Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 535/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-10-23 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt  2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Kwiatek po rozpoznaniu w dniu 23 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. spółki z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, A. Sp. z o.o. w B. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu skarżąca spółka podniosła, że w związku z kryzysem w branży, brakiem zleceń, a także ze względu na wstrzymanie przez organ podatkowy zwrotu nadwyżki VAT, praktycznie zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej i nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Spółka nie zatrudnia żadnych pracowników, a jedynym jej majątkiem jest komputer z drukarką i notebook. Spółka posiada także nieuregulowane zobowiązania wobec wierzycieli. Prawomocnym postanowieniem z dnia 9 maja 2013 r. Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości spółki uznając, że jej majątek nie wystarczy na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego.

W ocenie spółki, jej obecna sytuacja powoduje, że bez zwolnienia od kosztów sądowych nie będzie w stanie kwestionować na drodze sądowej wadliwych rozstrzygnięć organów podatkowych. Ponadto podała, że wniosła skargi na pozostałe 34 postanowienia o umorzeniu postępowań zażaleniowych, co powoduje, że łączna kwota potrzebna na pokrycie kosztów sądowych wynosi 3.500 zł (wpis w sprawie niniejszej 100 zł).

Dalej strona podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, strata z działalności gospodarczej za 2012 r. wyniosła 163.000 zł, zaś stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku jest ujemny i wynosi – (minus) 98,09 zł.

Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił spółce przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie od powyższego postanowienia, pełnomocnik spółki zarzucał, że referendarz sądowy nie zbadał, czy podjęcie uchwały przez udziałowców spółki o dopłatach byłoby możliwe w ustawowym terminie do zapłaty wpisu od skargi, oraz czy udziałowcy dysponują środkami wystarczającymi na pokrycie kosztów wpisu. W ocenie Spółki, interpretacja art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012r., poz. 270 ze zm. - ppsa) dokonana przez referendarza sądowego jest niewłaściwa, bowiem prowadzi do przyjęcia, że podmioty, które w umowie spółki uregulowały sprawę dopłat na podstawie art. 177 ksh, nie mogą co do zasady korzystać z prawa pomocy.

Wskazano również, że z uwagi na to, iż kapitał rezerwowy nie jest majątkiem, a jedynie pojęciem ekonomiczno-finansowym, to nie jest możliwe pokrycie z kapitału rezerwowego kosztów sądowych.

Dalej strona powołała się na postanowienie NSA z 20 października 2006 r. (sygn. I OZ 1442/06, Lex 299233), w którym Sąd wskazał, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy brać pod uwagę rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy, a nie domniemane dochody i możliwości finansowe, które nie są wykorzystywane, oraz na postanowienie NSA z dnia 24 września 2008 r. (sygn. I OZ 706/08, Lex 493780).

Zarzucono dalej, że rozpatrując zasadność wniosku referendarz sądowy nie odniósł się do okoliczności podnoszonych we wniosku, a mianowicie do oddalenia przez Sąd wniosku o ogłoszenie upadłości, z powodu braku środków na prowadzenie postępowania upadłościowego, oraz do faktu umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu braku majątku spółki, z którego możliwe byłoby zaspokojenie wierzyciela. Okoliczności te nie mogą pozostać bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku w przedmiocie prawa pomocy.

Powołując się dalej na argumentację NSA zawartą w postanowieniu z 9 kwietnia 2009 r. (sygn. I FZ 66/09, Lex 564255) pełnomocnik zwrócił uwagę na to, że przedstawiona we wniosku sytuacja finansowa spółki nie nosi znamion przejściowości, ale trwa co najmniej trzy lata i dowodzi, że stan niewypłacalności ma charakter trwały.

Spółka nie zakładała, że prowadzone wobec niej postępowanie skutkować będzie wydaniem niekorzystnych dla niej decyzji, nie czyniła więc oszczędności na prowadzenie postępowania sądowego, zwłaszcza, że prowadzone wobec niej w latach 2008-2010 postępowania kontrolne nie wykazywały żadnych nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych. Dopiero 26 lutego 2013 r. spółka dowiedziała się o stwierdzonych nieprawidłowościach i wysokości określonego przez organ podatkowy zobowiązania podatkowego w podatku VAT.

Sąd rozpatrujący wniosek w sprawie niniejszej wziął też pod uwagę złożone do wniosku o przyznanie prawa pomocy w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Lu 502/14: sprawozdanie finansowe z działalności spółki za 2012 r., bilans spółki na dzień 30 listopada 2013 r., postanowienie Sądu Rejonowego Lublin – Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 9 maja 2013 r., sygn. [...], zeznanie podatkowe CIT-8 za 2012 r., wyciąg z rachunku bankowego spółki na dzień 31 października 2013 r., 30 listopada 2013 r. i 31 grudnia 2013 r., jako znane mu z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ppsa wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że traci moc postanowienie objęte sprzeciwem, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.

Zgodnie z art. 245 § 1 w związku z art. 243 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym, na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.

Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3 ppsa.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Jak wynika z powołanego wyżej przepisu, przyznanie prawa pomocy tej kategorii podmiotom uzależnione jest od wykazania przez wnioskodawcę braku możliwości wyłożenie środków niezbędnych na pokrycie kosztów postępowania. Tak więc wykazanie braku środków jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednakże po stronie wnioskodawcy swoistego rodzaju roszczenia o jego przyznanie. Zasadą bowiem jest, że każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest niczym innym jak formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

W przedstawionych okolicznościach i stanie prawnym spółka nie uprawdopodobniła ustawowych przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Przede wszystkim, wskazać należy, że Sąd rozpatrujący przedmiotowy wniosek podziela pogląd, iż racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych (postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2014 r., II FZ 821/14 Lex 1479183).

Sąd w pełni zgadza się z twierdzeniem zawartym w sprzeciwie, iż oceniając zasadność wniosku winien mieć na względzie aktualną kondycję finansową strony. Nie sposób jednak pominąć, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). W niniejszym przypadku trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że spółka, która prowadziła działalność gospodarczą na szeroką skalę, a ponadto do 2012 r. (czyli jeszcze w czasie, gdy zostały już wszczęte wobec niej postępowania kontrolne) osiągając znaczny obrót, nie była w stanie zabezpieczyć stosownych środków na pokrycie wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych, a także innych kosztów, które ewentualnie w tym postępowaniu mogą wystąpić.

Należy zatem podkreślić, że w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, Spółka powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych i w stosownym czasie zabezpieczyć odpowiednie środki na ich pokrycie.

W odniesieniu do powoływanych w sprzeciwie, na poparcie argumentacji spółki, orzeczeń NSA (w sprawie I OZ 1442/06 i I OZ 706/08), zauważyć należy, iż dotyczą one przyznania prawa pomocy osobie fizycznej: pierwsze - bezrobotnemu z trójką dzieci na jego utrzymaniu, a drugie – osobie odbywającej karę pozbawienia wolności. Oznacza to, że we wskazanych przez autora sprzeciwu sprawach, NSA miał do czynienia z podmiotem i sytuacją zupełnie nieadekwatną w stosunku do podmiotu i jego sytuacji w sprawie niniejszej, gdzie wnioskodawca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością.

W kontekście argumentacji zawartej w sprzeciwie, odnośnie krótkiego terminu na ewentualne podjęcie przez udziałowców uchwały o przeprowadzeniu procedury dopłat podnieść też należy, że siedmiodniowy bieg terminu do uiszczenia wpisu od skargi został skutecznie przerwany złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym spółka zyskała "dodatkowy czas" na ewentualne podjęcie takiej uchwały (licząc się z tym, że jej wniosek może zostać rozpatrzony w sposób odmowny). Spółka nie wykazała, aby w tym czasie podjęła w ten sposób działania celem pozyskania środków na zapłatę wpisu. Nie wskazano też powodów, dla których takich działań podjąć nie mogła.

Na koniec wskazać należy też, że Sąd dokonujący oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy w sprawie niniejszej, ma również na względzie treść orzeczenia w sprawie I FZ 377/14 z dnia 14 października 2014 r., gdzie NSA rozważył kwestię przyznania prawa pomocy spółce będącej wnioskodawcą w niniejszej sprawie, i dokonał w tym orzeczeniu oceny jej możliwości finansowych. W przytoczonym postanowieniu NSA wyraził pogląd, że skoro postępowanie kontrolne zostało wszczęte wobec skarżącej w maju 2011 r., to od tego czasu skarżąca powinna była liczyć się z ewentualnością sporu z organem o rozliczenie podatku VAT, także przed sądem, a taki sądowy spór wiąże się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych, który to fakt skarżąca spółka całkowicie pominęła. Wyraził nadto pogląd, że skoro skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, to "w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności skarżąca zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest spowodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany." Sąd orzekający w sprawie niniejszej pogląd ten w pełni podziela.

W świetle powyższego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ppsa orzeczono jak na wstępie.