Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 34/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-05-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku: Zwolniono od kosztów sądowych w części
W pozostałym zakresie oddalono wniosek
Powołane przepisy: article: art. 243, art. 252 par. 2, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. Ś. i S. Ś. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Opolu z dnia 17 listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie zmiany w ewidencji gruntów na skutek wniosku skarżącej E. Ś. o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. zwolnić skarżącą E. Ś. od kosztów sądowych w części, obejmującej wpis od skargi w wysokości 200 (dwieście) złotych, 2. w pozostałym zakresie, niewymienionym w pkt 1, wniosek oddalić.


UZASADNIENIE

E. Ś. i S. Ś. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Opolu z dnia 17 listopada 2014 r., nr [...] W wykonaniu zarządzenia z dnia 26 stycznia 2015 r., wezwano solidarnie skarżących do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 złotych, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym przez Sąd, skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

E. Ś. uzasadniając swoje żądanie podała, że nie posiada wystarczających środków na uiszczenie opłaty z tytułu wpisu. Podała, że na wydatki miesięczne ponosi: 95,81 zł z tytułu opłaty za wodę i ścieki; 392 zł – podatek od nieruchomości, 55 zł – gaz; 239,30 zł – wydatki z tytułu kupna lekarstw i leczenia; 86, 36 zł – telefon; 75,28 zł – energia elektryczna; 387 zł – egzekucja komornicza z emerytury; 247,84 zł – egzekucja komornicza ze świadczenia; 622,45 zł – koszty zakupu żywności, środków higienicznych i opału. Ogółem miesięczne wydatki – 2.201,55 zł + 102,99 zł kosztów komorniczych. Oświadczyła, że wraz z mężem uzyskują dochód w wysokości 2.144,71 zł. Ponadto wskazała na ciężką chorobę i śmierć matki. W oświadczeniu o stanie rodzinnych podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z mężem, a jedynym dochodem tego gospodarstwa jest świadczenie męża w wysokości 847,16 zł (minus egzekucja komornicza w kwocie 247,84 zł, zajęta w 100% przez organ egzekucyjny sądowy i administracyjny) oraz emerytura wnioskodawczyni w wysokości 1.297,55 zł (minus egzekucja komornicza w kwocie 387,51 zł zajęta w 100% przez komorników). Ponadto, małżonkowie posiadają dom o powierzchni 80m², dom o powierzchni 412 m², dom o powierzchni 500 m² - wszystkie zajęte przez komorników i organ podatkowy. Do akt sprawy skarżąca dołączyła kserokopię: zaświadczenia o dokonanych wpłatach na rzecz komornika; zestawienia wydatków miesięcznych w wysokości 622,45 zł; paragonów ze sklepów spożywczych; faktury z dnia 30 stycznia 2015 r. z tytułu kupna węgla brunatnego w wysokości 310 zł.

S. Ś. uzasadniając swoje żądanie o przyznanie prawa pomocy powtórzył argumentację podaną przez jego małżonkę, dołączając do akt sprawy kserokopie tych samych dokumentów.

Pismem z dnia 5 marca 2015 r., referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, a mianowicie przedłożenie: kserokopii wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię i jej małżonka rachunków bankowych, z ostatnich trzech miesięcy; odpisów zeznań podatkowych o wysokości dochodów osiągniętych przez wnioskodawczynię i jej małżonka w 2014 r., bądź w przypadku nie złożenia jeszcze zeznań za 2014 r. – do przedłożenia zeznań za 2013 r.; dokumentów potwierdzających wysokość wykazanego dochodu miesięcznego, uzyskiwanego przez członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, tj. "świadczenia" wnioskodawcy w wysokości 847,16 zł i emerytury małżonki w wysokości 1297,55 zł. Zobowiązano skarżących także do wyjaśnienia czy S. Ś. prowadzi nadal działalność gospodarczą p.n. "A", a jeżeli nie – zobowiązano do wskazania daty ustania prowadzenia działalności. Zażądano ponadto: przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone przez wnioskodawczynię i jej małżonka wydatki na utrzymanie wykazanych domów i mieszkania oraz oświadczenie czy w kosztach utrzymania partycypują osoby trzecie i wskazanie wysokości ich udziału;

oświadczenia czy z tytułu posiadanych nieruchomości, tj. wykazanych we wniosku dwóch domów i mieszkania, wnioskodawczyni uzyskuje dochód (np. z tytułu najmu), a jeżeli tak – zobowiązano do wskazania wysokości uzyskiwanego dochodu. Referendarz zwrócił się również o: wymienienie i wskazanie łącznej wysokości wszystkich zadłużeń ciążących na wnioskodawczyni i jej małżonku wraz ze wskazaniem tych, w których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne; oświadczenia czy wnioskodawczyni jest nadal wspówłaścicielem (i z tego tytułu uzyskuje dochód) nieruchomości zlokalizowanej w [...], przy ul. [...], składającej się z działek: nr a obszaru 0,1499 ha; nr b obszaru 0,0737 ha, zabudowanej budynkiem biurowo-socjalnym, dwukondygnacyjnym, niepodpiwniczonym, o powierzchni użytkowej 503,89 m² oraz nr c obszaru 0,3393 ha, zabudowanej budynkiem barakowym, parterowym, niepodpiwniczonym, o konstrukcji drewnianej, o powierzchni użytkowej 412,45 m².

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 31 marca 2015 r. oświadczyli, że nie posiadają żadnych lokat bankowych, a S. Ś. nie posiada także żadnego rachunku bankowego; łączna wysokość zadłużeń wynosi ok. 100.000 zł oraz prowadzona jest egzekucja administracyjno-sądowa; nie uzyskują żadnych pożytków z nieruchomości mieszkalnych z powodu złego stanu technicznego nieruchomości; w kosztach ich utrzymania nie partycypują osoby trzecie; działalność gospodarcza została zlikwidowana z powodu poważnie przebytego zawału serca. Do akt sprawy skarżący dołączyli: PIT-y 40 A; dowód potwierdzający wysokość uzyskiwanego dochodu; dowód zlikwidowania prowadzonej działalności gospodarczej; kopię wyciągu operacji bankowych z rachunku E. Ś. za okres od 9 grudnia 2014 r. do dnia 30 marca 2015 r.; paragony zakupu żywności i środków higieny; dowody i faktury z tytułu zakupu węgla, opłat za energię elektryczną, gazu, podatku od nieruchomości, telefonu, wody i ścieków. Z powodu ciężkiej choroby E. Ś., która ponownie została skierowana do leczenia szpitalnego i ma trudności z poruszaniem się, zawnioskowano o ustanowienie jej pełnomocnika z urzędu, w celu prawidłowego reprezentowania przed sądem.

Pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał E. Ś. do uzupełnienia braku formalnego wniosku, przez sprecyzowanie zakresu żądania ww. wniosku. Pouczył także skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania, w zakreślonym terminie 7 dni, spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Referendarz wyjaśnił przy tym, że wezwanie wynika z okoliczności, iż w formularzu wniosku z dnia 21 lutego 2015 r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast w piśmie z dnia 31 marca 2015 r. oświadczono, że wnosi o ustanowienie radcy prawnego, bądź adwokata. Jednocześnie, referendarz wezwał skarżącą do uzupełnienia ww. wniosku, w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania, przez: przedłożenie kserokopii wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych, z trzech miesięcy, tj. grudzień 2014 r., styczeń i luty 2015 r. uwzględniających wszystkie operacje jakie miały miejsce na rachunku bankowym (w tym wypłaty), wyjaśniając, ze przedłożony do akt sprawy przy piśmie z dnia 31 marca 2015 r. wyciąg bankowy, uwzględnia bowiem jedynie wpływy z tytułu świadczeń ZUS. Ponadto referendarz zobowiązał skarżącą do wyjaśnienia czy korzysta ona (bądź jej mąż) z pomocy finansowej innych osób trzecich i czy uzyskuje świadczenia z tytułu pomocy społecznej.

Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 4 maja 2015 r., a przesyłką pocztową z dnia 9 maja 2015 r. (data stempla) E. Ś. nadesłała pismo, w którym oświadczyła, że wnosi o ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienie od wpisu od skargi. Ponadto stwierdziła, że nie może dostarczyć wydruków bankowych, ponieważ są one odpłatnie, a jej nie stać na taki wydatek. Podała także, że skarżący nie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej, ani z pomocy finansowej innych osób trzecich. Do akt sprawy dołączyła kserokopie recept skarżących z dnia 5 maja 2015 r.

Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje:

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że choć sytuacja materialna skarżących, jako osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, przedstawiona w formularzach wniosków oraz w nadesłanych dokumentach jest tożsama, to ich wnioski powinny zostać rozpoznane w odrębnych orzeczeniach. Skarżący zażądali bowiem przyznania prawa pomocy w innych zakresach, a mianowicie E. Ś. w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, S. Ś. natomiast wniósł wyłącznie o zwolnienie od wpisu od skargi. Z tych względów referendarz oceniając złożone wnioski, wydał rozstrzygnięcia w dwóch, odrębnych postanowieniach.

E. Ś. wnosząc o ustanowienie pełnomocnika oraz zwolnienie od wpisu od skargi, powinna wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tj., gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niezbędnym elementem skutecznego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest złożenie go na urzędowym formularzu i właściwe wypełnienie (art. 252 § 2 P.p.s.a.), bowiem prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie na skutek wniosku strony (art. 243 P.p.s.a.). Skarżąca dochowała przesłanek formalnych prawidłowo wniesionego wniosku, albowiem złożyła go na urzędowym formularzu oraz uzupełniła w wyznaczonym przez referendarza sądowego terminie brak formalny wniosku, określając jego zakres.

Z przywołanych regulacji wynika, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na żądanie osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Rodzi to po stronie wnioskodawcy obowiązek wykazania przez zobrazowanie i udokumentowanie, swojej złej sytuacji materialnej. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a. Ciężar dowodu spoczywa bowiem na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy.

Referendarz sądowy, kierując się przywołanymi przesłankami, nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy, we wnioskowanym zakresie. Pogląd swój oparł na przedstawionych przez skarżącą (w dokumentach i oświadczeniach) okolicznościach sprawy, odzwierciedlających jej sytuację materialną. Przedstawiają się one następująco. Skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz małżonkiem, a dochodami tego gospodarstwa są jedynie: świadczenie męża w wysokości 847,16 zł oraz emerytura skarżącej w wysokości 1.297,55 zł (łącznie: 2.144,71 zł), z czego 635,35 zł jest zajętych na skutek egzekucji roszczeń pieniężnych. Do dyspozycji skarżących pozostaje więc kwota ok. 1.509,36 zł. Małżonek skarżącej, który prowadził wcześniej działalność gospodarczą w postaci zakładu techniki sanitarnej, grzewczej, gazowej, wentylacji i klimatyzacji, zaprzestał jej wykonywania w dniu 27 lutego 2013 r., co wynika z wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, załączonego do akt sprawy. Skarżąca jest współwłaścicielką trzech nieruchomości mieszkalnych o powierzchniach: 80 m², 412 m² oraz 500 m², które zgodnie z jej oświadczeniem zostały zajęte przez komorników i organ podatkowy, a które to nieruchomości, nie nadają się do użytku z powodu złego stanu technicznego. Z tego też powodu, małżonkowie nie uzyskują z tytułu ich posiadania, żadnych dochodów. Skarżąca oświadczyła także, że wraz z małżonkiem są zadłużeni na kwotę ok. 100.000 zł i wobec nich prowadzona jest "egzekucja administracyjno-sądowa". Okoliczność zajęcia nieruchomości, nie została udokumentowana, a z przedstawionych przez skarżących zaświadczeń o dokonanych wpłatach, wydanych przez komorników sądowych w dniu 15 grudnia 2014 r. i w dniu 2 stycznia 2015 r., wynika zadłużenie wobec dwóch wierzycieli, w łącznej wysokości 64.703,44 zł. Ponadto, małżonkowie ponoszą wydatki miesięczne z tytułu wyżywienia, środków higieny oraz opału w wysokości 622,45 zł, z tytułu opłat mieszkaniowych – w łącznej wysokości 704,45 zł, z tytułu kosztów leczenia – 239,30 zł (razem wykazane wydatki wynoszą: 1.566,20 zł). Skarżąca, pomimo wezwania referendarza, nie przedłożyła wyciągów bankowych ukazujących wszystkie operacje, jakie miały miejsce na rachunku bankowym, tłumacząc się brakiem środków pieniężnych na ich opłacenie. Wyjaśnienia te mogą budzić wątpliwości, skoro we wcześniejszej korespondencji przedstawiono takowy wydruk, lecz uwzględniający jedynie wpływy na konto z tytułu świadczeń ZUS.

Reasumując, przedstawione okoliczności pokazują, że skarżąca i jej mąż uzyskują stałe, comiesięczne dochody, które zapewniające im pokrycie wykazanych niezbędnych wydatków utrzymania mieszkania oraz ich samych. Nie korzystają przy tym ze wsparcia finansowego osób trzecich, ani z pomocy społecznej, co sami oświadczyli. Skarżąca wraz z mężem jest także właścicielką wielu nieruchomości, które przecież nawet w przypadku ich złego stanu technicznego, posiadają określoną wartość rynkową, chociażby z tytułu wartości gruntów, na których się znajdują. Stanowią one zatem realny potencjał i jednocześnie zabezpieczenie finansowe skarżących. Trudno w takiej sytuacji przyjąć pogląd, że skarżąca znajduje się w sytuacji zagrażającej jej egzystencji i prawidłowemu funkcjonowaniu. Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy jest instytucją wyjątkową i stanowi rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, a ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu (por. postanowienie z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt II OZ 1131/10, umieszczone w programie komputerowym LEX nr 743653). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe natomiast należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (por. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt I OZ 819/10, LEX nr 742076).

Tym samym referendarz uznał, że sytuacja materialna skarżącej nie uprawnia jej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Uznał jednakże, że pomoc tę należy przyznać w postaci zwolnienia od wpisu od skargi, czyli opłaty wymaganej w początkowej fazie postępowania. W szczególności wziął tu pod uwagę fakt egzekucji i wysokości wykazanych roszczeń ciążących na skarżących, w stosunku do obecnie uzyskiwanego dochodu, a także zły stanu zdrowia skarżącej, który skutkuje dodatkowymi wydatkami (por.: załączone recepty). Tym samym uznał, że przyznana pomoc jest pomocą adekwatną do aktualnej sytuacji strony i jednocześnie dającą jej możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi, a zwolnienie skarżącej od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi jej powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów w dalszej części postępowania. Skarżąca ma przy tym zapewnione warunki mieszkaniowe i bytowe, a także może liczyć na wsparcie małżonka, który nota bene jest jednym ze skarżących w trwającym postępowaniu sądowym. Wskazać także warto, iż na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.).

Wobec powyższego, referendarz sądowy działając trybie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.