Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2453/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1 pkt 5;
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 87 par 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant ref. staż. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2013 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2012 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych ( Prezydium KRRP) z [...] czerwca 2012 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. (Rada OIRP) z [...] marca 2012 r., którą odmówiono R. K. (skarżący) wpisu na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w. W. (dalej ORA). Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia Minister Sprawiedliwości podał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.. w zw. z art. 31 ust. 2a i w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., nr 10 poz. 65 ze zm.), dalej u.r.pr.

Powyższe uchwały i decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W sierpniu 2011 r. skarżący wystąpił do Rady OIRP z wnioskiem o wpisanie go na listę radców prawnych, w związku z ukończeniem aplikacji radcowskiej i zdaniem egzaminu radcowskiego. Do wniosku załączył wymagane ustawą o radcach prawnych dokumenty, w tym oświadczenie z [...] sierpnia 2011 r., że toczą się wobec niego postępowania dyscyplinarne, oraz że Dziekan udzielił mu ostrzeżenia a także, że nie toczyły i nie toczą się wobec niego postępowania karne.

Następnie - pismami z dnia [...] i [...] sierpnia 2011 r., Rzecznik Dyscyplinarny i Przewodniczący Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. złożyli zastrzeżenia do ww. wniosku. Rzecznik wskazał, iż w stosunku do skarżącego wszczęto pięć postępowań dyscyplinarnych o sygnaturach akt: [...],[...],[...],[...] oraz [...]. Przewodniczący Sądu Dyscyplinarnego poinformował natomiast, iż skarżący będąc aplikantem radcowskim prowadził kancelarię prawną i z tytułu tej działalności zgłaszano wiele skarg, dotyczących niewłaściwego postępowania skarżącego. Przewodniczący Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. wskazał, że w efekcie owych skarg wszczęto pięć postępowań dyscyplinarnych - w tym sprawa o sygnaturze akt [...] zakończyła się udzieleniem ostrzeżenia dziekańskiego.

Dnia [...] września 2011 r. skarżący wziął udział w posiedzeniu Rady OIRP, w części dotyczącej rozpatrzenia jego wniosku. Skarżący oświadczył, że żadne z prowadzonych wobec jego osoby postępowań dyscyplinarnych nie zakończyło się prawomocnym skazaniem oraz, że jest rzetelny i uczciwy. Poinformował, że działalność gospodarczą w zakresie usług prawnych rozpoczął, gdy nie był jeszcze aplikantem, po utracie pracy w kancelarii. Jego zdaniem taka działalność jest dozwolona, a na poparcie swojego stanowiska wskazał na zawód doradcy prawnego. Skarżący stwierdził, że jako aplikant wywiązywał się ze swoich obowiązków, składki członkowskie opłacał za cały rok z góry, opinie o nim jako aplikancie były pozytywne.

W dniu [...] października 2011 r. Rada OIRP dopuściła jako dowody w sprawie:

1. kserokopię protokołu złożenia wyjaśnień z [...] października 2008 r. [...];

2. kserokopię protokołu z rozprawy Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego OIRP w W. z [...] lutego 2009 r., [...];

3. kserokopię protokołu przesłuchania świadka z [...] czerwca 2010 r., [...];

4. kserokopię protokołu przesłuchania obwinionego z [...] lipca 2010 r., [...];

5. kserokopię protokołu z posiedzenia Sądu Dyscyplinarnego w W. z [...] kwietnia 2011 r., [...];

6. kserokopię protokołu przesłuchania świadka z [...] czerwca 2011 r., [...];

7. kserokopię protokołu przesłuchania obwinionego z [...] czerwca 2011 r., [...];

8. kserokopię protokołu z rozprawy Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego OIRP w W. z [...] sierpnia 2011 r., [...];

9. kserokopię protokołu z rozprawy Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego OIRP w W. z [...] września 2011 r., [...];

10. kserokopię protokołu z posiedzenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego OIRP w W. z [...] października 2011 r., [...].

i wyznaczyła skarżącemu siedmiodniowy termin do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Skarżący z przysługującego mu uprawnienia skorzystał i wziął udział w posiedzeniu Rady OIRP dnia [...] listopada 2011 r., na którym rozpatrywano jego wniosek. Ostatecznie Rada uznała, że w sprawie występuje zagadnienie wstępne i na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesiła postępowanie.

W następstwie odwołania skarżącego Prezydium KRRP uchyliło uchwałę o zawieszeniu postępowania i przekazało sprawę Radzie OIRP celem rozpatrzenia wniosku o wpis. Organ odwoławczy podzielił zarzut skarżącego, że prawomocne rozstrzygnięcie postępowania dyscyplinarnego nie jest zagadnieniem wstępnym.

Rada OIRP rozpoznała wniosek i stwierdziła, iż skarżący spełnia przesłanki ustawowe, wymienione w art. 24 ust. 1 pkt 1, 3, 4 i 6 r. pr. oraz w § 10 ust. 1 i ust. 2 uchwały nr 110/VII/2010 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 30 stycznia 2010 r. w sprawie Regulaminu prowadzenia list radców prawnych i list aplikantów radcowskich, wymagane dla uzyskania wpisu na listę radców prawnych. W szczególności skarżący ukończył uniwersyteckie studia prawnicze w Polsce, korzysta w pełni z praw publicznych i ma pełną zdolność do czynności prawnych. Skarżący odbył również aplikację radcowską oraz zdał egzamin radcowski, co potwierdza uchwała Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Jednocześnie Rada mając na względzie toczące się wobec skarżącego postępowania dyscyplinarne, na podstawie oceny jego postępowania i dokonywanych przez niego przewinień dyscyplinarnych, stwierdziła, że skarżący nie jest nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, tj. nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 r. u.r.pr. Uznała, że popełnione przez niego jako aplikanta radcowskiego przewinienia dyscyplinarne dyskwalifikują go do wykonywania zawodu radcy prawnego, który jest zawodem zaufania publicznego. Zdaniem Rady OIRP okoliczność, że postępowania dyscyplinarne nie zostały prawomocnie zakończone nie ma znaczenia w sprawie. Ustalenia w zakresie spełnienia przez skarżącego przesłanki prawidłowego wykonywania zawodu należą bowiem do organu dokonującego wpisu.

Od powyższej uchwały skarżący złożył odwołanie, w którym wniósł o jej uchylenie w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, ewentualnie o uchylenie uchwały w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Radzie OIRP. Uchwale zarzucił:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego, to jest art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.pr. poprzez jego błędną wykładnię i niesłuszne uznanie, iż nie jest nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy prawidłowa analiza i ocena wszystkich okoliczności i postawy skarżącego prowadzi do wniosku całkowicie przeciwnego;

2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77-81 k.p.a. polegające na nie wyczerpującym zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie i w konsekwencji niewyjaśnienie okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść podjętej uchwały przez Radę ORA;

3. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 10 k.p.a. polegające na niewezwaniu skarżącego do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść podjętej uchwały przez Radę OIRP.

W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał na przyjęte przez orzecznictwo sądów administracyjnych rozumienie pojęcia "daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego", a następnie stwierdził, że uchwała o odmowie wpisu została oparta na jednostronnie i subiektywnie zebranym materiale dowodowym. Zdaniem skarżącego dokumenty zgromadzone w aktach osobowych potwierdzają, że posiada on przymiot nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię należytego wykonywania zawodu. Odnosząc się zaś do wskazanego w uzasadnieniu uchwały ostrzeżenia dziekańskiego, skarżący wskazał, że jest ono udzielane za przewinienia mniejszej wagi, nie ma ono charakteru kary dyscyplinarnej, a ponadto z akt tego postępowania wynika, że pokrzywdzona jest zadowolona ze współpracy i nie wnosi przeciwko niemu skargi. Podkreślił również, że w żadnym z postępowań dyscyplinarnych nie orzeczono nieprawomocnie najsurowszej kary skreślenia z listy aplikantów radcowskich. Jego zdaniem, dopiero prawomocne orzeczenie dyscyplinarne pozwoli na ocenę, czy gwarantuje on należyte wykonywanie obowiązków radcy prawnego, czy też nie.

Rozpoznając odwołanie Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uznało, że zaskarżona uchwała nie narusza prawa. Podzielono ocenę organu I instancji, że skarżący nie jest nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, tj. nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.pr. Organ odwoławczy na podstawie art. 136 k.p.a. uzupełnił materiał materiał dowodowy i dopuścił jako dowody w sprawie kopie orzeczeń Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych z [...] marca 2012 r. w sprawach [...],[...],[...].

Prezydium odwołując się do treści art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.pr. wskazało, że zawarta w tym przepisie przesłanka "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego" ma charakter klauzuli generalnej. "Rękojmię" należytego wykonywania zawodu daje ten, wobec kogo można sformułować uzasadnione przekonanie, że obowiązki zawodowe będzie wykonywał w sposób należyty. Pojęcie to ma charakter prognostyczny - chodzi o dokonanie oceny, czy na gruncie dostępnej wiedzy o dotychczasowym postępowaniu danej osoby istnieją dostatecznie silne podstawy, aby sądzić, że sprosta on obowiązkom jakie będą na nim ciążyły w związku z wykonywaniem zawodu radcy prawnego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.pr. wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 u.r.pr.) i polega w szczególności na udzielaniu porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych oraz zastępstwie prawnym i procesowym (art. 7 u.r.pr.).

Mając na uwadze powyższe, dopuszczenie się takich przewinień aplikanta radcowskiego, jak m.in. wprowadzenie klientki w błąd co do swoich uprawnień i możliwości wywiązania się ze zobowiązań; wprowadzanie w błąd potencjalnych klientów; udzielanie nierzetelnych informacji; samodzielnie sporządzenie i skierowanie do sądów pism; wykonywanie w ramach działalności gospodarczej samodzielnie czynności zastrzeżonych wyłącznie dla radców prawnych i adwokatów, prowadzi do oceny braku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W szczególności ocena ta odwołuje się do braku poszanowania prawa oraz zasad etyki zawodowej przez skarżącego.

Organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji, że na "rękojmię" w rozumieniu przepisu art. 24 ust. 1 pkt 5 r. pr. składają się dwa elementy tj. cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby chcącej zostać radcą prawnym. O nieskazitelności charakteru świadczą następujące przymioty osobiste: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. "Dotychczasowe zachowanie" oznacza postępowanie osoby ubiegającej się o wpis do czasu decyzji w sprawie wpisu, postępowanie odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantując; właściwe wykonywanie zawodu radcy prawnego. "Rękojmia" to poręczenie, zagwarantowanie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego będzie wykonywany prawidłowo. W związku z tym, brak rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego jest implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania, odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 231/07). Spełnienie przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.pr. oznacza pełną wiarygodność kandydata, odpowiedzialność i brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych, podważających te cechy.

Prezydium KRRP wskazało, że w niniejszej sprawie analiza akt osobowych i dyscyplinarnych skarżącego nie pozwalała zbudować pozytywnej prognozy o kandydacie na radcę prawnego. Z dokonanej analizy wynika, że;

❖ skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej pod firmą Kancelaria świadczył pomoc prawną obejmującą między innymi zastępstwo procesowe. Sąd Okręgowy w W. pismem z [...] marca 2010 r. zawiadomił OIRP, że w toku rozpoznania w Wydziale Cywilnym Odwoławczym tego Sądu sprawy o sygn. akt [...] stwierdzono, że skarżący dopuścił do sytuacji wywołującej dezorientację strony, co do tego komu zleciła prowadzenie sprawy i komu zostało udzielone pełnomocnictwo procesowe. Jak wynika z zeznań świadka złożonych w toku postępowania dyscyplinarnego, skarżący zawierając ze świadkiem w lipcu 2008 r. umowę zlecenia nie poinformował, że nie jest adwokatem lub radcą prawnym. Świadek tytułował skarżącego "panem mecenasem", a na rozprawę przychodziły inne osoby (protokół przesłuchania świadka z [...] czerwca 2010 r.). Powyższe w ocenie organu wskazuje, że skarżący wprowadził klienta w błąd co do swoich uprawnień i możliwości wywiązania się ze zobowiązań. Za czyny te udzielono skarżącemu ostrzeżenia dziekańskiego. Okręgowy Sąd Dyscyplinarny w W. postanowieniem z [...] kwietnia 2011 r. ([...]) utrzymał ostrzeżenie dziekańskie w mocy. Postanowienie jest prawomocne;

❖ w sprawie [...] skarżącemu zostały postawione m.in. zarzuty wprowadzania w błąd potencjalnych klientów poprzez rozsyłanie ulotek reklamujących "Kancelarię Prawną Rafała Kufiety", kierowanie do konkretnych klientów i zamieszczanie na stronie internetowej ofert zawarcia umów stałego zlecenia. Proponowane i zawierane przez skarżącego umowy stałego zlecenia miały na celu obejście prawa, w tym art. 87 § 1 k.p.c. W postępowaniu dyscyplinarnym ustalono bowiem, że takie umowy zlecenia wynikały ze zgłoszenia przez zleceniodawcę konkretnego istotnego dla niego problemu, a udzielanie przez skarżącego nierzetelnych informacji, w tym dotyczących istoty stałego zlecenia, ograniczało potencjalnym klientom swobodę wyboru pełnomocnika, narażając ich na niepowetowane szkody z unieważnieniem czynności prawnych włącznie. Okręgowy Sąd Dyscyplinarny rozpoznając sprawę ponownie (po uchyleniu przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny orzeczenia uniewinniającego skarżącego) wymierzył mu karę nagany z ostrzeżeniem, a za drugi czyn karę upomnienia;

❖ w sprawie [...] skarżącemu postawiono sześć zarzutów w związku z zawarciem w dniu [...] września 2007 r. umowy stałego zlecenia przewidującej kompleksową obsługę prawną klienta - osoby fizycznej. W tej sprawie zarzucono skarżącemu samodzielne sporządzanie pism procesowych w sprawach prowadzonych przed Sądem Rejonowym dla W., Wydział [...] Pracy Ubezpieczeń Społecznych oraz Sądem Okręgowym w W., samodzielne sporządzenie i skierowanie w dniu [...] października 2007 r. za pośrednictwem ZUS odwołania od decyzji ZUS do Sądu Rejonowego W., wprowadzenie w błąd klienta co do uprawnień i kwalifikacji, wykorzystując tym samym jego łatwowierność i brak świadomości co do obowiązujących form i zasad korzystania z pomocy prawnej. Skarżącemu ostatecznie za powyższe czyny wymierzono kary nagany z ostrzeżeniem. Uniewinniono go jedynie od zarzutu nieinformowania klienta o podejmowanych czynnościach procesowych;

❖ zarzut zawarcia umowy stałego zlecenia przewidującego kompleksową obsługę prawną w tym w zakresie prowadzenia postępowania sądowego, administracyjnego został postawiony skarżącemu także w sprawie [...]. W postępowaniu tym stwierdzono również, że skarżący uchylał się od przekazywania klientowi informacji dotyczących prowadzonych spraw oraz wyjaśniania kwestii finansowych zawartych w umowie i aneksie do tej umowy, a nadto zarzucono wprowadzenie aneksem do umowy zmiany sposobu wynagrodzenia w trakcie realizacji zlecenia. Za powyższe skarżącemu wymierzono karę pieniężną oraz kary nagany z ostrzeżeniem. Ponadto kary nagany z ostrzeżeniem wymierzono w sprawie [...] za wniesienie pozwu do Sądu Rejonowego dla W. oraz za wykonywanie w ramach działalności gospodarczej samodzielnie czynności zastrzeżonych wyłącznie dla radców prawnych i adwokatów.

W tej sytuacji Prezydium KRRP zgodziło się z organem I instancji, że dla prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia nie mają znaczenia orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z [...] marca 2012 r. wydane w sprawach [...],[...],[...]. Analiza treści orzeczeń jednoznacznie wskazuje, że mają one charakter formalny, a powodem umorzenia postępowań był fakt, że skarżący stracił status aplikanta, w związku z ukończeniem aplikacji i zdaniem egzaminu radcowskiego.

Organ odwoławczy podkreślił, że analiza akt dyscyplinarnych oraz uzasadnień ww. orzeczeń Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. oraz Wyższego Sądu Dyscyplinarnego potwierdza negatywną ocenę postawy skarżącego, jaką przyjęto w sprawie. Nie zgodził się więc z twierdzeniem skarżącego, iż dopiero prawomocne orzeczenie dyscyplinarne pozwoli na ocenę, czy gwarantuje on należyte wykonywanie obowiązków radcy prawnego. Sam fakt umorzenia postępowań dyscyplinarnych z powodu formalnego nie wpływa na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Każdorazowo to Rada właściwej okręgowej izby radców prawnych, a w postępowaniu odwoławczym Prezydium, a nie sądy dyscyplinarne, dokonują bowiem samodzielnej oceny spełnienia przesłanek wpisu na listę radców prawnych, w tym przesłanki wynikającej z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.pr.

Prezydium stwierdziło, że dotychczasowa postawa skarżącego wyrażająca się w popełnieniu, podczas odbywania aplikacji radcowskiej, szeregu przewinień, które stanowiły naruszenie zasad etyki zawodowej, musi zostać oceniona negatywnie. Z faktu, iż wobec skarżącego nie zastosowano kary wydalenia z aplikacji radcowskiej, nie można wyciągać wniosków, iż w każdych warunkach i każdej sytuacji może on cieszyć się przymiotem nieskazitelności charakteru i pozytywną oceną swego dotychczasowego zachowania. Co prawda w sprawie istnieją pozytywne opinie dotyczące przebiegu aplikacji radcowskiej i działalności wykonywanej przez skarżącego. Jednakże opinie te, w świetle popełnienia konkretnych przewinień, nie mogą zmienić oceny organu odwoławczego i wpłynąć na pozytywną prognozę co do wykonywania zawodu radcy prawnego w przyszłości. Nawet jednorazowe zachowanie może bowiem podważyć wiarygodność oraz nieskazitelny charakter strony. Za nietrafny Prezydium uznało również zarzut naruszenia art. 10 k.p.a., gdyż skarżący został - z odpowiednim wyprzedzeniem, powiadomiony o terminie posiedzenia Rady OIRP, na którym miał być rozpatrywany wniosek o jego wpis i z uprawnienia tego skorzystał, uczestnicząc w części posiedzenia. Uchwała została podjęta 7 głosami oddanymi "za", nikt nie oddał głosu "przeciw", przy 2 głosach wstrzymujących.

Od przedmiotowej uchwały skarżący w terminie złożył do Ministra Sprawiedliwości odwołanie, w którym zarzucił naruszenie:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego, to jest art. 24 ust. 1 pkt 5 r. pr. poprzez jego błędną wykładnię i niesłuszne uznanie, iż nie jest nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy prawidłowa analiza i ocena wszystkich okoliczności i postawy skarżącego prowadzi do wniosku całkowicie przeciwnego;

2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77-81 k.p.a. polegające na nie wyczerpującym zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie i w konsekwencji niewyjaśnienie okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść podjętej uchwały przez Radę ORA;

3. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 10 k.p.a. polegające na niewezwaniu skarżącego do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść podjętej uchwały przez Radę ORA.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Rady OIRP w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych uchwał w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Radzie OIRP. W uzasadnieniu skarżący przywołał argumentację zaprezentowaną w swoim wcześniejszym odwołaniu od uchwały Rady OIRP.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, że uchwała Prezydium oraz utrzymana przez nią w mocy uchwała Rady OIRP o odmowie wpisu skarżącego na listę radców prawnych były słuszne. Minister – odwołując się do treści art. 24 ust. 1u. r.pr., stwierdził , że skarżący spełnia wymogi z art. 24 ust. 1 pkt 1, 3, 4 i 6 u.r.pr. Jednak jego zdaniem kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie, czy skarżący spełnia przesłankę wynikającą z art. 24 ust. 1 pkt 5 r. pr. tj. czy jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu.

Minister podzielił stanowisko organów samorządu radcowskiego odnośnie oceny zachowań skarżącego w toku zdarzeń będących przedmiotem postępowań dyscyplinarnych. Podkreślił, iż analizując akta osobowe kandydata, wziął pod uwagę wszelkie okoliczności ujawnione w toku postępowania. I tak, wziął pod uwagę utrzymane w mocy ostrzeżenie Dziekana OIRP. Skarżącemu zarzucono wówczas nie informowanie klientów, że nie jest radcą prawnym ani adwokatem oraz wprowadzanie ich w błąd co do swoich uprawnień. Odnośnie spraw umorzonych ([...],[...],[...] i [...]) Minister uznał, że nie można przypisać skarżącemu sprawstwa zarzucanych deliktów dyscyplinarnych, dlatego w tym zakresie podzielił zapatrywania Prezydium. Niemniej jednak Minister zaznaczył, iż umorzenia postępowań nastąpiły ze względów formalnych bowiem skarżący w momencie rozpoznawania spraw nie miał już statusu aplikanta radcowskiego, a jednocześnie nie został jeszcze wpisany na listę radców prawnych, a wiec nie podlegał orzecznictwu sądów dyscyplinarnych samorządu radcowskiego.

Reasumując Minister uznał, że ujawnione w toku rozpoznania sprawy zachowania skarżącego podważają jego odpowiedzialność, wiarygodność oraz nieskazitelny charakter, a zatem dyskwalifikują go w sferze etyczno-moralnej. Brak tych cech po stronie skarżącego stawia pod znakiem zapytania jego przydatność do wykonywania zawodu radcy prawnego, jako zawodu zaufania publicznego sprawowanego zarówno w interesie wymiaru sprawiedliwości, jak i przyszłych klientów. Jednocześnie Minister podkreślił, że z faktu, iż wobec skarżącego nie zastosowano kary wydalenia z aplikacji radcowskiej, nie można wyciągać wniosków, iż w każdych warunkach i każdej sytuacji może on cieszyć się przymiotem nieskazitelności charakteru i pozytywną oceną swego dotychczasowego zachowania. Nawet jednorazowe zachowanie może podważyć wiarygodność oraz nieskazitelny charakter. W konsekwencji organy samorządu radców prawnych, odmawiając skarżącemu wpisu na listę radców prawnych, nie przekroczyły granic tzw. "uznania administracyjnego", o którym mowa w art. 7 k.p.a.

Na powyższą decyzję Ministra skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wnosząc o uchylenie decyzji Ministra oraz utrzymanych nią w mocy uchwał Prezydium i Rady OIRP, zarzucił naruszenie:

1. art. 24 ust. 1 pkt 5 r. pr przez jego błędną interpretację wskutek dowolnego przyjęcia, że skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego;

2. przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego, przez co Minister Sprawiedliwości, jak i organy samorządu radcowskiego nie udowodniły w dotychczasowym zachowaniu skarżącego okoliczności wskazujących, że nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący nie zgodził się z przedstawioną wykładnią pojęcia rękojmi odwołującą się do katalogu cech i właściwości osobistych składających się rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jego zdaniem zawarta w decyzji, jak i w uchwałach argumentacja służąca uzasadnieniu odmowy wpisu ma charakter zbyt ogólny, oparta została na wybiórczo zgromadzonym i dowolnie ocenionym materialne dowodowym, pozbawiona jest wnikliwej analizy stawianych skarżącemu zarzutów, okoliczności im towarzyszących, w tym stanu prawnego ukształtowanego orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie dopuszczalności prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług doradztwa prawnego (wyrok TK z 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06, wyrok TK z 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06) i orzecznictwem sądów powszechnych w przedmiocie stosunku stałego zlecenia jako podstawy' reprezentowania strony w postępowaniu cywilnym. Przede wszystkim jednak bez jednoznacznego przypisaniu skarżącemu stawianych mu zarzutów. W jego ocenie organy poprzestały na ogólnikowych sformułowaniach zupełnie nie odnosząc się do wpływu stawianych zarzutów na prawidłowe wykonywanie przez skarżącego zawodu radcy prawnego. Zdaniem skarżącego składane przez niego w toku postępowania wyjaśnienia i wnioski zostały pominięte.

Skarżący wskazał, że nieskazitelność charakteru jest wartością podlegającą stopniowaniu. W tym kontekście zwrócił uwagę na fakt, że sąd dyscyplinarny nie wymierzył mu kary wydalenia z aplikacji i nie stwierdził braku nieskazitelności charakteru. Natomiast zastosowanie wobec skarżącego upomnienia dziekańskiego, nie będącego karą dyscyplinarną, z pewnością jest w tym zakresie kryterium pomocniczym wskazującym chociażby na ciężar gatunkowy przewinienia, czego organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę.

W ocenie skarżącego samo złożenie skargi, czy nawet wszczęcie i prowadzenie postępowania dyscyplinarnego w stosunku do osoby, która była aplikantem radcowskim, nie może upoważniać do prezentowania poglądu, iż osoba taka nie spełnia automatycznie wymagań zawartych w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.pr. Skarżący podkreślił, że za część przypisywanych mu przewinień dyscyplinarnych został uniewinniony. Wyroki uniewinniające były jasnym sygnałem dla skarżącego, że jego zachowanie jest poprawne. W jednej sprawie zapadły skrajnie orzeczenia, co świadczy o daleko idących wątpliwościach czy zachowania skarżącego są zabronione. W sytuacji istnienia tak poważnej wątpliwości, odmowa wpisu na listę lub jakkolwiek inna sankcja jest zbyt daleko idącym środkiem.

W załączeniu skargi skarżący przedłożył m.in. orzeczenie OSD OIRP w W. z [...] lipca 2009 r. ([...]) oraz z [...] marca 2010 r. ([...]).

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł oddalenie skargi. Minister wskazał, że skarżący nie powołuje się na żadne nowe okoliczności, które przemawiałyby za zmianą decyzji. Załączone do skargi rozstrzygnięcia zostały bowiem uchylone na dalszym etapie tych postępowań, a w wyniku ponownego rozpoznania zapadły rozstrzygnięcia skazujące skarżącego ([...] oraz [...]). W wyniku odwołań ostatecznie wydano w tych sprawach postanowienia o umorzeniu postępowań, ze względów formalnych.

W toku postępowania skarżący przy piśmie z [...] października 2012 r. załączył do sprawy orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy OIRP w W. z [...] czerwca 2012 r. ([...]).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną (postanowienie, akt, lub inną czynność z zakresu administracji publicznej) z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego, obowiązującego w dacie wydania tego rozstrzygnięcia.

Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), cytowanej dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowi art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.pr. zgodnie, z którym na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka ta ma charakter uznaniowy (por m.in. wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 23 lutego 1999 r. sygn. II SA 1888/98).

Sądowa kontrola decyzji uznaniowych cechuje się ograniczonym zakresem, sprowadzając się do ustalenia, czy decyzja podjęta została przez uprawniony do tego organ w przepisany sposób, czy przepisy prawa materialnego pozwalały na podjęcie takiej decyzji i czy badane rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności. Uznanie administracyjne stanowi bowiem uprawnienie administracji do kształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach swobody administracyjnej ograniczonej przez przepisy prawa materialnego i obowiązujące reguły proceduralne. Tak więc organ administracji ma obowiązek zebrania materiału dowodowego i dokonania jego oceny pod kątem spełniania warunków określonych przepisem przy jednoczesnym wyważeniu słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego.

W konsekwencji, istota sprawy niniejszej dotyczy kontroli przez Sąd prawidłowości przeprowadzonej przez Ministra Sprawiedliwości oceny osoby skarżącego jako kandydata do wykonywania zawodu radcy prawnego w oparciu o kryteria wymienione w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.pr. w kontekście zachowania wymienionych powyżej wymogów niezbędnych przy wydawaniu decyzji uznaniowej.

Podkreślić należy, iż określone w art. 24 ustawy warunki wpisu na listę radcy prawnego oparte są na szczególnych wymogach zarówno w zakresie kwalifikacji zawodowych, jak i cechach charakteru wykonujących go osób. Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego jest realizowana samodzielnie, bez istniejących w systemie hierarchicznego podporządkowania elementów weryfikujących czynności pracownika. Jest to w dodatku zawód zaufania publicznego wykonywany z poszanowaniem istniejącego systemu prawnego w sposób wiarygodny, rzetelny i odpowiedzialny (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009 r. o sygn. akt: II GSK 660/08 publ. CBOIS). Do cech tego zawodu, oprócz wysokich kwalifikacji i kompetencji zawodowych popartych przygotowaniem praktycznym zalicza się również wysoki poziom moralny wykonawcy, wynikający z etosu zawodowego, jak też osobistą odpowiedzialność za należyte wykonanie świadczeń na rzecz odbiorców.

Pojęcie "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata czy też radcy prawnego " zdefiniowane zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. A zatem na rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 24 ust.1 pkt 5 u.r.pr. składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. O nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem.

Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych - do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu radcy prawnego (wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 725/00). Pojecie "rękojmi" to uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego, w tym wypadku radcy prawnego, będzie wykonywany prawidłowo. Natomiast brak rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym. Są to pojęcia jednolite i niepodzielne.

Jak wynika z akt sprawy przeciwko skarżącemu toczyło się szereg postępowań dyscyplinarnych z powodu skarg zgłaszanych przez klientów prowadzonej przez niego kancelarii prawnej. Przede wszystkim wspólną cech tychże skarg był fakt, że skarżący wprowadzał klientów w błąd co do swoich uprawnień zawodowych. W szczególności skarżący zawierając umowy zlecenia w ramach kancelarii nie informował, iż nie jest adwokatem czy też radcą prawnym, zaś klienci tytułowali skarżącego "panem mecenasem". W sprawie [...] skarżącemu zarzucono wprowadzenia w błąd potencjalnych klientów poprzez rozsyłanie ulotek reklamujących "Kancelarię Prawną Rafała Kufiety", kierowanie do konkretnych klientów i zamieszczanie na stronie internetowej ofert zawarcia umów stałego zlecenia. Niewątpliwie proponowane i zawierane przez skarżącego umowy stałego zlecenia miały na celu obejście prawa, w tym art. 87 § 1 k.p.c. W postępowaniu dyscyplinarnym ustalono bowiem, że takie umowy zlecenia wynikały ze zgłoszenia przez zleceniodawcę konkretnego istotnego dla niego problemu, a udzielanie przez skarżącego nierzetelnych informacji, w tym dotyczących istoty stałego zlecenia, ograniczało potencjalnym klientom swobodę wyboru pełnomocnika, narażając ich na niepowetowane szkody z unieważnieniem czynności prawnych włącznie. Okręgowy Sąd Dyscyplinarny rozpoznając sprawę ponownie (po uchyleniu przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny orzeczenia uniewinniającego skarżącego) wymierzył skarżącemu karę nagany z ostrzeżeniem, a za drugi czyn karę upomnienia.

Z uwagi na powyższe okoliczności Sąd uznał, że negatywna ocena działań skarżącego w ramach prowadzonej przez niego w toku aplikacji kancelarii prawnej dokonana przez organy samorządu radcowskiego oraz Ministra Sprawiedliwości nie przekroczyła granic swobodnego uznania administracyjnego w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.pr. Na tę negatywną ocenę działań skarżącego bez wpływu pozostaje okoliczność, iż za cześć przypisywanych mu przewinień dyscyplinarnych został uniewinniony lub też umorzono postępowanie dyscyplinarne. Umorzenia te nastąpiły z przyczyn proceduralnych bowiem po zdaniu egzaminu radcowskiego skarżący utracił status aplikanta lecz nie uzyskał wpisu na listę radców prawnych przez co nie mógł być traktowany jako radca prawny pod względem odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Ustosunkowując się natomiast do zarzutów skargi, iż podejmowana przez skarżącego działalność w ramach kancelarii jest dozwolona należy wskazać, iż "wina" skarżącego, czego skarżący zdaje się nie zauważać, polegała nie na prowadzeniu działalności gospodarczej jako takiej lecz na wprowadzaniu klientów w błąd co do posiadanych uprawnień zawodowych. Z treści skarg składanych na działalność prawniczą prowadzoną przez skarżącego wynika niezbicie , że skarżący nie dementował błędnego przekonania klientów, iż nie jest "panem mecenasem" i nie na jeszcze uprawnień zawodowych. Tego swoistego rodzaju zaniechanie powoduje, że słuszny jest pogląd Ministra Sprawiedliwości, iż w ostatecznym rachunku skarżący z powodu swojego dotychczasowego postępowania nie jest nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Rację ma także Minister Sprawiedliwości, iż nawet pozytywne opinie uzyskane przez skarżącego w toku aplikacji nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku o wpis.

Biorąc to pod uwagę, Sąd stanął na stanowisku, że organy, wydając zaskarżone orzeczenia nie dopuściły się naruszeń prawa materialnego, które miałyby wpływ na wynik sprawy, ani uchybień formalnoprawnych w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy. Organy przeprowadziły właściwe postępowanie dowodowe, czemu dały wyraz w wydanych orzeczeniach. Organy w sposób odpowiadający art. 107 § 3 k.p.a. uzasadniły swoje decyzję podając przyczyny odmowy wpisu na listę radców prawnych.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.