Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 557/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 art. 184 art. 106 par. 3 i 5 art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 141 art. 129 par. 1 art. 144 art. 65 par. 1 art. 104 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Protokolant asystent sędziego Anna Dziosa-Płudowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 454/12 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 454/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] 2012 r. nr [...]; II. nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; III. zasądził do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej K. S. kwotę 100 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu bądź organ) decyzją [...] 2012 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] 2012 r.), po ponownym rozpatrzeniu wniosku K. S. (dalej skarżąca), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] 2012 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] 2012 r.) odmawiającą przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich przewidzianych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 400, dalej uk bądź ustawa o kombatantach).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze m., dalej kpa), organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a więc wszelkie podejmowane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w treści obowiązujących przepisów prawa. Rolą Kierownika Urzędu, jako organu administracji publicznej, jest realizacja woli ustawodawcy polskiego. Wola ta została wyrażona w aktach prawnych o określonej treści (w niniejszej sprawie przepisów ustawy o kombatantach). Przepisy te wprost wyliczają tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną, uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich.

Organ wskazał, że przepisy ustawy o kombatantach stosuje się do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) uk są między innymi okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR.

Skarżąca do swego wniosku dołączyła dokumenty [w istocie odpisy dokumentów]: 1) kopie dokumentów zezwalających na wyjazd do PRL, wystawionych w 1957 r.: nr [...] A. W. (matki skarżącej), w którym wpisana jest córka K. W. (obecnie S.), nr [...] S. W. (ojca skarżącej) i nr [...] S. W. (siostry skarżącej); 2) kopia książeczki pracy i kopia świadectwa szkolnego jej siostry S. W.; 3) kopia wyciągu z karty repatriacyjnej nr [...]) kopia pamiątki Pierwszej Komunii Św. sporządzonej w Polsce w 1958 r.

Zdaniem organu, na podstawie tych dokumentów udowodniona została jedynie okoliczność przebywania na terenie ZSRR do roku 1957 i to, że rodzinę skarżącej repatriowano do Polski.

Organ wskazał, że do akt dołączył kopie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy siostry skarżącej S. S. (z domu W.), m.in. kopię Karty Ewidencyjnej Repatrianta wystawione na A. W. (matkę skarżącej), z którego wynika, że miejscem zamieszkania matki skarżącej była miejscowość Kondratów — przed wojną, w trakcie wojny, jak i przed powrotem do kraju.

Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że nie udowodniono deportacji z Kondratowa (miejsca urodzenia skarżącej) do Majdanu.

Kierownik Urzędu nie zaprzecza, że skarżąca podlegała represjom stosowanym przez władze sowieckie, takim jak pozbawienie majątku, skierowanie do pracy w kołchozie, jednak represje te nie spełniają przesłanek zawartych w art. 1 - 4 uk i nie mogą zostać potraktowane, jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką.

Decyzja z [...] 2012 r. stała się przedmiotem skargi wywiedzionej przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z niniejszym rozstrzygnięciem Kierownika Urzędu. Wskazała na błędy zawarte w decyzji z [...] 2012 r. i podniosła, że w Karcie Ewidencyjnej Repatrianta nie jest podana miejscowość zamieszkania (pobytu) jej rodziców, tylko miejsce urodzenia. Zarzuciła, że organ nie uwzględnił dowodów: odpisu skróconego aktu urodzenia jej brata – M. W., który urodził się w Majdanie, po wywiezieniu jej wraz z matką do wskazanej miejscowości i jej wyjaśnień, dotyczących położenia tej miejscowości. Wskazała, że cała jej rodzina doznała represji ze strony byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i NKWD ze względów narodowościowych i religijnych, a przeważyła okoliczność, że jej siostra S. W. 13 czerwca 1948 r. przyjmowała Sakrament Pierwszej Komunii Świętej w kościele katolickim w miejscowości[...] i tego dnia do kościoła przyszło NKWD i zmusiło księdza do wydania listy dzieci Pierwszokomunijnych. Skarżąca przyjęła ten sakrament dopiero w 1958 r., po przyjeździe do Polski.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z [...] 2012 r. W ocenie organu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do twierdzenia, że skarżąca przebywała na przymusowym zesłaniu lub deportacji w ZSRR w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) uk. Z ustaleń organu wynika jednoznacznie, że skarżąca od chwili urodzenia do 1957 r. przebywała na terenie byłego województwa lwowskiego i nie została deportowana do ZSRR. Przebywała zatem na terytorium wchodzącym w skład II RP, po wojnie wcielonym do ZSRR.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) orzekł jak w sentencji wyroku.

W uzasadnieniu Sąd I instancji, że organ w uzasadnieniu decyzji z [...] 2012 r. stwierdził, że na podstawie dokumentów przedłożonych przez skarżącą została udowodniona okoliczność przebywania na terenie ZSRR do 1957 r. i to, że rodzina skarżącej została repatriowana do Polski. Organ, powołując się na kopię Karty Ewidencyjnej Repatrianta matki skarżącej A. W. wskazał, że miejscem zamieszkania matki skarżącej była miejscowość Kondratów i to zarówno przed wojną, w trakcie wojny, jak i przed powrotem do kraju. Mając na uwadze powyższe, stwierdził, że nie została udowodniona deportacja z Kondratowa (miejsca urodzenia skarżącej) do Majdanu.

Sąd I instancji zaznaczył, że nie ulega wątpliwości, że wydając decyzje w sprawie organ związany był przepisami postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 75 i 77 kpa. Zasada wyrażona w art. 7 kpa nakazuje organowi administracyjnemu podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Rozwinięcie i doprecyzowanie tego ogólnego obowiązku stanowi art. 77 kpa, który jasno określa, że to na organie ciąży obowiązek zgromadzenia całości materiału dowodowego i jego wyczerpującego rozpatrzenia. Z art. 75 kpa wynika, że co do zasady jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.

W świetle powołanych przepisów ustaleniom poczynionym przez organ trudno przyznać walor wszechstronności i obiektywizmu. Nie można uznać, by organ zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa) i by wnikliwie rozpatrzył materiał już zebrany (art. 80 kpa).

Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie były przepisy art. 1-4 uk ustawy o kombatantach.

Art. 1 i 2 uk, działalność kombatancką odnoszą do udziału we wskazanych wojnach, działaniach zbrojnych, formacjach wojskowych, organizacjach walczących o niepodległość Polski, dawania schronienia określonym osobom. Zgodnie z art. 3 uk, do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z kombatancką zalicza się m.in. czas przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 3 uk, przepisy niniejszej ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:

a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,

b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR.

Stosownie do art. 22 ust. 1 uk, o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21 uk, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacji udziela się bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia zgłosi zamiar wstąpienia do stowarzyszenia. Na podstawie decyzji o przyznaniu przez Kierownika Urzędu uprawnień określonych w ustawie, Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaje odpowiednie zaświadczenie.

Przywołany przez organ w decyzji z [...] 2012 r. art. 22 ust. 1 uk rzeczywiście określa, że organ orzeka w oparciu o "udokumentowany wniosek zainteresowanej osoby". Zdaniem Sądu I instancji - znajdującym oparcie w orzecznictwie - przywołany przepis ustawy nie może wyłączyć zasady wyrażonej w art. 7 kpa, w szczególności nie zwalnia organu od przeprowadzenia stosownych dowodów. W świetle powyższych rozważań nie można przyjąć, że strona ma obowiązek udowodnić wszystkie okoliczności, na które się powołuje. Brzmienie art. 22 ust. 1 uk wskazuje na obowiązek strony wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich, co sprowadza się do udokumentowania wniosku, a nie udowodnienia określonych zdarzeń - w praktyce przez dołączenie przez stronę dokumentów, czy też przedstawienie innych dowodów mających potwierdzić słuszność jej żądań zawartych we wniosku (wyrok NSA z: 25.3.2003 r., V SA 145/02, Lex nr 149683; 18.10.2005 r., II OSK 117/05, Lex nr 188689; wyrok: WSA w Poznaniu z 14.7.2010 r., II SA/Po 289/10, Lex nr 674357; WSA w Olsztynie z 31.8.2010 r., II SA/Ol 601/10, Lex nr 754000). Sąd I instancji zwrócił uwagę, że nie można nie uwzględnić, tego że w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, z uwagi na upływ czasu, przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie podlegania represjom jest utrudnione. W takich sytuacjach obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej spoczywa na organie administracji (wyrok WSA w Gdańsku z 18.4.2012 r., II SA/Gd 886/11, Lex nr 1145750).

Na podstawie wniosku i dołączonych dokumentów organ może ukierunkować postępowanie dowodowe celem ustalenia, czy powołane przez wnioskodawcę okoliczności rzeczywiście miały miejsce. Rygorystyczne rozumienie omawianego przepisu, w sposób sprzeczny z regulacjami zawartymi w Kodeksie postępowania administracyjnego, powodowałoby niedopuszczalne przerzucenie ciężaru dowodu na stronę postępowania administracyjnego, podczas gdy to powinnością organu jest podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem nie tylko interesu społecznego, ale i słusznego interesu obywateli.

Skarżąca ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich wskazała we wniosku z 20 kwietnia 2012 r., że w 1950 r. NKWD wywiozło ją wraz matką A. W. do wsi Majdan. Podała, że pracowała w kołchozie do 1957 r. Ojca skarżącej wraz z jej siostrą S. S. wywieziono do pracy przymusowej do miejscowości [...]. Obowiązkiem organu było ustalenie, czy rzeczywiście ów pobyt we wsi Majdan miał miejsce, a jeśli tak, to w jakim okresie tam przebywały.

Sąd I instancji mając na względzie powyższe, stwierdził, że organ rozstrzygając niniejszą sprawę nie przeprowadził w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego. Nie odniósł się w żaden sposób do odpisu skróconego aktu urodzenia brata skarżącej M. W., urodzonego 1 sierpnia 1951 r., podającego, że brat skarżącej urodził się w miejscowości Majdan. Ów dokument wystawił Urząd Stanu Cywilnego w [...], poświadczając w nim zgodność wskazanego odpisu z treścią aktu urodzenia nr [...]. W ocenie Sądu I instancji, organ winien był zwrócić się do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z wnioskiem o przesłanie dokumentów znajdujących się w posiadaniu tego organu, na podstawie których sporządzono wskazany akt urodzenia. Tymczasem, w niniejszej sprawie organ uchybił temu obowiązkowi, nie podejmując nawet próby wyjaśnienia, czy skarżąca mogła zostać przymusowo zesłana, czy deportowana do wskazanej przez nią miejscowości. Nie odniósł się do wskazanego aktu urodzenia w decyzji z [...] 2012 r. i nie ocenił jego wiarygodności. Nie wyjaśnił, czy miejsce zesłania (deportacji) skarżącej w ZSRR jest tożsame z miejscem urodzenia jej brata. Uchybienie to miało niewątpliwie istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy, gdyż tylko wszechstronne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy umożliwia prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Sąd I instancji uznał, że prowadząc postępowanie organ winien był mieć na uwadze treść art. 86 kpa, zgodnie z którym, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w razie ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia, organ dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Organ, prowadząc postępowanie, pominął przeprowadzenie dowodów z zeznań skarżącej i świadków, w tym w szczególności siostry skarżącej S. S. i brata skarżącej M. W. Wobec powyższego przeprowadzenie tego dowodu jawi się jako niezbędne. Organ przeprowadzając dowód z przesłuchania skarżącej i innych osób na okoliczność przymusowego zesłania i deportacji, winien ustalić okres i miejsce zesłania (deportacji).

Sąd I instancji uznał, że ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym stosownie do treści art. 107 kpa jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji winno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 kpa). Właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym jego zebraniem i dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności występujących w sprawie.

Brak należytego wyjaśnienia powyższych okoliczności stanowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 75, 77 § 1 i art. 80 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie wyjaśnił, w sposób nie budzący wątpliwości, przesłanek określonych w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) uk, tj. nie ustalił, czy skarżąca przebywała na przymusowym zesłaniu (deportacji) w miejscowości Majdan w ZSRR, a jeśli tak, to w jakim okresie.

Zdaniem Sądu I instancji, organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum, winien wyjaśnić sprawę w podanym wyżej zakresie, uzupełnić zebrany w sprawie materiał dowodowy, poczynić prawidłowe ustalenia, które następnie oceni i na podstawie stosownych przepisów prawa wyda właściwą decyzję, uzasadniając ją zgodnie z wymogami wyżej powołanych przepisów prawa.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, reprezentowany przez P. W., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 75, 77 § 1 i art. 80 kpa przez błędne przyjęcie, że normy postępowania administracyjnego zostały przez organ naruszone, co skutkowało uwzględnieniem zamiast oddaleniem skargi, a w konsekwencji uchyleniem obu decyzji organu administracji w przedmiotowej sprawie, mimo że organ zebrał i rozpatrzył cały dostępny materiał dowodowy konieczny do załatwienia sprawy;

- art. 141 § 4 ppsa wobec nieprzedstawienia w uzasadnieniu wyroku takich ustaleń i dowodów, jakie mogły przemawiać za oddaleniem skargi.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący kasacyjnie wniósł uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu i o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniosła o oddalenie niniejszej skargi kasacyjnej w całości jako – bezzasadnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, zm. 1101 i 1529, dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zakres rozpoznawania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez wskazanie postaw kasacyjnych. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jej zadaniem zostały przez Sąd naruszone (art. 174 i 176 ppsa). Wskazanie naruszonych przepisów winno nastąpić przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Zgodnie z art. 176 ppsa, skarżący kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu I instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy.

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 75, 77 § 1 i art. 80 kpa okazał się nieusprawiedliwiony. Trafnie Wojewódzki Sąd wskazał, że zasada prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) nakazuje organowi administracyjnemu podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywatela. Rozwinięcie i doprecyzowanie tego ogólnego obowiązku stanowi art. 77 § 1 kpa, który jasno określa, że to na organie ciąży obowiązek zgromadzenia całości materiału dowodowego i jego wyczerpującego rozpatrzenia. Organ obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu fakty powszechnie znane (art. 77 § 4 kpa), czego w kontrolowanej sprawie zabrakło.

Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 153 kpk z 1969 r., art. 168 kpk z 6 czerwca 1997 r. - Dz.U. nr 89, poz. 555 ze zm.) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym - te relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków (wyrok SN z 9.3.1993 r., WRN 8/93, OSNKW 1993/7-8/49; OSP 1994/6/117 z glosą J. Tylmana; WPP 2/94/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 1996/4/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 1996/5/38 z omówieniem Z. Dody i J. Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo W.Pr. 1998 t. 1 s. 473 uw. 8). Fakty powszechnie znane ma też obowiązek brać pod uwagę organ administracji publicznej (art. 77 § 4 kpa; wyrok NSA z 16.11.1999 r., II SA/Ka 466/98, Lex nr 655299, dalej wyrok II SA/Ka 466/98).

Z art. 75 § 1 kpa wynika, że co do zasady jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Słusznie Sąd I instancji wskazał, że obowiązkiem Kierownika Urzędu było zwrócić się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z wnioskiem o przesłanie dokumentów znajdujących się w posiadaniu tego organu, na podstawie których sporządzono akt urodzenia brata skarżącej – M. W., urodzonego 1 sierpnia 1951 r., z którego to aktu wynika, że M. W. urodził się w miejscowości Majdan. Nie ma znaczenia dla realizacji tego obowiązku (art. 7 i 77 § 1 kpa) jest to, że Urząd Stanu Cywilnego w [...] nie jest jednostką archiwalną, skoro w księgach i aktach USC mogą być dokumenty bądź odwołania do dokumentów źródłowych, które posłużyły do sporządzenia polskiego aktu urodzenia M. W. W postępowaniu dowodowym nie prowadzi się dowodów na okoliczności negatywne. Informacja z Archiwum Akt Nowych wskazuje jedynie, że brak w zasobach AAN dokumentów, potwierdzających taką deportację. Nie stanowi to przeszkody, by o udzielenie stosownych informacji zwrócić się do innych archiwów, bądź przeprowadzić kwerendę piśmiennictwa w tej materii.

Na Kierowniku Urzędu spoczywał obowiązek przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków: S. S. i M. W. (art. 75 § 1 kpa) i dowodu z zeznań strony (art. 86 kpa) dla ustalenia, czy, kiedy, w jakim trybie, przez jakie organy i z jakich przyczyn, skarżąca wraz z matką, czy tylko one, czy także inne rodziny polskie z miejscowości Kondratów, zostały deportowane do miejscowości Majdan bądź Uksora (gdzie znalazł się ojciec skarżącej wraz z siostrą). Nietrafnym jest pogląd skarżącego kasacyjnie, że "nie do zaakceptowania jest stanowisko Sądu, jakoby przesłuchanie skarżącej pozwoliłoby na ustalenie okresu i miejsca deportacji. Sąd administracyjny nie powinien wyciągać wniosków orzeczniczych z okoliczności, które nie miały miejsca [w] postępowaniu administracyjnym i nie są elementem akt administracyjnych". Jest wręcz przeciwnie – bez przesłuchania świadków S. S. i M. W. oraz skarżącej, organ nie ustalił, w jakim powiecie i gminie znajdowały się przed wojną: Kondratów, Majdan i Uksora (np. na podstawie publikacji "Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorialnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych" oprac. Zespół pod kier. inż. Tadeusza Bystrzyckiego Wyd. Książnicy Naukowej Przemyśl Warszawa); w jakim rejonie i w jakim obwodzie znalazły się te miejscowości w latach 1950-57; kiedy doszło do deportacji, czy deportacją objęto tylko rodzinę skarżącej, czy także inne rodziny polskie, kto dokonał deportacji, jakim środkiem transportu, na jaką odległość, jak długo trwał przewóz, czy i ewentualnie jaki związek z deportacją miał fakt wymuszenia przez NKWD na księdzu polskim listy dzieci polskich, które dnia 13 czerwca 1948 r. przystąpiły do Pierwszej Komunii Św. w kościele katolickim w [...], etc.

Tylko doprecyzowanie tych faktów pozwolić może na ocenę wiarogodności twierdzeń skarżącej o faktach, ukierunkować pytania Kierownika Urzędu do właściwych archiwów (w tym ponownie do AAN – z należycie doprecyzowanym pytaniem) o udzielenie odpowiedzi na uszczegółowione pytania dotyczące ewentualnej deportacji. W przeciwnym wypadku organ skazany jest na szczątkowe informacje, które utrudniają Kierownikowi Urzędu zwrócenie się do archiwów z precyzyjnymi pytaniami, ułatwiającymi dokonanie kwerendy.

Organ obowiązany jest dokonać oceny poszczególnych dowodów (B. Adamiak w: B Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck wyd. 13, s. 374-375, nb 2), w powiązaniu z innymi zebranymi w sprawie dowodami i nie może zastąpić owej oceny dowodów (art. 80 kpa) sformułowaniem "biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego" (s. 2 decyzji z 14 czerwca 2012 r.).

Jeśli Kierownik Urzędu pragnął odmówić dania wiary twierdzeniom o faktach strony, zawartych we wniosku i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, obowiązany był wskazać przyczyny, dlaczego poszczególnym dowodom odmówił dania wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny (B Adamiak – op. cit. s. 374-375, nb 2, 3). Wbrew ocenie autora skargi kasacyjnej, Kierownik Urzędu nie zebrał całego dostępnego materiału dowodowego – w szczególności nie przeprowadził dowodów, wskazanych przez Sąd I instancji. Wojewódzki Sąd trafnie uznał przeprowadzenie tych dowodów za niezbędne. W przypadku, gdy te dowody okazały się niewystarczające z punktu widzenia uznania twierdzeń skarżącej o faktach za udowodnione, Kierownik Urzędu winien zwrócić się do Instytutu Pamięci Narodowej, Ośrodka KARTA, czy w latach 1950-1953 doszło do wysiedleń ludności polskiej z miejscowości Kondratów w dawnym województwie lwowskim do miejscowości Majdan i miejscowości Uksora (po doprecyzowaniu rejonu i obwodu, w których Kondratów, Majdan i Uksora znajdowały się w latach 1950-57), realizowanych przez NKWD z przyczyn politycznych, religijnych bądź narodowościowych, w szczególności związanych z wymuszeniem przez NKWD na księdzu polskim w kościele katolickim w [...] dnia 13 czerwca 1948 r. listy dzieci polskich, które przystąpiły do Pierwszej Komunii Świętej i czy rodziny tych dzieci poddane zostały represjom – w szczególności czy zostały deportowane. W przypadku, gdy te dowody okazały się niewystarczające z punktu widzenia uznania twierdzeń skarżącej o faktach za udowodnione, Kierownik Urzędu rozważy zwrócenie się do Stowarzyszenia MEMORIAŁ w Rosji bądź w drodze pomocy prawnej do właściwych archiwów na Ukrainie i w Rosji, dla ustalenia, czy ww fakty znajdują odzwierciedlenie w zasobach archiwalnych. Z uzasadnienia wyroku II SA/Ka 466/98 wynika, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy było zaświadczenie Prokuratury Obwodu Lwowskiego z 24 lutego 1997 r. stwierdzającego, że pięcioosobowa rodzina P., została przesiedlona w 1940 r. z miejsca zamieszkania w W. rejonu S. do wioski Nowe Borodino – rejon Manzowski, okręg Izmaił, a przyczyny przesiedlenia nie są znane. Wskazuje to na możliwość uzyskania dokumentów i informacji istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy także od właściwych organów z terenów byłego ZSRR.

Dla oceny zasadności żądania skarżącej nie ma znaczenia, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja Kierownika Urzędu odmawiająca S. S. uprawnień kombatanckich z tytułu przymusowego zesłania, deportacji do ZSRR. Decyzja ta zapadła w odrębnej sprawie, nie była poddana kontroli sądowoadministracyjnej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 5 września 2013 r., IV SA/Wr 328/13, cbosa, dalej wyrok IV SA/Wr 328/13) i nie wiadomo, czy organ wydając decyzję z [...] 2008 r. nr [...], dysponował pełnym materiałem dowodowym, koniecznym dla rozstrzygnięcia sprawy. Nadto z twierdzeń skarżącej wynika, że skarżąca dzieliła los matki, a siostra skarżącej – los ojca. Z uzasadnienia wyroku IV SA/Wr 328/13 wynika, że siostra Skarżącej S. S. uzyskała zaświadczenie [...] Rady Wiejskiej z dnia [...] 2012 r. – organ przeprowadzi dowód z tego zaświadczenia i poświadczenia tłumaczenia tego zaświadczenia i oceni, czy dokument ten dotyczy faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy skarżącej.

Błędnie skarżący kasacyjnie przyjmuje, że "dowody z dokumentów nie pozostawiają wątpliwości co do zaistniałego stanu faktycznego", skoro przy ocenie organ pominął dowód z dokumentu urzędowego – odpisu skróconego aktu urodzenia brata skarżącej, wskazującego Majdan jako miejsce urodzenia dnia 1 sierpnia 1951 r. M. W. Przekraczało granice swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa) dokonanie oceny tylko części zebranych dowodów, a nadto nie zebranie dalszych dowodów, z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji.

Nieusprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa. Przepis ten określa składniki jakie winno posiadać uzasadnienie wyroku tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W niniejszej sprawie wszystkie te elementy, które są niezbędne uzasadnienie wyroku zawiera: zarówno część historyczną, w której podano wszystkie istotne okoliczności sprawy jak i merytoryczne stanowisko Sądu, które wskazuje z jakich przyczyn Sąd uwzględnił skargę. Wskazany wyżej przepis stanowi przede wszystkim o konstrukcji uzasadnienia. Dlatego też, nie ma podstaw do przyjęcia by Sąd pierwszej instancji dopuścił się uchybień przy jego konstruowaniu. Z faktu, że skarżący kasacyjnie nie zgadza się z ocenami Sądu nie można kwestionować prawidłowości uzasadnienia. Obowiązkiem Sądu nie było przedstawienie w uzasadnieniu wyroku takich ustaleń i dowodów, które mogłyby przemawiać za oddaleniem skargi, lecz zaprezentowanie stanowiska co do tego, czy sposób zebrania i ocena dowodów, dokonana przez organ, były zgodna z art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wymogi te spełnia.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną oddalił.