Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2300/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 146 par. 2, art. 156 par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 3,10
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
article: art. 232
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskiego Związku Działkowców od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2482/14 w sprawie ze skargi Polskiego Związku Działkowców na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej reformy rolnej po wznowieniu postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 10 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2482/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Polskiego Związku Działkowców na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania.

W uzasadnieniu wskazano, że orzeczeniem z [...] marca 1949 r. Wojewoda B. uznał za podlegające przejęciu na cele reformy rolnej: nieruchomość ziemską M., gmina B., o obszarze 43,3410 ha i nieruchomość ziemską N., gmina T., o obszarze 15 ha stanowiące własność N. i M. S.

Decyzją z [...] marca 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność orzeczenia Wojewody B. z [...]marca 1949 r.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z [...] września 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2288/12, oddalił skargę Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo D. na to rozstrzygnięcie.

Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd P. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2012 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a..

Postanowieniem z [...] listopada 2013 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wznowił postępowanie administracyjne, a następnie decyzją z [...] marca 2014 r. stwierdził, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2012 r., w części dotyczącej działek nr [...],[...] i [...], obrębu [...] N.(jedn. ewid. T.K.), wydana została z naruszeniem prawa, jednakże nie uchylił jej, ponieważ w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej (pkt 1 orzeczenia) oraz umorzył postępowanie w pozostałej części (pkt 2).

Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w rozpoznaniu którego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2014 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] marca 2014r.

Podjęte rozstrzygnięcie uzasadnił tym, że wznowienie postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, w stosunku do której zaistniała jedna z przesłanek wskazanych w art. 145 § 1, art. 145a § 1 i art. 145b § 1 k.p.a..

W okolicznościach niniejszej sprawy decyzja kończąca postępowanie, którego wznowienia domagał się Polski Związek Działkowców, była przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Sąd ten oddalił skargę. W takiej sytuacji prowadzenie postępowania wznowieniowego jest możliwe o tyle, o ile przyczyny wadliwości, będącej podstawą wznowienia, nie mieściły się w granicach rozpoznania i orzekania sądu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 1996 r., sygn. akt I SA 884/96).

Wydany w sprawie wyrok oddalający skargę na decyzję z 18 września 2012 r. nie został pisemnie uzasadniony, ale zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd nie był związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że miał obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09). Skoro powołaną przyczyną wznowienia był niezawiniony brak udziału Polskiego Związku Działkowców w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), to do zgłoszenia tego zarzutu uprawniona jest wyłącznie osoba, która domaga się uczestnictwa w nim. Z tych też przyczyn Sąd mógł taką okoliczność uwzględnić tylko w przypadku wniesienia przez taki podmiot stosownego środka zaskarżenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 9/12).

W powołanej sprawie sądowoadministracyjnej skarga na decyzję z [...] kwietnia 2012 r. została wniesiona przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo D., a orzekający w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie miał podstaw, aby z urzędu ustalić wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w odniesieniu do Polskiego Związku Działkowców. Kwestia ta nie mieściła się w zakresie orzekania Sądu, a zatem organ stwierdził brak przeszkód do prowadzenia postępowania wznowieniowego.

Minister podniósł, że zbadanie wystąpienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. wymagało ustalenia, czy Polskiemu Związkowi Działkowców Okręgowemu Zarządowi P. przysługiwał przymiot strony w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] września 2012 r., które miało za przedmiot ocenę legalności orzeczenia Wojewody B. z [...] marca 1949 r., uznającego nieruchomość ziemską za podlegającą przejęciu na cele reformy rolnej.

W toku postępowania nieważnościowego ustalono, że przejętej nieruchomości odpowiadają, m.in. obecne działki ewidencyjne [...],[...] i [...], z obrębu [...] N. (jedn. ewid. T., powiat b.), których użytkownikiem jest Polski Związek Działkowców, na podstawie umowy oddania gruntu w użytkowanie wieczyste, zawartej w dniu [...]stycznia 2000 r., a prawo użytkowania wieczystego ujawnione jest w dziale II księgi wieczystej.

Organ ocenił, że wnioskodawcy wznowienia przysługiwał przymiot strony w tym postępowaniu w zakresie działek nr [...], [...] i [...]. Podmiot ten nie został zawiadomiony o wszczęciu przedmiotowego postępowania. Nie doręczono mu żadnych pism, ani decyzji administracyjnych, dlatego decyzja z [...] września 2012 r., w części dotyczącej wymienionych działek wydana została z naruszeniem prawa. Natomiast w pozostałej części postępowanie wznowieniowe podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., gdyż Polski Związek Działkowców posiada interes prawny jedynie w odniesieniu do nieruchomości, której jest użytkownikiem wieczystym, tj. działek nr [...],[...] i [...].

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy, tj. stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody B. z [...] marca 1949 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zauważył, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.) nie dawał podstaw do sumowania powierzchni nieruchomości, należących do różnych osób. Tymczasem organ wydający kwestionowane orzeczenie nacjonalizacyjne nie uwzględnił rozdzielności majątkowej małżonków S. i oceniając podpadanie nieruchomości pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu uznał, że powierzchnia gruntów stanowiących własność indywidualną każdego z małżonków podlegała sumowaniu z powierzchnią gruntów będących ich współwłasnością. Doprowadziło to do uznania, że nieruchomości małżonków są przeznaczone na cele reformy rolnej.

Dodał, że przywołana przez Wojewodę B. okoliczność wspólnego prowadzenia gospodarstwa przez oboje małżonków nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie, ponieważ dekret nie uzależniał przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa od okoliczności faktycznych, lecz od powierzchni nieruchomości będącej przedmiotem własności. Z tego względu Minister podtrzymał dotychczasowe stanowisko, że orzeczenie z [...] marca 1949 r. rażąco narusza prawo - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a..

Odnosząc się do nieodwracalnych skutków prawnych Minister stwierdził, że w orzecznictwie wskazuje się, iż skutki prawne wywołane nie przez decyzję nacjonalizacyjną, ale przez późniejsze zdarzenia, nie mogą stanowić podstawy do oceny, że decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.. Nie chodzi więc o "odwracalność" skutków prawnych w ogóle, ale przede wszystkim o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością, w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 20 marca 2000 r., sygn. akt OPS 14/99). Tak też w wyroku z dnia 17 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 755/06; z dnia 7 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 327/07; z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 923/10; z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1727/11. Wobec powyższego późniejsza komunalizacja działek [...],[...] i [...], a następnie oddanie tego gruntu w użytkowanie wieczyste Polskiemu Związkowi Działkowców - wykraczają poza skutki prawne orzeczenia Wojewody B. z 1949 r., a zatem pozostają bez znaczenia dla oceny występowania nieodwracalnych skutków prawnych.

Skoro w sprawie nieodwracalne skutki prawne nie wystąpiły, nie ma przeszkód do stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody B. z [...] marca 1949 r., a takie właśnie rozstrzygnięcie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawarł w decyzji z [...] marca 2012 r. Stosownie bowiem do art. 146 § 2 k.p.a. nie uchyla się ostatniej z wymienionych decyzji, ponieważ w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

Skargę na powyższą decyzję wniósł Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd P. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa procesowego, a w szczególności art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a., poprzez pominięcie w uzasadnieniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zarzutów rażącego naruszenia prawa materialnego oraz prawa procesowego decyzji w zaskarżonej, decyzji z [...] marca 2014 r. oraz decyzji z [...] września 2012 r. i decyzji z [...] marca 2012 r. (156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a także polegające na wydaniu decyzji bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa, które to uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

- rażącego naruszenia postanowień Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483), a przede wszystkim art. 2, art. 7 i art. 32 ust. 1, jako że podejmowane działania władzy publicznej, nie mając umocowania prawnego, mają charakter rozstrzygnięć wydanych bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa oraz naruszają zasadę równości obywateli wobec prawa;

- naruszenia postanowień przepisów prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), poprzez błędne zastosowanie i uznanie, iż decyzja wydana z upoważnienia byłego Wojewody B. z [...] listopada 1996 r. o komunalizacji na rzecz Gminy T. działek oznaczonych nr [...],[...] i [...], w obrębie N. i akt notarialny (repertorium A nr [...] z dnia [...] stycznia 2000 r.) nie spowodowały nieodwracalnych skutków,

- niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie i oparcie decyzji przez organ I instancji na dowolnych ustaleniach, z pobieżnym sprawdzeniem stanu faktycznego i bez żadnej analizy podstaw prawnych działania organu orzekającego, a w szczególności naruszenie art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 k.p.a., przez błędną ich wykładnię przejawiającą się uznaniem, że w sprawie istniały przesłanki do wydania zaskarżonej decyzji, podczas gdy podniesione zarzuty wskazują na naruszenie przez organ fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady nakazującej wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ich prawa i obowiązki, w taki sposób, by stronie zapewnić uczestnictwo w postępowaniu;

- błędne rozstrzygnięcie organu, poprzez niewłaściwe zastosowania art. 146 § 2 k.p.a. i art. 105 k.p.a.;

- naruszenie art. 156 § 2 k.p.a., poprzez błędne niezastosowanie, albowiem w ustalonym stanie faktycznym doszło niewątpliwie do nieodwracalnych skutków prawnych w stosunku do działek oznaczonych aktualnie nr [...], [...], [...] w obrębie [...]- N., albowiem nieruchomość ta stała się w wyniku działań prawnych o charakterze cywilnoprawnym własnością osób trzecich, które działały w zaufaniu do rękojmi ksiąg wieczystych;

- pozbawienie praw strony, poprzez ograniczenie postępowania dowodowego do niektórych środków dowodowych i pominięcie pozostałych, podczas gdy postanowienia art. 75 k.p.a. statuują otwarty system środków dowodowych i należą do kluczowych przepisów decydujących o poszanowaniu zasad równości i sprawiedliwości proceduralnej.

Z uwagi na powyższe strona skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z [...] marca 2014 r.

W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem rozpoznania była skarga na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2014 r., utrzymującą w mocy własną decyzję z [...] marca 2014 r., stwierdzającą, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2012 r., w części dotyczącej działek nr [...],[...][...] została wydana z naruszeniem prawa, jednakże w wyniku wznowienia zapadłaby decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

Skarżący Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd P. jako podstawę wznowienia podał art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. tj. strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Wskazał Sąd I instancji, że wznowienie postępowania administracyjnego składa się z dwóch etapów. W pierwszym organ właściwy w sprawie wznowienia postępowania bada przesłanki formalne niezbędne do uruchomienia nadzwyczajnego trybu weryfikacji ostatecznych rozstrzygnięć administracyjnych. W drugim etapie postępowania organ przechodzi do badania przyczyn wznowienia, a po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie podejmuje jedno z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 151 § 1 k.p.a., tj. odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a k.p.a., albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a k.p.a., i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Trzecim rodzajem rozstrzygnięcia jest decyzja stwierdzająca wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, którą organ wydaje, gdy występują przesłanki negatywne, określone w art. 146 § 1 i 2 k.p.a., wyłączające dopuszczalność uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania.

Wniosek Polskiego Związku Działkowców o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2012 r. spowodował wszczęcie postępowania wznowieniowego postanowieniem tego organu z [...] listopada 2014 r., wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. z tej przyczyny, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

W wyniku wznowienia postępowania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 146 § 2, art. 151 § 2 oraz art. 105 §1 k.p.a. decyzją z [...] marca 2014 r. odmówił uchylenia własnej decyzji z 18 września 2012 r., którą utrzymano w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. orzekającą o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Wojewody B. z [...] marca 1949 r. Stwierdził wydanie decyzji z [...] września 2012 r. w części dotyczącej działek nr [...],[...],[...] z naruszeniem prawa i umorzył postępowanie w pozostałej części. Po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z [...] czerwca 2014 r. Minister powyższą decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że Polski Związek Działkowców nie kwestionował dokonanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oceny legalności decyzji Wojewody B. z [...] marca 1949 r., wskazywał jednak, że w sprawie zaszły nieodwracalne skutki prawne. Nieodwracalność skutków prawnych skarżący wiąże z nieodpłatnym nabyciem użytkowania wieczystego działek nr [...],[...], [...] na mocy aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2000 r. Rep A. Nr [...]od Gminy T.

W ocenie Sądu I instancji organ prawidłowo ustalił, że w sprawie nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne. Art. 156 § 2 k.p.a. wprowadza ograniczenie dopuszczalności zastosowania sankcji nieważności przez przyjęcie przesłanki negatywnej jej zastosowania - przesłanki wywołania przez decyzję nieodwracalnego skutku prawnego. Zastosowanie zatem ograniczenia stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej ciężką kwalifikowaną wadą materialnoprawną - rażącym naruszeniem przepisów prawa - jest uzależnione od stwierdzenia bezpośredniego związku nieodwracalnego skutku prawnego z decyzją nieważną. Przyjmuje się zatem, że nieodwracalność skutków prawnych o jakich mowa w art. 156 § 2 k.p.a. rozpatrywać należy nie w sferze faktów, a wyłącznie w płaszczyźnie obowiązującego prawa i środków prawnych, jakimi posługuje się w swym działaniu organ administracji publicznej. Przy braku przepisów prawnych rangi ustawowej, które mogłyby stanowić dla organu administracyjnego podstawę prawną działań mających na celu cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych spowodowanych przez decyzję dotkniętą nieważnością, zachodzić będzie względna ich nieodwracalności (v: wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2000 r., sygn. akt I SA 2045/99, Lex nr 55317; z dnia 19 lutego 2002 r., sygn. akt I SA/1796, Lex nr 81755; z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 444/05, Lex nr 188819).

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy wskazał orzekający Sąd Wojewódzki, że niekwestionowany w toku postępowania był fakt wydania odnośnie działek nr [...], [...],[...] na rzecz Gminy T. decyzji komunalizacyjnej (ten fakt podkreśla w we wniosku z [...] kwietnia 2014 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w skardze sam skarżący). Wydanie decyzji komunalizacyjnej (podobnie jak innej decyzji) powoduje, że nabycie użytkowania wieczystego działek nr [...],[...],[...] na mocy aktu notarialnego z [...] stycznia 2000 r. Rep A. Nr [...] od Gminy T. należy wiązać w sposób bezpośredni z tą decyzją, a nie z orzeczeniem Wojewody B. z [...] marca 1949 r. Tak więc skutkiem prawnym orzeczenia z [...] marca 1949 r. jest decyzja komunalizacyjna. Natomiast późniejsze zbycie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowych działek na rzecz skarżącego nie jest skutkiem prawnym orzeczenia z [...] marca 1949 r., lecz decyzji wydanej w postępowaniu komunalizacyjnym. Tym samym orzeczenie Wojewody B., wydane z rażącym naruszeniem prawa, nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a..

W przekonaniu Sądu I instancji również pozostałe zarzuty skargi, które w istocie sprowadzają się do wykazania wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym, nie mogły odnieść skutku z przyczyn opisanych wyżej. Prawidłowo również organ zastosował art. 146 § 2 k.p.a., zgodnie z którym nie uchyla się decyzji także w przypadku, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Z przepisu art. 151 § 2 k.p.a. wynika, że w przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. Słusznie więc przyjęto w zaskarżonej decyzji, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 146 § 2 k.p.a., która nie ograniczyła możliwości wznowienia postępowania, ale ograniczyła dopuszczalność uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania. W okolicznościach sprawy zasadnie przyjęto, że pominięcie udziału skarżącego w postępowaniu kontrolowanym w trybie wznowienia postępowania nie spowodowało negatywnych skutków dla poprawności decyzji. Prawidłowo również organ zastosował w sprawie art. 105 § 1 k.p.a., gdyż tytuł prawny skarżącemu przysługiwał jedynie do działek nr [...], [...], [...], a nie do całej nieruchomości objętej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2012 r.

Skargę kasacyjną od wyroku z 10 marca 2015 r. złożył Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd P. zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Skarżący kasacyjnie zarzucił:

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. poprzez jego błędną interpretację, co skutkowało nieuwzględnieniem skargi pomimo, że istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2014 r., gdyż orzeczenie Wojewody B. z [...] marca 1949 r. o przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej w części dotyczącej działek nr [...],[...] i [...] obrębu [...] N.(jed. ewid. T.) wywołało nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności tego orzeczenia;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 146 § 2 k.p.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie i nieuwzględnienie skargi mimo, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wadliwie przyjął w decyzji z [...] czerwca 2014 r., iż w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej, mimo że rażąco naruszała art. 156 § 2 k.p.a., gdyż błędnie stwierdzała nieważność orzeczenia Wojewody B. z [...] marca 1949 r., mimo iż orzeczenie to wywołało nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 i art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez ich pominięcie i nieuwzględnienie skargi, mimo że skarżący nabył użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości w zaufaniu do treści wpisów w księdze wieczystej, korzystających z domniemania co do stanu zgodnego z prawem, które mogło być obalone w drodze powództwa wytoczonego na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, gdy tymczasem w zaskarżonym wyroku faktycznie i sprzecznie z tym przepisem zakwestionowano treść księgi wieczystej;

- naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez niedokonanie rozstrzygnięcia w granicach sprawy, tj. nieuwzględnienia okoliczności, że nie złożono wniosku - w trybie § 5 powyższego rozporządzenia - o orzeczenie, czy przedmiotowa nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu PKWN, co stanowiło konieczne rozstrzygnięcie do właściwej oceny skutków prawnych decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2012 r. w zakresie zakwestionowanego tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości;

- naruszenie art. 232 Kodeksu cywilnego polegające na pominięciu tego przepisu, co skutkuje ukształtowaniem stanu rażąco sprzecznego z zasadami dotyczącymi użytkowania wieczystego, wskutek którego skarżącemu przysługuje prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości stanowiącej własność osób innych niż Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego lub związek takich jednostek;

- naruszenie przepisów art. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie takiej wykładni art. 156 § 2 k.p.a., która prowadzi do uznania za dopuszczalne stwierdzanie nieważności ostatecznych decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa, gdy od ich wydania nastąpił znaczny upływ czas, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, podczas gdy z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasada bezpieczeństwa prawnego, które uniemożliwiają stwierdzenie nieważności takich decyzji administracyjnych;

- naruszenie art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności wskutek jego niezastosowania, a przez to pozbawienie skarżącego kasacyjnie prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości do której nabył w dobrej wierze użytkowanie wieczyste.

Podkreślił autor skargi kasacyjnej, że przedmiotowe działki o łącznej powierzchni 9,2200 ha zostały przekazane na jego rzecz w użytkowanie wieczyste na mocy umowy zawartej w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...]. Nie ulega zatem wątpliwości, że w stosunku do tych gruntów nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Oznacza to, że istniała prawna przeszkoda, wynikająca z art. 156 § 2 k.p.a., do stwierdzenia nieważności wspomnianego orzeczenia Wojewody B. z [...] marca 1949 r. w zakresie działek nr [...],[...] i [...].

Przywołał skarżący kasacyjnie okoliczność, iż w szeregu orzeczeń NSA taką samą ochroną jak prawo własności objęto również użytkowanie wieczyste. W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełni jednolicie prezentowany jest pogląd, że ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości oraz wpisanie tego prawa w księdze wieczystej, stanowi nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Rozstrzygnięcie przeciwne powodowałoby bowiem, iż ze skutkiem ex tunc nieruchomość powróciłaby do poprzedniego jej właściciela lub jego następcy prawnego. Prawo własności tego podmiotu uzyskane w wyniku orzeczenia o stwierdzeniu nieważności decyzji,byłoby nie do pogodzenia z istniejącym prawem użytkowania wieczystego.

W powyższym kontekście kluczowe znaczenie ma fakt, że ujawnione w księdze wieczystej użytkowanie wieczyste przysługujące skarżącemu do przedmiotowych działek nie może zostać wzruszone przez jakikolwiek organ administracji publicznej w ramach przyznanych mu kompetencji do rozstrzygania spraw administracyjnych. Z tego względu nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Dlatego też zaskarżony wyrok i poprzedzająca go decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie działek nr [...], [...] i [...], wydane zostały z naruszeniem prawa, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto skarżący kasacyjnie zwrócił uwagę, że WSA pominął całkowicie w swojej ocenie fakt, iż przedmiotowa nieruchomość w dacie komunalizacji była objęta wpisem do księgi wieczystej. Wbrew więc domniemaniu wynikającego z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, WSA ustalił, iż tytuł prawny do tej nieruchomości w dacie komunalizacji nie mógł przysługiwać Skarbowi Państwa, z uwagi nieważność orzeczenia z 1949 r. Przepis art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wskazuje, iż w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Taki proces toczy się przed Sądem Rejonowym w B. co do przedmiotowej nieruchomości. WSA faktycznie dokonał więc oceny, która winna być dokonana w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej.

Jednocześnie, w ocenie skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dokonał samodzielnej oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy w świetle przesłanki z art. 156 § 2 k.p.a., dotyczącej nieodwracalnych skutków prawnych, lecz bezpodstawnie oparł swoje rozstrzygnięcie o pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony przede wszystkim w uchwale z dnia 20 marca 2000 r. sygn. akt OPS 14/99, w której rozpatrywany stan faktyczny różnił się od stanu faktycznego niniejszej sprawy.

W związku z powyższym istotna w ocenie skarżącego kasacyjnie w rozpatrywanej sprawie jest okoliczność, że oddanie przedmiotowych działek gruntu w użytkowanie wieczyste umową z dnia [...] stycznia 2000 r., zawartą w formie aktu notarialnego (Rep. A nr [...]) na rzecz skarżącego, nie było poprzedzone aktem z zakresu administracji publicznej, którego skutkiem była ta umowa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie ocenił jednak znaczenia tej okoliczności dla ustalenia, czy istnieje prawna możliwość, aby organ administracji mógł cofnąć mocą swoich uprawnień w zakresie postępowania administracyjnego skutki prawne zawartej umowy z [...] stycznia 2000 r.

Podkreślił skarżący kasacyjnie, że nie wyjaśniono, w jaki sposób stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody B. z [...] marca 1949 r. rzutuje na uprawnienia skarżącego wynikające z umowy z [...] stycznia 2000 r., a także w jaki sposób i w jakim trybie mogą być zniesione skutki prawne tejże umowy. Tymczasem kwestia ta ma kluczowe znaczenie, gdyż - jak już wielokrotnie wspomniano - niemożność zniesienia tych skutków w trybie administracyjnym przesądza o nieodwracalności skutków prawnych, a tym samym uniemożliwiało stwierdzenie nieważności powołanego orzeczenia Wojewody B. z [...] marca 1949 r.

Autor skargi kasacyjnej nie podzielił poglądu wyrażonego w zaskarżonym wyroku jakoby nabycia użytkowania wieczystego działek nr [...],[...],[...] na mocy aktu notarialnego z [...] stycznia 2000 r. (Rep. A nr [...]) nie należy wiązać z powyższym orzeczeniem Wojewody B., lecz decyzją komunalizacyjną. Decyzja wojewody w sprawie stwierdzenia nabycia mienia z mocy prawa na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych jest aktem jedynie deklaratoryjnym, albowiem art. 5 przywołanej ustawy wyraźnie statuuje, iż mienie należące do podmiotów wymienionych w tymże przepisie z dniem wejścia w życie ustawy staje się z mocy prawa mieniem właściwej gminy. Ma to kluczowe znaczenie z punktu widzenia oceny kwestii nieodwracalnych skutków prawnych w niniejszej sprawie. Deklaratoryjny charakter decyzji komunalizacyjnej oznacza, że jedynie potwierdzała ona spełnienie przesłanek ustawowych, a zatem nie może być rozpatrywana jako akt przerywający związek pomiędzy orzeczeniem Wojewody B. a nabyciem użytkowania wieczystego przez skarżącego kasacyjnie.

W ocenie skarżącego kasacyjnie decyzja badana przez WSA nie zagwarantowała należycie ochrony interesu osób objętych skutkami stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1949 r.. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie uwzględniła sytuacji, jaka może zaistnieć w przypadku, gdy przedmiotowa nieruchomość stanie się własnością spadkobierców byłych właścicieli. Skarżący kasacyjnie wyraził pogląd, że organ orzekający, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny, winien był te okoliczności zbadać w kontekście oceny, czy w sprawie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne.

Należy bowiem zaznaczyć, że zasady wykładni art. 156 § 2 k.p.a. należy wyprowadzić z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności konstytucyjnej zasady praworządności. Z tej zasady wynika, że nie mogą ostać się w obrocie prawnym akty władzy publicznej, które w sposób kwalifikowany naruszają przepisy prawa. Ochrona praw nabytych może stanowić przesłankę sanacji naruszenia prawa, ale tylko o tyle o ile nie godzi w urzeczywistniane zasady sprawiedliwości społecznej.

Końcowo zaznaczył skarżący kasacyjnie, że na mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. WSA rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. A zatem rozstrzygając sprawę w jej granicach, WSA powinien w szczególności uwzględnić uwarunkowania prawne ściśle związane z trybem realizacji reformy rolnej. W zaskarżonym wyroku pominięto ten aspekt sprawy, który niewątpliwie miał istotny wpływ na wynik postępowania. Należy bowiem stwierdzić, że mimo zastrzeżeń do orzeczenia z 1949 r., nie jest wykluczona sytuacja, iż ta nieruchomość została przejęta z mocy prawa w trybie dekretu PKWN. Strona nie zgadzającą się z tym stanowiskiem może wystąpić z wnioskiem o orzeczenie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu PKWN. Następuje to w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Taką możliwość uznał Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OPS 3/10). W efekcie dopiero orzeczenie wydane na wniosek strony w trybie § 5 powyższego rozporządzenia może rozstrzygnąć kwestię tytułu prawnego do nieruchomości. Oznacza to, że istnieją podstawy do podważenia stanowiska WSA co do oceny skutków prawnych decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2012 r. i poprzedzającej ją decyzji z [...] marca 2012 r., który nie uwzględnił konieczności oceny przejścia nieruchomości z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN w kontekście § 5 powołanego rozporządzenia wykonawczego, a więc oceny, czy przedmiotowa nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. (1) pkt e) dekretu PKWN.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie , występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który - w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego - nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a.. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postaci naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne jej rozumienie, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. W przypadku drugiej podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. ustawa wymaga ponadto, aby skarżący wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W przedmiotowej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą wyłącznie naruszenia przepisów prawa materialnego.

W ramach tej podstawy autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji błędną wykładnię przepisów art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a., co skutkowało nieuwzględnieniem skargi pomimo, że istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż orzeczenie Wojewody B. z [...] marca 1949 r. o przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej w części dotyczącej działek nr [...],[...] i [...] obrębu [...] N.(jed. ewid. T.) w przekonaniu autora skargi kasacyjnej wywołało nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności tego orzeczenia.

Zarzucono także wadliwe zastosowanie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 146 § 2 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo, że kontrolowana decyzja rażąco naruszała art. 156 § 2 k.p.a., gdyż błędnie stwierdzała nieważność orzeczenia Wojewody B. z [...] marca 1949 r., mimo że orzeczenie to wywołało nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności.

W przekonaniu składu orzekającego NSA powyższe zarzuty pozbawione są uzasadnionych podstaw. Oceniając zaskarżone skargą kasacyjna rozstrzygnięcie WSA w Warszawie należy podkreślić, że zasadnie Sąd I instancji wskazał, że aby decyzja administracyjna wywołała nieodwracalny skutek prawny, następujący po niej obrót cywilnoprawny musi dotyczyć prawa, którego ta decyzja dotyczy i obrót tym prawem musi być normalnym i bezpośrednim skutkiem decyzji o charakterze konstytutywnym. Prawidłowo także Sąd ten ocenił, że w niniejszej sprawie te warunki nie zostały spełnione. Za słuszną uznać należy ocenę wyrażoną w zaskarżonym wyroku, że wyłącznym skutkiem ocenianego orzeczenia było przejęcie wskazanego majątku na własność Skarbu Państwa, natomiast późniejsze objęcie jego składników w użytkowanie wieczyste, czy też nabycie ich własności przez inne podmioty było następstwem decyzji komunalizacyjnej oraz dokonywanych czynności cywilnoprawnych, które mogą być oceniane pod względem odwracalności skutków prawnych w odrębnym postępowaniu. Dopiero decyzja komunalizacyjna dała bowiem Gminie T. możliwość rozporządzenia przedmiotowymi działkami poprzez ustanowienie na nich użytkowania wieczystego na rzecz skarżącego kasacyjnie. Ustanowienie tego prawa nastąpiło zatem w wyniku decyzji komunalizacyjnej i jedynie w stosunku do tej decyzji można rozważać kwestię nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., kwestia ta pozostaje jednakże poza granicami niniejszego postepowania.

Zasadnie autor skargi kasacyjnej wskazał, że zawarcie umowy użytkowania wieczystego i wpisanie tego prawa do księgi wieczystej stanowi nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., albowiem taki skutek nie podlega odwróceniu na gruncie prawa administracyjnego. Jednakże rozważania, czy ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz skarżącego kasacyjnie było skutkiem nieodwracalnym musi być poprzedzone stwierdzeniem, że skutek ten dotyczy kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji. W przedmiotowej sprawie organ i Sąd Wojewódzki prawidłowo przyjęły, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego był skutkiem decyzji komunalizacyjnej, a nie nacjonalizacyjnej,

Także pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej pozbawione są uzasadnionych podstaw.

W szczególności bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 i art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Przepisy te nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia kontrolowanych decyzji, nie były bowiem stosowane przez organy, zatem także Sąd I instancji prawidłowo nie rozważał konieczności ich zastosowania. Powyższe dotyczy także zarzutu naruszenia przepisu art. 232 k.c., dotyczącego prawa użytkowania wieczystego.

Pozbawiony uzasadnionych podstaw jest zarzut art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez niedokonanie rozstrzygnięcia w granicach sprawy, tj. nieuwzględnienia okoliczności, że nie złożono wniosku - w trybie § 5 powyższego rozporządzenia - o orzeczenie, czy przedmiotowa nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu PKWN, co, w przekonaniu autora skargi kasacyjnej stanowiło rozstrzygnięcie konieczne dla właściwej oceny skutków prawnych decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2012 r. w zakresie zakwestionowanego tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości.

Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. WSA w Warszawie orzekał w sprawie, w której organy obu instancji kontrolowały w trybie wznowienia postępowania decyzję o stwierdzeniu nieważności orzeczenia wydanego na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ze względu na przedmiot sprawy poza jej granicami pozostają, w przekonaniu składu orzekającego NSA, rozważania, czy w sprawie został złożony wniosek w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Kolejny zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 2 Konstytucji RP, poprzez dopuszczenie możliwości stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych wydanych z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawa nabycia prawa lub ekspektatywy. Zgodnie ze wskazanym przepisem, Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Norma ta jest zasadą ustrojową państwa polskiego, która polega na tym, iż państwo jest zarządzane zgodnie z prawem, które jest wytyczną działania państwa. Innymi słowy, demokratyczne państwo prawne ma zabezpieczać wpływ obywateli na władzę publiczną, w tym zabezpieczać ich udział w podejmowaniu decyzji państwowych. W związku z powyższym, wydanie decyzji w sprawie, nie mogło oznaczać uchybienia powyższej normie.

Ostatni zarzut związany jest z naruszeniem przez Sąd I instancji art. 1 Protokołu Nr 1 do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności wskutek jego niezastosowania przez pozbawienie skarżącego kasacyjnie prawnie uzasadnionego korzystania z nieruchomości do której użytkowanie wieczyste nabył w dobrej wierze.

Zgodnie z treścią powołanego przepisu każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia, jednakże w przepisie tym zawarto odesłanie do ustaw wewnętrznych państw sygnatariuszy Konwencji co do uregulowania warunków, na jakich może nastąpić pozbawienie prawa własności. W pozostałej części art. 1 Protokołu Nr 1 wskazano ponadto, że postanowienia dotyczące ochrony własności w żaden sposób nie naruszają prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym. W przedmiotowej sprawie nie doszło do pozbawienia prawa własności, zatem wskazany przez skarżącego kasacyjnie przepis nie miał zastosowania.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.