Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1855/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska, , Sędzia WSA Andrzej Siwek (spr.), Sędzia WSA Monika Kramek, Protokolant ref. staż. Beata Markiewicz - Saab, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. sprawy ze skarg M. P. i A. I. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] czerwca 2018 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia I. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2017 r. znak: [...] w części umorzenia postępowania w zakresie ustalenia terminu usunięcia naruszenia przez przewoźnika art. 7 ust. 1 lit. b w związku z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, w stosunku do skarżących; II. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz M. P. i A.I. kwoty po 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. znak: ULC [...], Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej: "Prezes ULC", "organ"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn.zm., dalej jako "k.p.a.), art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2, art. 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002r. - Prawo lotnicze (Dz.U. z 2018 r. poz. 1183 z późn.zm., dalej jako "Prawo lotnicze"), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2019 r., oraz art. 7 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 9 oraz art. 14, art. 16 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz. Urz. WE L 46 s. 1,2004, s. 1, dalej jako "rozporządzenie 261/2004), po rozpatrzeniu wniosku M.P. i A.I. (dalej jako "skarżący"), reprezentowanych przez W.C., o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa ULC z dnia [...] października 2017 r. znak: [...] - uchylił zaskarżoną decyzję w części tj. w zakresie braku naruszenia art. 14 rozporządzenia (WE) 261/2004 i w tym zakresie stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego P. S.A. art. 14 ust. 2 w. rozporządzenia oraz nałożył na przewoźnika lotniczego karę pieniężną w wysokości 400 zł, w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 7 czerwca 2017 r. do Prezesa ULC wpłynął wniosek pasażerów M.P. i A.I. o stwierdzenie naruszenia przez przewoźnika lotniczego P. S.A. przepisów rozporządzenia nr 261/2004, dotyczącego lotu z dnia [...] sierpnia 2014 r. o oznaczeniu kodowym [...] na trasie [...] – [...].

Po rozpatrzeniu sprawy, Prezes ULC decyzją [...] października 2017 r. znak: [...] stwierdził:

- naruszenie przez przewoźnika lotniczego art. 7 ust. 1 lit b w zw. z art. 6 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 poprzez zaniedbanie obowiązku wypłaty pasażerom odszkodowania w wysokości 400 EUR w związku z opóźnieniem lotu;

- umorzył postępowanie w zakresie ustalenia terminu usunięcia ww. naruszenia w stosunku do M.P. i A.I.

- nałożył na przewoźnika P.S.A. karę pieniężną za naruszenie postanowień rozporządzenia w wysokości 2.000 PLN.

Prezes ULC stwierdził, że, mając na uwadze brak wyjaśnień przewoźnika w przedmiocie przyczyn opóźnienia rejsu oraz ze względu na nie rozstrzygnięcie sprawy przez sąd cywilny pod względem przepisów materialnych, w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 7 ust. 1 lit. c ww. rozporządzenia, gdyż przewoźnik nie udowodnił, że w przedmiotowej sprawie miała miejsce nadzwyczajna okoliczność, uzasadniająca opóźnienie lotu i na przewoźniku spoczywał wobec pasażerów obowiązek wypłaty odszkodowania.

Natomiast umorzenie postępowania nastąpiło z uwagi na zasadę powagi rzeczy osądzonej w związku z tym, że wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2017 r. sygn. akt II C 1174/17 Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy oddalił powództwo A. I., a wyrokiem z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt II C 2241/16 oddalił analogiczne powództwo M. P. o zapłatę przeciwko P. S.A. z powodu przedawnienia roszczenia. Organ, przywołując treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 1937/14, stwierdził, że jest związany treścią ww. wyroków Sądu Rejonowego [...], jednakże nie w zakresie stwierdzenia naruszenia prawa i nałożenia na przewoźnika kary administracyjnej. Zdaniem organu w związku z powyższym należało umorzyć postępowanie w zakresie ustalenia terminu usunięcia naruszenia prawa, gdyż wobec wydania przez sąd powszechny wyroków rozstrzygających zagadnienie zaspokojenia indywidualnych interesów pasażerów, postępowanie administracyjne w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe.

Organ stwierdził także brak naruszenia art. 14 rozporządzenia nr 261/2004 wyjaśniając, że przeprowadzone przez pracowników Komisji Ochrony Praw Pasażerów kontrole przewoźnika potwierdziły, że przewoźnik posiadał stosowne ulotki traktujące o prawach pasażerów.

Zdaniem Prezesa ULC z uwagi na okoliczność, że niewypłacenie pasażerom odszkodowania spowodowało, iż prawa pasażerów zostały naruszone, zasadnym jest nałożenie na przewoźnika kary pieniężnej w wysokości 1000 zł od osoby za naruszenie obowiązku określonego w ust. 1 pkt 5 załącznika nr 2 do ustawy Prawo lotnicze (łącznie 2000 zł). W ocenie organu w przedmiotowej sprawie doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa, gdyż pasażerowie do dnia wydania niniejszej decyzji nie otrzymali od przewoźnika odszkodowania za opóźnienie lotu.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem ww. decyzji złożyli M.P. i A.I., reprezentowani przez W.C.

Skarżący wnieśli o stwierdzenie naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 261/2004. Wskazali, że przewoźnik lotniczy ma obowiązek "wręczenia" pasażerowi dotkniętemu opóźnieniem pisemnej informacji na temat jego praw. Przewoźnik nie przedstawił jakichkolwiek dowodów, aby wykonał obowiązek określony art. 14 ust. 2 rozporządzenia. Ustawodawca w sposób jednoznaczny wskazał formę, w jakiej przewoźnik ma informować pasażerów o przysługujących im prawach, to jest poprzez wręczenie pisemnej informacji oraz poprzez umieszczenie w punkcie odprawy tablic informacyjnych.

Nadto zdaniem skarżących Prezes ULC niezasadnie umorzył postępowanie w zakresie ustalenia terminu usunięcia naruszenia art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 w stosunku do pasażerów. Treść wyroków II C 2241/16 oraz IIC 1174/17 nie ma znaczenia dla przebiegu przedmiotowego postępowania, z uwagi na fakt, iż wyżej wymienione wyroki nie są prawomocne, zostały zaskarżone, tym samym nie mają żadnego wpływu na toczące się postępowanie administracyjne. Wobec braku prawomocności wyroków Sądu Rejonowego [...], w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła powaga rzeczy osądzonej, tym samym Prezes ULC winien wydać decyzję orzekającą naruszenie prawa i ustalić termin jego usunięcia.

Do wniosku załączono kopię pisma z dnia 27 października 2017 r. zawierającego odpowiedź przewoźnika lotniczego na apelację M.P. od ww. wyroku Sądu Rejonowego od sygn.. akt II C 2241/16.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. (w ocenie Sądu organ błędnie jako datę wydania decyzji wskazał rok 2018 r., jednakże omyłki tej nie sprostował) znak: [...], Prezes ULC uchylił ww. decyzję w części dotyczącej = braku naruszenia art. 14 rozporządzenia nr 261/2004 i w tym zakresie stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego P.S.A. art. 14 ust. 2 w. rozporządzenia oraz nałożył na przewoźnika lotniczego karę pieniężną w wysokości 400 zł, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Prezes ULC wyjaśnił, że po ponownej analizie materiału dowodowego, stwierdził naruszenie przez przewoźnika art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004. Przepis ten wymaga bowiem wprost, by przewoźnik lotniczy, który odmawia przyjęcia na pokład lub odwołuje lot wręczył każdemu pasażerowi pisemną informację o przepisach na temat odszkodowania i pomocy zgodnie z rozporządzeniem. Przewoźnik nie przedstawił dowodu na wręczenie ulotek informacyjnych pasażerom. Sam fakt posiadania przez przewoźnika takich ulotek nie jest tożsame z ich wręczaniem pasażerom. Prezes ULC uchylił w tym zakresie swoją wcześniejszą decyzję i stwierdził naruszenie art. rozporządzenia względem pasażerów. Jednocześnie organ nałożył na przewoźnika lotniczego karę pieniężną w łącznej wysokości 400 zł na naruszenie art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004.

Następnie organ wskazał, że strona poniosła stratę czasu w dotarciu do miejsca docelowego wynoszącą ponad 5 godzin. Ustalenia te oparto na informacjach zawartych w skardze złożonej przez pasażerów. Ciężar dowodu, że było inaczej albo, że opóźnienie było spowodowane przez okoliczności nadzwyczajne i tym samym prawa pasażerów wynikające z rozporządzenia nr 261/2004 nie zostały naruszone spoczywa na przewoźniku lotniczym zgodnie z art. 205b ust. 5 Prawa lotniczego. Jednakże zdaniem organu przedstawiony przez przewoźnika odpis wyroku z dnia 8 maja 2017 r. sygn. akt II C 1433/17 oraz nadesłany przez sąd odpis wyroku z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt. II C 2241/16 nie rozstrzygają przedmiotowej sprawy pod względem merytorycznym, tj. nie odnoszą się do prawa materialnego i zaistniałego stanu faktycznego pod względem ochrony praw pasażerów. Powództwo skarżących zostało oddalone z powodów formalnych, tj z powodu przedawnienia roszczeń na podstawie art. 778 k.c. Jednakże same wyroki nie rozstrzygają kwestii zasadniczej dla organu i dla pasażerów, tj. czy w przedmiotowej sprawie przewoźnik miał obowiązek odszkodowawczy względem podróżnego z tytułu opóźnienia lotu powyżej 3 godzin w dotarciu do miejsca docelowego. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17 marca 2017 sygn. akt III CZP 111/16 stwierdził, że roszczenie o odszkodowanie przewidziane w art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 przedawnia się w terminie rocznym na podstawie art. 778 k.c. Organ podkreślił, że istnieje odmienny zakres w charakterze postępowań przed Prezesem ULC i przed sądem powszechnym. Ten pierwszy stwierdza naruszenie prawa i nakłada karę administracyjną, natomiast sąd cywilny orzeka o roszczeniu pieniężnym.

Organ powtórzył zawarte w decyzji z dnia [...] października 2017 r. twierdzenia, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 7 ust. 1 lit. c ww. rozporządzenia, gdyż przewoźnik nie udowodnił, że w przedmiotowej sprawie miała miejsce nadzwyczajna okoliczność, uzasadniająca opóźnienie lotu i na przewoźniku spoczywał wobec pasażerów obowiązek wypłaty odszkodowania. Jednakże Prezes ULC jest związany treścią wyroków z dnia 3 sierpnia 2017 r. sygn. akt II C 1147/17 oraz z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt II C 2241/16. W związku z powyższym należało umorzyć postępowanie w zakresie ustalenia terminu usunięcia naruszenia prawa, gdyż wobec wydania przez sąd powszechny wyroków rozstrzygających zagadnienie zaspokojenia indywidualnych interesów pasażerów, postępowanie administracyjne w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe.

Skargi na decyzję Prezesa ULC z dnia 6 czerwca 2018 r. wnieśli M.P. oraz A.I., zaskarżając ją w części tj. w zakresie umorzenia postępowania w zakresie obowiązku usunięcia naruszenia art. 7 ust. 1 b rozporządzenia (WE) nr 261/2004 co do roszczeń.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 205b ust. 1 pkt 2 Prawa lotniczego poprzez jego niezastosowanie, polegające na nieokreśleniu obowiązku i terminu usunięcia naruszenia prawa, pomimo ustalenia naruszenia przez przewoźnika obowiązku określonego w art. 7 ust.1b rozporządzenia nr 261/2004;

2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o treść orzeczenia sądu powszechnego, co nie znajduje umocowania w przepisach prawa, bowiem Prezes ULC nie orzeka na podstawie k.p.c.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] października 2017 r. w ww. zakresie.

W uzasadnieniu skarg podniesiono, że Prezes ULC jest organem wyznaczonym m.in. do rozpatrywania skarg pasażerów opóźnionych rejsów, w związku z naruszeniem przez przewoźników lotniczych przepisów rozporządzenia nr 261/2004. Zgodnie z treścią art. 205b ust. 1 pkt 2 Prawa lotniczego, Prezes ULC rozpatrując skargę pasażera na naruszenie przez przewoźnika przepisów w/w rozporządzenia wydaje decyzję stwierdzając zakres naruszenia prawa oraz termin jego usunięcia, w przypadku stwierdzenia naruszenia art.7 przedmiotowego rozporządzenia. W treści uzasadnienia skarżonej decyzji, Prezes ULC prawidłowo ustalił naruszenie przez przewoźnika P.S.A. przepisów rozporządzenia poprzez naruszenie art. 7 ust. 1b rozporządzenia nr 261/2004, tym samym brak jest podstawy dla umorzenia postępowania w zakresie ustalenia terminu usunięcia w/w naruszenia.

W opinii skarżących, na treść decyzji nie mogą mieć wpływu orzeczenia sądowe. W myśl uchwały Sądu Najwyższego, sygn. akt. III CZP 113/13 skarżący mają prawo równoległego korzystania z dwóch środków ochrony prawnej (przemienność postępowania przed sądami cywilnymi oraz Prezesem ULC), to jest do wszczęcia postępowania administracyjnego przed Prezesem ULC oraz wytoczenia powództwa przed właściwym sądem. Brak jest natomiast przepisu prawa, na mocy którego organ administracyjny byłby związany treścią wyroku sądu, a to z uwagi na brak odwołania w przepisach regulujących działalność Prezesa ULC do stosowania Kodeksu Postępowania administracyjnego

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego Sygn. akt III CZP 113/13 w sprawie, w której pasażer domaga się od przewoźnika lotniczego odszkodowania za opóźniony lot na podstawie art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 zachodzi przemienność drogi postępowania przed sądami powszechnymi lub przed Prezesem ULC. W przedmiotowej sprawie postępowanie przed sądem powszechnym zostało wszczęte i zakończone w terminie wcześniejszym niż przed Prezesem ULC, w związku z tym organ administracji jest związany wyrokiem sądu cywilnego. Organ wskazał, że na takim stanowisku stoi również Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 574/00 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24 lipca 2013 r. sygn. IV SA/Wa 929/13, który stwierdził, że w tej sytuacji postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie nie może być prowadzone. W przeciwnym razie doszłoby do weryfikacji prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego w postępowaniu administracyjnym. Prezes ULC podkreślił, że niedopuszczalność kontroli zasadności prawomocnego orzeczenia sądu w postępowaniu administracyjnym wynika z zasady wyrażonej w art. 365 § 1 k.p.c.,, zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zdaniem organu z powyższego wynika, że podstawą prawną decyzji administracyjnej są przepisy administracyjnego prawa materialnego. Wyrok sądu powszechnego może istotnie wpływać na treść decyzji, szczególnie wówczas, gdy kształtuje on przesłanki, w oparciu o które wydawana jest decyzja administracyjna.

Z tego względu nie budzi wątpliwości, iż rozstrzygnięcie wydane w zakresie ustalenia terminu usunięcia naruszenia prawa poprzez wypłatę zryczałtowanego odszkodowanie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 rozporządzeniu nr 261/2004 ma charakter rozstrzygnięcia cywilnego w rozumieniu art. 1 k.p.c. Jest to sprawa cywilna w znaczeniu materialnym, tj. wynikająca ze stosunku z zakresu prawa cywilnego (umowy przewozu), którego podmioty (pasażer i przewoźnik lotniczy) na wypadek sporu występują jako równoprawne podmioty (por. Dorota Ambrożuk, O "przemienności drogi dochodzenia roszczeń" przysługujących podróżnym na podstawie rozporządzenia nr 261/2004, IKAR 2017, Nr 3). Z tego względu w przypadku wydania prawomocnego orzeczenia przez sąd powszechny, które rozstrzyga kwestię roszczeń pasażerów opartych na podstawie rozporządzenia (nr 261/2004, Prezes Urzędu jest tym orzeczeniem bezwzględnie związany w zakresie ustalenia terminu, w którym stwierdzone naruszenie prawa ma zostać usunięte przez przewoźnika lotniczego. Przyjęcie odmiennego stanowiska stanowi w powyższym zakresie naruszenie art. 366 k.p.c. jak również art. 6 k.p.a.

Sprawom nadano sygnatury akt odpowiednio VII SA/Wa 1855/19 i VII SA/Wa 2209/19.

Na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. Sąd postanowił na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.) o połączeniu sprawy o sygn.. akt VII SA/Wa 1855/19 ze sprawą o sygn.. akt VII SA/Wa 2209/19 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt VII SA/Wa 1855/19.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Skargi zasługuje na uwzględnienie w części, w jakiej skarżący domagają się uchylenia zaskarżonej decyzji.

Istota problemu prawnego występującego w niniejszej sprawie sprowadza się do wyjaśnienia, czy wyrok sądu powszechnego oddalający powództwo skarżącej przeciwko przewoźnikowi o zapłatę w związku z przedawnieniem roszczenia jest okolicznością uzasadniającą umorzenie przez Prezesa ULC postępowania w zakresie ustalenia terminu usunięcia naruszenia art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 261.

Przypomnieć należy, że zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. znak: [...], Prezes ULC uchylił swoją decyzję z dnia [...] października 2017 r. znak: [...] części tj. w zakresie braku naruszenia art. 14 rozporządzenia (WE) 261/2004 i w tym zakresie stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego P. S.A. art. 14 ust. 2 w. rozporządzenia oraz nałożył na przewoźnika lotniczego karę pieniężną w wysokości 400 zł, w pozostałym zakresie utrzymał ww. decyzję w mocy, w tym w części stwierdzającej naruszenie przez przewoźnika lotniczego art. 7 ust. 1 lit b w zw. z art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004 poprzez zaniedbanie obowiązku wypłaty skarżącym M.P. oraz odszkodowania w wysokości 400 Euro w związku z opóźnieniem lotu; umorzył postępowanie w zakresie ustalenia terminu usunięcia ww. naruszenia w stosunku do skarżących.

Jednakże organ wskazał, że wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2017 r. sygn. akt II C 1174/17 Sąd Rejonowy [...] oddalił powództwo A.I., a wyrokiem z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt II C 2241/16 ten sam sąd oddalił analogiczne powództwo M.P. o zapłatę przeciwko P. S.A. z powodu przedawnienia roszczenia. Oddalenie powództw nastąpiło z uwagi na przedawnienie roszczenia. W związku z powyższym Prezes ULC uznał, że jest związany treścią ww. wyroków z dnia 3 sierpnia 2017 r. sygn. akt II C 1147/17 oraz z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt II C 2241/16. W związku z powyższym należało umorzyć postępowanie w zakresie ustalenia terminu usunięcia naruszenia prawa, gdyż wobec wydania przez sąd powszechny wyroków rozstrzygających zagadnienie zaspokojenia indywidualnych interesów pasażerów, postępowanie administracyjne w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe.

Sąd w składzie tu orzekającym takiej oceny nie podziela.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że wyrok sądu powszechnego wywiera skutki prawne wyłącznie inter partes (pomiędzy stronami) a nie erga omnes (wobec wszystkich). Oznacza to, że jeżeli sąd powszechny oddali powództwo o zapłatę, to powód nie może drugi raz wystąpić z takim roszczeniem na drodze sądowej przed sądem powszechnym (ne bis in idem).

Poza tym, zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, ale wyłącznie w zakresie ujętym w sentencji tego prawomocnego orzeczenia, tj. rozstrzygnięcie (osądzenie) sprawy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000 r., sygn. akt II CKN 655/98, 23 maja 2002 r., sygn. akt IV CKN 1073/00, 8 czerwca 2005 r., sygn. akt V CK 702/04, 21 czerwca 2007 r., sygn. akt IV CSK 63/07, 15 listopada 2007 r., sygn. akt II CSK 347/07, 13 marca 2008 r., sygn. akt III CSK 284/07 - OSNC 2008, Nr D, poz. 127 – 3 czerwca 2008 r., sygn. akt I PK 301/07, 4 marca 2009 r., sygn. akt IV CSK 441/08 13 stycznia 2011 r., sygn. akt III CSK 94/10, 15 stycznia 2015 r., sygn. akt IV CSK 181/14 - Legalis).

W doktrynie podkreśla się, że "z prawomocnością orzeczenia sądowego (zarówno w ujęciu materialnym, jak i formalnym) związana jest powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.), przy czym jest to konstrukcja prawna odmienna – choć ściśle powiązana – z regulacją art. 365 § 1 K.p.c. Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Moc wiążąca orzeczenia może być rozważana tylko wtedy, gdy rozpoznawana jest inna sprawa niż ta, w której wydano poprzednie orzeczenie oraz gdy kwestia rozstrzygnięta innym wyrokiem stanowi zagadnienie wstępne. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu charakteryzuje się dwoma aspektami. Pierwszy z nich odnosi się tylko do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia. Aspekt ten występuje, gdy w poprzednim postępowaniu, w którym zapadło prawomocne orzeczenie nie brała udziału choćby jedna ze stron nowego postępowania, a nie jest ona objęta prawomocnością rozszerzoną. Nie można bowiem takiej strony obciążać dalszymi skutkami wynikającymi z prawomocnego orzeczenia. Drugi aspekt mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest określony jako walor prawny rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. Jest on ściśle związany z powagą rzeczy osądzonej (art. 365 § 1 K.p.c.) i występuje w nowej sprawie pomiędzy tymi samymi stronami, choć przedmiot obu spraw jest inny. W nowej sprawie nie może być wówczas zastosowany negatywny (procesowy) skutek powagi rzeczy osądzonej polegający na niedopuszczalności ponownego rozstrzygania tej samej sprawy. Występuje natomiast skutek pozytywny (materialny) rzeczy osądzonej przejawiający się w tym, że rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu (rzecz osądzona) stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika" – por. komentarz do art. 365 k.p.c. w: A. Zieliński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Wyd. 9, Warszawa 2017).

W tym miejscu podkreślić należy, że organ nie ustalił, czy w dacie wydania przez Prezesa ULC zaskarżonej decyzji ww. wyroki Sądu Rejonowego [...] były prawomocne, szczególnie że z dokumentów załączonych do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i twierdzeń zawartych we wniosku wynika, że skarżący złożyli apelacje od powyższych wyroków. Jednakże, odchodząc od powyższej wadliwości zaskarżonej decyzji wskazać należy, że powodem oddalenia powództw skarżących tymi wyrokami było przedawnienie roszczeń. Stanowi o tym art. 778 k.c., zgodnie z którym roszczenia z umowy przewozu osób przedawniają się z upływem roku od dnia wykonania przewozu, a gdy przewóz nie został wykonany - od dnia, kiedy miał być wykonany.

W związku z tym, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie pojawiają się wątpliwości odnośnie dopuszczalności stosowania tego przepisu przy rozstrzyganiu sprawy w postępowaniu administracyjnym przez Prezesa ULC o żądaniu pasażerów zapłaty odszkodowania, przewidzianego w art. 7 ust. 1 rozporządzenia 261, tut. Sąd wyjaśnia, że analiza wyroku TSUE z dnia 22 listopada 2012 r. w sprawie C-139/11 [...], pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że Trybunał ten w sposób wyraźny wskazuje, że kwestia przedawnienia została zaliczona przez TSUE do zasad proceduralnych, dotyczących wytaczania powództw przed sądami, których regulacja pozostaje w kompetencji państw członkowskich, z zastrzeżeniem obowiązku przestrzegania zasad równoważności i skuteczności. Trybunał uznał, że termin do wytoczenia powództwa o odszkodowanie, o którym mowa w art. 5 i 7 rozporządzenia nr 261, powinien być ustalany według przepisów każdego państwa członkowskiego regulujących przedawnienie roszczeń.

Do takiego też rozumienia zakresu stosowania art. 778 k.c. nawiązuje Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 marca 2017 r., sygn. akt III CZP 111/16, stwierdzając, że "roszczenie o odszkodowanie przewidziane w art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91, przedawnia się w terminie rocznym na podstawie art. 778 KC".

Sądy powszechne (cywilne) przyjmują za podstawę orzekania przepisy materialnego prawa cywilnego i kodeksu postepowania cywilnego, a w konsekwencji mogą oddalić powództwo o zapłatę na skutek podniesionego zarzutu przedawnienia, wynika to z art. 1 k.c. w zw. z art. 1 i art. 2 § 1 k.p.c.

Dokonując natomiast ustalenia, czy organy administracji publicznej orzekając w sprawach administracyjnych mogą przyjmować za podstawę orzeczenia przepisy cywilnoprawne, Sąd wyjaśnia, że stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do spraw rozstrzyganych w trybie administracyjnym jest możliwe, jeżeli wynika to z jednoznacznego odesłania do ich stosowania. Przepisy rozporządzenia nr 261/2004/WE nie zawierają jednak odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów prawa prywatnego w sprawach unormowanych w art. 7 i art. 16 ust. 2 tego rozporządzenia. Również przepisy ustawy – Prawo lotnicze nie zawierają takiego odesłania do stosowania przepisów Kodeksu cywilnego w sprawach unormowanych w art. 205a i art. 205b tej ustawy. Prawo lotnicze określa wyłącznie jeden przypadek, w którym takie przepisy mogą mieć zastosowanie. Z dyspozycji art. 205b ust. 6 ustawy Prawo lotnicze wynika, że do egzekucji należności stwierdzonych w decyzji stwierdzającej naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego i określającej zakres nieprawidłowości oraz nakładającej karę, o której mowa w art. 209b ust. 1 Prawo lotnicze (a także w razie określającej obowiązek i termin jego usunięcia naruszenia przepisu art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia 261) stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Ustawodawca wyraźnie zatem wskazał, w jakim zakresie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego do wydanej przez organ decyzji administracyjnej, wyłączając tym samym domniemanie stosowania wobec tej decyzji przepisów o egzekucji w postępowaniu administracyjnym.

Dlatego też należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 2714/15 (publ. CBOSA), że powyższe odesłanie do stosowania przepisów k.p.c. w zakresie egzekucji należności nie dotyczy stosowania Kodeksu cywilnego. Przedawnienie zaś jest uregulowane w k.c., a nie w k.p.c.

Wobec powyższego Sąd stoi na stanowisku, że Prezes ULC nie był związany tym, że sąd powszechny uznał przedawnienie roszczenia o zapłatę.

Podkreślić należy, że w motywie 22 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 wskazano, że Państwa Członkowskie powinny zapewnić i nadzorować przestrzeganie przez swoich przewoźników lotniczych niniejszego rozporządzenia oraz wyznaczyć właściwy organ odpowiedzialny za stosowanie jego przepisów. Organem wyznaczonym w Polsce do sprawowania omawianego powyżej nadzoru jest Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, co wynika z art. 205a ust. 1 pkt 1 Prawa lotniczego, który stanowi, że Prezes Urzędu kontroluje przestrzeganie przepisów rozporządzenia nr 261/2004/WE, a w szczególności rozpatruje skargi, o których mowa w art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004/WE.

Art. 205b ust. 1 pkt 2 Prawa lotniczego, będący materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi, że w razie złożenia skargi, o której mowa w art. 205a ust. 1, Prezes ULC stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę, o której mowa w art. 209b ust. 1, zaś w razie stwierdzenia naruszenia przepisu art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia 261 określa również obowiązek i termin jego usunięcia.

Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że wydając decyzję Prezes ULC w pierwszej kolejności w każdym przypadku stwierdza naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, a następnie określa zakres nieprawidłowości oraz nakłada karę, dodatkowo w razie stwierdzenia naruszenia określonych przepisów rozporządzenia 261 określa również obowiązek i termin usunięcia naruszenia prawa.

Jeśli zatem organ uznał, że zaistniały przesłanki roszczenia z art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 261, a ponadto, że przewoźnik lotniczy zaniedbał obowiązku wypłacenia tego odszkodowania i nie wykazał, że opóźnienie lotu wynikło z przyczyn od niego niezależnych – to tym samym nie mógł umorzyć postępowania w zakresie ustalenia terminu usunięcia naruszenia prawa.

Podkreślić należy, że ustawowe odesłanie do stosowania (w określonym zakresie) przepisów Kodeksu postępowania cywilnego przy jednoczesnym braku odesłania do stosowania przepisów Kodeksu cywilnego w procedurze wydawania decyzji przez Prezesa ULC oznacza niedopuszczalność domniemania stosowania przepisów Kodeksu cywilnego przy wydawaniu tej decyzji, która stanowi rozstrzygnięcie ze sfery stosunku administracyjnoprawnego, a nie ze sfery stosunku cywilnego. Jakkolwiek bowiem przedmiotem rozstrzygnięcia administracyjnego w niniejszej sprawie jest należność pieniężna pomiędzy przewoźnikiem lotniczym a pasażerami, to ustawowe określenie drogi administracyjnej do jej ustalenia powoduje, że ustalenie to następuje w ramach stosunku administracyjnoprawnego, w którym organ władczo orzeka o wynikających z ustawy obowiązkach przewoźnika lotniczego będącego jedną ze stron tego stosunku prawnego.

Brak odesłania w ustawie – Prawo lotnicze do stosowania przepisów Kodeksu cywilnego przy wydawaniu decyzji na podstawie art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo lotnicze oznacza brak jest podstaw do zastosowania w sprawie przepisów o przedawnieniu roszczeń znajdujących się w tym Kodeksie.

Sąd nie zgadza się także z twierdzeniami organu zawartymi w odpowiedzi na skargę, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego sygn. akt III CZP 113/13 w sprawie, w której pasażer domaga się od przewoźnika lotniczego odszkodowania za opóźniony lot na podstawie art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 zachodzi przemienność drogi postępowania przed sądami powszechnymi lub przed Prezesem ULC, a w związku z tym, że w niniejszej sprawie postępowanie sądem powszechnym zostało wszczęte i zakończone w terminie wcześniejszym niż przed Prezesem ULC, to organ administracji jest związany wyrokiem sądu cywilnego. Podkreślić należy, że ww. uchwała Sądu Najwyższego z dnia sygn. akt III CZP 113/13 z dnia 7 lutego 2014 r. dotyczyła zagadnienia prawnego "Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie, w której pasażer domaga się od przewoźnika lotniczego odszkodowania za opóźniony lot na podstawie art. 7 Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. UE L z dnia 17 lutego 2004 r.)?", a w przypadku negatywnej na to pytanie "Czy niedopuszczalność drogi sądowej ma charakter bezwzględny czy też względny wynikający z przemienności kompetencji sądu powszechnego i Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego?". Pojęto rozstrzygnięcie, że cyt. "W sprawie, w której pasażer domaga się od przewoźnika lotniczego odszkodowania za opóźniony lot na podstawie art. 7 Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego Rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz. U. UE. L z dnia 17 lutego 2004 r. s. 1 i n.) zachodzi przemienność drogi postępowania przed sądami powszechnymi lub przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego."

W uzasadnieniu podkreślono, że w kwestii, czy wobec treści art. 205 a i 205 b Prawa lotniczego dopuszczalna jest droga sądowa do dochodzenia w postępowaniu cywilnym odszkodowania, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 w judykaturze sądów powszechnych i w nauce zarysowały się rozbieżności. Na tym tle można wyróżnić dwa przeciwstawne stanowiska. Według jednego, droga sądowa jest bezwzględnie wyłączona ze względu na przekazanie tych spraw do właściwości Prezesa ULC jako innego organu w rozumieniu art. 2 §3 k.p.c. Przeciwne stanowisko wyklucza kompetencje Prezesa ULC do orzekania o odszkodowaniu na podstawie art. 7 rozporządzenia nr 461/2004 na rzecz drogi sądowej w postępowaniu cywilnym, albowiem postępowanie administracyjne prowadzone przed Prezesem ULC może prowadzić tylko do nałożenia na przewoźnika kary finansowej, a nie rozstrzygania o roszczeniach cywilnoprawnych wynikających z art. 7 rozporządzenia nr 261/2004. W judykaturze sądów powszechnych prezentowane jest też pośrednie stanowisko dopuszczające przemienność kompetencji Prezesa ULC sądów powszechnych ale przyjmujące zarazem względną niedopuszczalność drogi sądowej w razie wystąpienia na podstawie art. 205a i 205 b ze skargą do Prezesa ULC.

W świetle powyższego uznać należy, że ww. uchwała w przesądza ani o pierwszeństwie drogi postępowania przed sądami powszechnymi przed postępowaniem przez Prezesem ULC, ani o niemożności wszczęcia postępowania przed Prezesem ULC, pomimo wcześniejszego wydania wyroku przez sąd powszechny, którym oddalono powództwo o zapłatę na skutek podniesionego zarzutu przedawnienia.

Rzeczą organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zatem przeprowadzenie postępowania z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem przedstawionego wyżej stanowiska Sądu.

Z podanych wyżej powodów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja w części w jakiej utrzymała w mocy decyzję organu I instancji umarzającą postępowanie w zakresie ustalenia terminu usunięcia naruszenia art. 7 ust.1 lit. b) rozporządzenia nr 261/2004 została wydana z naruszeniem wskazanych przepisów prawa materialnego i z tej przyczyny orzeczono jak w wyroku (pkt I) na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

O zwrocie kosztów postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 powołanej ustawy.