Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 148/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1, art. 247, art. 252 par. 1.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 2 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Go 514/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie za skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rz. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 lutego 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. przyznał P. K. prawo pomocy w zakresie częściowym w ten sposób, że zwolnił go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił.

W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że sytuacja materialna P. K. nie nosi znamion wyjątkowości na tyle, aby zwolnić go od kosztów sądowych w całości. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący nie pracuje i nie posiada środków umożliwiających pokrycie kosztów procesu i ustanowienia pełnomocnika. W czerwcu 2013 r. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej. Uzyskuje dochód z wynajmu mieszkania w kwocie 400 zł brutto miesięcznie. Pozostaje na utrzymaniu rodziny. Posiada mieszkanie o pow. 41,3 m², które jest objęte zajęciem komorniczym. Nie posiada nieruchomości czy rzeczy ruchomych, które mógłby zbyć. W toku postępowania skarżący wskazał, że rachunki bankowe są zajęte przez komornika Urzędu Skarbowego lub komornika sądowego w S.. Podniósł, że przeciwko niemu w Niemczech prowadzone jest postępowanie upadłościowe. Oświadczył, że jest żonaty. Małżonka prowadzi działalność gospodarczą, lecz skarżący nie zna jej dochodów. Powołał się przy tym na obowiązującą w jego małżeństwie rozdzielność majątkową. W załączeniu przedłożył kserokopie umowy o wyłączeniu małżeńskiej wspólności ustawowej (akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...] listopada 1999 r.) oraz rocznych zeznań podatkowych PIT-36L za lata 2012-2013. Wskazano w nich, że w 2012r. przychód wyniósł 7.109.006,52 zł, zaś koszty uzyskania przychodu 7.519.375,34 zł, strata 410.368,82 zł. W 2013r. przychód wyniósł 685.713,26 zł, zaś koszty uzyskania przychodu 895.254,54 zł, strata 209.541,28 zł.

Sąd I instancji podkreślił, że mimo, iż skarżący nie posiada źródła dochodu, oszczędności ani majątku to nie jest on pozbawiony źródła utrzymania. Powyższe z tego względu, że uzyskuje pomoc finansową od swojej małżonki S. K., która udziela mu wsparcia, jak sam określił, w miarę ewentualnych jego potrzeb. Żona posiada stałe źródło dochodów z tytułu prowadzonej samodzielnie działalności gospodarczej. Ponadto skarżący uzyskuje miesięczne dochody z tytułu najmu mieszkania. Obowiązek udzielenia wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny znajduje swoje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 13 i 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: k.r.i.o.). Z tego obowiązku nie zwalnia nawet ustrój rozdzielności majątkowej panujący w małżeństwie. Fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia od obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy ona bowiem wyłącznie ich majątku, a nie wzajemnych obowiązków. Biorąc jednak pod uwagę ilość spraw zainicjowanych przez skarżącego przed Sądem administracyjnym, w których skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu, a także mając na uwadze wysokość tych opłat uznano, że jednorazowe poniesienie tego wydatku mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego żony.

Uzasadniając oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie WSA podkreślił, że skarżącego stać na poniesienie wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Powyższe z tego względu, że wszystkie sprawy są jednorodzajowe i dotyczą określenia podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów osobowych. Ewentualne przyszłe koszty sądowe w sprawie, takie jak wpis od skargi kasacyjnej, czy zażalenia, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku lub inne mogą się w sprawie pojawić, bądź też nie wystąpić w ogóle, co zależy od działań i wniosków samego wnioskodawcy. Ponadto ich wysokość będzie znacznie niższa aniżeli obecny wpis od skargi (100zł bądź w przypadku wpisu od skargi kasacyjnej - połowa wysokości obecnego wpisu). Nadto ewentualna konieczność ich poniesienia wystąpi w nieokreślonej przyszłości, zatem sytuacja finansowa skarżącego, jak i jego małżonki może ulec zmianie, np. poprawie.

P. K. wniósł zażalenie na postanowienie Sądu I instancji w zakresie, w którym oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w całości.

W uzasadnieniu wskazał, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym albowiem w dokumentach źródłowych rzetelnie przedstawił swoją sytuację finansową. Podniósł, że utracił źródło dochodów, oraz to, że pozostaje bez zatrudnienia, zaś ruchomości w postaci samochodów zostały zlicytowane przez Urząd Skarbowy w S., zaś majątek firmowy sprzedany i przeznaczony na spłatę wierzytelności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Podkreślenia wymaga, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą pomocy państwa dla osób, które ze względu na trudną sytuację materialną, nie mogą uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący wykaże, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania - jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, z zastrzeżeniem art. 247 p.p.s.a., że sytuacja materialna wnioskodawcy stanowi jedyną podstawę faktyczną udzielenia prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dlatego też, zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.

Na gruncie tej sprawy, Sąd I instancji przyznał P. K. prawo pomocy w zakresie częściowym w ten sposób, że zwolnił go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił uznając, że skarżącego stać na poniesienie wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika w sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. WSA posiadał wystarczający materiał do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej, bowiem dysponował zarówno informacjami zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokumentami źródłowymi jak i oświadczeniami strony nadesłanymi na wezwanie Sądu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw, aby przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, tym bardziej, że po zwolnieniu od uiszczenia wpisu sądowego skarżący ma zapewnioną możliwość rozpoznania jego sprawy przez sąd administracyjny. Należy jednocześnie podkreślić, że P. K. został zwolniony z wpisu sądowego, który dotychczas stanowi jedyną opłatę, do jakiej wniesienia skarżący był zobowiązany.

Skarżący domagając się zmiany postanowienia Sądu I instancji nie powołał jakichkolwiek okoliczności, które nie byłyby znane temu Sądowi. Skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Sam oświadczył, że otrzymuje pomoc finansową ze strony małżonki, która prowadzi działalność gospodarczą.

Ponadto, skarżący uzasadniając swój wniosek powołał się na obowiązującą w jego małżeństwie rozdzielność majątkową. Odnosząc się do powyższego Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: k.r.i.o.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r. i o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia współmałżonka z ewentualnej pomocy finansowej (tak też NSA w postanowieniu z 6 lutego 2013 r., I GZ 8/13). W przypadku zatem, gdy strona za pomocą posiadanych środków finansowych nie będzie w stanie samodzielnie zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych, to może zgodnie z zapisami ww. przepisów ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy liczyć w tym zakresie na pomoc swojego współmałżonka (tak też NSA w postanowieniu z 23 stycznia 2013 r., I FZ 592/12).

W takiej sytuacji należy uznać, że WSA zasadnie ocenił sytuację materialną skarżącego. Należy mieć na uwadze, że przypadki, w których kosztami postępowania sądowego jest obciążony Skarb Państwa, a więc ogół obywateli, należą do wyjątków od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony, tak więc strona powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Instytucję prawa pomocy należy traktować wyjątkowo i udzielać stronom stosownego wsparcia jedynie w okolicznościach, kiedy ich sytuacja materialna wypełnia przesłanki określone w stosownych przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przez "uszczerbek konieczny dla utrzymania siebie i rodziny" należy zatem rozumieć taką sytuację, kiedy ponoszenie kosztów postępowania nie pozwoli stronie zaspokoić podstawowych potrzeb życia codziennego. Przy tym ocena tych podstawowych potrzeb nie należy do skarżącego lecz do Sądu, kierującego się wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego. W świetle powyższego nie można uznać, że okoliczności przytoczone przez skarżącego uzasadniają wyjątkowe traktowanie o jakim mowa w przytoczonych przepisach. Orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest zatem zasadne.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.