Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 655/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2020 r. sprawy ze skargi Z. I. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2020 r., znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej powoływana jako kpa) w związku z art. 73 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), w wyniku rozpoznania odwołania Z. I. (dalej określany jako Skarżący) od decyzji Starosty N. z [...] stycznia 2019 r., znak: [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i odmówił Skarżącemu ustalenia wysokości odszkodowania za przejętą z mocy prawa na rzecz Powiatu N. nieruchomość położoną w M., gm. Sz., oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...] o pow. [...] ha, jako zajętą w dniu [...] grudnia 1998 r. pod drogę publiczną, zaliczoną od dnia 1 stycznia 1999 r. do kategorii dróg powiatowych.

W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że wnioskiem z [...] .12.2018 r. Skarżący wystąpił do Starostwa Powiatowego w N. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przejęcie przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z [...] .11.2015 r., znak [...] , Wojewoda [...] na podstawie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną stwierdził nabycie przez Powiat N. z dniem [...] stycznia 1999 r., z mocy prawa, własności ww. nieruchomości zajętej [...] grudnia 1998 r. pod drogę.

Decyzją z [...] .01.2019 r., znak: [...] , Starosta N. na podstawie art. 73 ust. 1 i ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną odmówił ustalenia na rzecz Skarżącego odszkodowania z tytułu nabycia przez Powiat N. z dniem [...] stycznia 1999 r. z mocy prawa własności przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji Starosta N., powołując się na przepis art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, wskazał, że ustalenie i wypłata odszkodowania następuje na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. W świetle tego przepisu roszczenie dotyczące odszkodowania dla byłych właścicieli nieruchomości, którzy nie wystąpili o jego ustalenie w ustawowym terminie - wygasło. Z tego powodu orzeczono o odmowie ustalenia odszkodowania.

W piśmie z [...] .01.2019 r. Skarżący złożył wniosek o ustalenie odszkodowania za tę samą nieruchomość do Wojewody [...]. Ww. wniosek stosownie do treści art. 65 § 1 kpa został przekazany według właściwości do Starosty N. Starosta N. postanowieniem z [...] .02.2019 r., znak: [...] , odmówił Skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za przedmiotową nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, przejętą z mocy prawa na rzecz Powiatu N., a która w dniu wydania decyzji o przejściu prawa własności nieruchomości na rzecz Powiatu N. stanowiła własność Skarżącego.

Postanowieniem z [...] .04.2019 r., znak: [...] , wydanym na skutek złożenia zażalenia przez Skarżącego, Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Starosty N., uznając, że sprawa została rozpatrzona na wniosek z [...] .12.2018 r. i stosownie do treści art. 61a kpa kolejne postępowanie w tej samej sprawie nie mogło zostać wszczęte.

Skarżący złożył skargę na opisanej wyżej postanowienie, podnosząc m.in., że organy niewłaściwie przyjęły, że pismo z [...] stycznia nie jest odwołaniem od decyzji, czym zamknęły mu drogę dalszego postępowania. Wyrokiem z 27.11.2019 r., II SA/Bd 517/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Starosty N. z [...] .02.2019 r. i nakazał nadać dalszy bieg podaniu Skarżącego z [...] .01.2019 r. jako odwołaniu od kwestionowanej przez Skarżącego decyzji Starosty N. z [...] .01.2019 r.

Rozpoznając sprawę Wojewoda wskazał, że zgodnie z treścią art. 73 ust. 1-3 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie wypłaca: gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg.

Podstawę prawną ustalenia i wypłacenia odszkodowania w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 73 ust. 4 ww. ustawy, na podstawie którego odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Zgodnie z ustalonym orzecznictwem sądowo-administracyjnym termin wskazany w opisanym wyżej przepisie art. 73 ust. 4 jest terminem materialnoprawnym i nie może ulec przedłużeniu ani skróceniu. Termin ten nie może również być przywrócony, bowiem instytucja ta, uregulowana w art. 58-60 kpa, ma zastosowanie do terminów procesowych. Wskazanie w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną terminu do składania wniosków ma takie znaczenie, że nie można było skutecznie złożyć wniosku przed dniem 1 stycznia 2001 r., a po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasło (por. wyroki NSA z 1.03.2013 r., I OSK 1796/11 i z 8.05.2013 r., I OSK 2258/11; wyroki WSA w Warszawie z 10.12.2010 r., I SA/Wa 1386/10 i z 11.04.2013 r., I SA/Wa 2573/12).

Wygaśnięcie roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania oznacza, że następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę (por. wyrok WSA w Krakowie z 22.11.2010 r., II SA/Kr 1135/10). Dodatkowo termin wygaśnięcia roszczenia, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy, pozostaje bez związku z faktem i datą wydania decyzji potwierdzającej przejście prawa własności nieruchomości. Okoliczność, że przed upływem terminu nie została wydana taka decyzja, nie wyłącza obowiązku zachowania przez uprawnionego terminu do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania (por. wyrok WSA w Krakowie z 18.02.2014 r., II SA/Kr 1383/13 i wyrok WSA w Gdańsku z 9.01.2014 r., II SA/Gd 847/13). Ponadto stwierdzono, że gdyby ustawodawca dążył do tego, aby termin na złożenie wniosku o odszkodowanie liczyć od dnia, w którym dotychczasowi właściciele dowiedzieli się o przejściu prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, to po pierwsze nie wskazywałby, że przedmiotowe nabycie następuje z mocy samego prawa, po drugie nie wskazywałby, że następuje to z dniem 1 stycznia 1999 r. i po trzecie - nie określiłby precyzyjnie terminu na wystąpienie z wnioskiem o odszkodowanie, zakreślając datę początkową i końcową, a wskazałby jedynie, że roszczenie takie przysługuje w terminie 5 lat od chwili, gdy dotychczasowi właściciele powzięli wiedzę o nabyciu nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Tego jednak ustawodawca nie uczynił i tym samym przepis art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną winien być interpretowany ściśle zgodnie z wykładnią literalną (wyrok WSA w Krakowie z 4.02.2014 r., II SA/Kr 1526/13).

Dodatkowo Wojewoda wskazał, że Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 73 ust. 4 cyt. ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wywodzoną z niego zasadą poprawnej legislacji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19.05.2011 r., K 20/09). Ponadto Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 73 ust. 4 cyt. ustawy w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15.09.2009 r., P 33/07).

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, że ostateczną decyzją z [...] .11.2015 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną stwierdził nabycie przez Powiat N. z dniem [...] stycznia 1999 r. z mocy prawa własności przedmiotowej nieruchomości, zajętej w dniu [...] grudnia 1998 r. pod drogę publiczną, zaliczoną od dnia [...] stycznia 1999 r. do kategorii dróg powiatowych. Jest to decyzja deklaratoryjna, potwierdzająca nabycie własności nieruchomości przez jednostkę samorządu terytorialnego z mocy prawa z dniem [...] stycznia 1999 r., bowiem już wówczas nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną.

Wskazać należy, że w sentencji zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji błędnie wskazał, że w dniu wydania decyzji o przejściu prawa własności nieruchomości na rzecz Powiatu N. (tj. [...] listopada 2015 r.) stanowiła ona własność Skarżącego, bowiem własność nieruchomości na mocy ww. przepisu przeszła z mocy prawa na rzecz Powiatu N. z dniem [...] stycznia 1999 r. Nowy właściciel nie został ujawniony w księdze wieczystej, ponieważ dopiero w decyzji z [...] .11.2015 r. potwierdzono ten fakt. W związku z powyższym, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa należało uchylić zaskarżoną decyzję i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy.

Analiza akt sprawy wskazuje, że wniosek o odszkodowanie złożony został przez Skarżącego [...] .12.2018 r., a zatem po upływie okresu wskazanego w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy, tj. po dniu [...] grudnia 2005 r. Wobec tego, stosownie do treści cyt. przepisu, roszczenie wygasło. Zaznaczyć przy tym należy, że nie ma możliwości przedłużenia ani przywrócenia terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie, nawet w sytuacji gdy decyzja potwierdzająca nabycie nieruchomości przez Powiat N. z mocy prawa z dniem [...] stycznia 1999 r. została wydana przez Wojewodę [...] już po jego upływie. Termin [...] grudnia 2005 r., jako materialnoprawny, nie podlega bowiem przedłużeniu ani przywróceniu, niezależnie od przyczyny jego uchybienia. Należy podkreślić, że w kwestii konstytucyjności przepisu art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną wypowiedział się już Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając, że jest on zgodny z Konstytucją.

W tym stanie rzeczy uznać należało, że zarzuty przedstawione w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie, bowiem roszczenie o odszkodowanie, wobec upływu terminu, wygasło. W związku z tym odmówiono Skarżącemu ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość przejętą na rzecz Powiatu N.

Skargę na powyższą decyzję złożył Z. I., zarzucając jej:

- naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, brak wszechstronnej oceny wszystkich okoliczności i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i w rezultacie błędne ustalenie stanu faktycznego w niniejszej sprawie co do przedmiotu wywłaszczenia i jego zakresu;

- naruszenie art. 73 ust. 1 i 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu wywłaszczonej działki za działkę będącą w dniu [...] grudnia 1998 r. w całości we władaniu jednostki samorządu terytorialnego i przyjęciu, że roszczenie odszkodowawcze wygasło w dniu [...] grudnia 2005 r.;

- naruszenie 21 ust. 2 Konstytucji oraz art. 98 w zw. z art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię i odmowę przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość;

- naruszenie art. 96 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez brak wydania decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości i wyodrębnienie działki [...] bez podstawy prawnej.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że w jego ocenie zaskarżona decyzja, jako wydana w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny i w konsekwencji z naruszeniem szeregu przepisów prawa materialnego, nie może się ostać. Organy administracji pomimo wielokrotnie wskazywanych zastrzeżeń co do przyjmowanych ustaleń nie przeprowadziły rzetelnego postępowania wyjaśniającego, w szczególności dotyczącego przedmiotu wywłaszczenia, na który to konsekwentnie wskazywana jest działka nr [...]. W toku postępowania wykazano, że w skład dotkniętej wywłaszczeniem nieruchomości KW [...] nie wchodzi działka ewidencyjna o numerze [...] . Nie mogła ona zatem pozostawać we władaniu Skarbu Państwa czy też jednostki samorządu terytorialnego także w dniu [...] grudnia 1999 r. Ingerencja w prawo własności nastąpiła dopiero w 2009 r., kiedy to wszczęte zostało postępowanie rozgraniczeniowe, które w założeniu miało przejąć pas nieruchomości (część działki [...] ) pod drogę powiatową. Co istotne, w toku tegoż postępowania, notabene oficjalnie nie zakończonego jakąkolwiek decyzją zatwierdzającą podział, wyznaczono w sposób całkowicie dowolny nowy kształt drogi, poszerzając jej zakres obszarowy. Organy administracji nie kierowały się przy tym żadnymi dokumentami urzędowymi czy też danymi z wykazu dróg, opierając się wyłącznie na pomiarach działających na ich zlecenie podległych im geodetów. Całkowicie bezpodstawne jest zatem twierdzenie, że stanowiąca własność Skarżącego wywłaszczona działka była wcześniej w całości we władaniu jednostki samorządu terytorialnego.

Mają na uwadze przedstawiane zastrzeżenia, organy administracji, orzekając o prawie do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, winny w pierwszej kolejności ustalić, kiedy faktycznie nastąpiło przejęcie pasa nieruchomości pod drogę publiczną i w jakim zakresie. Będąca własnością Skarżącego od lat 80-tych działka [...] graniczyła z wydzieloną utwardzoną drogą publiczną. Przez cały okres Skarżący był wyłącznym posiadaczem nieruchomości, na której to prowadził uprawy i prace porządkowe. Otrzymywał stosowne dofinansowanie do upraw, a sama działka wielokrotnie była przedmiotem postępowań administracyjnych dotyczących m.in. określenia warunków zabudowy. Nie ma zatem jakichkolwiek przesłanek, aby twierdzić, że na wywłaszczonej działce w dniu [...] grudnia 1999 r. znajdowała się droga, a na pewno nie w kształcie wskazanym w decyzji z [...] .11.2015 r. Co istotne, na przełomie 2009/2010 r. w trakcie remontu drogi przejęto część nieruchomości stanowiącej dotychczas działkę [...] , z której to poszerzono istniejący na granicy pas drogowy i zbudowano przystanek autobusowy. Organ administracyjny pominął, że wniosek o odszkodowanie w niniejszej sprawie dotyczy wywłaszczenia części nieruchomości stanowiącej działkę [...] dokonany w 2009 r., kiedy trwało postępowanie rozgraniczeniowe, a droga powiatowa była na nowo kształtowana. Fakt, że Skarżący kategorycznie protestował przy pracach powołanych geodetów, wynikał właśnie z rażącej zmiany obszarowej drogi i wytyczaniu jej z naruszaniem granic jego nieruchomości.

Skarżący przytoczył tezę wyroku NSA z 14.02.2020 r., zgodnie z którą dla zastosowania przepisu art. 73 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną dana nieruchomość (lub jej część) musi pozostawać we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie będąc jednak ich własnością, jak również musi być na tej nieruchomości (lub na jej części) urządzona droga publiczna. Tylko wówczas można stwierdzić, że z [...] stycznia 1999 r. nieruchomość taka stała się z mocy prawa własnością jednostki samorządu terytorialnego, co też miało miejsce w przedmiotowej sprawie. O przestrzennych granicach zajęcia nieruchomości pod drogę publiczna rozstrzyga stan jej urządzenia [...] grudnia 1998 r. Skarżący podkreślił, że niezależnie od tego, czy droga lub jej część [...] grudnia 1998 r. naruszała jego prawo własności, wobec dodatkowego przejęcia podczas rozgraniczenia części nieruchomości w 2009 r., odszkodowanie winno przysługiwać od takiego dodatkowego wywłaszczenia. Organ administracji, wydając rozstrzygnięcie co do wniosku o zapłatę odszkodowania, winien zatem zbadać, w jakim zakresie w 2009 r. nastąpiło przekroczenie dotychczasowych granic i ustalić różnicę pomiędzy aktualnym kształtem drogi a kształtem z [...] .12.1998 r., tym bardziej wobec zgłaszanych wcześniej uwag.

Poza opisanym zaniechaniem odnośnie rzetelnego wyjaśnienia zgłoszonego żądania, zgodnie z art. 96 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami podziału nieruchomości dokonuje się na podstawie decyzji wójta, burmistrza albo prezydenta miasta zatwierdzającej podział. Co zostało wskazane, organ administracji całkowicie pominął fakt, że decyzja, która jest warunkiem koniecznym usankcjonowania podziału nieruchomości rozpoczętego w 2009 r., nie została przez właściwy organ wydana. Nadmienić należy, że do chwili obecnej jako właściciel dzielonej działki Skarżący nie otrzymał żadnej decyzji administracyjnej potwierdzającej wyodrębnienie działki [...] , która następnie została uznana za drogę publiczną przejętą z mocy prawa w 1999 r. Okoliczność ta dodatkowo potwierdza, że dokonane wywłaszczenie części jego nieruchomości winno być przeprowadzone w myśl obecnie obowiązujących przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. W myśl art. 98 ust. 1 tej ustawy, działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Zgodnie natomiast z zasadą wskazaną w ust. 3 przytoczonego artykułu, za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem (...). Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe, skoro w niniejszej sprawie organ administracji nie podjął rozmów, zastosowanie winien znaleźć art. 128 i następne ustawy o gospodarce nieruchomościami, które to organy administracji obu instancji całkowicie pominęły. Złożony wniosek o przyznanie odszkodowania jest wynikiem zaniechania organu administracji rozstrzygnięcia w decyzji z [...] .11.2015 r. o tymże odszkodowaniu, które w takiej sytuacji winno być przyznane decyzją Starosty N. w myśl art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie była zasadna.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że sprawa została zainicjowana wnioskiem Skarżącego z [...] .12.2018 r. (data wpływu [...] .12.2018 r.). Skarżący wskazał w nim, że w związku z uprawomocnieniem się decyzji Wojewody [...] z [...] .11.2015 r., znak [...], wnosi o przyznanie odszkodowania za przejętą z dniem [...] .12.1998 r. część nieruchomości. Z ww. decyzji wynika, że Wojewoda na podstawie art. 73 ust.1, 3 i 3 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną stwierdził w niej nabycie przez Powiat N. z dniem [...] .01.1999 r. działki nr [...] o pow. [...] (wydzielonej z działki nr [...] ) pod drogę publiczną, zaliczoną od 1 stycznia 1999 r. do kategorii dróg powiatowych. Nie ulega zatem wątpliwości, w świetle cyt. wniosku Skarżącego oraz decyzji Wojewody, że sprawa dotyczy odszkodowania za nieruchomość (działkę nr [...] ), której własność Skarżący utracił na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, zgodnie z którym nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Stosownie do art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, "Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.". Zatem to właśnie ten przepis, w świetle powyższych ustaleń, stanowił podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, a nie, jak chciałby Skarżący, przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 1990), które nie miały żadnego zastosowania, zatem nie mogły zostać naruszone.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić przyjdzie, że wniosek Skarżącego złożony [...] .12.2018 r. należało uznać za złożony po terminie określonym w sposób jednoznaczny w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, tj. 31.12.2015 r., zatem roszczenie o odszkodowanie wygasło, co jest poglądem ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyroki NSA z 8.05.2013 r., I OSK 2258/11; z 1.02.2007 r., I OSK 394/06; wyrok WSA w Warszawie z 27.01.2011 r., I SA/Wa 1611/10; wyrok WSA w Poznaniu z 15.01.2009 r., II SA/Po 558/08).

Nie ulega przy tym wątpliwości, że termin określony w przepisie art. 73 ust. 4 cyt. ustawy jest terminem zawitym prawa materialnego, co oznacza, że nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa, niezależnie od tego, z jakich powodów strona nie dochowała temu terminowi. Podkreślić należy, że dla biegu terminów prawa materialnego nie są bowiem istotne przyczyny jego uchybienia. W orzecznictwie zatem przyjmuje się jednolicie, że złożenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania poza ustawowym terminem oznacza niemożność uwzględnienia roszczenia (por. wyrok NSA z 15.05.2014 r., I OSK 2730/12). Zwrócić należy również uwagę, co podnosił organ odwoławczy, że Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się w kwestii zgodności art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną z Konstytucją RP (wyroki: z 14.03.2000 r., P 5/99, z 20.07.2004 r., SK 11/02 oraz z 19.05.2011 r., akt K 20/09) i za każdym razem stwierdził, że zawarty w art. 73 ustawy mechanizm potwierdzenia wywłaszczenia i uzyskania odszkodowania jest poprawny systemowo i nie ogranicza ochrony praw należnych byłym właścicielom. Trybunał Konstytucyjny zaaprobował ustanowiony w art. 73 ust. 4 okres przedawnienia prawa do złożenia wniosku o odszkodowanie jak i to, że żądanie takie następuje na wniosek podmiotu uprawnionego.

Należy również wyraźnie podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny wskazał, że uchybienie terminowi, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nie może być sanowane wskutek wniosku o przywrócenie terminu i jednoznacznie kształtuje sytuację prawną uprawnionego i zobowiązanego z tytułu odszkodowania. Z mocy prawa termin ten nie podlega dyspozytywności stron stosunku odszkodowawczego (por. np. wyrok NSA z 16.09.2010 r., I OSK 1490/09). Wygaśnięcie roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania oznacza, że następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę. Przepis art. 73 ust. 4 jest bowiem przepisem prawa materialnego i nie stosuje się do niego instytucji przywrócenia terminu z art. 58 kpa, która jest instytucją procesową i ma zastosowanie wyłącznie do terminów dokonania czynności procesowych (por. wyrok WSA w Krakowie z 22.11.2010 r., II SA/Kr 1135/10).

Podkreślenia ponadto wymaga, że de facto zarzuty skargi w znacznej części dotyczą oceny prawidłowości wydania decyzji Wojewody z [...] .11.2015 r., znak [...] , jednak w niniejszym postępowaniu nie jest możliwe dokonywanie jakiejkolwiek próby weryfikacji tejże decyzji, która jest ostateczna. Zgodnie z art. 16 kpa "Decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych.".

Reasumując, stwierdzić trzeba, że organy obu instancji prawidłowo zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały trafnych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia, przy czym Wojewoda w prawidłowy sposób dokonał weryfikacji decyzji Starosty, uchylając ją i w prawidłowy sposób rozstrzygając co do istoty sprawy.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) orzeczono jak w sentencji.

Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.

Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.