Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 243/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2022 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 lutego 2022 r. nr SKO/Gd/5829/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej A. F. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

A. F. (dalej: strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) z dnia 4 lutego 2022 r. nr SKO Gd/5829/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 19 kwietnia 2021 r. strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – bratem K. J., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 4 marca 2019 r. nr [...] o uznaniu go za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (wydanym do dnia 31 marca 2021 r.) oraz orzeczeniem lekarza orzecznika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 2 stycznia 2020 r. nr [...] stwierdzającego trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 2 października 2019 r.

W sprawie w dniu 22 kwietnia 2021 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy.

Decyzją wydaną tego samego dnia o nr ŚR.5202.SP.000819.04.2021 Burmistrz Miasta i Gminy Gniew (dalej: organ I instancji) odmówił A. F. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że nie wykazano, aby niepełnosprawność K. J. powstała przed ukończeniem przez niego 18 roku życia bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej, zatem zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.) – dalej: ustawa.

Decyzją z dnia 13 września 2021 r. nr SKO Gd/2765/21 Kolegium uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji nie podzielając stanowiska co do zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b ustawy. Powołując się na stanowisko sądów administracyjnych Kolegium wskazało na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b ustawy z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Zdaniem Kolegium, w sprawie nie zostały natomiast dostatecznie wyjaśnione istotne dla sprawy okoliczności dotyczące zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad bratem, w związku z czym w sprawie konieczne jest przeprowadzenie dodatkowego wywiadu środowiskowego.

Burmistrz Miasta i Gminy, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 7 października 2021 r. nr ŚR.5202.SP.001608.10.2021 odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in., że A. F. pozostawała w zatrudnieniu do 22 listopada 1990r. i w okresie od 26 listopada 1992r. do 30 grudnia 1992r. Następnie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. W okresach od 27 listopada 1990r. do 25 listopada 1992r. oraz od 5 stycznia 1993r. do 30 czerwca 1994r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych i od 15 września 1997r. do 15 lutego 1998r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Następnie opiekowała się chorą matką. Po śmierci mamy, od marca 2003r., zaczęła pomagać bratu w codziennych obowiązkach domowych, poprzez sprzątanie, robienie opłat i zakupów, pranie, pomoc w dojazdach do lekarza czy zakup leków. Wówczas K. J. chorował, ale nie miał jeszcze ustalonego stopnia niepełnosprawności. Od 1 lutego 2010r. do 30 czerwca 2013r. A. F. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad bratem K. J., a obecnie od dnia 1 lipca 2013r. pobiera zasiłek dla opiekuna.

Dalej organ wskazał, że z oświadczenia złożonego przez A. F. w dniu 19 kwietnia 2021 r. i wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 22 kwietnia 2021 r. wynika, że opiekuje się ona bratem od wielu lat, codziennie dojeżdża do niego rowerem i pozostaje do późnych godzin wieczornych. K. J. jest osobą chodzącą, choruje na chorobę Parkinsona, chorobę wieńcową oraz stany depresyjne. Zwyrodnienia stawów znacznie są zniekształcone i powodują silny ból zarówno w dzień jak i w nocy. Jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu, pojawiły się dodatkowo zaburzenia pamięci. Wymaga stałej pomocy i opieki ze strony drugiej osoby przy wstawaniu z łóżka i kładzeniu się, w ubieraniu i w utrzymaniu codziennej toalety i higieny osobistej, przy podawaniu kilka razy dziennie leków, posiłków, zrobieniu zakupów, zapewnieniu kontaktu z lekarzem. Czasami wymaga pampersowania i czuwania podczas snu.

Natomiast z oświadczenia strony z dnia 5 października 2021 r. i z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 października 2021 r. wynika, że strona opiekuje się bratem od marca 2003r., a od czerwca 2021r. z nim mieszka, z uwagi na pogorszenie się jego stanu zdrowia. Od czerwca 2021r. strona sprawuje opiekę nad bratem całodobowo, dba o jego higienę osobistą, myje go i ubiera, prowadzi do toalety, sprząta, pierze, robi zakupy, pali w piecu, przygotowuje i podaje posiłki oraz leki kilka razy dziennie, mierzy ciśnienie i poziom cukru, wykonuje masaże i ćwiczenia fizyczne na rozruszanie stawów. Konieczność sprawowania opieki nad bratem całodobowo uniemożliwia stronie podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Zdaniem organu I instancji, w sprawie brak jest podstaw do uznania, że strona nie podejmowała zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem K. J., albowiem zakres niezbędnej dla niepełnosprawnego członka rodziny opieki nie pozbawiał jej możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wiele czynności, których wymagał wówczas brat mogła być wykonywana po godzinach pracy, np. utrzymywanie w czystości mieszkania, pranie, robienie zakupów, realizacja recept. Obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie wykluczały podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, skoro większość pracujących osób zarówno pracuje jak też prowadzi gospodarstwo domowe. W związku z brakiem możliwości przygotowywania posiłków przez osobę wymagającą opieki istniała możliwość ich sporządzenia wcześniej. Takie rozwiązanie stosuje się w wielu rodzinach, gdy osoba przygotowująca obiady pracuje. Nie podważając tego, że strona obecnie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem, który będąc osobą z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności faktycznie opieki osoby drugiej wymaga, nie sposób jednak przyjąć, iż niepodejmowanie pracy przez A. F. spowodowane było właśnie chorobą brata.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. F. reprezentowana przez pełnomocnika. W odwołaniu zarzucono organowi I instancji naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez niewłaściwe przyjęcie, że sprawowana przez skarżącą opieka nie wypełnia dyspozycji ww. przepisu prawa, podczas gdy wiąże się ona z rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia. Wskazano, że ww. przepis prawa nie uzależnia otrzymania świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o przyznaniu wnioskowanego świadczenia.

W wyniku rozpoznania odwołania strony, zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikające przede wszystkim z art. 17 ust. 1 ustawy. Podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem należnym za samo sprawowanie opieki, ale jest to świadczenie należne za rezygnację z aktywności zawodowej wymuszoną koniecznością sprawowania opieki nad najbliższą osobą. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21 prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej, a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Takie stanowisko zostało zaprezentowane w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku: z dnia 17 czerwca 2021r. sygn. akt III SA/Gd 191/21, z dnia 23 września 2021r. sygn. akt III SA/Gd 609/21, z dnia 24 września 2021r. sygn. akt III SA/Gd 508/21.

Zdaniem Kolegium, z ustalonych w sprawie okoliczności nie wynika, aby istniał związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą (niepodejmowaniem przez nią pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że A. F. ostatni raz była zatrudniona około 29 lat temu. Niepodejmowanie przez nią zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej ma charakter stały, a nie chwilowy. Skarżąca od około 29 lat nie była aktywna zawodowo, w tym także przed podjęciem się opieki nad bratem (znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 21 sierpnia 2007r.). Brak aktywności zawodowej A. F. niewątpliwie nie był spowodowany wyłącznie koniecznością opieki nad bratem.

Kolegium podniosło, że nie kwestionując stanu zdrowia brata skarżącej i konieczności jego wsparcia, należy zauważyć, że K. J. nie jest osobą leżącą, może poruszać się przy pomocy sprzętów ortopedycznych (laski lub wózka inwalidzkiego, wychodzi na spacery), może zatem przy pomocy sprzętu ortopedycznego również dotrzeć do toalety. Zgodnie ze wskazaniami w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, brata można zaopatrzyć dodatkowo np. w chodzik (balkonik), który jeszcze w większym stopniu umożliwia samodzielne poruszanie się osoby niepełnosprawnej, daje stabilizację przy poruszaniu się właśnie po to, aby osoba ta mogła poruszać się samodzielnie, bez pomocy drugiej osoby. K. J. nie wymaga pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, pampersy zakładane są jedynie na noc, samodzielnie spożywa przygotowane przez siostrę posiłki (pomocy wymaga jedynie przy spożywaniu zupy). A. F. nie musi wykonywać przy bracie takich czynności pielęgnacyjnych, które absorbują ją w ciągu całego dnia, co pozwala na podjęcie pracy chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przygotowanie posiłków, przygotowanie i dozowanie leków, pomoc przy codziennej toalecie, smarowanie maściami, ubranie, gimnastyka, pomiary ciśnienia, poziomu cukru we krwi, masaże, nie są czynnościami wykluczającymi podjęcie przez stronę zatrudnienia. Wskazane czynności składające się na zakres opieki nad bratem w większości są wykonywane w pewnych odstępach czasu. Przy właściwej organizacji dnia np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków i leków, pomocy w ubraniu, zmierzeniu ciśnienia i poziomu cukru (przed i/lub po pracy), strona może podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Również masaż, smarowanie maściami, ćwiczenia fizyczne nie są wykonywane stale w ciągu dnia. Z kolei zakupy, przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, realizacja recept, nie wykluczają wykonywania pracy zawodowej, są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego i przy właściwej organizacji strona może podjąć zatrudnienie. Należy podkreślić, że opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy, związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Opis wykonywanych czynności nie wskazuje, aby istniała konieczność całkowitego niepodejmowania zatrudnienia przez stronę, co zdecydowało o braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

A. F. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję żądając jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 7 października 2021 r., a także o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że nie zachodzi przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania tej opieki. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W sprawie nie jest sporne, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata, że nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji oraz że brat skarżącej posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Spór w sprawie dotyczył istnienia związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Organy bowiem stoją na stanowisku, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie ma związku ze sprawowaniem tej opieki, lecz jest spowodowane innymi przyczynami, tj. wieloletnią biernością zawodową. Ponadto ich zdaniem wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej brata opieki nie stoi na przeszkodzie podjęciu przez nią jakiegokolwiek - choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.

Jeżeli chodzi o drugą ze wskazanych kwestii spornych, to jak wynika z ustaleń organów, znajdujących oparcie w sporządzonych wywiadach środowiskowych i w istocie niekwestionowanych oświadczeniach skarżącej, opiekuje się ona bratem od 2003r., początkowo dojeżdżała do niego rowerem, a od czerwca 2021 r. zamieszkując razem z nim z uwagi na pogorszenie się jego stanu zdrowia. K. J. choruje na chorobę Parkinsona, chorobę wieńcową oraz stany depresyjne. Zwyrodnienia stawów znacznie są zniekształcone i powodują silny ból zarówno w dzień jak i w nocy. Cierpi na zaburzenia pamięci. Nie porusza się samodzielnie, wymaga pomocy i opieki ze strony drugiej osoby przy wstawaniu z łóżka i kładzeniu się, w ubieraniu i w utrzymaniu codziennej toalety i higieny osobistej, przy podawaniu kilka razy dziennie leków, posiłków, zrobieniu zakupów, zapewnieniu kontaktu z lekarzem. Czasami wymaga pampersowania i czuwania podczas snu. W ramach wniosków pracownik socjalny odnotował w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 22 kwietnia 2021 r., że opieka i codzienna pomoc uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy zawodowej z uwagi na czasochłonność. Te same wnioski pracownik socjalny sformułował w wywiadzie środowiskowym z dnia 4 października 2021 r. dodając, że pozostawienie K. J. bez opieki i pomocy osoby drugiej będzie skutkowało umieszczeniem go w DPS, na co brak środków. Do tych wniosków organy się nie odniosły w żaden sposób.

Zdaniem Sądu, zebrany w sprawie materiał w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad bratem, który jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i potrzebuje opieki i pomocy osoby drugiej we wszystkich czynnościach życia codziennego. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Nie można zatem zgodzić się z Kolegium, że skoro K. J. może poruszać się przy pomocy chodzika, nie wymaga pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, pampersy zakładane są tylko na noc, pomocy wymaga jedynie przy spożywaniu zupy – to zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie wymusza na niej rezygnacji z zatrudnienia. Ocena taka nie odpowiada dyspozycji art. 80 k.p.a., który obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. W ocenie Sądu z materiału dowodowego wynika, wbrew temu co przyjęło Kolegium, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem jest szeroki i uniemożliwia podjęcie przez nią aktywności zawodowej nawet w częściowym zakresie, ze względu na stałą dyspozycyjność skarżącej związaną z potrzebami jej brata wynikającymi z jego schorzeń i stanu zdrowia.

Niezależnie od powyższego, skarżąca wykonuje szereg innych czynności związanych z opieką nad bratem, opisanych przez organ, takich jak pomoc w czynnościach dnia codziennego, podawaniu leków, przygotowaniu posiłków. Charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia chorego. Czynności te w tej konkretnej sprawie wyczerpują zatem pojęcie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 ustawy nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie osoby niepełnosprawnej od jej normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

W ocenie Sądu Kolegium błędnie także stwierdziło, że pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym bratem a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Kolegium wskazywało na fakt, że ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w 1992 r., w związku czym brak aktywności zawodowej skarżącej nie był spowodowany wyłącznie koniecznością opieki nad bratem. Pominęło jednak Kolegium wyjaśnienia skarżącej, z których wynika, że opiekuje się ona bratem od 2003 r., od śmierci mamy. Jak przy tym wynika z akt sprawy, pierwsze orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (umiarkowanym) K. J. wydane zostało w dniu 14 września 2005 r. - wynika z niego, że niepełnosprawność datuje się od 2002 r. a przyczyną niepełnosprawności jest upośledzenie narządu ruchu (05-R). Następne orzeczenie z dnia 16 października 2007 r., zaliczało go już do znacznego stopnia niepełnosprawności, z powodu chorób psychicznych (02-P) i neurologicznych (10-N), stwierdzając, że niepełnosprawność istnieje od 2002 r., a ustalony stopień niepełnosprawności od 31 sierpnia 2007 r. Kolejne orzeczenia podtrzymywały ocenę stopnia niepełnosprawności K. J. Wiarygodne jest zatem twierdzenie skarżącej, że opiekowała się bratem od 2003 r., nawet jeśli wówczas jeszcze opieka ta nie była tak szeroka, jak obecnie. Wskazywała ponadto skarżąca, że wcześniej opiekowała się matką. Również z wywiadu środowiskowego wynika, że cyt. "siostra A. F. była bardzo związana emocjonalnie z rodzicami którymi się opiekowała oraz z bratem K. który choruje od 2002 r. po dzień dzisiejszy.". Jak wynika z ustaleń organu I instancji, które jakkolwiek nie zostały poparte materiałem dowodowym, niemniej jednak nie były w sprawie kwestionowane, skarżąca pobierała też świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem w okresie od 1 lutego 2010 r. do 30 czerwca 2013 r., a od dnia 1 lipca 2013 r. pobiera zasiłek dla opiekuna. Wskazane okoliczności potwierdzają, że skarżąca od wielu lat sprawuje opiekę nad bratem, co podważa stanowisko organów, jakoby 29 letni okres niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia pozostawał bez związku ze sprawowaniem tej opieki.

Wskazać należy, że art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.

Również w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 786/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, iż przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Należy dodać, że jakkolwiek w orzecznictwie sądowym wskazuje się niekiedy, że wieloletnia bierność zawodowa osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną może być oceniania jako wybór życiowy tej osoby i nie może być automatycznie uznawana za stan tożsamy z rezygnacją bądź z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, niemniej jednak w okolicznościach tej sprawy taki wniosek byłby nieuzasadniony. Akta sprawy nie pozwalają bowiem na zanegowanie oświadczenia skarżącej, że sprawuje ona opiekę nad bratem od 2003 r. Ponadto przynajmniej od 2010 r. opieka ta uniemożliwiała skarżącej podjęcie zatrudnienia, skoro od lutego 2010 r. przyznane zostało jej świadczenie pielęgnacyjne z tego tytułu. W ocenie Sądu, niepodejmowanie zatrudnienia z usprawiedliwionych przyczyn, takich jak wskazane wyżej, nie wyklucza ustalenia istnienia związku przyczynowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy uznając, że sam fakt, iż skarżąca zaprzestała wykonywania pracy zawodowej w 1992r., wyklucza możliwość uznania za istniejący związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym bratem. Powyższy błąd spowodował, że Kolegium nie zbadało należycie istotnych w tej sprawie okoliczności wskazujących na istnienie takiego związku, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego nałożony na organy administracji publicznej, stanowi gwarancję realizacji zasady prawdy obiektywnej (materialnej) statuowanej przepisem art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej jest zatem zobowiązany do podjęcia czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i do rozpatrzenia zgromadzonego materiału (art. 77 § 1 k.p.a.). Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a następnie organ winien dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a swoje stanowisko powinien przekonująco uzasadnić (art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.). W ocenie Sądu przeprowadzone przez Kolegium w niniejszej sprawie postępowanie nie sprostało powyższym wymogom.

Niewątpliwie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przeprowadzone w toku niniejszego postępowania dowody wyraźnie wskazują, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ma ścisły związek z opieką sprawowaną nad bratem, który jest osobą bardzo schorowaną. Z akt sprawy nie wynika, aby istniały inne obiektywne przeszkody, np. zdrowotne, które uniemożliwiałyby skarżącej podjęcie zatrudnienia. Skarżąca ma obecnie 58 lat, jest więc nadal w wieku aktywności zawodowej. Nie sposób zatem dopatrzeć się okoliczności, które negowałyby istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia.

W konsekwencji Sąd uznał, że organ dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy, wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką sprawowaną przez nią nad bratem.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego stronę adwokata, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).