Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1939/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184 art. 209 w zw z art. 204 pkt. 2, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 17 ust. 1 a pkt. 1 art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 6/18 w sprawie ze skargi D.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę kasacyjną. 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz D.R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 6/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, uwzględniając skargę D. R., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr SKO [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem – R. R.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2017 r. D. R. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem.

Decyzją z dnia 19 lipca 2017 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił przyznania świadczenia wskazując, że wnioskodawczyni opiekuje się bratem posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, która powstała w 34 roku życia. D. R. pobiera zasiłek dla opiekuna od sierpnia 2014 r. z tytułu opieki nad bratem. Powołując się na art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych organ stwierdził, że osobą uprawnioną w pierwszej kolejności do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne jest matka D. R. i R. R. – C. R., która legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Następnie wskazał, że na podstawie art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna.

D.R. odwołała się od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie: art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a nadto art. 7 i art. 190 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że D.R.od 2011 r. nie pracuje. Na mocy decyzji z dnia 7 kwietnia 2016 r., nr [...], od marca 2016 roku pobiera zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad bratem. W oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2017 r. wniosła, aby do czasu rozpatrzenia wniosku o przedmiotowe świadczenie nie pozbawiać jej zasiłku dla opiekuna. W tym samym domu, w którym zamieszkuje strona i jej brat, mieszka ich matka C.R., która legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Przywołując przepis art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.; dalej jako u.ś.r.), Kolegium stwierdziło, że D.R. należy do kręgu osób, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, ponieważ ciąży na niej wobec brata obowiązek alimentacyjny i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium wskazało, że D.R. nie jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, zatem świadczenie pielęgnacyjne może jej przysługiwać jedynie wówczas, gdy spełnione są łącznie z warunki art. 17 ust. 1a u.ś.r. W stanie faktycznym sprawy warunki te nie zostały spełnione, ponieważ w tym samym domu co strona i jej brat, mieszka ich matka, która legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Wobec tego istnieje przesłanka wykluczająca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego D. R., będącej siostrą R. R., gdyż osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu jest matka, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (...). Jak zaś wynika z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Jednak zdaniem Kolegium D. R. nie przysługuje prawo wyboru jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie. Osoba ubiegająca się o świadczenia rodzinne może dokonywać ich wyboru (w przypadku zbiegu uprawnień do więcej niż jednego z nich) tylko w sytuacji, gdy do żadnego z tych świadczeń prawo nie zostało jeszcze przyznane (ustalone). Dopóki zatem w obrocie pozostaje decyzja przyznająca D. R. zasiłek dla opiekuna, niemożliwe jest przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na bezwzględnie obowiązującą normę wynikającą z art.17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.

W tych okolicznościach, w ocenie Kolegium, nie było podstaw do uznania zarzutów odwołania gdyż w przypadku D.R. istnieją negatywne przesłanki, wykluczające przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosła D. R.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 27 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji, uznając że zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Sąd zauważył, że odmawiając skarżącej przyznania przedmiotowego świadczenia organy dokonały literalnej wykładni powołanego przepisu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a omawianej ustawy, stwierdzając, że R. R. ma matkę, która po pierwsze nie jest pozbawiona praw rodzicielskich, a po drugie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, posiadając jedynie orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Sąd wskazał, iż istota sporu sprowadza się zatem do oceny, czy w zaistniałych okolicznościach zasadne było wydanie rozstrzygnięcia będącego wynikiem wyłącznie wykładni literalnej art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., czy też może istnieją dostatecznie uzasadnione racje mające swe źródło w wartościach konstytucyjnych, które nakazywałyby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, będącej siostrą osoby wymagającej opieki, z uwagi na jej rezygnację z pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, w sytuacji, gdy matka skarżącej i jej brata nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu konsekwentnie podnoszona przez skarżącą okoliczność, że od wielu lat sprawuje pełną (zarówno faktyczną jak i prawną) opiekę nad bratem, dodatkowo przemawia za stwierdzeniem, że w okolicznościach tej konkretnej sprawy, poprzestanie przez organy na dokonaniu wykładni językowej powołanego przepisu było niewystarczające. Okoliczności niniejszej sprawy wymagały bowiem dostrzeżenia przez organy celu wprowadzenia przez ustawodawcę ww. przepisów, mających zagwarantować realne wsparcie opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych z kręgu najbliżej rodziny. Stąd dokonana w wydanych decyzjach literalna wykładnia mających zastosowanie w sprawie przepisów u.ś.r. nie pozostaje w zgodzie z wynikami wykładni celowościowej tych przepisów, mająca zaś swe umocowanie w Konstytucji RP.

Powyższe stanowisko Sąd poparł orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdzie przyjęto, że wskazane wyżej regulacje u.ś.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z równoczesnym uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyroki NSA: z 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14; z 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14; z 12 maja 2017 r., I OSK 328/16 oraz z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17).

W ocenie Sądu nieuprawniona była odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność pobierania przez nią zasiłku dla opiekuna. Wprawdzie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. faktycznie wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (pkt 1 lit. b) oraz gdy na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna (pkt 5), tym niemniej powyższy przepis nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Zdaniem Sądu, celem tych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania innego świadczenia (zmiany) w przypadku spełniania warunkujących go przesłanek. Oznacza to wybór przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego, co uzależnione jest od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas otrzymywanego (w przypadku skarżącej dotyczy to zasiłku dla opiekuna, przyznanego decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r.). Istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie złożone przez skarżącą, opatrzone datą [...] czerwca 2017 r., jak i załączone do odwołania oświadczenie, w którym powołując się na przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 155 k.p.a. - wskazała, że chce zrezygnować z zasiłku dla opiekuna w przypadku przyznana jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, z powyższych oświadczeń wynika zamiar zachowania przez wnioskodawczynię ciągłości pobierania świadczeń i uniknięcia sytuacji, w której nie doszłoby do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Oświadczenie skarżącej - wobec nawiązania do regulacji art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 155 k.p.a. – wskazuje na pełną świadomość skarżącej co do konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego.

W kontekście powyższego za nieuprawnioną Sąd uznał odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę pobierania zasiłku dla opiekuna, co pozbawiło skarżącą realnej możliwości dokonania wyboru świadczenia. Uchybienie to jest o tyle istotne, iż jak wynika z twierdzeń skarżącej, miała ona już w oparciu o art. 17 u.ś.r. przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, która to decyzja wygasła jednak z mocy prawa z upływem [...] czerwca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 r., poz. 1548), a który to przepis został następnie uznany przez TK za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP (wyrok z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13) i utracił moc z dniem 16 grudnia 2013 r. Powyższe wskazuje, że pobierany aktualnie przez skarżącą zasiłek dla opiekuna nie jest więc jej dobrowolnym wyborem, ale pośrednio stanowi konsekwencję zdarzeń prawnych, na zaistnienie których nie skarżąca miała wpływu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciło:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., przez:

a) pominięcie jednoznacznego wyniku wykładni językowej tego przepisu, wedle którego przypadek, gdy rodzic osoby wymagającej opieki żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego,

b) błędną interpretację zakładającą, że przepis ten interpretowany z zastosowaniem dyrektyw wykładni celowościowej i systemowej nie może prowadzić do uniemożliwienia uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., przez:

a) pominięcie jednoznacznego wyniku wykładni językowej tego przepisu, wedle którego dysponowanie przez osobę sprawującą opiekę uprawnieniem do zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego,

b) błędną interpretację zakładającą, że przepis ten interpretowany z zastosowaniem dyrektyw wykładni celowościowej i systemowej nie może prowadzić do uniemożliwienia uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę uprawnioną na mocy ostatecznej decyzji do zasiłku dla opiekuna,

c) uznanie, że przepis ten - z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 - wymaga interpretacji prowadzącej do zupełnego zanegowania jego obowiązywania, tj. uznania, że nie ma negatywnej przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci posiadania już prawa do zasiłku dla opiekuna;

3) art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., przez pominięcie jednoznacznego wyniku wykładni językowej tego przepisu, wedle którego jeśli na osobę wymagającą opieki jest już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna uzasadnia to odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

4) art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r., na skutek błędnej wykładni polegającej na stwierdzeniu, że regulacja ta może mieć zastosowanie, gdy osobie wnioskującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przyznano już uprzednio zasiłek dla opiekuna i decyzja ustalająca prawo do zasiłku dla opiekuna pozostaje w obrocie prawnym, chociaż unormowanie to może znaleźć zastosowanie tylko w sytuacji, gdy osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek dla opiekuna nie zostało jeszcze przyznane (ustalone) prawo do żadnego z tych świadczeń,

5) art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna (Dz. U. poz. 567), przez arbitralne uznanie, że regulacja ta - pomimo jej wejścia w życie po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2013 r., K 27/13 - nie stanowi przejawu wykonania tego wyroku i przyznane na jej podstawie świadczenie - zasiłek dla opiekuna, nie stanowi formy kompensaty za wcześniejsze niekonstytucyjne pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 155 k.p.a., przez uznanie, że przepis ten:

a) powinien lec u podstaw decyzji organów administracji, skutkując zmianą decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. ([...]) i ewentualnym przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy wniosek D.R. dotyczy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, czyli nowej sprawy, nietożsamej ze sprawą rozstrzygniętą decyzją ostateczną z dnia [...] kwietnia 2016 r.,

b) można zastosować do zmiany decyzji ostatecznej z dnia [...] kwietnia 2016 r., podczas gdy decyzja ta jest decyzją związaną, zaś - zgodnie z poglądami doktryny i utrwaloną linią orzeczniczą - tryb przewidziany w tym przepisie może mieć wyłącznie zastosowanie do decyzji opartych na uznaniu administracyjnym,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż w okolicznościach opisanej sprawy organy administracji dokonały właściwej subsumpcji art. 17 ust. 1a pkt 1 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i pkt 5 u.ś.r., wyjaśniając wpierw stan faktyczny sprawy, a następnie wnikliwie rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego prawidłowej oceny;

3) art. 141 p.p.s.a., przez wadliwą konstrukcję uzasadnienia, polegającą na braku jasnej i klarownej oceny co do dalszego postępowania;

4) art. 151 p.p.s.a., przez niezastosowanie tego przepisu, kiedy to skarga - jako nieuzasadniona -- powinna być oddalona.

Mając powyższe na względzie Kolegium wniosło na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie, oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych (art. 203 p.p.s.a.).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną D. R., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Nie był zasadny zarzut naruszenia art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., przez pominięcie jednoznacznego wyniku wykładni językowej tego przepisu, wedle którego przypadek, gdy rodzic osoby wymagającej opieki żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeśli rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bliskimi osobami. Zgodnie zaś z ust. 1a powołanego przepisu, świadczenie to przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wielokrotnie już wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (zob. np. wyroki z 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., I OSK 328/16 oraz z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17). W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy matka osoby niepełnosprawnej z uwagi na wiek i stan zdrowia, mimo że legitymowała się lekkim stopniem niepełnosprawności, nie była w stanie faktycznie sprawować opieki nad synem. W tej sytuacji, mając na względzie art. 132 k.r.o., należało przyjąć, że zaktualizował się obowiązek alimentacyjny siostry osoby niepełnosprawnej - skarżącej, która taką rzeczywistą opiekę nad chorym bratem sprawuje i którą postanowieniem Sądu opiekuńczego ustanowiono opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego brata. Te okoliczności powodowały, że skarżąca była osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odmienna wykładnia omawianych przepisów w okolicznościach rozpoznawanej sprawy prowadziłaby do pozbawienia osoby faktycznie sprawującej opiekę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Akceptacja takiej wykładni naruszałaby wspomniane wyżej konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż słusznie Sąd I instancji przyjął, że w okolicznościach sprawy rozstrzygnięcie o świadczeniu pielęgnacyjnym nie powinno opierać się na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., gdyż ograniczenia wynikającego z tej regulacji nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inna osoba (w tym przypadku siostra), która sądownie została ustanowiona opiekunem prawnym niepełnosprawnej.

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r., oraz art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna koncentrowały się wokół kwestii zbiegu uprawnień do świadczeń, co zdaniem skarżącego kasacyjnie organu miało uniemożliwiać przyznanie skarżącej wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jak natomiast wynika z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2016 r., a zatem umożliwiał skarżącej dokonanie wyboru przysługującego jej świadczenia. Skarżąca, która ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem takiego wyboru dokonała, albowiem w związku ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła pisemne oświadczenie, że w przypadku pozytywnej decyzji (przyznania tego świadczenia) zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Nie do przyjęcia jest prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, że zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia opiekuńczego nie jest możliwe. Takie rozumienie przepisu prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń byłaby niemożliwa do realizacji, a uprawnienie to miałoby charakter iluzoryczny. W związku z tym w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, podzielany także przez skład orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym dla uniknięcia zbiegu omawianych świadczeń możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna (por. wyroki NSA z 21 lutego 2018 r., I OSK 2758/17, z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18).

Z powyższych względów prawidłowo Sąd I instancji uznał, iż skoro z przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w powołanej ustawie skarżącej przysługiwało prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia i skarżąca tego wyboru dokonała składając stosowne oświadczenie, to fakt uzyskiwania przez nią zasiłku dla opiekuna nie mógł być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec zatem braku zasadności podstaw wniesionej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 2, art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.), mając na uwadze stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 listopada 2012r., II FPS 4/12, iż art. 204 i art. 205 § 2-4 w związku z art. 207 § 1 p.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a., stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną.