Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 210/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 19, art. 26 par. 4, art. 27, art. 29
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: par. 6
journal: Dz.U. 2001 nr 137 poz 1541
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 210/07 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 stycznia 2008r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba, Sędziowie: WSA Anna Znamiec, WSA Stanisław Grzeszek (spr), Protokolant: Jolanta Płoch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2008r., sprawy ze skargi Zakładu [...] Oddział w P., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych, - s k a r g ę o d d a l a -


UZASADNIENIE

Zakład [...] Oddział w P. wystawił w dniu 26 października 2006r. tytuły wykonawcze nr [...] nr [...] obejmujące zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i przesłał je do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego. Tytuły wykonawcze nie były zaopatrzone w klauzule o skierowaniu do egzekucji.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego zwrócił tytuły wykonawcze wierzycielowi wskazując, iż nie jest właściwy do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o te tytuły wykonawcze. W uzasadnieniu podniesiono, że wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym jest zobligowany z urzędu do przystąpienia do egzekucji. Organ egzekucyjny wierzyciela winien więc nadać tytułom wykonawczym klauzulę wykonalności i podjąć próbę zastosowania środków egzekucyjnych, do stosowania których jest uprawniony.

W zażaleniu na to postanowienie Zakład [...] Oddział w P. wniósł o jego uchylenie i przystąpienie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego do egzekucji na podstawie wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych numer [...] i [...]

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu pierwszej instancji podzielając jego argumentację.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2007r. Zakład [...] Oddział w P. zaskarżył wymienione postanowienie Dyrektora Izby skarbowej i wniósł o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Uzasadniając swe żądanie skarżący wskazał, iż postanowienie to narusza:

- art. 19 § 1 oraz art. 22 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) przez błędne ich zastosowanie polegające na przyjęciu, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego nie jest właściwym organem egzekucyjnym w sytuacji braku takich składników majątkowych zobowiązanego, do których egzekucję może skierować Dyrektor Zakładu [...] jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania egzekucji w ograniczonym zakresie,

- art. 29 § 2 tej samej ustawy, a to z uwagi na odmowę skierowania do egzekucji tytułów wykonawczych mimo spełniania warunków, o których mowa w tym przepisie,

- § 6 ust. 3 i 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.).

W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z § 6 ust. 1 i 3 powołanego rozporządzenia wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym bezzwłocznie stosuje środek egzekucyjny, chyba, że nie jest mu znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego można prowadzić egzekucję. W takim przypadku wierzyciel nie podejmuje działań egzekucyjnych we własnym zakresie, lecz kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na terenie, którego znajduje się majątek zobowiązanego - na analogicznych zasadach jak wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym. Ponadto wskazano, iż zakres badania przeprowadzanego przez organ egzekucyjny przed nadaniem tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu go do egzekucji został uregulowany w art. 29 ustawy o po stępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oceniając, czy tytuł wykonawczy kwalifikuje się do realizacji organ egzekucyjny powinien badać, czy należność nim objęta jest obowiązkiem egzekucyjnym podlegającym egzekucji wymienionym w art. 2 ustawy, czy zostały spełnione dodatkowe warunki stosowania egzekucji określone w art. 3 i 4 ustawy oraz czy tytuł wykonawczy zawiera elementy wskazane w art. 27 ustawy. W związku z tym nie jest dopuszczalne uznanie przez organ egzekucyjny, iż jest niewłaściwy w sprawie z uwagi na niepodjęcie przez wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym czynności związanych ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Dyrektor Oddziału "Z" występuje zaś w charakterze organu egzekucyjnego wyłącznie wówczas, gdy możliwe jest zastosowanie egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych - zgodnie z art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Zdaniem organu niedopuszczalne jest przekazywanie przez "Z" tytułów wykonawczych wraz z egzemplarzem przeznaczonym dla zobowiązanego niezawierającym klauzuli o skierowaniu do tytułów wykonawczych do egzekucji, co jest dowodem nie przystąpienia przez wierzyciela do egzekucji. Tylko prawidłowo wszczęta egzekucja pozwala skorzystać z uprawnienia przyznanego art. 36 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zatem tytuły wykonawcze bez klauzuli o skierowaniu ich do właściwego organu egzekucyjnego naruszają dyspozycję art. 27 § 1 pkt 10 ustawy uzasadniając ich zwrot.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1a pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwanej dalej ustawą egzekucyjną, za organ egzekucyjny uważa się organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. O tym, które organy pełnią funkcje organów egzekucyjnych przesądzają przepisy ustawy egzekucyjnej oraz przepisy szczególne.

Zgodnie z art. 19 ustawy egzekucyjnej naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z zastrzeżeniem, że dyrektor oddziału Zakładu [...] jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń.

Jak wynika z powyższych unormowań dyrektor oddziału Zakładu [...] występuje w podwójnej funkcji wierzyciela - podmiotu uprawnionego do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym oraz organu egzekucyjnego - organu uprawnionego do stosowania w części określonych w ustawie środków egzekucyjnych w celu wyegzekwowania ciążących na zobowiązanych należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i należności pochodnych.

Organ egzekucyjny administracji podatkowej (Naczelnik Urzędu Skarbowego) powołując się m.in. na powyższe uregulowania zwrócił tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wierzycielowi - Dyrektorowi Oddziału Zakładu [...] w P. uznając za niedopuszczalne przekazywanie tytułów wykonawczych do realizacji innemu organowi egzekucyjnemu bez uprzedniego wszczęcia postępowania egzekucyjnego i podjęcia próby wyegzekwowania należności we własnym zakresie w ramach posiadanych uprawnień, bez zaopatrzenia tytułów wykonawczych przez Dyrektora "Z" w klauzulę o skierowaniu tytułów wykonawczych do egzekucji.

Stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego należy uznać za uzasadnione w świetle wyżej przytoczonych uregulowań, a także treści art. 26 § 4 ustawy egzekucyjnej w związku z § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) określanego dalej rozporządzeniem wykonawczym.

Wierzyciel - dyrektor oddziału "Z" będąc jednocześnie organem egzekucyjnym na podstawie art. 26 § 4 ustawy egzekucyjnej przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. Również stosownie do § 6 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym bezzwłocznie stosuje środek egzekucyjny z zastrzeżeniem ust. 3.

Postępowanie egzekucyjne jest zorganizowanym ciągiem czynności organu egzekucyjnego oraz innych podmiotów (uczestników) tego postępowania, przy czym są to czynności, które nie mają jednolitego charakteru prawnego. W postępowaniu egzekucyjnym możemy wyróżnić czynności procesowe i wykonawcze (por. D. Jankowiak, Zobowiązany kontra organ egzekucyjny, 2003, str.322-325).

Przez czynności procesowe należy uważać czynności odnoszące się do samego wszczęcia postępowania oraz czynności dokonywane w toku postępowania. W ramach tych czynności organ egzekucyjny będący także wierzycielem po wystawieniu tytułu wykonawczego podejmuje czynności wstępne, których zadaniem jest zbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej. Gdy organ egzekucyjny zaopatrzy tytuł wykonawczy w klauzule o skierowaniu go do egzekucji, organ egzekucyjny podejmuje czynności rozpoznawcze w celu ustalenia sytuacji majątkowej i faktycznej zobowiązanego. Do czynności wykonawczych organ przystępuje po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego.

Z treści art. 26 § 4 ustawy egzekucyjnej jednoznacznie wynika, że w przypadku, gdy wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym wystawi tytuł wykonawczy jest obowiązany podjąć czynności w ramach postępowania egzekucyjnego.

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje przez doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Ustawa egzekucyjna nie zawiera przepisów, które pozwalałby wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zwolnić się od obowiązku prowadzenia egzekucji i które jednocześnie nakładałyby ten obowiązek na inny organ egzekucyjny.

Częściowo tę kwestie regulują przepisy § 6 rozporządzenia wykonawczego do ustawy egzekucyjnej. Kluczowe znaczenie ma przepis § 6 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego, który stanowi, że jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, ale prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, niezwłocznie kieruje odpis tytułu wykonawczego do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Brzmienie powyższego przepisu w zestawieniu z treścią art. 26 § 4 ustawy egzekucyjnej pozwala wyciągnąć jedyny możliwy wniosek interpretacyjny, że tylko w przypadku, gdy podjęte czynności egzekucyjne okazały się bezskuteczne, wierzyciel będący organem egzekucyjnym może skierować tytuły wykonawcze do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że Dyrektor Oddziału Zakładu [...] w P. przed przekazaniem tytułów wykonawczych Naczelnikowi Urzędu Skarbowego nie prowadził postępowania egzekucyjnego (czynności wstępnych, rozpoznawczych i wykonawczych). Świadczy o tym m.in. brak w tytułach wykonawczych przekazanych do "skarbowego" organu egzekucyjnego, klauzuli organu egzekucyjnego (Dyrektora Oddziału "Z" w P.) o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej. Przy czym brak takiej klauzuli stanowi samodzielną podstawę do zwrotu tytułu wykonawczego na podstawie art. 29 § 2 w związku z art. 27 § 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej.

Identyczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie m.in. w wyrokach: z dnia 1 września 2005r. sygn. akt I SA/Kr 342/03, z dnia 10 października 2007r. sygn. akt 1321/06, z dnia 31 października 2007r. sygn. akt I SA/Kr 1289/06, a także Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach: z dnia 13 lutego 2007r. sygn. akt II FSK 236/07, II FSK 329/06, II FSK 427/06.

Treść § 6 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego wskazuje na konieczność wykazania przez dyrektora oddziału "Z", że podjęte przez niego czynności egzekucyjne w toku postępowania egzekucyjnego okazały się bezskuteczne. W ocenie składu orzekającego Dyrektor Oddziału Zakładu [...] w P. nie wykazał (nie podjął nawet próby wykazania), że podejmowane były jakiekolwiek czynności rozpoznawcze w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego z wykorzystaniem posiadanych uprawnień (np. art. 36, art. 71 ustawy egzekucyjnej). Za takim stanowiskiem przemawia także treść § 6 ust. 7 rozporządzenia wykonawczego, który zobowiązuje wierzyciela do przekazania organowi egzekucyjnemu posiadanych informacji o majątku i źródłach dochodu zobowiązanego.

Sąd nie podziela również stanowiska skarżącego, że podstawą prawną do przekazania tytułów wykonawczych właściwym naczelnikom urzędów skarbowych jest § 6 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego, według którego jeżeli wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego może prowadzić egzekucję, kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na terenie, którego znajduje się majątek zobowiązanego. Przepis ten daje możliwość zmiany właściwości miejscowej organu egzekucyjnego z uwagi na kryterium położenia majątku zobowiązanego. Jednakże skorzystanie z tego przepisu zdeterminowane jest posiadaniem wiedzy o rzeczywistym istnieniu majątku na obszarze działania innego organu egzekucyjnego. Tymczasem jak wynika z akt sprawy za przekazaniem tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego nie poszły ze strony Dyrektora Oddziału "Z" w P. żadne informacje o istnieniu na ich terenie majątku należącego do zobowiązanego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej, należy stwierdzić, że zgodnie z art. 29 § 1 organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Powyższy przepis został skonstruowany w ten sposób, że nadaje organowi egzekucyjnemu kompetencje do szerokiej kontroli z urzędu dopuszczalności egzekucji (bez szczegółowego określenia zakresu badania) z wyłączeniem jedynie badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Art. 29 § 2 w/w ustawy nakazuje wręcz organowi egzekucyjnemu niepodejmowanie egzekucji, jeżeli jest ona niedopuszczalna, a to może być wyznaczone zarówno przesłankami podmiotowymi jak również przedmiotowymi. W ocenie Sądu niewypełnienie przez wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym powinności wynikających z art. 26 § 4 ustawy egzekucyjnej w związku z § 6 ust. 2 i 5 rozporządzenia wykonawczego dawało podstawę do zwrotu tytułów wykonawczych w trybie art. 29 ustawy egzekucyjnej.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd, że skoro ustawodawca przyznał uprawnienia do prowadzenia postępowania egzekucyjnego innym poza naczelnikiem urzędu skarbowego organom, to jego intencją było, aby wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym podjął postępowanie egzekucyjne we własnym zakresie i wykorzystał przyznane mu uprawnienia na każdym etapie postępowania egzekucyjnego w tym środki egzekucyjne. Dopiero, gdy prowadzona przez niego egzekucja okaże się bezskuteczna może przekazać tytuły wykonawcze do realizacji właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.