Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1539/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6193 Funkcjonariusze Straży Granicznej
Hasła tematyczne: Straż graniczna
Skarżony organ: Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 115a, art. 121 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 360
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tj.
journal: Dz.U.UE.L 2017 poz 2365 art. 86 ust. 1
law: Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ponownego naliczenia i wypłacenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Komendanta Głównego Straży Granicznej na rzecz skarżącego M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Komendant Główny Straży Granicznej (Komendant SG) decyzją nr [...]

z [...] kwietnia 2019 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej Kpa.) oraz art. 118 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 października 1990 roku o Straży Granicznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 145 ze zm.), w związku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystane przez funkcjonariusza Straży Granicznej urlopy i czas wolny od służby (Dz.U. z 2005 r.

Nr 186 poz. 1560; dalej rozporządzenie), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy [...] SG rez. M. K. (dalej: funkcjonariusz, skarżący) zakończonej decyzją Komendanta Głównego Straży Granicznej

nr [...] z [...] lutego 2019 r. w sprawie o ponowne naliczenie i wypłacenie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, który będzie

w pełnej wysokości rekompensował niemożność otrzymania świadczenia w naturze, utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] lutego 2019 r.

Do wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pan [...] SG rez. M. K. został zwolniony ze służby w Straży Granicznej rozkazem personalnym nr [...] Komendanta SG z dnia [...] stycznia

2006 r., na podstawie art. 45 ust. 2 pkt 4 (nabycie uprawnień emerytalnych) oraz 49 ust. 2 pkt 1 ustawy o Straży Granicznej, z dniem 27 stycznia 2006 r.

W związku ze zwolnieniem ze służby wypłacono funkcjonariuszowi należności przysługujące z tytułu zwolnienia, w tym ekwiwalent za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe (zgodnie z brzmieniem art. 118 ustawy o Straży Granicznej obowiązującym w dacie zwolnienia ze służby i rozporządzeniem wydanym wówczas na jego podstawie).

Funkcjonariusz pismem z [...] listopada 2018 r. wystąpił do Komendanta SG

z wnioskiem o ponowne naliczenie i wypłacenie wyrównania do otrzymanego ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, wskazując, iż wypłata ma nastąpić z odsetkami. W uzasadnieniu wniosku podał, że wniosek motywuje wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r. (sygn. K 7/15) opublikowanym w dniu 6 listopada 2018 r., w którym to Trybunał orzekł, że art. 115a ustawy o Policji, będący podstawą ustalenia i wypłacenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w zakresie w jakim ustalił jego wysokość, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP. Niezgodność ta dotyczy wysokości ekwiwalentu za 1 dzień niewykorzystanego urlopu w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia. Następnie funkcjonariusz wskazał, że "wyrok Trybunału (sygn. K 7/15) dotyczy co prawda Policji ale jego treść związana jest tym, że Policjanci (podobnie jak funkcjonariusze Straży Granicznej) posiadali prawo do urlopu w wymiarze 30 dni kalendarzowych. W 2001 r. dokonano zmiany na prawo do urlopu w wymiarze 26 dni roboczych utrzymując do dnia wyroku mnożnik 1/30 do obliczenia wartości ekwiwalentu", co w konsekwencji wspominanego wyroku zostało uznane za niekonstytucyjne. Dalej podał, że "funkcjonariusze Straży Granicznej mają sprawę urlopu wypoczynkowego uregulowaną nieznacznie inaczej - na mocy art. 86 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej przysługuje im urlop w wymiarze 30 dni kalendarzowych z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy. Ekwiwalent naliczany jest przy zastosowaniu mnożnika 1/30 w oparciu o rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2005 r., co funkcjonariusz uznał za niekonstytucyjne. Następnie stwierdził, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego należy traktować przez analogię mimo, iż przedmiotem zaskarżenia nie było wskazane rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2005 r. określające analogicznie jak w zakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny art. 115a ustawy o Policji wysokość ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Zdaniem funkcjonariusza pomimo niezakwestionowania przez Trybunał Konstytucyjny ww. rozporządzenia przyjęte w nim rozwiązania wypłacania ekwiwalentu w wysokości 1/30 nie może być odmiennie interpretowane jak zakwestionowany analogiczny przelicznik określony w art. 115a ustawy o Policji.

Komendant SG decyzją nr [...] z [...] lutego 2019 r. w sprawie o ponowne ustalenie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, który będzie w pełnej wysokości rekompensował niemożność otrzymania świadczenia

w naturze, odmówił ww. funkcjonariuszowi ponownego naliczenia i wypłacenia przedmiotowego ekwiwalentu pieniężnego.

Komendant SG wskazał, że w dacie zwolnienia funkcjonariusza ze służby

w Straży Granicznej wypłacono mu wszystkie świadczenia, w tym ekwiwalent

za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe, dodatkowe i szkodliwe zgodnie

z obowiązującym w tej dacie przepisem art. 118 i rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane przez funkcjonariuszy Straży Granicznej urlopy wypoczynkowe (Dz.U. z 2005 r. Nr 186, poz. 1560), które zostało wydane na podstawie art. 118 ust. 4 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

i regulowało kwestię obliczenia i wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystane przez funkcjonariusza Straży Granicznej urlopy. Zgodnie z § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia podstawę obliczania ekwiwalentu za urlop stanowi miesięczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne funkcjonariuszowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Wysokość ekwiwalentu za urlop oblicza się, mnożąc 1/30 uposażenia przez liczbę dni niewykorzystanych urlopów wypoczynkowych lub dodatkowych. Ekwiwalent za urlop oblicza i wypłaca komórka finansowa jednostki organizacyjnej Straży Granicznej właściwa w sprawach wypłaty uposażenia. Ekwiwalent wypłaca się w formie bezpośredniej lub na rachunek w banku wskazanym w formie pisemnej przez funkcjonariusza. Jak podał Komendant SG, w niniejszej sprawie tak uczyniono, co nie zostało zaskarżone.

Komendant SG wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r. (sygn. K 7/15), w którym to Trybunał orzekł, że art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2017 r. poz. 2067 oraz z 2018 r. poz. 106,138,416,650,730,1039,1544 i 1669) w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny

z art. 66 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, nie dotyczy Straży Granicznej, lecz jedynie konkretnego przepisu ustawy

o Policji. Ponadto w przedmiotowym wyroku nie wskazuje się na niekonstytucyjność jakiegokolwiek przepisu ustawy o Straży Granicznej, a w szczególności dotyczącego zasad wypłacania czy też obliczania wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy. Ze względu na powyższe, jak również fakt, iż prawo funkcjonariuszy Straży Granicznej do otrzymywania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wynika wprost z przepisu ustawy o Straży Granicznej

i rozporządzenia wydanego na jego podstawie nieuznanych za niekonstytucyjne,

to w ocenie Komendanta SG brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku funkcjonariusza.

W dniu [...] marca 2019 r. funkcjonariusz wystąpił do Komendanta SG

z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzji nr [...]

z [...] lutego 2019 r. w sprawie o ponowne naliczenie i wypłacenie ekwiwalentu

za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy.

W uzasadnieniu swojego wniosku wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji oraz o powtórne ustalenie wysokości należnego ekwiwalentu pieniężnego

za niewykorzystane urlopy i jego wypłatę, nie formułując przy tym innych dodatkowych zarzutów ponad argumenty wskazane w pierwotnym wniosku (uzupełnionym) z [...] listopada 2018 r. Wniósł o uwzględnienie przez organ przy rozpatrywaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy: orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym poglądów będących podstawą rozstrzygnięć sądowych analogicznych spraw po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroków w oparciu o podobne/zbliżone regulacje; treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (sygn. K 7/15) dotyczącego niekonstytucyjności art. 115a ustawy o Policji w przedmiocie zaniżonego mnożnika służącego do obliczania ekwiwalentu urlopowego oraz treści wyroku NSA z dnia 13 września 2018 r. (sygn. akt I OSK 2440/16).

Komendant SG w uzasadnieniu wspomnianej na wstępie decyzji z [...] kwietnia 2019 r. wskazał, że w całości podtrzymuje argumentację przedstawioną

w decyzji nr [...] z [...] lutego 2019 r. Jak podkreślił, niespornym jest, że

w związku ze zwolnieniem funkcjonariusza ze służby w Straży Granicznej prawidłowo wypłacono mu wszystkie świadczenia zgodnie z przepisem art. 118 ustawy o Straży Granicznej w tym ekwiwalent za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe zgodnie

z przelicznikiem obowiązującym w dacie wypłaty przedmiotowej należności unormowanym rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane przez funkcjonariuszy Straży Granicznej urlopy wypoczynkowe (Dz.U. z 2005 r. Nr 186, poz. 1560), regulującym kompleksowo kwestię obliczenia i wypłaty ekwiwalentu

za niewykorzystane przez funkcjonariusza Straży Granicznej urlopy.

Komendant SG wyraził pogląd, zgodnie z którym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r. (sygn. akt. K 7/15) w zakresie

w jakim orzeka o niezgodności art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji nie dotyczy Straży Granicznej, lecz jedynie konkretnego przepisu ustawy o Policji. Jednocześnie w komentowanym wyroku Trybunał Konstytucyjny nie wskazał na niekonstytucyjność żadnego przepisu ustawy o Straży Granicznej, a w szczególności odnoszącego się do zasad wypłaty i uprzedniego obliczania wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy. W przedmiotowym zakresie ustawodawca nie znowelizował przepisów pragmatycznych normujących funkcjonowanie w Straży Granicznej, w związku z tym wypłata ekwiwalentu nie może zostać zrealizowana na innych zasadach niż obowiązujące zarówno w dniu wypłaty funkcjonariuszowi ekwiwalentu, jak i obecnie. Zdaniem Komendanta SG ze względu na powyższe, jak również fakt, iż prawo funkcjonariuszy Straży Granicznej

do otrzymywania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wynika wprost z przepisu ustawy o Straży Granicznej i rozporządzenia wydanego na jego podstawie nieuznanych za niekonstytucyjne, a jego realizacja następuje w drodze czynności materialno-technicznej poprzez wypłatę na wskazany przez funkcjonariusza rachunek bankowy, brak jest podstaw realizacji roszczeń funkcjonariusza.

W konsekwencji uznał, że wniosek o naliczenie i wypłacenie ekwiwalentu

za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy nie ma oparcia

w obowiązujących przepisach normujących pragmatykę służbową w Straży Granicznej.

Komendant SG, odnosząc się m.in. do przywołanego przez funkcjonariusza wyroku NSA z dnia 13 września 2018 r. (sygn. akt I OSK 2440/16) mającego związek z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 lutego 2010 r. (sygn. akt K 1/08),

w którym Trybunał orzekł o niekonstytucyjności art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, w części obejmujące słowa "nie więcej jednak niż za ostatnie trzy lata kalendarzowe", nie dostrzegł w niniejszej sprawie zbliżonych stanów faktycznych i prawnych bowiem, jak uznał, kwestie prawa funkcjonariuszy

do urlopu są odmiennie uregulowane w ustawach pragmatycznych dotyczących poszczególnych formacji. Zatem powołanie się przez funkcjonariusza na analogię rozstrzygnięć w oparciu o orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie znajduje

w opinii Komendanta SG uzasadnienia.

Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Komendanta SG

z [...] kwietnia 2019 r., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 118 ust. 1 pkt 2 ustawy o SG w związku z art. 66 ust. 2 Konstytucji poprzez błędną wykładnię i uznanie, że prawo

do wynagrodzenia za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe jest prawidłowo realizowane poprzez § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia.

Wobec powyższego wniósł o uchylenie ww. decyzji w całości oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej, zwrot kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący opisał przebieg postępowania w niniejszej sprawie i przytoczył treść przepisów mających w niej zastosowanie. W ocenie skarżącego mechanizm określenia wysokości ekwiwalentu, wynikający

z rozporządzenia, narusza przepisy ustawy o SG oraz Konstytucji. Świadczenie

z tytułu ekwiwalentu za jednostkę niewykorzystanego urlopu nie odpowiada bowiem wartości jednostki czasu służby. Tym samym, zdaniem skarżącego, decyzja narusza art. 118 ust. 1 pkt 2 ustawy o SG w związku z art. 66 ust. 2 Konstytucji poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że prawo do wynagrodzenia za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe jest prawidłowo realizowane poprzez § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia.

Skarżący zwrócił uwagę na okoliczności, które powinny zostać uwzględnione przy określeniu wysokości ekwiwalentu, uznając, że wysokość hipotetycznego dziennego uposażenia funkcjonariusza wynosi 1/22 miesięcznego uposażenia,

co oznacza, że wartość 1/30 przyjęta w rozporządzeniu nie stanowi ekwiwalentu. Stwierdził w związku z tym, że uzyskane przez niego świadczenie nie stanowiło ekwiwalentu, o którym mowa w przepisach ustawy o SG oraz Konstytucji, tym samym, jest uprawniony do uzyskana wyrównania.

Jak podał skarżący, w wyroku NSA z 13 września 2018 r. sąd zajmował się sprawą byłego funkcjonariusza Straży Granicznej. Sąd uznał w nim, że w sprawie możliwe jest powołanie się wprost na wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niekonstytucyjność przepisów obejmujących ograniczenie okresu do wypłaty ekwiwalentu za czas niewykorzystanego urlopu, znajdujących zastosowanie do funkcjonariuszy Policji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 lutego 2010 r., sygn. K 1/08). Sąd uznał w tym zakresie, że nie ma konieczności ponownego orzekania przez Trybunał Konstytucyjny co do zgodności przedmiotowego przepisu ustawy o SG z Konstytucją. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności normy prawnej zawartej w art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji, jak wskazał Sąd w powołanym wyroku, nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy tożsamej, która zakresowo obejmuje m.in. art. 118 ust. 1 pkt 2 ustawy

o Straży Granicznej.

Ponadto skarżący wskazał, że w jego ocenie, nie doszło do przedawnienia prawa do uzyskania ekwiwalentu w prawidłowej wysokości. Zgodnie z art. 111 ust. 1 ustawy o SG, roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jednak zgodnie z art. 111 ust. 2 ustawy o SG, organ właściwy do rozpatrywania roszczeń może nie uwzględnić przedawnienia, jeżeli opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami. W ocenie skarżącego fakt uznania przez Trybunał Konstytucyjny, że funkcjonariusze otrzymywali ekwiwalent w zaniżonej wysokości, który nie rekompensował w pełni braku możliwości świadczenia w naturze, należy uznać jako wyjątkową okoliczność, o której mowa w powołanym wyżej przepisie. Tym samym, organ właściwy do rozpatrzenia roszczenia jest uprawniony do nieuwzględnienia jego przedawnienia, również w związku z konstytucyjnym brakiem możliwości ustawowego ograniczenia prawa do urlopu (w tym ograniczenia czasowego roszczenia).

W odpowiedzi na skargę Komendant SG wniósł o jej oddalenie odnosząc się

do zarzutów zawartych w skardze.

Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne w tej sprawie z uwagi na zawisłą przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawę z wniosku Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Straży Granicznej o zbadanie zgodności m.in. § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji z dnia 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystane przez funkcjonariuszy Straży Granicznej urlopy i czas wolny

od służby (Dz. U. Nr 186, poz. 1560), w zakresie w jakim przepis ten ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia (sprawa sygn. akt

U 3/19).

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. postępowanie w tej sprawie zostało podjęte.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga fakt, że Sąd ocenia decyzję na datę jej wydania.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii formy załatwienia sprawy przez organy Straży Granicznej należy stwierdzić, że ekwiwalent za niewykorzystany urlop przyznawany jest w drodze czynności materialno-technicznej, zaś odmowa przyznania tego świadczenia powinna przybrać formę decyzji administracyjnej. Stanowisko to jest akceptowane w pełni w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2019 r., sygn. akt II SAB/Wa 136/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżący opierał swe żądanie wypłacenia ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w uzupełniającej wysokości między innymi na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15 (ogłoszony w Dz. U.

z 2018 r. poz. 2102). W wyroku tym Trybunał stwierdził, że art. 115a ustawy o Policji w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP.

Przepis art. 115a ustawy o Policji, będący przedmiotem powyższego wyroku stanowił, że ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 ustala się w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym.

Przepis ten wprowadzony został w życie ustawą z dnia 27 lipca 2001 r.

o zmianie ustawy o Policji, ustawy o działalności ubezpieczeniowej, ustawy – Prawo bankowe, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1084) i obowiązywał od 19 października 2001 r.

Skutkiem wyroku Trybunału była utrata z dniem 6 listopada 2018 r. (data publikacji w dzienniku urzędowym) mocy obowiązującej art. 115a ustawy o Policji w takim zakresie, w jakim określał on współczynnik ułamkowy 1/30 uposażenia policjanta jako podstawę ustalenia wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Przepis ten nie został zatem wyeliminowany z systemu prawnego w całości.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15 wskazał, że "ekwiwalent pieniężny przyznawany jest w sytuacji zwolnienia funkcjonariusza ze służby, zaś celem tej regulacji, w kwestionowanym zakresie, jest zrekompensowanie funkcjonariuszowi faktycznej niemożności wykorzystania przysługującego mu urlopu, co stanowi urzeczywistnienie konstytucyjnie zagwarantowanych corocznych płatnych urlopów".

Trybunał Konstytucyjny wskazał dalej, że ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy jest "zastępczą formą" wykorzystania urlopu

w sytuacji zwolnienia ze służby, która powoduje prawną i faktyczną niemożliwość realizacji tych świadczeń w naturze. Innymi słowy, po ustaniu stosunku służby, prawo do urlopu przekształca się w świadczenie pieniężne, będące, jak sama nazwa wskazuje, jego ekwiwalentem. Obowiązek wypłaty obciąża Policję (pracodawcę), ponieważ w czasie służby w tej formacji funkcjonariusz nabył powyższe uprawnienia, których z powodu wykonywania obowiązków służbowych nie mógł zrealizować

w naturze (...). Świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Taki sposób obliczania wartości jednego dnia urlopu wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Interpretację taką wspiera także treść art. 121 ust. 1 ustawy o Policji, który ustala wysokość uposażenia przysługującego policjantowi w razie wykorzystania urlopu. Ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien więc odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze.

Zdaniem Trybunału przyjęcie w art. 115a ustawy o Policji wskaźnika 1/30 części miesięcznego uposażenia policjanta oznacza, że wypłacanej policjantowi należności za jeden dzień niewykorzystanego urlopu nie można nazwać rekompensatą ekwiwalentną, co prowadzi do naruszenia "istoty " corocznego płatnego urlopu chronionego przez art. 66 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którym to przepisem pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy

i corocznych płatnych urlopów, zaś maksymalne normy czasu pracy określa ustawa.

Wydając decyzję odmowną, organy przyjęły, iż brak jest możliwości uznania roszczenia skarżącego w oparciu o powyżej przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, jako że wyrok ten nie dotyczy Straży Granicznej, lecz jedynie konkretnego przepisu ustawy o Policji, a ponadto w wyroku tym nie wskazano na niekonstytucyjność jakiegokolwiek przepisu ustawy o Straży Granicznej.

Rozwijając kwestię wpływu wskazanego orzeczenia TK na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wypada przywołać poglądy wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 23 kwietnia 2020 r. wydanym w sprawie sygn. akt I OZ 577/20, mocą którego uchylone zostało postanowienie WSA w Warszawie z dnia 21 stycznia 2020 r. zawieszające postępowanie sądowoadministracyjne z uwagi na zawisłą przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawę z wniosku Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Straży Granicznej o zbadanie zgodności m.in. § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystane przez funkcjonariuszy Straży Granicznej urlopy i czas wolny od służby (Dz. U. Nr 186, poz. 1560), w zakresie w jakim przepis ten ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia (sprawa sygn. akt U 3/19).

We wzmiankowanym postanowieniu NSA stwierdził, iż zawisła sprawa dotycząca zgodności z Konstytucją RP ww. przepisów rozporządzenia nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. dającego podstawę do zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny kwestii zgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją RP stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy. NSA wskazał, że sądy samodzielnie mogą odmawiać zastosowania przepisu rozporządzenia, w stosunku do którego stwierdzają niezgodność z normą ustawową. Uprawnienie to wynika bezpośrednio

z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi o podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom, a nie wszelkim innym aktom prawnym, nawet jeśli one mają charakter aktów powszechnie obowiązujących. Zasada ta na gruncie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, wskazującego, iż Konstytucja jest najwyższym prawem i że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, stanowi podstawę przyznania sądom kompetencji do odmowy zastosowania takiego przepisu rozporządzenia. Dotyczy to także sądów administracyjnych sprawujących na gruncie art. 175 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, co obejmuje nie tylko kontrolę stosowania, ale także kontrolę stanowienia prawa przez organy administracji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 2102/10; z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1904/15 – dostępne w systemie informacji prawnej https://sip.lex.pl).

NSA wyjaśnił ponadto, że sprawa dotyczy sposobu obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, który został uregulowany

w § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystane przez funkcjonariusza Straży Granicznej urlopy i czas wolny od służby.

Tożsama regulacja pod względem przedmiotowym została zawarta w art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, co do której Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15 stwierdził, że art. 115a ustawy o Policji w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdaniem drugim Konstytucji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności normy prawnej zawartej w art. 115a ustawy

o Policji nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy tożsamej zawartej

w innym akcie prawnym, która zakresowo obejmuje m.in. § 2 ust. 2 rozporządzenia. Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego chociaż obalił wyłącznie domniemanie konstytucyjności art. 115a ustawy o Policji w określonej części, to spowodował nowy sposób interpretowania jego treści. Dotyczy to również wykładni § 2 ust. 2 rozporządzenia, z uwagi na tożsamą treść tego przepisu z art. 115a ustawy o Policji. Podkreślić bowiem należy, że bez umotywowanych racji nie należy tożsamym sformułowaniom w dwóch aktach prawnych nadawać różnych znaczeń. Tym samym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., K 7/15 należy traktować jako wskazówkę interpretacyjną przy wykładni § 2 ust. 2 rozporządzenia.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, posiłkując się argumentacją prawną zawartą w wyroku TK z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, stwierdza,

iż § 2 ust. 2 cyt. rozporządzenia MSWiA z dnia 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystany przez funkcjonariuszy Straży Granicznej urlopy i czas wolny od służby, w zakresie w jakim przepis ten ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia jest niezgodny z art. 66 ust. 2 Konstytucji RP a także z art. 118 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz 4 ustawy

z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej.

Godzi się podkreślić, podzielając poglądy Trybunału Konstytucyjnego zawarte w przywołanym wyroku, a także poglądy Prokuratora Generalnego RP wyrażone

w jego piśmie procesowym złożonym do sprawy zawisłej przed TK o sygn. akt

U 3/19, że ustalenie – w zaskarżonym § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów – wysokości ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia narusza "istotę" corocznego płatnego urlopu chronionego przez art. 66 ust. 2 Konstytucji RP.

Wskazać bowiem należy, że uprawnienie funkcjonariuszy Straży Granicznej do corocznego i płatnego urlopu, a tym samym ekwiwalentu za niewykorzystany urlop "w naturze" jest – w świetle art. 66 ust. 2 Konstytucji RP – bezsporne. Artykuł 66 ust. 2 Konstytucji RP nie pozostawia w tym zakresie ustawodawcy swobody regulacyjnej, jak to czyni w odniesieniu do maksymalnych norm czasu pracy i dni wolnych od pracy.

Ekwiwalent zaś – jak już wskazano i co wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego – oznacza równowartość określonego prawa, a więc nie może mieć charakteru uznaniowego.

Wobec powyższego, przy obliczaniu wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop można pomocniczo posłużyć się regulacją m.in. art. 172 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 1040 ze zm.), zgodnie z którą za czas urlopu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował.

Zaznaczyć też należy, że zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów, podstawę do obliczania ekwiwalentu za urlop stanowi miesięczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne funkcjonariuszowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym.

Funkcjonariusze Straży Granicznej zaś – jak wskazał Wnioskodawca

w sprawie zawisłej przed TK o sygn. akt U 3/19 – pełnią służbę średnio przez 22 dni w miesiącu.

Zważywszy zatem, że urlopy wypoczynkowe udzielane są – zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej – w dni służby, a nie w dni wolne od służby ustawowo, funkcjonariusz Straży Granicznej otrzymuje ekwiwalent pieniężny za 1 dzień służby w miesiącu (a nie 1 dzień miesiąca) w stosunku do liczby dni niewykorzystanych urlopów (dni służby).

Przyjęcie – w zaskarżonym § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów – że wysokość ekwiwalentu za urlop oblicza się mnożąc 1/30 uposażenia miesięcznego przez liczbę dni niewykorzystanego urlopu nie znajduje więc żadnego uzasadnienia.

W szczególności, uzasadnieniem takiego sposobu obliczania wysokości ekwiwalentu nie może być fakt przyznawania funkcjonariuszom Straży Granicznej urlopu wypoczynkowego w wymiarze 30 dni kalendarzowych, albowiem – jak już wskazano powyżej – art. 86 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej wyraźnie określa, że do 30 dni kalendarzowych urlopu przysługującego funkcjonariuszom Straży Granicznej nie włącza się dni ustawowo wolnych od pracy. W tym kontekście, uznać należy, że ocena konstytucyjności przyjętego w § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów sposobu obliczania ekwiwalentu za niewykorzystane urlopy mogłaby być inna, gdyby urlop wypoczynkowy był rzeczywiście przyznawany w dniach kalendarzowych, czyli wraz z dniami 24 ustawowo wolnymi od pracy. Wówczas nie zachodziłaby konieczność ustalania wartości dnia roboczego.

Bez wpływu na ocenę konstytucyjności zaskarżonej regulacji § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów pozostaje również fakt uregulowania w § 10 rozporządzenia w sprawie urlopów możliwości wykorzystania, na wniosek funkcjonariusza, urlopu w częściach, z których jedna część wynosi co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych, gdyż zgodnie z regulacją art. 86 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej i od tych dni należy wyłączyć dni ustawowo wolne od pracy.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że ustanowienie w § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów mianownika w wysokości odpowiadającej liczbie dni w miesiącu (30), a nie liczbie dni służby, niweluje prawo funkcjonariusza Straży Granicznej do otrzymania koniecznego substytutu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Trudno bowiem nazwać przyjęcie owego współczynnika 1/30 części miesięcznego uposażenia za jeden dzień niewykorzystanego urlopu "rekompensatą ekwiwalentną", co prowadzi – z uwagi na gwarancyjny charakter konstytucyjnego prawa do wypoczynku – do uznania, że naruszona została "istota" corocznego płatnego urlopu chronionego przez art. 66 ust. 2 Konstytucji RP.

Konkludując, § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP.

Stosownie do art. 118 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o Straży Granicznej funkcjonariuszowi zwolnionemu ze służby – jak już wskazano w niniejszym stanowisku – przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany przed zwolnieniem urlop. W art. 118 ust. 4 ustawy o Straży Granicznej ustawodawca zawarł zaś delegację do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobu obliczania

i wypłacania owego ekwiwalentu.

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego z pojęcia "ekwiwalent" wywodzi świadczenie stanowiące równowartość niewykorzystanego urlopu. Wobec powyższego uznać należy, że delegacja zawarta w art. 118 ust. 4 ustawy o Straży Granicznej została zaskarżonym § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów zrealizowana w sposób nieprawidłowy. Ustawodawca nakazał bowiem określenie zasad obliczania i wypłacania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, a nie rekompensaty pieniężnej, która pozornie tylko zbliżona jest do ekwiwalentu. Ponadto zaskarżony przepis § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów stoi też w sprzeczności z art. 118 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o Straży Granicznej, które operują wyrażeniem "ekwiwalent".

Tym samym uznać należy, że § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest też niezgodny z art. 118 ust. 1 pkt 2, a także ust. 2 i 4 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej.

Przepis art. 66 ust. 2 Konstytucji RP nakazuje też unormowanie określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów, a także maksymalnego czasu pracy i zastrzega dla tego unormowania formę ustawy. Stąd, regulowanie tych kwestii w drodze rozporządzenia stanowi, w ocenie Sądu, naruszenie Konstytucji RP. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że za "(...) szczególnie istotną należy uznać tezę wyrażoną w orzecznictwie TK (...), iż art. 66 ust. 2 powinien pełnić »rolę realnej gwarancji praw pracowniczych poprzez ograniczenie swobody kształtowania warunków pracy w umowach, jak i aktach podustawowych" (L. Garlicki, S. Jarosz-Żukowska, op. cit., s. 688).

Z tego zatem względu prawo do ekwiwalentu – jako konieczny substytut urlopu wypoczynkowego – powinno być regulowane w całości w przepisach rangi ustawowej.

W niniejszej sprawie, prawo do ekwiwalentu za niewykorzystane przez funkcjonariusza urlopy zostało uregulowane w art. 118 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o Straży Granicznej. Jednocześnie jednak, sposób obliczania i wypłacania tego ekwiwalentu został przeniesiony do aktu wykonawczego.

Powyższe skłania do uznania, że to regulacji art. 118 ustawy o Straży Granicznej można postawić zarzut niepełnego, a zatem niezgodnego z art. 66 ust. 2 Konstytucji RP, uregulowania kwestii ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Owo uznanie nie zwalnia jednak od stwierdzenia, że również § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów – zawierający unormowanie w zakresie sposobu obliczania i wypłacania ekwiwalentu – jest niezgody z wynikającym z art. 66 ust. 2 Konstytucji RP wymogiem określenia w przepisach rangi ustawowej corocznych płatnych urlopów, a tym samym stanowiącego substytut owego prawa ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane przez funkcjonariusza Straży Granicznej urlopy.

Zwrócić należy także uwagę, że ustawodawca ustawą nowelizującą unormował na poziomie ustawowym prawo do rekompensaty za niewykorzystany czas wolny od służby wraz ze sposobem obliczania i wypłacania funkcjonariuszowi owej rekompensaty. Regulacja ta pośrednio potwierdza niekonstytucyjność unormowania sposobu obliczania· wysokości ekwiwalentu za niewykorzystane urlopy na poziomie regulacji podustawowej.

Reasumując, § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, stoi również w sprzeczności z art. 66 ust. 2 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze, właściwy organ Straży Granicznej powinien ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącego i rozstrzygnąć o jego zasadności, uwzględniając poglądy prawne zawarte w niniejszym uzasadnieniu, w szczególności przyjmując, iż świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy, jako że ekwiwalent – będący substytutem urlopu – powinien odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono w oparciu

o art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.