Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1037/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: journal: M.P. 2006 nr 86 poz 880 art. 184
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 czerwca 2006 r. w sprawie wyjaśnień do Taryfy celnej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz, Sędziowie NSA Izabella Kulig- Maciszewska /spr./, Joanna Runge –Lissowska, Protokolant Jacek Gaj, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2006r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2005r. sygn. akt I Sa/Wa 600/04 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1) oddala skargę kasacyjną 2) przyznaje adw. J. C. od Skarbu Państwa wynagrodzenie wraz z podatkiem od towarów i usług w łącznej w kwocie 366,00 (słownie: trzysta sześćdziesiąt sześć złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 maja 2005 r. oddalił skargę G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania zainteresowanego utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] wydaną przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznaniu G. K. w miesiącu lutym 2004 r. zasiłku celowego w wysokości 120 zł z przeznaczeniem na podstawowe potrzeby.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że sprawy o zasiłek celowy rozpoznawane są w ramach tzw. uznania administracyjnego co wiąże się ze starannym rozpoznaniem potrzeb życiowych osób znajdujących się w trudnych warunkach życiowych.

W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu [...] i uznał, że zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskowanej pomocy, jednakże z uwagi na ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje Ośrodek, przyznano pomoc w wysokości kwestionowanej obecnie przez zainteresowanego.

Organ drugiej instancji rozpoznając sprawę nie stwierdził uchybień ani naruszeń przepisów normujących zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, a udzieloną pomoc uznał za adekwatną do środków jakimi dysponował organ pierwszej instancji i dlatego utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał zainteresowanemu w razie potrzeby życiowej możliwość zwrócenia się z wnioskiem o pomoc ze środków Gminy.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył zainteresowany, zarzucając, że przyznana mu pomoc nie umożliwia godnego bytowania człowieka, że jest to naruszenie dyspozycji ustawowych, że Gmina nie może określać limitu na potrzeby opieki społecznej i że jest to sprzeczność przepisów ustawy o pomocy społecznej (art. 32 ust. 1 i 2) z Konstytucją RP. Zdaniem skarżącego prawo obywatela do należytego zabezpieczenia społecznego jest sprzeczne z administracyjną dowolnością świadczenia pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zgodnie zaś z ust. 4 tego przepisu potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W ocenie Sądu I instancji unormowań tych nie należy sobie przeciwstawiać. W sprawach udzielenia konkretnego świadczenia winny one być brane pod uwagę łącznie z pozostałymi ustępami tego artykułu i zasadami zawartymi w rozdziale I działu I ustawy o pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu organ rozpatrując wniosek o pomoc społeczną analizował sytuację wnioskującego w świetle przepisów ustawy, a podejmowana decyzja, choć mająca charakter uznaniowy, nie jest dowolna, gdyż musi być oparta na przepisach ustawy o pomocy społecznej jak również uwzględniać zasady zawarte m.in. w art. 7 i 77 § 1 kpa. Ponadto Sąd wskazał, że decyzje obu organów wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy z uwzględnieniem art. 2 ust. 1 i 4 (które należy rozpatrywać łącznie), a o wysokości świadczenia przyznanego skarżącemu decydowała nie tylko jego sytuacja życiowa, lecz także możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej mającego w tym okresie 115 osób zakwalifikowanych do udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł G. K. zarzucając naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyznaniu prawa, w oparciu o cyt. przepisy, Kierownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] do odmowy przyznania G. K. zasiłku celowego we wnioskowanej kwocie w oparciu tylko o ogólną przesłankę braku możliwości finansowych pomocy społecznej w sytuacji gdy z treści tych przepisów wynika, że skarżącemu należy się zasiłek na pokrycie podstawowych potrzeb w całości lub w części, jednak umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (czego nie spełnia przyznanie skarżącemu kwoty 120 zł), a jednocześnie mieszczącej się w możliwościach pomocy społecznej, których ocena nie może sprowadzać się jedynie do przedstawionego zestawienia liczby posiadanych środków i liczby osób zakwalifikowanych do pomocy, gdyż jest to kryterium ogólnikowe nie dające rzeczywistego obrazu możliwości posiadanych przez ośrodek pomocy społecznej.

Jednocześnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o zasądzenie kosztów nieopłaconej w żadnej części pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Natomiast przepis art. 2 ust. 4 cyt. ustawy ustanawia ogólną zasadę, według której potrzeby korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Jednak z zasady tej nie można wyprowadzać wniosku szczegółowego, że jeżeli środki na świadczenia z pomocy społecznej są ograniczone to można dowolnie odmawiać ich przyznania w całości lub w części osobom, które mają prawo podmiotowe do takiej pomocy jak skarżący z powodu ubóstwa. Zdaniem skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie uznał, że przesłanki przewidziane w art. 2 ust. 1 i 4 są spełnione poprzestając na informacji co do ilości osób zakwalifikowanych do udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego w lutym 2004 r. w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...].

Poprzestając jedynie na takiej informacji w żaden sposób nie zostało przez Sąd zweryfikowane kryterium "możliwości pomocy" przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...].

Wobec wymogu ustawowego, że pomoc społeczna winna umożliwiać osobom życie w warunkach odpowiadających godności człowieka nie zostały wyjaśnione okoliczności dotyczące rozmiaru świadczenia przyznanego skarżącemu, który powinien być odpowiedni do okoliczności uzasadniających pomoc. Jednocześnie podniesiono, że skarżący wykazał, iż jest osobą uprawnioną do otrzymania zasiłku celowego a ustalenia toczącego się postępowania administracyjnego potwierdziły, że nie ma on innego źródła dochodu zaś jedynym jego dochodem są środki przyznawane z opieki społecznej a zatem zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 i 4 zasiłek celowy winien być mu przyznany w kwocie przez niego wnioskowanej, która pozostaje w zgodzie z kryterium dochodowym wobec faktu, że jego potrzeby odpowiadają celom pomocy społecznej, a fakt braku możliwości finansowej pomocy nie został w dostatecznym stopniu wykazany.

Pismem z dnia 9 lutego 2006 r. G. K. osobiście wystąpił z wnioskiem o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem co do zgodności unormowań prawnych zawartych w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy i dlatego podlegała oddaleniu. Dokonana bowiem przez Sąd I instancji wykładnia art. 2 ust. 1 i 4 obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji ustawy o pomocy społecznej jest prawidłowa.

Powołany przepis stanowi, że celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, przy czym pomoc ta powinna w miarę możliwości doprowadzić do usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Jednocześnie wskazuje, że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Sąd zasadnie uznał, że przesłanki zawarte w tym przepisie należy rozpatrywać łącznie.

Przyznana pomoc konkretnej osobie musi się mieścić w możliwościach finansowych danego ośrodka pomocy społecznej. Ośrodek ten dysponuje określonymi kwotami tak na wykonywanie zadań własnych, jak i zleconych. Przyznana pomoc musi więc mieć zabezpieczenie w środkach finansowych. W przeciwnym wypadku nie mogłaby być faktycznie zrealizowana.

W niniejszej sprawie organ wykazał jakie były jego możliwości finansowe, a jaka była skala potrzeb. Jeżeli więc ośrodek nie dysponował środkami pozwalającymi na przyznanie skarżącemu zasiłku celowego w wyższej kwocie, to nie może zarzucić Sądowi, iż dokonał błędnej wykładni przepisów uznając, iż taka decyzja nie narusza prawa.

Dodać należy, iż zgłoszony przez skarżącego wniosek o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) z Konstytucją RP nie mógł zostać uznany za uzupełnienie skargi kasacyjnej bowiem został złożony po terminie do jej wniesienia oraz z niezachowaniem wymogu przymusu adwokacko-radcowskiego. Nie stanowi też nowego uzasadnienia skargi kasacyjnej bowiem w skardze tej brak jest w tym zakresie stosownego zarzutu.

Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 oraz art. 250 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. "a" i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.