Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 2/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza N. T. nr [...] z dnia [...] maja 2021 r. odmawiającą I. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem B. W..

Powyższe decyzje zapadły w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. I. W., reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, zwróciła się do Burmistrza N. T. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem B. W.. Do wniosku załączono m.in. wypełniony na formularzu SR-5 wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...], o przyznaniu emerytury na rzecz I. W.; orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], zgodnie z którym B. W. zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe; a także orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] września 2019 r., nr [...], zgodnie z którym I. W. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] września 2024 r.

Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2021 r. Burmistrz N. T. (zwany dalej także "Burmistrzem") odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona wart. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych dotycząca czasookresu powstania niepełnosprawności, gdyż B. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, jednak nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Ponadto, zdaniem Burmistrza w sprawie znalazł zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 pkt a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż I. W. od dnia [...] lutego 2019 r. jest uprawniona do emerytury, która została jej przyznana decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I. w P. z dnia [...] lutego 2019 r. W świetle tych dwóch przesłanek, Burmistrz odmówił prawa do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji Burmistrza z dnia [...] maja 2021 r. I. W. reprezentowana przez pełnomocnika fachowego wniosła odwołanie, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co w konsekwencji stanowi także naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto, w odwołaniu zarzucono błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez I. W. emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do tego, że I. W. ma ustalone prawo do emerytury, podniesiono, że z treści złożonego przez nią oświadczenia wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania emerytury.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej także "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza N. T. nr [...] z dnia [...] maja 2021 r. odmawiającą I. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem B. W..

W uzasadnieniu, wskazując, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej klasy, Kolegium uznało odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez Burmistrza w sprawie w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za nieprawidłową. Dodając, że zagadnienie to podlegało także wielokrotnie ocenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym doprowadzając do wytworzenia się utrwalonej linii orzeczniczej, Kolegium uznało, że Burmistrz dopuścił się naruszenia przepisu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisu postępowania, tj. art. 6 k.p.a.

Jednakże, dodano, że w realiach niniejszej sprawy o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji przesądziła okoliczność, że I. W. ma ustalone prawo do emerytury. Zdaniem Kolegium, wskazany przepis jest sformułowany w sposób niebudzący wątpliwości i, co istotne, nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego. Zatem, jeśli I. W. ma ustalone prawo do emerytury, to jest ona osobą wyłączoną z grona beneficjentów świadczeń pielęgnacyjnych. W konsekwencji organy administracji publicznej są zobligowane do wydania decyzji odmawiającej przyznania I. W. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wystąpienie samodzielnej przesłanki negatywnej w tym zakresie. W ocenie Kolegium, istotny w sprawie stan faktyczny co do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ustalone prawo wnioskodawcy do emerytury został prawidłowo ustalony przez organ pierwszej instancji i w tym zakresie w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Nie doszło również do naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, bowiem jak wyżej wskazano, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych podlega wyłącznie wykładni językowej.

Uzupełniająco dodano, że osoba pobierająca emeryturę/rentę nie jest osobą czynną zawodowo i fakt niepodejmowania zatrudnienia spowodowany jest pozostawaniem na emeryturze/rencie a nie w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W takim przypadku brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a zamiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, który to związek wynika z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium uznało, że brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (niepodejmowaniem zatrudnienia) przez I. W., która jest emerytką a zamiarem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem również stanowi samodzielną przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. I. W. (zwana dalej także "skarżącą"), reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r, nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza N. T. z dnia [...] maja 2021 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna, tj. skarżącą, emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

2. naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza N. T. dnia [...] maja 2021 r., o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, w oparciu o art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Uzupełniająco, zwrócono uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 04 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 844/21, gdzie zdaniem Kolegium stwierdzono, że nawet ewentualnie zawieszenie pobierania emerytury nie powinno eliminować negatywnej przesłanki co do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z wnioskiem strony skarżącej niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; dalej zwanej także "p.p.s.a.").

Na podstawie art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Przeprowadzając kontrolę sądowoadministracyjną zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja nie naruszają prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej także jako "u.ś.r.") a w szczególności art. 17 tej ustawy. Organ II instancji uznał, że w sprawie wystąpiła przesłanka negatywna, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. a mianowicie, że - w konkretnych okolicznościach badanej sprawy - posiadanie uprawnienia do świadczenia emerytalnego przez Skarżącą skutkuje zasadnością odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto, Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia stał również art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

W okolicznościach badanej sprawy poza sporem pozostaje, że I. W. sprawuje opiekę nad mężem B. W., który od 2014 r. posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, które uzyskał w wieku lat [...]. Kwestią bezsporną pozostaje również, że Skarżąca z racji wieku, od 2019 r. ma ustalone prawo do emerytury.

W pierwszej kolejności Sąd podkreśla, że w toku postępowania Kolegium, badając negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia określoną w art. art. 17 ust. 1b u.ś.r. – powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 – prawidłowo stwierdziło, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności. Przepis uznany za niezgodny z ustawą zasadniczą nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. Oznacza to, że w niniejszej sprawie nie można było odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - z tej przyczyny - że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki – B. W., powstała dopiero w [...] roku jego życia.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez I. W. w celu sprawowania opieki nad mężem. Po drugie, sporną kwestią jest również zasadność odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ze względu na przysługujące jej świadczenie emerytalne.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do zasadności przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. W ocenie Skarżącej narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie.

W ocenie Sądu, jakkolwiek istota sporu w sprawie ogniskuje się wokół kwestii wystąpienia przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (Skarżąca ma przyznane świadczenie emerytalne), to kluczowe w sprawie znaczenie ma jednak fakt, że Skarżąca nie spełniła przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. - bowiem nie zrezygnowała z zatrudnienia albo podjęcia pracy - w celu - sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Przechodząc do omówienia motywów podjętego rozstrzygnięcia należy w pierwszej kolejności wskazać, że w sprawach dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych szczególne znaczenie ma wnikliwe rozważenie okoliczności faktycznych - konkretnej - sprawy i uważne rozpatrzenie ich przez pryzmat intencji ustawodawcy. Rozpoznając każdą sprawę należy każdorazowo sytuację faktyczną każdego wnioskodawcy indywidualnie zbadać i rozważyć w kontekście istoty świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, w tej kategorii spraw (dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych), nie sposób formułować uniwersalne wskazówki i przyjmować założenie, że zawsze (tj. bez żadnych wyjątków) będą one adekwatne do danych kategorii stanów faktycznych. Dlatego też Sąd całkowicie zgadza się ze Skarżącą, co do tego, że dokonując wykładni przepisów stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji kierować się należało - nie tylko - literalnym brzmieniem przepisów, ale również należało uwzględnić dyrektywy celowościowe i systemowe wykładni. (por. wyrok NSA z 12.10.2017 r. sygn. I OSK 829/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd, nie odrzuca też a priori powołanej przez Skarżącą argumentacji, jednak nie zgadza się z dokonaną przez Skarżącą oceną okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.

Zaakcentować trzeba ponadto, że sądy administracyjne kontrolują legalność działalności administracji publicznej czynią to w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości (art. 1 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. Nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości, w ocenie składu sprawę niniejszą rozpoznającego, byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby w istocie do - nie znajdującego

uzasadnienia prawnego - faworyzowania grupy podmiotów prawa (osób pobierających emeryturę - z uwagi na wiek - które nie charakteryzują się podstawową cechą istotną (nie zrezygnowały z pracy - w celu - sprawowania opieki nad członkiem rodziny niepełnosprawnym w stopniu znacznym).

Na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, wymienionym w tym przepisie osobom - jeżeli - nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu - sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne dla oceny spełnienia wymogu ustawowego jest to, by istniał bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą a niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 113/2), gdyż świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jedynie jako świadczenie na rzecz tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego i jednocześnie z tego właśnie powodu nie podejmują aktywności zawodowej (wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 226/21).

Bezspornie w okolicznościach badanej sprawy, I. W., nie spełnia przesłanki nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu - sprawowania opieki nad mężem. Skarżąca (ur. 1959 r.) po zakończeniu pracy zawodowej, od [...] lutego 2019 r. z racji osiągnięcia wieku emerytalnego pobiera emeryturę. Z zatrudnienia zrezygnować mogą (odpowiednio go nie podejmować) tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym) dla których praca, a nie emerytura jest głównym źródłem utrzymania. Natomiast osoby mające ustalone prawo do emerytury (m.in. I. W.) "zrezygnowały" z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmują nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2020 r. sygn. I OSK 1334/20).

Reasumując, już z uwagi na fakt, że Skarżąca zrezygnowała z pracy - z uwagi na nabycie prawa do emerytury, a w konsekwencji w sprawie nie spełniły się przesłanki rezygnacji przez Skarżącą z zatrudnienia (nie podejmowania go) - w celu - sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, nie było podstaw do przyznania I. W. świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od braku zaistnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w sprawie ziściła się również przesłanka negatywna. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. literalnie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W okolicznościach badanej sprawy bezsporne pozostaje, że Skarżąca z racji wieku ma ustalone prawo do emerytury.

Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Sąd posłużył się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej, dlatego wziął pod uwagę cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i istotę samego świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały jasno zdefiniowane przez samego ustawodawcę, na etapie procesu legislacyjnego. W uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych była budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych, służących wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób

- rezygnujących z aktywności zawodowej by opiekować się - dzieckiem. W projekcie ustawy wyraźnie wskazano też, że "za osoby korzystające z tej formy świadczenia rodzinnego opłacana będzie składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty tego świadczenia. Składka ta będzie, podobnie jak obecnie, opłacana przez okres niezbędny do uzyskania uprawnień emerytalnych. Nabycie prawa do emerytury wyklucza możliwość dalszego korzystania z tej formy świadczenia". (por. Uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555, www.sejm.gov.pl). W ocenie Sądu, intencje ustawodawcy co do adresata i istoty świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiają żadnych wątpliwości. Wolą ustawodawcy było zabezpieczenie rodziców rezygnujących z aktywności zawodowej, w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem - do czasu - nabycia przez nich prawa do emerytury. W tym zakresie zatem wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw literalnych i celowościowych prowadzą więc do spójnego wniosku.

Należy zauważyć, że Sądowi oczywiście znany jest spór, który wywiązał się w judykaturze dotyczący wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. co do tego, czy narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie.

Zgodzić należy się, że wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

- bezwzględnie - eliminująca z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, osoby które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Niemniej jednak Sąd, w składzie sprawę niniejszą rozpoznającym, nie podziela stanowiska, jakoby sama tylko relacja między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadniała konstatację, że intencją ustawodawcy było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. I OSK 1079/21). Wnioski takie całkowicie bowiem pomijają fakt, że właśnie z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w nim normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnacja z pracy (lub jej niepodejmowanie) - w celu - sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Mając zatem na uwadze dyrektywy wykładni językowej, celowościowej

i systemowej - całkowicie zgodzić się trzeba - że istnieje krąg osób pobierających świadczenie emerytalne, które jednak spełniają przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Są to niewątpliwie rodzice, którzy uzyskali prawo do świadczenia emerytalnego będąc w wieku produkcyjnym, zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U.1989, poz. 149). Przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie tego rozporządzenia wskazuje, bowiem na istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym.

Podkreślić jednak należy jednak, że jest to wyjątek i jako taki nie może on być interpretowany rozszerzająco.

Należy zaakcentować, że nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości, w ocenie Sądu w składzie sprawę niniejszą rozpoznającym, byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby w istocie do sytuacji, zrównującej sytuację osób, które - będąc w wieku produkcyjnym - zrezygnowały z zatrudnienia - w celu - sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które pracowały zawodowo i zrezygnowały z pracy z - racji wieku - i przysługującego im świadczenia emerytalnego, a po jego nabyciu (w wysokości przez siebie wypracowanej) sprawują opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Sytuacja tych osób jest zasadniczo różna. Osoby, które będąc w wieku produkcyjnym zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, pozbawione zostały realnego wpływu na wysokość uzyskiwanych świadczeń, a pozostające pod ich opieką dzieci, które niejednokrotnie od urodzenia pozostają niepełnosprawne również nigdy same nie wypracowały własnych świadczeń. Tymczasem, osoby pracujące zawodowo, które zrezygnowały z pracy z - racji wieku - miały realny wpływ na zasady na jakich podejmowały zatrudnienie i świadczyły pracę oraz przez wiele lat korzystały z przysługujących im świadczeń pracowniczych. Nie sposób zatem, w ocenie Sądu, zrównywać sytuację osób, które były zmuszone zrezygnować z pracy i związanych z nią przywilejów - w celu - sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które zrezygnowały z pracy z - racji wieku - a po przejściu na emeryturę, muszą podołać obowiązkowi opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.

Odwołując się do argumentacji skargi zaakcentować trzeba, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny literalnie stwierdził, że "grupę podmiotów podobnych tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, >jeżeliw celu< sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną (por. pkt. 7.2 uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13). TK wskazał też, że ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej >w celu< sprawowania opieki nad niepełnosprawnym (por. pkt. 7.3 uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13).

Konsekwentnie też w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że podmiotem prawa do tego świadczenia (świadczenia pielęgnacyjnego – uw. Sądu) jest osoba (zdolna do pracy) rezygnująca z zatrudnienia >w celu< sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; świadczenie ma jej częściowo rekompensować utracony zarobek (pkt 3.2.1. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17), a cechą istotną pozwalającą na wyróżnienie kategorii podmiotów, do których należy odnosić gwarancję równego traktowania w niniejszej sprawie, jest fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niewykonywanie >z tego względu < pracy zarobkowej. Oznacza to, że istotą tożsamej sytuacji osób sprawujących opiekę jest ich dobrowolna rezygnacja z możliwej do wykonywania przez nie pracy zarobkowej (pkt 3.3.1. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17).

Zaakcentować w tym miejscu więc trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne - nie jest wynagrodzeniem - ale - stanowi rekompensatę - za realną rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia - i to w konkretnym, wskazanym przez ustawodawcę celu. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma charakteru państwowego zatrudnienia, a to powoduje, że osoba pobierająca emeryturę "z racji wieku" nie może domagać się "wynagrodzenia" za pracę świadczoną wobec niepełnosprawnego członka rodziny.

Mając zatem na uwadze konstytucyjną zasadę równości oraz dyrektywy wykładni celowościowej trzeba stwierdzić, że emerytura "z racji wieku" stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, świadomie przez ustawodawcę ustanowioną (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Niewątpliwie przy tym emeryturę w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi świadczenie emerytalne uzyskane i pobierane - bez związku - z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jeżeli natomiast istnieje związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. to świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane właśnie do takich osób i - wówczas wyłącznie - uzasadnienie znajduje stosowanie instytucji "zawieszenia" prawa do takiej (tj. pobieranej z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny) emerytury. Ustawodawca nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Szeroko na ten temat wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 30 października 2020 r. sygn. I OSK 1189/20).

Finalnie, zaakcentować trzeba, że trafność wykładni przepisów prawa przeprowadzonej przez Sąd w sprawie niniejszej pośrednio potwierdził sam ustawodawca, który dostrzegł szczególną sytuację osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. poz. 149) oraz potrzebę dodatkowego świadczenia wyrównującego wysokość - tych emerytur - do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego (por. uzasadnienie do projektu Sejmu RP IX kadencji, druk nr 1614, www.sejm.gov.pl). Ustawą z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. z 2021, poz. 2314) z dniem 1 stycznia 2022 r. stworzono dodatkowe wsparcie dochodowe osób pobierających wcześniejszą emeryturę z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki. W toku procesu legislacyjnego ustawodawca jednoznacznie wskazał na tożsamość wcześniejszej emerytury przyznanej na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. (którego przepisy obowiązywały do dnia 31 grudnia 1998 r.) oraz świadczenia pielęgnacyjnego podkreślając, że "podstawowym bowiem celem obydwu świadczeń jest zapewnienie środków utrzymania dla osób, które opiekują się (opiekowały się) niepełnosprawnym członkiem rodziny, rezygnując z tego tytułu z zatrudnienia".

Reasumując, istotą zasady równości wobec prawa - art. 32 ust. 1 Konstytucji - jest jednakowe traktowanie wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się daną cechą istotną (relewantną).

I. W. niespornie tą relewantną cechą się nie charakteryzuje, ponieważ nie zrezygnowała z zatrudnienia (podjęcia zatrudnienia) lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną.

Z zatrudnienia zrezygnować mogą (odpowiednio go nie podejmować) tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym) dla których praca, a nie emerytura jest głównym źródłem utrzymania. Osoby mające ustalone prawo do emerytury "zrezygnowały" z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmują nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury. Dlatego też ustawodawca ustanawiając przesłankę negatywną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie różnicuje podmiotów prawa, które charakteryzowałyby się - wspólną cechą istotną - a zatem nie wprowadza odstępstwa od zasady równości. Osoby mające ustalone prawo do emerytury choćby niższe kwotowo od świadczenia pielęgnacyjnego, a opiekujące się niepełnosprawnymi członkami swoich rodzin nie pozostają w takiej samej sytuacji jak osoby, które tego prawa jeszcze nie nabyły (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2020 r. sygn. I OSK 1334/20). Sytuacja osób, które były zmuszone zrezygnować z pracy i związanych z nią przywilejów - w celu - sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie jest tożsama z sytuacją osób, które były aktywne na rynku pracy aż do nabycia świadczeń emerytalnych. Ci pierwsi nie mają możliwości wyboru (na który powołują się osoby które wypracowały sobie prawo do świadczenia emerytalnego) pomiędzy dwoma świadczeniami, tj. pielęgnacyjnym przysługującym z tytułu rezygnacji z pracy – w celu – sprawowania opieki, a samodzielnie wypracowanym (emerytalnym). Ich sytuacja nie jest taka sama.

Mając zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego - które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji.