Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 413/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2010-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 190, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 200, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 73 ust. 4, art. 73 ust. 1-5
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2010 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Wojewody z dnia 31 maja 2007 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia 6 kwietnia 2007 r., nr [...], 2. zasadza od Wojewody na rzecz skarżącego E. S. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta decyzją z dnia 6 kwietnia 2007 r. odmówił ustalenia na rzecz E. S. odszkodowania z tytułu przejęcia z mocy prawa na własność Gminy Miejskiej nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] o powierzchni 400 m 2 zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...].

Podstawą odmowy było ustalenie, iż wnioskodawczyni nie była właścicielką przedmiotowej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., to jest w momencie nabycia jej własności przez gminę. Organ ustalił, że właścicielem nieruchomości był wówczas ojciec wnioskodawczyni – E. S., który jednak nie złożył wniosku o wypłatę odszkodowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na decyzję Wojewody z dnia 21 stycznia 2005 r. potwierdzającą nabycie przez gminę z dniem 1 stycznia 1999 r. własności nieruchomości należącej w dniu 31 grudnia 1998r. do E. S. W ocenie organu przedłożona w toku postępowania administracyjnego umowa darowizny z dnia 1 marca 2000 r. (akt notarialny Rep. A. Nr [...]) mocą której E. S. darował wnioskodawczyni nieruchomość była bezskuteczna w odniesieniu do przedmiotowej działki, która jako droga gminna z mocy prawa przeszła na własność gminy. Wobec powyższych okoliczności i wskazując na przepis art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 1 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm. – dalej jako: ustawa – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną) organ uznał, że wnioskodawczyni nie jest uprawniona do żądania odszkodowania.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. S. wniósł o jej uchylenie i przyznanie odszkodowania. Zdaniem skarżącego zawarta umowa darowizny była skuteczna również w odniesieniu do wskazanej działki, albowiem w momencie jej zawarcia w księdze wieczystej on był ujawniony jako właściciel, a nie gmina. Zatem uprawnienie jego córki do otrzymania odszkodowania wynika z następstwa prawnego. Ponadto skarżący zarzucił, że organ w toku trwającego przez ponad rok postępowania nie poinformował stron, że w sprawie kwestionowana jest legitymacja wnioskodawczyni, a ponadto nie doręczył mu pisma zawiadamiającego o wszczęciu postępowania,

co w istotny sposób naruszyło przepisy postępowania administracyjnego.

Wojewoda decyzją z dnia 31 maja 2007 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji wyjaśniając, że użyty w art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną zwrot "właściciel nieruchomości" odnosi się do osoby, która pozostawała właścicielem do dnia 31 grudnia 1998 r. Art. 71 ust. 1 tej ustawy wyraźnie wskazuje, że od dnia 1 stycznia 1999r. właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną staje się Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego – gmina, powiat lub województwo. Przepis ten nie przewiduje, by właścicielem tych nieruchomości od dnia 1 stycznia 1999r. mógł zostać inny podmiot niż jeden ze wskazanych w art. 73 ust. 1 tej ustawy podmiotów publicznoprawnych. W przedmiotowej sprawie jest bezspornym, że właścicielem działki nr [...] zapisanej w Kw Nr [...], a zajętej pod drogę gminną był na dzień 31 grudnia 1998 r. E. S. Wobec nabycia przez Gminę tej nieruchomości z mocy prawa w dniu 1 stycznia 1999 r. nie było możliwości przeniesienia jej własności przez dotychczasowego właściciela po tym dniu w drodze czynności prawnej, a zatem czynność ta zgodnie z art. 58 § 1 kc jest nieważna i wnioskodawczyni nie może być uznana za następcę prawnego E. S. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 73 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania był E. S., który jednak takiego wniosku we wskazanym przez ustawę terminie nie złożył, co pozbawiło go prawa do ubiegania się o wypłatę odszkodowania.

W skardze do sądu administracyjnego E. S. wniósł o uchylenie decyzji organów zarzucając im naruszenie przepisów postępowania administracyjnego – art. 7, 8, 9, 10 § 1, 28 i 77 § 1 kpa oraz art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Z uzasadnienia skargi wynika, że zdaniem skarżącego organy prawidłowo stosując przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego winny jeszcze przed wydaniem decyzji w toku trwającego przez ponad rok postępowania poinformować jego i wnioskodawczynię o tym, kto z nich jest uprawniony do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania. Wniosek taki złożyła jego córka, albowiem nabyła ona własność przedmiotowej nieruchomości umową darowizny, która została zawarta jeszcze przed upływem terminu dla złożenia takiego wniosku, to jest przed dniem 31 grudnia 2005 r. Skarżący zarzucił, że po złożeniu przez wnioskodawczynię w dniu 29 listopada 2005 r. wniosku w sprawie organ nie zawiadomił go ani o wszczęciu postępowania, ani o możliwości wypowiedzenia się w trybie art. 10 § 1 kpa, co w jego ocenie miało wpływ na wynik sprawy. Skarżący powołał się również na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych. Podkreślił, że w dacie zawarcia umowy darowizny on figurował w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości, a wszelkie działania organów skutkujące pozbawieniem go prawa własności miały miejsce już w okresie kiedy w księdze tej jako właściciel figurowała jego córka. Wobec tego, że strony dopiero po doręczeniu im decyzji organu I instancji i wskutek naruszenia przez organ przepisów postępowania dowiedziały się o tym, iż wnioskodawczyni nie jest uprawniona do złożenia wniosku to organy obowiązane były uwzględnić wniosek skarżącego o przyznanie odszkodowania. W skardze skarżący stwierdził, że taki wniosek złożył w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i powołał

się na argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt II SA/Gd 524/07 oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podniósł, że decyzje organów wydane w sprawie odmawiające córce skarżącego przyznania odszkodowania są zgodne z prawem. Organy prawidłowo zastosowały cytowany na wstępie przepis art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Z jego treści wynika, że odszkodowanie ustalane jest na wniosek właściciela nieruchomości. Właścicielem tym nie była wnioskodawczyni, lecz jej ojciec E. S., który utracił własność przedmiotowej nieruchomości z dniem 1 stycznia 1999 r. na rzecz Gminy Miejskiej. Organ odwoławczy prawidłowo uznał, że po tym dniu E. S., pomimo tego iż figurował w księdze wieczystej jako właściciel, nie mógł skutecznie rozporządzić działką nr [...]. Działka ta bowiem z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się własnością Gminy Miejskiej. Fakt ten potwierdza ostateczna decyzja Wojewody z dnia 21 stycznia 2005 r. W świetle przepisu art. 73 ust. 3 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną decyzja wojewody w sprawie stwierdzenia nabycia nieruchomości z mocy prawa ma charakter jedynie deklaratoryjny, a więc sama w sobie nie wywołuje skutku w postaci nabycia przez określony podmiot publicznoprawny prawa własności. Skutek taki bowiem wywołała już sama ustawa, na co wskazuje użyty w art. 73 ust. 1 powołanej ustawy zwrot: "stają się z mocy prawa własnością...". Okoliczność, że w księdze wieczystej nieruchomości figurował pomimo utraty prawa własności nadal E. S. nie oznacza, że mógł on skutecznie rozporządzić na rzecz wnioskodawczyni nieruchomością należącą już do innego podmiotu tj. gminy. Określone w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.) domniemanie zgodności wpisu prawa własności w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest domniemaniem wzruszalnym. Domniemanie to może być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego w każdym postępowaniu jako przesłanka rozstrzygnięcia. Może ono być obalone w szczególności przez wykazanie, że Skarb Państwa czy jednostka samorządu terytorialnego stała się z mocy prawa właścicielem nieruchomości, pomimo iż nie figuruje w księdze wieczystej jako jej właściciel. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych to instytucja, która umożliwia w pewnych przypadkach - przy spełnieniu dodatkowych przesłanek wynikających z ustawy - nabycie własności lub innego prawa rzeczowego od osoby nieuprawnionej, która zamiast uprawnionej figuruje w księdze wieczystej jako jej właściciel (art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Przy czym należy wskazać, że rękojmia działa w sytuacji sporu pomiędzy rzeczywistym właścicielem, a osobą która nabyła prawo wskutek czynności prawnej dokonanej z podmiotem nieuprawnionym, a wpisanym do księgi. Dodatkowo Sąd pierwszej instancji wskazał, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni tzw. rozporządzeń nieodpłatnych (art. 6 w/w ustawy). Umowa darowizny nie jest więc objęta działaniem art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W niniejszej sprawie okoliczność, że E. S. był do dnia 31 grudnia 1998 r. właścicielem przedmiotowej działki jest w ocenie Sądu pierwszej instancji bezsporna. Również bezspornym jest, że własność tą utracił z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. Umowa darowizny w części odnoszącej się do tej działki jest zatem bezskuteczna (art. 59 kc).

Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że w tych okolicznościach nie było zatem podstaw do uznania E. S. za następcę prawnego skarżącego. Prawidłowo zatem organy odmówiły wnioskodawczyni ustalenia i wypłaty odszkodowania. Nie była ona bowiem uprawniona do dochodzenia tego roszczenia. Stosownie do treści art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. - dalej jako u.g.n.), do którego m. in. odsyła wprost art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Z brzmienia tych przepisów wynika, że wywłaszczenie za odszkodowaniem następuje na rzecz właściciela nieruchomości. Zatem zdarzenie prawne określone w art. 73 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i związane z nim prawo do odszkodowania trzeba oceniać zgodnie ze wskazaną w tym przepisie datą. W konsekwencji zdaniem Sądu pierwszej instancji skoro wywłaszczenie opisanej nieruchomości nastąpiło z dniem 1 stycznia 1999 r., to jak słusznie przyjęły organy, uprawnioną osobą do otrzymania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość zajętą pod drogę publiczną był ówczesny jej właściciel – E. S., a nie wnioskodawczyni.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł E. S. zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zw. z art. 65 § 1 i 2 kc w zw. z art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi na decyzję Wojewody z dnia 31 maja 2007 r., nr [...], w wyniku nieuzasadnionego przyjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, że uznanie przez Wojewodę oraz Starostę, iż wniosek o odszkodowanie złożony przez E. S., pochodził od osoby nieuprawnionej, w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nie stanowiło naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a które winno skutkować uchyleniem decyzji Wojewody z dnia 31 maja 2007 r., nr [...] oraz poprzedzającej jej decyzji Starosty z dnia 6 kwietnia 2007 r., nr [...],

2. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, błędną wykładnię art. 59 kc oraz niezastosowanie art. 65 §1 i § 2 kc, polegające na przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, że umowa darowizny z dnia 1 marca 2000 r. zawarta w formie aktu notarialnego pomiędzy E. S., a E. S. jest bezskuteczna z uwagi na uczynienie niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniu osoby trzeciej i nie wywołała skutku w postaci przeniesienia na E. S. roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania, a w konsekwencji, iż wniosek o odszkodowanie złożony przez E. S., pochodził od osoby nieuprawnionej, w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną,

3. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 134 § 1 w zw. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 oraz 77 § 1 kpa w zw. z art. 65 § 1 i § 2 kc w zw. z art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zw. z art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi na decyzję Wojewody z dnia 31 maja 2007 r., nr [...], pomimo, iż zaskarżona decyzja Wojewody narusza art. 7 oraz 77 § 1 kpa w zw. z art. 65 § 1 i § 2 kc w zw. z art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, w zakresie nie podnoszonym przez skarżącego w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a mianowicie w zakresie, w jakim organ zaniechał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w kierunku ustalenia zgodnego zamiaru stron i celu umowy darowizny z dnia 1 marca 2000 r. zawartej w formie aktu notarialnego pomiędzy E. S., a E. S. (repertorium A nr [...]).

Powołując się na wymienione podstawy skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty z dnia 6 kwietnia 2007 r. również w całości, a także zasądzenie kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku, na podstawie art. 185 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o zasądzenie od organu administracji - Wojewody kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W motywach skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że zarówno E. S., jak i E. S. działając w dobrej wierze, będąc w przekonaniu, iż E. S. jest w dalszym ciągu właścicielem nieruchomości zawarły umowę darowizny nieruchomości obejmującej między innymi działkę, której dotyczy niniejsze postępowanie. Na podstawie tej czynności E. S. ujawniona została jako właściciel nieruchomości. Dopiero pięć lat później - decyzją z dnia 21 stycznia 2005r. Wojewoda stwierdził, że Gmina Miejska nabyła z dniem 1 stycznia 1999 r. przedmiotową nieruchomość. Zarówno E. jak i E. S. nie wiedzieli, że przejście własności ich działki na rzecz Skarbu Państwa, bądź jednostki samorządu terytorialnego nastąpiło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. O powyższym fakcie zostali poinformowani dopiero z chwilą wydania ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdzającej, że tak właśnie jest.

W ocenie skarżącego w tej sytuacji, należałoby uznać, że pojęcie "właściciel" z art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną może także oznaczać osobę wpisaną do księgi wieczystej w chwili wydania deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Przyjęcie takiej interpretacji pozwoliłoby niewątpliwie na pełniejsze zrealizowanie celu tego przepisu. Interpretacja taka jest także w pełni dozwolona, albowiem prosta wykładnia odwołująca się do cywilnoprawnego rozumienia określenia "właściciel" zawodzi i należy poszukiwać innego rozumienia tego określenia.

Skarżący zwrócił ponadto uwagę na fakt, że Sąd pierwszej instancji stwierdzając, że umowa darowizny była nieskuteczna powołał się na art. 59 kc co może budzić wątpliwości, gdyż skuteczność umowy darowizny w zakresie rozporządzenia nieruchomością wynikała z faktu, iż E. S. nie mógł w danym momencie rozporządzać tą nieruchomością, gdyż nie był jej właścicielem (w rozumieniu cywilistycznym), nie zaś z ewentualnej niemożliwości zadośćuczynienia roszczeniu osoby trzeciej. Skuteczność tej umowy w zakresie przeniesienia własności nieruchomości nie wypacza jednak nieważności umowy, bowiem regulacja Kodeksu cywilnego dotycząca oświadczeń woli oraz umów zakłada maksymalne poszanowanie i priorytet woli stron, nawet jeżeli jest ona sprzeczna z literalnym brzmieniem zawartej umowy (art. 56 oraz 65 kc). W konsekwencji nawet jeżeli na E. S. nie przeszła własność nieruchomości, gdyż w chwili dokonania darowizny E. S. nie był już jej właścicielem, o tyle na mocy dokonanej czynności prawnej przeszły na nią wszelkie roszczenia przysługujące E. S. w chwili zawarcia umowy, w tym roszczenie do uzyskania odszkodowania za przejęcie nieruchomości przez Gminę.

W toku postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 17 lutego 2009 r., zawiesił postępowanie w sprawie do czasu udzielenia przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiedzi na zadane w sprawie o sygn. akt I OSK 313/08 następujące pytanie prawne: czy osobą uprawnioną do odszkodowania i złożenia wniosku, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 1 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) jest wyłącznie osoba, która była właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w dniu 1 stycznia 1999 r., czy także osoba, która po dniu 1 stycznia 1999 r., ale przed wydaniem decyzji, na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, nabyła taką nieruchomość w drodze umowy w formie aktu notarialnego i została wpisana jako właściciel nieruchomości w księdze wieczystej, w trybie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. Nr 124 poz. 1361 ze zm.)?

Rozpoznając ww. pytanie prawne Naczelny Sąd Administracyjny, po przejęciu na podstawie art. 187 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy do rozpoznania wyrokiem z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OPS 3/09, uchylił zaskarżony wyrok, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty z dnia 6 kwietnia 2007r. nr [...] oraz orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego. W wyroku tym zawarł tezę, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej.

Po podjęciu zawieszonego postępowania Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 79/10, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, zasądzając jednocześnie od Wojewody na rzecz E. S. kwotę 250 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku zważył, że skarga kasacyjna zawierała usprawiedliwione podstawy. Wskazał, że przedmiot sporu w sprawie niniejszej stanowi kwestia, kto powinien być stroną w postępowaniu dotyczącym odszkodowania za zajętą nieruchomość pod drogę publiczną, a zatem jednocześnie, kto jest uprawniony do odszkodowania - czy mogą to być jedynie właściciele nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., czy również osoby, które nabyły przedmiotową nieruchomość po tej dacie, ale przed wydaniem decyzji o stwierdzeniu jej nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartym w wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OPS 3/09, uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest także podmiot, który po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarł umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i został wpisany jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku wskazał nadto, że "w zakresie objętym regulacją art. 73 ustawy istotne znaczenie ma konstytucyjna zasada, że za odjęcie własności należy się słuszne odszkodowanie, że został złożony wniosek w tym przedmiocie w ustawowym terminie oraz, że wniosek ten złożyła osoba uprawniona do odszkodowania. Osobą tą jest oczywiście były, tj. sprzed dnia 1 stycznia 1999r., właściciel nieruchomości. Nie oznacza to jednak, że nie może nią być osoba, która legitymowała się formalnoprawnym tytułem uprawniającym do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania, zarówno w dacie złożenia w ustawowym terminie wniosku w tym przedmiocie, jak i w dacie wydania przez wojewodę decyzji o jakiej mowa

w art. 73 ust. 3 ustawy."

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że E. S. składając w dniu 15 listopada 2005 r. wniosek o wypłatę na jej rzecz odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę gminną była wyłącznym właścicielem nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] o pow. 400 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW Nr [...], która z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się z mocy prawa własnością Gminy Miejskiej. Powyższe wynika z faktu, że na mocy dokonanej czynności prawnej tj. zawartej umowy darowizny przedmiotowej nieruchomości w dniu 1 marca 2000 r. na nowego jej nabywcę tj. E. S. przeszły wszelkie roszczenia przysługujące E. S. , w tym roszczenie do uzyskania odszkodowania za nabycie nieruchomości zajętej pod drogę publiczną.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność ta jest w sprawie bezsporna tak samo jak okoliczność, że w dacie wydania decyzji z dnia 21 stycznia 2005 r. stwierdzającej nabycie własności przedmiotowej nieruchomości nie została ujawniona własność Gminy Miejskiej. Nie budzi wątpliwości fakt, że E. S. - będący właścicielem nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998r. - nie złożył do dnia 31 grudnia 2005 r. wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania o jakim mowa w art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, lecz w terminie tym wniosek złożyła jego córka, to jest E. S., powołując się na notarialną umowę darowizny przedmiotowej działki. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że pomiędzy dniem 1 stycznia 1999 r., a datą wydania decyzji wojewody potwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz jednostki samorządu terytorialnego upłynął okres ponad 5 lat. W tym okresie w księdze wieczystej nadal figurował właściciel nieruchomości. Związane jest z tym domniemanie prawne zgodności ujawnionego wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym – art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Skutkiem instytucji rękojmi wiary ksiąg wieczystych jest, że dopóki w księdze wieczystej nieruchomości zajętej pod drogę nie zostało ujawnione jej przejście na własność Skarbu Państwa lub gminy na podstawie ostatecznej decyzji wojewody, dopóty możliwe było formalnoprawne zawarcie umowy przeniesienia własności takiej nieruchomości przez właściciela wpisanego w dziale drugim księgi wieczystej oraz wpisanie w jego miejsce osoby, która zawarła z nim taką umowę jako nabywca nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2010 r., I OPS 3/09). Taka właśnie sytuacja na miejsce w sprawie niniejszej.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się za stanowiskiem wyrażonym w skardze kasacyjnej, że osobami będącymi stroną w postępowaniu dotyczącym odszkodowania za przejętą nieruchomość, a zarazem uprawnionymi do odszkodowania są późniejsi nabywcy nieruchomości, którzy w dniu wydania przez Wojewodę decyzji o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa własności nieruchomości przez Gminę Miejską zajętej pod drogę gminną byli jej właścicielami na mocy dokonanej czynności prawnej tj. E. S. Tym samym za niezasadne uznał stanowisko Sądu pierwszej instancji zmierzające do wykazania, że jedynymi osobami uprawnionymi do odszkodowania są osoby lub ich spadkobiercy, którzy byli właścicielami nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. W rezultacie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Jednocześnie konieczne w niniejszej sprawie jest wskazanie na fakt, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu po uchyleniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez ten Sąd. Z przytoczonego przepisu wynika, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa. W pozostałym zakresie jednakże ocena wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny wiąże sąd rozpoznający sprawę ponownie. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy: stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny lub po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 268).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności niniejszej sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 79/10. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na poglądzie wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OPS 3/09 przyjął, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest także podmiot, który po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarł umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i został wpisany jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej.

Stanowiący podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie przepis art. 73 ust. 1 – 5 stanowi:

1. Nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

2. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, wypłaca:

1 ) gmina – w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi,

2 ) Skarb Państwa – w odniesieniu do pozostałych dróg.

3. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody.

3 a. Jeżeli istnieje konieczność określenia granic nieruchomości, które przeszły na własności Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego, wydając decyzję, o której mowa w ust. 3, nie wydaje się decyzji o podziale nieruchomości.

4. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

5. Podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość nieruchomości według stanu z dnia wejścia w życie ustawy, przy czym nie uwzględnia się wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego trwałymi nakładami poczynionymi po utracie przez osobę uprawnioną prawa do władania gruntem.

Uznać zatem należało, że E. S. składając w dniu 15 listopada 2005r. wniosek o wypłatę na jej rzecz odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę gminną była wyłącznym właścicielem nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] o pow. 400 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW Nr [...]. Na mocy zawartej w dniu 1 marca 2000 r. umowy darowizny przedmiotowej nieruchomości na nowego jej nabywcę tj. E. S. przeszły wszelkie roszczenia przysługujące E. S., w tym roszczenie do uzyskania odszkodowania za nabycie nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Do tego dnia nie została bowiem wydana decyzja stwierdzająca, że przedmiotowa nieruchomość stała się z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Skarbu Państwa albo Gminy Miejskiej, a tym samym własność żadnego z tych podmiotów nie była wówczas ujawniona w księdze wieczystej. Decyzja taka na rzecz Gminy Miejskiej została wydana w dniu 21 stycznia 2005 r. E. S. będący właścicielem nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. nie złożył do dnia 31 grudnia 2005r. wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania o jakim mowa w art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, lecz w terminie tym wniosek złożyła jego córka tj. E. S. powołując się na notarialną umowę darowizny przedmiotowej działki. Była ona zatem osobą uprawnioną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania na jej rzecz jako wieczystoksięgowy właściciel przedmiotowej nieruchomości, objętym pojęciowym zakresem jej właściciel w rozumieniu art. 73 ust. 4 ww. ustawy.

W świetle wykładni powyższego przepisu, dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, którą Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest związany, należy stwierdzić, że decyzje organów obu instancji odmawiające córce skarżącego przyznania odszkodowania zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, które to naruszenia miało wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracji będą obowiązane do rozstrzygnięcia o zasadności wniosku E. S. o ustalenie i wypłatę odszkodowania z uwzględnieniem przedstawionej w niniejszym uzasadnieniu, jak również w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 79/10, wykładni art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Odnośnie kosztów postępowania Sąd, na podstawie art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w punkcie drugim sentencji wyroku, zasądził od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem zwrotu poniesionych przez skarżącego kosztów wpisu sądowego.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżone rozstrzygnięcie może podlegać wykonaniu. Ponieważ uchylone decyzje, jako akty odmowne, ze swej istoty nie podlegają wykonaniu, orzekanie o możliwości ich wykonania było bezprzedmiotowe.