Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 760/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 83 ust. 1, 84
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Asesor WSA Michał Sułkowski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2022 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie (dalej Prezes ZUS/organ) decyzją z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...],

po rozpoznaniu wniosku Pani M. Z.–L. (dalej skarżąca)

o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia wyjątkowego na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 291 ze zm. dalej ustawa o emeryturach i rentach z FUS) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Prezes ZUS po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia [...] września 2021 r.

o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie

art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r., odmówił przyznania świadczenia.

Stwierdził, że zgodnie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie

do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Podniósł, że z powołanego przepisu wynika, iż przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:

- wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Wskazał, że warunki określone w cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Ustalił, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 30 lat życia tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżąca udokumentowała 1 miesiąc i 11 dni łącznego okresu składkowego.

W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast

5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – skarżąca udokumentowała 1 miesiąc i 11 dni okresu składkowego.

Wskazał, że w latach 2007-2015 wystąpiła przerwa w wykonywaniu przez skarżącą zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Podniósł, że przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zdaniem organu po zbadaniu, czy brak uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu, stwierdził, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Zauważył, że w wymienionej przerwie wobec skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u skarżącej ustalona dopiero od [...] lipca 2015 r. Uznał, że do tego dnia, nie istniały, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia

z ubezpieczeń społecznych.

Podniósł, oceniając sytuację materialną skarżącej, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby skarżącą pozostawała bez niezbędnych środków utrzymania.

W związku z powyższym uznał, że w tym stanie faktycznym, nie znajduje podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia [...] stycznia 2022 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku

Prezes ZUS działając na podstawie art. 138 § 1 pkt.1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm. dalej Kpa.) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2021 r.

Prezes ZUS przyjął, że po ponownej analizie zebranego materiału dowodowego, nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których skarżącą nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Skarżąca nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miała wpływu. Podzielił wcześniejsze stanowisko organu, iż akt sprawy wynika, że w wieku 30 lat,

tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, która powstała u skarżącej [...] lipca 2015 r. udokumentowała ona 1 miesiąc 11 dni okresów składkowych. Podtrzymał prezentowane stanowisko, iż świadczenie w drodze wyjątku przyznawane jest osobom aktywnym zawodowo i jakkolwiek nie jest ono wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak staż ten nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. Dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku skarżącej, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do świadczenia uniemożliwiły okoliczności niemożliwe

do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku (por. wyrok WSA z 16.02.2012 r. sygn. akt: II SA/Wa 79/12, dostępny w Legalis

nr 474297).

Zauważył, że od [...] lutego 2007 r. do [...] lipca 2015 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżąca nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanym okresie nie była wobec skarżącej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Stwierdził, że przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli skarżącej, których nie można było przewidzieć

i którym nie można było zapobiec. Wskazał, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 grudnia 2007 r., sygnatura II SA/Wa 1317/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uznał, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada niezbędne środki utrzymania. Miesięczny dochód trzyosobowej rodziny skarżącej wynosi 6.219,13 zł (alimenty od męża skarżącej, świadczenia emerytalne rodziców). Dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie wynosi 2.073,05 zł, a to nie pozwala stwierdzić, że skarżąca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

Zauważył, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania.

W związku z powyższym, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zarzucając:

1. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 7 i art. 77 Kpa., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie przejawiającej się w uznaniu, że skarżąca nie jest uprawniona do przyznania renty

z tytułu niezdolności do pracy w ramach świadczeń wyjątkowych na podstawie art. 83 u.e.r.f.u.s. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że:

- świadczenie nie przysługuje wnioskodawcy z powodu braku aktywności zawodowej, choć w rzeczywistości skarżąca nie miała możliwości bycia aktywną zawodową z uwagi na podjęcie jednolitych studiów magisterskich a następnie

z uwagi na przewlekły zespół schorzeń, który uniemożliwił jej podjęcie dziesiątego semestru studiów jak i możliwość zarobkowania,

- świadczenie nie przysługuje wnioskodawcy z powodu posiadania niezbędnych środków utrzymania i uznanie, że dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi 2.073,05 zł, w sytuacji gdy sytuacja rodzinna uległa zmianie a kwota 1.500 zł otrzymywana

od męża nie jest kwotą prawomocnie zasądzonych alimentów, lecz jedynie świadczeniem przyznanym w ramach zabezpieczenia postępowania o rozwód i nie jest gwarantowana, czyli nie ma charakteru stałego.

Wobec powyższego zarzutu wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji

w całości.

Nadto na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wnosiła o przeprowadzenie dowodów wnioskowanych w skardze.

Wskazała, że wydane w sprawie decyzje są krzywdzące i w żaden sposób nie odzwierciedlają realizacji celów polityki społecznej w zakresie bezpieczeństwa socjalnego. Skarżącą była osobą ubezpieczoną. Lekarz Orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] lipca 2021 r. ustalił, że jest ona całkowicie niezdolna do pracy. Orzeczeniem wydanym na okres od 2016 r. do 30 listopada 2022 r. uznano, że skarżąca posiada najwyższy stopień niepełnosprawności. Przeszła operację całkowitej resekcji jelita grubego i jest na specjalnej diecie. Cierpi na astmę, ma kamienie w pęcherzyku żółciowym, silną chorobę zrostową, zaburzoną wchłanialność wody, witamin oraz składników odżywczych, przewlekły i silny ból brzucha i odbytu, przeszła pięć operacji z powikłaniami, w tym ostre zapalenie otrzewnej, niedrożność jelit, zrosty, szynowanie jelita oraz dziewięciomiesięczną ileostomię. Co kilka miesięcy jeździ do Warszawy na endoskop pod narkozą i rozszerzanie jelita. Cierpi na przewlekły ból wszystkich kości, przewlekły ból odbytu, ma nietrzymanie stolca. Choroba skarżącej w postaci problemów z jelitami jest nieuleczalna, zaś druga choroba prowadzi do całkowitej niepełnosprawności. Ostatnia operacja miała miejsce w 2019 r. Kompleksowe leczenie kosztuje skarżącą ponad 1.000 zł miesięcznie.

Zauważyła, że leczy się u psychiatry i psychologa na zaburzenia depresyjne. Cierpi na zespół stresu pourazowego. Wszystkie powyższe fakty zostały udowodnione dokumentacją medyczną dołączoną poprzednio do wniosku

o przyznanie renty na warunkach specjalnych z [...] września 2021 r. skierowanego

do Prezesa ZUS.

Wskazała, że ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy, skarżąca nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Stan, w którym się znajduje ma charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od jej woli.

Podniosła, że udokumentowane 1 miesiąc i 11 dni okresów składkowych wynika z uczęszczania przez nią na jednolite studia magisterskie. Podjęcie pracy znacznie kolidowałoby z tokiem i charakterem studiów. Z powodu licznych schorzeń, które spowodowały u skarżącej całkowitą niezdolność do pracy, nie mogła podjąć ostatniego, dziesiątego semestru studiów, co finalnie spowodowało, iż musiała zrezygnować z dalszego kształcenia ze względu na pogarszający się stan zdrowia. Od [...] lipca 2015 r. skarżąca uznawana jest za całkowicie niezdolną do pracy. Jej zdaniem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych za szczególną okolicznością, na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s., uznaje się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, pomimo podejmowania działań zmierzających w tym kierunku.

Jej zdaniem nietrafne jest twierdzenie organu jakoby skarżąca posiadała niezbędne środki utrzymania. Wpływy miesięcznego dochodu szacowane na 6.219,13 zł (alimenty od męża, świadczenia emerytalne rodziców) nie odzwierciedlają ile pieniędzy faktycznie zostaje na życie skarżącej po zakupach leków oraz odbyciu koniecznych wizyt lekarskich. Wskazała, że jak wynika

z załączonych dokumentów skarżąca na własne leczenie, tj. wizyty lekarskie

i lekarstwa wydała w lutym 2021 r. kwotę 666,22 zł, w marcu 2021 r. kwotę 976,22 zł, w kwietniu 2021 r. kwotę 1047,40 zł, w maju 2021 r., kwotę 1155,73 zł, w czerwcu 2021 r. kwotę 1332,08 zł, w lipcu 2021 r. kwotę 347,53 zł, w sierpniu 2021. 854,04 zł, we wrześniu 2021r. kwotę 386,44 zł, w październiku 2021 r. kwotę 1086,68 zł,

w listopadzie 2021 r. kwotę 503,30 zł, w grudniu 2021 r. 745,44 zł, w styczniu 2022 r. kwotę 499,90 zł, w lutym 2022 r. kwotę 910,36 zł, co daje łącznie kwotę 10 511, 34 zł, a miesięcznie średnio kwotę 808,60 zł. Wydatki związane z leczeniem i zakupem lekarstw czy suplementów w dużej mierze mają charakter stały, a załączone faktury służą zobrazowaniu skali wydatków poniesionych na przestrzeni roku. Podniosła, że oczywistym jest, że oprócz wydatków związanych z leczeniem skarżąca ponosi koszt zakupu wyżywienia, środków higieny osobistej czy odzieży, który kształtuje się stosownie do potrzeb i bieżących możliwości. Wskazała, że zmianie uległa sytuacja rodzinna, bowiem w dniu [...] marca 2022 r. zmarła jej mama – K. W. Podkreśliła, że wyliczony przez ZUS dochód na osobę szacowany na 2.073,05 zł

w świetle powyższej sytuacji zmieni się a zmniejszony dochód będzie odczuwalny.

Wskazała, że alimenty otrzymywane od męża w kwocie 1.500 zł są jedynie zabezpieczeniem postępowania o rozwód i nie są gwarantowane tj. nie posiadają charakteru stałego. W dniu [...] stycznia 2022 r. pełnomocniczka M. Z.- L. (męża) wniosła o zmianę postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych z kwoty 1.500 zł miesięcznie do kwoty 600 zł miesięcznie, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie. Już teraz, przy obecnych wydatkach, skarżąca nie ma niezbędnych środków by się utrzymać.

Przesłanki z art. 83 u.e.r.f.u.s., w ocenie skarżącej, zostały łącznie spełnione. Zgodnie z orzecznictwem, za szczególną okoliczność uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, z tym że owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.

W związku z powyższym wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] lutego 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2021 r. o odmowy przyznania świadczenia wyjątkowego na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej,

przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających

z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym

i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi,

nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej "P.p.s.a.").

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa (art. 84 ww. ustawy), a jego przyznanie przez Prezesa ZUS następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego, którego granice wyznaczają przesłanki wymienione w ww. przepisie. Ocena, czy w danej sprawie przesłanki te zostały spełnione należy do organu, który jest obowiązany ustalić okoliczności faktyczne sprawy oraz poddać je ocenie zgodnie z zasadami postępowania określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego

(art. 124 ww. ustawy).

Świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną. Nie chodzi bowiem o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. W orzecznictwie przyjmuje się, że jako okoliczność szczególną, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy, należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę. Musi mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, wyrok NSA z 22 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 1293/17, wyrok NSA z 19 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 1282/10, wyrok NSA z 24 listopada 2011 r. sygn. I OSK 1159/11; wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: https://.nsa.gov.pl).

Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym sprowadza się do zbadania, czy decyzja ta nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności.

Sąd bada zatem, czy decyzja organu nie jest arbitralna (dowolna) lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów.

Przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.

z 2021 r. poz. 291, z późn. zm.) zwanej dalej ustawą emerytalną jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:

- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

W sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Dodatkowo trzeba wskazać, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym

od woli danej osoby.

Odmawiając zaskarżoną decyzją przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku Prezes ZUS stwierdził, że za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Dodatkowo trzeba wskazać, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby.

Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo przyjął, że skarżąca nie spełnia wszystkich warunków przyznania świadczenia, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej – nie jest osobą, która nie posiada niezbędnych środków utrzymania, a ponadto nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły jej wypracowanie świadczenia

w trybie zwykłym.

Odnosząc się do kwestii niezaistnienia szczególnych okoliczności, uniemożliwiających skarżącej "wypracowanie" świadczenia w trybie zwykłym, należy zauważyć, że z akt sprawy wynika, że skarżąca na przestrzeni 30 lat życia tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentowała 1 miesiąc i 11 dni łącznego okresu składkowego. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – skarżąca udokumentowała 1 miesiąc i 11 dni okresu składkowego.

W latach 2007-2015 wystąpiła przerwa w wykonywaniu przez skarżącą zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Zasadne jest twierdzenie organu, że przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Faktem jest, że

w wymienionej przerwie wobec skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u skarżącej ustalona dopiero od [...] lipca 2015 r. Tak więc do tego dnia, nie istniały, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Ewentualnie skarżąca mogła wykazywać, że nie było to możliwe z innych wyjątkowych przyczyn.

W ocenie Sądu organ prawidłowo stwierdził, że brak uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Zasadnie stwierdził, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada niezbędne środki utrzymania. Sąd wyjaśnia skarżącej, że przesłanka nieposiadania niezbędnych środków utrzymania nie została przez ustawodawcę zdefiniowana, lecz w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że należy ją ocenić porównując sytuację materialną ubiegającego się oświadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne (por. wyrok NSA z 15 listopada 2012 r., sygn. I OSK 2248/12, z 19 maja 2011 r., sygn. I OSK 292/11, z 7 października

2021 r., sygn. I OSK 4478/21). Wówczas ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się oświadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 przywołanej ustawy przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Uznaje się, że najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby.

Skarżąca twierdzi, że jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu wskutek śmierci jej mamy niemniej jednak argument ten nie mógł być brany pod uwagę

w skarżonej decyzji.

Przedstawione rozważania faktyczne i przepisy prawne prowadzą do wniosku, że skarga skarżącej na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lutego 2022 r., nie jest uzasadniona.

Biorąc to wszystko pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.