Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 187/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 2, art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Grzegorz Wałejko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 2201/19 w sprawie ze skargi Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych 1157 (jeden tysiąc sto pięćdziesiąt siedem) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego .


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 2201/19 oddalił skargę Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] października 2019 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] prowadził postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanej A. Spółki z o.o. z siedzibą w W., na podstawie wystawionego przez Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych tytułu wykonawczego z [...] sierpnia 2017 r. obejmującego należności z tytułu kary nałożonej w kwocie należności głównej 21.142.674,00 zł.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniem z dnia 4 października 2017 r. dokonano zajęcia rachunków bankowych Spółki w B. S.A. Zawiadomienie bank odebrał w dniu 4 października 2017 r. i pismem z dnia 5 października 2017 r. poinformował, że na rachunkach brak jest środków na realizację zajęcia.

Postanowieniem z 25 czerwca 2018 r. wydanym na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 dalej: "u.p.e.a."), Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne.

Pismem z 19 lipca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.293.213,40 zł, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej .

Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 8 sierpnia 2018 r. obciążył wierzyciela, to jest Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 1.293.213,40 zł.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek zażalenia złożonego przez wierzyciela, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z 26 września 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera, zgodnie z art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a., opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności egzekucyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach.

Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2019 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1863/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie jest trafny pogląd, zgodnie z którym naliczenie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ prowadzi skutecznie egzekucję. Użycie w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. określenia "egzekwowanej", a nie "wyegzekwowanej" należności wskazuje, że ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczania opłaty egzekucyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności. Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że zastosowane przez organ egzekucyjny przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 u.p.e.a. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku.

Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych, jak i opłaty manipulacyjnej, aby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyżej wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. uchylił w całości postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] sierpnia 2018 r. i przekazał sprawę Naczelnikowi Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. obciążył wierzyciela - Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 25.650,00 zł. Argumentując wydane rozstrzygnięcie organ egzekucyjny przytoczył stosowne przepisy prawa, normujące kwestie związane z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych oraz wykazał w jakiej wysokości koszty egzekucyjne zostały naliczone. Organ egzekucyjny stwierdził również, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] października 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że punktem wyjścia przyjętej przez organ pierwszej instancji metody wyliczenia na nowo kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela był przepis art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przewidujący pobranie za zajęcie nieruchomości opłaty w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł. Skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia rachunku bankowego należało uwzględnić mniejszy nakład pracy. Dlatego, w związku z brakiem ustawowych regulacji, organ egzekucyjny przyjął, że opłata od zajęcia rachunku bankowego musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości. W przypadku, gdy ustawodawca uznał, że 8% opłaty dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200,00 zł, to – według organu odwoławczego – Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego miał podstawy do przyjęcia, zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie rachunku bankowego i 1% opłata manipulacyjna mogą wynosić łącznie maksymalnie 25.650,00 zł (21.375,00 zł + 4.275,00 zł). Organ egzekucyjny miał na względzie fakt, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie rachunku bankowego i 8% za zajęcie nieruchomości.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, że w całym przepisie art. 64 u.p.e.a., dedykowanym kosztom egzekucyjnym, ustawodawca nie uzależnia ich wysokości od nakładu pracy, w związku z czym należy przyjąć, że opłaty za czynności egzekucyjne są konsekwencją jedynie stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych w tej ustawie. Opłaty za czynności egzekucyjne stanowią więc swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych. Zatem opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych. W ocenie organu przyjęta przez organ egzekucyjny metoda wyliczenia kosztów egzekucyjnych spełnia wymogi w zakresie konieczności miarkowania opłat wymienionych w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Ustalona przez Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego wysokość opłat nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem wskazanym na wstępie oddalił skargę skarżącego. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że organy orzekające w sprawie, jak również sąd administracyjny, związane są prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1863/18 na mocy art. 153 p.p.s.a.

Sąd podkreślił, że organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie i obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi uwzględnił w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 i skutek, jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w tych przepisach. Sąd przypomniał, że przepisy te, jak wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a.

Wobec powyższego, jak zaznaczył Sąd pierwszej instancji, należało sprawdzić, czy koszty ustalone przez organy egzekucyjne w oparciu o nadal obowiązujące przepisy prawa nie pozostają w rażącej dysproporcji do rzeczywistych kosztów poniesionych w drodze egzekucji. Wobec braku górnej granicy opłat, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz w § 6 u.p.e.a., organy dokonały analizy, w której porównano wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości, mającej przewidzianą górną granicę, to jest 8%, nie więcej niż 34.200 zł, do wysokości opłaty 5% za zajęcie innej wierzytelności. Sąd zgodził się ze stanowiskiem organów, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić mniejszy nakład pracy. Ustalona w sprawie wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, na które składają się opłata manipulacyjna w wysokości 4.275,00 oraz opłata za dokonane czynności egzekucyjne, to jest zajęcie rachunku bankowego w wysokości 21.375,00 zł nie przekracza maksymalnej wysokości przyjętej przez organ. Nie pozostaje również w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu. Sąd podkreślił, że taki sposób miarkowania kosztów egzekucyjnych został zaaprobowany w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Sąd nie podzielił przy tym twierdzenia strony skarżącej, że opłata egzekucyjna może być naliczana tylko w przypadku zajęcia rachunku bankowego, na którym zgromadzone są środki pieniężne. Wskazał, że w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1863/18 Sąd nie uznał za trafny poglądu, że naliczanie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ przeprowadzi skutecznie egzekucję. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, stanowisko takie, jak zajmowane przez skarżącą, nie znajduje potwierdzenia w treści przepisów u.p.e.a., które nie uzależniają możliwości naliczenia opłaty od efektywności przeprowadzonej czynności egzekucyjnej.

Prawidłowo zdaniem Sądu również została wyliczona przez organ opłata manipulacyjna. Opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr, przy czym zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zatem w sprawie spełnione zostały wszystkie wymagania przepisu.

Podsumowując Sąd wskazał, że pomimo braku uregulowania w aktualnie obowiązujących przepisach prawa maksymalnych kwot opłaty egzekucyjnej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 u.p.e.a., organy prawidłowo ustaliły koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a także wskazań zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1863/18.

Skargą kasacyjną Prezes Agencji Rezerw Materiałowych zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na skutek błędnej oceny, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, mimo naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., pomimo uznania przepisów tych przepisów za niezgodne z Konstytucją zgodnie z wyrokiem Trybunału konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14;

2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na skutek błędnej oceny, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, mimo naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., co skutkowało naruszeniem zasady określoności, proporcjonalności i adekwatności przepisów prawa nakładających na jednostki ciężary publicznoprawne, a więc zasady wyrażone w art. 2 w związku z art. 84 Konstytucji RP, ponieważ ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych odbyło się niezależnie od efektywności egzekucji - bez względu na wysokość wyegzekwowanych w toku egzekucji świadczeń, bez względu na uzasadniony nakład pracy organu egzekucyjnego;

3) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie w sprawie dla oceny i wykładni przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., art. 64 § 6 u.p.e.a., mimo obowiązku wynikającego z art. 8 Konstytucji;

4) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię, to jest wykładnię pomijającą wytyczne wynikające z norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP;

5) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię, to jest wykładnię pomijającą wytyczne wynikające z norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 31 ust, 3, art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP;

6) art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a. - poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej i wskazań wyrażonych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1863/18.

Argumentację na poparcie zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Zarzuty, jak i wnioski skargi kasacyjnej precyzuje skarżący kasacyjnie podmiot w złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego środku zaskarżenia. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a., według którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że sąd nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie w wyroku z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1863/18, biorąc pod uwagę stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z przepisami Konstytucji przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., udzielając wiążących wskazań co do dalszego postępowania stwierdził, że organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu. Dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu. Sąd pierwszej instancji wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych jak i opłaty manipulacyjnej, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Podkreślić należy, że Sąd pierwszej formułując w ten sposób wskazania nie nakazywał poszukiwania maksymalnych możliwych kosztów egzekucyjnych jakie mogłyby być ustalone, gdyby zachować proporcję do wysokości kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z nieruchomości. Wskazał bowiem na rzeczywiste (a więc w konkretnej sprawie) wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności.

Ponownie rozpoznając sprawę organy egzekucyjne nie wykonały wskazań Sądu pierwszej instancji, ponieważ koszty egzekucyjne zostały obliczone z uwzględnieniem porównania maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości, która co do zasady wynosi 8 %, ale nie więcej niż 34.200 zł, do 5 % opłaty za zajęcie rachunku bankowego. Natomiast opłata manipulacyjna obliczona została w wysokości 4.275 zł jako 1/8 maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości. Taki sposób określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w konkretnej sprawie nie może być uznany za uwzględniający wyżej przytoczone wskazania WSA w Warszawie przedstawione w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1863/18, ponieważ nie uwzględnia odnoszących się do konkretnej sprawy rzeczywistych wydatków i kosztów związanych z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, a także nakładu pracy organu egzekucyjnego. Takie okoliczności jako mające być brane pod uwagę w rozpoznawanej sprawie zostały wyraźnie wskazane przez Sąd pierwszej instancji po raz pierwszy rozpoznający sprawę. Przedstawioną oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania związany był także Sąd rozpoznający sprawę. W związku z tym stwierdzenie przez ten Sąd, że

organy prawidłowo ustaliły koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a także wskazań zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1863/18 jest nieprawidłowe, ponieważ w rzeczywistości organy nie odniosły się do rzeczywistych wydatków i kosztów związanych z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, a także nakładu pracy organu egzekucyjnego. Podkreślić należy, że organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby –w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają – nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych we wskazanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego też niezbędne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego.

W rezultacie także pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za zasadne. Mogą być one rozpoznane łącznie, gdyż posiadają wspólny mianownik, a mianowicie zmierzają one do wykazania nierozpoznania sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, przede wszystkim w zakresie nierozważenia zgodnie orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt SK 31/14, okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych, poniesionym nakładzie pracy przez organ w zakresie ich wykonania oraz czasochłonności tych czynności. Tym samym wskazują na nieuwzględnienie wytycznych Trybunału Konstytucyjnego zawartych w ww. wyroku co do możliwości zastosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., uznanych przez TK za niezgodne w pewnym ich zakresie z Konstytucją.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela przeważające w orzecznictwie stanowisko, prezentowane w zakresie skutków powoływanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, że organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. np. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18, LEX nr 2973856, a także wskazane tam wyroki NSA z 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17 oraz z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z 14 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 3701/18, sygn. akt II FSK 3700/18).

Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę oraz uchylił zaskarżone postanowienie. Zgodnie z art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, to jest w taki sposób, że – uwzględniając charakter postępowania przed NSA – nie zachodzą wskazania co do ponownego postępowania sądowoadministracyjnego przed sądem pierwszej instancji, a NSA może prawomocnie zweryfikować dokonaną przez ten sąd kontrolę legalności zaskarżonego aktu. Taki stan wyjaśnienia sprawy ma miejsce w rozpoznawanym przypadku.

O kosztach postępowania sądowego, na które składają się koszty postępowania kasacyjnego oraz koszty postępowania przed Sądem pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.), biorąc pod uwagę, że skargę kasacyjną sporządził i wniósł radca prawny, który nie prowadził sprawy przed Sądem pierwszej instancji.