Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 267/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1, 2 i 3, art. 246 par. 2 pkt 2, art. 199, art. 252 par. 2, art. 255, art. 184, art. 197 par. 1 i 2.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Anna Znamiec po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "A." Sp. z o. o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/GL 570/08 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi "A." Sp. z o. o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 marca 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2003 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 570/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A." Sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 marca 2008 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2003 r.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: w piśmie z dnia 14 stycznia 2009 r. stanowiącym zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 grudnia 2008 r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie odmawiające prawa pomocy Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka wskazała na brak możliwości wniesienia wpisu z uwagi na zablokowanie wszystkich kont bankowych Spółki. Według oświadczenia o majątku i dochodach wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych stanowi kwota 1 700 000 zł, a wartość środków trwałych Spółki to 4 362 182,77 zł. Ostatni rok obrotowy Spółka zakończyła stratą w wysokości 5 169 319,24 zł. Nadto strona wskazała, że posiada rachunki bankowe w Bank B. oraz w Banku C. Stan na obu tych kontach wynosi 0 zł.

Pismem z dnia 13 lutego 2009 r. referendarz sądowy wezwał do uzupełnienia wniosku o przedłożenie następujących dokumentów: sprawozdania finansowego za 2008 r., zeznania podatkowego za 2008 r., raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące, deklaracji VAT za ostatnie 6 miesięcy, wyciągów z rachunków bankowych bankowych, zaświadczeń o zajęciu rachunków bankowych, ostatniej ewidencji środków trwałych, aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez Spółkę,.

W piśmie z dnia 3 marca 2009 r. prezes Spółki wniósł o zakreślenie dodatkowego terminu do udzielenia odpowiedzi na to wezwanie do dnia 10 marca 2009 r. Spółka nie uzupełniła jednak wniosku.

Postanowieniem z dnia 13 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Spółka złożyła sprzeciw, wnosząc o uchylenie postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych wskazała, że została pozbawiona środków finansowych i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Brak środków Spółka dokumentuje postanowieniem Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Ponadto Spółka wskazała, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach toczy się kilkadziesiąt spraw, w których jest stroną. W większości spraw Sąd odmówił zwolnienia od kosztów sądowych jednak w dwunastu sprawach Sąd zwolnił ją od kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/GL 570/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd powołał się na art. 246 par. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: P.p.s.a) w zw. z art. 245 par. 3 P.p.s.a wskazując, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona jest zatem zobowiązana w sposób rzetelny i jednoznaczny do przedstawienia wszelkich niezbędnych danych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Spółka nie wykazała okoliczności przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy. Nie przedstawiła na żądanie Sądu dokumentów źródłowych.

W dalszej części uzasadnienia Sąd pierwszej instancji podkreślił, że strona, pomimo wezwania, nie nadesłała żądanych dokumentów pomimo iż została pouczona, że niewykonanie wezwania może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd podkreślił, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie.

Na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 27 kwietnia 2009 r. Spółka złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie orzeczenia i zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia powołano się na postanowienie Komornika Sądowego z dnia 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu postępowania wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji wobec Spółki. Dodatkowo podkreślono, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach toczy się kilkadziesiąt spraw dotyczących prawa pomocy i w czternastu sprawach, na podstawie tych samych dowodów i argumentów, które przedstawiła Spółka również w pozostałych sprawach, została zwolniona od wpisów sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.).

Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu.

Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.

Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z możliwości tej skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącą Spółkę o nadesłanie: sprawozdania finansowego za 2008 r., zeznania podatkowego za 2008 r., raportów kasowych, deklaracji VAT, wyciągów z rachunków bankowych, ostatniej ewidencji środków trwałych, aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości Spółki,

Z materiału dowodowego wynika, że Spółka nie zastosowała się do zaleceń tego wezwania. Dokumenty w nim określone nie zostały złożone również na etapie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Wskazać należy, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Należy również zauważyć, że okoliczność przyznania Spółce prawa pomocy przez Sąd pierwszej instancji w innych sprawach nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Należy mieć bowiem na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę pod kątem zarzutów zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy i ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie.

Zważywszy, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.