Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1047/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania M. I. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] odmawiającej przyznania M i I. zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie z powodu niespełnienia kryterium dochodowego utrzymało powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

M. . zam. [...], gm. [...] w dniu 24.03.2016r. zwrócił się z prośbą o pomoc na utrzymanie i ogrzanie mieszkania. Podczas przeprowadzonego w dniu 05.04.2016r. rodzinnego wywiadu środowiskowego sprecyzował swoje oczekiwania, że oczekuje zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie w gotówce na stałe i z tych środków będzie w stanie sobie wszystko zabezpieczyć. W dniu 07.04.2016r. złożył dodatkowe pismo do poprzedniego podania wnosząc w nim o pomoc w wys. [...] zł na stałe uzasadniając to słabym stanem zdrowia i potrzebą zatrudnienia opiekunki. W oparciu o rodzinny wywiad środowiskowy ustalono, że sytuacja rodzinna, mieszkaniowa, zdrowotna i zawodowa M. I. od dłuższego czasu nie uległy zmianie, wnioskodawca nadal jest osobą samotnie gospodarującą, ma dwie córki z którymi od lat pozostaje w konfliktach. Córki zobowiązane Wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] V Wydział Cywilny Odwoławczy Sygn. akt [...] z dnia 16 października 2014 r. płacą mu alimenty po [...] zł miesięcznie każda z nich. M. I. mieszka w drewnianym domu bez wygód, którego jest właścicielem w 1/2 części. Źródłem 'jego dochodu w miesiącu marcu 2016r. było gospodarstwo rolne o pow. [...] ha przeliczeniowego z którego dochód wyliczony ryczałtowo wynosi [...] zł miesięcznie, alimenty od córek w wys. [...] zł miesięcznie, oraz - emerytura z KRUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wys. [...] zł miesięcznie. Łączny dochód M. I. w miesiącu marcu 2016r. wyniósł [...] zł i znacznie przekroczył kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej tj. kwotę 634,00 zł. Wnioskodawca zaciąga długi, na wskutek których, powstają zajęcia komornicze. Jednak wszelkie zobowiązania wobec wierzycieli nie mają wpływu na ustalenie wysokości dochodu, gdyż nie pomniejszają dochodu wyliczonego na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy.

Żądanie przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku stałego w kwocie [...] zł, nawet w przypadku spełnienia kryterium dochodowego nie mogłoby być zrealizowane. Jak wynika z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS M. I. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, jednak jak na swój wiek jest osobą sprawną fizycznie, bardzo często podróżuje do różnych miast rowerem oraz środkami komunikacji publicznej. Środki finansowe ponoszone na codzienne przejazdy, mógłby spożytkować na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb. Wnioskodawca jest klientem roszczeniowym, konfliktowym, wymagającym, aby jego sytuacja traktowana była w sposób szczególny, stawiając żądania pomocy niemożliwe do zrealizowania przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Cały ciężar zapewnienia środków utrzymania chciałby zrzucić na organy pomocy społecznej.

M. I. objęty jest pomocą opieki społecznej (decyzją z dnia [...] marca 2016 r.) otrzymał zasiłek celowy na kwotę [...] zł na artykuły żywnościowe oraz [...] zł na zakup leków.

W dniu 07 kwietnia 2016 r. M. I. złożył do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] pismo, w którym potwierdził swoje żądanie w zakresie wnioskowanej pomocy Wyjaśnił, że wnioskowane [...] zł miesięcznie na stałe jest jemu niezbędne na opiekunkę ze względu na stan zdrowia, która jest droższa w przypadku obsługi człowieka chorego psychicznie. Mieszka sam nikt go nie odwiedza a w przypadku ataku serca pozostanie bez pomocy. Jednocześnie podkreślił, że będzie dochodził w procesach sądowych od Gminy [...] zadośćuczynienia z powodu utraty majątku i uniemożliwienia mu prowadzenia prac z dziedziny wynalazczości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując odwołanie podkreśliło, że zgodnie z art. 37 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm. ) zasiłek stały przysługuje:

1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie

Zasiłek stały ustala się w wysokości:

1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 604 zł miesięcznie;

2) w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie.

Definicja "osoby samotnie gospodarującej" została określona w art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej. Pod pojęciem "osoby samotnie gospodarującej" należy rozumieć osobę prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe.

Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, od dnia 1 października 2015 r. na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1058). pomoc społeczna przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 634 zł. zwanej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej".

Z analizy akt sprawy wynika, że organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach wynikających z aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu 05 kwietnia 2016 r. oraz zgromadzonych dowodów potwierdzających sytuację zdrowotna i dochodową M. I. Bezsporne jest to, że Odwołujący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada też trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od 13.11.2012 r. - stwierdzoną przez Lekarza Rzeczoznawcę KRUS. Ma ustalone prawo do emerytury rolniczej wypłacanej z KRUS - od 1 marca 2016 r. w wysokości [...] zł (netto) miesięcznie wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym (w kwocie [...] zł). Na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w [...] V Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...] października 2014 r. Sygn. akt [...] dwie córki Pana M. I. zobowiązane są do alimentacji na jego rzecz w kwocie po [...] zł miesięcznie każda. M. I. jest też właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowego, co potwierdził w oświadczeniu z dnia 05.04 2016 r. Dochód ryczałtowy z posiadanego gospodarstwa, obliczony na podstawie art. 8 ust. 9 ustawy wyniósł zatem [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe dane organ I instancji ustalając dochód Odwołującego za miesiąc marzec 2016 r. ustalił, że wyniósł on łącznie [...] zł (netto). Dochód z gospodarstwa rolnego został obliczony stosownie do treści art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, tj. z zastosowaniem równoważnika, który od dnia 1 października 2015 r. wynosi [...] zł z 1 ha przeliczeniowego (wg. § 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia z dnia 14 lipca 2015 r.)

Stosownie do treści art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Postępowanie w sprawie wszczął wniosek M. I. z dnia 24 marca 2016 r.

A więc, podstawę do rozważań, czy Odwołujący spełnia kryterium dochodowe do otrzymania wnioskowanego świadczenia w postaci zasiłku stałego powinny stanowić dochody Odwołującego, z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z lutego 2016 r. Z akt sprawy wynika, że M. I. w miesiącu lutym 2016 r. pobierał emeryturę składkową z KRUS, wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, w łącznej kwocie [...] zł (netto) - kwocie sprzed waloryzacji, która nastąpiła z dniem 01.03.2016 r. (ustalona na podstawie zaświadczenia Nr KRUS OR w [...] w [...] z dnia [...].02.2016 r. Nr [...]). Zatem zweryfikowany dochód Odwołującego z miesiąca lutego 2016 r. wyniósł łącznie - [...] zł (netto).

Powyższe nie zmienia jednak sytuacji Odwołującego, bowiem dochód obliczony według obu stanów faktycznych przekroczył znacznie ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej określone na kwotę 634 zł. Tym samym po stronie Odwołującego nie powstało uprawnienie do uzyskania zasiłku stałego.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 i 4 za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenia zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz U. poz. 693)

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332, z późn. zm.).

Dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej i z hektarów przeliczeniowych oraz innych źródeł sumuje się (art. 8 ust 10 ustawy).

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest ugruntowany pogląd, że art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa Przepis art. 8 ust. 9 nie przewiduje jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu, oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 724/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2010 r., I OSK 1292/09 - informacja Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Nabycie prawa do zasiłku stałego, w świetle art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, wymaga spełnienia przez osobę ubiegające się o nie łącznie dwóch warunków, tj. bycia niezdolnym do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnym do pracy oraz posiadania dochodu niższego od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej

Miesięczny dochód Odwołującego przekracza jednak ustawowe kryterium dochodowe i tym samym nie powstało po jego stronie prawo do świadczenia w formie zasiłku stałego. Tak jak wyjaśnił również organ I instancji, nawet w przypadku spełnienia ustawowego kryterium dochodowego maksymalna wysokość zasiłku stałego która mogłaby być przyznana to 604 zł (art. 37 ust 2 pkt 1 ustawy).

Niewątpliwie sytuacja zdrowotna i życiowa Odwołującego jest trudna. Ciążące na nim wierzytelności nie mogą jednak, w świetle powołanego przepisu art. 8 ust. 3 ustawy, stanowić podstawy do pomniejszenia posiadanego dochodu.

Organowi odwoławczemu znany jest z urzędu fakt (w związku z odrębnymi postępowaniami odwoławczymi), że wierzytelności te powstały w latach ubiegłych i były wynikiem nieracjonalnych posunięć Odwołującego poprzez niekontrolowane zaciąganie pożyczek w instytucjach finansowych i u osób fizycznych. Pomimo, iż posiadane gospodarstwo rolne jest obciążone zajęciem komorniczym na rzecz niespłaconych wierzytelności, to okoliczność ta nie może stanowić podstawy do pomijania dochodu z tego gospodarstwa (art. 8 ust. 9 ustawy) przy obliczaniu dochodu na potrzeby ustawy o pomocy społecznej

W ocenie Kolegium organ I instancji właściwie ocenił, że M. I. nie wykorzystuje w pełni własnych uprawnień i możliwości do przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji. Dla uzyskania wyższej emerytury przeszkodę stanowi tylko iwyłącznie posiadanie przez niego gospodarstwa rolnego. Sprzedaż tego gospodarstwa pozwoliłaby chociaż na częściowe zmniejszenie powstałego zadłużenia i uzyskanie emerytury rolniczej w pełnej wysokości.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. skargę do wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. I. zarzucając jej błędne określenie jego dochodów. Skarżący stwierdził, że luka prawna nie może dyskwalifikować osoby do godnego życia, ponieważ prawo europejskie chroni poziom zżyci, a on jest od wielu lat w skrajnym wykończeniu zamiast konstruować wynalazki.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Biorąc, pod uwagę powyższe kryteria, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem.

Rozstrzygniecie niniejszej sprawy sprowadza się do oceny, czy organy administracji słusznie przyjęły, iż skarżący nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku stałego.

Istota sprawy sprowadza się do wyjaśnienia, czy na gruncie art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, dochody z gospodarstwa rolnego osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej uwzględnia się w dochodzie ogólnym tylko w przypadku, gdy faktycznie prowadzi ona gospodarstwo rolne i osiąga z tego tytułu dochody, czy też także, gdy z posiadanego gospodarstwa rolnego nie osiąga żadnych dochodów.

Analiza art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej prowadzi do wniosku, iż określa on tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wyliczany jako wartość dochodu odpowiadająca powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa (por. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2000 r., I SA 1406/00, Lex nr 793441 oraz wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r., I OSK 777/05).

Przepis ten dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej nie przewiduje jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2009 r., I OSK 724/09).

Przenosząc te rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać trzeba, że skarżący nie spełnił warunków do otrzymania pomocy w formie zasiłku stałego, gdyż jego łączny dochód (gospodarstwo rolne -[...] zł, alimenty od córek [...] zł, emerytura z KRUS z dodatkiem pielęgnacyjnym [...] zł) w sumie [...] zł miesięcznie przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 634 zł miesięcznie.

Okoliczność, że z uwagi na wiek i chorobę psychiczną skarżący nie może pracować w gospodarstwie rolnym, nie ma w sprawie znaczenia. Zauważyć bowiem należy, iż w sytuacji, gdy właściciel gospodarstwa rolnego z różnych powodów, w tym z powodu wieku lub stanu zdrowia, nie może go samodzielnie uprawiać, może korzystać z pomocy osób trzecich, czy też oddać gospodarstwo w dzierżawę.

Ponieważ prawidłowo wyliczony przez organy dochód skarżącego przekracza kryterium ustalone w ustawie dla osoby samotnie gospodarującej, to uznać należy, że organy obu instancji nie naruszyły prawa i słusznie odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia w postaci zasiłku stałego.

Co się natomiast tyczy podnoszonego przez skarżącego prawa do godnego życia trzeba wskazać, że zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżący pomija jednak to, że system pomocy społecznej jest tak skonstruowany, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Rozwinięciem tej zasady jest przepis art. 8 ust. 1 ustawy wyznaczający przesłankę tzw. kryterium dochodowego, która musi się spełnić, aby wnioskodawca mógł ubiegać się o zasiłek stały. Faktem jest, że próg dochodowy uprawniający do tego świadczenia z pomocy społecznej jest określony w niskiej kwocie. Jednak takie uregulowanie ma uzasadnienie w ograniczonych możliwościach budżetowych gmin (jest to zadanie własne gmin o charakterze obowiązkowym - art. 17 ust. 1 pkt 19 ustawy), ale i tym, że celem pomocy społecznej nie jest zapewnienie wnioskodawcy stałego, pełnego utrzymania w żądanej przez niego wysokości, a jedynie wsparcie, z założenia czasowe, udzielone w trudnej dla niego sytuacji, aby przezwyciężył on trudności z wykorzystaniem własnych uprawnień, zasobów i osiągnął stan życiowego usamodzielnienia się (art. 3 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy).

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718), orzekł jak w sentencji.