Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 951/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

E. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 kwietnia 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 28 lutego 2020 r. E. P. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. P., legitymującą się orzeczeniem nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu 20 grudnia 2014 r., z którego wynika, że J. P. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od 14 października 2014 r.

Decyzją z dnia 27 kwietnia 2020 r. nr [...] Wójt Gminy [...] na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej w skrócie także "u.ś.r." lub ustawą, odmówił E. P. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu odwołania E. P., decyzją z dnia 26 sierpnia 2020 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, działając m.in. na podstawie przepisów:

art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) zwanej dalej w skrócie "k.p.a."

oraz art. 17, art. 20, art. 23 ust. 1-4, ust. 4aa i ust. 5a-5c, art. 24, art. 26 ust. 1 u.ś.r., decyzją z dnia 6 listopada 2020 r. nr [...], Wójt Gminy [...] na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy odmówił E. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki dotyczące niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ponieważ na podstawie złożonych: oświadczenia, dokumentów oraz ustaleń wynikających z rodzinnego wywiadu środowiskowego stwierdzono, że wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia bezpośrednio przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad matką. Ostatnie zatrudnienie (staż u pracodawcy) zakończyło się z dniem 28 lutego 2019 r. Aktualnie, od 1 kwietnia 2019 r. wnioskodawczyni pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawna matką.

Organ stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt. 1 u.ś.r., nie można bowiem mówić o bezpośrednim związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Ponadto organ wskazał, że w sprawie nie została zrealizowana przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 nie jest uchylenie ww. przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych niepełnosprawnych do świadczenia. Natomiast zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji działają na podstawie przepisów prawa i mają obowiązek stosowania wskazanej regulacji.

W wyniku rozpoznania odwołania E. P., zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 6 listopada 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie organ wskazał, że w sprawie bezspornym jest, iż J. P. legitymuje się aktualnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Jako przyczynę niepełnosprawności podano 07-S (tj. choroby układu oddechowego i krążenia) oraz 11-1, przy czym nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 października 2014 r. Z przeprowadzonego w dniu 10 marca 2020 r. wywiadu środowiskowego wynika, że J. P. mieszka samodzielnie w domu syna, gdzie ma dwupokojowe mieszkanie z aneksem kuchennym. Łazienka, z której korzysta znajduje się na parterze. Syn i synowa pracują zawodowo, mają sześcioro dzieci w wieku szkolnym. J. P. choruje na POHP (astma), cukrzycę typu II, nadciśnienie, niedosłuch całkowity na lewe ucho, od 16 lat ma duże problemy z poruszaniem się (porusza się przy pomocy dwóch kul lub balkonika).

J. P. jest wdową, ma czworo dzieci: syn W. P. pracuje, syn M. P. pracuje, syn A. P. prowadzi gospodarstwo rolne (to w jego domu mieszka J. P.), córka E. P. sprawuje opiekę nad matką.

W ocenie organu odwoławczego, J. P. z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy i opieki drugiej osoby, lecz zakres tej opieki (faktycznie wymaganej i świadczonej) nie jest tak znaczący, aby osoba sprawująca opiekę nie mogła podjąć pracy. Z akt sprawy wynika bowiem, że J. P., choć ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie porusza się po mieszkaniu (choć przy pomocy kul lub balkonika), samodzielnie korzysta z toalety. Z przeprowadzonego w dniu 10 marca 2020 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż opiekę nad matką sprawuje córka, która codziennie przyjeżdża do matki i jest z nią co najmniej 6 godzin dziennie. Córka pomaga w czynnościach związanych z higieną osobistą, robi zakupy, zaopatruje w leki, zapewnia wyjazdy do lekarzy.

W piśmie z dnia 6 listopada 2020 r. E. P. złożyła oświadczenie,

że sprawuje opiekę nad matką od 17 roku życia. Orzeczenie nr [...] z dnia

20 grudnia 2014 r. wskazuje, że stopień niepełnosprawności J. P. datuje się od 14 października 2014 r., to jednak zły stan zdrowia powodował konieczność sprawowania opieki nad nią dużo wcześniej. E. P. podała, że zanim rozpoczęła pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego (kwiecień 2018 r.) próbowała pogodzić naukę i pracę z opieką nad mamą, jednak od kiedy stan jej zdrowia pogorszył się nie jest w stanie sprawować nad mamą całodobowej opieki oraz pracować jednocześnie. Organ zauważył, że oświadczenie E. P. nie jest w tej części wiarygodne, bowiem strona przedłożyła m.in. zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 23 maja 2017 r., z którego wynika, iż E. P. pobierała w tamtejszym ośrodku specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 520 zł miesięcznie w związku z opieką nad mamą w okresie od 1 listopada 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r. W tym okresie wnioskodawczyni nie pracowała, natomiast podjęła pracę już 4 maja 2016 r., co wskazywałoby, że sytuacja zdrowotna matki nie była tak zła, aby wymagała opieki, której zakres uniemożliwiałby podjęcie zatrudnienia. Ponadto w oświadczeniu z dnia 26 lipca 2020 r., w pkt. VIII (ostatni okres zatrudnienia/ubezpieczenia społecznego - podać datę do kiedy), wnioskodawczyni podała: "03-2018". Tymczasem z przedłożonych dokumentów wynika, że w okresie od 1 grudnia 2017 r. do 30 listopada 2018 r. E. P. była zatrudniona na umowę o pracę na czas określony w wymiarze ½ etatu w Cukierni "A" s.c., a więc nie zakończyła pracy w marcu 2018 r. Dalej, w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 28 lutego 2019 r. wnioskodawczyni odbyła trzymiesięczny staż na stanowisku pracownika biurowego. W tym kontekście także należy stwierdzić, że odbywając staż wnioskodawczyni nie mogła w tym samym czasie zajmować się wyłącznie opieką nad matką. Przedstawione okoliczności mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem choć wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką to faktyczny zakres tej opieki (koniecznej opieki) nie jest tak znaczący aby uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia.

Organ stwierdził, że w oświadczeniu z dnia 6 listopada 2020 r. wnioskodawczyni podała też, że do czynności wykonywanych przez nią podczas opieki należą: czynności higieniczne, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowanie ubrań i ubieranie, mierzenie ciśnienia, poziomu cukru i podawanie insuliny, podawanie lekarstw, przygotowywanie podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, prasowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, wspólne wyjścia na spacery. Wnioskodawczyni stara się sprawować opiekę nad mamą całodobowo, dlatego też często przywozi mamę do swojego mieszkania. Organ zauważył przy tym, że czynności higieniczne, takie jak: mycie głowy, strzyżenie włosów, obcinanie paznokci, nie są wykonywane codziennie, nawet kąpiel z reguły nie jest wykonywana codziennie, gdy nie jest to uzasadnione szczególnymi przyczynami (J. P. nie jest osobą leżącą). Wnioskodawczyni codziennie przygotowuje i podaje matce posiłki, mierzy ciśnienie, poziom cukru i podaje insulinę, podaje leki. Ponadto sprząta, pierze, robi zakupy, prasuje, umawia wizyty lekarskie, itp. Zatem znacząca część świadczonej pomocy dotyczy faktycznie prowadzenia gospodarstwa domowego matki, co należy odróżnić od czynności pielęgnacyjnych i opiekuńczych. Te wszystkie czynności - co do zasady - są wykonywane także przez pracujących, dorosłych zstępnych wobec swoich rodziców w podeszłym wieku.

Zatem w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego rodzaj i zakres czynności wykonywanych przez E. P. w ramach opieki nad matką nie uzasadnia ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź niepodejmowanie pracy z powodu opieki nad matką.

Organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji błędnie uzasadnił odmowę ustalenia E. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niespełnieniem przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) stwierdził bowiem niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie został uchylony. Organ odwoławczy dostrzegając, że poprawa stanu prawnego, (polegająca na uchyleniu niekonstytucyjnego przepisu), należy wyłącznie do ustawodawcy, zdecydował przychylić się do stanowiska sądów administracyjnych, które wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że pomimo błędnego uzasadnienia zaskarżonej decyzji postanowiło utrzymać w mocy decyzję organu I instancji, bowiem w okolicznościach sprawy nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Mianowicie, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skardze na decyzję organu odwoławczego reprezentowana przez adwokata E. P. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że formułując wskazane w decyzji tezy, organ odwoławczy nie wziął pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem wnioskodawczyni, wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że J. P. potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne okoliczność, że matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ, zaliczając osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Zdaniem skarżącej, świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również jej niepodejmowanie, tym bardziej, że przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie obejmuje osób bezrobotnych, zaś art. 17 ust. 6 tej ustawy wprost stanowi, iż zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powołując się na orzecznictwo sądowe, skarżąca wyraziła pogląd, że wykładni zawartej w przepisie art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., a spornej w tej sprawie przesłanki, należy dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP,

z uwzględnieniem celu tych unormowań.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, jak też przedstawioną w jej uzasadnieniu argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi przepisy art. 17 ust. 1 i następne u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Wskazać należy, że decyzja organu I instancji została oparta na wadliwej podstawie prawnej i podniesione w tym zakresie w odwołaniu zarzuty były uzasadnione.

Organ odwoławczy dokonał prawidłowej interpretacji stanu prawnego w kontekście obowiązywania art. 17 ust. 1b ustawy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych rozstrzygnięto już spór prawny co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności pomijać.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, uznał, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą a niepodejmowaniem przez nią aktywności zawodowej. Organ wskazał, że obowiązki związane z opieką nad matką pozwalają skarżącej na wygospodarowanie czasu, który pozwalałby jej na podjęcie aktywności zawodowej.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą.

W świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązkiem organów było ustalenie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Za uzasadnione uznać należy stanowisko skarżącej, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi nie tylko w sytuacji rezygnacji przez niego z zatrudnienia lecz także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia, o czym w sposób wyraźny stanowi przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Niewątpliwie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy istotna była zatem także ocena, czy zakres (charakter) sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 nie zawiera definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa, jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W niniejszej sprawie za prawidłowe uznać należało stanowisko organów, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było niezasadne z uwagi na niewykazanie przez skarżącą związku przyczynowo-skutkowego między zakresem sprawowanej opieki a koniecznością rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia.

Matka skarżącej ma stwierdzoną niepełnosprawność w stopniu znacznym z uwagi schorzenia 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia) i 11-I (inne schorzenia, w tym: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne). Choruje na nadciśnienie, astmę, całkowity niedosłuch lewego ucha, ma problemy z poruszaniem się, używa kul lub balkonika.

Organ ustalił, że skarżąca nie mieszka z matką. Matka skarżącej zamieszkuje w domu syna, syn i synowa pracują zawodowo i mają 6 dzieci w wieku szkolnym. W przeprowadzonym wywiadzie wskazano, że skarżąca przyjeżdża do matki na kilka, co najmniej 6 godzin dziennie. Skarżąca pomaga matce w czynnościach związanych z higieną osobistą, robi zakupy, zaopatruje w leki, zapewnia wyjazdy do lekarzy, pomaga w czynnościach domowych jak pranie, porządki, segregacja ubrań, zmiana pościeli. Skarżąca często kontaktuje się z matką telefonicznie, codziennie ją odwiedza, spędza u niej kilka godzin, zdarza się, że skarżąca zabiera matkę do siebie, J. P. w listopadzie przebywała u córki cały miesiąc, w styczniu dwa tygodnie. Ze spisu czynności opiekuńczych wynika nadto, że skarżąca przygotowuje matce posiłki, wychodzi z nią na spacery, podaje leki, mierzy poziom cukru we krwi.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo wskazał, że skarżąca nie sprawuje nad matką opieki o charakterze ciągłym.

Fakt, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności wskazano, że matka wnioskodawczyni wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej opieki lub pomocy wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest niewątpliwe dokumentem wymaganym dla stwierdzenia istnienia niepełnosprawności w stopniu znacznym. Natomiast ustalając zakres rzeczywiście sprawowanej opieki organ dokonuje ustaleń na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno dokumentu w postaci orzeczenia o niepełnosprawności jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Ustalenie zakresu sprawowanej opieki nie sprowadza się wyłącznie do treści orzeczenia, w którym jest mowa o konieczności świadczenia wobec osoby niepełnosprawnej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy, lecz wiąże się z obowiązkiem ustalenia przez kogo i w jaki sposób pomoc ta lub opieka jest w rzeczywistości realizowana.

W niniejszej sprawie, z pozostałego zebranego materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej przez większą część doby pozostaje bez opieki skarżącej. Sąd wziął pod uwagę, że matka skarżącej nie jest osobą leżąca, porusza się przy pomocy kul lub balkonika, samodzielnie spożywa posiłki, a jej stan zdrowia fizycznego i psychicznego nie wymaga stałej obecności opiekuna. W tej sytuacji okoliczność, że skarżąca wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nie może stanowić podstawy do uznania, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość zatrudnienia. Czynności te są bowiem co do zasady wykonywane także przez osoby pozostające w zatrudnieniu i stanowisko organu w tym zakresie należy uznać za słuszne.

Podkreślić należy okoliczność, że niepełnosprawna J. P. nie zamieszkuje ze skarżącą, lecz z synem. Skarżąca, co do zasady, przebywa z matką kilka godzin dziennie. W istocie, gdyby stan zdrowia matki skarżącej wymagał opieki o charakterze stałym, w pozostałym zakresie opiekę tę, w zakresie godzinowo znacznie większym niż skarżąca świadczyć musiałby także jej syn, z którym J. P. zamieszkuje. Taka okoliczność wykluczałaby uznanie, że sprawowana przez skarżącą opieka ma charakter opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Oceny w tym zakresie nie podważa okoliczności, że skarżąca w dużym zakresie pomaga matce, która jest z tej pomocy zadowolona. Niemniej jednak zakres tej pomocy nie spełnia przesłanki stałej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia.

Zaskarżona decyzja odpowiada zatem prawu.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę, jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).