Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1340/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu admininstracji
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 6, art. 64c § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 2202/19 w sprawie ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa Targówek z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...]; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1020 (tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 12 marca 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 2202/19, oddalił skargę Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes, wierzyciel) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IAS) z [...] października 2019 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Postanowieniem z [...] lutego 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa- Targówek (dalej: Naczelnik US) umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku M. A. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego [...] lipca 2017 r. przez Prezesa Zarządu PFRON (wierzyciela), obejmującego należności z tytułu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, w łącznej kwocie 294.183 zł plus odsetki za zwłokę.

Naczelnik US postanowieniem z [...] marca 2018 r. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 25.595,77zł.

Dyrektor IAS postanowieniem z [...] maja 2018 r. uchylił postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania celem odniesienia się szczegółowo do przebiegu postępowania egzekucyjnego, rodzaju i wysokości kosztów tego postępowania jak również ustalenia, na jakim etapie postępowania poszczególne koszty powstały.

Naczelnik US, po ponownym rozpoznaniu sprawy postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r. ponownie obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 25.595,77 zł.

Po rozpatrzeniu zażalenia Prezesa Zarządu PFRON – Dyrektor IAS postanowieniem z [...] września 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Wyrokiem z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1741/19, WSA w Warszawie uchylił oba postanowienia. W uzasadnieniu Sąd I instancji powołał wyrok Trybunał Konstytucyjnego (dalej: TK) z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 zaznaczając, że organ egzekucyjny zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 dalej: u.p.e.a.), które przez TK zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne.

W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej. Zdaniem WSA, dopóki ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi TK i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. WSA wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych jak i opłaty manipulacyjnej, aby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków i nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK.

Naczelnik US postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. ponownie obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 25. 595,77 zł.

Dyrektor IAS postanowieniem z [...] października 2019 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że Naczelnik US w treści zaskarżonego postanowienia jako punkt wyjścia metody wyliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela, zastosował przepis art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przewidujący pobranie za zajęcie nieruchomości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. Zauważył, że w zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokość opłat za dokonane czynności egzekucyjne. Mając na uwadze różnice w wysokości opłat przyjętych przez ustawodawcę w art. 64 § 1 u.p.e.a. pomiędzy 4% a 8%, organ egzekucyjny przy zachowaniu ustawowych proporcji przyjął, że skoro opłata procentowa 8% została ograniczona do kwoty 34.200 zł, to uwzględnieniem argumentacji wyrażonej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie przyjęcie proporcji od powyższej maksymalnej kwoty opłaty, z uwzględnieniem stawki procentowej określonej dla opłaty za czynność egzekucyjną, stanowiącej 6% egzekwowanej należności. Przeprowadzone wyliczenia doprowadziły do ustalenia, że maksymalna opłata za czynność egzekucyjną nie może być wyższa niż 25.650 zł.

Zdaniem Dyrektora IAS, Naczelnik US przyjmując w przedmiotowej sprawie jako punkt wyjścia dla metody obliczenia maksymalnej kwoty opłaty za czynność zajęcia rachunku bankowego prawidłowo przyjął ustawowe proporcje wynikające z przepisu art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Nieprawidłowo natomiast przy dokonywaniu obliczenia, uwzględnił stawkę 6% określoną dla czynności zajęcia ruchomości (art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a.), ponieważ winien był uwzględnić stawkę 5%, określoną dla czynności zajęcia innej wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.). Maksymalna opłata za czynność zajęcia rachunku bankowego winna być zatem obliczona w następujący sposób (34.200.00 zł: 8 - 4.275.00 zł: 4.275.00 zł * 5 - 21.375.00 zł). Dlatego też organ egzekucyjny winien był wskazać w treści zaskarżonego postanowienia, że maksymalna opłata za czynność zajęcia rachunku bankowego nie może być wyższa niż 21.375 zł. Organ II instancji podkreślił, że opisane uchybienie nie miało wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż w przedmiotowej sprawie obciążono Wierzyciela opłatą za czynność zajęcia rachunku bankowego w kwocie 21.349,15 zł, a zatem w kwocie nie przekraczającej maksymalnej opłaty obliczonej powyższą metodą (metodą proporcji), wynoszącą 21.375 zł. Metodę obliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych (metodę proporcji), organ egzekucyjny zastosował również dla obliczenia wysokości opłaty manipulacyjnej.

WSA oddalając skargę na to postanowienie wyjaśnił, że wobec braku górnej granicy opłat, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz w § 6 u.p.e.a. organ odwoławczy dokonał analizy, w której porównał poszczególne wysokości opłat mających przewidziane górne granice, tj.: 5% za zajęcie innej wierzytelności i 8% za zajęcie nieruchomości. Organ podniósł, że różnice w wysokości opłat wiążą się ze stopniem skomplikowania i czasochłonnością zastosowania poszczególnych środków egzekucyjnych. Mając na uwadze różnice w wysokości opłat przyjętych przez ustawodawcę w przepisach u.p.e.a. pomiędzy 4% a 8% organ egzekucyjny przy zachowaniu ustawowych proporcji przyjął, że skoro opłata procentowa 8% została ograniczona do kwoty 34.200 zł, to uwzględnieniem argumentacji wyrażonej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie przyjęcie proporcji od powyższej maksymalnej kwoty opłaty, z uwzględnieniem stawki procentowej określonej dla opłaty za czynność egzekucyjną stanowiącej 6% egzekwowanej należności. A zatem maksymalna opłata za czynność egzekucyjną nie może być wyższa niż 25.650 zł.

Zdaniem WSA prawidłowo też została wyliczona przez organ egzekucyjny opłata manipulacyjna. Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. Opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr. Przy czym zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu I instancji, spełnione zostały wszystkie wymagania wynikające z powołanych wyżej przepisów. Dla określenia wysokości opłaty manipulacyjnej organ egzekucyjny również zastosował metodę proporcji, tj. metodę obliczenia opłaty za czynność egzekucyjną. Wierzyciel został obciążony opłatą manipulacyjną w wysokości 4.246.62 zł, a zatem w kwocie nie przekraczającej maksymalnej opłaty obliczonej metodą proporcji, tj. kwoty 4.275 zł. W ocenie Sądu I instancji przyjęta przez organ egzekucyjny metoda wyliczenia kosztów egzekucyjnych spełnia wymogi w zakresie konieczności miarkowania opłat wymienionych w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Według WSA w Warszawie pomimo braku uregulowania ustawowo maksymalnych kwot opłaty egzekucyjnej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 u.p.e.a., organ odwoławczy prawidłowo ustalił koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1741/18.

Prezes PFRON skargą kasacyjną zaskarżył w całości opisany na wstępie wyrok WSA w Warszawie wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi, a w przypadku uznania, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona – uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, jednocześnie zrzekając się rozprawy. .

Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a .poprzez nieuznanie, że postanowienie organu w sprawie kosztów egzekucyjnych zostało wydane z pominięciem norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 94 Konstytucji RP, bez uwzględnienia skutków prawnych wynikających z wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 oraz poprzez nieuznanie, że organ wydając postanowienie nie uwzględnił kwestii adekwatności ustalanych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania podejmowanych czynności, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, efektywności postępowania, jak również nie uwzględnił zasady racjonalnej zależności pomiędzy ustaloną wysokością opłat, a czynnościami organu, za podjęcie których zostały naliczone, w rezultacie czego opłaty te stały się swoistą sankcją pieniężną;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia organu w wyniku uznania, że organ naruszył art. 64 § 1 pkt. 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. i niezasadnie obciążył skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 25.595,77 zł.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono argumenty na poparcie przedstawionych zarzutów.

Organ egzekucyjny nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę jest związany granicami skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego przepisu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez WSA w Warszawie. W tym stanie rzeczy kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku sprowadzała się do oceny, czy narusza on przepisy wskazane w zarzutach kasacyjnych.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

W ocenie skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji błędnie uznał, że objęte skargą postanowienie Dyrektora IAS uwzględniało skutki prawne wynikające z wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, jak również błędnie stwierdził, że organ uwzględnił w swoim rozstrzygnięciu kwestie adekwatności ustalonych kosztów postępowania egzekucyjnego z uwzględnieniem poziomu skomplikowania podjętych czynności oraz poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności wynikającej z wierzytelności.

Mając na uwadze treść motywów objętego skargą postanowienia oraz motywów zaskarżonego wyroku, zgodzić się należy z przywołanym stanowiskiem skarżącego kasacyjnie, że istotnie pominięto, tak w poddanym kontroli sądowej postanowieniu jak i wyroku, wymienione kwestie wynikające z oceny prawnej zawartej w przywołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

TK orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz że art. 64 § 6 upea w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W uzasadnieniu motywował, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Stwierdził również, że "brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością". Ponadto TK zwrócił uwagę, że środki egzekucyjne oraz związane z nimi opłaty pełnią funkcję stymulująco-wychowawczą". Także w doktrynie zauważa się, że koszty egzekucyjne, które będzie musiał ponieść zobowiązany w związku z tym, że przez niespełnienie obowiązku doprowadził do konieczności przymusowego jego egzekwowania, stanowią dla niego określoną dolegliwość materialną i tym samym oddziałują na przyszłość, pełniąc funkcję wychowawczą". Uwaga ta jest istotna, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z dłużnikiem lecz wierzycielem, a więc organ egzekucyjny przy określaniu wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego winien pamiętać, że w tej sprawie nie ma kwestii "funkcji wychowawczej".

Wskazać również należy na przeważające w orzecznictwie stanowisko, ukształtowane na podstawie przywołanego wyroku TK, zgodnie, z którym organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. wyroki NSA: z 20 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1805/19 i I GSK 1550/19, z 28 maja 2020 r. sygn. akt I GSK 1945/19, z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 533/20, I GSK 516/20 i I GSK 563/20, z 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18; a także wyrok NSA z 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18, a także wskazane tam wyroki NSA: z 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z 14 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 3701/18 i II FSK 3700/18; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, jak i zastrzeżeń Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęty przez organ i zaakceptowany przez WSA, sposób ustalenia górnych pułapów kosztów przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego odnoszących się do opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie rachunku bankowego. Organ przyjął bowiem, że skoro w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł, to maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż 4.275 zł i wyliczona wg tej samej metody 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności nie może być wyższa niż 21.375 zł. Taka metodologia ustalenia maksymalnych wartości kosztów podejmowanych czynności egzekucyjnych stoi w zgodzie z oceną zawartą w orzeczeniu TK w zakresie, w jakim wypowiedział się on odnośnie wpływu braku określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej na charakter i oddziaływanie kosztów postępowania egzekucyjnego na wierzyciela, który kosztami tymi zostanie obciążony.

Natomiast błędnej kontroli rozstrzygnięcia Dyrektora IAS dokonał WSA w aspekcie drugiej części wynikającej z oceny prawnej zawartej w wyroku TK, dotyczącej miarkowania kosztów postępowania egzekucyjnego względem realnego nakładu pracy organu egzekucyjnego wynikającego z czasochłonności i stopnia skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Wadliwie bowiem WSA uznał, że organ zastosował się do wskazań z wyroku TK ale też wypełnił wytyczne zawarte w wyroku tego Sądu z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1741/18. Zauważyć należy, że WSA dokonując kontroli rozstrzygnięcia organu skarbowego, pominął w całości zarówno przywołane zalecenia TK, jak i stanowisko judykatury co do konieczności wykazania przez organ egzekucyjny adekwatność ustalonych kosztów postępowania egzekucyjnego do faktycznego – realnego, nakładu środków finansowych i niefinansowych w związku z podejmowanymi czynnościami egzekucyjnymi.

Jak wynika z treści uzasadnienia postanowienia Dyrektora IAS z [...] października 2019 r. organ, w omawianej kwestii, ograniczył się wyłącznie do wyliczenia i zaakceptowania ustalonych przez organ I instancji kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 25 595,77 zł, na którą składały się koszty czynności egzekucyjnych powstałych tytułem wykonawczym: opłata manipulacyjna w wysokości 1% od kwoty 424.661,73 zł należności głównej powiększonej o odsetki za zwłokę naliczone na dzień zawiadomienia oraz koszty egzekucyjne za dokonane zajęcie w kwocie 21.349,15 zł. Organ II instancji w odniesieniu do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skorygował jedynie wyliczenie maksymalnej opłaty za tę czynność uznając, że winna być zastosowana stawka 5% określona dla czynności zajęcia innej wierzytelności, a zatem maksymalna opłata w tej sprawie dla czynności zajęcia rachunku bankowego nie mogła być wyższa niż 21. 375,00 zł, nie zaś jak przyjął organ I instancji 25 650 zł, co jednakże, zdaniem Dyrektora IAS nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro za tę czynność obciążono wierzyciela opłatą w kwocie 21.349,15 zł, a zatem nieprzekraczającej maksymalnej opłaty obliczonej metodą proporcji.

Przywołane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu odwoławczego wyliczenie podjętych czynności i wskazanych w związku z nimi kwot nie zawierało w istocie żadnego uzasadnienia, wskazującego na przyczyny na podstawie, których organ przyjął takie, a nie inne stawki za podjęte czynności egzekucyjne. Przede wszystkim brak jest jakiejkolwiek argumentacji, w tym wywodów wspartych stosownymi dokumentami, która wskazywałyby w sposób klarowny i jednoznaczny na faktyczny nakład pracy i rzeczywiście poniesione koszty finansowe w aspekcie podnoszonej już czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych.

Opisany brak rozstrzygnięcia organu odwoławczego powoduje, że pomimo znajomości treści wyroku TK oraz odwołania się do jego treści, organ w istocie uchylił się od zastosowania zawartej w nim oceny prawnej i związanego z nim wymogu dotyczącego ustalania kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela w przypadku zaistnienia sytuacji przewidzianej przepisem art. 64c § 4 u.p.e.a.

Wadliwość tę, jak już wspomniano, WSA zaaprobował, koncentrując się wyłącznie na ocenie mechanizmu przyjętego przez organ do ustalenia maksymalnego pułapu kwot kosztów przeprowadzonej egzekucji. Sąd I instancji w rzeczywistości w żaden sposób nie uzasadnił merytorycznie swojego rozstrzygnięcia w kontekście kryteriów wskazanych w wyroku TK , a jedynie powtórzył za organem jego stanowisko, które we właściwy sposób nie odnosiło się do zasadności ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego we wskazanej kwocie w odniesieniu do wytycznych Trybunału Konstytucyjnego.

Stan niniejszej sprawy powoduje, że WSA przeprowadził wadliwą, bo niepełną kontrolę wydanych w sprawie postanowień organów obu instancji, które z uwagi na ich istotny brak w sferze pełnego, jednoznacznego i przekonującego ustalenia co do kosztów obciążających wierzyciela, nie mogą się ostać w obrocie prawnym – jako rozstrzygnięcia, przy wydaniu których nie zastosowano się do wytycznych wynikających z wyroku TK.

Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylając zaskarżony wyrok, uchylił również postanowienia organów egzekucyjnych obu instancji.

W konsekwencji, organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane będą do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w tym wyroku NSA oraz wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., ze szczególnym uwzględnieniem konieczności wykazania adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności z zachowaniem racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu. Przy czym pamiętać należy, że koszty te powinny być obliczone w taki sposób, aby wierzyciel nie odebrał jej jako swoistej kary. Tym bardziej – że jak wspomniano wyżej – nie mamy w przedmiotowej sprawie do czynienia z dłużnikiem lecz wierzycielem. Trzeba także zauważyć, że ich wysokość nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności i stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia.

Dodać należy, że pewnych wskazówek interpretacyjnych, w jaki sposób należy wyliczyć sporne koszty, można poszukiwać w nowelizacji ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553), która wejdzie w życie 20 lutego 2021 r. i która stanowi wykonanie wyroku TK w zakresie objętym niniejszym sporem.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 oraz art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. Na zasądzone koszty sądowe (1.020 zł) składają się: koszty wpisu od skargi (100 zł) i skargi kasacyjnej (100 zł), opłata za sporządzenie uzasadnienia (100 zł), a także koszty zastępstwa procesowego przed sądami I i II instancji (480 zł i 240 zł).