Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1238/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 107 par. 3,  art. 9,  art. 11
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2 oraz  ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1238/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 listopada 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka (spr.), Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Inga Gołowska, Protokolant: Julia Kamieniarz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2009 r., sprawy ze skargi A.C., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 30 czerwca 2009 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń, Pracowniczych oraz umorzenia postępowania w pozostałej części, I. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej umorzenia postępowania II. określa, iż decyzja w zaskarżonej części nie podlega wykonaniu do czasu prawomocności wyroku III. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 240,00 zł ( słownie: dwieście czterdzieści złotych 00/100)


UZASADNIENIE

Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Skarżąca prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą od kwietnia 1999r. do 5 października 1999r. W okresie prowadzenia działalności gospodarczej A. C. zgłaszała do ubezpieczeń pracowników. Na koncie figurują zaległości z tytułu nieopłaconych składek za okres od VI-X/1999r. w części finansowanej przez ubezpieczonych w wysokości 2.654,40 zł oraz w części finansowanej przez płatnika w kwocie 3.938,31 zł (plus odsetki za zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie ), koszty upomnienia w kwocie 26,40 zł.

W dniu 27 września 2007r. do organu wpłynęło pismo Skarżącej z wnioskiem o umorzenie odsetek z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FPiFGŚP oraz o rozłożenie zobowiązań na raty. W dniu 7 grudnia 2007r. odmówiono umorzenia niniejszych zaległości z tytułu nieopłaconych składek.

W dniu 10 marca 2008r. na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek. Zdaniem organu Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o tym, iż opłacenie należności składkowych pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wyrokiem z dnia 29 października 2008r. sygn. akt V SA/Wa 1340/08 na skutek rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu. Powodem takiego rozstrzygnięcia Sądu było stwierdzenie uchybienia w postaci naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, a także braki w ustaleniach organu.

W dniu 17 kwietnia 2009r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Skarżącej w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FPiFGŚP. We wniosku Skarżąca wskazała na trudną sytuacją życiową oraz problemy finansowe. Skarżąca podniosła także, iż podczas prowadzenia działalności gospodarczej padła ofiarą oszustwa, o czym świadczą przedłożone wyroki karne.

Z treści zaskarżonej decyzji wynika, iż Skarżąca załączyła szereg dokumentów na potwierdzenie przedstawianych okoliczności (dokumentów tych brak w aktach administracyjnych niniejszej sprawy).

Decyzją z dnia 14 maja 2009r. Nr[...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na FP i FGŚP. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z możliwością ponoszenia strat.

Jednocześnie zgodnie z art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) każda osoba prowadząca na własny rachunek i ryzyko działalność gospodarczą, zobowiązana jest odprowadzić do Zakładu w całości i z własnych środków składki na swoje ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Nie wywiązywanie się płatnika z powyższego obowiązku, powoduje powstanie po stronie Zakładu wierzytelności. Mając na względzie wysokość zadłużenia, a także okres powstania zaległości stwierdzono, iż w stosunku do Skarżącej nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. całkowita nieściągalność oraz wymienione w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W przypadku braku możliwości jednorazowej spłaty należności z tytułu składek istnieje możliwość złożenia odpowiedniego wniosku przez zainteresowaną i spełnieniu określonych warunków rozłożenia całej należności w ratach i jej spłaty w ramach zawartego z Zakładem układu ratalnego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, pełnomocnik Skarżącej zarzucił zaskarżonej decyzji:

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 1 i ust. 2 w związku z ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez nie zastosowanie tego przepisu pomimo ustalenia, że nie istnieje jakikolwiek majątek, z którego można egzekwować należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co doprowadziło organ orzekający do uznania, iż brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP i kosztów upomnienia;

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 1 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., poprzez przyjęcie, że w stosunku do strony odwołującej nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wymienione w rozporządzeniu wykonawczym;

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niezastosowanie się przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy ponownym wydaniu decyzji do oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania wyrażonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 października 2008 r. sygn. akt: V SA/Wa 1340/08.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP wraz z należnymi odsetkami i kosztami upomnienia.

Decyzją z dnia 30 czerwca 2009r. nr [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzył Skarżącej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na FP i FGŚP za okres VI-X/1999r. W pozostałej części dotyczącej umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będącymi płatnikami składek umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie.

W ocenie organu w stosunku do Skarżącej nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdaniem organu, w sprawie występuje ważny interes zobowiązanej. Bowiem w trakcie prowadzenia działalności Skarżąca padła ofiarą oszustwa, a obecnie Skarżąca dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi wyłącznie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ stwierdził nadto, iż stosownie do art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 ustawy. Wobec powyższego na mocy art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego należało umorzyć postępowanie w części dotyczącej umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonego ze względu na jego bezprzedmiotowość. Ponadto Zakład poinformował, iż umorzenie należności będzie miało wpływ na zakres oraz wysokość ewentualnie przyszłych świadczeń, jakie będą przysługiwać z tytułu ubezpieczeń społecznych.

W skardze wniesionej przez pełnomocnika zaskarżono powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w części dotyczącej umorzenia postępowania.

Decyzji tej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), poprzez nie określenie w jakiej części wniosek Skarżącej o umorzenie może zostać uwzględniony, a w jakiej takiemu umorzeniu nie podlega.

Wskazując na te zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 czerwca 2009 r. w części dotyczącej umorzenia postępowania, a także zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016).

Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m. in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów.

Natomiast, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów art. 107 § 3, art. 9 oraz art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego w części dotyczącej orzeczenia w przedmiocie umorzenia postępowania.

Jak bowiem wynika z treści sentencji zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych organ umorzył Skarżącej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FPiFGŚP. Co istotne organ w sentencji orzeczenia wskazał zarówno na kwoty należności, które podlegają umorzeniu, jak i okres za jaki dokonano umorzenia należności. Równocześnie w tej samej sentencji orzeczenia organ umorzył postępowanie w sprawie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, nie wskazując na wysokość tych należności.

Jak trafnie podniesiono w skardze, przywołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2007r. sygn. akt V SA/Wa 193/07 organ rentowy winien ustalić w prowadzonym postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie wysokość zadłużenia z tytułu składek finansowanych przez płatnika i z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych. Tymczasem organ rozpoznając niniejszą sprawę w części dotyczącej umorzenia postępowania nie wskazał nie tylko na wysokość składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, ale i nie sporządził uzasadnienia faktycznego i prawnego, z którego wynikałoby, z jakiego powodu do Skarżącej w tym zakresie nie stosuje się art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Tymczasem - jak trafnie wskazano w skardze - strona postępowania ma prawo wiedzieć (a organ ma obowiązek poinformować) w jakiej części wniosek o umorzenie może zostać uwzględniony i rozpoznany na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz jakiej konkretnej kwoty należności wnioskowana ulga nie dotyczy. Przy tym nie jest wystarczające - jak uczynił organ - wskazanie w uzasadnieniu decyzji, iż zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i na mocy art. 105 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego należało umorzyć postępowanie w części dotyczącej umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonego, ze względu na jego bezprzedmiotowość.

Z uwagi na powyższe Sąd dopatrzył się naruszenia art. 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak wskazano wyżej tych elementów zabrakło w treści uzasadnienia decyzji, w części dotyczącej umorzenia postępowania.

Ponadto Sąd dopatrzył się naruszenia zasady informowania, wyrażonej w treści art. 9 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ nie przedłożył do akt sprawy, jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, iż informował Skarżącą o wysokości należności, które nie mogą zostać umorzone na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wobec treści skargi należy stwierdzić, iż takich informacji Skarżąca nie uzyskała. Wysokość tych należności nie została także wskazana w sentencji oraz uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ponadto Zakład informując w końcowej treści uzasadnienia decyzji, iż umorzenie należności będzie miało wpływ na zakres oraz wysokość ewentualnie przyszłych świadczeń, jakie będą przysługiwać z tytułu ubezpieczeń społecznych nie wyjaśnił na jaką okoliczność udzielono tej informacji, wobec zakresu rozpoznawanego wniosku o umorzenie składek.

Dodatkowo, poprzez brak wyjaśnienia przesłanek i okoliczności powodujących umorzenie postępowania w części, organ naruszył art. 11 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego - organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Sąd stwierdza, iż powyższe naruszenia przepisów postępowania miały wpływ na wynik sprawy, bowiem z rozstrzygnięcia w części dotyczącej orzeczenia o umorzeniu postępowania nie wynika, co do jakiej wysokości składek i z jakiego powodu postępowanie zostało umorzone. Wiedzy takiej nie można było uzyskać także z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy administracyjnej, bowiem akta te zawierają, oprócz obu decyzji organu, wniosków Skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek oraz o ponowne rozpatrzenie sprawy i dowodów doręczeń, jedynie dwa pisma kierowane do komórek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wobec zakresu orzeczenia przez Sąd w niniejszej sprawie, tj. uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej umorzenia postępowania, który to zakres został sformułowany w treści skargi, organ ponownie rozpatrując sprawę, usunie wyżej wskazane nieprawidłowości w części dotyczącej umorzenia postępowania.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Na koszty te składa się wynagrodzenie radcy prawnego.