Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1318/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 i  par. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 1962 nr 38 poz 166
law: Ustawa z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska, Sędziowie sędzia WSA Iwona Kosińska, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi L. B., E. B. i Z. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] kwietnia 2020 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako "Minister/organ"), po rozpoznaniu wniosku L. B., E. B. i Z. W. (dalej jako "Skarżący") – odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] października 1967 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] października 1967 r., nr [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzekło o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej oznaczonej w księdze wieczystej jako [...] tom [...] wykaz [...] o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiącej własność S. W. i jego żony H. W. (pkt 1), ustaleniu wartości przejętych gruntów na kwotę [...] zł (pkt 2), oraz ustaleniu powierzchni przejętych gruntów podlegających uwzględnieniu przy ustalaniu praw i wysokości zaopatrzenia emerytalnego, która wyniosła [...] ha (pkt 3).

Pismem z [...] lutego 2017 r. Skarżący jako współspadkobiercy S. W. oraz jego pierwszej żony – M. W., wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] października 1967 r., nr [...], podnosząc że przedmiotowa nieruchomość została przekazana S. W. oraz M. W. w 1945 r. w ramach reformy rolnej. Skarżący wskazali przy tym, że w dacie uzyskania ww. nieruchomości S. W. i M. W. byli małżeństwem, co oznacza zdaniem Skarżących, że uzyskana parcela weszła do majątku wspólnego małżonków W. Następnie podnieśli, że w [...] listopada 1958 r. zmarła M. W., która nie pozostawiła testamentu, a z mocy ustawy spadek po niej nabyli: maż – S. W. oraz dzieci czyli Skarżący. Wskazali także, że w 1960 r. S. W. ponownie się ożenił, tym razem z H. M. Uwzględniając powyższe Skarżący podnieśli, że wniosek o przejęcie nieruchomości, złożony w 1967 r. przez S. W. oraz jego drugą żonę – H. W., nie obejmował zgody na takie przejęcie wyrażonej również przez innych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, którymi byli Skarżący jako dzieci S. i M. W. Powyższe świadczy, zdaniem Skarżący, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] października 1967 r., nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 7 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin, ponieważ wydaną ją bez zgody wszystkich właścicieli przejętej nieruchomości.

Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, decyzją z [...] kwietnia 2020 r., nr [...], Minister odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] października 1967 r., nr [...].

W uzasadnieniu swojej decyzji Minister wyjaśnił, że w analizowanej sprawie zostały spełnione przesłanki warunkujące przejęcie nieruchomości rolnej na własność Państwa, ponieważ w dacie wydania kwestionowanej decyzji, tj. [...] października 1967 r., przejęta nieruchomość stanowiła własność S. W. Organ ustalił bowiem, że z dokumentu nadania ziemi z dnia [...] grudnia 1946 r., nr [...] wynika, że S. W. otrzymał na własność nadział ziemi o powierzchni [...] ha, pochodzącej z nieruchomości ziemskiej [...], powiat [...], woj. [...]. Organ nie zgodził się ze Skarżącymi co do tego, że przejęta nieruchomość nie stanowiła wyłącznej własności S. W., ponieważ została otrzymana w 1945 r. kiedy S. W. pozostawał w związku małżeńskim z M. W., a tym samym weszła do ich majątku wspólnego. Minister podniósł bowiem, że przejęta nieruchomość była zapisana w księdze wieczystej jako wyłączna własność S. W. Powołując się na zasadę rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, organ wskazał następnie, że skoro S. W. był wpisany w księdze wieczystej jako wyłączny właściciel przejętej nieruchomości, to nie można zarzucić, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] wydając decyzję rażąco naruszyło prawo. Organ podniósł przy tym, że brak jest jakichkolwiek dowodów, aby następcy prawni M. W. podejmowali jakiekolwiek działania w celu zmiany wpisów w księdze wieczystej. Organ wskazał także, że przyznanie świadczeń pieniężnych za przejętą nieruchomość jest kwestią następczą. Okoliczność ta nie ma zatem znaczenia dla badania legalności decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa.

Konkludując Minister stwierdził, że brak jest dostatecznych podstaw do uznania, iż kontrolowana Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] października 1967 r., nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a zatem że wypełniała przesłankę stwierdzenia jej nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Minister podniósł także, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły również pozostałe przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, określone w art. 156 § 1 k.p.a.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2020 r. wnieśli Skarżący, zarzucając jej naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odmówienie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...][...] z [...] października1967 r., nr [...] wobec skutecznego nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości rolnej o pow. [...] ha położonej w [...] z uwagi na rękojmię wiary ksiąg wieczystych w sytuacji, gdy zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych obowiązująca na gruncie ustawy z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe nie chroniła rozporządzeń bezpłatnych, jakim było przejęcie w/w nieruchomości na własność Skarbu Państwa;

2) art. 7 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie niniejszej sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu Skarżących.

Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, oraz o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra i zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazali, że nie kwestionują ustalenia organu, iż wyłącznym właścicielem według księgi wieczystej był S. W. Niemiej okoliczność ta nie zmienia, zdaniem Skarżących, rzeczywistego stanu prawnego, w którym to w dacie przejęcia przedmiotowej nieruchomości udziały we własności gruntu mieli także Skarżący. Podnieśli zatem, że pozbawienie ich prawa własności na skutek samowolnej decyzji wpisanego do księgi wieczystej S. W. niewątpliwie naruszyło ich słuszny interes. Co następnie zostało bezwiednie powielone przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], które w ocenie Skarżących, nie dążyło do ustalenia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, mimo że na wniosku o przejęcie nieruchomości oprócz S. W. podpis złożyła jego żona H. W., która nie widniała jako jej właściciel w księdze wieczystej.

Poza tym, w ocenie Skarżących, rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, wbrew ustaleniom organu, nie znalazła zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ rozporządzenie należącą wcześniej do małżonków M. i S. W. nieruchomością położoną w [...] miało charakter bezpłatny. Skarżący wskazali przy tym, że za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość w [...] S. W. nie otrzymał żadnych środków pieniężnych. W tym zakresie Skarżący wskazali na informację uzyskaną z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z której wynika, że S. W. nie figuruje w rejestrze rentowym Oddziału Regionalnym Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego co oznacza, że nigdy nie złożył on wniosku o świadczenie emerytalno-rentowe i nigdy też ani on, ani jego następcy prawni nie otrzymali świadczeń pieniężnych za przejętą nieruchomość.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 marca 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

skargę jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra z [...] kwietnia 2020 r. nie narusza obowiązującego prawa. Zdaniem Sądu stanowisko organu jest prawidłowe.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że instytucja stwierdzenia nieważności z art. 156 k.p.a., stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych, dlatego też przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji muszą być interpretowane w sposób ścisły czy wręcz ścieśniająco, ich zaistnienie powinno być bezsporne i mieć oczywisty charakter (wyrok NSA z 22 września 1999 r., IV SA 1380/97, LEX nr 47894; wyrok NSA z 10 listopada 1998 r., IV SA 912/97, LEX nr 45693; zob. także wyrok NSA z 29 czerwca 1999 r., IV SA 1889/97, LEX nr 47887; wyrok NSA z 29 czerwca 1999 r., IV SA 1066/97, LEX nr 48675).

Zgodnie z normą przepisu 156 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;

4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Działanie w trybie nadzoru wymaga od organu innego podejścia do sprawy niż w zwykłym postępowaniu administracyjnym, gdy organ ten orzeka w I instancji lub jako organ odwoławczy. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej organ administracji publicznej ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach wytyczonych przez przepis art. 156 § 1 k.p.a. i nie jest władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, tak jak jest to możliwe w zwykłym postępowaniu odwoławczym. Tak więc przedmiotem tego postępowania jest jedynie wyjaśnienie czy wystąpiły w sprawie przesłanki nieważności. Organ staje tu wobec kwestii czysto prawnych. Co istotne, nieważność decyzji należy wykazać w sposób bezsporny i niewątpliwy.

Wskazać należy przy tym, że aby można było mówić o rażącym naruszeniu prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności decyzji należy ustalić, że treść decyzji pozostaje w takiej sprzeczności z treścią przepisu obowiązującego w dniu jej wydania, która nie może być do zaakceptowana z punktu widzenia praworządności i dlatego decyzja taka powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Sprzeczność, o której mowa powinna być oczywista. Wstępnym warunkiem uznania, że wystąpiło rażące naruszenie prawa jest zatem stwierdzenie, że w zakresie objętym konkretnym orzeczeniem, obowiązywał niewątpliwy stan prawny. Co więcej, stan ten powinien być możliwy do ustalenia na podstawie treści przepisów prawnych bez rozbieżności wykładni. W sposób rażący może bowiem zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, a więc taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Jeżeli w przedmiocie oceny możliwości stosowania i wykładni określonej regulacji prawnej mają miejsca kontrowersje, wątpliwości interpretacyjne, nie można w takim wypadku zasadnie mówić o rażącym naruszeniu prawa. Taki pogląd wyraził NSA m.in. w wyrokach z 8 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 3435/15, z 27 października 2017 r., sygn. akt II OSK 336/16. Stanowisko to zaś Sąd w składzie orzekającym w pełni aprobuje.

Nie można przy tym pominąć wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., (sygn. P 46/13), w którym zostało stwierdzone, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że niedookreślony charakter przesłanki rażącego naruszenia prawa powoduje - zdaniem Trybunału - iż z czasem wzrasta ryzyko prawne, polegające na możliwości wykształcenia się odmiennej linii orzeczniczej zarówno w stosunku do norm materialnych jak i procesowych, które legły u podstaw wydanej decyzji, jak i samej przesłanki rażącego naruszenia prawa. Zwrócono też uwagę, że działanie organów państwa na podstawie prawa, będące przejawem zasady praworządności, nie oznacza bezwzględnego obowiązku eliminowania z obrotu wadliwych decyzji, na podstawie których strona nabyła prawo (...), po upływie znacznego czasu od wydania tego aktu administracyjnego. Jedynie (pkt 8.4) w szczególnych okolicznościach, gdy przemawia za tym inna zasada konstytucyjna, jest dopuszczalne odstąpienie od zasady bezpieczeństwa prawnego (...). Należą tu sytuacje nadzwyczaj wyjątkowe, gdy ze względów obiektywnych zachodzi potrzeba dania pierwszeństwa określonej wartości chronionej bądź znajdującej (...) oparcie w przepisach Konstytucji. Przytaczając dotychczasowe swe orzecznictwo Trybunał podkreślił, że owe ograniczenia czasowe są konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych, służąca porządkowi publicznemu, oraz ze względu na rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także ze względu na ochronę praw nabytych przez osoby trzecie. Trybunał wyraził też pogląd, że trwałość decyzji organów władzy nie może być pozorna. Ostatecznie Trybunał pozostawił ustawodawcy do rozstrzygnięcia czy właściwe byłoby zastosowanie dziesięcioletniego terminu prekluzyjnego z art. 156 § 2 k.p.a., czy też innego terminu. W dacie rozstrzygania niniejszej sprawie przez Sąd, ustawodawca stosownej regulacji jeszcze nie podjął, wobec tego konieczne stało się dalsze stosowanie art. 156 § 2 k.p.a. w jego obecnym brzmieniu, z uwzględnieniem jednakże oceny prawnej wyrażonej przez Trybunał Konstytucyjny i ze świadomością, że upływ kilkudziesięciu lat od dnia wydania kwestionowanej w tym trybie decyzji (w niniejszym postępowaniu ponad 50 lat ) - w powołaniu się na fakt, iż została wydana z rażącym naruszeniem prawa – winien być wzięty pod uwagę, przy jej rozpatrywaniu.

Stan prawny sprawy, w ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości i został prawidłowo ustalony przez organ. Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] października 1967 r., nr [...] stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz.U. Nr 38 poz. 166, dalej jako "ustawa"), w której wskazano, że na wniosek właściciela nieruchomość rolna może być w całości przejęta na własność Państwa (art. 7 ust. 1). Z treści tego przepisu wynika zatem, że przesłanką materialnoprawną przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej w trybie ustawy było złożenie wniosku, co uruchamiało procedurę administracyjną. A skoro tak, to brak spełnienia tej przesłanki powoduje skutek prawny nieważności decyzji. Pamiętać należy także o treści art. 39 pkt 1 ustawy, iż ilekroć w ustawie jest mowa o właścicielu nieruchomości - należy przez to rozumieć również posiadacza nieruchomości w dobrej wierze; jednakże posiadacz taki nie może zgłosić wniosku o przejęcie nieruchomości na własność Państwa. Poza wymogiem złożenia przez właściciela nieruchomości rolnej wniosku o jej przejęcie w całości, ustawa nie zawierała innych przesłanek umożliwiających wydanie (w ramach uznania administracyjnego), przez właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej w tym względzie decyzji.

Aby organowi orzekającemu w 1967 r., można było postawić zarzut rażącego naruszenia prawa, z akt prowadzonego wówczas postępowania bądź z innych oczywistych i nie budzących wątpliwości okoliczności (dokumentów) winno wynikać, że organ pomimo posiadanej wiedzy i określonych ustaleń faktycznych orzekł wbrew przepisom ustawy. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją.

Poza sporem pozostaje kwestia, że S. W. wystąpił pismem z [...] lipca 1967 r. z wnioskiem o przejęcie nieruchomości o powierzchni [...] ha na rzecz Państwa. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie czy ww. wniosek spełniał wymogi art. 7 ust. 1 ustawy, tzn. czy został złożony przez jedynego właściciela przejmowanej nieruchomości.

Jak wynika z akt archiwalnych, zgromadzonych przez organ w toku postępowania, brak jest jakiejkolwiek informacji świadczącej o tym, że w dacie wydania kwestionowanej decyzji, tj. [...] października 1967 r., przejęta przez Państwo nieruchomość stanowiła własność jeszcze innych osób, poza S. W. Ze znajdujących się w aktach dokumentach wynika bowiem, że wyłącznym właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dacie przejęcia jej przez Państwo był właśnie S. W. Powyższe znajduje potwierdzenie w takich dowodach jak chociażby odpis z księgi wieczystej [...] tom [...] wykaz [...], wydany [...] września 1967 r. przez Państwowe Biuro Notarialne w [...][...], ale również z treści samej księgi wieczystej dotyczącej ww. nieruchomości, przesłanej do organu przez Sąd Rejonowy w [...][...], V Wydział Ksiąg Wieczystych, za pismem z [...] grudnia 2019 r., w którego to treści Sąd jednoznacznie stwierdził, że w dacie [...] października 1967 r., gospodarstwo rolne o powierzchni [...] położone w [...], dla którego prowadzona jest księga gruntowa [...] tom [...] wykaz [...] stanowiło własność S. W. Jak wynika z treści ww. księgi wieczystej podstawę wpisu prawa własności nieruchomości na rzecz S. W. stanowił dokument nadania ziemi z [...] grudnia 1946 r., nr [...]. Wpisu dokonano [...] stycznia 1947 r. Dokument nadania zmieni z [...] grudnia 1946 r., nr [...] także znajduję się aktach administracyjnych sprawy i wynika z niego, że został wydany w wykonaniu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, oraz że nadział zmieni o powierzchni [...] ha otrzymał na własność jedynie S. W.

Prawidłowo zatem uznał organ, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] października 1967 r., nr [...] nie narusza prawa w sposób rażący z tego powodu, że organ ten orzekał na podstawie wniosku złożonego nie przez wszystkich właścicieli przejętej nieruchomości.

Natomiast specyfika postępowania w trybie nieważności, z uwagi na skutki wyrugowania ostatecznej decyzji administracyjnej z obrotu prawnego, nie pozwala na czynienie w tej materii żadnych domniemań.

Nie mają zatem racji Skarżący twierdząc, że w dacie wydania kontrolowanej decyzji stan właścicielski przejmowanej na rzecz Państwa nieruchomości był inny niż wynika to ze stanu wpisów w księdze wieczystej. Zdaniem Skarżących, wynikać ma to z faktu istnienia ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej pomiędzy S. W., a jego pierwszą żona M. W., w chwili gdy S. W. otrzymał ziemie w ramach reformy rolnej, co z kolei niesie za sobą ten skutek, zdaniem Skarżących, że w dacie wydania decyzji przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] współwłaścicielami przejętej nieruchomości były również wspólne dzieci S. W. oraz M. W., czyli Skarżący.

Abstrahując bowiem od kwestii faktycznie istniejącego ówcześnie pomiędzy małżonkami W. ustroju majątkowego, co w realiach niniejszej sprawy nie jest przedmiotem dociekań organu, ani tym bardziej Sądu, wskazać należy, że stosownie do treści art. 1 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204 ze zm., dalej zwanej " u.k.w.h."), księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Przy tym księgi te prowadzi się na zasadzie indywidualności - jedna księga wieczysta odpowiada jednej nieruchomości w znaczeniu cywilistycznym (art. 24 ust. 1 u.k.w.h.). Oznacza to, że księga wieczysta stanowi prawne kryterium wyodrębnienia nieruchomości jako przedmiotu prawa własności. Określoną w art. 3 u.k.w.h. zasadę jawności materialnej ksiąg wieczystych przewidywał również art. 18 dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. z 1946 r., Nr 57, poz. 319). Ustawodawca dodatkowo wzmocnił powyższe domniemanie stanowiąc w art. 5 u.k.w.h., że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych albo dokonanych na rzecz nabywcy działającego w złej wierze (art. 6 ust. 1 u.k.w.h.). Podobnie powyższą kwestie prawodawca uregulował na gruncie Prawa rzeczowego z 1946 r. (art. 20 in fine).

Obalenia powyższego domniemania było możliwe poprzez powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, o czym stanowi art. 10 ust. 1 u.k.w.h. – w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Powyższe oznacza tym samym, że widniejący w księdze wieczystej wpis prawa własności stanowi na podstawie art. 6262 § 6 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c., prawomocne orzeczenie sądu, które wiąże zarówno sąd, który je wydał, strony jak również organy państwowe i organy administracji publicznej.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA z 30 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 729/16, CBOSA), zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa, wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r., SK 57/2003 (OTK ZU 2004/7A poz. 69) wskazał, że to domniemanie wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to w istotny sposób ją uzupełnia, tworząc spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do odwrócenia reguł dowodowych, bowiem jego wprowadzenie oznacza, iż nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny podzielił także pogląd wyrażony w wyroku NSA z 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98, LEX nr 47173), że zasada wyrażona w art. 3 u.k.w.h. wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach (por. także wyroki NSA z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2100/14 oraz z 30 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1488/16). Powyższe stanowisko Sąd orzekający w niniejszej sprawie również aprobuje.

Skarżący nie wykazali natomiast w niniejszej sprawie, że podejmowali jakiekolwiek działania w powyższym obszarze (pomimo upływu kilkudziesięciu lat od momentu dokonania wpisu w księdze wieczystej), zmierzające do wzruszenia kwestionowanego wpisu w księdze wieczystej, także w trybie procesu o ustalenie prowadzonym na podstawie art. 189 k.p.c. (z uwagi na jego historyczny charakter).

Mając na uwadze powyższe należy zatem zauważyć, że wpis prawa własności w księdze wieczystej na rzecz S. W. był aktualny w dniu [...] października 1967 r., ponieważ nie został obalony i niewątpliwie ma charakter istotnego dowodu w sprawie, co zostało prawidłowo ocenione przez organ. Z uwagi więc na wpis w księdze wieczystej organ nie miał możliwości aby dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Jak wskazano już powyżej nie jest rolą organów administracji publicznej weryfikowanie prawidłowości prawomocnych wpisów w księdze wieczystej.

Powyższej oceny niniejszej sprawy nie może także zmienić zarzut Skarżących dotyczący nieodpłatnego, ich zdaniem, charakteru przejęcia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa w trybie przepisów ustawy, skutkujący wyłączeniem rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w takim przypadku. W ocenie Sądu, powyższe stwierdzenie nie mogło doprowadzić do wyeliminowania kontrolowanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] października 1967 r. w postępowaniu nieważnościowym. Nie mają zatem racji Skarżący wywodząc zarzut wyłączenia rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w stosunku do nabycia własności przedmiotowego gospodarstwa przez Państwo.

Wskazać należy w tym miejscu, że decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa co do skutków cywilnoprawnych była zbliżona do umowy o przekazaniu gospodarstwa, a ta jest uznawana w orzecznictwie za ustawowo wyodrębnioną umowę odmienną od umowy darowizny. Decyzja tego rodzaju w żadnym razie nie miała charakteru przymusowego, a samo wydanie aktu administracyjnego było uzależnione od woli właściciela (od złożenia wniosku w tym zakresie). Decyzja ta stanowiła element systemu ubezpieczeń społecznych rolników. W wyniku przekazania gospodarstwa przekazujący zapewniał sobie ekwiwalent w postaci świadczenia emerytalnego lub rentowego ze środków państwowych, przy jednoczesnym korzystaniu z działki, lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych (por. wyrok WSA w Warszawie z 11 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 485/13, CBOSA; i uchwałę Sądu Najwyższego z 8 września 1993 r., sygn. akt III CZP 121/93, OSNCP 5/94, poz. 97).

Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, za błędne uznać należy twierdzenia Skarżących, iż przejęcie nieruchomości rolnej przez Państwo w trybie ustawy odbywało się pod tytułem darmym, skoro zbywca takiej nieruchomości (w tym przypadku S. W.) nabywał następnie z tego tytułu prawo do zaopatrzenia emerytalnego finansowanego z budżetu Państwa, przy ustalaniu którego uwzględniało się areał nieruchomości rolnej, przejętej w zagospodarowanie lub na własność Państwa (art. 10, art. 11 ust. 1, art. 15, art. 24 ust. 1ustawy). Niewątpliwie organ orzekający w kontrolowanej decyzji z 1967 r. ustalił powierzchnię przejętych gruntów podlegających uwzględnieniu przy ustalaniu praw i wysokości zaopatrzenia emerytalnego, która wyniosła [...] ha (pkt 3 sentencji decyzji). Prawo do świadczeń ustalał i świadczenia pieniężne wypłacał Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 24 ust. 2 ustawy).

Ponadto, słusznie organ zwrócił uwagę, że kwestia późniejszej wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych jest kwestią następczą wobec decyzji o przejęciu nieruchomości przez Państwo, i z tego powodu nie ma znaczenia w procesie ustalenia wystąpienia wad kwalifikowanych decyzji na podstawie art. 156 § 1 k.p.a.

Sąd zwraca także uwagę, że zarówno sam zainteresowany S. W., jak i jego następcy prawni, nie kwestionowali później wydanej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzji z [...] października 1967 r. Ponadto, S. W., będąc uprawnionym z ustawy i mając pełną świadomość co do faktu przejęcia przez Państwo gospodarstwa w zamian za świadczenia emerytalno-rentowe – nie zgłaszał swoich roszczeń w tym zakresie. Trudno zatem uznać, że jeżeli jego rzeczywista wola w tym zakresie byłaby inna to, że nie zamanifestował by jej jeszcze za życia.

Powyższe w ocenie Sądu uzasadnia twierdzenie, iż w sprawie nie może być mowy o rażącym naruszeniu prawa, co oznacza tym samym, że zaskarżona decyzja Ministra z [...] kwietnia 2020 r jest prawidłowa.

Sąd nie stwierdził ponadto, aby w rozpatrywanej sprawie miało miejsce istotne naruszenie procedury administracyjnej, w szczególności w kontekście podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a., to jest takie, które miałoby wpływ na odmienny wynik sprawy. Ocena niniejszej sprawy, była swobodna, a nie dowolna, i nie doszło w tym przypadku do naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. Należy też podkreślić, że "słusznego interesu strony" nie można utożsamiać z rozstrzygnięciem zgodnym z oczekiwaniami osoby zainteresowanej. Rozstrzygnięcie musi być dokonywane na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, co w realiach niniejszej sprawy miało miejsce.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).