Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 524/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Przemysław Żmich, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi [...] w [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej decyzją z 21 lipca 2017 r. nr DP.WPL.1.024.239.2017.AK - wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - po rozpatrzeniu wniosku [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z 26 maja 2017 r. nr DP.024.11.1.2017.PK o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej nr DPA-l-036/14/59 z 7 sierpnia 1959 r., odmawiającej zwrotu nieruchomości położonych w [...] przy ulicy [...], oznaczonych hipotecznie whl [...] i whl [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy.

"[...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] (dalej jako Spółka), jest następcą prawnym spółki działającej pod firmą [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...], na skutek połączenia Spółki oraz [...] S.A. i przeniesienia całego majątku [...] S.A., w tym własności nieruchomości, na spółkę przejmującą, tj. "[...] S.A.

W dniu 6 lipca 1949 r. przed notariuszem T. S. miało miejsce Walne Zgromadzenie akcjonariuszy spółki pod firmą [...] S.A., na którym obecny był A. P. W trakcie Walnego Zgromadzenia akcjonariuszy poddany został pod głosowanie wniosek w przedmiocie likwidacji spółki i powołanie na funkcję likwidatora A.P. Powyższe wnioski zostały przyjęte jednogłośnie. Ustalono, że [...] wraz z infrastrukturą towarzyszącą położony był w [...] przy ulicy [...] (obecnie Aleja [...]), na nieruchomościach oznaczonych hipotecznie whl [..] i whl [...], jako parcele [...], [....] i [...], które stanowiły stanowił własność [...] S.A. Na terenach tych prowadzona była działalność hotelarska, rekreacyjna, stołówka, ogród, tuczarnia, pralnia, bufet i lecznictwo, organizowano bankiety i zabawy oraz prowadzono dla marynarzy i społeczności lokalnej świetlicę, bibliotekę i kino.

W dniu 11 listopada 1947 r. upoważnieni przedstawiciele Zarządu Miejskiego w Gdyni przejęli w zarząd nieruchomość, określoną w protokole jako mienie opuszczone, położoną w [...] przy ulicy [...], na której znajdował się budynek pomocniczy, budynek murowany 3-piętrowy (hotel).

Następnie z dniem 7 czerwca 1952 r., na podstawie protokołu, administrację nad [...] przejęły Polskie Linie Oceaniczne, które kontynuowały prowadzoną na nieruchomości działalność oraz ją finansowały - ze środków własnych i dopłat Ministra Żeglugi.

Pismem z 11 lipca 1953 r. Ministerstwo Żeglugi Centralny Zarząd Polskiej Marynarki Handlowej wystąpiło do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o wydanie zezwolenia dla przedsiębiorstwa Polskie Linie Oceaniczne w Gdyni na wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w związku z rozbudową [...]. Zastrzeżeń do planów nabycia nieruchomości celem rozbudowy [...] nie zgłosiło również Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku.

Pismem z 7 sierpnia 1953 r. Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego zezwoliła Centralnemu Zarządowi Polskiej Marynarki Handlowej na nabycie nieruchomości przeznaczonych pod rozbudowę [...].

Zaś Minister Żeglugi Centralny Zarząd Polskiej Marynarki Handlowej pismem z 22 kwietnia 1952 r. skierowanym do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wskazał, że parcela należąca do [...] nie była przedmiotem wniosku o wywłaszczenie, jak również, że Polskie Linie Oceaniczne dysponują środkami niezbędnymi na nabycie nieruchomości.

Następnie Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej, decyzją nr DPA-l-036/14/59 z 7 sierpnia 1959 r. - wydaną na podstawie art. 7 ust. 3 i art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. nr 11 poz. 37, ze zm.) - po rozpatrzeniu wniosku [...] S.A. w [...] w likwidacji w sprawie o zwrot nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...], oznaczonych hipotecznie whl [...] i whl [...], postanowił odmówić zwrotu przedmiotowych nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że nieruchomości nie mogą zostać zwrócone z uwagi na "niezbędność ich dla potrzeb [...] czynnego w budynku znajdującego się na tym terenie oraz poczynione przez użytkownika znaczne trwałe nakłady".

Natomiast orzeczeniem z 17 października 1959 r. stwierdził, że nieruchomości położone w [...] przy ul. [...], oznaczone hipotecznie whl [...], whl [...] i whl [...], stanowiące własność [...] Spółka Akcyjna w [...] w likwidacji, znajdujące się w posiadaniu Polskich Linii Oceanicznych – [...], przeszły z dniem 8 marca 1959 r. z mocy prawa na własność Państwa.

Minister podkreślił, iż w toku postępowania ustalono również, że nieruchomości, oznaczone hipotecznie whl [...] i whl [...], stanowiące własność [...] S.A., jako parcele [...], [...] i [...] zostały wywłaszczone i działka: 1) numer [...] o pow. 2251 m² (oznaczona hipotecznie – [...] tom 6 wykaz [...]) obecnie stanowi działki nr [...] i [...], będące własnością Gminy Miasta Gdynia, 2) numer [...] o pow. 1439 m² (oznaczona hipotecznie – [...] tom 6 wykaz [...]) obecnie stanowi działki nr [...], [...] i część działki nr [...], będące własnością Gminy Miasta Gdynia, zaś działka nr [...] i [...] jest przedmiotem użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...], 3) numer [...] o pow. 6949 m² (oznaczona hipotecznie – [...] tom 6 wykaz [...]) obecnie stanowi działki nr [...], [...] i [...], będące własnością Gminy Miasta Gdynia, zaś działka nr [...] jest przedmiotem użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...], 4) numer [...] o pow. 602 m² (oznaczona hipotecznie – [...] tom 15 wykaz [...]) obecnie stanowi działki [...] i [...], będące własnością Gminy Miasta Gdynia.

Wnioskiem z 31 marca 2015 r. "[...]" założone w 1805 roku w Warszawie Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z 7 sierpnia 1959 r. nr DPA-l-036/14/59, w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości położonych w [...] przy ulicy [...], oznaczonych hipotecznie whl [...] i whl [...] - zarzucając jej, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie Spółka wniosła, że w przypadku nieuwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności, na podstawie art. 158 § 2 w związku z art. 157 § 2 k.p.a., wnosi o stwierdzenie wydania powyższej decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu wniosku podniosła, że przyczyny odmowy zwrotu nieruchomości, określone w art. 18 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11 poz. 37, ze zm.), zwanej dalej "u.s.p.", a mianowicie trwałe włączenie do czynnych przedsiębiorstw albo niezbędność dla zaspokojenia społecznych potrzeb socjalnych i kulturalnych, mają charakter zamknięty, a okoliczności wskazane w uzasadnieniu ww. decyzji nie są objęte hipotezą przepisu art. 18 zd. 2 u.s.p.

Powołanie się na "niezbędność nieruchomości dla potrzeb [...] czynnego w budynku znajdującym się na tym terenie" nie może być uznane za "trwałe włączenie nieruchomości do czynnego przedsiębiorstwa" (przy czym nie wskazano, do jakiego przedsiębiorstwa nieruchomości zostały włączone), jak również nie może być uznane za spełnienie przesłanki niezbędności nieruchomości "dla zaspokojenia społecznych potrzeb socjalnych i kulturalnych" - albowiem w uzasadnieniu decyzji nie odniesiono się do tej przesłanki. Także poczynienie znacznych nakładów na nieruchomość, nie stanowi podstawy do odmowy zwrotu nieruchomości w trybie art. 18 u.s.p.

W związku z powyższym, decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., albowiem Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej, jako przyczyny odmowy zwrotu nieruchomości wskazał przesłanki nieobjęte hipotezą przepisu art.18 zd. 2 u.s.p.

W dalszej części uzasadnienia Spółka podniosła, że Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej nie był organem właściwym do rozpatrzenia wniosku w przedmiocie zwrotu powyższych nieruchomości w trybie art. 18 u.s.p. Zaś Ministrem właściwym, zgodnie z art. 5 u.s.p., jest Minister Finansów - z uwagi na fakt, że powyższe nieruchomości stanowiły mienie opuszczone w rozumieniu art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13 poz. 87, ze zm.), dalej jako "dekret" i zarząd nad nimi został powierzony urzędom likwidacyjnym, które podlegały Ministrowi Skarbu, który na mocy ustawy z dnia 7 marca 1950 r. o przekształceniu urzędu Ministra Skarbu w urząd Ministra Finansów (Dz. U. Nr 10 poz. 101, ze zm.), przekształcił się w Ministra Finansów.

Kolejnym zarzutem był fakt skierowania decyzji do osoby nie będącej stroną. Spółka podniosła, że stroną postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości było [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] w likwidacji. Natomiast zaskarżona decyzja została skierowana do A. P., który pełnił funkcję likwidatora Spółki - co potwierdza sentencja decyzji, w której wskazano, że decyzję wydano po rozpatrzeniu wniosku likwidatora [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] w Likwidacji, jak również uzasadnienie decyzji. W związku z powyższym, ww. decyzja nie została skierowana do strony postępowania, którą było [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] w likwidacji, lecz do likwidatora A. P. - związku z czym decyzja ta została skierowana do osoby nie będącej stroną, czyli zaistniała przesłanka nieważności ostatecznej decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej decyzją z 26 maja 2017 r. nr DP.024.11.1.2017.PK, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z 7 sierpnia 1959 r. nr DPA-l-036/14/59, w sprawie odmowy zwrotu nieruchomości położonych w [...] przy ulicy [...], oznaczonych hipotecznie whl [...] i whl [...].

We wniosku o ponowne rozpoznanie Spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. - poprzez wyjście poza granicę swobodnej oceny dowodów, naruszenie art. 156 § 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 4 k.p.a. - poprzez bezzasadną odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z 7 sierpnia 1959 r. oraz naruszenie art. 18 w zw. z art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym - poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej decyzją z 21 lipca 2017 r. nr DP.WPL.1.024.239.2017.AK, utrzymał w mocy własną decyzję z 26 maja 2017 r. nr DP.024.11.1.2017.PK o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z 7 sierpnia 1959 r. - uznając, że argumenty podniesione przez Spółkę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługują na uwzględnienie.

W uzasadnieniu podniósł, że w toku postępowania zbadano wszystkie okoliczności sprawy oraz zebrano dowody, w postaci dokumentacji archiwalnej, na podstawie której w zaskarżonej decyzji wskazano, że właściwym w sprawie zwrotu mienia był Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.s.p. wnioski przewidziane w art. 5 (wniosek właściciela o zwrot przedsiębiorstw nieczynnych) powinny być złożone właściwym ministrom w zawitym terminie do dnia 31 maja 1958 r. W myśl ust. 2 tego przepisu wnioski powinny być rozpatrzone i zaopiniowane przez komisje powołane przez ministrów. W skład komisji powinni wchodzić przedstawiciele prezydiów wojewódzkich rad narodowych (rad narodowych miast wyłączonych z województw) właściwych organizacji gospodarczych i branżowych związków zawodowych. Na podstawie ust. 3 tego przepisu decyzja ministra powinna być wydana nie później niż w ciągu sześciu miesięcy od daty złożenia wniosku. Decyzja nieuwzględniająca wniosku w całości lub w części powinna zawierać uzasadnienie.

Zgodnie zaś z art. 17 pkt 2 lit. b u.s.p., przepisy u.s.p. stosuje się również do mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do 31 grudnia 1954 r. i które pozostaje w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opierało się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych, innych aniżeli wymienione w art. 1 lub pkt 1 niniejszego artykułu.

Natomiast w myśl art. 18 u.s.p. mienie, o którym mowa w art. 17 pkt 2 lit. b u.s.p., podlega zwrotowi na rzecz właściciela w trybie określonym w art. 5 ust. 1 oraz w art. 7 u.s.p. Nie podlegają zwrotowi maszyny, urządzenia produkcyjne oraz inne mienie ruchome, jak również nieruchomości lub ich części, które zostały trwale włączone do czynnych przedsiębiorstw albo są niezbędne dla zaspokojenia społecznych potrzeb społecznych i kulturalnych.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.s.p. oraz art. 7 u.s.p., zwrot mienia następował na podstawie decyzji właściwego ministra. Jednocześnie ustawodawca nie określił jak należy badać i ustalać właściwość ministra w postępowaniach dotyczących zwrotu mienia.

W dniu 7 sierpnia 1959 r. - w dacie wydania decyzji przez Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej - nieruchomości położone w [...] przy ul. [...], były we władaniu przedsiębiorstwa państwowego Polskich Linii Oceanicznych, które było przedsiębiorstwem żeglugowym, a przedsiębiorstwo to na podstawie art. 2 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o utworzeniu urzędu Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej (Dz. U. Nr 31, poz. 130. ze zm.) było nadzorowane w dacie wydania decyzji przez Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej.

Z chwilą przekazania mienia przez organ powołany do zarządu mieniem opuszczonym, organ ten traci uprawnienia do zarządu.

Zatem nie do przyjęcia jest twierdzenie, że organem właściwym do orzekania w przedmiocie zwrotu nieruchomości w trybie u.s.p., jest Minister Finansów, jako organ właściwy w sprawach majątków opuszczonych, skoro mienie znajdowało się w zarządzie organu niepodlegającego nadzorowi przez Ministra Finansów i straciło charakter mienia opuszczonego w rozumieniu art. 1 ust. 1 dekretu z dnia marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13 poz. 87, ze zm.).

Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1950 r. w sprawie zakresu działania Ministra Finansów i zmiany zakresu działania Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (Dz. U. nr 22 poz. 188, ze zm.), Minister Finansów był właściwy w sprawach likwidacji majątków opuszczonych oraz innych, przechodzących na rzecz Skarbu Państwa lub stanowiących jego własność, a przeznaczonych do likwidacji. Z przepisu tego wynika, że ustawodawca szczegółowo określił zakres spraw, w których właściwy był Minister Finansów, a które dotyczyły majątku opuszczonego po spełnieniu kumulatywnie następujących przesłanek: sprawa dotyczyła likwidacji majątku opuszczonego oraz innego, majątek ten przechodził na własność Skarbu Państwa lub stanowił jego własność, majątek opuszczony lub inny przeznaczony był do likwidacji.

Przesłanek tych nie spełniały przedmiotowe nieruchomości położone w [...] przy ul. [...] - zatem nie można na tej postawie uznać, że właściwym w sprawie był Minister Finansów. W związku z powyższym podnoszony zarzut wyjścia poza granicę swobodnej oceny dowodów, w zakresie błędnego przyjęcia przez Ministra, że nieruchomości położone w [...] przy ul. [...] nie stanowią mienia opuszczonego i w konsekwencji błędne ustalenie właściwości ministra w postępowaniu w przedmiocie zwrotu mienia - nie znajduje uzasadnienia.

Odnosząc do zarzutów skarżącego, że Minister w zaskarżonej decyzji błędnie przyjął, że po pierwsze - przesłanka trwałego włączenia do czynnego przedsiębiorstwa jest tożsama ze wskazaną w decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej okolicznością niezbędności dla potrzeb [...] oraz poczynionych przez użytkownika nakładami, po drugie - dokumenty, na podstawie których poczynił ustalenia w zakresie prowadzonej na nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] działalności i poniesionych przez Polskie Linie Oceaniczne nakładów, nie były w posiadaniu Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej w dacie wydania decyzji z dnia 7 sierpnia 1959 r., z uwagi na to, że pochodzą z akt Polskich Linii Oceanicznych, a nie z archiwum Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej, po trzecie – [...] został trwale włączony do przedsiębiorstwa państwowego Polskie Linie Oceaniczne, mimo że stanowił osobną jednostkę, odrębną strukturę, co do której przedsiębiorstwo państwowe Polskie Linie Oceaniczne stanowiły jedynie nadrzędną jednostkę organizacyjną, organ odwoławczy stwierdził, że zgromadzona w sprawie dokumentacja archiwalna znajdowała się w różnych zespołach archiwalnych - zespół archiwalny Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego w Warszawie, Polskie Linie Oceaniczne, Sąd Grodzki w Gdyni, Rejonowy Urząd Likwidacyjny w Gdyni. Okoliczność umieszczenia konkretnych dokumentów w określonym zespole, jak również w określonym archiwum jest uzależniona tylko i wyłącznie od organizacji pracy w danych archiwum i nie jest uzasadnione twierdzenie, że Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej nie dysponował tymi dokumentami. Należy podkreślić, że dokumenty, na podstawie których Minister poczynił ustalenia, zostały sporządzone przed wydaniem przez niego decyzji, a ponadto adresatem części z nich był Minister Żeglugi, który to urząd został w zniesiony na podstawie art. 3 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o utworzeniu urzędu Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej (Dz. U. nr 31, poz. 130, ze zm.).

W zaskarżonej decyzji Minister przytoczył przesłanki określone w art. 18 u.s.p., uzasadniające odmowę zwrotu mienia, tj. trwałość włączenia mienia i czynny charakter przedsiębiorstwa, do którego mienie zostało włączone Wskazał również, jaka działalność była prowadzona w [...], tj. działalność hotelarska, gastronomiczna, kulturalna, oraz z jakich środków ta działalność była finansowana, począwszy od momentu przekazania do administrowania przedsiębiorstwu państwowemu Polskie Linie Oceaniczne nieruchomości wraz ze znajdującymi się na niej zabudowaniami. Okoliczność ta, jak również fakt, że w tym okresie przedsiębiorstwo państwowe Polskie Linie Oceaniczne było czynnym przedsiębiorcą prowadzącym działalność uzasadniały przyjęcie, że nieruchomości położone w [...] przy ul. [...] zostały trwale włączone do przedsiębiorstwa państwowego Polskie Linie Oceaniczne. Należy wskazać, że okoliczność uwzględniania w bilansach przedsiębiorstwa państwowego Polskie Linie Oceaniczne [...] i związanych z nim spraw finansowych, niewątpliwie potwierdza, że [...] nie był osobną jednostką o odrębnej strukturze, wobec której przedsiębiorstwo państwowe Polskie Linie Oceaniczne było tylko jednostką nadrzędną, a wskazuje na uznanie [...], za składnik mienia przedsiębiorstwa państwowego Polskie Linie Oceaniczne.

W związku z powyższym podnoszony zarzut wyjścia poza granicę swobodnej oceny dowodów, w zakresie błędnego przyjęcia przez Ministra, że nieruchomości położone w [...] przy ul. [...], w dacie wydania decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z 7 sierpnia 1959 r. zostały trwale włączone do przedsiębiorstwa państwowego Polskie Linie Oceaniczne, nie znajduje uzasadnienia.

W odniesieniu zaś do zarzutu - że Minister błędnie przyjął, iż z decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z 7 sierpnia 1959 r. wynika, że decyzja została omyłkowo doręczona A.P., zamiast Spółce [...] Spółka Akcyjna, co oznacza, iż w istocie rozstrzygnięto wniosek A. P., likwidatora [...] Spółka Akcyjna, podczas gdy Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej powinien rozstrzygnąć wniosek samej Spółki - organ odwoławczy stwierdził, że w zaskarżonej decyzji wskazano, że [...] Spółka Akcyjna, jednogłośną decyzją akcjonariuszy, została postawiona w stan likwidacji a funkcję likwidatora powierzono jednemu z akcjonariuszy – A. P. Jednocześnie w zaskarżonej decyzji podniesiono, że właścicielem nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...], było [...] Spółka Akcyjna, a decyzja w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości kształtowała sytuację prawną właściciela nieruchomości.

Stroną postępowania było zatem [...] Spółka Akcyjna i to przedmiotowa spółka miała interes prawny w złożeniu wniosku o zwrot nieruchomości. Istotne jest, na co wskazywał również Minister, że w decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z 7 sierpnia 1959 r., choć decyzja posługuje się zwrotem "po rozpatrzeniu wniosku likwidatora [...] S.A. w [...] /w likwidacji/" oraz "wniosek z dn. 31.V. 1958 r. ob. A. P., likwidatora [...] S.A. w [...] /w likwidacji/", wyraźnie rozróżniono A. P. (osobę fizyczną) od A. P., likwidatora [...] Spółka Akcyjna w [...]. Sposób określenia strony, tj. kolejność wymienia poszczególnych elementów nie uzasadnia przyjęcia, że Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej traktował jako stronę A. P. i to o jego uprawnieniach rozstrzygał.

W związku z powyższym podnoszony zarzut wyjścia poza granicę swobodnej oceny dowodów - w zakresie błędnego przyjęcia przez Ministra, iż z decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z 7 sierpnia 1959 r. wynika, że decyzja została omyłkowo doręczona A. P., zamiast Spółce [...] Spółka Akcyjna i przyjęcia, że powyższa decyzja rozstrzyga wniosek złożony przez A. P. - nie znajduje uzasadnienia.

Organ II instancji stwierdził, że brak jest również podstaw do uwzględnienia pozostałych zarzutów wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, w zakresie naruszenia prawa procesowego w jakim wnioskodawca podnosi, że Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej bezzasadnie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej (art. 156 § 1 pkt 1, art. 156 § 1 pkt 2 i art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.), nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy, mających wpływ na jej rozstrzygnięcie (art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.).

Minister - w toku postępowania wyjaśniającego - dokonał szeregu czynności w celu uzyskania informacji oraz dokumentów niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, który następnie szczegółowo i w sposób wyczerpujący przedstawił, i na podstawie którego poczynił ustalenia. Podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności zmierzających do odnalezienia dokumentacji archiwalnej, na podstawie której mógł ustalić istotne dla sprawy okoliczności, tj. fakt powierzenia administrowania nieruchomościami położonymi w [...] przy ul. [...] przedsiębiorstwu państwowemu Polskie Linie Oceaniczne oraz rodzaj i źródła finansowania prowadzonej na nieruchomościach działalności, które umożliwiły ocenę decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej.

Podsumowując Minister stwierdził, iż okoliczności wskazane we wniosku [...]Spółka Akcyjna z siedzibą w [...], nie uzasadniają uchylenia decyzji Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 26 maja 2017 r. nr DP.024.11.1.2017.PK w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z 7 sierpnia 1959 r. nr DPA-l-036/14/59, w sprawie odmowy zwrotu nieruchomości położonych w [...] przy ulicy [...], oznaczonych hipotecznie whl [...] i whl [...].

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wniosła [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...].

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

a) art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez wyjście poza granicę swobodnej oceny dowodów i dowolne przyjęcie, że:

- nieruchomości położone w [...] przy ul. [...], oznaczonych jako whl [...] i [...] na skutek przekazania ich w zarząd Polskim Liniom Oceanicznym utraciły charakter mienia opuszczonego w rozumieniu dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich;

- z akt sprawy, którymi dysponował Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej wynika, iż ww. nieruchomości w dacie wydania decyzji z 7 sierpnia 1959 r. zostały trwale włączone do przedsiębiorstwa Polskich Linii Oceanicznych;

- z decyzji z 7 sierpnia 1959 r. wynika, że została omyłkowo doręczona A. P. zamiast spółce [...]Spółka Akcyjna, podczas gdy z tej decyzji wynika, że rozstrzygała ona odmownie wniosek złożony przez A. P., a zatem rozstrzygała o jego prawach, a co za tym idzie została doręczona w sposób prawidłowy;

b) art. 44 75 ust. 1 i 2 oraz art. 92 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym w zw. z art. 7, 77 i 80 k.p.a. - poprzez nieustalenie, że Minister Żeglugi i Gospodarki Morskiej wydając decyzję z 7 sierpnia 1959 r. nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu zbadanie zaistnienia przesłanek odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości, zamiast tego wskazując w decyzji na okoliczności, które nie były objęte hipotezą art. 18 ustawy z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym;

c ) art. 156 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.a. - poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało odmową stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji, podczas gdy decyzja z 7 sierpnia 1959 r. została wydana w sytuacji, w której istniały podstawy do wydania tego rodzaju decyzji nadzorczej;

d) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, mających wpływ na jej rozstrzygnięcie;

2. naruszenie prawa materialnego;

a) art. 18 w zw. z art. 17 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż właściwość ministra władnego rozpoznania wniosku o zwrot innego mienia należy ustalać przy uwzględnieniu w pierwszej kolejności podmiotu władającego mieniem;

b) art. 1 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że z momentem przekazania mienia opuszczonego w zarząd i użytkowanie w trybie art. 12 ust. 2 dekretu, mienie traciło charakter mienia opuszczonego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia § 1 pkt 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1950 r. w sprawie zakresu działania Ministra Finansów i zmiany zakresu

działania państwowej komisji planowania gospodarczego w zw. z art. 18 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż Minister Finansów nie był właściwym organem w sprawie rozpoznania wniosku spółki o zwrot przedmiotowej nieruchomości;

c) art. 18 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zaistniała podstawa do odmowy zwrotu przedmiotowych nieruchomości.

Powołując się na powyższe - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. - Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 26 maja 2017 r. oraz wniosła o zasądzenie od strony przeciwnej na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi podniosła argumenty na poparcie swoich twierdzeń.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej wniósł o jej oddalenie - podtrzymując argumentację podniesioną w zaskarżonych decyzjach.

Dodał, że skarga wywiedziona przez Spółką nie posiada usprawiedliwionych podstaw, a twierdzenia podniesione przez nią nie zasługują na uwzględnienie. Nieuzasadnione są również jej zarzuty dotyczące niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, gdyż Minister podjął szereg działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, opisując poczynione ustalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 maja 2018 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 2543/17 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 26 maja 2017 r. nr DP.024.11.1.2017.PK - jednakże z innych przyczyn, niż wskazano w skardze.

Sąd podzielił stanowisko Ministra, że nie zachodzą podstawy aby uznać, iż kwestionowana przez skarżącą decyzja z 7 sierpnia 1959 r. jest dotknięta kwalifikowaną wadą prawną w rozumieniu pkt 1 i 4 art. 156 § 1 k.p.a.

Podniósł, że w podstawie prawnej decyzji z 7 sierpnia 1959 r. powołano art. 7 ust. 3 i art. 17 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego po zarządem państwowym (Dz.U. nr 11, poz. 37 ze zm.), dalej jako u.s.p.. Przepis art.18 u.s.p. stanowił, że mienie, o którym mowa w art. 17 pkt 2 lit. b) podlega zwrotowi na rzecz właściciela w trybie określonym w art. 5 ust. 1 oraz art. 7. Nie podlegają zwrotowi maszyny, urządzenia produkcyjne oraz inne mienie ruchome, jak również nieruchomości lub ich części, które zostały trwale włączone do czynnych przedsiębiorstw albo są niezbędne dla zaspokojenia społecznych potrzeb socjalnych i kulturalnych. Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.s.p. wnioski przewidziane w art. 5 powinny być złożone właściwym ministrom w zawitym terminie do dnia 31 maja 1958 r.

Trafnie stwierdził organ w zaskarżonej decyzji, że ustawodawca wprawdzie nie wskazał sposobu ustalania właściwość ministra w sprawach o zwrot mienia, to jednak właściwość Ministra Żeglugi i Gospodarki Morskiej w tej sprawie wynikała z nadzoru sprawowanego w dacie wydania kwestionowanej decyzji nad przedsiębiorstwem państwowym Polskie Linie Oceaniczne, we władaniu którego znajdowały się nieruchomości położone przy ul. [...] w [...].

Słusznie jest też stanowisko organu, że kwestionowana decyzja została wydana po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez likwidatora [...]S.A. w [...] (w likwidacji) i stroną tego postępowania była właśnie ta Spółka, a nie jej likwidator A. P. Sposób określenia strony w tej decyzji, jak zasadnie stwierdził organ, nie daje podstaw do uznania, aby Minister Żeglugi i Gospodarki Morskiej za stronę postępowania traktował A. P. i rozstrzygał o jego uprawnieniach.

Natomiast Sąd nie podzielił stanowiska organu, że zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu pkt 2 art. 156 § 1 k.p.a. - z powodu nie wyjaśnienia kluczowej kwestii niezbędnej dla przyjęcia takiego stwierdzenia.

Uznał, że zasadnicza kwestia w tej sprawie sprowadza się do wyjaśnienia, czy nieruchomości objęte wnioskiem likwidatora [...] S.A. w [...] (w likwidacji) były mieniem opuszczonym w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. nr 13, poz. 87 ze zm.), dalej jako dekret.

Przy czym - jak już wskazano wyżej - w podstawie prawnej kwestionowanej decyzji powołano art. 17 pkt 2 lit. b) u.s.p.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 października 2006 r. sygn. akt I OSK 1304/05 wyjaśnił, że dopuszczając przejście na własność Państwa przedsiębiorstw i innego mienia, o których mowa w art. 17 pkt 2 lit. a i lit. b ustawy z 1958 r. ustawodawca obwarował to przejście nader istotnym warunkiem, a mianowicie sprawowanie władania winno odbywać się bez żadnego tytułu prawnego. Istnienie bowiem jakiegokolwiek tytułu prawnego władania wyklucza możliwość zastosowania ustawy z 1958 r. Zastrzeżenie to zawiera ograniczenie zastosowania tego przepisu do tych przedsiębiorstw i innego mienia, których objęcie przez państwowe jednostki organizacyjne i dalsze nimi władanie nie było oparte ani na umowie ani na akcie (zarządzeniu lub orzeczeniu) właściwej władzy. Prowadzi to do wniosku, iż przepis art. 17 pkt 2 ustawy z 1958 r. ma zastosowanie tylko do tych przedsiębiorstw i innego mienia, które w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. zostały objęte bez tytułu prawnego przez państwowe jednostki organizacyjne i od chwili objęcia przez te jednostki pozostawały w ich władaniu bez żadnego tytułu prawnego aż do dnia wejścia w życie ustawy (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 22 marca 1960 r., 4 CR 1031/59, OSNC 1962/1/9, wyrok Sądu Najwyższego z 18 czerwca 1962 r., I CR 539/61 i z 18 lipca 1962 r., I CR 525/61; J. Antosiewicz, Reprywatyzacja, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1993, s. 24 - 25, M. Gintowt, S. Rudnicki, Problematyka prawna nieruchomości, Wydawnictwo Prawnicze 1969, s. 375 – 377)

Przy ocenie tytułu prawnego w rozumieniu art. 17 pkt 2 lit. b u.s.p. nie można też pominąć treści przepisu art. 39 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, który stanowi, że jego przepisy nie naruszają postanowień dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), dekretu z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. nr 15, poz. 82), ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. nr 3, poz. 17) ani innych przepisów prawa, na podstawie których Państwo może dokonać wywłaszczenia majątku, ustanowić przymusowy zarząd lub wprowadzić inne ograniczenia prawa własności lub posiadania.

A zatem przepisy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie wyłączyły możliwości objęcia w zarząd lub we władanie mienia stanowiącego majątek opuszczony w rozumieniu tego dekretu, ani też przejścia lub przejęcia takiego mienia na własność Państwa, na podstawie innych przepisów prawa.

W tym stanie prawnym należy uznać, iż przepis art. 17 pkt 2 ustawy z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, znajduje zastosowanie także do mienia opuszczonego w rozumieniu dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich - jeżeli to mienie nie zostało na podstawie tego dekretu objęte przez organy likwidacyjne.

Jak podkreślił Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów - zasada prawna - z dnia 7 lutego 1959 r., I CO 32/58, do uznania, że objęcie mienia nastąpiło na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie wystarcza faktyczne objęcie mienia przez organy likwidacyjne. Stwierdzenie, że mienie zostało przez organy likwidacyjne objęte na podstawie tegoż dekretu będzie wówczas uzasadnione, gdy organy te dokonały takiej również czynności, która wskazuje, iż objęły one mienie w wykonaniu uprawnień i obowiązków przysługujących urzędom likwidacyjnym i ciążących na tych urzędach z mocy przepisów powyższego dekretu. Takimi czynnościami będą np.: sporządzenie protokołu objęcia mienia (§ 4 rozporządzenia Ministrów Finansów i Ziem Odzyskanych z 23 grudnia 1948 r. o zakresie działania i organizacji urzędów likwidacyjnych (Dz.U. nr 62, poz. 485), w którym powołano się na dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich lub wskazano w nim, że mienie zostało objęte lub przekazane jako opuszczone lub poniemieckie, wpisanie do rejestru majątków opuszczonych i poniemieckich, przekazanie mienia przez urząd likwidacyjny (lub wydział finansowy) w zarząd innej jednostce zgodnie z art. 12 dekretu, a także wszelkie pisma świadczące o tym, że mienie było traktowane jako mienie opuszczone (np. korespondencja pomiędzy organem likwidacyjnym a właścicielem mienia, korespondencja pomiędzy tym organem a innymi jednostkami państwowymi itp. - por. OSNCK 1960/3/61.

Konkludując, jeśli nieruchomość znajdowała się we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich - to nie mogą do niej mieć zastosowania przepisy ustawy z 1958 r. Jeżeli natomiast państwowa jednostka organizacyjna nie weszła we władanie mienia opuszczonego w sposób wyżej określony - to brak jest podstaw do uznania, że władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich. W takiej sytuacji do mienia tego mają zastosowanie przepisy ustawy z 1958 r. - chyba że władanie było oparte na innych przepisach szczególnych (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z 25 listopada 1960 r., 3 CR 279/60 i z 19 grudnia 1960 r., 1 CR 412/60, OSNC 1962/3/90 oraz uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z 7 lutego 1959 roku, I CO 32/58, OSNCK 1960/3/61).

Z powyższego ewidentnie wynika, że w niniejszej sprawie dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia niezbędne jest ustalenie, czy do przedmiotowej nieruchomości zastosowano dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Od tego, czy przedmiotowe mienie zostało objęte przez organy likwidacyjne na podstawie ww. dekretu zależy - jak wyżej już wskazano - możliwość zastosowania przepisów ustawy z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Konieczne jest zatem ustalenie, czy władanie nieruchomością przez państwowe jednostki organizacyjne opierało się na tytule prawnym, w tym wynikającym z przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, czy też władanie tym mieniem odbywało się bez tytułu prawnego.

Oznacza to, że zasadniczą kwestią w tej sprawie jest dokonanie oceny, czy w świetle protokołu z dnia 11 listopada 1947 r. mienie wskazane we wniosku likwidatora [...] S.A. w [...] (w likwidacji) zostało objęte jako majątek opuszczony na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich - bowiem od tego będzie zależeć, czy miała tu zastosowanie ww. ustawa.

Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że kwestia ta nie była w ogóle przedmiotem wnikliwej analizy, zaś organ jedynie wskazał, że w protokole z dnia 11 listopada 1947 r. przedstawiciele Zarządu Miejskiego w Gdyni przejęli w zarząd nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], jako mienie opuszczone.

W tych warunkach Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i przedwcześnie zostało stwierdzone, że nie jest ona dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - dlatego też uchylił decyzje organu I i II instancji.

Od powyższego wyroku zostały złożone skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 26 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 484/19 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu Sąd podniósł, że w niniejszej sprawie zostały wydane dwie decyzje - z 26 maja 2017 r. i z 21 lipca 2017 r. - które zostały doręczone m.in. Gminie Miasta Gdyni, gdyż była ona stroną przedmiotowego postępowania. Status strony w tym postępowaniu przysługiwał Gminie Miasta Gdyni z tego powodu, iż Gmina ta była właścicielem nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją i decyzją ją poprzedzającą. Niewątpliwie zatem miała ona interes prawny w powyższym postępowaniu nadzorczym.

Tymczasem w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim Gmina Miasta Gdyni nie brała udziału, gdyż nie została w ogóle zawiadomiona o wszczęciu tego postępowania (nie doręczono jej odpisu skargi i innych pism procesowych) ani też nie zawiadomiono jej o wyznaczeniu rozprawy sądowej, po przeprowadzeniu której został wydany zaskarżony wyrok.

Zatem okoliczność, że Gmina Miasta Gdyni nie brała udziału w tym postępowaniu bez własnej winy - ewidentnie dowodzi, że została pozbawiona w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim możliwości obrony swoich praw. Okoliczność ta - w świetle treści art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. - oznacza, że zaskarżony wyrok został wydany w postępowaniu dotkniętym wadą nieważności, którą to okoliczność Naczelny Sąd Administracyjny jest zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu, a więc niezależnie od treści zarzutów podniesionych w skargach kasacyjnych.

W takim stanie rzeczy zaskarżony wyrok musiał podlegać uchyleniu bez badania zasadności zarzutów, sformułowanych w poszczególnych skargach kasacyjnych, gdyż ocena ich - na tym etapie sprawy i w takich warunkach - była niedopuszczalna.

W zaistniałym stanie faktycznym Sąd Wojewódzki ponownie więc przeprowadzi całe postępowanie sądowe, wywołane wniesieniem skargi przez [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 21 lipca 2017 r. W postępowaniu tym Sąd I instancji winien również także rozważyć celowość uwzględnienia stanowisk i wniosków przedstawionych przez strony już po wydaniu zaskarżonego wyroku.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Natomiast w myśl art. 190 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Skargę należy uznać za niezasadną, bowiem zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

Naczelny Sąd Administracyjny - uchylając zaskarżony wyrok - nakazał ponowne przeprowadzenie całego postępowania sądowego z rozważeniem celowości uwzględnienia stanowisk i wniosków przedstawionych przez strony już po wydaniu zaskarżonego wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekający ponownie w niniejszej sprawie - z uczestnictwem Gminy Miasta Gdyni - dokonał oceny całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i w pełni podzielił stanowisko zaprezentowane przez poprzednio orzekający skład odnośnie właściwości organu i skierowania decyzji do właściwej strony.

Całkowicie zgodził się ze stanowiskiem i argumentacją Sądu, że organem właściwym w sprawie wydania decyzji dotyczącej rozpatrzenia wniosku złożonego przez likwidatora [...] S.A. w [...] (w likwidacji) o zwrot nieruchomości położonych w [...] przy ulicy [...], oznaczonych hipotecznie whl [...] i whl [...] był Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej oraz, że stroną tego postępowania była właśnie ta Spółka, a nie jej likwidator i decyzja została skierowana do osoby będącej stroną postępowania.

Nie zostały zatem spełnione przesłanki z art. 156 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a.

Obecnie orzekający skład zgodził się też ze stanowiskiem poprzedniego składu orzekającego, iż istotą przedmiotowej sprawy jest ustalenie, czy sporna nieruchomość znajdowała się we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej na podstawie przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. nr 13, poz. 87 ze zm.), dalej jako dekret, czy też sprawowanie tego władania odbywało się bez żadnego tytułu prawnego. W tym przypadku do tej nieruchomości będą miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego po zarządem państwowym (Dz.U. nr 11, poz. 37 ze zm.), dalej jako u.s.p. - tak jak wskazano w decyzji z 7 sierpnia 1959 r.

Rozpoznając to zagadnienie Sąd wziął pod uwagę fakt, że oprócz niniejszej sprawy, toczyło się także postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z 17 października 1959 r., w przedmiocie stwierdzenia przejścia na własność Państwa nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...], oznaczonych hipotecznie whl [...], whl [...] i whl [...].

W tej sprawie zostało wydanych kilka decyzji administracyjnych oraz kilka wyroków sądowych - zarówno przez WSA w Warszawie jak i NSA.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 16 kwietnia 2019 r. w sprawie sygn. akt I OSK 3347/18, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 marca 2018 r. sygn. akt I SA/WA 1743/17 w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Podniósł, że Sąd I instancji, z naruszeniem art. 190 p.p.s.a., nie dokonał oceny protokołu z 11 listopada 1947 r. i pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie, ani skutków prawnych z tego protokołu wywodzonych. Formułując zaś wskazania końcowe wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku I OSK 2657/15 i I OSK 3347/18, w pełni zrealizuje wskazania co do dalszego postępowania w sprawie, zawarte w obu tych wyrokach. Dokonawszy precyzyjnej oceny protokołu z 11 listopada 1947 r. i uwzględniając tę ocenę, skontroluje czy ocena dowodów i ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji, odpowiadają prawu.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 października 2019 r. sygn. akt IV SA/WA 1770/19:

- uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 8 kwietnia 2014 r. nr DOI-4-7714-5-RK/14 w pkt 1 i 2 (stwierdzających wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia z 17 października 1959 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa części parceli nr [...] obj. whl [...], obecnie stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] oraz części parceli nr [...] obj. whl [...], obecnie stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...]),

- oddalił skargę [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] w zakresie pkt 3 decyzji - która odmawiała stwierdzenia nieważności orzeczenia z 17 października 1959 r. w pozostałym zakresie.

W obszernym i bardzo szczegółowym uzasadnieniu - którego wnioski i argumentację Sąd orzekający w niniejszej sprawie całkowicie podziela uznając je za własne - Sąd stwierdził, że z formalnego punktu widzenia protokół z dnia 11 listopada 1947 r. jest protokołem przekazania mienia przez urząd likwidacyjny w zarząd innej jednostce - zgodnie z art. 12 ust. 2 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, w brzmieniu obowiązującym na dzień 11 listopada 1947 r.

Następnie jednak uznał, że chociaż co do zasady sporządzenie protokołu winno potwierdzać faktyczne przekazania nieruchomości, to w przedmiotowej sprawie to domniemanie zostało skutecznie obalone. Nie tylko bowiem nie ma żadnego dokumentu, z którego wynikałoby objęcie przedmiotowej rzeczy we władanie, ale przeciwnie - z szeregu dowodów wynika jednoznacznie, że bezpośrednio po działaniach wojennych przedmiotową nieruchomość zajęło "samorzutnie" wojsko i nigdy jej nie zwróciło zarówno likwidatorowi Towarzystwa, jak i urzędowi likwidacyjnemu.

Z analizy materiału dowodowego wynika, że z jednej strony próbowano uzyskać przedmiotową nieruchomość na drodze prawnej - w pierwszym rzędzie poprzez zabiegi samego likwidatora Towarzystwa, w drugim rzędzie poprzez zabiegi Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w Gdańsku z siedzibą w Sopocie i Zarządu Miejskiego w Gdyni - a z drugiej strony doszło do bezprawnego zagarnięcia przedmiotowej nieruchomości przez Marynarkę Wojenną.

Sąd zwrócił też uwagę na znajdujący się aktach administracyjnych wycinek prasowy z gazety "Głos Wybrzeża" z dnia 13 listopada 1947 r., z którego wynika, że w dniu 11 listopada 1947 r. odbyło się "formalne przekazanie gmachu Związkowi Marynarzy przez Marynarkę Wojenną, a "[...]" zostanie przekształcony w "[...]". Nadmieniono, że przy przekazaniu byli obecni przedstawiciele Marynarki Wojennej, Związek Marynarzy, kapitan portu oraz prasa.

W związku z tym uznał, że to właśnie w tym kontekście został sporządzony protokół z dnia 11 listopada 1947 r. pomiędzy Okręgowym Urzędem Likwidacyjnym a Zarządem Miejskim Gminy Miasta Gdynia. Bez wątpienia w tej dacie Okręgowy Urząd Likwidacyjny nie władał przedmiotową nieruchomością, a co za tym idzie nie mógł przekazać władztwa nad nim. Sporządzenie protokołu było tylko formalnym aktem, prawną próbą uzyskania przedmiotowej nieruchomości. Zwrócił też uwagę na zbieżność daty sporządzenia protokołu oraz informacji prasowych na temat tego, kiedy doszło do przekazania posiadania na rzecz Związku Marynarzy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby istniała jakakolwiek przeszkoda, aby taki protokół sporządzić wcześniej, a która została usunięta dopiero przed 11 listopada 1947 r. Jeszcze raz podkreślił, że Okręgowy Urząd Likwidacyjny zarówno w dacie sporządzania protokołu, jak i wcześniej nie władał przedmiotową nieruchomością. Z tego względu powstanie protokołu w dniu 11 listopada 1947r. należy ocenić jako reakcję na przekazania władztwa faktycznego nad nieruchomością przez Dowództwo Marynarki Wojennej na rzecz Związku Marynarzy, co było faktem publicznie znanym, odnotowanym w prasie.

Dodał, że w zgromadzonej dokumentacji nie znajduje się ani jeden dowód świadczący o tym, że Okręgowy Urząd Likwidacyjny kiedykolwiek władał tą nieruchomością, a w szczególności, że władał przedmiotową nieruchomością, ale ją utracił na rzecz Marynarki Wojennej.

Następnie Sąd wskazał, że aby doszło do powstania tytułu prawnego na podstawie dekretu o mieniu poniemieckim i opuszczonym konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: faktyczne objęcie mienia przez organy likwidacyjne oraz dokonanie takiej czynności, która wskazuje, że objęły one mienie w wykonaniu uprawnień i obowiązków przysługujących urzędom likwidacyjnym i ciążących na tych urzędach z mocy przepisów powyższego dekretu.

Tymczasem w przedmiotowej sprawie nie została spełniona pierwsza przesłanka. Marynarka Wojenna uzyskały faktyczne władztwo nad przedmiotową nieruchomości bezpośrednio po wojnie całkowicie bezprawnie, a następnie przekazała je kolejnym podmiotom, aby ostatecznie trafiło we władanie Ministerstwa Żeglugi.

Natomiast Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Gdańsku z siedzibą w Sopocie - Biuro Obwodowe w Gdyni nigdy nie władało przedmiotową nieruchomością, stąd protokół z dnia 11 listopada 1947 r. nie potwierdza przekazania władztwa na rzecz Gminy Miasta Gdyni, a co za tym idzie nie powstał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości na podstawie dekretu o majątkach poniemieckich i opuszczonych.

Art. 17 pkt 2 lit. a i b u.s.p. miał zastosowanie tylko do tych przedsiębiorstw i innego mienia, które w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. zostały objęte bez tytułu prawnego przez państwowe jednostki organizacyjne i od chwili objęcia przez te jednostki pozostawały w ich władaniu bez żadnego tytułu prawnego, aż do dnia wejścia w życie ustawy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby przed wydaniem orzeczenia z 17 października 1959 r. Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej dysponował jakimkolwiek tytułem prawnym do nieruchomości, której dotyczy ta decyzja.

Podsumowując Sąd uznał, że z materiału dowodowego wynika, iż przed dniem 17 października 1959 r. przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa również na innej podstawie prawnej. Nieruchomość ta została objęta we władanie bez tytułu prawnego przez Marynarkę Wojenną, następnie została przekazana Związkowi Marynarzy, aby ostatecznie trafić we władanie państwowej jednostki organizacyjnej Polskie Linie Oceaniczne przed dniem 3 grudnia 1954 r., w którym to władaniu pozostawała do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., tj. do dnia 8 marca 1958 r.

Z tego względu skarga [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] na decyzję z 8 kwietnia 2014 r. w części dotyczącej jej punktu 3 - w którym odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia z 17 października 1959 r. w pozostałym zakresie - podlegała oddaleniu.

W związku z powyższymi ustaleniami - które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę całkowicie akceptuje - należy uznać, że decyzja Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z 7 sierpnia 1959 r. odmawiająca zwrotu nieruchomości położonych w [...] przy ulicy [...], oznaczonych hipotecznie whl [...] i whl [...], nie jest też obarczona wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż zostały spełnione przesłanki z art 17 pkt 2 lit. b) u.s.p. - przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej Polskie Linie Oceaniczne bez żadnego tytułu prawnego oraz z art. 18 u.s.p - została ona trwałe włączona do czynnego przedsiębiorstwa.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Sąd pragnie zauważyć, że prawidłowa nazwa skarżącej to [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] a nie [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] - jak w zaskarżonych decyzjach.

Sąd rozważył też celowość uwzględnienia stanowisk i wniosków przedstawionych przez strony już po wydaniu zaskarżonego wyroku - dopuszczając wnioskowane dowody oraz uznając, że skarżącej Spółce przysługuje zdolność sądowo-administracyjna oraz zdolność procesowa.

Jednakże Sąd nie mógł umorzyć przedmiotowego postępowania - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - jako bezprzedmiotowego w związku ze zmianą k.p.a.

Faktem jest, że nastąpiła zmiana ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021. 1491), która od 16 września 2021 r. wprowadziła następujące zmiany:

1) w art. 156 § 2 otrzymuje brzmienie:

"§ 2. Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.";

2) w art. 158 dodaje się § 3 w brzmieniu:

"§ 3. Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.".

Przepis ten dotyczy postępowania prowadzonego przed organami administracyjnymi, natomiast sądy administracyjne stosują przepis p.p.s.a. - zaś postępowanie to nie jest bezprzedmiotowe.