Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 34/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust.4 pkt3 lit.e, art. 2 pkt 11
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2018 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1659, ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: Kpa), po rozpatrzeniu odwołania A.B. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta T. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w T. z dnia [...]r. nr [...] w sprawie:

1) stwierdzenia, że kwota 8.100 zł wypłacona w okresie od 01 października 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. była nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego, w skład której wchodzą świadczenia z funduszu alimentacyjnego nienależnie wypłacone na rzecz osoby uprawnionej:

– B.M., ur. [...] r. w wysokości 500 zł

– B. V., ur. [...] r. w wysokości 400 zł,

2) żądania zwrotu kwoty 8.100 zł nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w kwocie 394,56 zł (łączna kwota 8.494,56 zł) – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Orzeczenia zapadły w następującym stanie prawnym i faktycznym. Organ pierwszoinstancyjny – Prezydent Miasta T., przytoczoną na wstępie decyzją z dnia [...] r. nr [...] stwierdził, że kwota 8.100 zł wypłacona stronie – A.B. w okresie od 01 października 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. na rzecz osób uprawnionych: M.B. w wysokości po 500 zł i V.B. w wysokości po 400 zł, była nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie zażądał zwrotu kwoty 8.100 zł nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w kwocie 394,56 zł, tj. w łącznej kwocie 8.494,56 zł w dniu 10 listopada 2017 r. do kasy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. bądź na wskazany numer rachunku bankowego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. Wskazał także, że przypadku przekroczenia terminu wpłaty odsetki ulegną zwiększeniu o kwotę odsetek należną od dnia następującego po terminie wpłaty do dnia uiszczenia należności. Z kolei w przypadku nie uregulowania należności zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne w celu przymusowego ściągnięcia należności w trybie egzekucji administracyjnej.

Argumentując podał, że w dniu 31 maja 2017 r. do organu wpłynęła informacja Prezesa Sądu Okręgowego w K., że M.M. (ojciec dzieci) przebywa na terenie [...]. W sytuacji kiedy dłużnik alimentacyjny przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej organem właściwym do prowadzenia postępowania jest Prezes Sądu Okręgowego Obrót Prawny z Zagranicą, który zgodnie z art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. e) ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 489, z późn. zm.) wydaje informację o postępowaniu egzekucyjnym. Zatem – jak uznał – zgodnie z art. 2 pkt 7 lit a tej ustawy, w okresie od 01 października 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. wypłacone świadczenie w łącznej wysokości 8.100 zł stanowi kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W odwołaniu od tej decyzji strona wniosła o umorzenie w całości kwoty 8.100 zł wraz odsetkami bądź rozłożenia jej na raty. Podała, że Sąd Rejonowy w T. wyrokiem z dnia [...] r. ustalił, że M.M. jest ojcem jej dzieci: M.B. i V.B. Pozbawił M.M. władzy rodzicielskiej nad dziećmi i zasądził na ich rzecz alimenty: w kwocie po 500 zł miesięcznie na M.B. oraz na V.B. w kwocie po 400 zł miesięcznie, tj. łącznie w kwocie 900 zł, począwszy od dnia 07 stycznia 2015 r. O tym, że ojciec dzieci przebywa w [...] dowiedziała się z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej: MOPS) w T. z dnia 27 czerwca 2017 r. Napisała, że od października 2013 r. nie miała z ojcem dzieci żadnego kontaktu i nie wiedziała co się z nim dzieje. Ojciec nie płacił alimentów, dzieci otrzymywały alimenty z funduszu alimentacyjnego. Z dniem 01 lipca 2017 r. alimenty z funduszu zostały wstrzymane. Nie posiada informacji o miejscu pobytu ojca dzieci. Do Sądu Okręgowego w K., który zajmuje się egzekucją alimentów zagranicznych złożyła wszystkie wymagane dokumenty. Dnia 08 września 2017 r. dokumenty te zostały wysłane do [...]. Od Sądu uzyskała informację, że posiada on dane dłużnika alimentacyjnego oraz miejsce jego domniemanego pobytu w [...]. Strona napisała, M.M. ma także z inną kobietą dwoje dzieci i to ona poinformowała Sąd Okręgowy o jego miejscu pobytu w [...]. Wskazała, że jej sytuacja nie jest dobra, mieszka z dziećmi u swoich rodziców. Utrzymują się tylko ze świadczeń rodzinnych z MOPS–u. Nie może podjąć pracy ponieważ na córkę M. pobiera świadczenie pielęgnacyjne, co pół roku jeździ z dzieckiem na kilkudniową kontrolę do Centrum Zdrowia Dziecka w W. Świadczenie wychowawcze 500+ zostało wstrzymane, świadczenie rodzinne także, oczekuje na decyzję z ROPS–u. Poza świadczeniem pielęgnacyjnym w kwocie ok. 1400 zł nie posiadają żadnych dochodów. Dziewczynki chodzą do szkoły, do przedszkola, często chorują. Nie jest w stanie zwrócić żądanej kwoty. Na zakończenie podniosła, że nie zataiła informacji o miejscu pobytu ojca jej dzieci, bo go nie znała od października 2013 r.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń – zgodny z powyższym – w pełni akceptując przy tym ustalenia organu pierwszej instancji i wskazując tożsame prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że na wniosek strony z dnia 2 sierpnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. nr [...] przyznał stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 01 października 2016 r. do 30 września 2017 r. na dzieci: M.B. w kwocie po 500 zł miesięcznie i na V.B. w kwocie po 400 zł miesięcznie, tj. w kwocie zasądzonych alimentów od ojca dzieci M.M. Zaznaczył także, że zgodnie z zaświadczeniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia 01 sierpnia 2016 r. egzekucja alimentów należnych od M.M. w okresie ostatnich dwóch miesięcy okazała się bezskuteczna. Pismem z dnia 27 czerwca 2017 r. organ wezwał stronę do dostarczenia zaświadczenia organu egzekucyjnego prowadzącego postępowanie wobec dłużników przebywających poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. Prezesa Sądu Okręgowego Obrót Prawny Zagranicą w K., w terminie 14 dni od otrzymania wezwania. W tej samej dacie organ pierwszej instancji wydał postanowienie nr [...] o wstrzymaniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dniem 01 lipca 2017 r. z uwagi na fakt, iż dłużnik alimentacyjny przebywa w [...]. Następnie pismem z dnia 05 lipca 2017 r. zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...]r. nr [...] przyznającej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. i V.B. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] uchylił tę decyzję. Z kolei pismem z dnia 08 września 2017 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia i żądania zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Przenosząc te ustalenia na grunt regulacji prawnym Kolegium wskazało, że zgodnie z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów fundusz alimentacyjny stanowi system wspierania osób uprawnionych do alimentów środkami finansowymi z budżetu państwa, na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji.

W myśl art. 2 pkt 2 ww ustawy bezskuteczność egzekucji – oznacza to egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu:

a) braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika,

b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.

Według art. 2 pkt 11 powoływanej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej – oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.

Zgodnie z art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. e) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy dołączyć "informacje właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z: brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą".

W dalszej kolejności wskazało, iż z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2016/2017 na osoby uprawnione: M.B. i V.B. przyznał stronie na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia 01 sierpnia 2016 r. o bezskutecznej egzekucji. Jednakże w związku informacją Prezesa Sądu Okręgowego w K. Obrót Prawny z Zagranicą, że dłużnik alimentacyjny M.M. przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej – na terenie [...], organem właściwym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest Prezes Sądu Okręgowego, który będzie informował o stanie egzekucji, a nie komornik. Pomimo, iż strona w swoich pismach do organu oświadczała, iż nie wiedziała, że ojciec dzieci przebywa w [...], albowiem dowiedziała się o tym dopiero z pisma MOPS w T. z dnia 27 czerwca 2017 r. – w jego ocenie – wypłacone jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci we wskazanym w decyzji okresie są nienależnie pobranymi świadczeniami. Nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego, to zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części.

Stosownie do art. 23 ust. lit a tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g naliczane są odsetki za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (ust. 7).

W dalszych motywach zaznaczyło, że mocą art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Toteż wskazało, że w związku z tym, że strona w odwołaniu zawarła wniosek o umorzenie w całości wraz z odsetkami kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bądź rozłożenia na raty, organ pierwszej instancji obowiązany jest rozpatrzyć powyższy wniosek i wydać merytoryczną decyzję w sprawie.

Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach stwierdziło, że zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem i tym samym przytoczoną na wstępie decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało ją w mocy.

W skardze na powyższą decyzję strona zawarła tożsame argumenty co przytoczone w odwołaniu, stanowiąc co do meritum jego powtórzenie. Zaznaczyła, że nie zataiła informacji o miejscu pobytu ojca jej dzieci, bo go nie znała od października 2013 r., jej sytuacja finansowa nie uległa zmianie, nie jest w stanie zwrócić tak dużej kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. Prosi o umorzenie w całości tej kwoty bądź rozłożenie na raty. Wniosła o ustanowienie adwokata z urzędu oraz nieobciążanie jej kosztami sądowymi.

W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ drugoinstancyjny powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu objętej skargą decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, iż podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: ppsa). Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 ppsa, Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Orzekanie – w myśl art. 135 ppsa – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego. Jednocześnie wskazania wymaga, że Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 ppsa kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w powyższych warunkach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Dokonując oceny zaskarżonego orzeczenia zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga jest zasadna.

W przedmiotowej sprawie, co wymaga w pierwszej kolejności podkreślenia, podstawę materialnoprawną przedmiotowych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 554, z późn. zm., dalej także ustawa, tekst jednolity w dacie orzekania przez Sąd bez zasadniczych zmian w brzmieniu regulacji stanowiących przedmiot działania organów), w szczególności jej art. 2 pkt 7 lit. a, b,d, f i g oraz art. 2 pkt 11 i art. 23 ust. 1 i ust. 1a także art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. e. Z przepisów tych wynika, iż za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenia z fundusz alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub części. A jednocześnie osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami (art. 23 ust. 1 ustawy). W drugiej zaś kolejności, że zgodnie z art. 15 ust. 1, ust. 4 pkt 3 lit. g i ust. 9 pkt 1 ustawy ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego (ust. 1). Do wniosku należy dołączyć odpowiednio inne zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, w tym informacje właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą (ust. 4 pkt 3 lit g). Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia sposób i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i wstrzymywania jego wypłaty (ust. 9 pkt 1). W oparciu o wskazaną delegację ustawową wydane zostało rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. nr 123, poz. 836 ze zm.; dalej "rozporządzenie"). Zgodnie z § 5 rozporządzenia w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku organ właściwy wierzyciela wzywa pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania (ust. 1). W przypadku złożenia wniosku bez wymaganych dokumentów organ właściwy wierzyciela przyjmuje wniosek i wzywa pisemnie wnioskodawcę do uzupełnienia brakujących dokumentów w terminie nie krótszym niż 14 dni i nie dłuższym niż 30 dni (ust. 2). W przypadku niezastosowania się do wezwania, o którym mowa w ust. 1 lub 2, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia (ust. 3). W przypadku gdy przyczyną niedostarczenia wymaganego dokumentu przez wnioskodawcę jest niewydanie w terminie dokumentu przez właściwą instytucję oraz wnioskodawca może to udokumentować, świadczenia przysługują, począwszy od miesiąca, w którym wniosek został złożony (ust. 4). Stosownie zaś do art. 18 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. Z kolei w myśl art. 20 ust. 1, ust. 3, ust. 4 i ust. 5 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaca się w okresach miesięcznych (ust. 1). Wnioski o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na nowy okres świadczeniowy są przyjmowane od dnia 1 sierpnia (ust. 3). Zaś w przypadku gdy osoba ubiegająca się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego na nowy okres świadczeniowy złoży wniosek wraz z dokumentami do dnia 31 sierpnia, ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wypłata świadczeń przysługujących za miesiąc październik następuje do dnia 31 października (ust. 4). Natomiast w przypadku gdy osoba ubiegająca się o świadczenia na nowy okres świadczeniowy złoży wniosek wraz z dokumentami w okresie od dnia 1 września do dnia 31 października, ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wypłata świadczeń przysługujących za miesiąc październik następuje do dnia 30 listopada (ust. 5). Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 2 pkt 8 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o okresie świadczeniowym oznacza to okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Tym samym podkreślenia wymaga, że przesłanki wskazane w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy odwołują się zaś do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym – zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 8 listopada 2017 r., II SA/Rz 1023/17 i przywołane tam orzecznictwo (wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Podstawa zwrotu określona w art. 2 pkt 7 lit. "a" ustawy, nawiązuje do zaniechania udzielenia organowi informacji w trakcie korzystania ze świadczenia, zob. A.Korcz–Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010, str. 70–71) – tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2903/15, którego wywody i argumentację w pełni podziela skład orzekający w tej sprawie. Dlatego też w postępowaniu o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy. Zdaniem Sądu przyjęcie, że pobrane świadczenie było nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a ustawy wymagało zatem wykazania negatywnego zachowania świadczeniobiorcy ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 i 23 ust. 1 ustawy obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09).

Podsumowując ten wywód podkreślenia wymaga, że dokonując wykładni ww pojęć należy odróżniać "nienależnie pobrane świadczenia" od "świadczenia nienależnego". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) (por. wyroki WSA w Krakowie z dnia 21 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1037/15, w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 782/12 oraz z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 478/10, publ. CBOSA). Do wydania decyzji o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane nie wystarczy ustalenie, że świadczenie zostało wypłacono mimo "ustania albo wstrzymania prawa do świadczeń". Ustalenie tych okoliczności pozwala jedynie na wniosek, że świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Natomiast dla zastosowania wskazanej przez organy podstawy prawnej (art. 2 pkt 7 lit. a ustawy) niezbędne jest wykazanie, że osoba, która to świadczenie pobrała miała lub powinna mieć świadomość tego, że świadczenie jej nie przysługiwało. Dla skutecznego postawienia stronie zarzutu nienależnie pobranego świadczenia należy wykazać, że osoba uprawniona została prawidłowo poinformowana, jakie okoliczności powodują ustanie prawa do świadczeń. "Nienależne świadczenie" traktowane jest zatem jako pojęcie obiektywne, występujące wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).

Nie bez znaczenia przy odkodowaniu tych pojęć i regulujących je norm pozostaje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 r. sygn. P 18/06 publ. OTK–A 2008/5/83, w którym wskazano cechy relewantne osób uprawnionych do pomocy w przypadku braku wypełniania obowiązku alimentacyjnego ze strony osób zobowiązanych. Trybunał wskazał, że taką cechą powinna być bez wątpienia niemożność wyegzekwowania alimentów mimo sądowego tytułu egzekucyjnego i trudna sytuacja materialna. Kryteria te są bezpośrednio powiązane z celami świadczenia wypłacanego osobom, których podstawowe potrzeby życiowe nie są zaspokajane na skutek niepłacenia alimentów przez dłużników alimentacyjnych (najczęściej ojca/matki lub obojga rodziców). W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy pominęły zupełnie uwarunkowania aksjologiczne regulacji prawnej stosowanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Już sam tytuł aktu prawnego wskazuje na preferencje ustawodawcy; podkreśla je nota bene również preambuła. Z szczegółowego wywodu wyżej zamieszczonego, jednoznacznie wynikają uchybienia organu pierwszej instancji, które nie tylko pozostają w kolizji z obowiązkiem pomocy uprawnionemu do alimentów, ale wręcz z elementarnymi zasadami procedury administracyjnej. Obowiązkiem organu, do którego wpływa wniosek strony jest przeprowadzenie badania wstępnego tego wniosku. Nadto na podstawie art. 9 k.p.a. (odpowiednio stosowanego na mocy art. 25 ustawy) organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Natomiast stosownie do art. 8 Kpa organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zasady te zostały przez organ pierwszej instancji naruszone, a organ odwoławczy zaakceptował negatywne dla strony skutki tych naruszeń.

W przedmiotowej sprawie – co nie może nie zostać zauważone – Sąd Rejonowy w T. wyrokiem z dnia [...] r. ustalił, że M.M. jest ojcem jej dzieci: M.B. i V.B.. Pozbawił go władzy rodzicielskiej nad dziećmi i zasądził na ich rzecz alimenty: w kwocie po 500 zł miesięcznie na M.B. oraz na V.B. w kwocie po 400 zł miesięcznie, tj. łącznie w kwocie 900 zł, począwszy od dnia 07 stycznia 2015 r. Ponieważ nie były one wypłacane strona wnioskiem z dnia 2 sierpnia 2016 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. nr [...] – uznając za wypełnienie podstaw do jego uzyskania – przyznał stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 01 października 2016 r. do 30 września 2017 r.

Równocześnie podkreślenia wymaga, że zgodnie z zaświadczeniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia 01 sierpnia 2016 r. egzekucja alimentów należnych od M.M. w okresie ostatnich dwóch miesięcy okazała się bezskuteczna.

I jakkolwiek rację mają organy I i II instancji, że istotna przy tym jest właściwość organu uprawnionego do prowadzenia egzekucji, to jednakże nie sposób nie dostrzec, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji a za nim organ odwoławczy wskazał wyłącznie, że "w dniu 31 maja 2017 r. do organu wpłynęła informacja Prezesa Sądu Okręgowego w K., że M.M. (ojciec dzieci) przebywa na terenie [...]". Nie wiadomo ani w jakim czasie tam przebywa, ani na jakich zasadach, w jakim charakterze, etc. W aktach administracyjnych brak tej informacji czyni niemożliwym zweryfikowanie danych w niej zawartych w aspekcie nabytego prawa strony do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ukształtowanego decyzją Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r. nr [...] przyznającą stronie te świadczenia na okres od 01 października 2016 r. do 30 września 2017 r.

W tych okolicznościach po pierwsze nie sposób uznać, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. wydając zaświadczenie z dnia 01 sierpnia 2016 r., iż egzekucja alimentów należnych od M.M. w okresie ostatnich dwóch miesięcy okazała się bezskuteczna – na ów czas – nie był organem uprawnionym, a po drugie – tym samym – nie można stwierdzić czy w czasie składania przez stronę wniosku z 02 sierpnia 2016 r. wymagał on uzupełnienia, ponieważ nie załączono do niego wymaganego dokumentu w postaci informacji właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą (art. 15 ust. 4 pkt 3 lit g ustawy). Sąd wskazuje, że literalne brzmienie art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. g ustawy nakazuje dołączenie do wniosku informacji właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Przepis nie zawiera żadnych wskazań w kwestii terminu podjęcia przez uprawnionego czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą, ani reguł dotyczących ustalania, czy termin został zachowany. W szczególności przepis nie precyzuje, że przedmiotowe czynności winny być podjęte przed rozpoczęciem okresu świadczeniowego. Ustawodawca rozstrzygnął natomiast, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy – nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego – począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela (art. 18 ust. 1 ustawy). Organ, który wniosek otrzymuje jest obowiązany ocenić między innymi jego kompletność, tj. zbadać, czy zawiera on wszystkie wymagane prawem załączniki. Jeżeli wniosek jest niekompletny, winien wezwać stronę do jego uzupełnienia (§ 5 ust. 2 rozporządzenia). Uzupełnienie wniosku w wyznaczonym terminie lub po terminie, ale z powodów nie obciążających wnioskodawcy (§ 5 ust. 4 rozporządzenia) gwarantuje zachowanie prawa do świadczenia od miesiąca złożenia wniosku (nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego). Nadto wskazać trzeba, że w systemie prawa obowiązującego brak przepisu szczególnego przyjmującego skutek utraty prawa do świadczenia z powodu podjęcia czynności, o których mowa w art. 15 ust. 4 pkt 3 lit g ustawy po ostatnim dniu miesiąca początkowego okresu świadczeniowego.

Sąd zauważa nadto, że strona konsekwentnie wskazywała, iż nie otrzymywała i nie otrzymuje należnych jej prawnie świadczeń alimentacyjnych od dłużnika. W takich okolicznościach niewątpliwie strona nie może, w myśl zasad, stanowiących preambułę ustawy - o czym także szerzej powyżej, a wywiedzionych z Konstytucji RP, ponosić negatywnych konsekwencji działań organów, będąc przy tym w domniemaniu prawnym i faktycznym prawidłowości zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia 01 sierpnia 2016 r., iż egzekucja alimentów należnych od M.M. w okresie ostatnich dwóch miesięcy okazała się bezskuteczna. Przypomnieć zatem należy, że stosownie do art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. c ustawy, dokumentem potwierdzającym bezskuteczność egzekucji może być odpowiednio zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji. Skoro ustawodawca przewidział możliwość wykazania bezskuteczności egzekucji odpowiednio zaświadczeniem lub oświadczeniem przy ubieganiu się o świadczenie, to brak jest przeszkód, aby strona mogła przedstawić odpowiednio każdy z tych dokumentów również w przypadku badania przez organ, czy są podstawy do wstrzymania świadczeń. Niemniej w przedmiotowej sprawie strona nie została wezwana do wyjaśnienia istotnej w sprawie okoliczności, przez co nie wykazano należycie zaistnienia przesłanki art. 2 pkt 7 lit. a ustawy.

Zdaniem sądu organy administracji publicznej nie wykazały, by świadczenia otrzymane przez skarżącą były wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących wstrzymanie wypłaty świadczenia. W konsekwencji, jak wyjaśniono to wyżej, nie zostały spełnione ustawowe przesłanki pozwalające zakwalifikować dane świadczenie z funduszu alimentacyjnego jako świadczenie nienależnie pobrane, co oznacza, iż zaskarżone i poprzedzające je rozstrzygnięcie były obarczone istotnymi wadami prawnymi i należało je wyeliminować z obrotu prawego. Rozpoznając i badając ponownie sprawę organ oceni, mając na względzie wyżej wskazane motywy, czy w kontekście okoliczności przedmiotowej sprawy, zachodzą przesłanki uznania wypłaconego stronie świadczenia za nienależnie pobrane a następnie wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 134 § 1 i art. 135 ppsa orzekł, jak w sentencji.