Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 987/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Dowódca Jednostki Wojskowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 95 pkt 1, art. 96 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 185 § 1, art. 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Sędzia del. WSA Jarosław Stopczyński Protokolant Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 kwietnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 453/08 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] w [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego wypłacanego żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję nr [...] Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. i decyzję nr [...] Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z dnia [...] lutego 2008 r. 2. zasądza od Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] na rzecz M. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2009 r., sygn. akt. IV SA/Po 453/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. W. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] z dnia 1 kwietnia 2008 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] we W. nr [...] z dnia 1 lutego 2008 r.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] we W., decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., na podstawie art. 104 ust. 1, art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), nie przyznał M. W. prawa do wypłaty świadczenia pieniężnego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym. Jako podstawę faktyczną rozstrzygnięcia wskazano rozkazy Dowódcy Sił Powietrznych: nr [...] z dnia [...] października 2004r. i nr [...] z dnia 25 listopada 2004r., w sprawie zwolnienia ppor. M. W. z zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia organ wskazał na przepis art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z którego wynika, że świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne w ostatnim dniu pełnienia służby, przysługuje żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, który pełnił nieprzerwanie zawodową służbę wojskową przez okres co najmniej 15 lat. M. W. nie spełnił warunku dotyczącego stażu służby, ponieważ jego okres służby wojskowej, ustalony na podstawie świadectwa służby, na dzień zwolnienia ze służby, trwał od 17 sierpnia 1998 r. do 30 listopada 2004 r. i wynosił 6 lat, 3 miesiące i 12 dni. Zgodnie z orzeczeniem Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we Wrocławiu nr [...], zatwierdzonym w dniu [...] lipca 2004r. przez Rejonową Komisję Lekarską we W., schorzenia wnioskodawcy nie pozostają w związku ze służbą wojskową. Tym samym wnioskodawcy nie może być przyznane prawo do wypłaty wspomnianego wyżej świadczenia pieniężnego także na zasadzie przewidzianej w art. 96 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym świadczenie to przysługuje żołnierzowi, wobec którego wojskowa komisja lekarska orzekła niezdolność do pełnienia służby wojskowej, gdy utrata tej zdolności została spowodowana wypadkiem pozostającym w związku z pełnieniem służby lub chorobą powstałą w związku ze szczególnymi warunkami służby.

W odwołaniu od decyzji M. W. zakwestionował zawarte w niej rozstrzygnięcie. Wskazał na uzasadnienie decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2007r., nr [...] odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności rozkazu nr [...] dotyczącego zwolnienia ze służby. W uzasadnieniu swojej decyzji Minister Obrony Narodowej potwierdził bezprawność rozkazu nr [...], a zatem rozkaz ten nie może być uznany za podstawę decyzji o wypłacie 12-miesięcznego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził też wyraźnie, że podstawą materialną wypłaty świadczenia należnego odwołującemu się, mają być przepisy ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r., Nr 10, poz. 55 ze. zm.) w związku z artykułem 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Po rozpoznaniu odwołania M. W. Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] w P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że podstawą rozstrzygnięcia było ustalenie, że przedmiotowa sprawa była wszczęta [...] lipca 2004 r., tj. po wejściu w życie przepisów nowej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Organ stwierdził, że za datę wszczęcia postępowania należy przyjąć pierwszą czynność wobec strony. Zdaniem organu, jako datę wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie przyjąć należy dzień [...] lipca 2004 r., to jest datę uprawomocnienia się orzeczenia lekarskiego, zgodnie z którym schorzenia wnioskodawcy nie pozostają w związku ze służbą wojskową.

Na decyzję ostateczną M. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której podniósł, że służbę zakończył 30 listopada 2004 r. na mocy rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy Sił Powietrznych z dnia [...] października 2004 r., z powodu ustalenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej. W świadectwie służby jak i w rozkazie nr [...], jako podstawę prawną zwolnienia wskazano art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 74 ust. 1 i art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Uznano więc, że sprawa została wszczęta przed dniem 1 lipca 2004 r. Interpretacja taka, zdaniem skarżącego, jest słuszna z uwagi na faktyczne dokonanie badań i wydanie opinii lekarskiej w sprawie niezdolności do służby przez wojskową komisję lekarską w dniu dnia 29 czerwca 2004 r. Dopiero w trakcie dochodzenia prawa do przedmiotowego świadczenia pieniężnego, dowiedział się o wydaniu rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy Sił Powietrznych z dnia [...] listopada 2004 r., w którym zmieniono podstawę jego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej na art. 111 ust. 3 i art. 115 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r., a więc z pominięciem uregulowania zawartego w art. 169 tej ustawy. Jak wcześniej skarżący podnosił, Minister Obrony Narodowej w decyzji nr [...] wydanej dnia [...] listopada 2007 r. stwierdził, że omawiany rozkaz nr [...] nie może wywoływać skutków prawnych, gdyż faktycznie nie istnieje w obrocie prawnym z uwagi na błędy formalne związane z jego wydaniem. W uzasadnieniu swej decyzji Minister Obrony Narodowej wskazał także wyraźnie, że należało zastosować przepisy ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zdaniem skarżącego, pierwszą czynnością w jego sprawie jest dokonanie badania i wydanie opinii lekarskiej, co nastąpiło [...] czerwca 2004r. Badanie to także było przecież poprzedzone stosownymi skierowaniami lekarskimi, które były jeszcze wcześniejsze w stosunku do daty dokonania samego badania i wydania opinii. Stan ten został usankcjonowany zarówno rozkazem personalnym nr [...] jak i świadectwem służby (oraz dodatkowo decyzją MON), które to pisma wyraźnie wskazały, że podstawą zwolnienia z zawodowej służby wojskowej są przepisy ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. w zw. z przepisem art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. Z powyższego skarżący wywodzi, że Dowódca JW [...] naruszył nie tylko normy prawa materialnego, ale także powagę rzeczy osądzonej.

Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] w P. odpowiadając na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że skarga M. W. nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podkreślił w uzasadnieniu wyroku, iż w przedmiotowej sprawie decydujące znaczenie ma fakt zwolnienia skarżącego ze służby wojskowej. Z literalnego brzmienia art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jak i obowiązującego przed 1 lipca 2004 r. art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 1998 r. Nr 5, poz. 18 ze zm.) wynika bowiem wprost, iż stosowne świadczenie pieniężne przysługuje żołnierzowi zwolnionemu. Fakt zwolnienia zatem, a nie wszczęcia postępowania w tej sprawie przesądza o momencie spełnienia warunków koniecznych do przyznania przedmiotowego świadczenia. Zdaniem Sądu, należy wyraźnie rozdzielić postępowanie w sprawie zwolnienia ze służby wojskowej od postępowania w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego należnego zwolnionemu żołnierzowi. Wydanie przez Terenową Wojskową Komisję Lekarską we Wrocławiu nieprawomocnego orzeczenia nr [...] w sprawie niezdolności ppor. M. W. do zawodowej służby wojskowej miało wpływ wyłącznie na bieg postępowania w sprawie zwolnienia ze służby, a nie na bieg postępowania w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia, które wszczęte zostało dopiero wnioskiem skarżącego złożonym w dniu [...] października 2006 r. Powyższe przesądza, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdą wyłącznie przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W tej sytuacji Sąd uznał, że decyzja, którą odmówiono skarżącemu wnioskowanego świadczenia odpowiada prawu pomimo tego, iż argumentacja organu wydającego zaskarżoną decyzję skupia się na ustaleniu daty wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia ze służby, a nie na samym spełnieniu przesłanek koniecznych do przyznania przedmiotowego świadczenia pieniężnego. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. W. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.".

Od nieprawomocnego wyroku M. W., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, wskazując na art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie prawa materialnego poprzez:

1) błędną wykładnię art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy,

2) niewłaściwe zastosowanie art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych,

3) niewłaściwe niezastosowanie art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a., ewentualnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż kwestią zasadniczą w niniejszej sprawie jest nierozłączność postępowania w przedmiocie zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej z obowiązkiem naliczenia przez organ należności związanych ze zwolnieniem. Zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą, prezentowaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt I OSK 363/06, właściwa interpretacja art. 169 ustawy dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych prowadzi do wniosku, że faktyczne dokonanie czynności skutkującej zwolnieniem żołnierza ze służby wszczyna całe postępowanie administracyjne w przedmiocie jego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, obejmujące wszystkie kwestie z tym związane, a więc i sprawy wysokości i wypłaty wszelkich należności pieniężnych przysługujących stronie w związku ze zwolnieniem ze służby. Zdaniem kasatora oznacza to, że nie można rozdzielać kwestii zwolnienia ze służby od ustalenia należności z tym zwolnieniem związanych i podporządkowywać ich dwu różnym reżimom prawnym. Jednocześnie w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości Sąd wskazał, że w kwestii wypłaty świadczeń żołnierzowi, w stosunku do którego postępowanie w przedmiocie zwolnienia ze służby zostało wszczęte przed 1 lipca 2004 r., będą miały zastosowanie przepisy dotychczas obowiązujące, z mocy odesłania zawartego w art. 169 ustawy dnia 11 września 2003 r. Ponadto, zgodnie z poglądem doktryny i orzecznictwa, nie można domniemywać prowadzenia postępowania administracyjnego. Zarówno z brzmienia art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, jak i żadnego innego przepisu nie wynika, by w kwestii wypłaty świadczeń aktualizujących się w momencie zwolnienia ze służby, prowadzone było odrębne postępowanie administracyjne. Wypłata omawianych świadczeń dokonywana jest z urzędu jako rezultat zakończenia procesu zwalniania oficera z zawodowej służby wojskowej. Ponadto, jak stwierdził Sąd w przywołanym wyroku, nawet ewentualne złożenie wniosku w sprawie wypłaty należnych świadczeń nie może być traktowane jako wszczęcie osobnego postępowania administracyjnego w tej sprawie. Tym samym fakt złożenia przez skarżącego wniosku o wypłatę przedmiotowego świadczenia nie może być uznane za podstawę wszczęcia odrębnego postępowania w tej sprawie, a co za tym idzie przyjęcia, że zastosowanie powinny mieć przepisy ustawy późniejszej.

W ocenie kasatora oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał błędnej wykładni art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w kontekście brzmienia art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy. O tym, w jakich okolicznościach ma zastosowanie ustawa dawna, a w jakich ustawa nowa, decyduje wyłącznie przepis art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. W konsekwencji dla wskazania właściwych przepisów znaczenie ma wyłącznie wszczęcie przed dniem 1 lipca 2004 r. sprawy w przedmiocie zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej, a nie fakt zwolnienia ze służby przed tym dniem. Skoro zatem doszło, z zachowaniem powyższego terminu, do wszczęcia postępowania w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby, którego częścią było naliczenie wszelkich należności związanych ze zwolnieniem, to bez znaczenia pozostaje okoliczność, kiedy został on ze służby zwolniony, a w szczególności, czy miało to miejsce przed 1 lipca 2004 r.

Skutkiem błędu Sądu I instancji było niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, rezultatem czego było pozbawienie skarżącego prawa do świadczenia oraz błędne niezastosowanie art. 169 tej ustawy w zw. art. 18 ustawy o uposażeniu żołnierzy. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, w omawianym przypadku kwestia należności skarżącego z tytułu świadczenia wypłacanego co miesiąc przez okres roku po zwolnieniu ze służby powinna być oceniona wyłącznie na gruncie przepisów ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej kołnierzy zawodowych oraz z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, a co za tym idzie, skarżący to świadczenie powinien otrzymać.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę, choć podstawa ta została sformułowana wadliwie poprzez wskazanie na art. 174 pkt 2 P.p.s.a. (naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy), mimo że podniesione w jej ramach zarzuty w całości odnoszą się do naruszeń prawa materialnego, a więc do podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. Wskazana wadliwość nie stanowi jednak przeszkody uniemożliwiającej rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Oceniając zaś podniesione zarzuty Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że są one trafne. Zgodzić się należy, że rozstrzygając w przedmiocie skargi M. W. na decyzję odmawiającą mu prawa do świadczenia w wysokości uposażenia za okres jednego roku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu błędnie zinterpretował przepis art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, skutkiem czego niewłaściwe zastosował w jego sprawie art. 95 i art. 96 tej ustawy, zamiast art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych (obecny tytuł: "o uposażeniu żołnierzy niezawodowych"). Przyczyną wadliwego zrozumienia i zastosowania art. 169 przez Sąd I instancji był błędny pogląd, że należy rozdzielić postępowanie w sprawie zwolnienia ze służby wojskowej od postępowania w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego należnego zwolnionemu żołnierzowi, które w rozpoznanej sprawie wszczęte zostało dopiero wnioskiem skarżącego złożonym w dniu [...] października 2006 r.

Tymczasem należy wziąć pod uwagę, że przez sprawy dotychczasowe, o jakich mowa w art. 169, jeśli chodzi o zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej, należy rozumieć wszelkie kwestie z tym związane, a więc także sprawy ustalenia wysokości oraz wypłaty należności pieniężnych przysługujących w związku ze zwolnieniem ze służby. Wynikiem zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej jest bowiem obowiązek organu wykonującego decyzję o zwolnieniu obliczenia wysokości i wypłaty należności z tytułu zwolnienia ze służby, w tym świadczenia, o którym mowa w art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych, a obecnie w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Kwestia obliczenia i wypłaty należności pieniężnych z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej jest integralnie związana ze zwolnieniem żołnierza z zawodowej służby, a tym samym nie może stanowić samodzielnej sprawy procesowanej w oderwaniu od sprawy zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Użyty zatem w art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. zwrot "sprawy" odnosi się także do ustalenia wysokości i wypłaty, w toku procesu zwalniania żołnierza z zawodowej służby wojskowej, należności związanych ze zwolnieniem z tej służby. Pogląd taki przyjęty został w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2006 r. sygn. akt I OSK 363/06, a także wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 899/07 - oba niepublikowane).

Jak wynika z przedstawionych dokumentów niniejszej sprawy, sprawa zwolnienia M. W. z zawodowej służby wojskowej została wszczęta przed dniem 1 lipca 2004 r. Wskazuje już na to fakt wydania w dniu [...] czerwca 2004 r. orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W. stwierdzającego jego niezdolność do dalszego pełnienia zawodowej służby wojskowej, co niewątpliwie musiało być poprzedzone czynnością skierowania żołnierza na badanie.

Powyższe ustalenie przesądza o tym, że kwestia należności z tytułu zwolnienia M. W. z zawodowej służby wojskowej powinna być rozpatrywana na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. według uregulowań art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę, która odnosi się wyłącznie do naruszeń prawa materialnego. W tej sytuacji, uchylając zaskarżony wyrok na zasadzie określonej w art. 188 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę i uznając ją za uzasadnioną z przyczyn wyżej przedstawionych, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W sprawie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.