Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 32/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5 i art. 28 ust. 2 i 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 77 par. 1, art. 107 par. 1 pkt 6. art. 110 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2020 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z dnia 2 września 2019 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany) jest, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) zwana dalej "k.p.a." w związku z art. 83 ust. 4 ust. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz.2096 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Bielsku – Białej z 25 listopada 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczę Społecznych I Oddział w Łodzi z 2 września 2019 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: od lutego 2012 r. do czerwca 2013 r. w łącznej kwocie 6.914,43 zł, w tym z tytułu składek – w wysokości 4.370,43 zł oraz odsetek liczonych na dzień 10 czerwca 2019 r. w wysokości 2.544 zł.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Skarżący wnioskiem z dnia 27 marca 2019 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

22 maja 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2012 r. do lipca 2013 r. w łącznej kwocie 7.225,16 zł, w tym z tytułu składek – 4.632,16 zł oraz odsetek – 2. 593 zł.

W ślad za powyższą decyzją zobowiązany zwrócił się do organu z wnioskiem z dnia 27 maja 2019 r. o umorzenie odsetek od zaległości w kwocie 2. 593 zł.

Decyzją z 15 lipca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez ZUS decyzją z 2 października 2019 r.

Zobowiązany 10 czerwca 2019 r. złożył ponowny wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej w latach 2000 - 2013 nie otrzymał żadnej informacji, że zalega z opłacaniem składek, a dopiero ZUS Oddział w [...] Inspektorat w [...] poinformował zobowiązanego o zaległości w opłaceniu składki zdrowotnej. W związku z tym R. B. oświadczył, że zadłużenie nie powstało z jego winy.

Do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek przedłożył następującą dokumentację: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej (RON) z 27 marca 2019 r.; decyzję o waloryzacji emerytury z 15 marca 2018 r.; oświadczenie z 29 kwietnia 2019 r. oraz pismo z 10 czerwca 2019 r.; zaświadczenie z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej sporządzone 12 czerwca 2019 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w 2013 r.

Decyzją z 14 czerwca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku zobowiązanego o umorzenie zaległości – w części dotyczącej odsetek za zwłokę.

Powołaną na wstępie decyzją z 2 września 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami od tej zaległości, ponieważ:

• nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

• nie wykazano zgodnie z zapisem art 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego gospodarstwa domowego;

■ powstanie zadłużenia nie było następstwem szczególnych zdarzeń;

■ strona nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniesionym od tej decyzji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił, że kilkanaście lat prowadził działalność gospodarczą, natomiast ZUS Inspektorat w [...] nie posiadał żadnej dokumentacji dotyczącej jego działalności. Wskazał, że organ ten nie udzielił skarżącemu informacji, że zalega z opłatą za składki zdrowotne. Podniósł, że dopiero ZUS Inspektorat w [...] poinformował, że nie zostały opłacone składki zdrowotne.

Rozpatrując podniesione w odwołaniu zarzuty oraz ponownie analizując stan sprawy ZUS zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z 2 września 2019 r.

Przedstawił w pierwszej kolejności regulacje prawne normujące kwestię umorzenia należności z tytułu składek, zgodnie z którymi takie umorzenie może nastąpić w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.). Katalog tych przypadków został taksatywnie wymieniony w punktach od 1 do 6 zamieszczonych w ust. 3 tego artykułu.

Organ wskazał, że żadna z wymienionych w powyższym przepisie przesłanek nie wystąpiła. W szczególności komornik sądowy bądź naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. 29 maja 2019 r. z uwagi na zawartą umowę o rozłożeniu zaległości na raty, postępowanie egzekucyjne zawieszono. Organ podniósł, że w przypadku niewywiązywania się przez zobowiązanego z warunków umowy ratalnej istnieje możliwość wznowienia postępowania egzekucyjnego ze świadczenia emerytalnego, które będzie prowadzone z poszanowaniem minimum egzystencji. Nie można zatem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne – stąd - na chwilę obecną nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

Mając powyższe na uwadze organ uznał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem strony.

Rozważając następnie możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3a tej ustawy (a zatem mimo braku całkowitej nieściągalności) organ podstawie zebranego materiału dowodowego ustalił, że zobowiązany nie pracuje zarobkowo; pobiera świadczenie emerytalne w wysokości brutto 1 223,06 zł oraz dodatek pielęgnacyjny 222,01 zł, tj. netto 1.255,99 zł; zobowiązany nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłku bądź świadczeń z Urzędu Pracy; nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy; ponosi następujące stałe wydatki związane z utrzymaniem: opłaty eksploatacyjne w kwocie 680,00 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 100,00 zł; gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie; nie posiada innych zobowiązań pieniężnych; nie posiada majątku nieruchomego; jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] z 1994 r. (brak możliwości dokonania wyceny) z 1994 r.; nie posiada wierzytelności; według zaświadczenia z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej sporządzonego 12 czerwca 2019 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] - w 2013 r. przychody ogółem wyniosły 9.066,00 zł.

Organ podniósł, że dochód zobowiązanego jest wyższy niż poziom minimum socjalnego w II kwartale 2019 r. określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych 24 października 2019 r., który wynosi 1.197,47 zł dla l osobowego gospodarstwa emeryckiego. Łączny dochód uzyskiwany przez zobowiązanego uwzględniając świadczenie emerytalne oraz dodatek pielęgnacyjny wynosi miesięcznie netto 1.255,99 zł. Powyższe dane oznaczają, że skarżący w aktualnej sytuacji nie spełnia przesłanek do wsparcia ze strony opieki społecznej. Skarżący oświadczył, że nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej ani innych form pomocy, co prowadzi do wniosku, że uzyskiwane dochody wystarczają na zaspokojenie jego potrzeb życiowych bez konieczności wsparcia z instytucji socjalnych. Spłata zadłużenia z tytułu składek w układzie ratalnym nie pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Oceniając spełnienie kolejnych przesłanek z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" wskazano na oczywisty brak podstaw do uznania za spełnioną przesłanki z punktu 2 (poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń), natomiast w zakresie okoliczności opisanych w punkcie 3 (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności) stwierdzono, że skarżący nie wskazywał i nie przedłożył żadnej dokumentacji medycznej, która uzasadniałaby wystąpienie tej przesłanki.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego, że dług z tytułu nieopłaconych składek powstał nie z winy zobowiązanego, ponieważ Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poinformował go, że obowiązkiem przedsiębiorcy jest opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne, organ wyjaśnił, że dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem - nie stanowią one przesłanek umorzenia. W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności, analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. Organ dodał, że każda osoba prowadząca działalność ma obowiązek terminowego regulowania należności. Ponadto, każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych.

W skardze na tę decyzję skarżący ponownie zarzucił, że nie posiadał wiedzy, iż będąc na emeryturze i jednocześnie prowadząc działalność gospodarczą zobowiązany był do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, o czym nie poinformował go ZUS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesionych.

Stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 t.j. ze zm. – dalej zwanej "p.p.s.a."), Sąd uwzględnia skargę i uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w przypadku, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaś w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdza ich nieważność. Przy tym w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów skutkujących wadliwością części rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji, jak też poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a odnoszącej się do odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zdaniem Sądu w tym zakresie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które spowodowało konieczność uchylenia wskazanych wyżej decyzji z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Bielsku – Białej z 25 listopada 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczę Społecznych I Oddział w Łodzi z 2 września 2019 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: od lutego 2012 r. do czerwca 2013 r. w łącznej kwocie 6.914,43 zł, w tym z tytułu składek w wysokości 4.370,43 zł oraz odsetek liczonych na dzień 10 czerwca 2019 r. w wysokości 2.544 zł.

W ocenie Sądu zaskarżone decyzja, jak też poprzedzające ją decyzja organu I instancji winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, gdyż organ nie wyjaśnił, dlaczego zaskarżonym w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięciem objęto odmowę umorzenia - nie tylko - zaległych składek zdrowotnych - ale także odsetek za zwłokę. Jest to o tyle istotne, że jak wynika z akt sprawy, po złożeniu przez skarżącego wniosku o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami, organ wydał decyzję z 14 czerwca 2019 r., którą odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku zobowiązanego o umorzenie zaległości – w części dotyczącej odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że skarżący 27 maja 2019 r. złożył już wcześniejszy wniosek o umorzenie odsetek i nie została jeszcze wydana żadna decyzja ww. sprawie. Zatem stosownie do art. 61a § 1 k.p.a., postępowania w tej sprawie nie może być wszczęte, ponieważ w tej samej sprawie toczy się już postępowanie administracyjne. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że jego wniosek z 10 czerwca 2019 r., w części dotyczącej zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, będzie podlegało dalszemu rozpoznaniu przez ZUS. W świetle powyższego, z uwagi na brak odniesienia się organu w treści zaskarżonej decyzji do tak istotnej kwestii, organ naruszył art. 77 § 1, art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. Dodać należy, że jak wynika z art. 110 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Jeżeli istniały jakiekolwiek przesłanki do nieuwzględnienia w obecnym postępowaniu powołanej decyzji ZUS z 14 czerwca 2019 r. o odmowie wszczęcia postępowania, organ winien w pierwszej kolejności kwestię tę wyjaśnić, tak by nie było wątpliwości, że decyzja nie dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a).

Dodać należy, że Sąd nie mógł uchylić decyzji w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek za zwłokę, ponieważ w sentencji zaskarżonej decyzji wskazano na łączną kwotę zaległości w wysokości 6.914,43 zł (obejmującą należność główną i odsetki za zwłokę).

Przechodząc do istoty sporu w kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie ww. należności stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W art. 28 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (co przewiduje ust. 2 i 3 tego przepisu) lub na szczególnych warunkach, określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a), w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do tej ostatniej kategorii podmiotów zalicza się skarżący, co uzasadniało rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek także na tej drugiej podstawie prawnej. Wymienione wyżej zasady dotyczące ulg i umorzeń, z mocy art. 32 u.s.u.s., stosuje się do umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi gdy:

1) zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przypadki, po spełnieniu których Zakład ma możliwość (a zatem nie obowiązek) umorzenia zaległych składek w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, zostały enumeratywnie wymienione w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Sąd za prawidłową uznaje ocenę organu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności. Trafnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, że nie budzi żadnych wątpliwości brak wystąpienia okoliczności, o których mowa pkt 1) - 2), i od 4) do 5). Materiał dowodowy nie wskazuje również na to, że po stronie skarżącego nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności (ww. pkt 3), jak i brak podstaw do uznania, że jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ww. pkt 6). Skarżący pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej utrzymuje stały dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w związku z powyższym nie zachodzi przesłanka braku majątku, nie można też stwierdzić uwzględniając materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy również należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia. Są nimi w szczególności sytuacje gdy:

1. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia z 2003 r. będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne (zdrowotne) to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/11).

W ocenie Sądu prawidłowo organ przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia). Organ przeprowadził postępowanie dowodowe, w wyniku którego na podstawie dokumentów, oświadczeń złożonych przez stronę oraz własnych ustaleń, ustalił sytuację finansową, rodzinną, zdrowotną skarżącego i przedstawił ją w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ dokonał prawidłowej oceny stwierdzając, że sytuacja materialno - bytowa zobowiązanego nie może być rozpatrywana w kategoriach ubóstwa. Łączny dochód uzyskiwany przez skarżącego, uwzględniając świadczenie emerytalne oraz dodatek pielęgnacyjny, wynosi miesięcznie netto 1.255,99 zł. Jest więc wyższy (aczkolwiek nieznacznie) od poziomu minimum socjalnego w II kwartale 2019 r. określony przez Instytut Pracy Spraw Socjalnych 24 października 2019 r. Zestawiając uzyskiwany dochód z ponoszonymi stałymi miesięczne wydatki związanymi z utrzymaniem w łącznej wysokości 718 zł, uwzględniając też okoliczność, że zobowiązany nie wykazał by obciążony był innymi wydatkami, zgodzić się należy z oceną dokonaną przez organ, że z podanych okoliczności wynika, że chociaż sytuacja majątkowa skarżącego jest trudna, nie wyczerpuje przesłanki umorzenia składek, o której mowa w art. 28 ust 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Nie budzi wątpliwości ustalenie o braku występowania przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (brak klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń) ani także z punktu 3 tego przepisu, czyli przewlekłej choroby zobowiązanego (...) pozbawiającej skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności). Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym dowody przedłożone przez stronę, nie wskazywały na wystąpienie tych przesłanek, a skarżący powyższych ustaleń organu nie kwestionował. Jak wynika z akt administracyjnych ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego. Organ dokładnie ustalił na podstawie oświadczeń wnioskodawcy jest sytuacja majątkowa skarżącego, przeanalizował jego dochody i wydatki, a przyjętej przez organ ocenie materiału dowodowego nie sposób zarzucić dowolności.

W świetle powyższego podniesione zarzuty w skardze uznać należy za niezasadne.

Skarga, podobnie jak wnioski i pisma procesowe skarżącego składane w toku postępowania przed ZUS sprowadza się wyłącznie do wskazania, że skarżący nie posiadał wiedzy, że będąc na emeryturze i jednocześnie prowadząc działalność gospodarczą zobowiązany był do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, o czym nie poinformował go ZUS. W tym kontekście wymaga podkreślenia, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne. Przedmiotem tego postępowania nie jest zaś kwestia ustalenia, z jakich przyczyn skarżący tych składek nie opłacał. Ta kwestia, czego zdaje się nie zauważa skarżący, nie może być w niniejszym postępowaniu przedmiotem rozważana zarówno przez ZUS jak i sąd administracyjny. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne, istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej, rodzinnej, zdrowotnej zobowiązanego (zatem te okoliczności powinien wykazać skarżący), a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13).

Dodać należy, że fakt opłacania składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, a spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisów prawa i tylko w wyjątkowych okolicznościach przy spełnieniu ustawowych przesłanek organ może podjąć decyzję o umorzeniu. Przy czym trzeba w tym miejscu podkreślić, że decyzja organu ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia. Powyższe nie oznacza jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. Kontroli Sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa. W tej sytuacji obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Badając zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach prawnych Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego trafnej oceny prawnej.

Reasumując należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja w zakresie w jakim organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, nie narusza zarówno reguł postępowania jak i przepisów prawa materialnego (art. 28 ust. 2 i 3a usus oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia), gdyż w ocenie Sądu, organy rentowe podjęły wszelkie niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego działania i wyjaśniły sytuację majątkową skarżącego, w tym źródła dochodów jego gospodarstwa domowego, posiadanych i ponoszonych wydatków ( w oparciu o dane uzyskane od samego zainteresowanego) oraz rozważyły wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom nie można zarzucić dowolności.

Jednakże Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. ze względu na okoliczność, że organ nie wyjaśnił (a winien to uczynić z przyczyn podanych wyżej), dlaczego zaskarżonym w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięciem objęto odmowę umorzenia - nie tylko - zaległych składek zdrowotnych - ale także odsetek za zwłokę.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni przytoczone wyżej uwagi, zwłaszcza odnoszące się do okoliczności wydania przez organ decyzji z 14 czerwca 2019 r., którą odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku zobowiązanego o umorzenie zaległości – w części dotyczącej odsetek za zwłokę

Należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, pogorszenie sytuacji skarżącego - może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) – wyrok NSA z 26.05.2020 r. sygn. akt I GSK 211/20.