Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 329/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 65 par. 4 pkt 2 lit. b i c, art. 83, art. 253 par. 1 pkt 1, art. 256 par. 1, art. 262
journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz 802
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny - t.j.
article: 145 par. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Zwolnienia towaru nie można traktować jako zdarzenia powodującego wygaśnięcie upoważnienia udzielonego agencji celnej do działania w formie

przedstawicielstwa bezpośredniego o charakterze stałym (art. 253 § 1 pkt 1 i art. 256 § 1 Kodeksu celnego).

TEZY

Zwolnienia towaru nie można traktować jako zdarzenia powodującego wygaśnięcie upoważnienia udzielonego agencji celnej do działania w formie

przedstawicielstwa bezpośredniego o charakterze stałym (art. 253 § 1 pkt 1 i art. 256 § 1 Kodeksu celnego).


SENTENCJA

Naczelny Sad Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Prezes Izby Gospodarczej Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA: Kazimierz Brzeziński (sprawozdawca) Tadeusz Cysek Joanna Kabat – Rembelska (współsprawozdawca) Cezary Pryca Czesława Socha Jerzy Sulimierski Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2008 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Anny Podsiadło na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 3 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Łd 235/05 w sprawie ze skargi P. H. "A." Sp. z o.o. w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] lutego 2005 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji w sprawie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z dnia 3 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Łd 235/05, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. H. "A." Spółki z o.o. w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] lutego 2005 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...], Naczelnik Urzędu Celnego I w Ł. uznał zgłoszenie celne nr [...] z dnia [...] maja 2003 r. za nieprawidłowe w części dotyczącej określenia kwoty wynikającej z długu celnego w zakresie stawki celnej oraz kraju pochodzenia towaru i określił na nowo kwotę długu celnego dla zgłoszonego towaru. Z treści zgłoszenia celnego wynika, że odbiorcą towaru była Spółka "A.", natomiast zgłoszenie złożył jej przedstawiciel - Agencja Celna "S." Spółka z o.o. w Ł. Powyższa decyzja została doręczona bezpośrednio Spółce "A." w dniu [...] sierpnia 2004 r.

W dniu [...] stycznia 2005 r. Spółka "A." złożyła odwołanie od tej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu odwołania Spółka "A." wskazała, że termin do złożenia odwołania został przez nią przekroczony z tego powodu, że pracownik, który przygotowywał odwołanie nagle zachorował i nie przekazał swoich obowiązków.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2005 r. Dyrektor Izby Celnej w Ł. odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...] sierpnia 2004 r. stwierdzając w uzasadnieniu, że nie jest okolicznością wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania fakt niewłaściwego nadzoru nad sprawami prowadzonymi przez pracowników firmy.

W skardze na to postanowienie Spółka "A." podniosła zarzut naruszenia art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) przez nieprawidłowe przyjęcie, że nie zachodziły w sprawie podstawy do przywrócenia terminu twierdząc, że wskazana przez nią przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania była przez nią niezawiniona.

Sąd I instancji rozpoznając skargę przeprowadził z urzędu dowody uzupełniające z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sygn. akt [...] i ustalił, że Spółka "A." udzieliła w dniu [...] października 2002 r. Agencji Celnej "S." upoważnienia do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego o charakterze stałym obejmującego m.in. umocowanie do wnoszenia odwołań i innych wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne oraz że postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. z dnia [...] czerwca 2004 r., sygn. akt [-...], Agencja Celna "S." została postawiona w stan likwidacji.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji uwzględnił skargę, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane, uznając, że organy celne nie wyjaśniły w sposób niebudzący wątpliwości wszystkich okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszyły art. 122, art. 162 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. − Kodeks celny (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.). Sąd I instancji stwierdził, że organy celne winny przede wszystkim ustalić, czy w chwili wydania przez Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. Spółkę "A." łączył nadal z Agencją Celną "S." stosunek przedstawicielstwa wynikający z umowy zawartej 21 października 2002 r., czy też upoważnienie to wygasło lub zostało wypowiedziane. Dopiero poczynienie ustaleń w tym zakresie pozwoli, zdaniem Sądu, na ocenę prawidłowości doręczenia decyzji.

Sąd stanął na stanowisku, że skoro agencja celna jako przedstawiciel bezpośredni, zgodnie z art. 256 § 1 Kodeksu celnego, była upoważniona do składania odwołań od decyzji wydawanych w I instancji przez organy celne, to była również uprawniona do odbioru decyzji wydawanych przez organy celne. Uprawnieniu temu odpowiada bowiem z drugiej strony obowiązek organu celnego doręczenia agencji celnej wszystkich pism procesowych, w tym także wydanych orzeczeń (decyzji i postanowień).

Sąd wskazał również, że w kwestii doręczeń pism zastosowanie mają przepisy Ordynacji podatkowej, co wynika z art. 262 Kodeksu celnego, który stanowi, że do postępowań w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Natomiast w zakresie pełnomocnictw zastosowanie mają przepisy Kodeksu celnego stanowiące lex specialis w stosunku do przepisów działu IV Ordynacji podatkowej.

W ocenie Sądu I instancji w niniejszej sprawie bezpośrednie zastosowanie miał art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym, jeżeli strona działa przez przedstawiciela, pisma doręcza się przedstawicielowi. Doręczenie pisma stronie, w sytuacji gdy działa w jej imieniu upoważniony przedstawiciel nie może być uznane za skuteczne, jeżeli wywołuje dla strony ujemne skutki procesowe.

W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że Dyrektor Izby Celnej w Ł. rozpoznając wniosek strony o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...] sierpnia 2004 r. - winien przede wszystkim ustalić, czy doręczenie to było prawnie skuteczne i czy w związku z tym istnieje potrzeba merytorycznego rozstrzygania wniosku, ponieważ w świetle art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej warunkiem koniecznym do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu jest ustalenie, że uchybienie terminu nastąpiło.

Sąd wskazał również, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy wyjaśnienia wymagać będzie kwestia zakończenia likwidacji Spółki "S." i wykreślenia jej z rejestru.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Dyrektor Izby Celnej w Ł. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Ł. do ponownego rozpatrzenia, zarzucając, że został on wydany z naruszeniem przepisów postępowania art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w tym:

a) art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi z uwagi na naruszenie przez organy celne przepisów zawartych w art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, chociaż postępowanie administracyjne nie było dotknięte wadami,

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niezawarcie w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania w sposób umożliwiający wykonanie wyroku,

c) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na uznaniu, że w sprawie strona mogła działać przez pełnomocnika.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej w Ł. podniósł, że Sąd I instancji nie ustalił w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ponieważ nie wziął pod uwagę faktu, że postępowanie administracyjne w sprawie zostało wszczęte z urzędu postanowieniem Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. nr [...] z dnia [...] października 2003 r., wydanym po zwolnieniu towaru.

Organ podniósł, że zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych prowadzenie postępowania po zwolnieniu towaru powinno być poprzedzone wydaniem postanowienia o jego wszczęciu, gdyż w przeciwnym wypadku strona nie wiedziałaby, że w sprawie toczy się postępowanie. W przypadku prowadzenia postępowania z urzędu treść postanowienia o wszczęciu postępowania personifikuje stronę postępowania. Od momentu skutecznego doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania podejmowane przez organ podatkowy czynności procesowe wywołują skutki prawne, gdyż dopiero od tej chwili mogą być w pełni realizowane ogólne zasady postępowania podatkowego. Wszczęcie postępowania wymiarowego, będącego odrębnym postępowaniem, zawsze obliguje organ do zawiadomienia strony wprost. Po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania strona może ustanowić pełnomocnika, który w toku postępowania nie może być pominięty.

Organ powołał się na pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Łd 735/04 (niepubl.), zgodnie z którym faktu istnienia pełnomocnictwa nie można domniemywać. Strona zamierzając działać przez pełnomocnika, powinna dać temu wyraz poprzez złożenie pełnomocnictwa do akt sprawy, której dotyczy postępowanie. W rozpoznawanej sprawie strona po odebraniu postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu miała możliwość zgłoszenia pełnomocnika na piśmie, lecz tego nie uczyniła wobec tego nie można przyjąć, że został on pominięty przez organ celny przy doręczeniu postanowienia o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego po zwolnieniu towaru.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną powziął poważne wątpliwości związane z wykładnią przepisów normujących działanie agencji celnej w charakterze przedstawiciela bezpośredniego po zwolnieniu towaru i postanowieniem z dnia 15 czerwca 2007 r., sygn. akt I GSK 329/06 przedstawił na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego następujące zagadnienie prawne:

"Czy upoważnienie Agencji Celnej do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego o charakterze stałym do podejmowania na rzecz strony (importera) czynności, o których mowa w art. 256 § 1 pkt 1, 2, 3, 4, 5, 6 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.) wymienionych w tym upoważnieniu, kończy się w momencie zwolnienia towaru, a zatem, czy decyzja organu celnego wydana na podstawie art. 65 § 4 pkt 2 lit. b i c Kodeksu celnego po dokonaniu kontroli zgłoszenia celnego, o jakiej mowa w art. 83 tego Kodeksu, podlega doręczeniu tej Agencji stosownie do art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego?".

Przedstawione zagadnienie prawne, w ocenie składu zwykłego Naczelnego Sądu Administracyjnego, sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii skuteczności prawnej doręczenia importerowi postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie kontroli zgłoszenia celnego, a następnie decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, w sytuacji w której na etapie dokonywania zgłoszenia celnego do podejmowania czynności umocowana była agencja celna.

Skład zwykły Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że na gruncie badanego problemu wyrażone zostało w orzecznictwie sądowym stanowisko, zgodnie z którym w postępowaniu weryfikacyjnym niezbędne jest udzielenie "nowego, złożonego na piśmie do akt lub do protokołu, umocowania" - wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2007 r., sygn. akt I GSK 330/06. W uzasadnieniu tego orzeczenia wyrażono pogląd, że upoważnienie agencji celnej do reprezentowania strony w charakterze przedstawiciela, udzielone przy dokonywaniu zgłoszenia celnego, kończy się w momencie zwolnienia towaru.

W uzasadnieniu powyższego poglądu wskazano, że postępowanie podjęte w trybie art. 83 Kodeksu celnego po zwolnieniu towaru w celu kontroli zgłoszenia celnego jest odrębnym postępowaniem administracyjnym. Wszczęcie tego postępowania następuje poprzez wydanie postanowienia skierowanego do strony. Datą wszczęcia postępowania jest wówczas dzień doręczenia stronie odpisu postanowienia. Strona powiadomiona o wszczęciu postępowania może upoważnić do reprezentowania swoich interesów pełnomocnika, także agencję celną, ale nie może skutecznie powoływać się na upoważnienie złożone w chwili dokonywania zgłoszenia celnego i żądać traktowania agencji celnej na podstawie tego upoważnienia jako pełnomocnika ustanowionego do wszystkich postępowań wszczynanych w późniejszym czasie, a dotyczących tego zgłoszenia. W związku z tym czynności dokonywane przed wszczęciem postępowania celnego nie wywołują żadnych skutków prawnych, gdyż przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania nie toczy się żadne postępowanie administracyjne. Dopiero od momentu skutecznego doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania, podejmowane przez organ czynności wywołują skutki prawne, gdyż od tej chwili mogą być dopiero realizowane w pełni ogólne zasady postępowania wynikające z przepisów art. 120−129 Ordynacji podatkowej. Dołączenie do akt oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa jest obowiązkiem pełnomocnika, a organ nie ma obowiązku podejmowania poszukiwań i sprawdzania, czy ewentualnie innym organom nie zostało złożone pełnomocnictwo strony.

Skład zwykły Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że w przypadku podzielenia stanowiska zawartego w wyroku sygn. akt I GSK 330/06, strona pragnąca działać przez pełnomocnika w postępowaniu weryfikacyjnym po zwolnieniu towaru, byłaby zobligowana na podstawie art. 137 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej do udzielenia kolejnego pełnomocnictwa i dołączenia go do akt. Zdaniem tego składu, jeżeli strona udzieliła agencji celnej pełnomocnictwa obejmującego wnoszenie odwołań i innych wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne w postępowaniu w przedmiocie zgłoszenia towaru do odprawy celnej, to złożone pełnomocnictwo upoważnia agencję celną do działania także na etapie postępowania weryfikacyjnego dotyczącego tego zgłoszenia, jeżeli nie zostało wcześniej ograniczone, odwołane lub nie wygasło. W rozpoznawanej sprawie fakt udzielenia pełnomocnictwa był znany organowi celnemu, ponieważ zostało ono dołączone do zgłoszenia dokonanego przez agencję celną.

W konkluzji skład zwykły Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdził, że w postępowaniu w sprawie kontroli zgłoszenia celnego, wszczętym w trybie art. 83 Kodeksu celnego i zakończonym decyzją wydaną na podstawie art. 65 § 4 pkt 2 lit. b) i c) tego Kodeksu, doręczenia dokonane bezpośrednio stronie a nie pełnomocnikowi są bezskuteczne (art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego). Na uzasadnienie tego poglądu skład zwykły powołał orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące problematyki doręczania pism pełnomocnikowi (przedstawicielowi).

Prokurator Krajowy w swym stanowisku zwrócił się o podjęcie uchwały stwierdzającej, że:

"Upoważnienie Agencji Celnej do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego o charakterze stałym do podejmowania na rzecz strony (importera) czynności, o których mowa w art. 256 § 1 pkt 1,2,3,4,5,6 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) wymienionych w tym upoważnieniu, nie kończy się w momencie zwolnienia towaru, w związku z czym, decyzja organu celnego wydana na podstawie art. 65 § 4 pkt 2 lit. b i c Kodeksu celnego po dokonaniu kontroli zgłoszenia celnego, o której mowa w art. 83 tego Kodeksu, podlega doręczeniu tej Agencji stosowanie do art. 145 § 2 Ordynacji podstawowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego".

Rozpoznając przedstawione zagadnienie prawne Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów przejął sprawę do rozpoznania na podstawie art. 187 § 3 p.p.s.a. i zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania z przyczyn określonych w § 2, z których żadna w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.

Zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza pełne związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej.

Skarżący oparł skargę kasacyjną wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucając Sądowi I instancji wydanie zaskarżonego wyroku z naruszeniem przepisów postępowania. Naruszenie przepisów postępowania stanowi usprawiedliwioną podstawę kasacyjną tylko wówczas, jeżeli uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem gdy pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem zachodzi związek przyczynowy.

Treść zarzutów przytoczonych w skardze kasacyjnej uzasadnia rozpoznanie w pierwszej kolejności jako najdalej idącego zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego polegające, zdaniem skarżącego, na uznaniu, że w sprawie strona mogła działać przez pełnomocnika (przedstawiciela) w osobie agencji celnej. Ocena tego zarzutu wymaga przedstawienia na wstępie przepisów prawnych regulujących działanie agencji celnej w charakterze przedstawiciela bezpośredniego mających znaczenie dla wyniku sprawy.

Instytucja przedstawicielstwa została uregulowana w tytule VIII działu I ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.). Przepisy te mają zastosowanie w stanie faktycznym sprawy na podstawie art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. − Przepisy wprowadzające ustawę − Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), ponieważ sprawa dotyczy długu celnego, który powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej.

Termin "przedstawicielstwo" został przeniesiony do Kodeksu celnego wprost z unormowań art. 5 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U. UE.L 92.302.1).

Zgodnie z art. 253 § 1 Kodeksu celnego przedstawicielstwo może być:

1) bezpośrednie − jeżeli przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby,

2) pośrednie − jeżeli przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby.

Czynności dokonane zarówno przez przedstawiciela bezpośredniego, jak i pośredniego w granicach upoważnienia pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla osoby, która ustanowiła przedstawiciela (art. 254 § 5 Kodeksu celnego).

W art. 253 § 2 i 3 Kodeksu celnego ograniczony został krąg podmiotów umocowanych ustawowo do sprawowania przedstawicielstwa w jednej z form określonych w § 1, ale tylko w odniesieniu do postępowania przed dyrektorem urzędu celnego. Przesłanką tego ograniczenia jest przeznaczenie towaru przedstawionego do odprawy celnej (przeznaczenie do działalności gospodarczej). Z brzmienia tych przepisów wynika, że ilość, rodzaj i przeznaczenie towaru ocenia dyrektor urzędu celnego i stosownie do tego uznaje osobę przedstawiciela za odpowiednią do podejmowania czynności w postępowaniu - od zgłoszenia aż do zwolnienia towaru oraz włącznie z postępowaniem w sprawie celnej (por. J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki, R. Hauser, H. Wojtachnio, Kodeks celny, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2001, s. 476). Odpowiednio do sprawy z zakresu obrotu towarowego, jako przedstawiciel może, albo musi występować agencja celna, mająca najszerszy zakres dopuszczalnych pełnomocnictw.

W myśl art. 256 § 1 Kodeksu celnego agencja celna może dokonywać przed organami celnymi wszelkich czynności przewidzianych w przepisach prawa celnego. Zawarte w tym przepisie wyliczenie czynności, agencji celnej ma charakter przykładowy, a zatem zakres tych czynności może być przez mocodawcę określony w inny sposób.

Z treści upoważnienia do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego nr 462/142/KC (v. sygn. akt III SA/Łd 236/05, k. 31), udzielonego w dniu 21 października 2002 r. Agencji Celnej "S." przez Spółkę "A." wynika, że ma ono charakter stały i upoważnia Agencję Celną "S." do podejmowania na rzecz Spółki "A." czynności związanych z dokonywaniem obrotu towarowego z zagranicą, polegających na:

1) badaniu towarów i pobieraniu ich próbek przed dokonaniem zgłoszenia celnego,

2) przygotowaniu niezbędnych dokumentów i dokonywaniu zgłoszenia celnego,

3) uiszczaniu należności celnych przywozowych lub celnych wywozowych oraz innych opłat,

4) podejmowaniu towarów po ich zwolnieniu,

5) składaniu zabezpieczenia kwoty, wynikającej z długu celnego,

6) wnoszeniu odwołań i innych wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne.

Z analizy treści tego upoważnienia wynika, że określone w nim czynności pokrywają się z czynnościami agencji celnej wymienionymi w art. 256 § 1 pkt 1−6 Kodeksu celnego.

Z adnotacji zamieszczonej w polu 44 dokumentu SAD z [...] maja 2003 r., Nr [...] wynika, że upoważnienie udzielone Agencji Celnej "S." zostało dołączone do zgłoszenia celnego, a zatem określony w nim rodzaj i zakres przedstawicielstwa bezpośredniego był znany organowi celnemu przy prowadzeniu postępowań dotyczących tego zgłoszenia.

Stały charakter przedstawicielstwa bezpośredniego, udzielonego Agencji Celnej "S." przez Spółkę "A." oznacza, że Agencja ta została upoważniona do dokonywania czynności w odniesieniu do wszystkich towarów przeznaczonych dla Spółki "A.", a także do stałego podejmowania w imieniu i na rzecz tej Spółki czynności przewidzianych w upoważnieniu, od przygotowania niezbędnych dokumentów i dokonania zgłoszenia celnego aż do wniesienia odwołań i wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne.

Zawarte w tym upoważnieniu uprawnienie do wnoszenia odwołań nie zostało w żaden sposób ograniczone, a zatem dotyczy wszystkich decyzji organu celnego bez względu na przedmiot rozstrzygnięcia. Oznacza to zatem, że Agencja Celna "S." została upoważniona zarówno do wnoszenia odwołań od decyzji organu celnego pierwszej instancji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe (art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego), wydanych w wyniku weryfikacji zgłoszenia celnego przed zwolnieniem towaru (art. 70 § 2 Kodeksu celnego), jak i od decyzji wydanych w wyniku kontroli zgłoszenia celnego po zwolnieniu towaru (art. 83 § 3 Kodeksu celnego).

W przypadku pełnomocnictwa ogólnego i stałego nie ma znaczenia okoliczność, że postępowanie celne prowadzone po zwolnieniu towaru w trybie art. 83 Kodeksu celnego jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, wszczynanym z urzędu w formie postanowienia (art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej). Udzielone Agencji Celnej "S." upoważnienie do wnoszenia odwołań nie zostało bowiem ograniczone ze względu na formę wszczęcia i przedmiot postępowania celnego i co istotne w sprawie - nie zostało czasowo ograniczone do chwili zwolnienia towaru. Przedstawicielstwo miało charakter stały, a więc uprawniało Agencję do działania w imieniu i na rzecz strony także po zwolnieniu towaru.

Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia także to, że udzielone Agencji Celnej "S." upoważnienie stałe do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego uprawniało ją nie tylko do reprezentowania strony w postępowaniu odwoławczym, ale również do składania wniosków w innych postępowaniach toczących się przed organami celnymi, np: w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej (art. 248 § 1 Ordynacji podatkowej) lub w postępowaniu o wznowienie postępowania (art. 241 § 1 Ordynacji podatkowej). Pogląd o uprawnieniu agencji celnej do reprezentowania strony w nadzwyczajnych trybach postępowania w sprawach podlegających rozpatrzeniu przez organy celne jest aprobowany w literaturze przedmiotu (por. P. Hanclich, Agencja celna, Warszawa 2000, s. 43).

W świetle przedstawionych argumentów uprawniony jest wniosek, że zwolnienia towaru nie można traktować jako zdarzenia powodującego wygaśnięcie upoważnienia udzielonego agencji celnej do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego o charakterze stałym (art. 253 § 1 pkt 1 i art. 256 § 1 Kodeksu celnego).

Przepisy o przedstawicielstwie zawarte w art. 253-255 Kodeksu celnego nie regulują kwestii wygaśnięcia przedstawicielstwa. W związku z tym poprzez odesłanie zawarte w art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego do tego przedstawicielstwa mają zastosowanie przepisy prawa cywilnego (art. 101 k.c. i art. 94 i 96 k.p.c.)

W świetle powyższych przepisów przyczynami wygaśnięcia przedstawicielstwa bezpośredniego o charakterze stałym udzielonego agencji celnej będącej osobą prawną są w szczególności:

1. odwołanie przedstawicielstwa przez mocodawcę,

2. wypowiedzenie przedstawicielstwa przez agencję celną,

3. utrata osobowości prawnej przez mocodawcę lub przedstawiciela.

Żadna z wymienionych wyżej przyczyn wygaśnięcia przedstawicielstwa udzielonego Agencji Celnej "S." nie zaistniała do chwili zwolnienia towaru. Pozwala to założyć, że przedstawicielstwo mogło istnieć do czasu wszczęcia przez organ celny postępowania w trybie art. 83 Kodeksu celnego. Dlatego też zawarte w wyroku Sądu I instancji wskazania co do ustalenia, czy w chwili wydania przez Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. łączył Spółkę "A." z Agencją Celną "S." stosunek przedstawicielstwa wynikający z umowy zawartej 21 października 2002 r. należy uznać za prawidłowe. W świetle powyższych ustaleń podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niezawarcie w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania nie może być uznany za uzasadniony.

Skarżący podniósł w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na uznaniu, że w sprawie strona mogła działać przez pełnomocnika (przedstawiciela) uzasadnił ten zarzut argumentem, że postępowanie w przedmiocie kontroli zgłoszenia celnego w trybie art. 83 Kodeksu celnego jest odrębnym postępowaniem, o wszczęciu którego zawiadamia się wprost stronę oraz że strona po doręczeniu postanowienia o wszczęciu tego postępowania z urzędu miała możliwość ustanowienia pełnomocnika, lecz tego nie uczyniła w związku z tym, zdaniem skarżącego, nie można zarzucać organom celnym, że pominęły osobę pełnomocnika (przedstawiciela).

W odniesieniu do tego zarzutu należy ponownie podkreślić, że organ celny kontrolując w trybie art. 83 Kodeksu celnego zgłoszenie celne Nr [ ...] z [...] maja 2003 r. wiedział na podstawie informacji zawartej w polu 44 zgłoszenia, że Agencja Celna "S." została upoważniona w formie przedstawicielstwa bezpośredniego o charakterze stałym do reprezentowania Spółki "A." w postępowaniu przed organami celnymi.

Organ celny wiedząc o udzieleniu Agencji Celnej "S." stałego przedstawicielstwa powinien był, działając zgodnie z zasadą ogólną pogłębiania zaufania do organów celnych, wyrażoną w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego, zbadać czy w postępowaniu związanym z kontrolą zgłoszenia w trybie art. 83 Kodeksu celnego strona będzie działała przez ustanowionego przedstawiciela. Wspomniana zasada zaufania do organów celnych nie może być traktowana wyłącznie jako abstrakcyjny postulat wobec organów prowadzących postępowanie, lecz jako norma prawna, z której wynikają dla organu konkretne obowiązki w danej sprawie.

Przy realizacji tej zasady organ celny powinien mieć na uwadze także treść art. 254 § 1 Kodeksu celnego, który nie przewiduje bezwzględnego obowiązku okazywania organowi celnemu pisemnego upoważnienia przez przedstawiciela, lecz daje organowi uprawnienie żądania od agencji celnej, według uznania tego organu, przedstawienia takiego upoważnienia. Uprawnienie to służy m.in. temu, aby nie pozbawić strony czynnego udziału w postępowaniu przez ustanowionego przedstawiciela. Stanowiłoby to naruszenie zasady wyrażonej w art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej. Przestrzeganie tej zasady jest szczególnie istotne w sytuacji, gdy przedstawiciel kwalifikowany, a takim niewątpliwie jest agencja celna jest gwarantem prawa strony do ochrony jej praw w postępowaniu celnym.

Znaczenie ustanowienia pełnomocnika w takim przypadku podkreślono w orzecznictwie sądowym wyrażając pogląd, że strona ustanawiająca pełnomocnika chroni się przed skutkami nieznajomości prawa, a jeżeli organ administracji pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów, uzyskaniu takiej ochrony prawnej, jaka jej przysługuje w państwie prawa (por. postanowienie SN z 9 września 1993 r., III ARN 45/93, OSNC 1994, nr 5 poz. 112).

W świetle powyższych wywodów podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na uznaniu, że w sprawie strona mogła działać przez pełnomocnika nie może być uznany za usprawiedliwiony, gdyż Sąd I instancji nie rozstrzygnął tej kwestii zalecając jedynie organom celnym zbadanie czy postępowanie powinno być prowadzone z udziałem przedstawiciela Spółki "A.".

Dopiero po wyjaśnieniu tej okoliczności i dokonaniu przez organ celny odpowiednich ustaleń faktycznych możliwe będzie rozstrzygnięcie kwestii skuteczności prawnej doręczenia stronie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...] sierpnia 2004 r.

Niewyjaśnienie przez organy celne istotnej dla wyniku sprawy okoliczności istnienia przedstawicielstwa w dacie wydania decyzji przez organ celny I instancji oraz działania Spółki "A." przez przedstawiciela stanowiło niewątpliwie naruszenie art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej uzasadniające uchylenie zaskarżonego postanowienia. Dlatego podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nie mógł być uznany za uzasadniony.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

zdanie odrębne


ZDANIE ODRĘBNE

UZASADNIENIE zdania odrębnego

sędziego NSA Czesławy Sochy do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2008 r. o sygn. akt I GSK 329/06

Nie podzielam stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uzasadnieniu do wyroku z dnia 21 stycznia 2008 r. o sygn. akt I GSK 329/06 dotyczącego istnienia podstaw do oddalenia skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 3 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Łd 235/05, w sprawie ze skargi P. H. "A." Spółki z o.o. w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] lutego 2005 r. o nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania w sprawie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Uważam, że skarga kasacyjna Dyrektora Izby Celnej w Ł. powinna być uwzględniona, co oznacza, że zaskarżony wyrok powinien być uchylony i sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Ł. z uwzględnieniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Ł.

Jak wynika z treści uzasadnienia wyroku, podstawą oddalenia skargi kasacyjnej jest przyjęcie przy uzupełniającym postępowaniu dowodowym przeprowadzonym przez Sąd I instancji, że organ celny II instancji po dokonaniu dodatkowych ustaleń faktycznych powinien zbadać, czy postępowanie winno być prowadzone z udziałem przedstawiciela Spółki "A.", a więc Agencji Celnej "S.". Rozstrzygnięcie tej kwestii zadecyduje o skuteczności prawnej doręczenia decyzji organu I instancji.

Moim zdaniem należało wobec tego ocenić, czy Sąd I instancji, z uwagi na obowiązek orzekania według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu z urzędu, był uprawniony do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, które w zasadniczy sposób zmieniło dotychczasowe ustalenia faktyczne sprawy w sytuacji, gdy w niniejszym postępowaniu chodzi o weryfikację zgłoszenia celnego towaru dopuszczonego już do obrotu.

Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że podstawą orzekania jest zgodność z prawem rozstrzygnięcia wydanego przez organy administracji publicznej. Kontroli takiej sąd dokonuje wyłącznie na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu. Zmiana tego stanu prowadzi do nowej sprawy w postępowaniu administracyjnym i do wydania w nim nowego aktu. Zatem podstawą orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest cały zgromadzony przez organy administracji publicznej w postępowaniu w obu instancjach materiał faktyczny i dowodowy sprawy zakończonej zaskarżonym aktem lub czynnością. Istotnie, w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym dopuszczalne jest jednak przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, ale tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania sądowego (art. 106 § 3 powołanej wyżej ustawy). Należy przez to rozumieć, że dokonywanie przez ten Sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celem postępowania sądowoadministracyjnego i powinno umożliwić sądowi administracyjnemu dokonanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd nie powinien jednak przeprowadzać środków dowodowych i dokonywać ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżonym aktem lub czynnością. Konsekwencją tego jest to, że nie dokonuje się ponownego ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz jedynie ocenia, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym i następnie, czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego odpowiadające poczynionym ustaleniom. Chodzi zatem o ocenę zgodności z prawem procesu konkretyzacji norm prawa administracyjnego materialnego w określonym stanie faktycznym. W sytuacji, gdy Sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżonym aktem, to niewątpliwie podjęte na rozprawie w dniu 3 listopada 2005 r. postanowienie Sądu I instancji dopuszczające z urzędu dowód z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy o sygn. akt III SA/Łd 236/05, z których wynika, że Spółka "A." udzieliła 21 października 2002 r. Agencji Celnej "S." upoważnienia do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego, na podstawie którego została umocowana między innymi do wnoszenia odwołań z innych wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne i że ma ono charakter stały, jak też, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł. Ś. z dnia 16 czerwca 2004 r. (a więc przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, tj. [...] sierpnia 2004 r.) Agencja Celna "S." została postawiona w stan likwidacji – do takich jest zaliczane. Zmiana dotychczasowych ustaleń obliguje organy do poczynienia nowych ustaleń w oderwaniu od norm prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie.

Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie Agencja Celna "S." Spółka z o.o. w Ł., działająca jako przedstawiciel P. H. "A." Spółki z o.o. w Ł., dokonała zgłoszenia celnego. Po zastosowaniu stawki celnej obniżonej towar został zwolniony i dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym. Postępowanie weryfikacyjne zostało uruchomione postanowieniem z dnia [...] października 2003 r. i nie został zgłoszony pełnomocnik. W toczącym się postępowaniu weryfikacyjnym przez cały okres importer nie zgłaszał, że umocowania do dalszego działania udzielił Agencji Celnej. Konsekwencją tego był fakt, że decyzję organu I instancji doręczono importerowi. W dniu 3 stycznia 2005 r. importer złożył odwołanie od tej decyzji z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wskazał, że termin ten został przekroczony z tej przyczyny, iż pracownik który przygotowywał odwołanie nagle zachorował i nie przekazał swoich obowiązków. Nie powołano żadnych okoliczności związanych z umocowaniem udzielonym Agencji Celnej. W związku z tym należało ocenić przy tego rodzaju okolicznościach, czy trafnie organ odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania, oceniając okoliczności podane przez stronę w złożonym wniosku, a nie poprzez uzupełniające postępowanie dowodowe badać udzielone w 2002 r. upoważnienie Agencji Celnej będącej w stanie likwidacji od 16 czerwca 2004 r., a więc od momentu sprzed wydania spornej decyzji organu I instancji. Badanie to w mojej ocenie jest dokonywaniem nowych ustaleń, skoro zmierza do poszerzenia sprawy rozpatrywanej przez ten Sąd. Za taką oceną Sądu nie przemawia cel postępowania sądowoadministracyjnego, jak i ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu, skoro nie można przyjąć ciągłości postępowania administracyjnego od momentu zgłoszenia towaru do procedury dopuszczenia do obrotu, a w konsekwencji pominięcia w tym postępowaniu Agencji Celnej "S.", która zgłaszała towar do procedury dopuszczenia do obrotu jako przedstawiciel bezpośredni.

Przepisy prawa celnego wprowadzają swoistą instytucję – przedstawicielstwo. Ustawodawca celowo nadał tej formie pełnomocnictwa inną nazwę, aby podkreślić odmienność regulacji od pełnomocnictwa uregulowanego w przepisach Ordynacji podatkowej, Kodeksu postępowania administracyjnego, czy też przepisach prawa cywilnego.

Zgodnie z treścią przepisu art. 253 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) przedstawicielstwo może być:

1. bezpośrednie – jeżeli przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby,

2. pośrednie – jeżeli przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby (reprezentowanej).

Przedstawicielem może być m.in. podmiot gospodarczy, jakim jest agencja celna, w odróżnieniu od pełnomocnictwa "zwykłego", gdzie pełnomocnikiem może być wyłącznie osoba fizyczna.

Przepis art. 256 § 1 Kodeksu celnego określa zakres, w jakim agencja celna może być umocowana do działania – może ona dokonywać przed organami celnymi wszelkich czynności przewidzianych w przepisach prawa celnego, w szczególności:

1. badać towary i pobierać ich próbki przed dokonaniem zgłoszenia celnego,

2. przygotowywać niezbędne dokumenty i dokonywać zgłoszenia celnego,

3. uiszczać należności celne przywozowe lub celne wywozowe oraz inne opłaty,

4. podejmować towary po ich zwolnieniu,

5. składać zabezpieczenie kwoty wynikającej z długu celnego,

6. wnosić odwołania i inne wnioski podlegające rozpatrzeniu przez organy celne.

Dokładnie w ten sam sposób, to jest przez przytoczenie treści przepisu ustawy, w upoważnieniu z dnia 21 października 2002 r. sformułowane zostały uprawnienia Agencji Celnej "S.".

Wszystkie wymienione w powołanym przepisie czynności związane są z dokonywaniem zgłoszenia celnego, czyli czynności poprzez którą strona wyraża w wymaganej formie i w określony sposób zamiar objęcia towaru określoną procedurą celną, a także z działaniami w tym momencie podejmowanymi przez organ celny.

Przyjęcie zgłoszenia celnego jest czynnością materialno-techniczną, która nie może przesądzać o prawidłowości zgłoszenia celnego (art. 65 § 3 Kodeksu celnego). W konsekwencji, dla objęcia towaru procedurą celną i określenia długu celnego nie jest konieczne wydanie decyzji administracyjnej (vide wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt I GSK 451/05).

Organ celny nadal zachowuje prawo do ingerencji w prawną sytuację towaru objętego zgłoszeniem celnym. Jego obowiązkiem jest podejmowanie działań niezbędnych dla właściwego stosowania prawa celnego, co oznacza, że w okresie 3 lat od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego może wydać decyzję, w której inaczej rozstrzygnie o przeznaczeniu celnym towaru lub o kwocie wynikającej z długu celnego (art. 65 § 5 Kodeksu celnego). Organ celny w momencie przyjmowania zgłoszenia obowiązany jest sprawdzić, czy spełnia ono wymogi formalne określone w art. 64 Kodeksu celnego, to znaczy, czy jest złożone na właściwym formularzu, prawidłowo wypełnionym, czy jest podpisane oraz czy załączono do niego wszystkie dokumenty wymagane do objęcia towaru procedurą celną. Jeżeli zgłoszenie spełnia określone wyżej wymogi, organ celny zobowiązany jest je przyjąć. Jeżeli zgłoszenie nie odpowiada wymogom formalnym, odmawia jego przyjęcia. Taka odmowa nie jest weryfikacją zgłoszenia celnego, a jedynie oceną jego kompletności.

Jeżeli organ celny przed zwolnieniem towaru uruchomi postępowanie weryfikacyjne w trybie art. 70 Kodeksu celnego, to agencja celna upoważniona do reprezentowania strony w zakresie wszystkich czynności wymienionych w art. 256 § 1 Kodeksu celnego będzie reprezentowała stronę w trakcie całego postępowania i upoważniona będzie także do składania odwołania od decyzji podjętej w pierwszej instancji. Postępowanie takie uruchamiane jest niezwłocznie po przyjęciu zgłoszenia celnego, bez potrzeby wydawania postanowienia o wszczęciu postępowania, a datą wszczęcia jest dzień przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 65 § 7 Kodeksu celnego).

W przedmiotowej sprawie upoważnienie z dnia 21 października 2002 r. Agencji Celnej "S." do reprezentowania strony skończyło się w momencie zwolnienia towaru.

Od tego dnia do daty uruchomienia postępowania weryfikacyjnego upłynęło siedem miesięcy. Zastosowanie wprost przepisu art. 65 § 7 Kodeksu celnego skutkowałoby tym, że formalnie postępowanie toczyłoby się od marca 2003 r., przy czym strona nie miałaby świadomości, że takie postępowanie jest w toku.

Postępowanie podjęte po zwolnieniu towaru w trybie art. 83 Kodeksu celnego w celu kontroli zgłoszenia jest odrębnym postępowaniem administracyjnym.

Wszczęcie postępowania weryfikacyjnego następuje poprzez wydanie postanowienia skierowanego do strony (vide wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2003 r., sygn. akt V SA 1886/02, OSP 2004/05 poz. 70 oraz aprobująca glosa H. Sęka, OSP 2004/5, str. 296). Datą wszczęcia postępowania jest wówczas dzień doręczenia odpisu postanowienia. Strona powiadomiona o wszczęciu postępowania może upoważnić do reprezentowania swoich interesów pełnomocnika, także agencję celną, ale nie może skutecznie powoływać się na upoważnienie złożone w chwili dokonywania zgłoszenia celnego i żądać traktowania agencji celnej na podstawie upoważnienia złożonego przy przyjmowaniu zgłoszenia jako pełnomocnika ustanowionego do wszystkich postępowań wszczynanych w późniejszym czasie, a dotyczących tego zgłoszenia.

Czynności dokonywane przed momentem wszczęcia postępowania podatkowego (celnego) nie wywołują żadnych skutków prawnych, gdyż przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania nie toczy się żadne postępowania administracyjne. Dopiero od momentu skutecznego doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania podejmowane przez organ czynności wywołują stosowne skutki prawne, gdyż od tej chwili mogą być dopiero realizowane w pełni ogólne zasady postępowania wynikające z przepisów art. 120 – 129 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Nie są zatem także czynnościami postępowania takie działania, jak czynności o charakterze technicznym.

Wyraźne określenie momentu wszczęcia postępowania ma charakter gwarancyjny dla strony. Pozwala ustalić moment, od którego zaczynają działać ochronne instytucje postępowania podatkowego (celnego), zaczynają płynąć terminy załatwiania spraw itd. Wyraźne określenie momentu wszczęcia postępowania ma także charakter porządkujący, oddziela bowiem postępowanie podatkowe od innych procedur (vide Dzwonkowski H., Komentarz do art. 165 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, wyd. III, Dom Wydawniczy ABC 2003).

Konsekwencją wszczęcia z urzędu postanowieniem z dnia [...] października 2003 r. postępowania administracyjnego (k. 8 akt adm.) stała się możliwość ustanowienia pełnomocnika, także – jak wyżej podano – agencji celnej, ale już na podstawie nowego, złożonego na piśmie do akt lub do protokołu, umocowania (art. 137 § 2 Ordynacji podatkowej). Z treści art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej jednoznacznie wynika, że dołączenie do akt oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa jest obowiązkiem pełnomocnika. Organ nie ma obowiązku podejmowania poszukiwań i sprawdzania, czy ewentualnie innym organom nie zostało złożone pełnomocnictwo strony (vide wyrok WSA w Opolu z dnia 21 maja 2004 r., sygn. akt I SA/Wr 1649/02, ONSAiWSA 2005/1/5 z glosą aprobującą M. Pułło, GSP – Prz. Orz. 2005/3/4).

Powyższy pogląd został zaprezentowany w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2003 r., sygn. akt III RN 135/02 oraz w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt I GSK 1037/06, z dnia 30 maja 2007 r., sygn. akt I GSK 330/06 i sygn. akt I GSK 1222/06).

W konsekwencji należy przyjąć, że wątpliwości Sądu I instancji co do skuteczności doręczenia stronie odpisów rozstrzygnięć organów celnych są nieuzasadnione, a tym samym trafne są podniesione przez Dyrektora Izby Celnej w Ł. zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które w sposób istotny wpłynęło na wynik sprawy. Tym samym nie jest przedwczesnym rozpatrzenie przez Sąd I instancji zarzutów skargi co do istnienia podstaw przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W mojej ocenie skoro nie zachodziły podstawy do oddalenia skargi kasacyjnej, to z przyczyn powyższych złożyłam zdanie odrębne.