Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1701/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant starszy asystent Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 1339/11 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oraz jego zwrotu oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 1339/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w pkt 1 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oraz jego zwrotu, w pkt 2 zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej J. P. kwotę 400 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, w pkt 3 zwrócił z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz skarżącej J. P. kwotę 148 złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego, w pkt 4 stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

W uzasadnieniu Sąd wskazał na następujący stan sprawy: decyzją z dnia [...] października 2005 r. Prezydent Miasta Ł. po rozpatrzeniu wniosku J. P., na podstawie art. 16 i art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), przyznał jej zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 144 zł miesięcznie na okres od dnia 1 września 2005 r. na stałe. Następnie decyzją z dnia [...] września 2006 r. organ ten podwyższył kwotę zasiłku pielęgnacyjnego do wysokości 153 zł miesięcznie.

W dniu [...] marca 2011 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł., z którego wynika, że strona od dnia [...] lipca 2009 r. pobiera rentę rodzinną wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym.

Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Prezydent Miasta Ł. w związku przyznaniem J. P. dodatku pielęgnacyjnego przy rencie rodzinnej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w związku ze śmiercią męża P. P., uchylił własną decyzję z dnia [...] października 2005 r. zmienioną decyzją z dnia [...] września 2006 r. w części dotyczącej okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego i przyznał stronie zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 1 września 2005 r. do dnia 30 czerwca 2009 r. Powyższe rozstrzygnięcie nie zostało zaskarżone przez stronę, wobec czego uzyskało przymiot ostateczności.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Prezydent Miasta Ł. orzekł o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lipca 2009 r. do dnia 31 marca 2011 r. w wysokości 3.213,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia 20 kwietnia 2011 r. w wysokości 370,34 zł, co łącznie stanowiło kwotę 3.583,34 zł.

Po rozpoznaniu odwołania J. P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. uchyliło wskazaną wyżej decyzję organu pierwszej instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. uznał za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł miesięcznie za okres od dnia 1 lipca 2009 r. do dnia 31 marca 2011 r. (pkt 1) oraz orzekł o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za wskazany wyżej okres w wysokości 3.213,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia 13 lipca 2011 r. w wysokości 466,46 zł, w łącznej wysokości 3.679,46 zŁ (pkt 2).

W odwołaniu od tej decyzji J. P. wniosła o jej uchylenie w całości oraz umorzenie postępowania w pierwszej instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] września 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Zdaniem organu J. P. nie była uprawniona do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2009 r. do dnia 31 marca 2011 r., bowiem w tym okresie pobierała dodatek pielęgnacyjny.

Na tę decyzję J. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Łodzi wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając jej między innymi, że nie zawiera uzasadnienia prawnego dotyczącego przypisania skarżącej winy lub złej wiary w chwili pobierania świadczenia bazując jedynie na zawartym w pierwotnej decyzji pouczeniu, a ponadto nie zawiera uzasadnienia realizacji przez organ pierwszej instancji obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz wszechstronnego rozpatrzenia sprawy. Wskazała, że śmierć męża zgłosiła do Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. będącego jednostką podległą Prezydentowi Miasta Ł., z którą Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. powinno współdziałać w wydawaniu decyzji w sprawach indywidualnych.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 1339/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2011 r. wskazał, że warunkiem stwierdzenia przez organ, iż dana osoba pobrała nienależnie świadczenia rodzinne i w konsekwencji powinna dokonać ich zwrotu jest ustalenie, że świadczeniobiorca został pouczony o braku prawa do ich pobierania. W przekonaniu Sądu warunek ten będzie można uznać za spełniony tylko wówczas, gdy owo pouczenie będzie sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla strony. Zdaniem Sądu powinno być ono zamieszczone również w decyzji ustalającej uprawnienie do świadczenia rodzinnego, bądź też w odrębnym dokumencie, który strona otrzyma za potwierdzeniem odbioru. Warunku tego nie będzie natomiast spełniało pouczenie zamieszczone wyłącznie w formularzu wniosku o przyznanie świadczenia, chociażby nawet zostało ono opatrzone podpisem strony, który to formularz stanowi element akt administracyjnych sprawy, a strona nie ma do niego dostępu na co dzień.

Sąd pierwszej instancji stwierdził zatem, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie pouczony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie posiadanego uprawnienia.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie warunek pouczenia skarżącej o braku uprawnienia do pobierania świadczenia rodzinnego nie został spełniony, gdyż znajdujące się w aktach sprawy pouczenie zamieszczone zostało na formularzu wniosku, w jego dolnej części już po podpisie strony i bardzo drobnym drukiem, a przy tym skonstruowane dość enigmatycznie. Nie odnosi się ono wobec tego indywidualnie do osoby skarżącej, a nadto jego brzmienie jest nieczytelne dla przeciętnego świadczeniobiorcy. Natomiast zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza otrzymania przez stronę jakiekolwiek innego pouczenia, chociażby w formie odrębnego pisma.

Sąd wskazał, że skarżąca w momencie składania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego miała 84 lata, nadto w okresie od dnia 1 lipca 2009 r. do dnia 31 marca 2011 r., w trakcie którego – według oceny organów obu instancji – pobierała nienależnie zasiłek pielęgnacyjny, w dniu 30 lipca 2009 r. straciła męża w wyniku wypadku, którego też była ofiarą i doznała poważnych urazów wielonarządowych, w tym urazu głowy z następstwem zespołu otępiennego, co wynika z materiału dowodowego akt sprawy.

W przekonaniu Sądu nie można w tej sytuacji zgodzić się z organami administracji publicznej, że strona pomimo pouczenia o sytuacjach powodujących utratę prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w tym samym okresie pobierała konkurencyjne świadczenie z ZUS w postaci dodatku pielęgnacyjnego, wobec czego obecnie winna zwrócić nienależnie pobrane świadczenie.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że rozpatrując sprawę ponownie organ przeanalizuje zaistnienie w rozpoznawanej w sprawie przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, a w szczególności wystąpienie przesłanki prawidłowego pouczenia skarżącej o braku prawa do pobieranego świadczenia, a następnie wyda orzeczenie odpowiadające przepisom obowiązującego prawa, które umotywuje w sposób zgodny z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosząc o jego uchylenie w części, to jest w zakresie pkt 1, 2 i 4 i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono także o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, to jest:

a) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego, mając na uwadze względy słuszności, a nie zgodność z prawem przy pominięciu ostatecznej decyzji administracyjnej którą to zarówno organ administracji, jak i sąd administracyjny jest związany wobec brzmienia art. 16 k.p.a.,

b) art. 30 ust. 2 pkt 1 z dnia 28 listopada 2003 świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), przez rażąco błędną wykładnię, bowiem nienależnie pobrane świadczenie nie pozostaje w związku ze stanem zdrowia i zdarzeniami losowymi, gdyż te mogą mieć znaczenie jedynie przy ewentualnym umorzeniu kwot nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy, a strona była w sposób wyraźny i jasny pouczona o przesłankach nabycia prawa i utraty tego prawa,

c) art. 16 ust. 6 w związku z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez rażąco błędną wykładnię, bowiem ustawodawca wyraźnie i jasno określił, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego i w takim przypadku ustawodawca nałożył na stronę obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, co stanowi o konieczności wydania decyzji o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia, co też organy administracji uczyniły, po uprzedniej zmianie decyzji ostatecznej o przyznaniu świadczenia i norma ta nie jest enigmatyczna,

d) art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez rażąco błędną wykładnię i przyjęcie, że na osobie otrzymującej świadczenia rodzinne nie jest nałożony przez ustawodawcę obowiązek informowania niezależnie od wieku, stanu zdrowia i zdarzeń losowych o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych,

e) art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 23 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez rażąco błędną wykładnię, bowiem posłużenie się drukami wniosków określonymi w obowiązujących normach prawa stanowi o prawidłowym pouczeniu o prawie do danego świadczenia a contrario o przesłankach utraty danego prawa,

2) przepisów postępowania, to jest:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem nie miało miejsca naruszenie norm prawa materialnego,

b) art. 141 § 4 w związku z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez niepełne przedstawienie stanu faktycznego i prawnego, przedstawienie oceny prawnej niespójnej i dowolnej, będącej kompilacją różnych poglądów, brak oceny zebranego materiału dowodowego, brak wykazania, że miało miejsce naruszenie norm prawa materialnego, brak jasnych, pełnych i wyczerpujących wskazań, co do dalszego prowadzenia postępowania,

c) art. 135 powołanej wyżej ustawy, przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem norma ta w tym przypadku nie ma zastosowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przy złożeniu wniosku strona była prawidłowo pouczona o swych prawach i obowiązkach – stosownie do art. 9 k.p.a. Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu nie ma podstaw do twierdzenia, że zachodzi konieczność ustalenia, czy strona zrozumiała pouczenie, czy też nie. Ustawodawca bowiem w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych określającym, co uważa się za nienależnie pobrane świadczenia nie nałożył na organy takiego obowiązku.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. P. podzielając argumentację Sądu pierwszej instancji, wniosła o jej oddalenie. Wniesiono także o zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed sądem drugiej instancji według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, którego podstawą jest spoczywający na organach obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie przyjmowano, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza więc formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, a więc nie wystarcza powołanie się na przepis prawa. Ponadto należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom z art. 8 i 9 k.p.a. (wyroki NSA z dnia 27 października I OSK 981/10, Lex nr 745403 i z dnia 1 kwietnia 2011 r. I OSK 2078/10, Lex nr 957287).

Z powyższego wynika zatem, że pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku. Jak już wyżej wskazano, powinno ono być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1979 r. sygn. akt II URN 51/80, z dnia 14 marca 2006 r. sygn. akt I UK 161/05).

Tym samym pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia.

Pouczenie nie może zaś być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Pouczenie winno być zatem jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Nie może ono odnosić się do wszystkich hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Oznacza to, że pouczenia zamieszczane standartowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nie posiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2005 r., sygn. akt II UK 440/03). Celem pouczenia nie jest bowiem tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. Dlatego też pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nie odnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy.

Wskazać należy, że świadczenia rodzinne kierowane są do różnych osób, w różnym wieku, o różnym stopniu sprawności fizycznej i psychicznej i zróżnicowanym poziomie rozwoju intelektualnego oraz niejednakowych zdolnościach percepcyjnych. Oczywistym wydaje się być, że pouczenia, które są do nich kierowane, powinny być zatem zindywidualizowane i zrozumiałe dla konkretnego świadczeniobiorcy. Ocena zatem, czy świadczeniobiorca został prawidłowo pouczony, wymaga więc pełnego zindywidualizowania. Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pouczenie powinno być zawarte bezpośrednio w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia albo w odrębnej ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru, czyli w takiej formie, która umożliwia świadczeniobiorcy bezpośredni, wielokrotny dostęp do treści pouczenia. Pouczenie dotyczy bowiem zmian w stanie faktycznym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia, pobierający świadczenie musi mieć zatem pełną możliwość skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia. Dopiero wówczas można uznać, że osoba pobierająca świadczenia została prawidłowo pouczona, ma świadomość i zrozumienie pojęcia nienależnie pobranego świadczenia oraz skutków i przyczyn, a także możliwości powstania takiej sytuacji. Całkowicie niewystarczającym jest, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, złożenie jedynie podpisu pod wnioskiem, który znajduje się w aktach administracyjnych. W takiej sytuacji świadczeniobiorca nie ma bowiem możliwości skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza akt niniejszej sprawy w aspekcie przytoczonych wyżej uwag prowadzi do wniosku, iż nie można stwierdzić, że J. P. została prawidłowo powiadomiona o przyczynach utraty prawa do przyznanego świadczenia. Brak jest również odpowiedniego pouczenia w treści decyzji przyznającej jej przedmiotowe świadczenie. Nie ma także żadnego odrębnego pisma, ulotki wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru, która zawierała by odpowiednie pouczenie zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Nadto w uzasadnieniu decyzji organów – zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji – kwestia wykazania, że skarżąca została należycie pouczona o sytuacjach, w których następuje brak po jej stronie prawa do pobierania otrzymanego świadczenia, nie została w ogóle wyjaśniona. Szczególnej zaś staranności w tym zakresie wymaga skierowanie odpowiedniego pouczenia do osoby, która, jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, ma ponad 84 lata, jest schorowana, straciła męża w wypadku, w którym sama ucierpiała doznając poważnych urazów.

Zdaniem organu okolicznością mającą świadczyć o prawidłowości w ustaleniu stanu faktycznego sprawy i subsumcji miał być fakt złożenia przez skarżącą własnoręcznego podpisu pod wnioskiem o zasiłek pielęgnacyjny. Z takim stanowiskiem nie zgodził się Sąd pierwszej instancji i pogląd ten podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę.

Wobec powyższego uznać należy, iż w tej konkretnej sprawie należy podzielić argumentację Sądu pierwszej instancji, że J. P. nie została prawidłowo pouczona o sytuacjach, które powodują brak prawa do pobierania przyznanych świadczeń na etapie składania wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Konsekwencją zaś braku właściwego pouczenia jest niemożność nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Powyższe rozważania umknęły uwadze organów administracyjnych w niniejszej sprawie, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, w związku z czym uznać należy, że zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również pozostałe zarzuty w niej wskazane, są nieuzasadnione.

Jeśli zaś w ocenie skarżącego kasacyjnie organu niejasne są dla niego wskazówki Sądu pierwszej instancji co do dalszego postępowania w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wyjaśnić, że ponownie rozpatrując sprawę, zgodnie z przedstawioną powyżej oceną prawną, organ dokona ponownej analizy zaistnienia w rozpatrywanej sprawie przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności przesłanki prawidłowego pouczenia skarżącej. Swoje zaś rozstrzygnięcie organ zawrze w szczegółowym uzasadnieniu wydanego orzeczenia zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Organ weźmie również pod uwagę, że ustawa o świadczeniach rodzinnych posługuje się pojęciem "świadczeń nienależnie pobranych". Obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", ale "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są natomiast pojęciami tożsamymi. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co w niniejszej sprawie dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń (por. np. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.