Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1464/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 179 ust. 1, ust. 2, ust. 8, ust. 9
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędziowie WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sławomir Antoniuk, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2018 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2016/2017 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] października 2016 r. (data wpływu [...] października 2016 r.) S. W. wystąpił do Komisji Stypendialnej dla studentów Wydziału [...] Uniwersytetu [...] o stypendium socjalne na rok akademicki 2016/17. W uzasadnieniu wskazał, że miesięczny dochód netto na członka jego rodziny wynosi: 0 zł. W załączeniu przedłożył oświadczenie o dochodach (wydruk z [...] wniosku Oświadczenie o Dochodach).

Komisja Stypendialna dla studentów Wydziału [...] Uniwersytetu [...] decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. odmówiła przyznania stypendium socjalnego. W uzasadnieniu wskazała, że w toku postępowania ustaliła, że student nie uzyskiwał wsparcia z lokalnego ośrodka pomocy społecznej, mimo spełnienia przesłanki dochodu netto na członka rodziny. Ponadto student nie wykazywał w oświadczeniu o dochodach za rok 2015 dochodów osiąganych przez pozostałych członków rodziny, ponieważ złożył oświadczenie o samodzielności finansowej. W opinii Komisji sytuacja, w której student po raz kolejny wykazuje dochód 0 zł oraz nie otrzymuje wsparcia z lokalnych ośrodków pomocy społecznej jest mało wiarygodna. Brak dochodu w sposób jednoznaczny nie wskazuje na trudną sytuację materialną studenta, istnieje podejrzenie występowania źródeł finansowanych wykorzystywanych przez niego, o których Komisja nie została poinformowana.

Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. uchyliła decyzję organu I instancji i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że student ubiegając się o stypendium socjalne na rok akademicki 2016/2017 wskazał we wniosku wyłącznie siebie (złożył oświadczenie o nieprowadzeniu gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców) i zadeklarował 0 zł dochód za rok 2015. Taka wysokość dochodu została potwierdzona zaświadczeniem z urzędu skarbowego i oświadczeniem studenta o dochodach niepodlegających opodatkowaniu. OKSS z urzędu dysponuje informacjami (zawartymi w [...]), że student również w poprzednich latach wykazywał 0 zł dochodu: dochód za 2013 r. wyniósł 0 zł, podobnie dochód za 2014 r., jak i dochód za 2015 r. Jest również kwestią bezsporną, że student studiuje na studiach płatnych. W oświadczeniu załączonym do wniosku student podnosi, że utrzymuje się z oszczędności (oraz, jak należy domniemywać, z otrzymywanych stypendiów socjalnych). W ocenie OKSS taka sytuacja powinna wzbudzić uzasadnione wątpliwości organu przyznającego stypendium socjalne. Nie da się bowiem utrzymywać w [...] przez tak długi czas posiadając zerowe dochody. Sytuacja ta powinna być zatem przez Komisję wyjaśniona przed wydaniem decyzji. Wskazano na naruszenie art. 7, 8, 9, 10, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Naruszenie tych przepisów skutkowało również naruszeniem art. 179 ust. 1 p.s.w., ponieważ niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego i niedostateczne zebranie materiału dowodowego, uniemożliwiło i uniemożliwia ocenę, czy student znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i czy tym samym może otrzymać stypendium socjalne. Komisja Odwoławcza wskazała, że Komisja Stypendialna w szczególności: ustali, jak wysokie opłaty student ponosi za studiowanie; wezwie studenta na podstawie art. 179 ust. 8 p.s.w. do przedłożenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej w rodzinie studenta, a w razie niedostarczenia takiego zaświadczenia do złożenia wyjaśnień w wyznaczonym terminie pod rygorem negatywnego rozpatrzenia wniosku; wezwie studenta do udokumentowania wysokości posiadanych przez niego oszczędności; wyjaśni, czy student składając oświadczenie o nieprowadzeniu gospodarstwa z żadnym z rodziców, miał na myśli, że nie mieszka z rodzicami, że nie otrzymuje od nich żadnej pomocy finansowej ani sam nie wspiera finansowo rodziców (ta kwestia wymaga doprecyzowania, ponieważ z doświadczenia OKSS wynika, że studenci często pod pojęciem "nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa" uważają po prostu mieszkanie w osobnych miejscach).

Komisja Stypendialna pismem z dnia [...] lutego 2017 r. wezwała S. W. do dostarczenia zaświadczenia o sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawcy i jego rodziny wystawionego przez ośrodek pomocy społecznej.

Student przedłożył w odpowiedzi na powyższe postanowienie Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2017 r. o odmowie wydania zaświadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca nie jest i nie był wcześniej świadczeniobiorcą pomocy społecznej.

Wezwaniem z dnia [...] marca 2017 r., na podstawie art. 179 ust. 9 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym S. W. wezwany został do złożenia wyjaśnień poprzez dostarczenie uzupełnionego formularza. Formularz pod nazwą "Oświadczenie o sytuacji majątkowej i dochodowej studenta ubiegającego się o świadczenia z Funduszu Pomocy Materialnej na Uniwersytecie [...]" zawierał m.in. wezwanie do wskazania posiadanych oszczędności i papierów wartościowych w tym ich wysokości, informacji, czy student korzysta z pomocy innych osób lub instytucji, wezwanie do wskazania miesięcznych kosztów ponoszonych przez studenta w miejscu zamieszkania (czynsz, media), miesięcznych kosztów utrzymania, kosztów za energię elektryczną, ogrzewanie, wodę, gaz, kredyt hipoteczny, innych kredytów, Internet, telefon, inne rachunki, bilety komunikacji miejskiej. Poinformowano, że niedostarczenie formularza w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania skutkować będzie odmową przyznania stypendium.

Wezwanie doręczono studentowi [...] kwietnia 2017 r.; termin na złożenie wyjaśnień upłynął z dniem [...] kwietnia 2017 r.

W "odpowiedzi na wezwanie" złożonej przez studenta do skrzynki dla polskojęzycznych studentów studiów I stopnia (doręczone do Komisji [...] kwietnia 2017 r. - w dniu wyjęcia pisma przez pracownika Dziekanatu ze skrzynki i przekazaniu Komisji), S. W. wskazał, że składając wniosek o przyznanie stypendium załączył niezbędne dokumenty do jego rozpatrzenia. Podniósł, że jedynym kryterium przyznania stypendium socjalnego jest odpowiednia wysokość dochodu oraz że Komisja bezpodstawnie wezwała go do złożenia wyjaśnień (w sytuacji, gdy dostarczył Komisji postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia o sytuacji majątkowej i dochodowej).

Komisja Stypendialna dla Studentów Wydziału [...] Uniwersytetu [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175 ust. 1 i 4, art. 179 ust. 9 i art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym odmówiła przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2016/2017.

W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do art. 179 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Ustęp 2 przywołanego artykułu wskazuje, że rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne. W ocenie Komisji pojęcie "trudna sytuacja materialna" nie jest równoznaczne pojęciu "wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta". Ustalany przez rektora dochód (w granicach wyznaczonych art. 179 ust. 3 p.s.w.) to dochód uprawniający do ubiegania się o stypendium socjalne, a nie dochód gwarantujący otrzymanie stypendium socjalnego. Należałoby więc powiedzieć, że posiadanie określonego dochodu jest warunkiem koniecznym, ale nie wystarczającym do otrzymania stypendium socjalnego.

Organ podał, że student ubiegając się o stypendium socjalne na rok akademicki 2016/2017 wskazał we wniosku wyłącznie siebie (złożył oświadczenie o nieprowadzeniu gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców) i zadeklarował 0 zł dochodu za rok 2015. Taka wysokość dochodu została potwierdzona zaświadczeniem z urzędu skarbowego i oświadczeniem studenta o dochodach niepodlegających opodatkowaniu (w którym student wskazał, że w roku 2015 otrzymał tytułem stypendium socjalnego 7915 zł).

Mając na uwadze, okoliczność, że student studiuje na studiach płatnych ([...]; uwzględniając wielkość zwolnienia z opłat za studia student zobowiązany jest do ponoszenia kosztów w wysokości 1980 zł za rok akademicki) i postępując zgodnie ze wskazaniem zawartym w decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów z dnia [...] stycznia 2017 r., Komisja wezwała pisemnie studenta na podstawie art. 179 ust. 8 p.s.w., do doręczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o jego sytuacji majątkowej i dochodowej.

W odpowiedzi na ww. wezwanie student dostarczył Komisji postanowienie Prezydenta [...] z [...] marca 2017 r. o odmowie wydania zaświadczenia o jego sytuacji majątkowej i dochodowej (w uzasadnieniu postanowienia wskazano, że student nie jest i nie był wcześniej świadczeniobiorcą pomocy społecznej, co powoduje że w ośrodku pomocy społecznej brak jest jakichkolwiek dokumentów, na podstawie których organ byłby uprawniony do wydania ww. zaświadczenia). W ocenie Komisji dostarczenie tego postanowienia nie można uznać za dostarczenie zaświadczenia, o którym mowa w art. 179 ust. 8 p.s.w. Organ wskazał, że skoro student nie korzystał z ośrodka pomocy społecznej to nie było możliwe wydanie mu zaświadczenia o jego sytuacji majątkowej i dochodowej. W związku z powyższym Komisja wezwała studenta dnia [...] marca 2017 r. na podstawie art. 179 ust. 9 p.s.w. do przedstawienia wyjaśnień (w terminie 14 dni od otrzymania wezwania) poprzez dostarczenie Komisji wypełnionego formularza o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta. Wezwanie doręczono studentowi [...] kwietnia 2017 r. Termin na złożenie wyjaśnień upłynął z dniem [...] kwietnia 2017 r.

W piśmie, które zostało doręczone do Komisji [...] kwietnia 2017 r., (w dniu wyjęcia pisma przez pracownika Dziekanatu ze skrzynki dla polskojęzycznych studentów studiów I stopnia i przekazaniu go Komisji), zatytułowanym "Odpowiedź na wezwanie", student wskazuje, że składając wniosek o przyznanie stypendium załączył niezbędne dokumenty do jego rozpatrzenia, że jedynym kryterium przyznania stypendium socjalnego jest odpowiednia wysokość dochodu oraz że Komisja bezpodstawnie wezwała go do złożenia wyjaśnień (w sytuacji, gdy dostarczył Komisji ww. postanowienie).

Komisja Stypendialna stwierdziła, że z uwagi na to, iż w wyznaczonym terminie student nie złożył wyjaśnień, do czego został wezwany przez Komisję, na podstawie art. 179 ust. 9 p.s.w. Komisja zobowiązana była do odmowy przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2016/2017.

W odwołaniu strona zakwestionowała treść nadesłanego do wypełnienia formularza, wskazując, że zakres informacji wykracza poza przepisy u.p.s.w. i regulaminu. Odwołujący się zakwestionował przy tym w ogóle zasadność żądania wypełnienia formularza w sytuacji, gdy złożył oświadczenie o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców oraz został uznany za osobę samodzielną finansowo. Podał też, że jako osoba samodzielna finansowo nie wymaga opieki.

Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów [...] decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...], na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175 ust. 3, art. 179 i art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w związku z § 19, § 22, § 23, § 24, § 37, § 39 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...], wprowadzonego Zarządzeniem Nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2011 r. (t.j. Monitor [...] z 2013 r. poz. [...] ze zm.) utrzymała w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2017 r.

W uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu faktycznego, jak w decyzji organu I instancji, organ wskazał, że funkcjonalna i systemowa wykładnia art. 179 ust. 1 w zw. art. 179 ust. 8 i 9 oraz 183 ust. 1 p.s.w. prowadzić musi do wniosku, że otrzymanie przez studenta stypendium socjalnego uwarunkowane jest łącznym spełnieniem dwóch kryteriów: znajdowania się w trudnej sytuacji materialnej i posiadania dochodu na osobę w rodzinie nie wyższego niż ten ustalony przez rektora. Jakkolwiek pojęcie "trudnej sytuacji materialnej" nie jest równoznaczne pojęciu "wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta" (nie wyższej od ustalonej przez rektora na podstawie art. 179 ust. 2 p.s.w.), to zarazem - co do zasady - znajdowanie się przez studenta w trudnej sytuacji materialnej uznaje się za udowodnione, gdy odpowiednio udokumentowany i obliczony zgodnie z przepisami p.s.w. i ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód na osobę w rodzinie nie przekracza wysokości ustalonej przez rektora, a stan faktyczny nie budzi wątpliwości organu przyznającego świadczenie. Organ odwołując się do art. 179 ust. 9 u.p.s.w. wskazał, że systemowa (przede wszystkim w zw. z ust. 8), jak i funkcjonalna wykładnia ust. 9 prowadzi do wniosku, że wyjaśnienia, o których mowa w ust. 9 mają dotyczyć sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i jego rodziny (ich sytuacji materialnej), a nie okoliczności niedostarczenia wezwania, o którym mowa w ust. 8. To zdaniem OKSS, jasno wskazuje, że znaczenie pojęcia "trudnej sytuacji materialnej" nie wyczerpuje w pojęciu "wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta". Zrozumiałe i uzasadnione jest zaś to, by organ - wobec braku stosownego zaświadczenia - dążył do wszechstronnej analizy stanu faktycznego i ustalenia prawdy obiektywnej poprzez wezwanie studenta do złożenia wyjaśnień dotyczących jego sytuacji dochodowej i majątkowej.

Skoro wyjaśnienia mają dotyczyć sytuacji dochodowej i majątkowej, zaś ustawodawca wprowadził "sankcję" za ich niezłożenie (dając w ten sposób organom instrument do nieprzyznawania stypendium socjalnego osobom, które nie chcą przedstawić pełnego obrazu swojej sytuacji materialnej), zdaniem OKSS za niezłożenie wyjaśnień uznać trzeba przypadki, gdy student składa takie "wyjaśnienia", które uniemożliwiają organowi osiągnięcia jasności w odniesieniu do stanu faktycznego szczególnym przypadkiem złożenia takich nic nie wyjaśniających "wyjaśnień" jest odmowa złożenia jakichkolwiek wyjaśnień i wskazanie, że wszystkie istotne dla sprawy okoliczności wynikają z załączonych dokumentów).

Organ wskazał, że student złożył [...] października 2016 r. oświadczenie, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z żadnym z rodziców. Z tego faktu wyprowadził równik w odwołaniu wniosek, że jest osobą samodzielną finansowo, a więc niewymagającą opieki - a zatem, jego zdaniem, dochody osób, o których mowa w ust. 4 pkt 3 przywoływanego artykułu nie powinny być uwzględniane przy ustalaniu jego dochodu na osobę w rodzinie studenta. OKSS podziela pogląd, wedle którego spełnienie przesłanek z art. 179 ust. 6 p.s.w. uprawnia do nieuwzględniania dochodów osób, o których mowa w ust. 4 pkt 3. Nie sposób jednak się zgodzić, aby w stosunku do osób spełniających ww. warunki, bezzasadne było przeprowadzanie postępowań wyjaśniających w sytuacji, gdy nie osiągają one jakichkolwiek dochodów. Absurdalnym jest twierdzić, że jest się osobą samodzielną finansowo, czyli niewymagającą wsparcia materialnego w sytuacji, w której faktycznie nie osiąga się żadnych dochodów. Nie jest możliwe przeżycie bez pieniędzy, tym bardziej nie jest możliwe studiowanie bez środków finansowych i z pewnością nie jest możliwe studiowanie na studiach płatnych, gdy nie ma się pieniędzy. Trzeba dodać, że Komisja starała się wyjaśnić (wzywając studenta na podstawie art. 179 ust. 9 p.s.w. do złożenia wyjaśnień), czy student rzeczywiście nie otrzymuje żadnego wsparcia (materialnego lub finansowego) od rodziców - student nie złożył jednak wyjaśnień. Student wskazuje również, że w związku z tym, że art. 179 p.s.w. w ust. 4 wymienia członków rodziny studenta, których dochody należy uwzględnić, to komisja nie może pytać ani badać dochodów innych osób ustalając, czy student znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Taki wniosek również należy uznać za wyprowadzony z błędnych przesłanek.

Organ podał, że student ubiegając się o stypendium socjalne na rok akademicki 2016/2017 wskazał we wniosku wyłącznie siebie i zadeklarował 0 zł dochodu za 2015 r. (taka wysokość dochodu została potwierdzona zaświadczeniem z urzędu skarbowego i oświadczeniem studenta o dochodach niepodlegających opodatkowaniu - w 2015 r. otrzymał tytułem przyznanego stypendium socjalnego 7915 zł). Student studiuje na studiach płatnych, uwzględniając wysokość zwolnienia z opłat za studia, student zobowiązany jest do ponoszenia opłat za studia w wysokości 1980 zł za rok akademicki. Kierowana uzasadnionymi wątpliwościami w odniesieniu do jego sytuacji materialnej Komisja Socjalna, wezwała studenta do dostarczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o jego sytuacji majątkowej i dochodowej, a następnie dodatkowych wyjaśnień. Student odebrał wezwanie [...] kwietnia 2017 r., zatem termin na przedstawienie wyjaśnień upłynął [...] kwietnia 2017 r. Zgodnie z oświadczeniem studenta (na którego poświadczenie jest on gotów przedstawić dowód z zeznań świadka), [...] kwietnia 2017 r. pismo zatytułowane "Odpowiedź na wezwanie" zostało wrzucone do skrzynki na podania przy dziekanacie. Pismo wpłynęło do Dziekanatu [...] kwietnia 2017 r. (wskazuje na to pieczątka Dziekanatu na piśmie), a więc po upływie zakreślonego przez Komisję terminu na wniesienie wyjaśnień. Z tego też powodu zdaniem organu II instancji Komisja wydała decyzję negatywną. Student argumentuje, że termin był zakreślony dla złożenia wyjaśnień, a nie ich doręczenia. Jego zdaniem, dotrzymał on terminu, ponieważ zostawił wyjaśnienia w skrzynce przed [...] kwietnia 2017 r. - nie miał wpływu na to, kiedy pracownicy dziekanatu wyjmą jego pismo ze skrzynki. Zdaniem organu odwoławczego do wnoszenia wszelkiego rodzaju pism w sprawie stosują przepisy dotyczące wnoszenia podań Jednocześnie Komisja Odwoławcza uznała, że to, co student przedstawił (z uchybieniem wyznaczonego terminu), nie stanowi wyjaśnień dotyczących jego sytuacji materialnej i dochodowej - innymi słowy prawidłowa jest ocena Komisji, że student nie spełnił żądania Komisji określonego w wezwaniu na podstawie art. 179 ust. 9 p.s.w. Nie można uznać, że Komisja nie podała podstaw prawnych ani uzasadnienia do złożenia wyjaśnień. Podstawy zostały w wezwaniu przywołane, uzasadnienie - okoliczność niedostarczenia zaświadczenia - również. Komisja żądała przedstawienia i opisania sytuacji majątkowej i dochodowej studenta i jego rodziny - rodziny jednak rozumianej szerzej niż w art. 179 ust. 4 p.s.w. To, że student złożył oświadczenie o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców oraz ma ukończone 26 lat nie zwalnia Komisji z przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, czy znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej. Komisja dołożyła starań, by ustalić, czy student znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Wobec faktu, że student nie dostarczył jednak wyjaśnień w wyznaczonym terminie, Komisja była zobowiązana do wydania na podstawie art. 179 ust. 9 p.s.w. decyzji odmawiającej przyznania mu stypendium.

Decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi S. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił:

1) istotne naruszenie prawa procesowego, tj. art. 6, 8, 9, 11 i 12 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 i 4 psw oraz art. 220 § 2 k.p.a. poprzez:

- wydanie decyzji w związku z niezastosowaniem się do nieuzasadnionego żądania organu o wypełnienie i złożenie "Oświadczenia o sytuacji majątkowej i dochodowej studenta ubiegającego się o świadczenia z Funduszu Pomocy Materialnej na Uniwersytecie [...]" ("formularz"), którego składania w postępowaniu stypendialnym nie przewidują przepisy prawa, w tym przepisy, na podstawie których organ wydał decyzję, w sytuacji gdy inni studenci otrzymują stypendium socjalne jedynie na podstawie kryterium dochodowego bez obowiązku składania takiego formularza - co jest sprzeczne z przepisami prawa i narusza w szczególności zasadę sprawiedliwości społecznej oraz równości obywateli wobec prawa;

- wydanie decyzji w sytuacji niewzięcia pod uwagę złożonych przez niego wyjaśnień w odpowiedzi na wezwanie w związku z niewypełnieniem formularza, wytworzonego samowolnie przez organ a zmierzającego do ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej studenta w zakresie zbliżonym do zakresu informacji, jakie ustalają jednostki w systemie pomocy społecznej w toku rodzinnego wywiadu środowiskowego;

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 179 ust. 9 psw przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i nieadekwatne do faktów przyjęcie, jakoby skarżący nie dostarczył zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej ani nie złożył wyjaśnień, o jakich mowa w tym przepisie - co bezpośrednio skutkowało odmową przyznania stypendium socjalnego a do czego przyczyniła się błędna wykładnia zastosowanego przepisu i przyjęcie, że student, którego sytuacja majątkowa i dochodowa nie jest znana jednostkom w systemie pomocy społecznej, gdyż nie korzystał on uprzednio ze świadczeń z pomocy społecznej ani nie ubiegał się o takie świadczenia (na potwierdzenie czego dostarczył odpowiednie postanowienie) może być przez organ wzywany do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień pod rygorem odmowy przyznania stypendium w razie ich niezłożenia (tak jak wzywany może być student, który w ogóle nie dostarczył zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej), oraz

b) art. 179 ust. 1 psw przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że sytuacja materialna studenta podlega w postępowaniu o przyznanie stypendium socjalnego swobodnej ocenie organu stypendialnego uczelni oraz że może być przez organ stypendialny uznaniowo kwalifikowana jako trudna lub nie, przy oderwaniu od zobiektywizowanego wyznacznika sytuacji materialnej jakim jest dochód na osobę w rodzinie studenta, ustalany zgodnie z ust. 2-7 tegoż artykułu, co przyczyniło się do wadliwej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 179 ust. 9 psw oraz wadliwej subsumpcji stanu faktycznego pod normę zapisaną w tym ustępie oraz doprowadziło do tego, że sytuacja materialna skarżącego nie została zakwalifikowana jako trudna, pomimo spełnienia warunku dochodowego, określonego w art. 179 ust. 2-7 psw oraz następczo - wydania zaskarżanej decyzji, utrzymującej w mocy akt administracyjny organu pierwszego stopnia.

c) art. 1, w zw. z art. 23 ust. 1 i art. 27 ust. 1 ustawy z o ochronie danych osobowych poprzez nieuzasadnione żądanie organu dostarczenia na formularzu danych osobowych i informacji, np. o sytuacji życiowej, rodzinnej, mieszkaniowej, wydatkach, nałogach (rubryka III pkt 7 formularza) oraz o stanie zdrowia (rubryka XVI pkt 16 formularza), których pozyskiwanie i przetwarzanie przez organ stypendialny nie miało należytych podstaw ani w przepisach prawa powszechnego ani zakładowego.

Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie jej uchylenie w całości. Ponadto, wniósł o zobowiązanie Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] do wydania, w terminie 14 dni od otrzymania prawomocnego orzeczenia sądowego oraz akt sprawy, decyzji odnośnie przyznania stypendium socjalnego za rok akademicki 2016/17, w oparciu o prawidłowo ustalony w toku postępowania dochód na osobę w rodzinie studenta, tj. zero złotych na osobę miesięcznie, co jest - jak podał - wyznacznikiem jego trudnej sytuacji materialnej w rozumieniu art. 179 ust. 1 psw. Skarżący wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazał m.in., że pomimo, iż załączył stosowny dokument z ośrodka pomocy społecznej, Komisja wezwała go do złożenia wyjaśnień, nie wskazując dlaczego powołuje się na art. 179 ust. 9 psw i nie uzasadniając konieczności zastosowania tego przepisu. Wątpliwości budzi treść formularza (oznaczony jako "[...] 2017"), który nie stanowi załącznika do Regulaminu ani też nie jest dokumentem obligatoryjnym przy ubieganiu się o stypendium socjalne. Podał, że złożył już oświadczenie o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców oraz został uznany za osobę samodzielną finansowo, w związku ze spełnieniem kryteriów określonych w art. 179 ust. 6 psw. Skarżący wskazał, że jeżeli z zaświadczenia wydanego przez ośrodek pomocy społecznej albo z postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia, jasno wynika, iż ośrodek pomocy społecznej nie zna sytuacji dochodowej ani majątkowej studenta, wówczas organ stypendialny uczelni ma obowiązek, działając na podstawie art. 80 k.p.a., oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czy sytuacja materialna studenta jest trudna w rozumieniu art. 179. ust. 1 psw. Zdaniem skarżącego w jego sprawie organ nie dokonał takiej oceny, opierając uzasadnienie decyzji jedynie na fakcie niedostarczenia "zaświadczenia" z ośrodka pomocy społecznej, a pomijając doręczenie "postanowienia" oraz złożenie wyjaśnień na okoliczność trudnej sytuacji majątkowej. Wskazał na dochody uzyskane w 2013 r., 2014 r., uzyskane stypendia socjalne. Podał, że dostarczył Komisji oświadczenie wraz z klauzulą o odpowiedzialności karnej za podawanie fałszywych informacji, o tym, że nie posiada na własność żadnych nieruchomości ani ruchomości, mieszka z babcią oraz utrzymuje się z oszczędności i stypendium.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna dla studentów [...] wniosła o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. W sprawie tej nie zostały naruszone ani przepisy prawa procesowego, w tym powołane w zarzutach skargi, ani przepisy prawa materialnego. Zarzuty skargi Sąd uznał za nieuzasadnione. Uzasadnienia obu decyzji są wyczerpujące i nie pozostawiają żadnych wątpliwości, co do przyczyn, z powodu których organy podjęły takie a nie inne rozstrzygnięcie.

Zgodnie z art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 poz. 2183 ze zm.), zwanej dalej u.p.s.w., stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 179 ust. 2 powołanej ustawy, Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne.

W świetle przepisu art. 179 ust. 1 u.p.s.w. jest oczywiste, że aby otrzymywać stypendium socjalne trzeba znajdować się w trudnej sytuacji materialnej. Taką trudną sytuację materialną student obowiązany jest wykazać. Zaznaczyć przy tym należy, że samo oświadczenie studenta, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (i jak twierdzi jest osobą samodzielną finansowo) oraz deklaruje, że w 2015 r. nie osiągnął żadnego dochodu - nie stanowi samoistnej podstawy do przyjęcia, że student znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, co prawidłowo stwierdziła Komisja Stypendialna. Podkreślenia przy tym wymaga, że decyzja o tym, czy student wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej należy właśnie do Komisji a nie studenta.

Prawidłowo w stanie faktycznym niniejszej sprawy Komisja Stypendialna wezwała skarżącego na podstawie art. 179 ust. 8 u.p.s.w. do dostarczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej wnioskodawcy, kierując się zresztą wskazaniami zawartymi w decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia [...] stycznia 2017 r. Zgodnie z powołanym przepisem, w uzasadnionych przypadkach komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna mogą zażądać dostarczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta i uwzględnić tę sytuację przy ocenie spełnienia przez studenta kryterium, o którym mowa w ust. 1.

Okoliczność, że taki uzasadniony przypadek w tej sprawie zachodził jest w ocenie Sądu bezsporna. W sytuacji bowiem, gdy osoba ubiegająca się o pomoc materialną (stypendium socjalne) wskazuje, że w roku poprzedzającym rok złożenia wniosku nie uzyskała żadnego dochodu, co nie było kwestionowane, a jednocześnie twierdzi, że jest samodzielna finansowo i z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, a studia są przy tym płatne, to ta sytuacja wymagała dogłębnego wyjaśnienia. Skoro zaś Ośrodek Pomocy Społecznej zaświadczenia nie wydał, bo wnioskodawca, jak podano w postanowieniu Prezydenta [...], nie korzystał z pomocy ośrodka pomocy społecznej, to tym bardziej uzasadnione było wezwanie studenta do złożenia dalszych wyjaśnień, na podstawie art. 179 ust. 9 u.p.s.w. Student zaświadczenia, o którym mowa w ust. 8, a zatem potwierdzającego niejako trudną sytuację materialną (z pomocy ośrodka pomocy społecznej korzystają bowiem osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej) nie dostarczył, a tym samym komisja stypendialna mogła wezwać wnioskodawcę do przedstawienia dalszych wyjaśnień. Wskazanie, co do takiego postępowania wynikało z resztą już z decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia [...] stycznia 2017 r., w której prawidłowo Komisja ta podniosła, że przedstawiona przez studenta sytuacja faktyczna powinna wzbudzić uzasadnione wątpliwości organu przyznającego stypendium socjalne, i takie wątpliwości zasadnie wzbudziła. Odwoławcza Komisja Stypendialna zasadnie w decyzji tej wskazała wówczas, że sytuacja finansowa studenta powinna być przed wydaniem decyzji wyjaśniona, wskazano na obowiązek wezwania studenta m.in. do udokumentowania wysokości posiadanych przez niego oszczędności. Nie oznacza to, że uzasadnione było wezwanie przez Komisję stypendialną pismem z dnia [...] marca i 2017 r. jedynie do udzielenia informacji o wysokości posiadanych oszczędności. Prawidłowo, biorąc pod uwagę, że utrzymanie kosztuje, Komisja Stypendialna wystosowała wezwanie do złożenia wyjaśnień m.in. także w zakresie ponoszonych przez studenta kosztów codziennego (miesięcznego) utrzymania. Dla oceny bowiem, jakimi faktycznie środkami finansowymi miesięcznie dysponuje student i czy znajduje i się w związku z tym w trudnej sytuacji finansowej, niezbędne jest dysponowanie przez Komisję Stypendialną nie tylko informacją, w tym przypadku wobec braku w 2015 r. jakiegokolwiek dochodu, o wysokości posiadanych oszczędności, ale i stałych miesięcznych wydatkach prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe i będącego, jak podaje student, osobą samodzielną finansowo. Nie można bowiem wykluczyć, że student posiadał w 2015 r. i w dniu złożenia wniosku o przyznanie stypendium na rok 2016/17 oszczędności w takiej wysokości, że nawet po uwzględnieniu wysokości stałych miesięcznych wydatków ponoszonych w 2015 r., nie można byłoby uznać go za osobę w trudnej sytuacji finansowej. Wszelkie zarzuty skargi dotyczące niezasadności wezwania z dnia [...] marca 2017 r. Sąd uznał za nietrafne.

W sprawie tej prawidłowo organ I i II instancji przyjął, że student żądanych wyjaśnień nie złożył. W odpowiedzi na wezwanie Komisji Stypendialnej skarżący zakwestionował w istocie zasadność wezwania go przez Komisję do złożenia jakichkolwiek dodatkowych wyjaśnień w sytuacji, gdy przedłożył postanowienie o odmowie wydania przez ops zaświadczenia o sytuacji majątkowej i dochodowej.

Biorąc pod uwagę, że skarżący jak podał, sam prowadzi gospodarstwo domowe nie uzyskuje dochodów, a jednocześnie studia są płatne - 1980 zł, codzienne utrzymanie także kosztuje, w przedstawionych wcześniej informacjach student nie wskazał na wysokość posiadanych oszczędności ani na dzień złożenia wniosku o stypendium ani na wysokość tych oszczędności w 2015 r., zasadne było zastosowanie art. 179 ust. 8, a następnie art. 179 ust. 9 u.p.s.w. Skoro skarżący na wezwanie nie przedłożył żądanych w załączonym formularzu informacji w zakresie swojej sytuacji finansowej, które pozwalałyby na wyjaśnienie, jak ta sytuacja faktycznie się przedstawia, to zasadnie Komisja Stypendialna odmówiła przyznania stypendium socjalnego. Ustawodawca wyraźnie w art. 179 ust. 9 u.p.s.w. wskazał, że niezłożenie wyjaśnień w wyznaczonym terminie skutkuje odmową przyznania stypendium socjalnego. Przez niezłożenie wyjaśnień należy rozumieć także odmowę ich złożenia, co w tej sprawie w istocie miało miejsce. Brak woli współdziałania studenta z Komisją Socjalną w zakresie wyjaśnienia jego sytuacji finansowej nie pozwolił właściwie Komisji na podjęcie innego rozstrzygnięcia. Trafnie Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] utrzymała tę decyzję w mocy. W sprawie nie naruszono art. 6, 8, 9, 11, 12, art. 220 § 2 k.p.a. wzw. z art. 207 u.p.s.w. Organy nie naruszyły też art. 179 u.p.s.w. Dokonały jego właściwej wykładni i prawidłowo zastosowały.

Podkreślenia na gruncie tej sprawy wymaga, że rolą Komisji Socjalnej nie jest zatwierdzanie każdego złożonego wniosku o stypendium socjalne. Rolą Komisji Stypendialnej jest ustalenie faktycznej sytuacji materialnej studenta. Przez sytuację materialną nie należy rozumieć tylko i wyłącznie podanej przez studenta informacji o nieuzyskiwaniu dochodu. Fakt nieuzyskania przez studenta w 2015 r. żadnego dochodu nie jest równoznaczny z pozostawaniem studenta w trudnej sytuacji materialnej i nie stanowi samodzielnej podstawy do wydatkowania środków z budżetu państwa (art. 173 ust. 1 u.p.s.w.). Żądając przyznania świadczenia finansowego student musi się liczyć z koniecznością wyjaśnienia swojej sytuacji finansowej w taki sposób, aby Komisja Stypendialna nie miała wątpliwości, co do konieczności wydatkowania środków publicznych na jego rzecz. Dążenie organu do ustalenia sytuacji materialnej wnioskodawcy dotyczącej faktycznych środków jego utrzymania nie stanowi naruszenia u.p.s.w.

Podniesiona w skardze kwestia naruszenia ustawy o ochronie danych osobowych nie podlega ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu. Sprawy z zakresu ochrony danych osobowych rozpatrywane są w odrębnym postępowaniu. Organem właściwym w tych sprawach jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w wyroku.