Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 338/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2010-09-16 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 16 września 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. H., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku okresowego z pomocy społecznej.

W dniu 24 sierpnia 2010r. wpłynął do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu, w którym skarżąca zwróciła się o ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając swoją prośbę wskazała na złą sytuację materialną jej rodziny, spowodowaną bezrobociem i niskimi dochodami miesięcznymi, a także na nieprawidłową interpretację przez organy pomocy społecznej zapisów ustawy o pomocy społecznej. Dodała, że we wcześniejszych okresach otrzymywała świadczenia z pomocy społecznej, przy takiej samej sytuacji materialnej jak obecnie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi, które uczęszczają do szkoły i nie uzyskują dochodu, tj. piętnastoletnią córką (uczennicą gimnazjum) i dwójką dwudziestoletnich synów (uczniami technikum zawodowego). Skarżąca jako osoba bezrobotna nie uzyskuje dochodu, a źródłami dochodów miesięcznych rodziny jest zasiłek rodzinny w wysokości 367 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 232,19 zł (łącznie: 599,19 zł). S. H. oświadczyła także, że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m², a także dzierżawi nieruchomość na okres 10 lat.

Pismem z dnia 25 sierpnia 2010r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, przez złożenie dodatkowych wyjaśnień i doręczenie stosownych dokumentów. W odpowiedzi, skarżąca w piśmie z dnia 30 sierpnia 2010r. odniosła się do wezwania Sądu, nie dołączając do akt sprawy żadnych dokumentów.

Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zważono co następuje:

W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli wnioskowanym przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że to strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku na urzędowym formularzu PPF były niewystarczające do oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej S. H. Wątpliwości pojawiły się po pierwsze, w kwestii z kim w istocie skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Z informacji znanych referendarzowi z urzędu, zawartych w innych wnioskach skarżącej złożonych w tut. Sądzie (m.in. w sprawie II SA/Op II 340/10) wynikało bowiem, że posiada ona małżonka P. H., czego nie wykazała we wniosku w niniejszej sprawie. Po drugie, trudności nastręczyła ocena rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni, wobec ujawnienia w szczególności informacji, w sprawach o sygn. akt I SA/Op 460/09 i I SA/Op 461/09, na temat sprzedaży przez męża skarżącej w 2009r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360.000 zł. (kserokopia aktu notarialnego Repertorium A numer [...] z dnia [...] w załączeniu do akt sprawy). Po trzecie wreszcie, trudno było ocenić płynność finansową rodziny wobec oświadczenia skarżącej, z którego wynikało, że dochody miesięczne członków jej rodziny są niższe od wydatków na utrzymanie mieszkania. Taki stan wskazywać mógł, że rodzina wnioskodawczyni posiada inne źródła dochodu, bądź oszczędności.

Wobec tego skarżąca została zobowiązana, pismem z dnia 25 sierpnia 2010r. do jednoznacznych wyjaśnień w wyżej określonych kwestiach, a także do przedłożenia stosownych dokumentów. Dokumenty te, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), są dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawczynię dane o jej majątku i dochodach. Wezwano ją zatem do przedłożenia: aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie dwa miesiące; zaświadczenia o wysokości i okresie pobierania stypendiów unijnych dzieci skarżącej, co wynikało ze sprawy II SA/Op 312/10; odpisów zeznań podatkowych wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni; dowodów potwierdzających odbycie przez męża skarżącej leczenia z uwzględnieniem wydatków poniesionych na ten cel; dowodu potwierdzającego okoliczność otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K., co podnosiła skarżąca w sprawie II SA/Op 312/10. Zażądano także, aby wnioskodawczyni wyjaśniła czy P. H. tworzy z nią wspólne gospodarstwo domowe, a jeżeli nie – wskazanie przyczyn tego stanu, a także oświadczenie, czy posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację lub rozwód. Wezwaniem zobowiązano także skarżącą do wyjaśnienia czy wystąpiła o podwyższenie alimentów od męża na wspólne dzieci, a także miała wskazać: czy jej rodzina korzysta z pomocy osób trzecich i w jakim zakresie, a także określić wartość budynków i działki o powierzchni 0,2550 ha w R., stanowiących własność wnioskodawczyni, które według danych zawartych w decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie z dnia [...], nr [...] (strona nr 5 decyzji), mają wartość rynkową - uwzględniającą ceny sprzedaży na nyskim rynku nieruchomości - 80.000 zł, a nie jak wskazuje wnioskodawczyni 5.000 zł.

Powyższe dane były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do opłat sądowych, a także wydatków jakie strona musiałaby ponieść w przypadku wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Brak wiarygodnych informacji odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych, powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku.

W ocenie referendarza, sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżąca bowiem, ustosunkowując się do wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku, nie przedłożyła żadnych z żądanych dokumentów. Podała natomiast, że:

- jej mąż P. H. od 1991r. nie jest członkiem gospodarstwa domowego; nie chce korzystać z pomocy społecznej z uwagi na swą chorobę; potrzebuje pomocy, którą zapewniali mu rodzice, rodzeństwo. Małżonkowie nie posiadają rozdzielności majątkowej, jednakże nieruchomości męża stanowią wyłączność, zostały przekazane w 1980r. w Urzędzie Miasta i Gminy Międzylesie, a związek małżeński został zawarty 21 lutego 1987r. Wyłączność obejmuje także dochód z działalności rolnej męża oraz "dochód z gospodarstwa w R. w sytuacji niezawieszenia działalności gospodarczej";

- o podwyższenie alimentów na dzieci od męża, skarżąca wystąpi w miesiącu wrześniu 2010r.;

- członkowie jej gospodarstwa domowego nie posiadają oszczędności w bankach, stąd niemożność doręczenia wyciągów z transakcji;

- rodzeństwo męża nie posiada dowodu potwierdzającego okoliczność otrzymania pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K. Pobrało je zgodnie z wolą rodziców;

- P. H. nie posiada dowodu leczenia, nie ubiegał się o refundację, "gdyż są poza";

- wartość faktyczna nieruchomości w R. to 5 tys. zł. Jest to wartość jaką można uzyskać w przypadku sprzedaży, o jakiej na dzień dzisiejszy nie ma mowy. Obowiązuje bowiem umowa dzierżawy do 2014r., a sprzedaż nastąpi łącznie z gruntami;

- brak jest podstaw do przekazania informacji na temat pomocy uzyskanej od osób trzecich, albowiem umowy są zawierane ustnie lub "pożyczki na nazwisko osoby z poręczeniem wpłaty długu".

Uwzględniając zasadę, iż sąd (referendarz sądowy) przy rozpoznawaniu sprawy winien kierować się faktami znanymi mu z urzędu, a także na prośbę samej skarżącej, do akt niniejszej sprawy zostały dołączone dokumenty przedłożone w sprawie I SA/Op 497/09, toczącej się przed tut. Sądem ze skargi S. H., a mianowicie: zaświadczenie Urzędu Skarbowego w Nysie, z którego wynika, że małżonkowie S. i P. H. w 2008r. oraz 2009r. zostali opodatkowani łącznie i uzyskali dochód odpowiednio: 9.107,95 zł oraz 9.066,72 zł, a także zaświadczenie o pobieraniu nauki przez D. H. w roku szkolnym 2009/2010. W aktach sprawy znajdują się również kserokopie pism skarżącej z dnia 4 sierpnia 2010r. i 27 sierpnia 2010r. złożone w sprawie II SA/Op 312/10, zawierające istotne informacje dla oceny jej sytuacji materialnej.

Przedłożenie powyższych zaświadczeń i pism w żaden sposób nie można jednak uznać za wywiązanie się przez skarżącą z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności dotyczących jej sytuacji bytowej, nałożonego przez tut. Sąd. Pomimo odmiennego twierdzenia wnioskodawczyni, przedstawione przez nią okoliczności pokazują, iż łączy ją z mężem więź emocjonalno – ekonomiczna, wskazująca na tworzenie przez nich wspólnego gospodarstwa domowego. Świadczy o tym zarówno zameldowanie męża pod tym samym adresem co wnioskodawczyni (oświadczyła tak w sprawie II SA/Op 312/10), wspólne rozliczanie się z podatku od osób fizycznych, odbieranie korespondencji przez męża w imieniu S. H. (por. II SA/Op 337/10, k-51 akt sądowych), udział skarżącej w sprzedaży nieruchomości w K., jak też jej wiedza na tematy związane z aktualnymi, osobistymi sprawami męża dotyczącymi np. choroby, podziału majątku. Ustalenie to ma znaczenie dla wskazania rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawczyni, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jej bliskich. Sytuacja majątkowa osób prowadzących ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, podlega bowiem ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Ponadto, w myśl art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Wobec tego, przy rozpoznawaniu wniosku szczególne znaczenie miało niewyjaśnienie przez skarżącą wątpliwości dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej z zabudowaniami za cenę 360.000 zł i rozdysponowania kwoty ze sprzedaży. Pomimo tego, że skarżąca brała udział w sprzedaży nieruchomości, co potwierdza akt notarialny, w żaden sposób nie wykazała, że pieniądze o tak znacznej wartości zostały podzielone w sposób przez nią podany. Nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego okoliczność przekazania ich części rodzeństwu męża (chociażby oświadczenia rodzeństwa). Nie przedstawiła także dokumentów potwierdzających leczenie męża i wydatków poniesionych na ten cel, ograniczając się do stwierdzenia, że mąż nie posiada dowodów, ponieważ nie korzystał z refundacji. Trudno dać wiarę twierdzeniom skarżącej, skoro zgodnie z przepisami prawa zawartymi w rozdziale 7 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2009r. Nr 52, poz. 417 ze zm.), pacjent ma prawo do uzyskania dokumentacji medycznej. Ponadto, skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia o pobieraniu nauki przez syna P., ograniczając się jedynie do złożenia takiego zaświadczenia w stosunku do drugiego syna D. W żaden sposób nie wyjaśniła także jak ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 460,45 zł (oświadczenie takie złożono w sprawie II SA/Op 312/10), przekraczającej przecież wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów w wysokości 599,19 zł, jest w stanie utrzymać swoją rodzinę. Oznaczać to może, że skarżąca lub członkowie jej gospodarstwa domowego posiadają inne źródła dochodu, bądź korzystają z pomocy osób trzecich, co oświadczyła zresztą skarżąca w piśmie z dnia 30 sierpnia 2010r. Nie udokumentowała jednakże ani rodzaju tej pomocy, ani podmiotów jej udzielających, usprawiedliwiając się zawieraniem umów w formie ustnej. Nic nie stało jednakże na przeszkodzie, aby osoby udzielające pożyczki, bądź pobierające ją na rzecz skarżącej, potwierdziły tę okoliczność w formie oświadczenia. Z powyższych względów, istotne stało się wyjaśnienie powstałych niejasności, a w szczególności przeznaczenia środków pieniężnych w kwocie 360.000 zł uzyskanych ze sprzedaży wymienionej nieruchomości rolnej. Zwłaszcza z uwagi na fakt niewystępowania przez skarżącą, mającą wiedzę o posiadaniu tak znaczących środków przez męża, o podwyższenie alimentów, tłumacząc to jego niskimi dochodami (tak w sprawie II SA/Op 312/10). Zamiar taki został zgłoszony dopiero w wyniku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Sąd.

Reasumując powyższe, materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącą nie pozwala przyjąć poglądu, że skarżąca wykazała swoje prawo do przyznania jej pomocy, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Stąd referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.