Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 384/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31 zo ust. 1, art. 31 zg ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 września 2021 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] maja 2020 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r., powołując się na przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawa o COVID".

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] września 2020 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu organ, powołując się na art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID, zauważył, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 31 zo tej ustawy, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za okres od marca 2020r. do maja 2020r. nie później niż do [...] czerwca 2020r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Organ podał, że na dzień [...] czerwca 2020 r. skarżący nie złożył dokumentów rozliczeniowych za okres maj 2020r. Deklaracje rozliczeniowe złożył [...] lipca 2020 r.

Odnosząc się do twierdzenia strony, że nie złożyła deklaracji z uwagi na błąd systemu informatycznego Zakład wyjaśnił, że jeśli wysyłka elektroniczna dokumentów była niemożliwa, można było skorzystać z innych sposobów przekazania dokumentów rozliczeniowych do ZUS poprzez dostarczenie w formie papierowej - pocztą lub osobiście w placówce ZUS. Organ wskazał, że dokumenty rozliczeniowe skarżący złożył po terminie określonym w ww. ustawie, zatem nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za maj 2020 r.

W skardze do tut. Sądu skarżący wyjaśnił, że deklaracje rozliczeniowe wysyłane są z programu PŁATNIK. Do dnia [...] czerwca 2020 r. deklaracja została przekazana do wysyłki. Utworzono zestaw do wysyłki, jednak podczas procesu wysyłki nastąpiły trudne do ustalenia błędy. Program PŁATNIK nie mógł skutecznie połączyć się z platformą ZUS, by uzyskać status weryfikacji w ZUS. Przy ponownej weryfikacji, podczas wysyłki deklaracji rozliczeniowych za następny okres rozliczeniowy, automatycznie z systemy programu PŁATNIK nastąpiła ponownie wysyłka deklaracji za maj 2020 r. Skarżący podniósł, że do momentu otrzymania decyzji odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacania należności za maj 2020 r. nie miał wiedzy, że nastąpiło nieprzekazanie w terminie do [...] czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych. W ocenie skarżącego, w obecnej sytuacji pandemii COVID-19 oraz powrotu obostrzeń związanych z COVID-19 nałożenie na niego obowiązku spłaty zadłużenia za maj 2020 r. spowoduje utratę płynności finansowej. Zdaniem strony, z uwagi na nieokreślony błąd systemu oraz późne wydanie decyzji odmownej, pozbawiono ją możliwości wnioskowania do Inne, jak również do innych instytucji pomagających w tym trudnym okresie pandemii COVID-19 o dofinansowanie kosztów ubezpieczeń społecznych, zdrowotnych, Funduszu Pracy i Funduszu Solidarnościowego związanych z pracownikami. Ponadto skarżący zaznaczył, że decyzja o odmowie zwolnienia ze składek za maj 2020 r. została wydana z dniem [...] sierpnia 2020 r., a w przepisie jest mowa o terminie nie dłuższym niż 30 dni, w którym Zakład winien wydać decyzję zwalniającą.

W związku z powyższym skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie odwołania przez Prezesa Inne i wydanie pozytywnej decyzji, która zwolni go z opłacania składek za maj 2020 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując dotychczasową argumentację prezentowaną w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy o COVID. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2020 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku, Sąd umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się w sprawie.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] maja 2020 r. skarżący wystąpił do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. Prezes ZUS, na podstawie art. 31zo ust. 1 i art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID, odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r., z uwagi na to, że skarżący nie przesłał do dnia [...] czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za powyższy okres. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym skarżący podniósł, że deklaracja nie została złożona w skutek błędu systemu informatycznego, ZUS decyzją z dnia [...] września 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. zostały przesłane przez płatnika w dniu [...] lipca 2020 r., a zatem po terminie ustawowym. Zauważył też, że jeśli wysyłka dokumentów była niemożliwa, płatnik mógł dostarczyć dokumenty do ZUS w formie papierowej – pocztą lub osobiście w palcówce ZUS. W skardze do Sądu strona podniosła, że do dnia [...] czerwca 2020 r. deklaracja została przekazana do wysyłki. Jednakże program PŁATNIK, za pomocą którego wysyłane są dokumenty rozliczeniowe, nie mógł się skutecznie połączyć z platformą ZUS. Wystąpił błąd systemu. Dopiero podczas wysyłki deklaracji za następny okres rozliczeniowy, automatycznie z programu PŁATNIK nastąpiła ponownie wysyłka deklaracji za maj 2020 r.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Natomiast w myśl art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Z kolei art. 31zq ust. 7 stanowi, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji.

Z powyższych przepisów wynika, że przedsiębiorcy przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za okres od [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli: 1) był zgłoszony w określonym czasie jako płatnik, 2) zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, 3) przesłał deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie.

W rozpatrywanej sprawie organ ustalił, że skarżący w terminie do dnia [...] czerwca 2020 r. nie przesłał dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. W konsekwencji Zakład odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za ten okres. Strona podniosła jednak, że przyczyną opóźnienia w terminowym złożeniu tych dokumentów był błąd systemu informatycznego. Odnosząc się do tej kwestii ZUS stwierdził, że w takim przypadku skarżący mógł dostarczyć dokumenty do ZUS w formie papierowej – pocztą lub osobiście w placówce ZUS.

Należy jednak zauważyć, że w myśl art. 47a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.") płatnicy składek zobowiązani są do składania dokumentów ubezpieczeniowych (dokumentów zgłoszeniowych płatnika składek, zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, deklaracji rozliczeniowych, imiennych raportów miesięcznych oraz dokumentów korygujących) przez teletransmisję danych przy użyciu programu dopuszczonego do użytku zgodnie z przepisami ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Od zasady przekazywania dokumentów w formie teletransmisji danych przy użyciu oprogramowania udostępnionego przez Zakład ustawa wprowadziła pewne wyjątki. Mianowicie płatnicy, którzy rozliczają składki za nie więcej niż pięciu ubezpieczonych mogą składać dokumenty w formie dokumentu pisemnego (art. 47a ust. 2 u.s.u.s.). Odstępstwo dotyczy też płatnika rozliczającego składki za więcej niż pięciu ubezpieczonych, który otrzymał od Zakładu upoważnienie do przekazywania dokumentów w formie dokumentu pisemnego według ustalonego wzoru lub też w formie wydruku z udostępnionego przez Zakład programu informatycznego (art. 47a ust. 3 u.s.u.s.). Określone w art. 47a ust. 1 i 2 u.s.u.s. zasady przekazywania dokumentów do Zakładu mają bardzo istotne znaczenie, bowiem dokumenty przekazywane niezgodnie z powyższymi zasadami nie są przyjmowane przez Zakład, co zgodnie z art. 47a ust. 4 u.s.u.s. jest równoznaczne z ich nieprzekazaniem.

Podkreślenia wymaga, że z wydanej przez ZUS decyzji nie wynika, czy w rozpatrywanej sprawie wskazane wyżej wyjątki od obowiązkowego przekazywania danych w drodze ich teletransmisji w formie dokumentu elektronicznego sporządzonego przy wykorzystaniu odpowiedniego oprogramowania, znajdują zastosowanie i czy skarżący mógł, bez żadnych ujemnych następstw, dostarczyć do organu żądane dokumenty w formie papierowej. Organ nie wyjaśnił też, czy faktycznie wystąpił błąd systemu informatycznego.

Obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przepis ten obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wskazanie stronie przyczyn takiego, a nie innego załatwienia jej żądania. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94).

Zdaniem Sądu organ naruszył powyższe przepisy, ponieważ zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia. Podkreślenie wymaga, że skarżący konsekwentnie wskazywał na błąd systemu informatycznego jako przyczynę braku złożenia w terminie dokumentów rozliczeniowych. W takiej sytuacji rolą organu w pierwszej kolejności było ustalenie, czy doszło do takiego błędu i z jakiego powodu. Ryzyko nieprawidłowego działania systemu informatycznego obciąża ZUS jako administratora, a nie płatników. Dlatego każdy przypadek nieprawidłowego działania systemu informatycznego zgłaszany przez płatnika powinien być wszechstronnie wyjaśniony przez Zakład. W zaskarżonej decyzji organ natomiast ograniczył się do zacytowania przepisów prawnych i stwierdzenia, że w przypadku błędu systemu skarżący mógł dostarczyć dokumenty do ZUS w formie papierowej. W tym względzie organ nie wyjaśnił jednak, czy - wobec wynikającego z art. 47a ust. 1 u.s.u.s. obowiązku składania dokumentów ubezpieczeniowych przez teletransmisję danych - skarżący mógł, bez ponoszenia negatywnych skutków, dostarczyć do ZUS dokumenty w takiej postaci, oraz na jakiej podstawie prawnej.

Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję zawierająca prawidłowe uzasadnienia faktyczne i prawne. Organ rozważy też możliwość zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 15zzzzzn(2) ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawo o COVID, dodanego ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu organ wyznaczy stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący był zwolniony z obowiązku ich uiszczenia.

s.U.Wiśniewska s.L.Kleczkowski s.T.Wójcik

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] maja 2020 r. skarżący zwrócił się do Inne o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r., powołując się na przepisy ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawa o COVID".

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. Inne Oddział w B. odmówił prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] września 2020 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu organ, powołując się na art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID, zauważył, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 31 zo tej ustawy, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za okres od marca 2020r. do maja 2020r. nie później niż do [...] czerwca 2020r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Organ podał, że na dzień [...] czerwca 2020 r. skarżący nie złożył dokumentów rozliczeniowych za okres maj 2020r. Deklaracje rozliczeniowe złożył [...] lipca 2020 r.

Odnosząc się do twierdzenia strony, że nie złożyła deklaracji z uwagi na błąd systemu informatycznego Zakład wyjaśnił, że jeśli wysyłka elektroniczna dokumentów była niemożliwa, można było skorzystać z innych sposobów przekazania dokumentów rozliczeniowych do ZUS poprzez dostarczenie w formie papierowej - pocztą lub osobiście w placówce ZUS. Organ wskazał, że dokumenty rozliczeniowe skarżący złożył po terminie określonym w ww. ustawie, zatem nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za maj 2020 r.

W skardze do tut. Sądu skarżący wyjaśnił, że deklaracje rozliczeniowe wysyłane są z programu PŁATNIK. Do dnia [...] czerwca 2020 r. deklaracja została przekazana do wysyłki. Utworzono zestaw do wysyłki, jednak podczas procesu wysyłki nastąpiły trudne do ustalenia błędy. Program PŁATNIK nie mógł skutecznie połączyć się z platformą ZUS, by uzyskać status weryfikacji w ZUS. Przy ponownej weryfikacji, podczas wysyłki deklaracji rozliczeniowych za następny okres rozliczeniowy, automatycznie z systemy programu PŁATNIK nastąpiła ponownie wysyłka deklaracji za maj 2020 r. Skarżący podniósł, że do momentu otrzymania decyzji odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacania należności za maj 2020 r. nie miał wiedzy, że nastąpiło nieprzekazanie w terminie do [...] czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych. W ocenie skarżącego, w obecnej sytuacji pandemii COVID-19 oraz powrotu obostrzeń związanych z COVID-19 nałożenie na niego obowiązku spłaty zadłużenia za maj 2020 r. spowoduje utratę płynności finansowej. Zdaniem strony, z uwagi na nieokreślony błąd systemu oraz późne wydanie decyzji odmownej, pozbawiono ją możliwości wnioskowania do Inne, jak również do innych instytucji pomagających w tym trudnym okresie pandemii COVID-19 o dofinansowanie kosztów ubezpieczeń społecznych, zdrowotnych, Funduszu Pracy i Funduszu Solidarnościowego związanych z pracownikami. Ponadto skarżący zaznaczył, że decyzja o odmowie zwolnienia ze składek za maj 2020 r. została wydana z dniem [...] sierpnia 2020 r., a w przepisie jest mowa o terminie nie dłuższym niż 30 dni, w którym Zakład winien wydać decyzję zwalniającą.

W związku z powyższym skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie odwołania przez Prezesa Inne i wydanie pozytywnej decyzji, która zwolni go z opłacania składek za maj 2020 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując dotychczasową argumentację prezentowaną w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy o COVID. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2020 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku, Sąd umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się w sprawie.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] maja 2020 r. skarżący wystąpił do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. Prezes ZUS, na podstawie art. 31zo ust. 1 i art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID, odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r., z uwagi na to, że skarżący nie przesłał do dnia [...] czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za powyższy okres. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym skarżący podniósł, że deklaracja nie została złożona w skutek błędu systemu informatycznego, ZUS decyzją z dnia [...] września 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. zostały przesłane przez płatnika w dniu [...] lipca 2020 r., a zatem po terminie ustawowym. Zauważył też, że jeśli wysyłka dokumentów była niemożliwa, płatnik mógł dostarczyć dokumenty do ZUS w formie papierowej – pocztą lub osobiście w palcówce ZUS. W skardze do Sądu strona podniosła, że do dnia [...] czerwca 2020 r. deklaracja została przekazana do wysyłki. Jednakże program PŁATNIK, za pomocą którego wysyłane są dokumenty rozliczeniowe, nie mógł się skutecznie połączyć z platformą ZUS. Wystąpił błąd systemu. Dopiero podczas wysyłki deklaracji za następny okres rozliczeniowy, automatycznie z programu PŁATNIK nastąpiła ponownie wysyłka deklaracji za maj 2020 r.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Natomiast w myśl art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Z kolei art. 31zq ust. 7 stanowi, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji.

Z powyższych przepisów wynika, że przedsiębiorcy przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za okres od [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli: 1) był zgłoszony w określonym czasie jako płatnik, 2) zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, 3) przesłał deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie.

W rozpatrywanej sprawie organ ustalił, że skarżący w terminie do dnia [...] czerwca 2020 r. nie przesłał dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. W konsekwencji Zakład odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za ten okres. Strona podniosła jednak, że przyczyną opóźnienia w terminowym złożeniu tych dokumentów był błąd systemu informatycznego. Odnosząc się do tej kwestii ZUS stwierdził, że w takim przypadku skarżący mógł dostarczyć dokumenty do ZUS w formie papierowej – pocztą lub osobiście w placówce ZUS.

Należy jednak zauważyć, że w myśl art. 47a ust. 1 ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.") płatnicy składek zobowiązani są do składania dokumentów ubezpieczeniowych (dokumentów zgłoszeniowych płatnika składek, zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, deklaracji rozliczeniowych, imiennych raportów miesięcznych oraz dokumentów korygujących) przez teletransmisję danych przy użyciu programu dopuszczonego do użytku zgodnie z przepisami ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Od zasady przekazywania dokumentów w formie teletransmisji danych przy użyciu oprogramowania udostępnionego przez Zakład ustawa wprowadziła pewne wyjątki. Mianowicie płatnicy, którzy rozliczają składki za nie więcej niż pięciu ubezpieczonych mogą składać dokumenty w formie dokumentu pisemnego (art. 47a ust. 2 u.s.u.s.). Odstępstwo dotyczy też płatnika rozliczającego składki za więcej niż pięciu ubezpieczonych, który otrzymał od Zakładu upoważnienie do przekazywania dokumentów w formie dokumentu pisemnego według ustalonego wzoru lub też w formie wydruku z udostępnionego przez Zakład programu informatycznego (art. 47a ust. 3 u.s.u.s.). Określone w art. 47a ust. 1 i 2 u.s.u.s. zasady przekazywania dokumentów do Zakładu mają bardzo istotne znaczenie, bowiem dokumenty przekazywane niezgodnie z powyższymi zasadami nie są przyjmowane przez Zakład, co zgodnie z art. 47a ust. 4 u.s.u.s. jest równoznaczne z ich nieprzekazaniem.

Podkreślenia wymaga, że z wydanej przez ZUS decyzji nie wynika, czy w rozpatrywanej sprawie wskazane wyżej wyjątki od obowiązkowego przekazywania danych w drodze ich teletransmisji w formie dokumentu elektronicznego sporządzonego przy wykorzystaniu odpowiedniego oprogramowania, znajdują zastosowanie i czy skarżący mógł, bez żadnych ujemnych następstw, dostarczyć do organu żądane dokumenty w formie papierowej. Organ nie wyjaśnił też, czy faktycznie wystąpił błąd systemu informatycznego.

Obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przepis ten obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wskazanie stronie przyczyn takiego, a nie innego załatwienia jej żądania. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia [...] lutego 1994 r., III ARN 2/94).

Zdaniem Sądu organ naruszył powyższe przepisy, ponieważ zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia. Podkreślenie wymaga, że skarżący konsekwentnie wskazywał na błąd systemu informatycznego jako przyczynę braku złożenia w terminie dokumentów rozliczeniowych. W takiej sytuacji rolą organu w pierwszej kolejności było ustalenie, czy doszło do takiego błędu i z jakiego powodu. Ryzyko nieprawidłowego działania systemu informatycznego obciąża ZUS jako administratora, a nie płatników. Dlatego każdy przypadek nieprawidłowego działania systemu informatycznego zgłaszany przez płatnika powinien być wszechstronnie wyjaśniony przez Zakład. W zaskarżonej decyzji organ natomiast ograniczył się do zacytowania przepisów prawnych i stwierdzenia, że w przypadku błędu systemu skarżący mógł dostarczyć dokumenty do ZUS w formie papierowej. W tym względzie organ nie wyjaśnił jednak, czy - wobec wynikającego z art. 47a ust. 1 u.s.u.s. obowiązku składania dokumentów ubezpieczeniowych przez teletransmisję danych - skarżący mógł, bez ponoszenia negatywnych skutków, dostarczyć do ZUS dokumenty w takiej postaci, oraz na jakiej podstawie prawnej.

Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję zawierająca prawidłowe uzasadnienia faktyczne i prawne. Organ rozważy też możliwość zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 15zzzzzn(2) ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawo o COVID, dodanego ustawą z dnia [...] grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu organ wyznaczy stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący był zwolniony z obowiązku ich uiszczenia.

s.U.Wiśniewska s.L.Kleczkowski s.T.Wójcik