Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 476/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-07-25 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w całości.
Powołane przepisy: article: art. 179 a w zw z art 183 par 2 pkt 5, art 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par 21 ust 1 pkt 1 lit c w zw z par. 16 ust 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1715
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant Sekretarz sądowy Anna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2018 r. sprawy ze skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Go 476/17 w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. Uchyla zaskarżony wyrok w całości. 2. Oddala skargę. 3. Przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu radcy prawnemu A. B. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote 80/100) - obejmującą należny podatek od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Skarżąca J.P. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dna [...] października 2017 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] sierpnia 2017 r. uznające zgłoszone przez skarżącą zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego jako nieuzasadnione.

Z akt administracyjnych postepowania wynika następujący stan faktyczny sprawy.

Organ pierwszej instancji prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., wystawionego przez Związek Międzygminny [...], w celu przymusowego wyegzekwowania z majątku skarżącej, zaległości w opłatach za gospodarowanie odpadami, za miesiące od września 2013 r. do czerwca 2014 r.

W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2017 r. o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, dokonał zajęcia świadczenia wypłacanego zobowiązanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Inspektorat. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu został doręczony skarżącej w dniu 6 lutego 2017 r.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2017 r. skarżąca wniosła zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] czerwca 2016 r., podniosła przedwczesność i bezzasadne wystawienie tytułu wykonawczego oraz zajęcia egzekucyjnego przed zakończeniem postępowania w przedmiocie określenia momentu powstania zobowiązania. Podkreśliła, że egzekucja została wszczęta przed wydaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w dniu 20 lipca 2017 r. wyroku sygnatura akt I SA/Go 154/16 oraz przed wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...] października 2016 r., decyzji uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i umarzającej postępowanie w sprawie. Zarzuciła organowi egzekucyjnemu naruszenie zasady współżycia i sprawiedliwości społecznej, zasady równości oraz zasady zaufania obywatela do organu państwowego.

Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia [...] lutego 2017 r. wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. wierzyciel wyraził swoje stanowisko i nie uwzględnił zarzutów zobowiązanej. Skarżąca skorzystała z przysługującego jej prawa i zaskarżyła powyższe postanowienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Organ egzekucyjny, uwzględniając ostateczne stanowisko wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione.

Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji, w którym podniosła argumenty wskazane już w piśmie z dnia [...] lutego 2017 r. oraz wniosła o: uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz spowodowanie zwrotu tytułu wykonawczego organowi pierwszej instancji; poprawną; bezstronną i niezależną ocenę argumentów zobowiązanej; spowodowanie wykonania wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w celu nadania właściwego biegu wszystkim pismom zobowiązanej związanym ze sporem; zajęcie stanowiska, co do stronniczego wyjaśnienia istoty sporu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201), zwaną dalej "ustawą egzekucyjną", podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Natomiast zasady rozpatrywania zarzutów na postępowanie egzekucyjne określone zostały w art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W przypadku, o którym mowa w art. 33 § 2, stanowiska wierzyciela nie wymaga się. Organ egzekucyjny zgodnie z art. 34 § 4 ustawy, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Organ drugiej instancji podniósł, że przepis art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej wskazuje, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej i organ ten nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Obie normy prawne ustanawiają wyraźną granicę między postępowaniem rozpoznawczym a egzekucyjnym oraz zakreślają granice uprawnień organów egzekucyjnych. Relacja między unormowaniem zawartym w art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej, a podstawami zarzutów określonymi w art. 33 § 1 pkt 1-5 ustawy sprawia , że organ egzekucyjny zobowiązany jest nie uwzględnić zarzutów, gdy wierzyciel nie potwierdzi zasadności stawianych przez zobowiązanego zarzutów. Organ powołał w tym względzie wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2016r. IIFSK 1135/14. Zwrócił również uwagę, że rozpoznając zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów, organ odwoławczy jest nadal związany stanowiskiem wierzyciela. Uprawnienie organu sprawującego nadzór nad egzekucją administracyjną nie stwarza podstawy do kontroli przez egzekucyjny organ odwoławczy (organ nadzorujący) stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

W ocenie organu odwoławczego zasadniczą kwestią sporną jest istnienie obowiązku z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami, objętego tytułem wykonawczym z dnia [...] czerwca 2016 r. W tym zakresie organ odwoławczy podzielił stanowisko wierzyciela, że obowiązek ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynika z przepisów ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2016 r. poz. 250). W myśl bowiem art. 6c ust. 1 wskazanej ustawy gminy są obowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Przepis ten nie pozostawia realizacji tego zadania uznaniu gminy, jak i nie uzależnia go od woli osoby zamieszkującej daną nieruchomość, lecz nakłada jednoznacznie obowiązek zorganizowania odbioru (odpadów z nieruchomości zamieszkałych przez mieszkańców. Bez wpływu na powyższe pozostaje w szczególności ocena mieszkańca, co do ewentualnego braku potrzeby wywozu nieczystości z jego nieruchomości. Zgodnie natomiast z art. 6h powołanej ustawy właściciele nieruchomości, o których mowa w art. 6c, są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Właściciel nieruchomości nie określa zatem zarówno częstotliwości wywozu odpadów, jak i harmonogramu opłat z tego tytułu. W art. 6i ust. 1 pkt 1 ustawodawca wskazał, że obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje w przypadku nieruchomości, o których mowa w art. 6c ust. 1 - za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec. Organ drugiej instancji podkreślił, że opłata ta nie jest świadczeniem wzajemnym uiszczanym za wykonaną przez gminę usługę, lecz wynika z ustawowego obowiązku partycypowania przez właścicieli nieruchomości w kosztach, gospodarowania odpadami komunalnymi ponoszonymi przez gminę, na terenie której położona jest nieruchomość stanowiąca przedmiot własności podmiotu zobowiązanego do zapłaty tej opłaty. Natomiast w przypadku, gdy gmina nie realizuje obowiązku odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, właściciel nieruchomości jest obowiązany do przekazania odpadów komunalnych, na koszt gminy, podmiotowi odbierającemu odpady komunalne od właścicieli nieruchomości (art. 6s ustawy). Nadal jednak, w takiej sytuacji właściciel nieruchomości ma obowiązek uiścić opłatę, o jakiej mowa w art. 6h ww. ustawy.

W odniesieniu do zarzutu dotyczącego braku zorganizowania odbioru odpadów organ odwoławczy wyjaśnił, że wierzyciel powołał się na pismo operatora spółki U z dnia [...] sierpnia 2016 r., z którego wynika, że odpady komunalne mogą być oddawane również w workach. Ponadto, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, obowiązek wyposażenia nieruchomości w pojemniki na odpady komunalne spoczywa na właścicielu nieruchomości. To sama skarżąca powinna zadbać o ten pojemnik. Tym samym stwierdzono, że obowiązek uiszczenia przez skarżącą opłat za gospodarowanie odpadami nie był zależny od spełnienia świadczenia wzajemnego przez gminę tj. od odebrania odpadów z nieruchomości.

Odnosząc się natomiast do przedawnienia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, organ odwoławczy również podziela stanowisko wierzyciela w tym zakresie. Przypomniał, że przedawnienie opłat zagospodarowanie odpadami komunalnymi regulują przepisy Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 70 ustawy, przedawnienie opłaty za gospodarowanie odpadami nastąpi z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności opłaty. Termin przedawnienia może ulec jednak przedłużeniu w wyniku wystąpienia okoliczności skutkujących zawieszeniem lub przerwą jego biegu. Po przerwaniu na nowo zatem rozpoczyna bieg 5-letni termin przedawnienia, bez względu na to, jaki okres upłynął do momentu przerwania jego biegu. Przerwanie biegu terminu przedawnienia następuje m.in. wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Środki egzekucyjne zostały wymienione w art. 1a pkt 12 ustawy egzekucyjnej. Zastosowanie środka egzekucyjnego i zawiadomienie o tym podatnika są to dwie przesłanki, które muszą wystąpić, aby mogło nastąpić przerwanie biegu terminu przedawnienia.

Stosownie do wskazanych przepisów, obowiązek pieniężny dochodzony w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od września do grudnia 2013 r. może być dochodzony do 31 grudnia 2018 r., a za okres od stycznia do czerwca 2014 r. - do 31 grudnia 2019 r. Organ podkreślił jednak, że w wyniku zastosowania w dniu [...] lutego 2017 r. skutecznego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego, doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia, który biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.

W zakresie zarzutu braku wymagalności egzekwowanego obowiązku organ odwoławczy powołał się na przepis art. 3 a § 1 pkt 3 oraz § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym w zakresie zobowiązań powstałych w przypadkach określonych w art. 8 i art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, długów celnych powstałych w przypadkach określonych w art. 77 ust. 1 oraz art. 81 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz. Urz. UE L 269 z 10.10.2013, str. 1, ze zm.), podatków wykazanych w zgłoszeniu celnym, składek na ubezpieczenie społeczne, opłat paliwowych, o których mowa w ustawie z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz. U. z 2015 r. poz. 641 i 901 oraz z 2016 r. poz. 615, 770 i 1020), dopłat, o których mowa w ustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 471), a także opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o których mowa w art. 6h ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2016 r. poz. 250 i 1020), stosuje się również egzekucję administracyjną, jeżeli wynikają one m.in. z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika lub płatnika. Stosownie natomiast do § 2 wskazanego przepisu, w przypadkach, o których mowa w § 1, stosuje się egzekucję administracyjną, jeżeli:

1) w deklaracji, w zeznaniu, w zgłoszeniu celnym, w deklaracji rozliczeniowej, w informacji o opłacie paliwowej, w informacji o dopłatach, w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowania odpadami komunalnymi lub rozliczeniu zamknięcia zostało zamieszczone pouczenie, że stanowią one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego;

2) wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego przesłał zobowiązanemu upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1.

Organ podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż tytuł wykonawczy został wystawiony na podstawie złożonej przez skarżącą w dniu 14 lutego 2013 r. deklaracji. Deklaracja została sporządzona według wzoru i zawiera pouczenie, że stanowi ona podstawę egzekwowania należnego obowiązku. Zobowiązanie w opłacie powstaje w sposób opisany w art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej tj. z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie takiego zobowiązania, zaś skoro przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w art. 6m ust. 1 i 2 nakładają na właściciela obowiązek złożenia deklaracji, opłata wykazana w deklaracji jest opłatą do zapłaty. Wobec nieuiszczenia opłaty za wskazane miesiące zasadnie wdrożono zatem egzekucję administracyjną, gdyż obowiązek jest wymagalny.

Ustosunkowując się do zarzutu objętego przepisem art. 33 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej, dotyczącego określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia organ również ten zarzut za nieuzasadniony. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego była deklaracja złożona przez skarżącą w dniu 14 lutego 2013 r. W tytule wykonawczym w sposób właściwy wpisano dane w części E tytułu wykonawczego. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2016r. poz. 1305) w polu E1 tytułu wykonawczego wpisuje się: w poz. 1 oznaczenie przepisu prawa, z którego wynika należność pieniężna; w poz. 2 - wpisuje się rodzaj należności pieniężnej; w poz. 4 - wpisuje się identyfikację podstawy prawnej obowiązku wskazanej w poz. 3. W przypadku zakreślenia kwadratu: 2 - wpisuje się rodzaj dokumentu, o którym mowa w art. 3a ustawy. Zatem wierzyciel w wystawionym tytule wykonawczym prawidłowo zaznaczył w rubryce E3 kwadrat 2, skoro podstawę prawną objętych nim należności stanowi deklaracja, powołując się na treść art. 3a § 1 ww. ustawy.

Odnosząc się do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej organ odwoławczy stwierdził, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ organ egzekucyjny wskazał, iż w związku z nieuregulowaniem zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami wierzyciel zgodnie z tym przepisem w 2014 r. skierował do skarżącej cztery upomnienia przedegzekucyjne, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Upomnienia zostały doręczone w dniach 18 kwietnia 2014 r., 9 maja 2014 r., 12 czerwca 2014 r. i 8 grudnia 2014 r., co wynika z akt sprawy.

Ustosunkowując się do zarzutu określonego w art. 33 § 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej - niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 ustawy, organ odwoławczy stwierdził, że w zarzucie tym mogą być kwestionowane jedynie wymogi formalne, jakim musi odpowiadać tytuł wykonawczy. W wystawionym tytule wykonawczym, wskazano wszystkie elementy wymienione w art. 27 § 1ustawy egzekucyjnej.

Organ odwoławczy stwierdził na koniec, że podziela stanowisko wierzyciela w zakresie interpretacji przez skarżącą orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie odmowy umorzenia zaległości powstałych w zapłacie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Podkreślono, że Sąd uznał, że pisma strony datowane: [...] kwietnia 2014 r., [...] stycznia 2015 r. i [...] maja 2016 r. zostały błędnie zakwalifikowane jako wnioski o umorzenie zaległości i uchylił zaskarżone orzeczenia w całości. W konsekwencji skarga została uznana za zasadną z innych przyczyn niż podnosiła to skarżąca. W związku wyrokiem, Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie rozpatrując odwołanie, umorzyło postępowanie jako bezprzedmiotowe, co nie oznacza umorzenia dochodzonych należności.

Postanowienie organu odwoławczego zaskarżone zostało do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze podniesione zostały zarzuty i argumentacja zaprezentowana już w toku postępowania administracyjnego. Skarżąca wskazała na wydanie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej dwóch sprzecznych postanowień w tej samej sprawie, tj. postanowienia z [...] września 2017 i [...] października 2017. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zawieszenie postępowania w sprawie zarzutów do czasu ostatecznego rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wniosła również o stwierdzenie "zaniechania i bezczynności" Związku [...]. Zarzuciła nadto nierozpatrzenie wszystkich zarzutów i dowodów, a także dowolność interpretacji art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej pismem procesowym z [...] marca 2018 r. podtrzymał w całości wnioski i zarzuty skargi. Podniósł dodatkowo zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kpa, poprzez jego zastosowanie, w obliczu istnienia przesłanek dla uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenia co do istoty sprawy; art. 138 § 1 pkt 1, § 2 w zw. z art. 144 Kpa w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia , pomimo naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 6, art. 7, art. 8 w zw. z art. 123 § 1 Kpa w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej, tj przekroczenia podstawowych zasad postępowania w związku z wydaniem postanowienia przedwcześnie; art. 138 § 1 pkt 1 § 2 w zw. z art. 144 Kpa w zw. z art. 18 w zw. z art. 34 § 1 w zw. z art. 45 § 1 ustawy egzekucyjnej, poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia, pomimo że organ pierwszej instancji uznał zarzuty za nieuzasadnione jedynie ze względu na fakt związania organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela, podczas gdy organ ten obowiązany był odstąpić od czynności egzekucyjnych w obliczu wskazania przez skarżącą przesłanek dotyczących kwestionowania istnienia egzekwowanego obowiązku. Ostatecznie wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 7 marca 2018 r. w pkt 1 oddalił skargę, w pkt 2 przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu, rady prawnemu A.B., tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, kwotę 295,20 zł – obejmującą należny podatek od towarów i usług.

Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wywiodła od powyższego wyroku skargę kasacyjną. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej P.p.s.a. zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie prawa materialnego, tj:

1. art. 34 § 1 wz. z art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zarówno organ I, jak i II instancji ze względu na związanie stanowiskiem wierzyciela, nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, podczas gdy organ ten obowiązany był zweryfikować przyjęty przez wierzyciela stan prawny i faktyczny sprawy w obliczu wskazania przez Skarżącą przesłanek dotyczących nieistnienia egzekwowanego obowiązku i przedwczesnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego; ta błędna wykładnia doprowadziła Sąd pierwszej instancji w konsekwencji do oddalenia skargi, a tym samym do nieuzasadnionego pozostawienia w obrocie prawnym postanowienia organu opartego na stanowisku wierzyciela, w którym ten nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów Skarżącej i nie uzasadnił szczegółowo swojego stanowiska,

2. art. 34 § 1 w zw. z art. 45 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zarówno organ I, jak i II instancji ze względu na związanie stanowiskiem wierzyciela nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, podczas gdy organ ten obowiązany był odstąpić od czynności egzekucyjnych w obliczu wskazania przez Skarżącą przesłanek dotyczących nieistnienia egzekwowanego obowiązku i przedwczesnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego; ta błędna wykładnia art. 34 § 1 w zw. z art. 45 § 1 doprowadziła Sąd pierwszej instancji w konsekwencji do oddalenia skargi, a tym samym do nieuzasadnionego pozostawienia w obrocie prawnym postanowienia opartego na stanowisku wierzyciela, w którym nie ustosunkował się on do wszystkich zarzutów Skarżącej i nie uzasadnił szczegółowo swojego stanowiska; tym czasem art. 34 § 1 w zw. z art. 6 § 1 P.p.s.a. (winno być ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) stanowiły podstawę do zweryfikowania ustalonego przez wierzyciela stanu prawnego i faktycznego sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie postanowienia organu drugiej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 179a P.p.s.a. jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę.

Sąd stwierdził, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania. Stosownie do art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw.

Z akt sądowych wynika, że w sprawie występował uczestnik postępowania – Zarząd Związku Międzygminnego [...] (k.1 akt). Tym samym postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane skargą Skarżącej powinno się toczyć również z udziałem wskazanego uczestnika postępowania, zgodnie z art. 33 § 1 P.p.s.a. Uczestnik postepowania nie został jednak zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 7 marca 2018 r., co stanowiło naruszenie art. 91 § 2 P.p.s.a. Podkreślić należy, że regulacja art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. odnosi się nie tylko do stron w rozumieniu art. 32 P.p.s.a., ale też do podmiotów, które uzyskują status uczestnika na podstawie art. 33 § 1 i § 2 P.p.s.a.

Z tych też przyczyn Sąd uznał, że w sprawie zachodziła nieważność postępowania z przyczyn powyżej wskazanych i tym samym zobligowany był do uchylenia zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 179a w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.

Jednocześnie ponownie rozpoznając skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uznanie.

Na wstępie wskazać należy, że stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą decyzją ostateczną z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa.

W związku z powyższym wyeliminowanie z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd administracyjny, że doszło do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Kryteria powyższe zostały określone przepisami art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi P.p.s.a. Eliminacja zaskarżonego aktu następuje także w sytuacji, gdy zaskarżony akt dotknięty jest wadą nieważności; podstawą orzekania jest wówczas art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane zarzuty oraz argumenty uzasadnienia skargi, Sąd stwierdził brak podstaw do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.

Sąd pragnie podkreślić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 20 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Go dotyczącym odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od września do grudnia 2013 r. oraz od stycznia do czerwca 2014 r. uchylił zaskarżoną decyzję. Z uzasadnienia prawomocnego wyroku jednoznacznie wynuka, że skarżąca nie złożyła wniosku, o którym mowa w art. 67 a § 1 Ordynacji podatkowej (wniosku o umorzenie zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami). Sąd uznał, że pisma skarżącej z [...] kwietnia 2014 r., [...] stycznia 2015 r. i [...] maja 2016 r. zostały błędnie zakwalifikowane przez organy jako wnioski o umorzenie zaległości. W konsekwencji wskazanego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] października 2016 r. uchyliło decyzję Zarządu Związku Międzygminnego [...] z [...] lutego 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za wskazane okresy oraz umorzyło postępowanie w sprawie. Z uzasadnienia decyzji wynika, że z uwagi na to, iż postępowanie podatkowe w sprawie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami zostało wszczęte bez wymaganego wniosku podatnika, należało je umorzyć jako bezprzedmiotowe. Okoliczność ta wydaje się być niedostrzeżona przez skarżącą. Umorzenie postępowania we wskazanym zakresie nie skutkowało bowiem umorzeniem dochodzonych należności. Inny był bowiem przedmiot obu postępowań. Przedmiotem wskazanego powyżej postępowania odmowa umorzenia zaległości, natomiast niniejsze postępowania dotyczy rozpoznania przez organy wniesionych przez skarżącą zarzutów.

W ocenie Sądu podniesione w skardze oraz piśmie procesowym z dnia [...] marca 2018 r. zarzuty są niezasadne. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Z art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej wprost wynika, że stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutów i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w kwestii zasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu oznacza, że przed organem egzekucyjnym nie bada się ponownie zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (por. wyrok z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Po 726/17, wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rację ma organ drugiej instancji, iż rozpoznając zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów, organ odwoławczy również jest związany stanowiskiem wierzyciela.

Podstawową sporną okolicznością w niniejszej sprawie jest istnienie obowiązku z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami, objętego tytułem wykonawczym z dnia [...] czerwca 2016 r. W tym zakresie za prawidłowe uznać należało stanowisko organu odwoławczego, który podzielił stanowisko wierzyciela, że obowiązek ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynika z przepisów ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Stosownie do art. 6c ust. 1 ustawy gminy są obowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Wskazany przepis nie pozostawia realizacji tego zadania uznaniu gminy, woli osoby zamieszkującej daną nieruchomość, nakłada w sposób jednoznaczny obowiązek zorganizowania odbioru odpadów z nieruchomości zamieszkałych przez mieszkańców. Zgodnie z art. 6h ustawy właściciele nieruchomości, o których mowa w art. 6c, są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Z art. 6i ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, że obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje w przypadku nieruchomości, o których mowa w art. 6c ust. 1 - za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec. Racje ma organ odwoławczy podkreślając, że opłata ta nie jest świadczeniem wzajemnym uiszczanym za wykonaną przez gminę usługę, lecz wynika z ustawowego obowiązku partycypowania przez właścicieli nieruchomości w kosztach, gospodarowania odpadami komunalnymi ponoszonymi przez gminę, na terenie której położona jest nieruchomość stanowiąca przedmiot własności podmiotu zobowiązanego do zapłaty tej opłaty. Przypomnieć również za organem wypada, że w przypadku, gdy gmina nie realizuje obowiązku odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, właściciel nieruchomości jest obowiązany do przekazania odpadów komunalnych, na koszt gminy, podmiotowi odbierającemu odpady komunalne od właścicieli nieruchomości (art. 6s ustawy).

Za prawidłowe uznać należało stanowisko organów w kwestii przedawnienia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, organ odwoławczy również podziela stanowisko wierzyciela w tym zakresie. Zgodnie z art. 70 Ordynacji podatkowej, przedawnienie opłaty za gospodarowanie odpadami nastąpi z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności opłaty. Termin przedawnienia może ulec jednak przedłużeniu w wyniku wystąpienia okoliczności skutkujących zawieszeniem lub przerwą jego biegu. Po przerwaniu na nowo zatem rozpoczyna bieg 5-letni termin przedawnienia, bez względu na to, jaki okres upłynął do momentu przerwania jego biegu. Przerwanie biegu terminu przedawnienia następuje m.in. wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Środki egzekucyjne zostały wymienione w art. 1a pkt 12 ustawy egzekucyjnej. Zastosowanie środka egzekucyjnego i zawiadomienie o tym podatnika są to dwie przesłanki, które muszą wystąpić, aby mogło nastąpić przerwanie biegu terminu przedawnienia.

Tym samym obowiązek pieniężny dochodzony w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od września do grudnia 2013 r. może być dochodzony do 31 grudnia 2018 r., a za okres od stycznia do czerwca 2014 r. - do 31 grudnia 2019 r.

Jako prawidłowe uznał również Sąd stanowisko organu w zakresie zarzutu braku wymagalności egzekwowanego obowiązku. Zgodnie z art. 3 a § 1 pkt 3 oraz § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej, w zakresie zobowiązań powstałych w przypadkach określonych w art. 8 i art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, długów celnych powstałych w przypadkach określonych w art. 77 ust. 1 oraz art. 81 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz. Urz. UE L 269 z 10.10.2013, str. 1, ze zm.), podatków wykazanych w zgłoszeniu celnym, składek na ubezpieczenie społeczne, opłat paliwowych, o których mowa w ustawie z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz. U. z 2015 r. poz. 641 i 901 oraz z 2016 r. poz. 615, 770 i 1020), dopłat, o których mowa w ustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 471), a także opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o których mowa w art. 6h ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2016 r. poz. 250 i 1020), stosuje się również egzekucję administracyjną, jeżeli wynikają one m.in. z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika lub płatnika. Stosownie natomiast do § 2 wskazanego przepisu, w przypadkach, o których mowa w § 1, stosuje się egzekucję administracyjną, jeżeli:

3) w deklaracji, w zeznaniu, w zgłoszeniu celnym, w deklaracji rozliczeniowej, w informacji o opłacie paliwowej, w informacji o dopłatach, w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowania odpadami komunalnymi lub rozliczeniu zamknięcia zostało zamieszczone pouczenie, że stanowią one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego;

4) wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego przesłał zobowiązanemu upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1.

Z akt postępowania jednoznacznie wynika, że tytuł wykonawczy został wystawiony na podstawie złożonej przez skarżącą w dniu 14 lutego 2013 r. deklaracji. Deklaracja została sporządzona według wzoru i zawiera pouczenie, iż stanowi ona podstawę egzekwowania należnego obowiązku. Zobowiązanie w opłacie powstaje w sposób opisany w art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej tj. z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie takiego zobowiązania, zaś skoro przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w art. 6m ust. 1 i 2 nakładają na właściciela obowiązek złożenia deklaracji, opłata wykazana w deklaracji jest opłatą do zapłaty. Tym samym jeżeli skarżąca nieuiszczenia opłaty za wskazane miesiące zasadnie wszczęto postępowanie egzekucyjne.

Również za prawidłowe uznać należało stanowisko organu w sprawie zarzutu dotyczącego art. 33 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej, w zakresie określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia.

Jak już o tym była mowa powyżej, podstawą wystawienia tytułu wykonawczego była deklaracja złożona przez skarżącą w dniu 14 lutego 2013 r. W tytule wykonawczym w sposób właściwy wpisano dane w części E tytułu wykonawczego. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2016r. poz. 1305) w polu E1 tytułu wykonawczego wpisuje się: w poz. 1 oznaczenie przepisu prawa, z którego wynika należność pieniężna; w poz. 2 - wpisuje się rodzaj należności pieniężnej; w poz. 4 - wpisuje się identyfikację podstawy prawnej obowiązku wskazanej w poz. 3. W przypadku zakreślenia kwadratu: 2 - wpisuje się rodzaj dokumentu, o którym mowa w art. 3a ustawy. Zatem wierzyciel w wystawionym tytule wykonawczym prawidłowo zaznaczył w rubryce E3 kwadrat 2, skoro podstawę prawną objętych nim należności stanowi deklaracja, powołując się na treść art. 3a § 1 ww. ustawy.

W zakresie zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej stanowisko organów również było prawidłowe. Z akt postępowania wynika, że wierzyciel skierował do skarżącej cztery upomnienia przedegzekucyjne, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Upomnienia zostały doręczone w dniach 18 kwietnia 2014 r., 9 maja 2014 r., 12 czerwca 2014 r. i 8 grudnia 2014 r., co wynika z akt sprawy.

Jako zasadne należało uznać również stanowisko organu w zakresie zarzutu określonego w art. 33 § 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej - niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 ustawy. Rację ma bowiem organ twierdząc, że w zarzucie tym mogą być kwestionowane jedynie wymogi formalne, jakim musi odpowiadać tytuł wykonawczy, a w wystawionym tytule wykonawczym, wskazano wszystkie elementy wymienione w art. 27 § 1ustawy egzekucyjnej.

Tym samym stwierdzić należy, że organy obu instancji nie naruszyły norm wynikających z przepisów ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji oraz Kodeksu postępowania administracyjnego, zwłaszcza w zakresie podniesionym w skardze i piśmie procesowym z 7 marca 2018 r.

Z tych też przyczyn oraz na podstawie art. 151 p.p.s.a Sąd oddalił skargę. Stosownie do art. 250 § 1 p.p.s.a oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c w zw. § 16 ust. 4 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U z 2016 r., poz. 1715) Sąd przyznał pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu – radcy prawnemu- tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 442,80 zł, obejmującą należny podatek od towarów i usług.