezydenta [...], przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], z dnia 20 maja 2019 r., nr [...], ustalającą od dnia 22 lutego 2019 r. odpłatność skarżącego za pobyt ojca – M. K. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie 1.450,63 zł, miesięcznie.

Skarga została wniesiona w następującym, wynikającym z akt administracyjnych, stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia 18 kwietnia 2019 r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt ojca – M. K. w Domu Pomocy Społecznej w [...] (dalej: DPS). Następnie, decyzją z dnia 20 maja 2019 r. nr [...], organ ten orzekł o: 1) ustaleniu od dnia 22 marca 2019 r. odpłatności skarżącego za pobyt ojca, w DPS w [...] w kwocie 1.450,63 zł miesięcznie oraz 2) nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przytoczył przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, z późn. zm., w dalszej części uzasadnienia zwanej ustawa), w tym: art. 61, art. 8 ust. 3, ust. 4 i wskazał, że M. K. od dnia 22 marca 2019 r. przebywa w DPS w [...], gdzie został skierowany decyzją z dnia 7 listopada 2018 r., nr [...], i za swój pobyt w placówce ponosi odpłatność w wysokości 451,50 zł, zgodnie z ww. decyzją z dnia 7 listopada 2018 r. Kwota ta jednakże nie jest wystarczająca do pokrycia średniego miesięcznego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w [...], który wynosi 3.352,76 zł (Dz. Urz. Woj. Opolskiego z dnia [...] r., poz. [...]). Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną O. K., a dochodem rodziny jest wynagrodzenie za pracę strony w wysokości 16.302,02 zł oraz wynagrodzenie za pracę żony strony w kwocie 2.420,68 zł. Łączny dochód za marzec 2019 r. w wysokości 18.722,70 zł przekracza 300% kryterium dochodowego wynoszącego dla rodziny 3.168,00 zł o kwotę 15.554,70 zł. Tym samym organ uznał, że skarżący zobowiązany jest do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Organ dodał przy tym, że M. K. posiada dwoje dzieci, które są zobowiązane do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Odpłatność skarżącego za pobyt ojca w DPS organ ustalił na kwotę 1.450,63 zł miesięcznie, tj. ½ brakującej kwoty, wynikającej z różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w DPS, a odpłatnością ponoszoną przez samego M. K. Równocześnie organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 64 ustawy, określający przesłanki częściowego lub całkowitego zwolnienia osób wnoszących opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej z tej opłaty. Rygor natychmiastowej wykonalności uzasadnił ważnym interesem społecznym, tj. koniecznością zabezpieczenia finansów publicznych.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że w czasie jego dzieciństwa ojciec nie zajmował się nim i nie łożył na jego utrzymanie. Opisał, że opiekowała się nim mama, G. K., ojciec nadużywał alkoholu, robił awantury i znęcał się psychicznie. Wskazał, iż jego mama wniosła pozew o rozwód i sąd powierzył jej wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi, od tego czasu nie miał kontaktu z ojcem. Skarżący podał, że nie czuje więzi z ojcem. Do odwołania załączył oświadczenie G. K., która wskazała, iż w trakcie trwania małżeństwa, do [...] r., jej były mąż nie uczestniczył w wychowaniu dzieci, nie interesował się dziećmi, pił alkohol i zachowywał się agresywnie, w prokuraturze zgłosiła pobicie jej, zasądzonych alimentów nie płacił. Opisała, że były mąż nie został pociągnięty do odpowiedzialności za niepłacenie alimentów. Natomiast, aby zapewnić byt dzieciom pracowała na dwóch etatach, jest schorowana i teraz ona potrzebuje pomocy syna. W jej ocenie, domaganie się opłaty od jej syna jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

W wyniku rozpoznania odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia 30 września 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, a następnie odwołało się do treści przepisów art. 8 ust. 1 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, po czym omówiło regulację zawartą w art. 61 ust. 2 pkt 1-3, art. 63 ust. 1, art. 64 pkt 1-4 i art.64a ustawy. Wskazało, że decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 i 2 ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt mieszkania w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej może być osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy, tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. Zaznaczyło, że to w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 ustawy, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy, organ odwoławczy przyjął za własne ustalenia stanu faktycznego poczynione przez organ pierwszej instancji, stwierdzając, że doszło do dokładnego i pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nie istnieje potrzeba, ani konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego.

Kolegium powtórzyło za organem pierwszej instancji, iż bezsprzecznie M. K. od dnia 22 marca 2019 r. przebywa w DPS w [...] na mocy decyzji orzekającej o skierowaniu z dnia 7 listopada 2018 r. i za swój pobyt w placówce ponosi odpłatność w wysokości 451,50 zł miesięcznie, zgodnie z decyzją organu z dnia 7 listopada 2018 r. nr [...]. Kwota ta jednakże nie jest wystarczająca do pokrycia średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS w [...], który wynosi 3.352,76 zł. SKO dowodziło, że z akt sprawy wynika, że dochodem rodziny jest wynagrodzenie za pracę skarżącego, które w marcu 2019 r. wyniosło 16.302,02 zł (zaświadczenie pracodawcy z 18 kwietnia 2019 r.), wynagrodzenie O. K., które w marcu 2019 r. wyniosło 2.420,68 zł (zaświadczenie pracodawcy z 14 maja 2019 r.). Zatem, łączny dochód rodziny wyniósł miesięcznie 18.722,70 zł (16.302,02 zł + 2.420,68 zł = 18.722,70 zł), a na osobę w rodzinie: 9.361,35 zł (18.722,70 zł : 2 osoby = 9.361,35 zł). Różnica między odpłatnością za pobyt w DPS w [...] w kwocie 3.352,76 zł, a opłatą wnoszoną przez M. K. w kwocie 451,50 zł, wyniosła 2.030,16 zł (3.352,76 zł - 451,50 zł = 2.901,26 zł). Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że z uwagi na fakt, iż są dwie osoby, na których ciąży obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt M. K. w DPS, na każdą z tych osób przypada kwota 1.450,63 zł (2.901,26 zł: 2 osoby = 1.450,63 zł).

Zdaniem organu odwoławczego, przy ustalaniu odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS odpowiednie zastosowanie znajduje art. 8 ust. 3 ustawy, a więc pod uwagę powinien być brany dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (w tym przypadku umieszczenia członka rodziny w DPS) lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Zatem, powinien być wzięty pod uwagę dochód rodziny skarżącego z lutego 2019 r., gdyż M. K. został umieszczony w DPS w marcu 2019 r. Kolegium zauważyło, że w przedmiotowej sprawie organ obliczył dochód rodziny uzyskany w marcu 2019 r., zamiast dochodu za luty 2019 r., jednakże okoliczność ta pozostaje bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, gdyż dochód rodziny strony znacznie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które winno pozostać po wniesieniu opłaty. Bowiem na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2b ustawy po wniesieniu opłaty, kwota która pozostaje nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1.584 zł (528 x 300 % = 1.584), natomiast w rodzinie skarżącego po wniesieniu opłaty pozostaje na osobę w rodzinie kwota 7.910,72 zł (9.361,35 zł - 1.450,63 zł = 7.910,72 zł) i kwota ta przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1.584 zł.

W kontekście zarzutów odwołania Kolegium wywiodło, że obowiązek ponoszenia opłaty w określonej decyzją wysokości powstaje w momencie, gdy decyzja ustalająca opłatę uzyska walor prawomocności. Z tego względu podnoszone w odwołaniu zarzuty nie mogły zostać uwzględnione, ponieważ zwolnienie od opłaty musi odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Nie znając bowiem jego zakresu strona nie może nawet stwierdzić czy obowiązkowi temu podoła, czy też winna wystąpić z wnioskiem o całkowite bądź częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty. W przeciwnym wypadku mogłoby dojść do sytuacji, w której strona domagałaby się zwolnienia z kwoty wyższej niż opłata, którą organ zamierza dopiero ustalić. Przepis art. 64 ustawy stanowi o zwolnieniu osób wnoszących opłatę, a więc gdy opłata ta co najmniej została prawnie ustalona, a uzależnione jest od spełnienia przez osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty jednej z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek ustalający wysokość opłaty, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku.

Z powyższych względów, według SKO, zawarte w odwołaniu argumenty dotyczące zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej będą podlegały rozpatrzeniu przez organ pierwszej instancji w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Kolegium nadmieniło, że przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, wskazując m.in. na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 649/16.

Odnosząc się natomiast do nadania przez organ pierwszej instancji zaskarżonej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, SKO przyjęło, iż w świetle art. 108 § 1 k.p.a. był on niezasadny. Konieczność zabezpieczenia finansów publicznych nie uzasadnia nadania decyzji, bowiem rygor natychmiastowej wykonalności, nie mieści się bowiem w pojęciu interesu społecznego.

W skardze do Sądu na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu skarżący wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], a także o zwolnienie od ponoszenia opłat za pobyt M. K. w DPS w [...].

Motywując swoje stanowisko skarżący wywodził, że organ nie podjął wszelkich starań do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak i nie odniósł się do argumentów skarżącego podniesionych w odwołaniu, tym samym nie ustalił okoliczności przemawiających za zwolnieniem skarżącego od ponoszenia przedmiotowych opłat. Podkreślił, że jako osoba pełnoletnia nie ma obecnie możliwości wniesienia do sądu wniosku o pozbawienie M. K. władzy rodzicielskiej, czego matka nie uczyniła w chwili orzekania o rozwodzie rodziców i powierzaniu sprawowania opieki nad dziećmi. Skarżący podniósł, że od czasu rozwodu rodziców nie miał z ojcem żadnego kontaktu. Ojciec nie interesował się nim, nie łożył na utrzymanie, nie płacił zasądzonych alimentów i faktycznie władzy rodzicielskiej nie sprawował. Akcentował, że ojciec znęcał się zarówno psychicznie jak i fizycznie nie tylko nad matką, ale również nad skarżącym. Jednakże matka o faktach tych nie informowała Policji, obawiając się gniewu i reakcji ojca. W ocenie skarżącego, organ naruszył prawo materialne, w tym art. 61-64a ustawy o pomocy społecznej. Dowodził, że w myśl tych przepisów, ich wykładni celowościowej oraz mając na uwadze zasady słuszności i otwarty charakter katalogu przesłanek uprawniających do zwolnienia, skarżący nie powinien być obciążony odpłatnością za pobyt ojca w placówce. Wobec powyższego, skarżący wniósł o zwolnienie go z tych opłat ze względu na brak więzi społecznych z M. K. Ponownie w skardze podał, że podczas jego dzieciństwa ojciec nie zajmował się dziećmi, nie łożył na utrzymanie, nie uczestniczył w jego życiu i w żaden sposób mu nie pomagał. Skarżącym opiekowała się mama G. K., ojciec był osobą nadużywającą alkoholu i skarżący nie miał z nim żadnych relacji rodzinnych. Skarżący oświadczył, że uważa za niesprawiedliwe narzucanie mu opłat za pobyt ojca, z którym łączą go jedynie nieprzyjemne wspomnienia z dzieciństwa, a moment rozwodu i wyprowadzki ojca oceniał jako zjawisko korzystne dla rodziny. Skarżący nadmienił, że jego stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz jest zgodne z opiniami Rzecznika Praw Obywatelskich.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. Kolegium ponownie wskazało, że postępowanie w sprawie zwolnienia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej może być prowadzone dopiero, gdy decyzja ustalająca tę odpłatność uzyska walor ostateczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne dokonują kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Sąd uwzględnia skargę i eliminuje z obrotu zaskarżony akt, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1).

Powyższa kontrola obejmuje w szczególności ocenę, czy zaskarżony akt został wydany w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny a organ dokonał prawidłowej subsumcji obowiązujących w dacie wydania norm prawa materialnego odnoszących się do danej materii oraz czy samo postępowanie było obarczone uchybieniami mogącymi mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawą rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej określonej sprawy, znajdującej się w jego kompetencji, jest stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając niniejszą sprawę w aspekcie wspomnianego wyżej kryterium legalności decyzji administracyjnych, Sąd nie stwierdził podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja została wydana, z mającym wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Zauważyć należy, iż SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji obszernie przedstawiło ustalony w sprawie stan faktyczny i prawny, przedstawiając również pełną treść mających w sprawie zastosowanie przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz.1507, z późn. zm.) - nadal przywoływanej jako ustawa.

Ustawa o pomocy społecznej w art. 60 ust. 1 wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Art. 61 ust. 1 ustawy określa podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za ten pobyt oraz kolejność, w jakiej ten obowiązek na nich spoczywa, natomiast w ust. 2 art. 61 określone zostały zasady ustalania wysokości opłaty w zależności od sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej. Obowiązek ponoszenia opłat powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w DPS, obciąża określony w ustawie krąg osób, a wysokość ponoszonej opłaty zależna jest od kosztów miesięcznego utrzymania w DPS i sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej.

Osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu społecznej określone zostały w art. 61 ust. 1 ustawy. Są to w kolejności:

1) mieszkaniec domu,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a ustawy z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (art. 104 ustawy). Wydanie decyzji o zwrocie wydatków poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy wymaga uprzedniego wydania decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy w sprawie ustalenia opłaty lub zawarcia umowy na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy.

Innymi słowy, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale I OPS 7/17 z dnia 11 czerwca 2018 r., wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej.

Następuje to właśnie w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 ustawy. Na taki zakres decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wskazuje również § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej, w którym zawarto wymóg dołączania do wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej oświadczeń o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się o skierowanie, ale także jej małżonka, zstępnych, wstępnych, a więc osób objętych ustawowym obowiązkiem wnoszenia opłat. Dane te są niezbędne do wydania, na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy, decyzji o treści obejmującej wskazany wyżej zakres rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu, ustalony przez organy stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Skarżący jest synem, a zatem zstępnym osoby skierowanej do domu pomocy społecznej, co powoduje, że jest zobowiązanym na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w tej placówce.

Organy prawidłowo ustaliły, że opłata ponoszona przez ojca skarżącego nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania w tym Domu Pomocy Społecznej. Dostrzec przyjdzie, że organy wskazały, w jakiej wysokości Gmina [...] ponosiła odpłatność za pobyt M. K. w domu pomocy społecznej, podając ile wynosił średni koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...] w analizowanym okresie, odwołując się w tej materii do informacji podanych w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia [...] r., poz. [...]. Jak już powiedziano, organy poddały wnikliwej ocenie sytuację dochodową skarżącego i jego rodziny, co pozwala na stwierdzenie, że skarżący jako zstępny M. K. zobowiązany jest z mocy art. 61 ustawy do partycypacji w kosztach utrzymania ojca w domu pomocy społecznej w części, której nie można pokryć ze świadczeń osoby umieszczonej w tej placówce.

W tej sytuacji organy słusznie przyjęły, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi zstępny skoro posiadany przez niego dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Miesięczny dochód netto skarżącego wykazany w zestawieniu za okres objęty zaskarżoną decyzją (s. 4 uzasadnienia) jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodzić się przyjdzie z organem odwoławczym, że obowiązki zstępnego osoby skierowanej do domu pomocy społecznej zgodnie z art. 61 ust. 2 uzależnione są wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Dlatego powtórzyć przyjdzie, że okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej czy wzajemnej relacji skarżącego z ojcem nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia samego obowiązku ponoszenia opłaty przez osobę zobowiązaną.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie zwracano uwagę, że wynikający z ustawy obowiązek osób bliskich mieszkańca domu pomocy społecznej, ponoszenia kosztów jego utrzymania w placówce, doznaje konkretyzacji i indywidualizacji właśnie w decyzji o ustaleniu należnej opłaty, wydawanej w oparciu o art. 59 ust. 1 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt I OSK 204/10 stwierdził, że stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym również świadczenia w formie usług opiekuńczych w domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Właściwy organ decyzją orzeka o skierowaniu do domu pomocy społecznej, o umieszczeniu w konkretnej placówce, oraz ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej, jak też ustala należną opłatę od osób bliskich osobie umieszczonej w placówce, indywidualizując przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 i 61 ust. 1 i 2 ustawy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby. Decyzja o ustaleniu opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 marca 2016 r., sygn. I OSK 221/16, wydanego na tle oceny również konstytutywnej decyzji o zmianie wysokości opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, deklaratoryjność czy konstytutywność decyzji nie przesądza o skutkach z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje bowiem pogląd, że kwestia, jaki skutek: ex tunc czy ex nunc, ma określone orzeczenie, zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy. Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Należy więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W tej sytuacji konstytutywna decyzja może działać, zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną, zwłaszcza że organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 20 maja 2019 r. ustalającą skarżącemu opłatę za pobyt ojca w DPS od dnia 22 marca 2019 r. Takie rozstrzygnięcie nie oznacza wydania decyzji z mocą wsteczną.

Podsumowując stwierdzić należy, iż w okolicznościach faktycznych sprawy zakończonej kontrolowaną decyzją i w świetle przedstawionego wyżej stanu prawnego, istniały podstawy do wydania decyzji o ustaleniu należnych od skarżącego opłat z tytułu pobytu ojca w domu pomocy społecznej zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Skarżący jest synem, a jego dochód netto od początku pobytu ojca w domu pomocy społecznej, tj. od 22 marca 2019 r. do daty orzekania przez organy obu instancji przewyższał kwotę wolną od przeznaczenia na opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, tj. 300% ustawowego kryterium dochodowego. Należy też podkreślić, iż o odpłatności, o której mowa w art. 61 ustawy decyduje wysokość dochodów osoby zobowiązanej wg tego przepisu, a nie wielkość wydatków. Wysokość koniecznych wydatków może być wzięta pod uwagę w odrębnym postępowaniu, którego przedmiotem byłby wniosek o zwolnienie z należnej opłaty. Chybione, w ocenie Sądu, są wobec powyższego zarzuty skargi koncentrujące się na naruszeniu przepisów postępowania w związku z niewłaściwym przeprowadzeniem postępowania w zakresie możliwości zwolnienia skarżącego z opłaty, albowiem postępowanie takie powinno być - ewentualnie - przeprowadzone odrębnie na skutek wniosku skarżącego w tym przedmiocie. W konsekwencji, w ocenie Sądu, organy prawidłowo uznały, że na skarżącym ciąży obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, w zakresie przekraczającym kwotę opłaty ponoszonej przez samego mieszkańca. Kolejny raz powiedzieć przyjdzie, że w doktrynie wskazuje się, że ustawodawca oparł powyższe zobowiązanie wyłącznie na więzach pokrewieństwa, nie na faktycznym związku zobowiązanego do opłaty i korzystania z usług DPS (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz 4, wyd. Warszawa 2017, s. 292-293). Podnoszony przez skarżącego brak jakichkolwiek relacji z ojcem nie ma żadnego znaczenia w perspektywie powstania obowiązku wnoszenia opłaty. Trzeba bowiem pamiętać, że kontroli Sądu została poddana decyzja ustalająca wysokość opłaty, nie zaś decyzja w przedmiocie zwolnienia od opłaty. W tej sytuacji niezasadne są zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przepisów proceduralnych, poprzez niewyjaśnienie w sprawie istotnych okoliczności faktycznych, nieuwzględnienia interesu strony i podnoszonych przez nią argumentów, skoro kwestia rzeczywistych relacji pomiędzy skarżącym, a jego ojcem nie ma znaczenia w sprawie wydania decyzji w przedmiocie zobowiązania skarżącego do uiszczenia opłaty za pobyt ojca w DPS.

Konkludując, Sąd nie dopatrzył się zarzucanego naruszenia przepisów prawa procesowego, jak i materialnego, w konsekwencji skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przywołane wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują się na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).