Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 735/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c, art. 135
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust 1, ust 2, ust 3 i ust 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 18 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodnicząca Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędzia NSA Teresa Rutkowska, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2018 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] numer [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), zwanej dalej "K.p.a." w zw. z art. 83 ust 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.) zwanej dalej "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia M. P. należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ przedstawiając stan faktyczny i prawny wskazał, że M. P. złożył w dniu 6 marca 2018 r. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. w jego uzasadnieniu podniósł, iż od wielu lat nie ma żadnego dochodu, ani żadnego majątku i dlatego nie ma jak spłacić należności w wysokości ok. 8.000zł. Podniósł, że był zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna i gdy nadarzyła się okazja uzyskania dotacji z PFRON na otwarcie działalności gospodarczej to z tego skorzystał. Działalność musiał prowadzić przez 2 lata (2014 - 2016), ale nie uzyskał z niej żadnego dochodu. Początkowo płacił składki w ZUS, ale pieniądze z dotacji szybko się skończyły i nie miał już z czego płacić. Wskazał, że obecnie żyje dorywczo ze zbiórki surowców wtórnych i świadczeń z MOPS. Podkreślił, że jest chory na dwa nowotwory: raka nerki i niedawno wykrytą białaczkę. Leczy się ponadto na nadciśnienie i w poradni psychiatrycznej. Do wniosku załączone zostały dokumenty potwierdzające stan zdrowia skarżącego i jego sytuację finansową.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. P. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w przypadku wnioskodawcy zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych świadczeń Pracowniczych (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365); dalej jako: "rozporządzenie MGPiPS", jednak trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, gdyż osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne.

Wnioskiem złożonym w dniu 17 maja 2018 r. M. P. zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie w całości zadłużenia w kwocie około 8.890.00 zł. Motywując prośbę poinformował, że od wielu lat nie posiada żadnego dochodu, ani żadnego majątku i jest osobą niepełnosprawną. Wskazał, że będąc zarejestrowanym w PUP jako osoba poszukująca pracy, bez prawa do zasiłku skorzystał z prawa do uzyskania dotacji z PFRON celem otworzenia działalności gospodarczej, co nastąpiło w dniu 3 listopada 2014 roku. W trakcie prowadzenia działalności nie osiągał dochodów i nie mógł odłożyć pieniędzy na opłacenie składek ZUS. Podniósł, że w swoich pismach i załączonych dokumentach próbował wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pozbawiłoby go to możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawca powołał się również na stan zdrowia, wskazując na swoje liczne schorzenia i dodał, że od ponad 4 lat opiekuje się chorą 81 letnią matką, która ma problemy z poruszaniem się. Podniósł, że nie ma możliwości znalezienia pracy z uwagi na swoje choroby (choroba nowotworowa, nadciśnienie, leczenie w poradni psychiatrycznej) i konieczność sprawowania opieki nad matką.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca przedłożył plik dokumentów tj.: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, zaświadczenie o wysokości obrotu w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za lata podatkowe 2014 - 2016 wystawione 10 listopada 2017 r. przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...], wezwanie dłużnika do spłaty zadłużenia wystawione 28 grudnia 2017 r. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] P. P., wezwanie z 10 listopada 2017 r. do złożenia zeznania podatkowego PIT-36 za 2013 r. lub wskazania przyczyn nie złożenia tego zeznania, propozycję umorzenia z 23 października 2017 r. wystawioną przez C Sp. z o.o., wezwanie do zapłaty z 16 czerwca 2015 r. wystawione przez K. Sp. z o.o., wezwanie do dobrowolnego uregulowania zobowiązania wystawione 2 grudnia 2015 r., przez Kancelarię Prawną A, pozew o zapłatę z 4 września 2015 r., wezwanie do zapłaty przed wpisem do rejestru dłużników BIG wystawione 16 listopada 2015 r., przez B Sp. z o.o., informację z 3 lutego 2017 r. wystawioną przez C Sp. z o.o., działającej jako pełnomocnik wierzyciela D, zawiadomienie o cesji oraz wezwanie do zapłaty wystawione 24 kwietnia 2017 r. przez E Sp. z o.o., specjalną ofertę umorzeniową z 31 sierpnia 2017 r. wystosowaną przez D S.A., nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z 31 stycznia 2017 r., sygn. akt XIII[...] , wyrażenie zgody na ratalną spłatę zadłużenia z 24 kwietnia 2017 r. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w W. M. P., zawiadomienie z 4 września 2014 r. wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w W.- M. P. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, wezwanie do zapłaty z 13 maja 2016 r. wystawione przez F S.A., zawiadomienie o wszczęciu egzekucji i wezwanie do dobrowolnego wykonania z 17 lutego 2016 r. wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] P. P., wezwanie do zapłaty z 6 listopada 2017 r. wystawione przez G S.A. oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 8 września 2014 r. wystawione przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł, skierowanie do poradni specjalistycznej - kardiologicznej wystawione 20 listopada 2017 r. przez H w Łodzi, zaświadczenie lekarskie z 15 grudnia 2017 r. wystawione przez Poradnię H w Ł., zaświadczenie lekarskie z 18 grudnia 2017 r. wystawione przez I w Ł., kartę informacyjną wystawioną 17 lipca 2012 r. przez E w Ł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując ponownie sprawę wskazał, że przedmiotem postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek M. P. było zbadanie przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia i - wskutek tego badania - rozstrzygnięcie kwestii możliwości ich umorzenia bądź też odmówienia żądaniu wnioskodawcy. Podejmując rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie, organ wskazał, że dokonał powtórnej analizy aktualnej sytuacji materialno-finansowej i zdrowotnej wnioskodawcy w oparciu o art. 28 ust. 1-3 oraz 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenie MGPiPS. Odnosząc się do przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w punktach 1-4b cytowanej wyżej ustawy organ wskazał, że w stosunku do M. P. wymienione w nich okoliczności nie zaistniały.

Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania pkt 1 cytowanego przepisu. Ponadto organ wskazał, że wnioskodawca nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, że w jego przypadku: spełnione zostały kryteria do objęcia postępowaniem upadłościowym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, jaki i nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nadto wykluczona jest okoliczność wskazana w pkt 4a, bowiem wysokość zadłużenia wielokrotnie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W niniejszej sprawie nie ma zastosowania również art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6. W stosunku do zaległości z tytułu składek, zaewidencjonowanych na koncie M. P. nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy uznał, iż w niniejszej sprawie przedwczesne byłoby stwierdzenie przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, której istnienie mogłoby uzasadniać podjęcie decyzji zgodnej z wnioskiem wnioskodawcy. Organ uznał, że brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 tejże ustawy.

ZUS dokonując ponownej analizy materiału dowodowego w kontekście przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, iż M. P. nie prowadzi działalności gospodarczej i utrzymuje się ze świadczenia z MOPS w wysokości 604 zł. netto miesięcznie. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi wydatki związane z leczeniem w wysokości 200 zł. miesięcznie. Z przedstawionej przez wnioskodawcę dokumentacji wynika, że posiada liczne zobowiązania pieniężne o charakterze cywilnoprawnym, które dochodzone są egzekucyjnie. Ponadto w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie ustalono składników majątku wnioskodawcy tj. ruchomości i nieruchomości. Uwzględniając powyższe organ odwoławczy stwierdził, iż aktualna sytuacja materialna, w jakiej znajduje się wnioskodawca, wynikająca z osobistych uwarunkowań związanych z problemami finansowymi i zdrowotnymi mogłaby przemawiać za zastosowaniem instytucji umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a z uwzględnieniem przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Dalej organ wskazał, że w przypadku M. P. nie mają zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 wyżej cytowanego rozporządzenia, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. M. P. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. W zakresie zaś przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS organ podniósł, że w toku przeprowadzonego postępowania wnioskodawca powołuje się na trudną sytuację zdrowotną i przedkłada dokumentację medyczną na potwierdzenie własnego stanu zdrowia. Z ww. dokumentów wynika, że zdiagnozowano u M. P. raka nerki, białaczkę i nadciśnienie tętnicze. Ponadto przebył zawał serca i leczy się psychiatrycznie. Legitymuje się przy tym orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, zgodnie z którym wymaga odpowiedniego zatrudnienia w warunkach chronionych. Ponadto zgodnie z przedłożonym orzeczeniem, nie wymaga konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ podkreślił, iż Zakład nie kwestionuje schorzeń, na które cierpi wnioskodawca, jednak nie wykluczają one, zdaniem organu, możliwości osiągania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie ZUS wnioskodawca nie wykazał w pełni, że istniejące choroby pozbawiają go możliwości uzyskiwania dochodu.

W tych okolicznościach faktycznych organ uznał, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Po ponownym zbadaniu zgromadzonego materiału dowodowego i przeanalizowaniu podniesionych przez wnioskodawcę argumentów organ odwoławczy uznał zatem, że w niniejszej sprawie, sytuacja M. P. nie kwalifikuje się do zastosowania instytucji umorzenia na podstawie przytoczonych wyżej przepisów. Organ wskazał również, że biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygniecie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. W ocenie organu osoba decydująca się na rozpoczęcie działalności gospodarczej musi być przygotowana na ponoszenie ryzyka. System ubezpieczeń społecznych nie przewiduje możliwości nieopłacenia składek w przypadku nieosiągania dochodu z działalności lub osiągania dochodu w niskiej wysokości. W ocenie organu umorzenie składek w chwili obecnej byłoby przedwczesne, tym samym naruszałoby interes publiczny. Trudności finansowe dłużnika nie mogą bowiem stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności.

Z tych powodów Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład doszedł do takich samych wniosków, jak w poprzednim postępowaniu. Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek nie znaleziono zatem podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust 1, 2, 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, M. P. wniósł o uchylenie w całości decyzji ZUS z dnia 19 lipca 2018 roku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź orzeczenia co do istoty przez umorzenie należnych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię lub jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 28 ust 1, 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należnych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne;

2. naruszenie przepisów prawa proceduralnego przez błędną wykładnię lub jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie całego stanu faktycznego sprawy w efekcie czego przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należnych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.

Na rozprawie w dniu 18 października 2018 roku skarżący oświadczył, że popiera skargę, wskazując jednocześnie, że nadal utrzymuje się wyłącznie z opieki społecznej. Podkreślił, że nie ma możliwości w chwili obecnej podjęcia zatrudnienia, gdyż opiekuje się na stałe chorą, 81 letnią, matką, która jest po złamaniu biodra i nie chodzi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018, poz. 1302, ze zm.; dalej: ustawa p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

W badanej sprawie istotne znaczenie ma art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany argumentacją skargi, jej wnioskami i wskazaną podstawą prawną. Uzupełniająco należy dodać, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (por. wyrok NSA z 27 lipca 2004 r., sygn. akt OSK 628/04, wyrok NSA z 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OSK 1086/11).

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] o odmowie umorzenia M. P. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które spowodowało konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].

Przypomnieć należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.; dalej jako: "u.s.u.s.") oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365; dalej jako: "rozporządzenie MGPiPS").

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji,

w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Sąd podkreśla, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby

w ten sposób zrekonstruować stan faktyczny będący podstawą do trafnego zastosowania przepisów prawa. Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Z kolei w myśl art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia

i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno

w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

Odnosząc te rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że w zaskarżonej decyzji organ nie uwzględnił i nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a naruszenie to może w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy.

Przypomnieć należy, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, nie oznacza to jednak, że może być ona dowolna. Z art. 7 k.p.a. stanowiącego o zasadzie praworządności wynika zobowiązanie organów do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe bowiem ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu - stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. - wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika oraz zbadanie na tej podstawie, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia).

Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślić przy tym należy, że w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015 r., II GSK 2757/14).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS naruszył powyższe przepisy postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ustawy, jak i w oparciu o § 3 rozporządzenia.

W pierwszym rzędzie nie można zgodzić się z organem administracji, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności tylko z tego powodu, iż w stosunku do zaległości z tytułu składek nie jest prowadzone przez ZUS postępowanie egzekucyjne. Zdaniem ZUS, stwierdzenie przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w omawianej sytuacji byłoby zatem przedwczesne. Argumentów tych nie powiązano jednak z ustaleniami dotyczącymi ściągalności zadłużenia skarżącego wobec innych podmiotów, ani nie przedstawiono prognoz, co do efektywności egzekucji w przyszłości. Z akt sprawy i załączonych przez skarżącego dokumentów wynika, że jest on dłużnikiem wielu podmiotów i wszczęta została wobec niego w 2016 r. egzekucja przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]. Zdaniem Sądu, samo zatem powoływanie się przez organ na fakt, iż wobec skarżącego nie toczy się z inicjatywy ZUS postępowanie egzekucyjne jest niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera swój wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Organ winien ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przez niego zaległych należności z tytułu składek. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie (por. np. wyrok WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12 i z 14 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Op 572/13, które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni popiera). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. W kontrolowanej sprawie, niewątpliwie kwota zaległości wobec ZUS, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych skarżącego, stanowi znaczną wysokość. Przedmiotowa zaległość wynosi bowiem 8.880,26 zł, a jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest świadczenie z pomocy społecznej w wysokości 604 zł, które, przeznaczane jest na bieżące potrzeby związane z codzienną egzystencją. Poza sporem jest, że problemy zdrowotne skarżącego (nowotwór nerki, białaczka, leczenie psychiatrycznie, problemy kardiologiczne, nadciśnienie tętnicze, przebyty zawał serca), jego wiek i konieczność sprawowania opieki nad 81 – letnią matką nie dają perspektywy poprawę sytuacji materialnej i zwiększenie możliwości płatniczych, umożliwiających spłatę należności ZUS. Jak ustalił przy tym organ administracyjny, skarżący nie posiada żadnego majątku tj. ruchomości i nieruchomości. Podkreślić w związku z tym należy, że stan finansowy i majątkowy dłużnika może stanowić samoistną przesłankę umorzenia zaległości, dlatego też należało szczegółowo rozważyć, czy ewentualna egzekucja należności nie doprowadzi do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb skarżącego oraz nie spowoduje konieczności korzystania w szerszym zakresie z pomocy społecznej. Jednocześnie sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna z interesem publicznym.

Wskazać także należy, że wydając zaskarżoną decyzję organ nie odniósł się do zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy mimo, iż jak sam stwierdził, prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza została zakończona w dniu 3 listopada 2016 r. Skoro doszło do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej strony, rzeczą organu było ustalenie czy występuje wskazany w tym przepisie brak majątku, z którego można egzekwować należności i osób, o których tam mowa. Tymczasem organ nie dokonał analizy tej przesłanki, ograniczając się jedynie w swych końcowych rozważaniach do stwierdzenia, że system ubezpieczeń społecznych nie przewiduje możliwości nieopłacenia składek w przypadku nieosiągania dochodu z działalności gospodarczej lub osiągania dochodu w niskiej wysokości.

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w takim przypadku zostały określone w rozporządzeniu MGPiPS. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a także w razie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W orzecznictwie podkreśla się, że celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15).

W toku prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania ZUS ustalił, że skarżący był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy bez prawa do zasiłku, działalność gospodarczą prowadził natomiast od 3 listopada 2014 roku do 3 listopada 2016 roku (w związku z dotacją otrzymaną na ten cel z PUP), z której nie uzyskał żadnego dochodu. Obecnie skarżący utrzymuje się ze świadczenia z MOPS w wysokości 604 zł netto miesięcznie i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosząc wydatki związane z leczeniem w wysokości 200 zł miesięcznie. Posiada liczne zobowiązania pieniężne o charakterze cywilnoprawnym, które dochodzone są egzekucyjnie. Nie ustalono składników majątku tj. ruchomości i nieruchomości. W toku postępowania wszczętego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy M. P. podniósł również, że obecnie opiekuje się chorą 81 letnią matką, a sam choruje na choroby nowotworowe, nadciśnienie tętnicze i leczy się w poradni psychiatrycznej. W tych okolicznościach, zarówno organ uznał, że sytuacja materialna w jakiej obecnie znajduje się skarżący - związana z problemami finansowymi - mogłaby przemawiać za zastosowaniem instytucji umorzenia na podstawie art. 28 ust 3a z uwzględnieniem przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Uwzględniając bowiem koszty utrzymania wyszczególnione w koszyku minimum socjalnego wynoszące dla jednoosobowego gospodarstwa domowego (pracowniczego) 1.134,97 zł organ przyjął, że aktualna sytuacja finansowa M. P. jest trudna. Niemniej jednak w ocenie organu, trudna sytuacja materialna skarżącego nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, gdyż osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie kwestionując schorzeń, na które cierpi skarżący (nowotwór nerki, białaczka, leczenie psychiatrycznie, problemy kardiologiczne, nadciśnienie tętnicze, przebyty zawał serca) uznał jednocześnie, iż nie wykluczają one możliwości osiągnięcia dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż M. P. nie wykazał w pełni, że istniejące choroby pozbawiają go możliwości uzyskiwania dochodu. Z treści załączonego przez stronę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika bowiem, że skarżący może podjąć pracę w warunkach chronionych. Tym samym, w ocenie organu, brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę z § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia, która ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub członka jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu, co w przedmiotowej sprawie w ocenie organów nie miało miejsca.

Zdaniem Sądu przeprowadzona przez organ w tym zakresie ocena sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącego jest wadliwa. Przede wszystkim organ, działający jako organ odwoławczy uchylił się od wnikliwej oceny przesłanki z § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia. Należy bowiem podkreślić, iż przepis ten przewiduje możliwość umorzenia zaległości wobec ZUS w sytuacji przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ winien zatem w rozpoznawanej sprawie wykazać, że skarżący (będący osobą ciężko i przewlekle chorą) jest w stanie uzyskiwać dochody umożliwiające opłacenie należności. Stwierdzenie organu, że skarżący nie wykazał w pełni, że istniejące choroby pozbawiają go możliwości uzyskiwania dochodu nie może być podstawą do przyjęcia tezy o realnych możliwościach podjęcia zatrudnienia i spłaty zadłużenia przez stronę. Organ powinien ocenić, czego nie uczynił, czy w sprawie na dzień złożenia wniosku, w sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego faktycznie istnieją realne możliwości podjęcia zatrudnienia i zaspokojenia przez niego należności z tytułu składek, zwłaszcza w sytuacji, gdy z dokumentów wynika, że od wielu lat strona nie uzyskuje żadnego dochodu. Jak już wcześniej wskazano, organ badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności obowiązany jest brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego. Taki pogląd prezentowany jest w orzecznictwie (por: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2018 roku, I GSK 1757/18, Lex numer 2547673, wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2006 roku, III SA/Wa 2937/06, Lex numer 306925, wyrok WSA w Opolu z dnia 24 października 2012 roku, sygn. akt I SA/Op 251/12, które Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę w pełni podziela).

Zdaniem Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawie nie można zaakceptować oceny i stanowiska organu, stwierdzającego brak przesłanek umorzenia należności, o których mowa w § 3 rozporządzenia MGPiPS. W tym zakresie proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie. Sytuacja zdrowotna M. P. została przez organ skwitowana jedynie stwierdzeniem, że nie kwestionuje on stanu zdrowia skarżącego, jednakże bez uzasadnienia jak w tym kontekście organ widzi realną możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia i spłaty zadłużenia. Twierdzenia organu pomijają w tym aspekcie wyjaśnienia skarżącego, który w toku postępowania wielokrotnie podkreślał, że jego sytuacja zarówno materialna i zdrowotna nie pozwala mu na spłatę istniejącego zadłużenia. Jest osobą dysponującą orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe i choć wynika z niego, że może podjąć zatrudnienie w warunkach chronionych i nie wymaga konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby, to stwierdzona u niego niepełnosprawność, a także liczne choroby znacznie ograniczają faktyczną możliwość podjęcia zatrudnienia. Jak wynika przy tym z akt sprawy skarżący przed podjęciem działalności gospodarczej zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Skarżący nie posiada przy tym żadnego majątku, który umożliwiłby zaspokojenie roszczeń względem ZUS. Organ w żadnym zakresie nie wskazał na czym oparł wniosek o predyspozycjach skarżącego do poprawy swojej sytuacji materialnej, skoro sytuacja ta jest niezmienna od wielu lat. W świetle przedstawionych okoliczności, twierdzenia skarżącego o braku możliwości podjęcia zatrudnienia i poprawy jego sytuacji majątkowej jawią się jako uzasadnione. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że samo nawet prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazania potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realne środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Samo zatem twierdzenie, iż zdolność do podjęcia pracy zarobkowej umożliwia uzyskanie dochodu stanowi o dowolności, a nie uznaniowości przeprowadzonej oceny, która nie znajduje żadnego oparcia w stanie faktycznym sprawy. Ocena sytuacji wnioskodawcy wymaga zatem rozważenia, czy sytuacja zdrowotna nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Innymi słowami czy zapłata zaległości przez zobowiązanego, z uwagi na jego problemy zdrowotne, jest w ogóle możliwa.

W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił dokładnie całej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, ani w sposób wyczerpujący nie zebrał ani nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Uwadze organu działającego jako instancja odwoławcza, całkowicie umknęła bowiem podnoszona przez skarżącego okoliczność sprawowania opieki nad chorą 81 - letnią matką, która jest po złamaniu biodra i nie chodzi. Skarżący podkreślał, że sprawowanie tej opieki jest bardzo czasochłonne, co niewątpliwie jest dodatkową przeszkodą w znalezieniu przez skarżącego pracy zarobkowej. Jeżeli bowiem osoba bezrobotna sprawuje opiekę nad kimś, to logiczne jest, że nie osiąga dochodów, a zasiłek jaki otrzymuje jest przeznaczony na leki i opiekę medyczną. Organ nie odniósł się jednak w żadnym stopniu do tej okoliczności, która stanowi samodzielną przesłankę umorzenia wynikającą z § 3 pkt 3 ww. rozporządzenia MGPiPS. Wymienione informacje wynikają wprost z treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz nie zostały, w ocenie Sądu, w żaden sposób wyjaśnione przez organ. Faktem jest, że informacje dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej posiada sama strona, jednak na organie administracji spoczywa również obowiązek podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz obowiązek wyczerpującego zebrania całego materiału dowodowego, zwłaszcza w sytuacji, gdy z analizy dokumentów wynika, że ma do czynienia z osobą chorą i nieporadną życiowo. W niniejszej sprawie organ nie podjął z własnej inicjatywy żadnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności w zakresie podnoszonej przez wnioskodawcę w odwołaniu konieczności sprawowania opieki na chorą matką. Uznać zatem należy, iż sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy nie została dokładnie wyjaśniona. Organ ponownie oceniając sytuację rodzinną i finansową skarżącego, powinien był rozważyć, czy istotnie konieczność sprawowania opieki nad chorą 81 letnią matką, nie stoi w sprzeczności z wyrażonym w zaskarżonej decyzji twierdzeniem, że skarżący "jest zdolny do podjęcia pracy" i spłaty zobowiązania. Organ powinien również w tym zakresie przeprowadzić analizę realnych możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej.

Stwierdzić zatem należy, że organ nie ustalił wyczerpująco stanu faktycznego sprawy w zakresie przesłanek umorzenia należności składkowych M. P. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, naruszając art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), ocena ta musi zostać poprzedzona wszechstronnym rozważeniem całokształtu okoliczności sprawy i nie może być sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ nie wykazał,

że sytuacja życiowa, w jakiej znajduje się zobowiązany uzasadnia stanowisko organu.

Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono należycie możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki, co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania, pomimo ewentualnego wdrożenia egzekucji. Należy przy tym rozważyć, czy sytuacja majątkowa skarżącego, jego stan zdrowia, wiek oraz konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny w połączeniu z wysokością zadłużenia nie prowadzi do sytuacji, gdy wszczęcie ewentualnego postępowania egzekucyjnego spowoduje, iż zobowiązanie nie tylko nie będzie spłacone, ale będzie nadal narastać.

Sąd podziela przy tym stanowisko ZUS, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się przez płatnika z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie Sądu, stanowiska tego organ nie odniósł jednak w żaden sposób do sytuacji skarżącego

o określonych chorobach (stan niepełnosprawności, choroby nowotworowe, zawał serca, nadciśnienie tętnicze, leczenie w poradni psychiatrycznej, konieczność sprawowania opieki nad chorą 81-letnią matką), a więc osoby, której wiek i stan zdrowia czynią uzasadnionym przypuszczenie, iż ma niezwykle ograniczone możliwości uzyskania dodatkowych - obok zasiłku z pomocy społecznej - dochodów oraz że sytuacja ta w najbliższym czasie zapewne nie ulegnie poprawie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ przede wszystkim dokona wszechstronnej oceny materiału dowodowego niezbędnej do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w szczególności odniesienie się do wszystkich okoliczności sprawy z uwzględnieniem uwag zawartych w niniejszym uzasadnieniu. Dopiero bowiem dokonanie powyższego umożliwi prawidłową ocenę, czy skarżący spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Dokonując ponownie ustaleń, organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. i ocenić wynik postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości lub przewidywań odnośnie przyszłości. Następnie organ winien wydać rozstrzygnięcie w sprawie, mając na uwadze w szczególności art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.

d.j.