Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 1013/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2010-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151,  art. 153, art. 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędzia WSA Jacek Niedzielski Protokolant sekr. sąd Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2010 r. sprawy ze skargi A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. oraz poprzedzająca ją decyzję tego organu nr [...] z dnia [...] maja 2008 r., którymi stwierdzono wydanie decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1976 r. znak: [...] z rażącym naruszeniem prawa nie stwierdzając nieważności w/w decyzji z powodu wywołania nieodwracalnych skutków prawnych.

W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd zwrócił uwagę na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 27 września 2007r. sygn. akt II OSK 1217/06, iż gospodarstwo A.Z. nie spełniało kryterium niskiego poziomu produkcji rolnej określonej w art. 1 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1968 r. w zw. z § 1 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 26 marca 1968 r., zaś wniosek taki wynikał z lektury protokołu z lustracji przedmiotowej nieruchomości z dnia [...] sierpnia 1976 r. NSA uznał, iż decyzja z dnia [...] sierpnia 1976 r. zapadła z rażącym naruszeniem w/w przepisów prawa.

Jednocześnie WSA w Gorzowie Wlkp. wskazał, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji Kolegium w sposób enigmatyczny przedstawiło stan faktyczny sprawy sugerując, iż przedmiotowa nieruchomość została w całości zbyta w drodze obrotu cywilnoprawnego. W związku z powyższym stwierdzono, iż organ nie ma ustawowego umocowania do cofnięcia, zniesienia lub odwrócenia poprzez własne działania skutków prawnych powstałych po wydaniu, dotkniętej wadą nieważności, decyzji administracyjnej, także w części, gdyż takiej części nie można już ustalić z uwagi na nieistnienie jej pierwotnego przedmiotu. Jednocześnie organ nie wypowiedział się jednoznacznie czy podziela pogląd Kolegium zaprezentowany we wcześniejszej decyzji z dnia [...] maja 2008 r. odnośnie znaczenia zwrotu "nieodwracalnych skutków prawnych". Ponadto Sąd stwierdził, iż organ administracji publicznej prowadzący niniejsze postępowanie naruszył art. 7 kpa, z uwagi na to, że nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie wykazał w szczególności: zmian w numeracji działek wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości, nie wskazał jakie powierzchnie mają nowo utworzone działki gruntu. Przede wszystkim Kolegium nie ustaliło, czy są takie działki gruntu, które nadal pozostają własnością Skarbu Państwa, nie wskazało które są to działki i jakie ewentualne prawne przeszkody nie pozwalają na to aby zostały zwrócone skarżącej.

Ponadto w ocenie Sądu analiza akt administracyjnych pozwalała uznać, że organy administracji podjęły rozstrzygnięcie nie wyjaśniając wszystkich istotnych elementów tego postępowania i to takich, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, iż jeżeli istnieje faktyczna możliwość zwrotu gruntów, to ustalając, iż część gruntów należących kiedyś do skarżącej, znajduje się we władaniu Skarbu Państwa to część tę należy zwrócić. Innymi słowy skoro strona skarżąca domaga się zwrotu przedmiotowej nieruchomości w naturze Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno ustalić, które działki gruntu można zwrócić A.Z. stwierdzając nieważność decyzji nr [...] w tej części.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r. - wydaną w konsekwencji powyższego wyroku WSA w Gorzowie – stwierdziło nieważność decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1976 r. znak: [...] orzekającej przymusowy wykup na własność Państwa nieruchomości rolnej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego położonego we wsi [...], składającej się z działek o numerach [...], o powierzchni 2,19 ha, w części dotyczącej nieruchomości położonej w obrębie [...], oznaczonej numerem działki [...] o powierzchni 0,78 ha, zaś w pozostałym zakresie stwierdzono wydanie decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1976 r. znak: [...] z naruszeniem prawa i nie stwierdzono nieważności tej decyzji w tym zakresie z powodu wywołania nieodwracalnych skutków prawnych.

Następnie po rozpatrzeniu wniosku A.Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Kolegium utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...].

Organ wskazał w uzasadnieniu wydanej w postępowaniu odwoławczym decyzji, iż w orzeczeniu wydanym w pierwszej instancji uwzględniono wszystkie wskazania i uwagi zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Go 622/08. Kolegium w ramach ponownie prowadzonego postępowania zgromadziło dodatkowe materiały jako uzupełnienie brakujących uprzednio danych, co pozwoliło ustalić obecny stan faktyczny przedmiotowych nieruchomości. Organ uzyskał od Starosty Powiatowego aktualne wypisy z rejestru gruntów oraz wykazy zmian gruntowych dot. działek [...]. Pismem z dnia [...] lipca 2009 r. znak [...] Starosta Powiatowy wyjaśnił także, iż przekazane pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. dane dotyczące w/w działek pozostają aktualne, natomiast nastąpiła zmiana w zakresie użytków na działkach nr [...].

W konsekwencji przeprowadzonego postępowania, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Kolegium ustaliło, że nieruchomości o numerach ewidencyjnych [...] (0,10 ha), [...] (0,44 ha), [...] (0,81 ha), [...] (0,35 ha), [...] ( 0,35 ha), [...] (0,14 ha) obecnie nie istnieją. Dotychczasowe działki o łącznej powierzchni 2,19 ha weszły w skład nowo utworzonych działek o numerach [...] o pow. 0,40 ha (z przekształcenia działki nr [...]),[...] o pow. 1,26 ha (z przekształcenia działki nr [...]),[...] o pow. 0.08 ha (z przekształcenia działki nr [...]),[...] o pow. 0,78 ha (z przekształcenia działki nr [...]),[...] o pow. 3,5359 ha (z przekształcenia działki nr [...]),[...] o pow. 0,8450 ha (z przekształcenia działki nr [...]). Łączna powierzchnia tych nieruchomości wynosi 8,0309 ha, a powierzchnie poszczególnych działek zwiększyły się.

Organ ustalił również stan prawny poszczególnych działek. Wskazał, iż działka nr [...] jest własnością Skarbu Państwa w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa, którym dysponuje Agencja Nieruchomości Rolnych. Działka nr [...] jest własnością J. i A.W., na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa – akt notarialny z dnia [...] września 1999 r. rep. A nr [...], zaś działka nr [...] stanowi ich własność w oparciu o umowę sprzedaży – akt notarialny z dnia [...] lipca 1999 r. rep. A. [...]. Działka nr [...] jest własnością K. i J.Ł., którzy nabyli ją na podstawie umowy darowizny od J. i T.Ł. – akt notarialny z dnia [...] sierpnia 1994 r. rep. A nr [...]. Działka nr [...] jest własnością J.K., który nabył nieruchomość od A. i M.K. na podstawie umowy darowizny – akt notarialny z dnia [...] stycznia 1996 r. rep. A nr [...]. Działka nr [...] jest własnością J.K., na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości Skarbu Państwa – akt notarialny z dnia [...] kwietnia 1983 r. rep. A nr [...]. Działka nr [...] jest własnością K. i A.B. na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości Skarbu Państwa – akt notarialny z dnia [...] lipca 1982 r. rep. A nr [...]. Natomiast działka nr [...] stanowi własność J.Ł. na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości Skarbu Państwa – akt notarialny z dnia [...] sierpnia 1980 r. rep. A nr [...].

Organ wskazał, iż z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 27 września 2007 r. sygn. akt II OSK 1217/06 wynika, iż nieruchomości objętych decyzją Naczelnika Gminy nr [...] nie można było zaliczyć do nieruchomości nadanych na podstawie przepisów o reformie rolnej, do których zastosowanie miał art. 6 ust. 1 rozdziału 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. Do przedmiotowych działek zastosowanie powinny mieć przepisy rozdziału 1 ustawy o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. W związku z tym ewentualny przymusowy wykup gospodarstwa mógł nastąpić jedynie w drodze licytacji – rozdz. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r., a nie w drodze decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 6 ust. 1 rozdz. 2 tej ustawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego gospodarstwo A.Z. nie spełniało kryterium niskiego poziomu produkcji rolnej określonej w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. w zw. z § 1 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r., co wynika z lektury protokołu z lustracji przedmiotowej nieruchomości z dnia [...] sierpnia 1976 r. Jednocześnie organ wskazał, iż Sąd ten stwierdził, iż decyzja z dnia [...] sierpnia 1976 r. zapadła z rażącym naruszeniem przepisów prawa.

Uwzględniając powyższe okoliczności Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż zgodnie z art. 156 § 2 K.p.a., możliwe jest stwierdzenie nieważności decyzji jedynie w tej części, w której objęte nią nieruchomości stanowią własność Skarbu Państwa. Jednocześnie organ wskazał, iż możliwość taka dotyczy nieruchomości oznaczonej nr ewid. [...] o powierzchni 0,78 ha, położonej w miejscowości [...], którą w imieniu Skarbu Państwa dysponuje Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy – Gospodarstwo Nadzoru i Administrowania Zasobem. W tej części decyzja z dnia [...] sierpnia 1976 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, ponieważ możliwy jest zwrot w naturze przymusowo wykupionych nieruchomości. W pozostałym jednakże zakresie - jak wyjaśnił organ - nie ma możliwości stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji, ponieważ nieruchomości są własnością osób fizycznych, nie zaś Skarbu Państwa bądź też jednostki samorządu terytorialnego i nie ma możliwości ich zwrotu w naturze. Zbycie tych nieruchomości nastąpiło w obrocie cywilnoprawnym i w ten sposób zachodzi negatywna przesłanka orzeczenia nieważności. Skarb Państwa rozporządził nieruchomościami, a stwierdzenie nieważności inkryminowanej decyzji w tym właśnie zakresie nie spowodowałoby, że nieruchomość stałaby się własnością jej poprzedniego właściciela. Kolegium wyjaśniło, iż właśnie z tej przyczyny nie może stwierdzić nieważności decyzji, gdyż wywołała ona nieodwracalne skutki. Zgodnie zatem z treścią art. 156 § 2 k.p.a. organ ograniczył się do stwierdzenia wydania kwestionowanej decyzji – w tej części – z naruszeniem prawa.

Skargę na powyższą decyzję złożyła A.Z.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, iż została wydana z obrazą art. 136 ust. 3 i 4, art. 137 ust. 1, art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2004 r., nr 261, póz. 2603) i wniosła o jej uchylenie. Jednocześnie skarżąca zażądała stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy nr [...] oraz zwrot wywłaszczonych nieruchomości i wniosła o uchylenie decyzji nr [...]. Ponadto oświadczyła, iż Akt Własności Ziemi nr [...] z dnia [...] lipca 1972r. został wydany z rażącym naruszeniem prawa i zażądała stwierdzenia jego nieważności. Dodatkowo domagała się przyznania tytułu prawnego do całości gospodarstwa rolnego, jako spadkobierczyni po ojcu S.M..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Biorący udział w sprawie Prokurator Okręgowy wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 2 ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione.

Konsekwencją takiego unormowania jest konstatacja, iż uchylenie decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego była ocena, w trybie przepisu art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. nr 98 poz. 1071 ze zm. - dalej jako "Kpa"), decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1976 r. znak: [...], którą orzeczono przymusowy wykup na własność Skarbu Państwa nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa położonego we wsi [...], składającej się z działek nr [...] o powierzchni 2,19 ha.

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma fakt, że rozpoznawana sprawa została przekazana do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie mocą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2007r. sygn. akt II OSK 1217/06, wydanego na skutek skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 22 marca 2006r. Wobec tego zastosowanie znajduje w sprawie art. 190 p. p. s. a., w myśl którego wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawę przekazano pozostaje związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia ta obejmuje zarówno prawo materialne, jak i procesowe. W orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, iż związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem - lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Wykładnia prawna, o jakiej mowa w art. 190 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu. Związanie wykładnią prawną dotyczy zarówno sądu rozpoznającego sprawę ponownie do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego, powodująca, że pogląd prawny NSA staje się nieaktualny, a także organu administracyjnego. Oznacza to, że orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie wykładnią ma szeroki zasięg, gdyż obejmuje również strony postępowania. Nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA. Powyższe rozwiązanie ma na celu zapewnienie jednolitości orzecznictwa (por. H.Knysiak-Molczyk - Skarga kasacyjna str. 301).

Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma więc całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Jeżeli zatem, rozpoznając sprawę po raz pierwszy, Sąd l instancji ocenił zaskarżoną wskutek skargi wniesionej do tego Sądu decyzje jako zgodne z przepisami prawa materialnego i procesowego, a Naczelny Sąd Administracyjny pogląd ten zakwestionował, to ocena ta przy ponownym rozpoznaniu sprawy jest wiążąca dla Sądu l instancji rozpoznającego sprawę ponownie.

W tej sytuacji Sąd meriti nie mógł rozpoznawać sprawy tylko w granicach art. 134 i 135 p.p.s.a. z pominięciem oceny prawnej wyrażonej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odmienne stanowisko Sądu stanowiłoby naruszenie art. 190 p.p.s.a., które to naruszenie mogło mieć wpływy na wynik sprawy, skutkującym uchyleniem wyroku w przypadku jego zaskarżenia skargą kasacyjną.

Oznacza to, że Sąd rozpoznając obecnie sprawę ze skargi A.Z., nie znajdując podstaw do zastosowania odstępstw od konieczności podzielenia poglądu prawnego wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2007r., zobowiązany jest wykładnię prawa tam przedstawioną przyjąć. W omawianym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie przesądził, iż decyzja Naczelnika Gminy nr [...] z dnia [...] sierpnia 1976 r. wydana została z rażącym naruszeniem art. 6 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1968 r., który, jak cały rozdział 2 ustawy, mógł mieć zastosowanie wyłącznie do nieruchomości nadanych w trybie przepisów o reformie rolnej lub osadnictwie, a decyzja ta nie odnosiła się do takiej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny, sprawując w zakresie swej właściwości kontrolę zaskarżonej decyzji SKO wydaną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności pod względem zgodności z prawem uznał, iż postępowanie administracyjne zmierzające do ustalenia przesłanek nieważności było prawidłowe, a organ dokonał właściwej oceny w nawiązaniu do art. 156 Kpa skutków ustalonego stanu faktycznego.

Postępowanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wszczęte na wniosek A.Z., zmierzało do oceny czy nieruchomości wskazane w kwestionowanej decyzji zostały przejęte w sposób sprzeczny z prawem, tj. z rażącym naruszeniem art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 3 poz. 14 ze zm.), który przewidywał możliwość przymusowego wykupu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, jeżeli właściciel bądź posiadacz wskutek zaniedbania osiągał niski poziom produkcji. W dalszej kolejności, stosownie do treści art. 156 § 2 Kpa organ zobligowany był do oceny zaistnienia w sprawie negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności, w tym czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

W sprawie bezspornie ustalono, iż w/w decyzja administracyjna wydana została z rażącym naruszeniem art. 6 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. Stanowisko to potwierdził w swoim orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny.

W dalszej kolejności rozważań zauważyć należy, iż zarówno orzekający w sprawie organ, jak i Sąd w niniejszej sprawie są także na podstawie art. 153 p.p.s.a. związani oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Go 622/08. Stosownie do treści wyroku organ prowadzący postępowanie w sprawie zobowiązany był przeprowadzić ponownie postępowanie w sprawie z zachowaniem zasad określonych przez przepisy ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, tj. wnikliwie zebrać i rozpatrzyć w sprawie cały materiał dowodowy. W tym zakresie organ miał wykazać w szczególności zmiany w numeracji działek wchodzących w skład spornej nieruchomości, wskazać jakie powierzchnie mają nowo utworzone działki gruntu, a przede wszystkim ustalić czy są takie działki gruntu, które nadal pozostają własnością Skarbu Państwa, które są to działki i jakie ewentualne prawne przeszkody nie pozwalają na to aby zostały zwrócone skarżącej.

Wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

Związanie samego sądu oznacza to, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie. Innymi słowy, w przypadku gdy sprawa po raz drugi dociera do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - po uchyleniu decyzji przez WSA i wydaniu nowego orzeczenia - WSA jest związany oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku (por. wyrok WSA w Krakowie z 6 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Kr. 988/06 M. Podat. 2007/8/3).

Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą.

Przez ocenę prawną, o której stanowi art. 153 p.p.s.a. należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z 10 listopada 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1597/06 LEX nr 320090).

Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (por. wyrok NSA z 25 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1377/05, LEX nr 281309). W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym jak i wyjaśnienie dlaczego zastosowanie to zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie, zdaniem tego sądu, przepisy prawne powinny być zastosowane lub jaka powinna być ich interpretacja, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem.

Wskazać również należy, że w orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, iż związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cyt. wyżej przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem - lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (Komentarz - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi J.P. Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 219-225).

Dokonując analizy zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2009 r. Sąd doszedł do przekonania, iż odpowiada ona przepisom prawa, w tym także jest zgodna z art. 153 p.p.s.a. Kolegium zastosowało się do wynikającej z wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 29 stycznia 2009r. oceny prawnej postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1976 r.

Organ administracji publicznej przeprowadził analizę stanu faktycznego przedmiotowej sprawy zgodnie z przepisami k.p.a. Stosownie do wskazania Sądu przeprowadził analizę zmian stanu faktycznego oraz prawnego spornych nieruchomości, w konsekwencji czego ustalił, iż w wyniku przekształceń nieruchomości, działki [...] (0,10 ha), [...] (0,44 ha), [...] (0,81 ha), [...] (0,35 ha), [...] ( 0,35 ha), [...] (0,14 ha) obecnie nie istnieją. Dotychczasowe działki o łącznej powierzchni 2,19 ha weszły w skład nowo utworzonych działek o numerach: [...] o pow. 0,40 ha (z przekształcenia działki nr [...]),[...] o pow. 1,26 ha (z przekształcenia działki nr [...])[...] o pow. 0.08 ha (z przekształcenia działki nr [...]),[...] o pow. 0,78 ha (z przekształcenia działki nr [...]),[...] o pow. 3,5359 ha (z przekształcenia działki nr [...]),[...] o pow. 0,8450 ha (z przekształcenia działki nr [...]). Łączna powierzchnia tych nieruchomości wynosi 8,0309 ha, a powierzchnie poszczególnych działek zwiększyły się. Jednocześnie ustalił przekształcenia w sferze prawa własności w/w działek, wskazując w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, iż działki nr [...] w wyniku czynności cywilnoprawnych stanowią w chwili obecnej własność osób fizycznych. Jedynie działka nr ewid. [...], o powierzchni 0,78 ha stanowi własność Skarbu Państwa w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa, którymi dysponuje Agencja Nieruchomości Rolnych.

Sąd podziela ocenę organu, iż jedynie w odniesieniu do działki nr [...] inkryminowana decyzja administracyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, a tym samym istnieje możliwość zwrotu tej działki w naturze na rzecz skarżącej. Co do pozostałych działek, zgodzić się należy z oceną, iż decyzja z dnia [...] sierpnia 1976 r. spowodowała nieodwracalne skutki prawne, bowiem nieruchomości znajdujące się na nich stanowią w chwili obecnej własność osób fizycznych i nie ma możliwości ich zwrotu w naturze.

Przytoczyć w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie wyrażono pogląd, że skutkiem samego tylko stwierdzenia nieważności decyzji nie musi być odzyskanie własności nieruchomości przez jej poprzedniego właściciela. Nie chodzi więc o "odwracalność" skutków prawnych w ogóle, ale przede wszystkim o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością, w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 7/96). W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99 zaznaczono, że "nie jest trafny pogląd, iż już sama możliwość rozporządzania nieruchomością w następstwie wydania decyzji o przejściu własności nieruchomości na własność Państwa jest skutkiem prawnym tej decyzji, którego organ administracji nie może własnym działaniem odwrócić, a więc "nieodwracalnym skutkiem prawnym" w rozumieniu art. 156 § 2 Kpa". W konkluzji NSA stwierdził, iż "nie ulega przecież kwestii, że dopóki Skarb Państwa nie rozporządzi nieruchomością, stwierdzenie nieważności takiej decyzji spowoduje, że nieruchomość będzie własnością poprzedniego właściciela. Wątpliwości co do skutków decyzji o przejęciu własności nieruchomości na własność Państwa powstają dopiero po rozporządzeniu nieruchomością na rzecz osoby trzeciej". W komentarzu do Kodeksu postępowania administracyjnego (Adamiak, Borkowski w: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz Warszawa 2005 s. 724) stwierdzono, "iż negatywną przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji są stosownie do art. 156 § 2 Kpa takie jej skutki prawne, które mają znamię nieodwracalnych. Wskazanie w przepisie na skutki prawne oznacza, że nie chodzi o stan faktyczny spowodowany istnieniem lub wykonaniem wadliwej decyzji jak również obojętne będzie przy stosowaniu tego przepisu czy istnieją faktyczne (materialne, techniczne) możliwości odwrócenia następstw spowodowanych przez decyzję, a w szczególności przywrócenie stanu poprzedniego. Wobec tego analizując treść tego przepisu nie należy kierować się faktami, lecz trzeba uwzględnić przepisy prawa obowiązującego".

Wobec rozporządzenia przez Skarb Państwa działkami, przejętymi w oparciu o decyzję Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1976r. na rzecz osób trzecich (wtórny obrót cywilnoprawny), orzeczenie o nieważności w/w decyzji nie spowodowałoby powrotu własności do poprzedniego jej właściciela. Pozwala to stwierdzić, iż kontrolowana w trybie postępowania nadzwyczajnego decyzja wywołała skutki prawne, których organ, w granicach przyznanych mu kompetencji nie jest władny cofnąć (zmienić, usunąć). Tym samym Sąd podziela ocenę Kolegium, iż w odniesieniu do działek o nr ewid. [...] wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, stanowiące przeszkodę orzeczenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1976 r. znak: [...] w tym zakresie.

Stosownie do treści art. 158 § 2 Kpa, w przypadku gdy nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 Kpa, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja z dnia [...] września 2009 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2009 r., którą stwierdzono nieważność decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1976 r. znak: [...] orzekającej przymusowy wykup na własność Państwa nieruchomości rolnej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego położonego we wsi [...], składającej się z działek o numerach [...], o powierzchni 2,19 ha, w części dotyczącej nieruchomości położonej w obrębie [...], oznaczonej numerem działki [...] o powierzchni 0,78 ha, zaś w pozostałym zakresie stwierdzono jedynie wydanie decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1976 r. znak: [...] z naruszeniem prawa i nie stwierdzono nieważności tej decyzji w tym zakresie z powodu wywołania nieodwracalnych skutków prawnych, odpowiada prawu. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji nie stwierdził naruszenia przepisów prawa, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Odnosząc się do treści skargi, wyjaśnić należy, iż ocenie w niniejszym postępowaniu nie podlegały zarzuty dotyczące Aktu Własności Ziemi nr [...] z dnia [...] lipca 1972 r., bowiem postępowanie w sprawie dotyczyło jedynie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1976 r. Ponadto przedmiotem oceny zarówno w postępowaniu przed organami administracji publicznej, jak również przed tutejszym Sądem nie był tytuł prawny skarżącej do spornych nieruchomości. Jak wynika z okoliczności sprawy, prawo skarżącej do wskazanych działek nie było kwestionowane w toku postępowania. Orzekając jednak w sprawie żądania strony stwierdzenia nieważności w/w aktu, organ zobowiązany był postępować zgodnie z przepisami art. 156 i nast. ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego regulującymi tryb postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Z kolei wobec zaistnienia negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności w stosunku do części decyzji Naczelnika Gminy, określonych w art. 156 § 2 Kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zobligowane było do orzeczenia w tym zakresie jedynie o wydaniu inkryminowanej decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślić należy w tym miejscu, iż w stwierdzonym stanie faktycznym przepisy prawa wyraźnie sprzeciwiają się orzeczeniu nieważności całej kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekał jak w sentencji.