Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1538/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 157 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.34, art.35, art.136 ust.3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie: sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Protokolant asystent sędziego Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C.W., B.W., U.P., K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1939/09 w sprawie ze skargi C.W., B.W., U.P., K.M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1939/09, po rozpoznaniu sprawy ze skargi C.W., B.W., U.P., K.M.na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 15 września 2009 r. nr BO2-784-WP-528/09 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, oddalił skargę.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu wniosku C.W., B.W., U.P., K.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] września 2009 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] kwietnia 2001 r. w części dotyczącej do działek nr 101 i 103 położonych w Bydgoszczy.

W uzasadnieniu organ podał, że Wojewoda Kujawsko-Pomorski - działając na podstawie art. 34 i art. 35 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948) - decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r., nr GKN.III.7720K/4/0 I stwierdził nabycie przez Przedsiębiorstwo Państwowe "Polskie Koleje Państwowe" w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntów położonych w Bydgoszczy przy ul. Tychoniewicza 1, obręb 392, działka nr 103 o pow. 0,2860 ha, ul. Tychoniewicza 2, obręb 392, działka nr 101 o pow. 0,2605 ha, ul. Wańkowicza 1, obręb 393, działka nr 52 o pow. 0,3060 ha, ul. Licznerskiego 2-4, obręb 393, działka nr 47 o pow. 0,5481 ha, ul. Chłodzińskiego 1, obręb 393, działki nr 80 o pow. 0,0940 ha, nr 79 o pow. 0,0188 ha i nr 7 o pow. 0,2172 ha, ul. Wańkowicza 6, obręb 393, działka nr 57 o pow. 0,2285 ha, ul. Chłodzińskiego 3, obręb 393, działka nr 78 o pow. 0,1192 ha oraz stwierdził nieodpłatne nabycie prawa własności budynków i innych urządzeń położonych na tych gruntach.

Wnioskiem z dnia 20 maja 2008 r. C.W., B.W., U.P., K.M.wystąpili o stwierdzenie nieważności wyżej wymienionej decyzji uwłaszczeniowej, w części odnoszącej się do działek nr 101 i 103.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji uwłaszczeniowej

Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] kwietnia 2001 r., w części odnoszącej się do działek nr 101 i 103.

C.W., B.W., U.P., K.M.wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2009 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...].

Minister podał, iż zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r., grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. z dniem 27 października 2000 r), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP, natomiast budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP, przy czym nabycie tych praw nie może naruszać praw osób trzecich.

Stosownie natomiast do art. 157 § 2 Kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, przy czym pojęcie strony określa art. 28 Kpa, wiążąc to pojęcie z interesem prawnym.

Minister badając interes prawny C.W., B.W., U.P., K.M.ustalił, że ich poprzednicy (T.W. i S.W.) aktem notarialnym z dnia 27 listopada 1979 r., Rep. A nr 10534/1979 sprzedali Skarbowi Państwa nieruchomość położoną w Bydgoszczy przy ul. Sielskiej 91, oznaczoną jako działka nr 98 o pow. 4,5200 ha, wpisaną w księdze wieczystej KW Nr 6382. W skład powyższej nieruchomości weszły m. in. działki nr 101 (część) i nr 103, co wynika z akt, w tym z pisma Prezydenta Bydgoszczy z dnia 21 maja 2004 r., nr WMG.III.72211/5/02.

Organ podkreślił, że do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej nie był zgłoszony wniosek o zwrot nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa w trybie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości. Wnioski o zwrot części nieruchomości zostały złożone w 2002 r. (C.W. pismem z dnia 21 stycznia 2002 r, a B.W., K.M. i U.P. pismem, które wpłynęło do Urzędu Miasta Bydgoszczy w dniu 2 kwietnia 2002 r.).

Minister wskazał, że sprawa zwrotu nieruchomości, po doprecyzowaniu złożonych wniosków, została załatwiona jeszcze przed wystąpieniem w piśmie z dnia

20 maja 2008 r. o częściowe stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Prezydent Miasta Bydgoszczy decyzją z dnia [...] marca 2005 r. utrzymaną w mocy przez decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] lipca 2005 r. odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w tym także w zakresie działek nr 101 i nr 103. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt II SA/Bd 553/06 oddalił skargę stron na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 11 lipca 2005 r.

Zdaniem Ministra, stan prawny wskazuje, że składając wniosek z dnia 20 maja 2008 r. o częściowe stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, skarżący nie dysponowali żadnym prawem rzeczowym do przedmiotowych działek, a sprawa zwrotu nieruchomości została załatwiona jeszcze przed złożeniem wniosku z dnia 20 maja 2008 r.

Wobec tego organ nadzoru uznał, że skarżący nie posiadają interesu prawnego, i legitymacji prawnej do żądania stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli C.W., B.W., U.P., K.M.. W skardze wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2001 r. Wojewody Kujawsko - Pomorskiego nr [...] o oddaniu w użytkowanie wieczyste na rzecz PKP działki gruntu nr 103 o pow. 2860 m2 oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu Sąd wywodził, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji - jak słusznie wskazał Minister - może wszcząć tylko osoba, która legitymuje się interesem prawnym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie bowiem z art. 157 § 2 Kpa postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną zaś - według art. 28 Kpa - jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W sprawach dotyczących oceny legalności decyzji uwłaszczeniowej, na podstawie której PKP nabyło z mocy prawa mienie Skarbu Państwa będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu tego Przedsiębiorstwa stronami są Skarb Państwa

(właściciel mienia), PKP lub PKP SA jako następca prawny Przedsiębiorstwa Państwowego PKP (posiadacza gruntu i zarazem wnioskodawca) oraz osoby trzecie, którym przysługują do nieruchomości prawa, które uwłaszczenie (następujące z dniem 27 października 2000 r.) może naruszyć. Tych bowiem podmiotów dotyczą skutki wadliwej decyzji uwłaszczeniowej.

Sąd I instancji wskazał, iż w niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny, czy skarżący są podmiotami należącymi do kategorii osób trzecich, o których mowa w art. 34 ust. 4 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (DZ. U. Nr 84, poz. 948) i czy w związku z tym mogą skutecznie wystąpić z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, roszczenie o zwrot nieruchomości zgłoszone na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest prawem, które uwłaszczenie może naruszyć. Spadkobierca poprzedniego właściciela gruntu ma zatem interes prawny we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Gdyby się bowiem okazało, że właściwy wojewoda wydał decyzję uwłaszczeniową przed zakończeniem postępowania o zwrot nieruchomości, to wówczas organ winien rozważyć, czy decyzja uwłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem art. 34 ust. 4 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".

Uszło jednak uwadze skarżących, że zarówno w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", w momencie wszczęcia postępowania uwłaszczeniowego jak i w dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej nie zostały zgłoszone roszczenia o zwrot przez spadkobierców S.W. i T.W. (poprzednich właścicieli gruntu). Wobec tego Minister trafnie ocenił, że skarżący nie mają w postępowaniu nadzorczym interesu prawnego, skoro nie należą do osób trzecich, o których mowa w art. 34 ust. 4 tej ustawy. Sąd zauważył, że warunkiem skutecznego powołania się na roszczenia wywodzone z przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami było to, aby roszczenia te zostały zgłoszone przed lub na etapie postępowania uwłaszczeniowego. Tymczasem w niniejszej sprawie roszczenia o zwrot zostały zgłoszone w 2002 r. (po zakończeniu postępowania uwłaszczeniowego).

Podkreślił, iż kwestia spadkobrania po poprzednich właścicielach gruntu, sama w sobie, nie tworzy po stronie skarżących interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Skarżący nie nabyli bowiem prawa własności do przedmiotowego gruntu od swych poprzedników prawnych, ponieważ prawo to zostało przeniesione na Skarb Państwa. Skarżącym jako następcom prawnym poprzednich właścicieli przysługiwało jedynie roszczenie o zwrot gruntu na podstawie art. 136 ust. 3 ugn. W konsekwencji podnoszona w skardze kwestia spadkobrania po poprzednich właścicielach mogła by mieć znaczenie, ale w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości nabytej w trybie, o którym mowa w art. 216 ust. 1 ugn (dlatego też skarżący mieli interes prawny w postępowaniach zakończonych decyzją Wojewody Kujawsko - Pomorskiego z dnia 30 września 2008 r., nr WSPN.11.77241/13/08 i wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt II SA/Bd 53/06).

Sąd I instancji nie zgodził się ze skarżącymi, że ich interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej wynika z przepisu art. 34 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten dotyczy bowiem sytuacji, gdy spadkobiercy właścicieli pozbawionych prawa własności nieruchomości przed dniem 5 grudnia 1990 r. złożyli wnioski o nabycie nieruchomości wymienionych w wykazie nieruchomości pozostających w zasobie publicznym przeznaczonych do sprzedaży (art. 35 ust. 1 ugn). Kwestia skorzystania z prawa pierwszeństwa, o którym mowa w art. 34 ugn stanowi zatem inne zagadnienie prawne, niż sprawa legalności decyzji uwłaszczeniowej. Przepis ten znajduje zastosowanie wówczas, gdy właściwy organ podejmie decyzję o zbyciu konkretnych gruntów osobom trzecim i swą decyzję poda do publicznej wiadomości (w niniejszej sprawie brak dowodu na to, że Prezydent Miasta Bydgoszcz zamierza zbyć nieruchomość oznaczoną jako działki nr 101 i 103).

Sąd wojewódzki dodał, że uwłaszczenie PKP prawem użytkowania wieczystego, w trybie art. 34 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" nie jest zdarzeniem tożsamym ze zbywaniem nieruchomości, które jest działalnością podmiotu publicznoprawnego wykonywaną w sferze cywilnoprawnej. Trzeba wskazać, że stwierdzenie nabycia przez PKP z mocy prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości dokonane przez Wojewodę Kujawsko - Pomorskiego decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r., nr [...] nie oznaczało jej zbycia w rozumieniu art. 34 ust. 1 pkt 2 ugn. Zbywanie nieruchomości odnosi się bowiem do dokonywania czynności prawnych, na

podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste (art. 4 pkt 3b ugn). Nie można pominąć i tego, że procedurę zbywania uruchamia i przeprowadza właściwy organ. W rozumieniu art. 4 pkt 9 i 9b1 ugn właściwym organem nie jest wojewoda, lecz starosta (prezydent miasta na prawach powiatu), wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa oraz organ wykonawczy gminy, powiatu i województwa w odniesieniu do nieruchomości stanowiących odpowiednio własność gminy, powiatu i województwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dodał, że Minister Infrastruktury w zaskarżonej decyzji inaczej uzasadnił rozstrzygnięcie o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, niż to miało miejsce w decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...]. Takie działanie organu nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, ponieważ w obu decyzjach organ ustalił stan faktyczny i prawny sprawy oraz zwrócił uwagę na kwestię zasadniczą, tzn. na to, że skoro skarżącym nie przysługują względem uwłaszczonych działek żadne prawa jako osobom trzecim w rozumieniu art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r., to nie mogą legitymować się przymiotem strony w rozumieniu art. 157 § 2 w zw. z art. 28 Kpa.

C.W., B.W., U.P., K.M.wnieśli od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zaskarżając wyrok w całości, zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego

tj.

a) art. 34 pkt 4 uogn i art. 34 ust 4 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" przez błędną ich wykładnię i uznanie, iż skarżący nie są podmiotami, których dotyczą skutki decyzji uwłaszczeniowej,

b) art. 136 ust. 2 i 3 w zw z art. 216 ust 1 uogn przez niewłaściwe zastosowanie i pominięcie faktu, iż to skarżący powinni zostać poinformowani o przysługującym im prawie pierwokupu, by mogli skorzystać z roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Ponadto w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. art. 157 § 2 w zw. z art. 28 kpa, poprzez uznanie, że skarżący nie są stronami niniejszego postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż Wojewoda Kujawsko Pomorski, sprawując nadzór i będąc dysponentem mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa, powinien z urzędu zbadać celowość i zasadność wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 2001 r. znak [...] przede wszystkim ze względu na art. 34 ust. 1 pkt.1 i ust. 4 uogn. Działanie to powinno w szczególności obejmować zbadanie czy komukolwiek przysługuje roszczenie o nabycie nieruchomości z mocy ustawy o gospodarce nieruchomościami i zgodnie z ust. 4 zawiadomienie na piśmie uprawnionych podmiotów o przeznaczeniu nieruchomości do zbycia i o pierwszeństwie w jej nabyciu. Takie bowiem postępowanie korelowałoby z dyrektywą zawartą w art. 7 kpa. tj. podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją pominięcia wytycznych wskazanych w cytowanych ustawach było wydanie decyzji administracyjnej z wadą prawną i naruszenie uprawnień skarżących.

Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny pominął fakt, że skarżący w ogóle nie zostali poinformowani o możliwości nabycia przedmiotowej nieruchomości i to jest istotą wadliwości decyzji wydanej przez Wojewodę Kujawsko-Pomorskiego. Gdyby obowiązek ten został zrealizowany skarżący mieliby czas na dochodzenie swoich roszczeń i ich zaspokojenie. Należy pamiętać, że obowiązek pisemnego poinformowania stron na piśmie nie tylko wynika ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami, ale także znajduje potwierdzenie w orzeczeniu Sądu Najwyższego w wyroku z 8 sierpnia 2001 r. (sygn. CKN 1102/98) i wyroku SN z 10 sierpnia 2005 r. (sygn. I CK 130/05).

Również błędnym założeniem Sądu było uznanie: "iż kwestia spadkobrania po poprzednich właścicielach gruntu sama w sobie nie tworzy po stronie skarżących interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Skarżący nie nabyli bowiem prawa własności do przedmiotowego gruntu od swych poprzedników prawnych ponieważ prawo to zostało przeniesione na Skarb Państwa". Kodeks cywilny w art. 922 § 1 stanowi, że prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów o postępowaniu spadkowym. Podkreślono, że roszczenie o stwierdzenie nieważności decyzji z rażącym naruszeniem prawa (art. 157 § 1 pkt 2) ma charakter majątkowy, gdyż daje podstawę do dochodzenia odszkodowania za powstałą szkodę w majątku skarżących poprzez utratę możliwości skorzystania z prawa, którego realizacja pozwoliłaby na uzyskanie składnika majątkowego o określonej wartości.

Ponadto, przesądzające o interesie prawnym strony skarżącej jest ugruntowanie art. 136 ust. 3. uogn., który to wyraźnie wskazuje, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 cyt. ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast art. 137 ust 2. tejże ustawy stanowi, że jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust.-1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Ponadto nie wyklucza to odpowiedzialności odszkodowawczej, która ciąży na organie wydającym wadliwą decyzję.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody Kujawsko - Pomorskiego oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw, ponieważ zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości odpowiada prawu.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżący mają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Kujawsko - Pomorskiego z dnia [...] kwietnia 2001 r., którą na mocy art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego " Polskie Koleje Państwowe " ( Dz. U. Nr. 84, poz. 948 ze zm.) stwierdzono nabycie z mocy prawa przez Przedsiębiorstwo Państwowe PKP w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntów położonych w Bydgoszczy przy ul. Tychoniewicza 1 oraz nabycie własności budynków i innych urządzeń położonych na tych gruntach.

Kwestia legitymacji procesowej skarżących do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności w/wym decyzji stanowi zasadnicze zagadnienie, do którego nawiązują procesowe i materialne zarzuty skargi kasacyjnej. Dotyczą one przede wszystkim naruszenia przez Sąd Instancji art. 157 § 2 Kpa w zw. z art. 28 Kpa.

Stosownie do art. 157 § 2 Kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

Zgodnie natomiast z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Pojęcie interesu prawnego ma charakter materialnoprawny. Innymi słowy tylko przepis prawa materialnego stanowi podstawę do uznania istnienia interesu prawnego i

tylko taki przepis stwarza dla określonego podmiotu legitymację materialnoprawną do udziału w postępowaniu lub żądaniu jego wszczęcia.

W przedmiotowej sprawie podstawy takiej należy upatrywać w przepisie art. 34 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy dnia 8 września 2000r.

W myśl art. 34 ust. 1 i ust. 3 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP grunty będące własnością Skarbu Państwa znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP.

Cytowany przepis stanowi podstawę do ustalenia legitymacji procesowej w rozpoznawanej sprawie. Prawidłowo organ i Sąd przyjęły, że stroną postępowania uwłaszczeniowego jest podmiot reprezentujący Skarb Państwa oraz PKP

Osoba trzecia w tym postępowaniu może uczestniczyć tylko wówczas, gdy wykaże, iż przysługują jej prawa, które uwłaszczenie mogło naruszyć.

Z art. 34 ust. 4 ustawy wynika bowiem, że nabycie praw, o których mowa w ust. 1 i ust. 3, nie może naruszać praw osób trzecich.

W chwili obecnej skarżący nie mają żadnych praw do nieruchomości, której dotyczyła decyzja z dnia 6 kwietnia 2001 r.

Decyzją z dnia 11 lipca 2005r. Wojewoda Kujawsko - Pomorski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Bydgoszczy z dnia 22 marca 2005r. w przedmiocie odmowy zwrotu skarżącym nieruchomości położonej przy ul. Tychoniewicza 1 w Bydgoszczy, która aktem notarialnym z dnia 27 listopada 1979r. została sprzedana przez spadkodawców skarżących Skarbowi Państwa. Prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 października 2006r. skarga skarżących na decyzje odmawiającą zwrotu nieruchomości została oddalona.

W wyniku powyższego skarżący utracili prawo określone w art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. Nr. 261, poz. 2603 ze zm. ), które przysługiwało im do spornej nieruchomości, a które uwłaszczenie mogłoby naruszać.

Stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub

jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

W dacie złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2001 r. tj. W dniu 20 maja 2008r. skarżący nie posiadali żadnych praw do nieruchomości przy ul. Tychoniewicza 1 w Bydgoszczy. Nie posiadali tym samym interesu prawnego dającego im status strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, co musiało skutkować odmową wszczęcia przez organ postępowania w sprawie objętej wnioskiem z dnia 20 maja 2008r.

Nietrafne są również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisów prawa materialnego.

Powołany w skardze kasacyjnej art. 34 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może stanowić źródła interesu prawnego skarżących, ponieważ w ogóle nie znajduje zastosowania w stanie faktycznym sprawy.

W myśl wymienionego przepisu w przypadku zbywania nieruchomości osobom fizycznym i prawnym pierwszeństwo w ich nabyciu, z zastrzeżeniem art. 216a, przysługuje osobie, która spełnia jeden z następujących warunków:

przysługuje jej roszczenie o nabycie nieruchomości z mocy

niniejszej ustawy lub odrębnych przepisów, jeżeli złoży wniosek o nabycie przed

upływem terminu określonego w wykazie, o którym mowa w art. 35 ust. 1; termin

złożenia wniosku nie może być krótszy niż 6 tygodni, licząc od dnia wywieszenia

wykazu;

jest poprzednim właścicielem zbywanej nieruchomości

pozbawionym prawa własności tej nieruchomości przed dniem 5 grudnia 1990 r. albo

jego spadkobiercą, jeżeli złoży wniosek o nabycie przed upływem terminu określonego

w wykazie, o którym mowa w art. 35 ust. 1; termin złożenia wniosku nie może być

krótszy niż 6 tygodni, licząc od dnia wywieszenia wykazu;

jest najemcą lokalu mieszkalnego, a najem został nawiązany na

czas nieoznaczony.

Zbycie nieruchomości nie może nastąpić, jeżeli toczy się postępowanie administracyjne dotyczące prawidłowości nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego.

Osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 3, zawiadamia się na piśmie o przeznaczeniu nieruchomości do zbycia oraz o przysługującym im pierwszeństwie w nabyciu tej nieruchomości, pod warunkiem złożenia wniosków o nabycie w terminie określonym w zawiadomieniu. Termin ten nie może być krótszy niż 21 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Przy doręczaniu zawiadomień stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Osoby, o których mowa w ust. 1 i ust. 6, korzystają z pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości, jeżeli złożą oświadczenie, że wyrażają zgodę na cenę ustaloną w sposób określony w ustawie.

Decyzja mocą której stwierdzono nabycie z mocy prawa przez PKP prawa użytkowania wieczystego gruntów położonych w Bydgoszczy przy ul. Tychoniewicza 1 nie dotyczyła zbycia nieruchomości o jakim mowa w art. 34 ustawy o gospodarce nieruchomościami.. Przepis ten dotyczy bowiem obrotu nieruchomościami dokonywanego w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy, a więc czynności o charakterze cywilnoprawnym, co trafnie ocenił Sąd I instancji.

Z przyczyn przedstawionych na wstępie niniejszych rozważań prawnych ( brak po stronie skarżących prawa do nieruchomości) nietrafny jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 34 ust. 4 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP.

Gdy chodzi zaś o zarzut naruszenia art. 136 ust. 2 i ust. 3 i art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to trzeba zauważyć że wymienione przepisy w }Ń rozpoznawanej sprawie, z uwagi na jej przedmiot, nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia, w przeciwieństwie do sprawy zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 października 2006r., w której odmówiono skarżącym zwrotu nieruchomości.

Nadto skarga kasacyjna zdaje się nie zauważać iż zbywanie nieruchomości i związane z nim prawo pierwokupu uregulowane w art. 34 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie jest tożsame z prawem do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 tej ustawy. Są to bowiem zupełnie odmienne i nie powiązane ze sobą uregulowania prawne. Ich jedyną cechą wspólną jest to że skorzystanie z nich może doprowadzić do odzyskania nieruchomości wywłaszczonej. Następuje to jednak w różnych trybach, przy zastosowaniu odmiennych przesłanek.

Nie znajduje zatem żadnego uzasadnienia twierdzenie skargi kasacyjnej , że skarżący powinni zostać poinformowani o przysługującym im prawie pierwokupu, tak aby mogli skorzystać z roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 1270, poz. 153 ze zm.) orzekł jak w sentencji.