Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 605/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 1, art. 5
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie Sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędzia del. NSA Andrzej Irla Protokolant starszy asystent sędziego Katarzyna Miller po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2016r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1992/14 w sprawie ze skargi J.F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od J.F. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 1 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...]sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

J.F. w dniu 4 października 2013 r. złożył do Wojewody [...]wniosek o potwierdzenie posiadania polskiego obywatelstwa od chwili urodzenia po ojcu.

Decyzją z [...] maja 2014 r. Wojewoda [...]odmówił potwierdzenia przez J.F. posiadania obywatelstwa polskiego. Wnioskodawca wniósł odwołanie od tej decyzji, po którego rozpoznaniu Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W sprawie znajduje zastosowanie ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7, poz. 44). Minister ustalił, że wnioskodawca urodził się w dniu 22 września 1948 r. w[...] , jako syn [...]i [...]z d.[...] . Ojciec wnioskodawcy posiadał polskie obywatelstwo, co wynika z poświadczenia obywatelstwa polskiego C.F. wydanego przez Wojewodę [...] w dniu [...] grudnia 1990 r.

Biorąc pod uwagę art. 4 i 5 powołanej ustawy, Minister stwierdził, że wnioskodawca nie urodził się jako dziecko ślubne, zatem nie może wywodzić obywatelstwa polskiego od ojca. Dowodem zawarcia przez rodziców wnioskodawcy związku małżeńskiego nie jest wpis w niemieckim akcie urodzenia, z którego wynika, że rodzice zawarli małżeństwo 21 stycznia 1946 r. w[...] . W aktach administracyjnych znajduje się kwestionariusz paszportowy C. F. wypełniony w dniu 2 października 1990 r., w którym podał, że zawarł związek małżeński z A. G. 30 sierpnia 1947 r. w [...] u Rabina. Minister wyjaśnił, że w dniu 1 stycznia 1946 r. weszły w życie przepisy dekretu z dnia 25 września 1945 r. Prawo małżeńskie (Dz. U. Nr 48, poz. 270), który przewidywał jedynie świecką formę zawarcia małżeństwa. Zgodnie z informacją udzieloną przez Urząd Stanu Cywilnego w [...] w księgach małżeństw z roku 1947 brak jest aktu małżeństwa rodziców wnioskodawcy. Konsul Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Monachium wskazał, że w aktach zbiorowych zgromadzonych do aktu urodzenia wnioskodawcy nie ma dodatkowych informacji dotyczących małżeństwa jego rodziców. Urząd Stanu Cywilnego w [...] wyjaśnił, że przypuszczalna data i miejsce zawarcia małżeństwa zostały naniesione na podstawie oświadczenia. Minister podkreślił, że akt urodzenia wnioskodawcy dowodzi faktu jego urodzenia w określonej dacie i miejscu, nie może być jednak dowodem na zawarcie związku małżeńskiego przez jego rodziców. Na poparcie wskazanej tezy Minister odwołał się do opinii prawnej Departamentu Legislacyjno-Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości.

Następnie Minister rozważył, czy wpisanie w akcie urodzenia wnioskodawcy jako ojca - C. F. stanowi dowód na uznanie dziecka. Ustalenie to ma znaczenie z uwagi na brzmienie art. 4 pkt 2 w związku z art. 6 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Odwołał się do treści dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. Prawo rodzinne (Dz. U. Nr 6, poz. 52), który regulował m.in. instytucję uznania dziecka urodzonego poza małżeństwem oraz dekretu z 25 września 1945 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 48, poz. 272 ze zm.). Minister stwierdził, że na podstawie faktu wskazania ojca w akcie urodzenia nie można wywieść, że dokonał uznania zgodnie z wyżej wskazanymi regulacjami. Wskazał też, że posługiwanie się przez matkę wnioskodawcy nazwiskiem jego ojca nie dowodzi zawarcia małżeństwa przez jego rodziców. Wobec stwierdzenia przez organ, że wnioskodawca nie urodził się jako dziecko ślubne, to zgodnie z art. 4 pkt 1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, nabyłby polskie obywatelstwo, gdyby w dacie jego urodzenia posiadała je jego matka. Minister wezwał w piśmie z 11 czerwca 2014 r. m.in. do przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadanie polskiego obywatelstwa przez matkę wnioskodawcy, czego nie uczynił.

W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę Sąd I instancji podzielił ocenę Ministra, że skarżący nie nabył obywatelstwa polskiego po ojcu na podstawie art. 4 pkt 1 i art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, ponieważ nie wykazał, ażeby urodził się jako dziecko ślubne. Informacja, że rodzice dziecka są małżeństwem zawarta w akcie urodzenia ma ograniczoną moc dowodową. Akt urodzenia potwierdza przede wszystkim fakt urodzenia dziecka, datę i miejsce oraz nazwiska i imiona rodziców. Akt urodzenia nie może być jednocześnie dowodem na zawarcie związku małżeńskiego rodziców dziecka. Faktu zawarcia małżeństwa C. F. i A. F. z d. G. nie potwierdzają inne dowody, zatem tezy wywiedzione przez skarżącego z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 2528/12 nie mają przełożenia na okoliczności rozpoznawanej sprawy. Z oświadczenia zawartego w kwestionariuszu paszportowym ojca skarżącego wynika, że rodzice zawali jedynie obrzędowy ślub żydowski. W świetle obowiązującego wówczas dekretu z dnia 25 września 1945 r. Prawo małżeńskie zawarcie związku małżeńskiego w formie religijnej nie odniosło skutków w sferze prawnej. Sąd I instancji stwierdził, że nie zasługiwała na uwzględnienie argumentacja zawarta w skardze, zgodnie z którą przy ocenie dowodów i braku formalnego dokumentu należy mieć na względzie chwilę i miejsce zawarcia małżeństwa, trudności z rejestracją małżeństw, ponieważ faktu zawarcia małżeństwa przez urzędnikiem stanu cywilnego nie potwierdził sam ojciec skarżącego wypełniając kwestionariusz paszportowy w dniu 2 października 1990 r. Skarżący - reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zobowiązany był do złożenia dokumentów potwierdzających posiadania obywatelstwa polskiego przez matkę. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik wyjaśnił, że wnioskodawca nie będzie dołączał jakichkolwiek dokumentów i wniósł o wydanie rozstrzygnięcia na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego. Sąd I instancji stwierdził, że prawidłowe jest ustalenie organu, iż dokumenty złożone przez skarżącego oraz zebrane przez organ administracji nie są wystarczające do stwierdzenia w sposób stanowczy, że skarżący urodził się jako dziecko "ślubne". Odnośnie obywatelstwa matki brak jest informacji, ponadto skarżący nie powołał się na tę przesłankę, składając wniosek o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku wniesionej przez J.F. zaskarżono wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. wnoszący skargę kasacyjną zarzucił: 1) naruszenie art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, a także art. 135 P.p.s.a. poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności z treścią dokumentu urzędowego, tj. niemieckiego aktu urodzenia skarżącego wskazującego na jego "ślubne" pochodzenie, a także poprzez nieuwzględnienie zarzutu skargi naruszenia przez Ministra art. 7, 76 § 1, 77 i 80 K.p.a. z powodu zanegowania tej okoliczności; 2) niewłaściwe zastosowanie art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r., Nr 161, poz. 1688 ze zm.) w związku z art. 76 § 1 K.p.a. w związku z art. 1138 K.p.c. poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią niemieckiego odpisu aktu urodzenia odnośnie "ślubnego" pochodzenia skarżącego i jego uznania przez ojca; 3) niewłaściwe zastosowanie art. 4 pkt 1 i 2 w związku z art. 5 i 7 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez przyjęcie, iż skarżący nie nabył z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego po ojcu.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że niejednokrotnie sądy administracyjne rozpoznające podobne sprawy uznawały szczególną wartość dowodową aktów urodzenia oraz znaczenie przedkładania dodatkowo aktu małżeństwa rodziców dla ustalenia "ślubnego" pochodzenia. Okoliczność ślubnego pochodzenia skarżącego została wykazana dokumentem urzędowym. Z niemieckiego aktu urodzenia wynika, że jest synem C. F. i A. F. z d. G., a jednocześnie w księdze stanu cywilnego znajduje się wzmianka o zawarciu przez rodziców skarżącego związku małżeńskiego w dniu 21 stycznia 1946 r. w[...] . W ocenie skarżącego, treść adnotacji i wzmianki w akcie urodzenia przesądza, iż dokonano rejestracji dziecka "ślubnego". Wskazał, że w sprawie istotne było ustalenie uznania skarżącego przez ojca bądź pozostawania przez jego rodziców w chwili jego urodzenia w związku małżeńskim. Oba te zdarzenia powodowały, że dziecko było traktowane jako "ślubne". Brak było podstaw do kwestionowania prawidłowości sporządzenia aktu urodzenia skarżącego i dodatkowej informacji pochodzącej z urzędu stanu cywilnego w[...] . W Niemczech i Polsce można dokonać sporządzenia, ustalenia treści bądź odtworzenia aktu urodzenia na podstawie różnych źródeł dowodowych. Za niedopuszczalne należy uznać kwestionowanie ostatecznych ustaleń dokonanych przez niemiecki urząd stanu cywilnego, który stanowi samodzielną podstawę do ustalenia nabycia przez skarżącego na podstawie art. 4 pkt 1 i 2 w związku z art. 5 i art. 7 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego obywatelstwa polskiego po ojcu. Materiał dowodowy wskazuje, że rodzice skarżącego zawarli związek małżeński w formie religijnej, co nie podważa samo przez się jego skuteczności w porządku państwowym, a zwłaszcza ustalenia "ślubnego" pochodzenia dziecka.

Z powołanych względów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] sierpnia 2014 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wyrażona w zaskarżonym wyroku ocena, że organ prawidłowo wywiódł, iż informacja w niemieckim akcie urodzenia skarżącego dotycząca zawarcia małżeństwa przez jego rodziców nie stanowi dowodu na okoliczność tego, że jego rodzice byli małżeństwem, a w konsekwencji nie stanowi dowodu na ślubne pochodzenie skarżącego, ani jego uznanie przez ojca, zatem skarżący nie nabył obywatelstwa polskiego po ojcu, jest prawidłowa i nie narusza wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania i prawa materialnego.

Nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego w związku z art. 76 § 1 K.p.a. w związku z art. 1138 K.p.c. oraz art. 4 pkt 1 i 2 w związku z art. 5 i 7 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Z niemieckiego aktu urodzenia skarżącego wynika, że urodził się 22 września 1948 r. w[...] . Jako ojca wpisano C. F., a matkę - A. F. z domu G. W przesłanej przez Konsulat Generalny RP w Monachium uwierzytelnionej kopii z księgi urodzeń wskazano, że rodzice skarżącego zawarli związek małżeński w [...]w dniu 24 stycznia 1946 r. W kolejnym piśmie Konsulat poinformował, że, zgodnie z odpowiedzią Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z 7 maja 2014 r., w aktach zbiorowych nie ma dodatkowych informacji dotyczących małżeństwa rodziców J.F. Urząd wyjaśnił, że przypuszczalnie data i miejsce zawarcia małżeństwa rodziców skarżącego widniejące w księdze urodzeń zostały naniesione na podstawie ówczesnego ich oświadczenia. Zebrane w sprawie dowody, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, uznając za prawidłowe stanowisko organu, nie są wystarczające do stwierdzenia, że rodzice J.F. byli małżeństwem, a w konsekwencji, że urodził się jako dziecko ślubne.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 1741 ze zm.) akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Przepis ten stanowi odpowiednik art. 4 obowiązującej zarówno w dniu wydania wyroku przez Sąd I instancji, jak i w dniu wydania przez organ zaskarżonej decyzji, ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego. W chwili sporządzenia niemieckiego aktu urodzenia skarżącego, tj. w dniu 27 września 1948 r. w Polsce obowiązywał dekret z dnia 25 września 1945 r. Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z art. 42 (1) dekretu wpisy w księgach stanu cywilnego stanowią dowód zupełny zdarzeń w nich stwierdzonych pod warunkiem, że księgi są prawidłowo prowadzone. Dowód niezgodności zarejestrowanych faktów z prawdą jest dopuszczalny. W myśl art. 42 (2) dekretu wyciągi oraz odpisy skrócone i zupełne mają moc dowodową równą wpisom do ksiąg stanu cywilnego. W odniesieniu do zagranicznych aktów stanu cywilnego znaczenie ma art. 28 (1) dekretu, zgodnie z którym akt stanu cywilnego, sporządzony zagranicą nie przed polskim urzędnikiem stanu cywilnego, może być wpisy do właściwych ksiąg jedynie na mocy zezwolenia okręgowej władzy nadzorczej. Należy wskazać, że zagraniczny akt urodzenia korzystał z mocy dowodowej równej aktowi stanu cywilnego sporządzonego przez polskie władze wyłącznie wówczas, gdy został wpisany do polskich ksiąg zgodnie z art. 28 (1) dekretu. Brak transkrypcji aktu stanu cywilnego w przewidziany prawem sposób pozbawiał go mocy dowodowej na gruncie obowiązujących w chwili zdarzenia przepisów. Prawidłowe jest zatem stanowisko Sądu I instancji, potwierdzające słuszność wywodu organu, że akt urodzenia potwierdza przede wszystkim fakt, datę i miejsce urodzenia dziecka oraz imiona i nazwiska rodziców. Nie stanowi natomiast dowodu na zawarcie małżeństwa przez rodziców dziecka. Należy też wskazać, że data i miejsce zawarcia małżeństwa podana w niemieckiej księdze urodzeń pozostaje w sprzeczności z danymi wynikającymi z życiorysu oraz wniosku paszportowego ojca skarżącego. W dokumentach tych C. F. podał, że zawarł z A. G. związek małżeński 30 sierpnia 1947 r. u Rabina w[...] . Wobec takich sprzeczności nie można na podstawie niemieckiego aktu urodzenia oraz wpisów w niemieckiej księdze urodzeń wyprowadzić wniosku, że skarżący urodził się jako dziecko ślubne.

Jak trafnie wskazał Sąd I instancji, podzielając stanowisko organów, okoliczność zawarcia małżeństwa przez rodziców skarżącego i w konsekwencji jego ślubnego pochodzenia może być dowodzona wyłącznie na podstawie aktu małżeństwa C. F. i A. F. z d. G. W sprawie brak jest takiego dokumentu. Urząd Stanu Cywilnego w [...] w piśmie z 22 stycznia 2014r. poinformował, że w księgach stanu cywilnego z roku 1947 informujących o zarejestrowanych małżeństwach z Miasta[...] , Gminy Wiejskiej [...] oraz z miejscowości [...] brak jest aktu małżeństwa rodziców skarżącego. Trzeba wskazać, że organy wezwały pełnomocnika wnioskodawcy do przedłożenia aktu małżeństwa rodziców. W odpowiedzi na te wezwania pełnomocnik wskazał, że wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wynikają z treści załączonych do akt dokumentów, zatem wnioskodawca nie będzie uzupełniał wniosku i wnosi o wydanie rozstrzygnięcia na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego.

W skardze kasacyjnej podniesiono, że organy powinny były poczynić ustalenia w zakresie tego, czy skarżący nie został uznany przez C. F., który został wpisany w akcie urodzenia jako ojciec. Przede wszystkim należy podkreślić, że skarżący konsekwentnie w postępowaniu administracyjnym, a następnie przed Sądem I instancji twierdził, że jest dzieckiem urodzonym ze związku małżeńskiego. Podnoszenie zatem okoliczności, że miało miejsce uznanie przez ojca, które dotyczy wyłącznie dzieci pozamałżeńskich wyklucza dotychczas prezentowaną przez skarżącego argumentację. Trzeba mieć na uwadze powołane już przepisy dekretu z dnia 25 września 1945 r. Prawo o aktach stanu cywilnego i brak informacji o dokonaniu transkrypcji niemieckiego aktu urodzenia. Na podstawie faktu wpisania do aktu urodzenia C. F. nie można domniemywać, że uznał on skarżącego. Trzeba też wskazać, że w chwili sporządzenia aktu urodzenia obowiązywał dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. Prawo rodzinne, który regulował m.in. instytucję uznania przez ojca dziecka urodzonego poza małżeństwem. Uznanie następowało w formie aktu zeznanego przed władzą opiekuńczą, urzędnikiem stanu cywilnego lub notariuszem, bądź w rozporządzeniu ostatniej woli (art. 64 § 2 dekretu). Obowiązujące wówczas przepisy dla wywołania skutków w zakresie stanu cywilnego dziecka przewidywały określoną formę i tryb złożenia tego oświadczenia woli. Brak dowodu na dokonanie takiego aktu uniemożliwia przyjęcie, że skarżący został uznany przez C. F.

W tym stanie rzeczy nie są również trafne zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, czyli art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., jak też przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ Sąd I instancji miał podstawy do oddalenia skargi (art. 151 P.p.s.a. nie został naruszony), a więc nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. nie mógł być zastosowany), natomiast zarzut naruszenia art. 3 § 1 i 2, art. 135 i art. 141 § 4 P.p.s.a. nie ma uzasadnienia.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

-----------------------

7