Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 731/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 74 par. 3, 4, 74e par. 3, 4, 74f par. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2012 r. sprawy ze skargi N. L. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na [...]-[...] września 2011 r. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego - zwana dalej Komisją Egzaminacyjną II Stopnia - którego termin został wyznaczony na [...] - [...] września 2011 r. uchwałą z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy ze skargi – N. L. zwanej dalej zdającą/skarżącą – utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] października 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] - zwanej dalej Komisją Egzaminacyjną - w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

Komisja Egzaminacyjna z siedzibą w [...] uchwałą nr [...]z dnia [...] października 2011 roku stwierdziła, że N. L., uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Wskazano, że zdająca z części pierwszej egzaminu (zestaw pytań testowych) otrzymała ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu notarialnego [dwa projekty aktów notarialnych] otrzymała oceny niedostateczną oraz z trzeciej części egzaminu [opinia prawna] - ocenę dostateczną.

Działając na podstawie z art. 74f § 1 ustawy - Prawo o notariacie (u.p.n.), Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Wskazano, że o wyniku całego egzaminu notarialnego zaważyła ocena niedostateczna za pracę pisemną w postaci projektu II aktu notarialnego. Ustalono, że został on oceniony przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów odpowiednio na oceny: dostateczną (3) i niedostateczną (2). Za projekt I aktu notarialnego zdająca otrzymała od obu egzaminatorów oceny dostateczne (3).

Odwołanie od ww. uchwały o wyniku egzaminu notarialnego wniosła skarżąca, kwestionując ocenę z projektu I aktu notarialnego - "dostateczny", II projektu aktu notarialnego - "niedostateczny" oraz opinii prawnej - "dostateczny", wnosząc o ich podwyższenie. Zakwestionowała zarzuty egzaminatorów i wywiodła:

Co do projektu pierwszego aktu notarialnego zdająca negatywnie odniosła się do zarzutów egzaminatorów, a mianowicie, co do:

- braku odniesienia się do kwestii ważności dowodów osobistych, podała, że Prawo o notariacie w art. 85 § 2 nie przewiduje wymogu zamieszczenia w treści aktu daty ważności dokumentu, a w sytuacji upływu ważności dowodu osobistego notariusz odmówiłby stwierdzenia tożsamości na jego podstawie,

- niewskazania w akcie określenia nieruchomości jako użytków rolnych - według stanu ujawnionego w dziale I-O księgi wieczystej, wyjaśniała, że charakter użytków został ustalony na podstawie aktualnego wypisu z rejestru gruntu,

- braku powołania w treści aktu świadectwa charakterystyki energetycznej, podniosła, że powołanie tego dokumentu nie było konieczne, gdyż dokument ten przedkładany jest nabywcy nieruchomości, a każdy ze stawających stał się jej współwłaścicielem z chwilą otwarcia spadku i w związku z tym powinien znać stan faktyczny odnośnie przedmiotu umowy,

- niepodania wartości prawa użytkowania oraz służebności, wyjaśniała, że notariusz nie jest płatnikiem podatku od spadków i darowizn z tytułu ustanowienia nieodpłatnej służebności i użytkowania,

- nieprawidłowego obliczenia taksy notarialnej, powołując się na § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 roku w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej,

- niezamieszczenia pouczenia o podatku od spadków i darowizn, stwierdziła, że pouczenia w tym zakresie są zbędne ze względu na treść § 6 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie pobierania przez płatników podatku od spadków i darowizn z dnia 18 grudnia 2006 roku, w związku z tym notariusz może pouczyć o ewentualnym podatku ustnie, a wielość zamieszczanych w treści aktu pouczeń powodowałaby jego nieczytelność,

- niewskazania podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłat sądowych, wyjaśniła, że informacja taka została zamieszczona w § 7 projektu aktu, tj. "Koszty niniejszego aktu ponosi P. N.",

-błędnego obliczenia podatku od czynności cywilnoprawnej, podniosła, że podatek w wysokości 2 % został obliczony zgodnie z treścią art. 1 ust.l pkt f w związku z art. 7 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych,

- pominięcia odniesienia się do kwestii, czy nabyta przez P. N. nieruchomość w wyniku dziedziczenia stanowi jego majątek osobisty, stwierdziła, że problem ten został wyjaśniony w treści § 3 projektu aktu.

Co do projektu drugiego aktu notarialnego zdająca negatywnie odniosła się do zarzutów egzaminatorów, tj. co do:

- nieprawidłowej nazwy umowy, która jako taka nie decyduje o rodzaju udokumentowanej czynności, przywołała wyrok NSA z dnia 26 lutego 2001 r., ISA/Lu 171/2000,

- reprezentacji osób prawnych, podniosła, że pomimo częściowego obejścia założeń kazusu, nie stanowi to uchybienia art. 1093 k.c.,

- zakresu zabezpieczenia hipoteką m.in. należności ubocznych od udzielonego kredytu, argumentowała, że taki zakres zabezpieczenia wynikać miał z dokumentów przedłożonych do aktu, a będących podstawą ustanowienia hipoteki,

- niepodania dokładnej podstawy prawnej zwolnienia z pobrania podatku od czynności cywilnoprawnej z tytułu zwarcia umowy zamiany, wyjaśniała, że taka podstawa została podana w § 13 oraz § 14 projektu aktu notarialnego,

- zbyt ogólnej podstawy pobrania opłat sądowych, usprawiedliwiła powyższe uchybienie brakiem czasu, zaś wskazanie podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłat sądowych nastąpiło w treści § 9, tj.: "koszty umowy ponoszą strony stosownie do przedmiotu umowy".

Zdająca odnośnie do pobrania taksy notarialnej w nieprawidłowej, jak oceniono, wysokości, stwierdziła, że powołana podstawa prawna jej pobrania przez jednego z egzaminatorów jest błędna i jednocześnie podniosła, że zastosowanie w tym wypadku powinien mieć § 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.

Wyjaśniła, że uchwały organów spółdzielni zostały prawidłowo przedłożone, a ich identyczna treść nie wynika z braku rozróżnienia kompetencji tych organów (rady nadzorczej i walnego zgromadzenia), gdyż jest jedynie konsekwencją ograniczeń czasowych, co jednocześnie nie zmienia faktu, że cechą umowy zamiany jest zbycie z jednoczesnym nabyciem prawa.

Jak podała zdająca, powołała, pomimo odmiennego zdania egzaminatorów, w treści § 11 projektu aktu notarialnego pouczenia o obowiązkach wynikających ze zmiany umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste.

Jako bezprzedmiotowy oceniła zarzut postawiony przez jednego z egzaminatorów w zakresie braku pozycji zaewidencjonowania opłaty sądowej.

Ponadto podkreśliła, że poza powyższym prawidłowo rozwiązała kazus, powołując przy tym wszelkie niezbędne dokumenty przesądzające o ważności aktu notarialnego. Nierozwiązanie pomniejszych problemów (m.in. nieodniesienie się do kwestii wykreślenia roszczeń gminy bądź hipoteki banku z księgi wieczystej) spowodowane było brakiem czasu jak i niedokładnym poleceniem egzaminacyjnym.

Co do sporządzonej opinii prawnej, zdająca zakwestionowała zarzuty:

1) nierozważenia możliwości dziedziczenia uprawnienia do złożenia oświadczenia w przedmiocie przeniesienia własności nieruchomości jak i kwestii przedawnienia do jego złożenia, podnosząc, że w rzeczywistości problem ten został rozwiązany, wskazując m.in. powołane orzeczenie SN z dnia 17 grudnia 1976 roku, sygn. akt III CRN 289/76,

2) niepowołania zaświadczenia z urzędu skarbowego, stwierdzając, że jest ono zbędne w sytuacji odmowy dokonania czynności.

Zdająca podkreśliła, że pozostałe najważniejsze aspekty, przewidziane w wytycznych, przy sporządzaniu opinii prawnej zostały poruszone i prawidłowo rozwiązane. Ponadto podniosła nieodpowiednią proporcję czasu przeznaczonego na sporządzenie zadań egzaminacyjnych do stopnia ich trudności oraz zbyt rozbudowany stan faktyczny kazusów.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia podzieliła uwagi egzaminatorów co do oceny I i II aktu notarialnego oraz opinii prawnej sporządzonych przez zdającą. Uznała za właściwą ostateczną ocenę I aktu na poziomie 3 (dostateczny), II aktu na poziomie 2 ( niedostateczny) i opinii prawnej - 3 ( dostateczny), a to z uwagi na występujące w projektach następujące błędy i uchybienia.

Co do pierwszego projektu aktu notarialnego zajęła następujące stanowisko.

Wobec § 4 projektu aktu notarialnego dotyczącego rozporządzenia nieruchomością podniosła, że nie wskazano, po kim następuje dział spadku, jak również jakiej nieruchomości zniesienie współwłasności dotyczy. Zbyt lakoniczne sformułowanie paragrafu, obejmującego rozrządzenie nieruchomością, nie pozwala na jednoznaczne ustalenie essentialia negotii samej umowy, do których należy wskazanie osoby, po której dokonywany jest dział spadku i nieruchomości, której współwłasność jest znoszona. Prawidłowo sporządzony akt notarialny nie może pozostawiać w tym zakresie żadnych wątpliwości, czy też konieczności domyślania się, jaki był zamiar stron umowy.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, nieprawidłowo został obliczony podatek od czynności cywilnoprawnych (od kwoty dopłaty). Jak podniosła sama zdająca, zgodnie z art. 1 pkt 1 lit. f ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, podatkowi temu podlegają umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności w części dotyczącej spłat lub dopłat. Należy jednak zaznaczyć, że artykuł ten nie stanowi samoistnej podstawy pobrania podatku. Zawiera on jedynie ogólną dyspozycję, z której wynika, że z zasady umowa o dział spadku bądź zniesienie współwłasności podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnej, jeśli przewiduje spłaty bądź dopłaty. Natomiast podstawą prawną pobrania podatku jest art. 6 ust. 1 pkt 5 powyższej ustawy, który wyraźnie stanowi, że podstawą opodatkowania przy umowie o zniesienie współwłasności lub o dział spadku jest wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału we współwłasności lub spadku. Tym samym w umowie należało również ustalić wartość prawa nabytego przez P. N. ponad jego udział wynikający ze spadku. Nadto wniosek wieczystoksięgowy zamieszczany w akcie notarialnym powinien odpowiadać wniosek podstawowym wymogom określonym w art. 126 k.p.c. W tym postępowaniu nie powinny być składane wnioski zbiorowe. Dlatego każdy z uprawnionych powinien składać wniosek oddzielnie. Ponadto we wniosku wieczystoksięgowym należało wskazać dokumenty będące podstawą żądania wpisu w księdze wieczystej.

Za nieprawidłowe uznano ujawnienie w dziale I-O księgi wieczystej budynku mieszkalnego. Budynek ujawnia się jedynie w przypadkach określonych w § 28 ust. 5 i 6 oraz § 32 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 roku w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów, które to przepisy nie miały w niniejszym kazusie zastosowania.

W akcie notarialnym należało także zamieścić informację, w jakiej wysokości zostały pobrane opłaty sądowe od każdego wnioskodawcy. Dane te są niezbędne dla sądu wieczystoksięgowego, kontrolującego prawidłowość pobranych opłat. Stwierdzenie, że "Koszty niniejszego aktu ponosi P. N." uznano za niewystarczające, gdyż P. N. nie był wyłącznym wnioskodawcą.

Przy tej konstrukcji projektu aktu notarialnego, opłaty związane z wpisem własności na rzecz nabywców winny być pobrane w wysokości 2 x po 150 zł, przy podaniu podstawy art. 42 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Ponadto zdająca winna w treści projektu aktu notarialnego zamieścić adnotację o sposobie uiszczenia przez strony opłat sądowych (gotówka czy przelew) oraz adnotacji pozycji, pod którą zarejestrowano opłatę w ewidencji. Wymóg ten wynika z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2001 roku - w sprawie poboru przez notariuszy opłat sądowych.

W ocenie Komisji Egzaminacyjna II Stopnia, zdająca w treści aktu pominęła istotną kwestię - objęcie w wyłączne posiadanie przedmiotów umowy przez ich nabywców. Jeśli wydanie miałoby nastąpić w terminie późniejszym niż termin podpisania aktu notarialnego, należało wówczas odpowiednio zabezpieczyć interesy nabywców, np. poprzez poddanie się byłych współwłaścicieli egzekucji wprost z aktu na podstawie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c.

Nieokreślenie terminu wydania przedmiotu umowy utrudnia również ustalenie, z jakim dniem nabywca ponosić będzie korzyści i ciężary związane z nieruchomością.

Zdająca nie zastosowała również przepisu § 11 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej i nie pobrała wynagrodzenia od czynności ubocznej, to jest od ustanowienia prawa użytkowania na rzecz osoby trzeciej – Z. N.. Zaznaczyła jedynie, iż wynagrodzenie notarialne pobrano na podstawie §3, § 5, § 7 i § 16 rozporządzenia, podczas gdy prawidłowo należało uwzględnić jeszcze § 11 ust. 2 i 3, gdyż zostało ustanowione odrębne prawo (użytkowanie) nie związane z czynnością główną.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, o ile w rozważanym stanie faktycznym można uznać, że ustanowienie służebności osobistej było czynnością związaną, gdyż służebność ta była ustanawiana na rzecz jednej ze stron umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności, o tyle użytkowanie było czynnością uboczną, tj. ustanowione zostało na rzecz osoby nie będącej stroną działu spadku ani zniesienia współwłasności. Wskazano, że egzaminatorzy zasadnie podnieśli, dla celów obliczenia taksy notarialnej niezbędne było również określenie w treści aktu wartości użytkowania - zgodnie z art. 13 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jak podano, pomimo że notariusz nie jest płatnikiem podatku od spadków i darowizn z tytułu nieodpłatnego ustanowienia służebności i użytkowania, co zdająca słusznie powołała w odwołaniu, to z uwagi na fakt wyraźnego polecenia egzaminacyjnego nie podała ona podstawy prawnej niepobrania tego podatku (art. 18 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Natomiast wskazała art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, nie wyjaśniając, jakiej czynności powyższe zwolnienie dotyczy. Zdająca zamieściła ponadto w treści aktu zbędne dokumenty oraz kilkakrotnie powtórzyła treść tych samych oświadczeń stron, m.in. co do ich stanów majątkowych (wbrew zarzutowi jednego z egzaminatorów). Budzi przy tym wątpliwości zasadność treści niektórych z nich, tj. że nieruchomość K. N., będącej wdową, stanowi jej majątek osobisty. Zaznaczyła, że pojęcie majątku osobistego odnosi się do osób pozostających w związku małżeńskim.

Ponadto zastrzeżenia Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia budzi użyta w akcie terminologia. Przykładowo zdająca w akcie wskazała, że stawający są właścicielami nieruchomości, choć w rzeczywistości byli oni współwłaścicielami w ułamkowych częściach.

Odnosząc się do zarzutu zdającej co do braku przywołania w projekcie aktu świadectwa charakterystyki energetycznej, stwierdzono, że faktycznie brak świadectwa nie wpływa na ważność dokonywanej czynności, nie mniej jednak w umowie należało, stosownie do art. 5 ust. 3-7 ustawy - Prawo budowlane, odnieść się do tej kwestii. W projekcie aktu winno znaleźć się stwierdzenie, że strona nabywająca nie żąda sporządzenia i przekazania tego świadectwa, bądź świadectwo winno być okazane.

Uwzględniając jedynie niekwestionowane w odwołaniu złożonym przez zdającą zarzuty Egzaminatorów, odnoszące się do projektu pierwszego aktu notarialnego uznano, że ich rodzaj i ilość nie pozwalają na ocenienie sporządzonego projektu wyżej aniżeli dokonali tego egzaminatorzy, to jest na ocenę dostateczną.

Co do projektu drugiego aktu notarialnego podniesiono, że zdająca w sposób nieuprawniony zmieniła założenie kazusu w zakresie reprezentacji spółdzielni, ale również i spółki. Reprezentacja Spółki mimo to zgodna jest z regulacją zawartą w art. 205 Kodeksu spółek handlowych. Ustalenie jednak reprezentacji Spółdzielni "[...]" budzi zastrzeżenia; co do zasady dopuszczalne jest udzielenie prokury jednej osobie z zastrzeżeniem, że może ona działać tylko łącznie z członkiem zarządu lub wspólnikiem (por. Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 27 kwietnia 2001r., III CZP 6/2001), niemniej okoliczności te winny zostać w akcie udokumentowane stosowanymi oświadczeniami reprezentantów; z kolei w przypadku, gdy prokurent działa z członkiem zarządu, brak podstaw żądania od niego pełnomocnictwa; powołując się na uzasadnienie wyroku SN, sygn. akt V CK 76/2004, że zakres umocowania osób działających w ramach mieszanej reprezentacji łącznej jest określony przez zakres kompetencji przyznanych zarządowi jako organowi osoby prawnej. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i prokurent, działając łącznie, mogą zbyć przedsiębiorstwo, oddać je do czasowego korzystania, zbyć nieruchomość lub obciążyć nieruchomość, mimo że art. 1093 k.c. wyłącza te czynności z zakresu umocowania prokurenta. Możliwość dokonywania przez prokurenta łącznie z członkiem zarządu wszystkich czynności mieszczących się w zakresie kompetencji przyznanych zarządowi jako organowi osoby prawnej wynika z samej ustawy i jej przepisów, które stawiają na równi z działaniem dwóch członków zarządu działania członka zarządu i prokurenta. Przepisy te, regulując mieszaną reprezentację łączną prokurenta z członkiem zarządu, jednoznacznie wskazują, że działanie w ramach tej reprezentacji należy z wszystkimi tego konsekwencjami traktować na równi z działaniem zarządu.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, za niedopuszczalne uchybienie należy uznać błędnie sformułowany wniosek wieczystoksięgowy. Zdająca połączyła w jednej księdze wieczystej dwie nieruchomości oddane w użytkowanie wieczyste, a ponieważ w żadnym miejscu nie odniosła się do terminów trwania użytkowania wieczystego (nawet opisując treść ksiąg wieczystych), to biorąc pod uwagę podane daty umów oddania gruntu w użytkowanie wieczyste, należy wywnioskować różny czas ich trwania. Połączenie zaś w jednej księdze wieczystej dwóch działek oddanych na różny okres w użytkowanie wieczyste nie jest właściwe, sprzeczne jest nadto ze stanowiskiem Sądu Najwyższego w tym zakresie, a wyrażonym w postanowieniu z dnia 30 października 2003 roku, sygn. akt IV CK 114/02.

Przyjmując błędną koncepcję połączenia w jednej księdze wieczystej dwóch działek oddanych w użytkowanie wieczyste na różne terminy — zdająca ustanowiła tym samym w sposób nieprawidłowy na powyższej nieruchomości hipotekę. Pomijając podnoszoną przez egzaminatorów kwestię zakresu zabezpieczonej wierzytelności, tj. obejmującej ogólnie określone należności uboczne, przede wszystkim zaznaczono, że hipoteka ta w powyższym stanie prawnym w ogóle nie powstanie. Ze względu bowiem na fakt, że działki te w znaczeniu wieczystoksięgowym stanowić powinny dwie odrębne nieruchomości, hipoteka ta powinna mieć charakter hipoteki łącznej (art. 76 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Zdająca nie rozwiązała problemu powstałej z podziału działki nr [...] - działki nr [...], która zgodnie z decyzją zatwierdzającą podział wydaną na podstawie przepisów ustawy (ugn), miała zostać przeznaczona na poszerzenie drogi stanowiącej własność Gminy [...]; zdająca nie podniosła tej kwestii nawet przy opisywaniu przedmiotowej decyzji, to zaś może stanowić o obejściu założeń kazusu. Nadto zdająca całkowicie pominęła kwestię wykreślenia ograniczonych praw rzeczowych i roszczeń z ksiąg wieczystych, tj. roszczenia o zapłatę pierwszej opłaty za użytkowanie wieczyste oraz prawa pierwokupu - wpisanych na rzecz Gminy [...]. Nie przywołała także w treści aktu niezbędnych dokumentów stanowiących podstawy ich wykreślenia - m.in. ostatecznej decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Powołany zaś dokument — decyzja wojewódzkiego konserwatora zabytków w przedmiocie wyrażenia zgody na zamianę, jak słusznie zauważył egzaminator, była w powyższym stanie faktycznym bezprzedmiotowa.

Zdająca nie rozstrzygnęła w pełni kwestii wykreślenia hipoteki ustanowionej na rzecz Banku P. S.A. Zgodnie z treścią art. 1014 ust. 2 ukwh, do wykreślenia hipoteki ustanowionej po nowelizacji z dnia 20 lutego 2011 roku niezbędna jest zgoda właściciela nieruchomości (użytkownika wieczystego). Należy uznać, że zgoda taka jest potrzebna w wypadku, jeśli z wnioskiem o wykreślenie hipoteki wystąpi sam wierzyciel, a nie właściciel nieruchomości. Zgoda właściciela powinna być wówczas złożona co najmniej w formie z podpisem notarialnie poświadczonym. Ponadto należy zauważyć, że oświadczenie właściciela, oprócz zgody na wykreślenie hipoteki, zawierać może zastrzeżenie uprawnienia do rozporządzenia opróżnionym miejscem hipotecznym, co zaś miałoby wpływ na ewentualne pierwszeństwo kolejnej hipoteki. Jeśli zatem właściciel dołączył do wniosku banku oświadczenie w tym przedmiocie, zdająca powinna odnieść się do tego w treści aktu, przyjmując w tym zakresie stosowne wyjaśnienie od przedstawicieli Spółdzielni. Poza tym, jeśli wniosek wierzyciela został rzeczywiście złożony a nierozpoznany (jak wynikało z założeń kazusu), zdająca opisując treść księgi wieczystej powinna przytoczyć numer wzmianki, pod którą został zarejestrowany ów wniosek. Budzi to wątpliwości co stanu wiedzy zdającej w tym zakresie, zwłaszcza znajomości przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Natomiast argumentację zdającej, iż celowym było pominięcie powyższych kwestii w treści aktu z powodu braku czasu, należy uznać za bezzasadną.

Dodatkowo, zdająca nie odniosła się do problemu budynku piekarni, który uległ zniszczeniu, a w związku z tym należało zawnioskować o wykreśleniu budynku z działu I-O księgi wieczystej. Podstawą wykreślenia budynku stanowić powinien wyrys z mapy ewidencyjnej wraz z rzutem aktualnie znajdujących się na gruncie budynków, zgodnie z §§ 28 i 32 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 roku w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów.

Zdająca nie podała prawidłowej podstawy prawnej zwolnienia pobrania podatku od czynności cywilnoprawnej z tytułu dokonywanej zamiany. Powołany art. 15 ustawy o podatku od towarów i usług wskazuje jedynie zakres podmiotowy stosowania ustawy. W powyższym wypadku należało jednak rozważyć, czy podmioty będące przedsiębiorcami w zakresie konkretnie dokonywanej czynności są podatnikami podatku VAT, tj. zakres przedmiotowy stosowania powyższej ustawy. Z przedstawionego kazusu wynikało, że czynność ta powinna być jednak zwolniona z podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku od towarów i usług oraz § 13 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 kwietiiia 2011 roku. Przeciwne rozwiązanie, rezygnacja ze zwolnienia od podatku VAT, powinno być jednak dokonane na podstawie art. 43 ust. 10 pkt 1 i 2 i potwierdzona powołanymi do aktu wymaganymi dokumentami.

Zdająca nie odniosła się do zagadnienia egzaminacyjnego - problemu zobowiązań podatkowych spółki P., poprzednika prawnego Spółdzielni [...], a istniejących na dzień 2 listopada 2007 roku. Zdająca podniosła w odwołaniu, iż zaświadczenie stwierdzające stan ewentualnych zaległości podatkowych z art. 306g Ordynacji Podatkowej nie mogło być wydane w powyższym stanie faktycznym, gdyż, cytując treść ust. 2 powyższego artykułu, zaświadczenie takie stwierdza wyłącznie stan zaległości na dzień jego wydania. Rozumowanie takie należy jednak uznać za błędne, gdyż w sytuacji, gdyby zobowiązanie podatkowe powstało w listopadzie 2007 roku i nie zostało spłacone do dnia sporządzenia aktu - istniałoby nadal, a za jego spłatę odpowiedzialność solidarną ponosiłaby spółka "P." i jej następca (Spółdzielnia "[...]"). Natomiast wątpliwości zdającej, wykazane w odwołaniu, co do solidarnej odpowiedzialności stron umowy zamiany za zobowiązania podatkowe Spółdzielni [...], jakoby zbywane prawo użytkowania wieczystego nie stanowiło zorganizowanej części przedsiębiorstwa spółdzielni, należało rozważyć w samej treści aktu, poprzez przyjęcie stosownego oświadczenia przedstawicieli Spółdzielni.

Zdająca podniosła ponadto w odwołaniu, iż pozostałe aspekty projektu aktu zostały sporządzone w sposób prawidłowy, w szczególności wykazuje, że powołała niezbędne dokumenty do aktu, w tym uchwały organów stron umowy oraz m.in. zezwolenie ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa wydane na podstawie art. 5a ustawy o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa. Brak powyższej zgody — jak twierdzi zdająca — spowodować mógłby nieważność aktu. W tym miejscu należałoby jednak rozważyć zasadność powoływania powyższego dokumentu, ze względu na przytoczoną w treści aktu uchwałę Zgromadzenia Wspólników spółki A. - jednoosobowej spółki Skarbu Państwa, zarówno na zawarcie umowy zamiany jak i na obciążenie nabytego prawa hipoteką. Zgodnie z treścią art. 5a ust. 3 powołanej ustawy, na dokonanie przez państwową osobę prawną rozporządzenia prawem o wartości przekraczającej równowartość kwoty 50000 Euro nie jest wymagana, jeśli czynność ta jest dokonywana przez jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, w której Minister Właściwy do spraw Skarbu Państwa wykonuje uprawnienia zgromadzenia wspólników (..). W związku z tym zezwolenie ministra na dokonanie powyższych czynności, w sytuacji powołania uchwały Zgromadzenia Wspólników w tym przedmiocie, było bezprzedmiotowe.

Zarzuty zdającej w zakresie pierwszego projektu aktu notarialnego dotyczące braku konieczności podania wartości służebności i wskazania stanu majątkowego P. N.. oraz w zakresie projektu drugiego aktu notarialnego, a dotyczące treści przytaczanych uchwał Spółdzielni, wysokości taksy notarialnej za ustanowioną hipotekę oraz pouczenia stron o treści art. 233 k.c. – Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uznała za słuszne.

Mając na uwadze ocenę egzaminatorów oraz odwołanie zdającej w zakresie dotyczącym projektu opinii prawnej, stwierdzono, że przygotowana opinia prawna nie stanowi pełnego rozwiązania przedstawionego problemu.

Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia wskazała, że zdająca, pomimo trafnego powołania się na treść art. 64 k.c. i art. 1047 k.p.c., nie do końca rozumie sens powyższych przepisów, a tym bardziej cytowanych orzeczeń Sądu Najwyższego. Prawomocne orzeczenie sądu wydane na podstawie art. 64 k.c., stwierdzające obowiązek złożenia oświadczenia woli przez zobowiązanego de facto zastępuje powyższe oświadczenie. Bezcelowym jest zatem konieczność przywoływania do umowy zawieranej w oparciu o orzeczenie sądu, a przenoszącej powrotnie własność nieruchomości na darczyńcę, samej obdarowanej (w tym wypadku J. O.). Wystarczyłoby bowiem wyłącznie oświadczenie obdarowanego (czy też jego spadkobierczyni). W związku z tym uznano za bezzasadne rozważanie możliwości powoływania się przez obdarowaną na zarzut przedawnienia do złożenia przez nią oświadczenia o powrotnym przeniesieniu własności, skoro jej obecność do zawarcia takiej umowy była zbędna.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, problem instytucji przedawnienia należało rozważyć w stosunku do spadkobiercy darczyńcy, czego zdająca w projekcie opinii nie uczyniła prawidłowo. Skarżąca błędnie powołując się na art. 125 k.c., nie uwzględniła orzecznictwa w tym zakresie, że przepis ten nie ma zastosowania do orzeczeń wydawanych na podstawie art. 64 k.c. Powołane w opinii i powtórzone w odwołaniu orzeczenie SN z dnia 17 grudnia 1976 roku, III CRN 289/76 należy zatem uznać za niewłaściwe. W związku z tym należało jednoznacznie stwierdzić, że pomimo upływu 10 lat od uprawomocnienia się orzeczenia sądu zastępującego oświadczenie obdarowanej, spadkobierca darczyńcy mógł powrotnie przenieść na swoją rzecz własność przedmiotowej nieruchomości. Ponadto, jak sama zdająca zauważyła, uprawnienie darczyńcy do powrotnego przeniesienia na swoją rzecz nieruchomości na skutek odwołanej darowizny wchodzi do masy spadkowej, zgodnie z treścią art. 922 k.c. W związku z tym, ze względu na posiadane prawomocne orzeczenie sądu zastępujące oświadczenie woli obdarowanej, należało rozważyć możliwość sporządzenia umowy, której przedmiotem mogłoby być nie tylko powrotne przeniesienie własności ale również sama umowa sprzedaży na rzecz J. M.. Należy zauważyć, że wpis w księdze wieczystej w powyższym wypadku ma charakter deklaratoryjny, dlatego też przy dysponowaniu zaświadczeniem naczelnika urzędu skarbowego wydanego na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn nie było przeszkód do dokonania obu czynności i objęcia ich jednym aktem notarialnym.

Pozostałe zarzuty podniesione przez zdającą w odwołaniu, a dotyczące wykazania obligacyjnego charakteru oświadczenia w przedmiocie odwołania darowizny, staranności i poprawności językowej oraz zachowania odpowiedniej formy projektu opinii uznano za słuszne, ale w związku z wykazanymi wyżej istotnymi uchybieniami - za niewystarczające do postawienia oceny dobrej.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia rozpatrując odwołanie skarżącej rozpatrzyła i rozstrzygnęła sprawę w pełni po raz drugi, bez ograniczania się do zarzutów i argumentów podniesionych w odwołaniu. W jej ocenie, nieobjęta zarzutami odwołania i zakresem zaskarżenia, a uzyskana przez zdającą ocena wystawiona została prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami i z tych powodów podjęto wyżej wymienioną uchwałę.

Skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] stycznia 2012 roku oraz poprzedzającą ją uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] z dnia [...] października 2011 roku w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, wniosła skarżąca.

Zarzuciła naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 74e § 2 u.p.n., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tzn. dokonanie oceny prac egzaminacyjnych skarżącej z punktu widzenia kryteriów nie wymienionych w ustawie oraz w sposób oderwany od treści zadania egzaminacyjnego,

2. art. 74d § 6 u.p.n., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tzn. brak uwzględnienia przez Komisję Egzaminacyjną, że ustawa przewiduje czterostopniową skalę ocen pozytywnych oraz, że akt notarialny sporządzony przez skarżącą spełniał ustawowe wymogi ważności i skuteczności, a w konsekwencji zasługiwał na ocenę pozytywną;

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. §5 ust. ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 roku w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. 2009.114.955 ze zm.), poprzez brak odniesienia się przez Komisję II stopnia do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały numer [...] oraz brak dokonania ponownej oceny pracy zdającej (projektu I i II aktu notarialnego), w sytuacji, gdy Komisja II stopnia uwzględniła część zarzutów wskazanych przez zdającą w odwołaniu;

2. art. 74e § 12 u.p.n. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 roku w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. 2009.114.955 ze zm.) oraz art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 Nr 98 poz 1071 ze zm., dalej: k.p.a."), poprzez podniesienie nowych zarzutów pod adresem prac egzaminacyjnych skarżącej, które nie zostały podniesione przez skarżącą w odwołaniu, ani nie były ujęte w ocenach prac skarżącej dokonanych przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...];

3. art. 7, 77 i 80 k.p.a., poprzez:

- nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności brak ustalenia rzeczywistej treści poleceń egzaminacyjnych,

- dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z przekroczeniem zasad swobodnej oceny dowodów oraz z przekroczeniem kryteriów oceny określonych w art. 74e § 2 u.p.n.;

4. art. 107 k.p.a., poprzez brak należytego uzasadnienia treści podjętej uchwały, w szczególności brak wyjaśnienia na jakiej podstawie Komisja II Stopnia, mimo uwzględnienia części zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu, uznała, że ocena z I i II aktu notarialnego wystawiona przez Komisję I stopnia jest prawidłowa.

Wniosła o uchylenie zaskarżonych uchwał w całości i zasądzenie zwrotu kosztów.

Jej zdaniem postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego jest niewątpliwie postępowaniem administracyjnym, którego wynik kształtuje sytuację prawną osoby zdającej, a w konsekwencji wiąże się z szeregiem obowiązków dla organów prowadzących to postępowanie, w szczególności obowiązkiem ustalenia stanu faktycznego sprawy (dojścia do prawdy materialnej) oraz działania na podstawie przepisów prawa i czuwania nad przestrzeganiem prawa w toku całej procedury.

Podniosła, że ustalenia w zakresie oceny z poszczególnych części egzaminu notarialnego nie mogą być dowolne, gdyż ustawa wyraźnie określa kryteria jej dokonania. Podstawowym elementem, który powinien być z urzędu wzięty pod uwagę przez Komisje egzaminacyjne przy ocenie pracy, jest treść zadań egzaminacyjnych ("poprawność zaproponowanego przez zdającego rozstrzygnięcia problemu"). Kolejnym elementem, który niewątpliwie ogranicza swobodę Komisji egzaminacyjnych, są przepisy prawa powszechnie obowiązującego znajdujące zastosowanie do rozwiązania casusów egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 74e § 2 u.p.n., ocena zadań części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego jest dokonywana z uwzględnieniem w szczególności: zachowanych wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności i zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Wskazała, że w żadnym miejscu uchwały Komisji I czy II stopnia nie znalazło się stwierdzenie, że akt zawiera wady, które mogłyby skutkować niezrealizowaniem podstawowych założeń zadania egzaminacyjnego.

Jej zdaniem, podnoszenie przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia nowych zarzutów na etapie postępowania odwoławczego, które nie tylko nie były podnoszone w odwołaniu, ale również nie były podniesione przez Komisję egzaminacyjną I stopnia, należy uznać za niedopuszczalne z punktu widzenia przepisów rozporządzenia oraz k.p.a., a w konwencji zasadnym jest zarzut naruszenia przez Komisję przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, gdyż wpłynęło ono niewątpliwie na ocenę zasadności odwołania.

Wskazała, że nie jest dopuszczalne, w szczególności w świetle obowiązku działania organów na podstawie przepisów prawa, dokonywanie oceny pracy z punktu widzenia poleceń, które nie zostały w zadaniu wyrażone. W treści zadania wskazano jedynie, że należy wskazać w akcie dokumenty, które są niezbędne do dokonania czynności, "w tym wykreśleń z działu III i IV ksiąg wieczystych". Oznacza to, że zdającym nie dano wyraźnego polecenia, aby przedmiot sporządzonej umowy był wolny od wszelkich obciążeń. Należy zwrócić uwagę, że brak przyjęcia takich założeń i postanowień aktu przez zdającą nie powoduje jego nieskuteczności, ani nieważności, a zatem nie może mieć wpływu na ocenę pracy.

Podniosła, że nie może dochodzić do rozszerzania treści polecenia egzaminacyjnego na mocy "Opisu istotnych zagadnień dla komisji kwalifikacyjnej do zadania polegającego na przygotowaniu drugiego projektu aktu notarialnego". W opisie tym zawarto wytyczne dotyczące wykreślenia wpisów z III i IV działu ksiąg wieczystych, które nie zostały zawarte w poleceniu egzaminacyjnym. Powołany opis jest aktem o charakterze wewnętrznym, który nie może być podstawą decyzji względem jednostek, w szczególności nie ma on waloru normatywnego i nie może być bezkrytycznie stosowany przez Komisje egzaminacyjne bez odniesienia go do treści zadania egzaminacyjnego. Podkreślić należy, że treść postawionych pracom skarżącej zarzutów przez Komisje I i II stopnia zdaje się wskazywać, że opis ten był podstawą oceny egzaminu notarialnego, bez uwzględnienia przez te Komisje rzeczywistej treści poleceń egzaminacyjnych.

Uznała, że nie może zgodzić się z postawionym przez Komisję Egzaminacyjna II Stopnia zarzutem dotyczącym zasadności powołania przez zdającą dokumentu w postaci zezwolenia ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa, wydanego na podstawie art. 5a ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (s. 12 uchwały). Twierdzenia zawarte przez Komisję w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, z których wynika, że powołanie zezwolenia ministra na dokonanie czynności zamiany było bezprzedmiotowe, gdyż taka zgoda na dokonanie przez państwową osobę prawną rozporządzenia prawem o wartości przekraczającej równowartość kwoty 5000 Euro nie jest potrzebna, jeśli czynność jest dokonywana przez jednoosobową spółkę SP, w której minister właściwy ds. Skarbu Państwa wykonuje uprawnienia zgromadzenia wspólników jeżeli na mocy przepisów odrębnych, postanowień statutu albo umowy spółki na jej dokonanie jest wymagana zgoda walnego zgromadzenia albo zgromadzenia wspólników (art. 5a ust. 3 powołanej ustawy) nie mogą się ostać. Należy podkreślić, że treść zadania egzaminacyjnego nie pozwala na przyjęcie założenia (przyjętego przez Komisję II Stopnia), że minister właściwy do spraw Skarbu Państwa wykonuje w Spółce A. prawa z udziałów spółki, a w konsekwencji zarzut postawiony zdającej, że powołanie wskazanej decyzji było bezprzedmiotowe, nie stanowi żadnego oparcia w treści polecenia egzaminacyjnego i wskazuje na dowolność ustaleń Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia w tym zakresie, a w konsekwencji nie może mieć wpływu na ocenę egzaminu. Wskazała, że Komisja Egzaminacyjna uznała, że zdająca w tym zakresie prawidłowo wykonała zadanie casusu.

Wbrew wymaganiom wynikającym z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie odniosła się w swojej uchwale do wszystkich zarzutów sformułowanych przez zdającą w odniesieniu do oceny projektu II aktu notarialnego. Komisja nie rozpatrzyła podniesionych w odwołaniu zarzutów dotyczących: i) braku wyraźnego polecenia, by wykreślone zostały wszystkie wpisy z działów III i IV ksiąg wieczystych; ii) oznaczenia umowy; iii) braku istnienia w sporządzonym przez skarżącą projekcie aktu wad, które uzasadniałyby wystawienie oceny niedostatecznej; iv) sporządzenia aktu notarialnego zgodnie z wymogami art. 7, 80, 85 i 92 u.p.n.; v) braku wymogu określenia w treści aktu pod jaką pozycją rejestru została zaewidencjonowana opłata sądowa; vi) zawarcia przez skarżącą w treści aktu wszelkich istotnych oświadczeń stron i prawidłowego zabezpieczenia interesów stawających do aktu.

Brak odniesienia się do wszystkich zarzutów sformułowanych w odwołaniu czyni zasadnym zarzut naruszenia przez Komisję II stopnia §5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości i powoduje, że Komisja II stopnia nie rozpoznała w całości odwołania złożonego przez skarżącą.

Jej zdaniem, akt notarialny niewątpliwie zawierał pewne braki, jednakże oceniając go na ocenę niedostateczną Komisja przekroczyła granice uznania administracyjnego przyznane jej przepisami ustawy Prawo o notariacie. Podkreślić należy, że żaden z błędów zarzuconych skarżącej nie prowadziłby do nieważności, czy nieskuteczności sporządzonego przez nią aktu w obrocie prawnym (wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 158/11). Żaden z zarzutów sformułowanych przez obydwie Komisje pod adresem drugiego projektu aktu notarialnego nie dotyczył treści oświadczeń stron, ani zrealizowania przez zdającą założeń casusu w zakresie sporządzenia umowy zamiany.

Wskazała, że w uchwale nie wskazano, z jakich przyczyn Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia uznała, że drugi projekt aktu notarialnego powinien zostać oceniony na ocenę niedostateczną (zwłaszcza w świetle uwzględnionych zarzutów).

Podniosła, że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie wskazała w żaden sposób z jakich przyczyn, mimo uwzględnienia części zarzutów, nie ma możliwości innej oceny tego zadania.

Dokonując oceny zdań opracowanych przez skarżącą Komisja Egzaminacyjna II Stopnia powinna wziąć również pod uwagę stopień trudności drugiego aktu notarialnego, ilość wskazanych w nim problemów, skomplikowany stan faktyczny i prawny (znacznie trudniejszy niż na egzaminach w latach ubiegłych), a także fakt, że tego typu akty rzadko (praktycznie nigdy) występują w praktyce. Te elementy powinny być wzięte pod uwagę przez Komisję przy ocenie pracy, gdyż niewątpliwie wpływają one na ocenę, czy zdająca może samodzielnie wykonywać zawód notariusza. Podkreślić należy, że treść sporządzonych przez skarżącą projektów aktów notarialnych niewątpliwie pozwala na przyjęcie, że posiada ona umiejętności do samodzielnego i prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270.; dalej także: p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona uchwała oraz utrzymana nią w mocy uchwała Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] października 2011 r. nie naruszają prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie egzamin notarialny polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego, prawa o ustroju !sądów i prokuratur, samorządu notarialnego oraz innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu.

Egzamin ten, zgodnie z art. 74 § 4 Prawa o notariacie składa się z trzech części pisemnych.

Pierwsza część egzaminu polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po 3 propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa (art. 74d § 1 Prawa o notariacie).

Druga część egzaminu notarialnego składa się z dwóch zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanego przypadku (casusu), jak stanowi art. 74d § 3 Prawa o notariacie.

W myśl art. 74d § 4 tej ustawy trzecia część egzaminu i notarialnego polega na opracowaniu opinii prawnej na podstawie przedstawionego problemu prawnego.

Zgodnie z art. 74e § 2 Prawa o notariacie oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego i sposobu rozstrzygnięcia problemu. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego (art. 74e § 3 w/w ustawy), zaś ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego stanowi, według art. 74e § 4 Prawa o notariacie średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym: 1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Zgodnie z art. 74f § 1 omawianej ustawy pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia w sposób wszechstronny i dokładny zbadała sprawę, poprzez dokonanie analizy prawidłowości wystawionych przez Komisję Egzaminacyjną ocen za prace skarżącej z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego, z uwzględnieniem argumentacji zawartej w złożonym odwołaniu, czemu dała wyraz w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., a o czym świadczy chociażby częściowe przychylenie się do stanowiska zdającej zawartego w odwołaniu.

Nietrafnie wywodzi również skarżąca o naruszeniu w sprawie § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia wykonawczego, ponieważ - jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 83/11 (zapadłym na gruncie regulacji Prawa o adwokaturze analogicznej niemal do regulacji Prawa o notariacie) - "Obowiązkiem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia było dokonanie ponownej oceny - w granicach odwołania - czy zdający w projekcie apelacji zachował wymogi formalne tego środka odwoławczego, czy właściwie zastosował przepisy prawa, wykazując się umiejętnością ich interpretacji, a wreszcie, czy zaproponowany przez i zdającego sposób rozstrzygnięcia problemu był poprawny (...)". Ocena taka została w przedmiotowej sprawie przez Komisję II stopnia dokonana, stąd też zarzut braku dokonania ponownej oceny prac egzaminacyjnych skarżącej nie zasługuje na akceptację. Chybiony z tej przyczyny jest również zarzut naruszenia art. 74e § 12 Prawa o notariacie w zw. z § 5 rozporządzenia wykonawczego oraz art. 139 k.p.a., skoro obowiązkiem Komisji II stopnia było dokonanie ponownej, samodzielnej oceny, czy prace egzaminacyjne zdającej - w zakwestionowanych przez nią częściach egzaminu - spełniały kryteria poprawności formalnej i materialnoprawnej, co uzasadnione jest dodatkowo celem przeprowadzania egzaminu notarialnego, tj. koniecznością sprawdzenia przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Analizując naruszenia przepisów prawa materialnego należy uznać, że każda uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego jest decyzją administracyjną wydaną w warunkach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia.

Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy Prawo o notariacie) oraz przepisy proceduralne (odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.).

Korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany.

Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Pogląd ten znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wielokrotnie wskazywał, iż luz decyzyjny, z którego korzysta organ jest związany z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza granice tego luzu może stanowić podstawę do przyjęcia wadliwości rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuścił się uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. np. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r. I SA/Kr 1227/97, wyrok NSA z 7 lutego 2001 r. I SA/Gd 1507/00), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności.

Należy podnieść, iż sąd administracyjny nie jest organem III instancji i nie może wystawiać ocen cząstkowych, czego w istocie rzeczy domaga się strona skarżąca. Podkreślenia zarazem wymaga, że ocena wszystkich prac egzaminacyjnych N. L. i z części drugiej i trzeciej egzaminu, wbrew poglądom strony skarżącej, została dokonana w oparciu o ustawowe kryteria oceny i w sposób z nimi zgodny.

Egzamin służy sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i należytego świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej interesów podmiotów, na rzecz, których jest wykonywana. Zatem teza, że poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie wskazuje o przygotowaniu zawodowym, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej czy materialno prawnej. Ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony. Zróżnicowanie ocen pozytywnych (od dostatecznej do celującej) nie oznacza, że błędy popełnione w rozwiązaniu zadania, świadczące o niespełnieniu podstawowych kryteriów mogą być kwalifikowane w ramach stopniowalności oceny pozytywnej. Dopiero spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do stosowania skali ocen pozytywnych.

Drugi projekt aktu notarialnego opracowany przez skarżącą w drugiej części egzaminu zawiera precyzyjnie i wyczerpująco wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały mankamenty. Nietrafnie zatem wywodzi skarżąca o naruszeniu art. 74d § 6 Prawa o notariacie, ponieważ organ odwoławczy prawidłowo zastosował w przedmiotowej sprawie ustawową skalę ocen do sporządzonych przez nią wszystkich części pracy egzaminacyjnej, które zostały przez nią zakwestionowane w odwołaniu. Opisy istotnych zagadnień, stanowiące jedynie wzorzec poprawnego rozwiązania zadania egzaminacyjnego, stosowane były przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia jedynie jako materiał pomocniczy, nie zaś samodzielny i wyłączny. Zdaniem Sądu, ocena prac egzaminacyjnych została dokonana na podstawie kryteriów oceny wymienionych w przepisach ustawy Prawo o notariacie i w sposób z nimi zgodny.

Ocena prac skarżącej z drugiej i trzeciej części egzaminu notarialnego została dokonana przez pryzmat kryteriów przewidzianych w art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie, została uzasadniona w sposób jasny i wystarczający i mimo swej surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny.

Zdaniem Sądu, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia rozpatrując odwołanie skarżącej słusznie rozpatrzyła i rozstrzygnęła sprawę w pełni po raz drugi, bez ograniczania się do zarzutów i argumentów podniesionych w odwołaniu. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie mogła obniżyć oceny nawet w sytuacji gdyby to było możliwe, biorąc pod uwagę poniesione argumenty mogłaby podwyższyć ocenę nie podzielając argumentów egzaminatorów. W niniejszej sprawie Komisja Odwoławcza odniosła się w wyczerpujący sposób do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], uzasadniając swoje stanowisko, co do poprawności oceny Komisji Egzaminacyjnej I stopnia i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja Odwoławcza odniosła się do wszystkich zarzutów skarżącego. Komisja Odwoławcza opisała prace skarżącego (oba zadania z części drugiej – projekty aktów notarialnych) wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały zadania pierwszego na ocenę wyższą aniżeli dostateczna, a zadania drugiego na ocenę pozytywną.

Nie dokonując oceny prac skarżącej, lecz wyłącznie uwzględniając je jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji Odwoławczej, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski Komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów prac sporządzonych przez skarżącą.

W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązań zadań z części drugiej egzaminu notarialnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji.

Należy uznać, że Komisje obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - rozstrzygając sprawę - oparto się na materiale prawidłowo zebranym w toku postępowania, dokonując jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach, organy obu instancji uzasadniły w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.