Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 714/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 78h ust. 1, 9, 10 i 12
journal: Dz.U. 2015 poz 615
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 107 § 1 pkt 8, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 § 3, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2021 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 538/17 w sprawie ze skargi B.S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia [...] grudnia 2016 r. [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 grudnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 538/17, po rozpoznaniu skargi B.S., stwierdził nieważność uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony 15-18 marca 2016 r. z [...] grudnia 2016 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oraz zasądził od Komisji Egzaminacyjnej na rzecz skarżącej 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

B.S. (dalej: skarżąca) przystąpiła do egzaminu adwokackiego przed Komisją Egzaminacyjną Nr 4 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w Katowicach (dalej: Komisja Egzaminacyjna), która uchwałą nr [...] z [...] kwietnia 2016 r. stwierdziła, że egzaminowana uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

Skarżąca odwołała się od powyższej uchwały i wniosła o jej uchylenie oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie, że uzyskała pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego.

Komisja Odwoławcza Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego (dalej: Komisja Odwoławcza), po rozpatrzeniu odwołania, uchwałą z [...] grudnia 2016 r., wydaną na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615, ze zm., dalej: ustawa - Prawo o adwokaturze) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm.; dalej: k.p.a.), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi B.S., stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały. W ocenie Sądu zaskarżona uchwała jest dotknięta wadą nieważności, którą należało uwzględnić z urzędu. Wada ta wyraża się w jawnej kolizji pomiędzy protokołem posiedzenia Komisji Odwoławczej, stwierdzającym jednogłośne podjęcie uchwały a ilością podpisów pod tą uchwałą. Z wyciągu z protokołu posiedzenia Komisji Odwoławczej z [...] grudnia 2016 r. wynika, że na posiedzenie tej Komisji stawili się wszyscy jej członkowie, przy czym SSA A.K. na posiedzenie spóźnił się, uprzedzając wcześniej o swoim spóźnieniu. Jednak było to tylko spóźnienie i SSA A.K. był obecny na posiedzeniu, o czym świadczy jego podpis na protokole.

Następnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Komisja Odwoławcza obradowała w pełnym składzie podejmując zaskarżoną uchwałę, "(...) gdyż jak wynika z wyciągu z protokołu posiedzenia pod uchwałą zostało zamieszczonych 9 podpisów, w tym również podpis SSA A.K., co oznacza, że był on obecny podczas podejmowania uchwał w sprawie poszczególnych odwołań rozpoznawanych tego dnia przez Komisję Odwoławczą." Sąd podniósł, że zawarty w art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. wymóg podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji odnosi się również do organu kolegialnego i oznacza, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, że uchwała takiego organu, będąca decyzją administracyjną, powinna być podpisana przez wszystkich członków organu kolegialnego, którzy brali udział w podejmowaniu tej uchwały, z podaniem ich imion i nazwisk oraz funkcji pełnionych w tym organie. Podpisy te powinny być złożone pod uzasadnieniem takiej uchwały. W związku z tym jeżeli zaskarżoną uchwałę Komisja Odwoławcza podejmowała w składzie wskazanym w protokole posiedzenia, to stosownie do art. 107 § 1 k.p.a. powinna być ona podpisana przez wszystkie osoby, które ją podjęły.

Zdaniem WSA jest poza sporem, że pod zaskarżoną uchwałą brak jest podpisu jednego z członków Komisji Odwoławczej (SSA A.K.), co w świetle przepisu art. 107 § 1 k.p.a. czyni tę uchwałę wadliwą w stopniu rażącym. W tym wypadku rażące naruszenie prawa polega na oczywistej sprzeczności między podpisaniem rozstrzygnięcia a treścią przepisu art. 107 § 1 k.p.a. Sąd podkreślił, że prawidłowe podpisanie decyzji ma zasadnicze znaczenie dla strony postępowania, bowiem fakt ten potwierdza wyrażoną w rozstrzygnięciu wolę organu. Nieprawidłowość procesowa, polegająca na niepodpisaniu decyzji przez wszystkich obecnych na posiedzeniu członków organu kolegialnego, stawia wolę organu pod znakiem zapytania i przez to stanowi rażące naruszenie prawa. Decyzja obarczona tym błędem podlega zatem wyeliminowaniu z obrotu prawnego.

Komisja Odwoławcza zaskarżyła powyższy wyrok w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 k.p.a.

a) przez poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych z treścią zebranego materiału dowodowego polegających na uznaniu, że członek Komisji SSA A.K. brał udział w głosowaniu nad uchwałą Komisji Odwoławczej, podczas gdy zarówno treść uchwały (podpisy pod nią), jak i treść wyciągu z protokołu posiedzenia Komisji Odwoławczej wyraźnie świadczą, że nie był obecny podczas jej głosowania;

b) przez brak dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz dokonania wadliwej oceny materiału dowodowego i poczynienia błędnych ustaleń faktycznych w sprawie, polegających na przyjęciu, że Komisja Odwoławcza podjęła uchwałę w składzie innym niż wynika to z treści uchwały, a dokładniej z lektury podpisów członków komisji obecnych podczas jej głosowania tj. w składzie całej Komisji Odwoławczej, z pominięciem faktu, że w protokole wskazano, iż SSA A.K. spóźnił się na posiedzenie Komisji Odwoławczej, powiadomił o swoim spóźnieniu, co zostało zaprotokołowane, oraz że stawił się na posiedzenie w czasie długo po głosowaniu nad przedmiotową uchwała, co również zostało zaprotokołowane;

c) w wyniku braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, z pominięciem konieczności weryfikacji treści protokołu/wyciągu protokołu z posiedzenia Komisji Odwoławczej, a w rezultacie poczynienia błędnych ustaleń faktycznych w sprawie i wadliwym przyjęciu, że SSA A.K. był obecny podczas głosowana nad uchwałą w sprawie skarżącej B.S.;

d) poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, polegającą na uznaniu, że członek Komisji Odwoławczej był obecny na głosowaniu nad zaskarżoną uchwałą, podczas gdy z protokołu/wyciągu z protokołu posiedzenia Komisji wynika, iż SSA A.K. zgłosił spóźnienia, a na posiedzeniu, zgodnie z zaprotokołowanym chronologicznie przebiegiem posiedzenia, pojawił się ok. godz. 12.00, tj. po głosowaniu nad uchwałą, a podpisy pod uchwałą świadczą jednoznacznie, że był on nieobecny podczas głosowania nad nią;

e) przez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów - polegającą na przyjęciu na podstawie końcowych podpisów pod całym protokołem Komisji, że SSA A.K. uczestniczył w głosowaniu nad uchwałą, podczas gdy z protokołu, jak i jego wyciągu jednoznacznie wynika, że po zgłoszonym spóźnieniu pojawił się na posiedzeniu Komisji o godz. 12.00, tj. po głosowaniu nad zaskarżoną uchwałą Komisji Odwoławczej, a podpis na końcowym protokole z posiedzenia uwzględnia jego obecność na posiedzeniu, jednak z zastrzeżeniem, nieobecności przez pierwsze dwie godziny posiedzenia; oraz polegającą na przyjęciu, że skład Komisji wskazany na początku protokołu, świadczy o uczestnictwie wskazanych członków od samego początku posiedzenia aż do jego zakończenia, podczas gdy informacja ta stanowi wyliczenie członków Komisji biorących udział w posiedzeniu, choćby przez jego część, bez względu na częściową nieobecność, a nie stanowi oświadczenia, że brali oni udział w posiedzeniu przez cały czas jego trwania - co skutkowało stwierdzeniem nieważności przedmiotowej uchwały;

2. art. 133 § 1 p.p.s.a. przez niewezwanie organu do uzupełnienia akt o pełną treść protokołu, w sytuacji gdy WSA uznał, że materiał dowodowy znajdujący się w aktach jest niepełny, niepozwalający poczynić prawidłowych ustaleń, odnośnie do braku obecności SSA A.K. podczas głosowania nad zaskarżoną uchwałą, a ocena treści wyciągu z protokołu prowadzi do kolizji pomiędzy zapisami wyciągu dotyczącymi liczby członków Komisji Odwoławczej biorących udział w głosowaniu nad zaskarżoną uchwałą a ilością podpisów pod uchwałą;

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez przedstawienie w uzasadnieniu wyroku stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym w zakresie, w jakim skarżone orzeczenie powołuje się na naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. i na niepodpisanie uchwały przez osobę biorącą udział w jej głosowaniu - SSA A.K., podczas gdy zarówno z treści samej uchwały, jak i treści wyciągu z protokołu poza wszelką wątpliwością pozostaje fakt, iż SSA A.K. spóźnił się na posiedzenie i nie brał udziału w głosowaniu nad zaskarżoną przed Komisją Odwoławczą uchwałą. Komisja podjęła jednogłośnie uchwałę, jednak w składzie, jaki złożył podpisy pod zaskarżoną uchwałą;

4. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 k.p.a. przez uwzględnienie skargi, mimo prawidłowego zastosowania przez organ administracyjny art. 107 § 1 k.p.a. w szczególności w sytuacji prawidłowego podpisania zaskarżonej uchwały oraz protokołu z posiedzenia Komisji Odwoławczej, zgodnie z przepisami prawa, tj. art. 78h ust. 10 ustawy - Prawo o adwokaturze oraz rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. z 2016 r. poz. 101), a także zasadami kolegialności organów;

5. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 k.p.a. w związku z art. 7 Konstytucji przez niewłaściwe zastosowanie w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, wyrażające się w stwierdzeniu przez Sąd nieważności zaskarżonej uchwały, pomimo że jej podjęcie stanowiło działanie organu na podstawie i w granicach prawa, a tym samym uchwała jest ważna, a skarga B.S. podlegała w całości oddaleniu (art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2) oraz podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje, aby doszło do rażącego naruszenia prawa w postaci niepodpisania uchwały przez obecnego na posiedzeniu podczas głosowania nad zaskarżoną uchwałą członka Komisji Odwoławczej.

Komisja Odwoławcza wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Ponadto na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. Komisja wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Skarżąca B.S. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i obciążenie Komisji Odwoławczej kosztami postępowania kasacyjnego, w tym kosztami zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nietrafny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 k.p.a. (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej). Komisja Odwoławcza zarzucając naruszenie powołanych przepisów wskazała na uchybienia Sądu pierwszej instancji związane z dokonywaniem ustaleń faktycznych, oceną materiału dowodowego i wszechstronnym wyjaśnieniem sprawy. Wobec tak sformułowanego zarzutu należy stwierdzić, że został on sformułowany nieprawidłowo, gdyż wymienione w nim przepisy nie pozostają w związku ze wskazanym przez Komisję Odwoławczą sposobem ich naruszenia. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Z kolei art. 107 § 1 k.p.a. określa elementy treści decyzji. W związku z tym jest oczywiste, że Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć powołanych przepisów przez: "poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych z treścią zebranego materiału dowodowego", "brak dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy oraz dokonanie wadliwej oceny materiału dowodowego", "brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy", czy też "dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów".

W tym miejscu należy zaznaczyć, że sądy administracyjne rozpoznając skargi nie dokonują ustaleń faktycznych, co do zasady nie przeprowadzają dowodów, ani ich nie oceniają, lecz badając legalność zaskarżonego aktu, w tym dochowanie przez organ wymaganej prawem procedury, kontrolują działalność organów administracji publicznej także pod kątem dokonywania ustaleń faktycznych, a także zbierania i oceny dowodów.

Kolejny zarzut dotyczył naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. przez niewezwanie organu do uzupełnienia akt o pełną treść protokołu z posiedzenia Komisji Odwoławczej, na którym podjęto zaskarżoną uchwałę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ten zarzut jest chybiony z następujących powodów:

Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że sąd orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, uwzględniając również powszechnie znane fakty (art. 106 § 4 p.p.s.a.), a także, jak wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a., dowody uzupełniające z dokumentów. Konsekwencją obowiązywania powołanej regulacji jest to, że sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną, lecz dokonuje kontroli legalności zaskarżonego aktu z uwzględnieniem faktycznych podstaw jego wydania, tj. ustaleń faktycznych, które zostały przyjęte przez organ administracji publicznej, jako podstawa wydawanego w sprawie rozstrzygnięcia. Proces kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu uwzględnia więc kontrolę realizacji i przestrzegania przez organ orzekający w sprawie wiążących go reguł proceduralnych, w zakresie dotyczącym dokonywania ustaleń stanu faktycznego sprawy, przeprowadzania dowodów oraz ich oceny. Sąd administracyjny, orzeka więc na podstawie akt sprawy, rozpatrując ją na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się ponadto, że obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy – rozumiany, jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach udokumentowanych w aktach sprawy stanowiących przedmiot analizy sądu administracyjnego pierwszej instancji (por. wyrok NSA z 21 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 22/09) – oznacza orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu, a w konsekwencji zakaz wykraczania poza ten materiał (por. wyrok NSA z 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I FSK 470/08; wyrok NSA z 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 806/10; wyrok NSA z 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09). Z analizowanego przepisu nie wynika natomiast obowiązek sądu polegający na wezwaniu organu do uzupełnienia akt sprawy.

Sąd, co prawda, może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 p.p.s.a.), ale nie jest to jego obowiązkiem. Podkreślenia wymaga, że czym innym jest uzupełnienie akt administracyjnych o dokument, który się w nich nie znajdował, a czym innym przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu. Zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji przeprowadzenia dowodu z protokołu z posiedzenia Komisji Odwoławczej i poprzestanie na wyciągu z tego Protokołu mogło ewentualnie być zwalczane za pomocą zarzutu naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a., czego jednak Komisja Odwoławcza nie uczyniła.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego chybiony jest także podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a.

W tym miejscu należy zauważyć, że art. 141 § 4 p.p.s.a. określa jakie elementy powinno zawierać uzasadnienie wyroku. W powołanym przepisie sformułowano dyrektywę skierowaną pod adresem sądu sporządzającego uzasadnienie wyroku, by zawierało ono zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Podkreślenia wymaga, że do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może dojść wówczas, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich istotnych elementów i w związku z tym zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. W rozpoznawanej sprawie strona wnosząca skargę kasacyjną nie wykazała, by taka sytuacja miała miejsce. Dodać także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 15 lutego 2010 r. wyjaśnił, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 39).

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest dotknięte tego rodzaju wadą. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., przy podejmowaniu zaskarżonej uchwały tj. art. 107 § 1 k.p.a., a w konsekwencji zastosowania art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Komisja Odwoławcza naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. upatruje w przedstawieniu przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, w zakresie okoliczności stanowiących podstawę stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały. W związku z tym wymaga podkreślenia, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ustaleń odnośnie do stanu faktycznego przyjętego przez sąd jako podstawa rozstrzygnięcia. Jeżeli tak jak w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie orzeczenia zawiera wszystkie istotne elementy, to zakwestionowanie stanowiska Sądu wymaga podniesienia innych zarzutów niż naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a.

Zaznaczyć także należy, że nie można mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Celem uzasadnienia jest wprawdzie przekonanie stron postępowania o trafności rozstrzygnięcia, ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi jednak o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał natomiast za zasadne zarzuty podniesione w punktach 4 i 5 petitum skargi kasacyjnej.

Sąd pierwszej instancji niesłusznie stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały odwołując się do rażącego naruszenia art. 107 §1 k.p.a. polegającego na tym, że zaskarżona uchwała nie została podpisana przez wszystkich członków Komisji Odwoławczej, który brali udział w jej podjęciu.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku (s. 8), w ocenie WSA "(...) zaskarżona uchwała zawiera wadę wyrażającą się jawną kolizją pomiędzy protokołem posiedzenia Komisji II stopnia stwierdzającym o jednogłośnym podjęciu uchwały, a ilością podpisów pod tą uchwałą(...)". Dalej Sąd stwierdził, że "(...) Komisja Odwoławcza obradowała zatem w pełnym składzie podejmując zaskarżoną uchwałę, gdyż jak wynika z wyciągu z protokołu posiedzenia pod uchwałą zostało zamieszczonych 9 podpisów w tym podpis SSA A.K., co oznacza, że był on obecny podczas podejmowania uchwał odnośnie poszczególnych odwołań rozpoznawanych tego dnia przez Komisję Odwoławczą. (...)." (s. 8). Z kolei w końcowej części uzasadnienia Sąd wywiódł, że jeżeli uchwała podejmowana była w składzie wskazanym w protokole posiedzenia, na którym zapadła, to stosownie do art. 107 § 1 k.p.a., powinna być podpisana przez wszystkie osoby biorące udział w jej podjęciu. Pod zaskarżoną uchwałą Komisji Odwoławczej brak jest podpisu jednego z członków Komisji – SSA A.K., co czyni uchwałę wadliwą w stopniu rażącym (s. 9).

Z przedstawionego stanowiska Sądu pierwszej instancji wynika, że zasadniczy problem w sprawie związany jest z treścią wyciągu z Protokołu Posiedzenia Komisji Odwoławczej, które odbyło się [...] grudnia 2016 r.

Źródłem pewnych wątpliwości odnośnie do osób, które uczestniczyły w posiedzeniu Komisji Odwoławczej może być stwierdzenie o obecności i jednocześnie informacja o zapowiadanym spóźnieniu SSA A.K.. Protokół został bowiem sporządzony w ten sposób, że na liście osób, które stawiły się na posiedzeniu Komisji umieszczono także SSA A.K., a następnie odnotowano, że ten członek Komisji uprzedził o swoim spóźnieniu. Mając jednak na uwadze dalszy przebieg posiedzenia utrwalony w Protokole należy stwierdzić, że SSA A.K. stawił się na posiedzeniu Komisji o godzinie 12.00, podczas gdy obrady rozpoczęły się o godzinie 10.00. Ponadto z wyciągu z Protokołu Posiedzenia wynika, że odwołanie B.S. było przedmiotem obrad Komisji Odwoławczej przed przybyciem SSA A.K..

Trzeba także zauważyć, że w Protokole Posiedzenia Komisji Odwoławczej zostało także odnotowane opuszczenie posiedzenia przed jego zakończeniem przez SNSA S.B. i adwokat M.J. W związku z tym wymienieni członkowie Komisji nie podpisali Protokołu, chociaż uczestniczyli w części posiedzenia. Z kolei SSA A.K. podpisał Protokół, chociaż przybył na posiedzenie długo po jego rozpoczęciu, ale uczestniczył w nim do jego zamknięcia. W związku z tym podpisanie Protokołu nie świadczy o tym, że poszczególni członkowie Komisji uczestniczyli w posiedzeniu na wszystkich etapach, a jedynie o tym, że byli obecni w chwili jego zakończenia.

Niewątpliwie nieporozumienia wywołanego treścią Protokołu Posiedzenia Komisji Odwoławczej, które odbyło się [...] grudnia 2016 r. można było uniknąć, gdyby lista członków Komisji umieszczona po słowach "Stawili się członkowie Komisji" obejmowała tylko te osoby, które uczestniczyły w posiedzeniu od chwili jego rozpoczęcia o godzinie 10.00. Jednak omawiana niedokładność w Protokole nie jest wystarczającą podstawą do wyprowadzenia tak daleko idących wniosków jak uczynił to Sąd pierwszej instancji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego informację zawartą w Protokole Posiedzenia, że Komisja Odwoławcza jednogłośnie podjęła uchwałę o nieuwzględnieniu odwołania B.S. oraz utrzymaniu zaskarżonej uchwały w mocy należy rozumieć w ten sposób, że odnosi się ona do składu Komisji, który w tej czynności uczestniczył (ośmioosobowego), a nie pełnego (dziewięcioosobowego). Należy zauważyć, że stosownie do art. 78h ust. 10 ustawy – Prawo o adwokaturze uchwały są podejmowane większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków komisji odwoławczej. Uchwała podjęta w każdym składzie odpowiadającym wymogom określonym w powołanym przepisie będzie więc uchwałą podjętą przez komisję odwoławczą, zaś wynik głosowania będzie odnosił się do konkretnego składu podejmującego daną uchwałę, a nie pełnego składu komisji. Wobec tego odnotowanie w Protokole Posiedzenia, że Komisja Odwoławcza jednogłośnie podjęła uchwałę w żadnym wypadku nie może być traktowane jako podjęcie jej przez wszystkich członków.

Mając na uwadze, że treść wyciągu z Protokołu Posiedzenia odnosząca się do obecności SSA A.K. oraz adnotacja o jego nieobecności umieszczona pod uchwałą podjęta w sprawie skarżącej są spójne, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały z powodu rażącego naruszenia art. 107 § 1 k.p.a. W szczególności w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca sytuacja, że członek organu kolegialnego biorący udział w podjęciu uchwały nie podpisał jej. Jak wynika z przebiegu posiedzenia Komisji Odwoławczej SSA A.K. nie brał udziału w podejmowaniu uchwały w sprawie wyniku egzaminu adwokackiego B.S., zatem słusznie pod tą uchwałą przy nazwisku tego członka Komisji Odwoławczej umieszczono adnotację "nieobecny".

Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę ponownie będzie zobowiązany do przeprowadzenia pełnej kontroli legalności zaskarżonej uchwały, co dotychczas nie miało miejsca. Uchwała kwestionowana przez skarżącą powinna być zbadana pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, zwłaszcza w kontekście zarzutów podniesionych w skardze.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze, że skarżąca nie powinna ponosić odpowiedzialności za wynik postępowania kasacyjnego w sytuacji, gdy uchyleniu podlegał wyrok Sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę z innego powodu niż został w niej wskazany.