Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 81/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Dowódca Jednostki Wojskowej~Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę w części
Powołane przepisy: article: art. 75
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 marca 2010 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Dowódcy P. Okręgu Wojskowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia związanego z przywróceniem do zawodowej służby wojskowej 1. oddala skargę w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odsetkach od uposażenia i innych należności pieniężnych za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r., 2. zasądza od Dowódcy P. Okręgu Wojskowego na rzecz skarżącego kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w B. z dnia [...] Nr [...], wypowiadającej W. C. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej.

W następstwie powyższej decyzji, a także rozkazu personalnego Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w B. Nr [...] z dnia [...], Wojskowy Komendant Uzupełnień w S. rozkazem dziennym Nr [...] z dnia [...] przyjął W. C. na stan ewidencyjny Komendy Uzupełnień z dniem przybycia, tj. 21 kwietnia 2006 r. oraz stwierdził, że przysługują mu należności pieniężne wynikające z tytułu zawodowej służby wojskowej za okres nieskutecznego zwolnienia z tej służby.

Decyzją z dnia [...] Nr [..] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S., po rozpatrzeniu wniosku W. C. z dnia 17 lipca 2008 r. w przedmiocie wypłaty odsetek ustawowych od uposażenia i innych należności pieniężnych wypłaconych w/w po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej oraz zwrotu potrąconych kwot odprawy z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, na podstawie art. 8 ust. 1, art. 74 ust. 1, art. 75 ust. 1 i 3 oraz art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2003 r., Nr 179, poz. 1750 ze zm., dalej powoływanej jako ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych), odmówił wnioskodawcy wypłacenia odsetek ustawowych od uposażenia i innych należności pieniężnych za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. oraz orzekł o braku obowiązku wyrównania części uposażenia za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. i zaliczeniu na poczet dochodzonej części uposażenia kwoty odprawy łącznie z ekwiwalentem za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości 15. 235,55 zł.

Odmowę przyznania W. C. odsetek ustawowych od uposażenia i innych należności pieniężnych organ uzasadnił treścią przepisu art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z którego wynika, iż przesłanką zapłaty odsetek ustawowych jest zwłoka w wypłacie świadczenia pieniężnego, które musi być wymagalne. W przedmiotowej sprawie, jak wskazał, roszczenie o wypłatę należnych świadczeń pieniężnych za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. stało się wymagalne dopiero w dniu przystąpienia przez W. C. do wykonywania obowiązków służbowych, czyli po uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych w W. Nr [...] z dnia [...] oraz po wydaniu wskazanych wyżej rozkazów Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w B. i Wojskowego Komendanta Uzupełnień w S. w przedmiocie ponownego przejęcia W. C. na stan ewidencyjny. Skoro więc świadczenia za wskazany okres zostały wypłacone żołnierzowi do dnia 22 maja 2006 r., to tym samym nie można mówić w przedmiotowej sprawie o zwłoce. Ponadto organ zaznaczył, iż w okresie od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 31 października 2004 r. Wojskowe Biuro Emerytalne w S. wypłaciło W. C., w oparciu o przepis art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 693 ze zm.), uposażenie w łącznej wysokości 26.919,60 zł. Skoro za powyższy okres przysługiwało mu prawo tylko do jednego uposażenia, czy to z tytułu zwolnienia ze służby wojskowej, czy z tytułu jej pełnienia, i w/w otrzymał je w ustawowym terminie, to w związku z tym nie powstał obowiązek naliczenia odsetek za opóźnienie w wypłacie uposażenia. Orzeczenie zaś o braku obowiązku wyrównania części uposażenia o kwotę 15.253,55 zł, organ uzasadnił okolicznością, iż wypłacone W. C. w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej świadczenia w postaci odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, z powodu stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, stały się świadczeniami nienależnymi. W świetle bowiem art. 94 ust. 1 i art. 95 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, odprawa i ekwiwalent za urlop wypoczynkowy przysługują wyłącznie żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej. Świadczeń tych więc, nie może otrzymywać żołnierz, który w wyniku przywrócenia do służby w następstwie stwierdzenia nieważności decyzji wypowiadającej stosunek służbowy, ma zachowaną ciągłość służby.

Po rozpatrzeniu odwołania W. C. od powyższej decyzji Dowódca [..] Okręgu Wojskowego w B., nie uwzględniając wniosku w/w o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie dochodzonych roszczeń w całości, decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Podzielając w uzasadnieniu rozstrzygnięcia w pełni stanowisko i argumentację organu I instancji, zaznaczył, iż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych w W. z dnia [...] Nr [...] stwierdzająca nieważność decyzji Nr [...] Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w B. stworzyła stan faktyczny i prawny wcześniej nieistniejący. Dopiero zatem po uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych powstało roszczenie o wypłatę uposażeń za okres "niewykonywania obowiązków służbowych." Do tego czasu decyzja w przedmiocie wypowiedzenia W. C. stosunku służbowego była dla Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. wiążąca i dopiero po jej usunięciu z obrotu prawnego powstał po stronie tego organu wojskowego obowiązek wypłaty skarżącemu uposażeń za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. Także w ocenie organu odwoławczego słuszne jest stanowisko organu pierwszej instancji, że wypłacone żołnierzowi kwoty odprawy i ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop są świadczeniami nienależnymi z powodu stwierdzenia nieważności decyzji, na mocy których je przyznano. Możliwość potrącenia tych kwot z należnego skarżącemu uposażenia wynika, z treści art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Skoro bowiem w myśl tego przepisu organy w nim wymienione posiadają kompetencję do decydowania w sprawie uposażenia i innych należności, czyli mogą orzekać o przyznaniu lub odmowie ich przyznania, to są one również uprawnione do żądania ich zwrotu z powodu nieważności decyzji, na mocy której je przyznano.

Na powyższe rozstrzygnięcie W. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. skargę, w której podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3, art. 103 oraz art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji. Skarżący wskazał, iż istotny w sprawie jest fakt, iż rozkaz o zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej został wycofany z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jego nieważności, decyzja bowiem nieważna nie wywołuje skutków prawnych z mocy samego prawa od początku, czyli od daty jej wydania. Tym samym w obrocie prawnym w ogóle nie istniała decyzja uzasadniająca niewypłacenie skarżącemu uposażeń i innych należności pieniężnych, a skoro tak to stały się one wymagalne w terminach określonych w art. 81 w/w ustawy, a to z kolei spowodowało powstanie po stronie skarżącego uprawnienia do żądania wypłaty odsetek za czas zwłoki w wypłacie tych świadczeń. Ponadto, skarżący podniósł, iż przepis art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie mógł stanowić podstawy do potrącenia z uposażenia należności w łącznej kwocie 15.253,55 zł, albowiem dotyczy on jedynie wypłaty uposażeń i innych należności pieniężnych przyznawanych w oparciu o tę ustawę. Dodał, że powyższa ustawa nie zawiera uregulowań przewidujących obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem ze służby, w sytuacji, gdy następnie stwierdzono nieważność decyzji dotyczącej tego zwolnienia. W ocenie skarżącego świadczenia wypłacone mu w związku ze zwolnieniem ze służby były w dniu ich otrzymania świadczeniem należnym, gdyż decyzja o wypowiedzeniu stosunku służbowego korzystała do dnia stwierdzenia jej nieważności z domniemania prawidłowości i wywołała określone skutki materialnoprawne. Skarżący zaznaczył również, iż zasady i granice potrąceń, jakie mogą być dokonywane z uposażenia żołnierza zawodowego wynikają z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jednakże organy orzekające w sprawie w żaden sposób nie odniosły się do tego przepisu. W jego ocenie jednak, treść art. 103 w/w ustawy, wskazuje iż dokonane przez organ potrącenie, nie zostało oparte na podstawie prawnej. Skarżący podkreślił, iż w przypadku roszczenia o zwrot przedmiotowego świadczenia związanego z wypowiedzeniem stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej nie mogą również mieć zastosowania, jak stwierdzono w skardze, przepisy ogólne prawa cywilnego, gdyż ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi w stosunku do nich lex specialis.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W wyniku uwzględnienia skargi W. C., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 30 grudnia 2008 r. uchylił zaskarżoną decyzję Dowódcy [..] Okręgu Wojskowego w B. z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. z dnia [...] Nr [...], a także zasądził od Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w B. na rzecz skarżącego 2417 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wyjaśnił, iż stwierdzenie nieważności decyzji, mające charakter deklaratoryjny i posiadające moc wsteczną – eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została ona podjęta. W związku z tym stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej oznacza, że skarżący nie został skutecznie zwolniony, co jest równoważne z pełnieniem przez niego po 31 października 2003 r. (data zwolnienia ze służby) służby przez cały czas. Tym samym aktualne stało się jego prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące mu na dzień zwolnienia. Uwzględniając zaś okoliczność, iż z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wynika, że przesłanką zapłaty odsetek ustawowych jest zwłoka w wypłacie świadczenia pieniężnego, mającego charakter wymagalny oraz okoliczność, że od 1 listopada 2003 r. przysługiwały W. C. wszelkie należności wynikające z pełnienia zawodowej służby wojskowej i wypłacono mu je do dnia 22 maja 2006 r., w związku z czym jego uposażenie wraz z dodatkami było wymagalne już w listopadzie 2003 r. (w dniach wynikających z art. 81 ustawy), to tym samym zdaniem Sądu I instancji nie można uznać, iż brak było podstaw do wypłacenia skarżącemu, obok uposażenia wraz z dodatkami za okres od 1 listopada 2003 r. do 30 kwietnia 2006 r., odsetek od tejże należności wobec nie pełnienia przez niego w tym czasie służby, a tym samym - braku wymagalności wskazanych należności. Odnosząc się do kwestii odsetek, Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż istotne znaczenie ma tu fakt wypłacenia należności głównej, gdyż właśnie data wypłaty tej należności w zestawieniu z datą jej wymagalności, czyni zasadnymi podnoszone w skardze zarzuty dotyczące błędnej oceny (interpretacji) zaistniałych w niniejszej sprawie faktów na gruncie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Sąd pierwszej instancji stwierdził także, iż w sprawie o odsetki bez znaczenia pozostaje okoliczność otrzymywania przez skarżącego świadczenia z Wojskowego Biura Emerytalnego w S. przez okres faktycznego pozostawania poza służbą od 1 listopada 2003 r. do 31 października 2004 r.

W ocenie Sądu pierwszej instancji stwierdzenie nieważności decyzji, skutkujące przyjęciem założenia, iż do zwolnienia skarżącego w dniu 31 października 2003 r. w ogóle nie doszło w związku z czym istniała kontynuacja nawiązanego stosunku służbowego, z jednej strony stwarzało podstawę do wypłacenia skarżącemu zaległego (za okres od 1 listopada 2003 r.) uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługującymi skarżącemu na dzień zwolnienia (prawo to nie wygasło), z drugiej natomiast strony oznaczało, iż skarżący nie nabył przysługujących żołnierzowi zwolnionemu ze służby praw do odprawy i ekwiwalentu, które mu w 2003 r. wypłacono, gdyż żołnierz nie został zwolniony ze służby. Świadczenia te więc mu nie przysługiwały, gdyż nie miały charakteru świadczeń "przysługującymi w dniu ich wypłaty" w rozumieniu art. 77 ustawy, w związku z czym przepis ten nie mógł mieć zastosowania. Tym samym świadczenia te stały się świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego, które jako takie stanowią szczególny rodzaj bezpodstawnego wzbogacenia. Przepisy kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu, należy jednak stosować, gdy nie ma innego środka prawnego, przy wykorzystaniu którego możliwe byłoby przywrócenie równowagi majątkowej naruszonej bez prawnego uzasadnienia. W ocenie Sądu pierwszej instancji w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych brak jest przepisu przewidującego bezpośrednio lub pośrednio możliwość orzekania w kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Dla załatwienia zaś sprawy w formie decyzji administracyjnej musiałby istnieć przepis prawa, który wyraźnie taką możliwość przewiduje. W szczególności podstawy w tym zakresie nie może stanowić powoływany przez organy obydwu instancji art. 104 w/w ustawy, gdyż służy on jedynie wypłacie uposażeń i innych należności pieniężnych przysługujących na mocy tej ustawy. Zatem, zdaniem sądu pierwszej instancji, tylko tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądu powszechnego, a nie decyzji administracyjnej, stanowić może podstawę do dokonania potrącenia z uposażenia skarżącego, w sytuacji gdy na takie potrącenie nie wyraża zgody bezpodstawnie wzbogacony. Stosownie bowiem do art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, tj. ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.), zaś z art. 87 § 1 pkt 2 tego kodeksu wynika konieczność posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 §1 Kodeks pracy).

Wskazane okoliczności w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy uzasadniają twierdzenie, iż odmowa przyznania skarżącemu uprawnienia do odsetek od należności wypłaconych w związku z przywróceniem go do służby oraz decyzyjne rozstrzygnięcie w przedmiocie potrącenia z uposażenia są następstwem niewłaściwej interpretacji w/w przepisów prawa materialnego.

O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako ppsa) oraz § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Na powyższy wyrok Dowódca [...] Okręgu Wojskowego w B. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jego uchylenia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Kasator zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, na skutek przyjęcia, iż skarżącemu należą się odsetki ustawowe za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r.

2. art. 103 w/w ustawy, poprzez błędne przyjęcie, iż jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić, wobec braku zgody skarżącego, podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podał, iż w przedmiotowej sprawie, uposażenie powoda nie stało się wymagalne ani w dniu 1 listopada 2003 r., ani w żadnym kolejnym miesiącu, gdyż w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...], Nr [..], w sprawie wypowiedzenia W. C. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta korzystała z domniemania prawidłowości i miała moc obowiązującą dopóki nie została usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie nieważności. Skarżący w czasie obowiązywania tej decyzji był zwolniony z zawodowej służby wojskowej i otrzymywał świadczenia emerytalne. W tych okolicznościach nie można przyjąć, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia, pomimo tego, że decyzja stwierdzająca nieważność wywarła skutki "ex tunc". Nadto podniósł, iż gdyby doszło do uchylenia (w następstwie wznowienia postępowania), a nie stwierdzenia nieważności decyzji skutkującej zwolnieniem skarżącego ze służby, to nie byłoby problemu z odsetkami, gdyż nie wypłaconoby uposażenia po przywróceniu do służby. W ocenie autora skargi kasacyjnej chwilą wymagalności należności związanych ze stwierdzeniem nieważności decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z dnia [...] jest dzień, gdy decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] stwierdzająca nieważność wyżej wymienionej decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego stała się ostateczna. W ocenie kasatora nie słuszny jest także pogląd Sądu pierwszej instancji, iż podstawę do dokonania potrącenia z uposażenia skarżącego może stanowić tylko tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku, bowiem organy wskazane w art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych posiadają kompetencje do decydowania w sprawie uposażenia lub odmowie przyznania świadczenia, a zatem są również uprawnione do żądania zwrotu z powodu nieważności decyzji, na mocy której je przyznano. Ponadto, skoro przepisy prawa cywilnego wskazują przesłanki upoważniające do dokonania potrącenia wzajemnych wierzytelności, to organ uprawniony do działania w imieniu wierzyciela mógł dokonać tej czynności na podstawie zasad ogólnych, ponieważ wierzytelności skarżącego i Skarbu Państwa mają charakter wierzytelności cywilno - prawnej i przy istnieniu tożsamości wierzyciela i dłużnika nadawały się do potrącenia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej wyznaczonych przez podniesione w niej zarzuty naruszenia prawa materialnego, podzielając częściowo ich zasadność, uznał że skarga kasacyjna zasługuje na częściowe uwzględnienie. W związku z tym wyrokiem z dnia 13 listopada 2009 r. o sygn. akt I OSK 393/09 uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odsetkach od uposażenia oraz punkt trzeci zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, w pozostałej zaś części oddalił skargę kasacyjną.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd drugiej instancji wskazał, iż należy zgodzić się ze stanowiskiem autorki skargi, że w sprawie doszło do naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez błędną jego wykładnię i w rezultacie niewłaściwe zastosowanie. W ocenie Sądu drugiej instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, dokonując analizy w/w przepisu, nie wziął pod uwagę okoliczności, iż decyzja stwierdzająca nieważność nie wywołuje wyłącznie skutków deklaratoryjnych, lecz również zawiera w sobie elementy konstytutywne, będące efektem niemożliwość odwrócenia wszystkich skutków prawnych decyzji nieważnej, np. upływu czasu. Dlatego też, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, tak długo jak w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca skarżącemu stosunek zawodowej służby wojskowej, aktualizująca uprawnienie do świadczeń przysługujących w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, tak długo nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. Dopiero zatem stwierdzenie nieważność decyzji wypowiadającej stosunek służbowy spowodowało powstanie roszczenia o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, jednak nie zaktualizowały się terminy, o których mowa w art. 81 ust. 1 w/w ustawy. Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek służbowy nie mogła bowiem odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do świadczeń przysługujących w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej.

Za nietrafny natomiast Sąd drugiej instancji uznał zarzut naruszenia art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Podzielając stanowisko sądu I instancji zaznaczył, iż uprawnienie do żądania zwrotu wypłaconego świadczenia, na które wskazuje kasator, powołując się na treść art. 104 w/w ustawy, nie daje podstawy do potrącenia żądanej kwoty z należnego żołnierzowi uposażenia. Wskazał, iż z art. 103 ust. 1 w/w ustawy wynika, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przepisem takim zaś jest art. 87 § 1 pkt 2 ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, który to stwarza wymóg posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności, niż świadczenie alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie. Zatem, zdaniem Sądu drugiej instancji, jeżeli skarżący nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie spornej kwoty, to potrącenie zostało dokonane z naruszeniem prawa.

Wyjaśniając natomiast podstawę uchylenia pkt 3 zaskarżonego wyroku, wskazał, iż prawo skarżącego do odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności uregulowane w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wprawdzie wynika z pozostawania w stosunku służbowym, niemniej przedmiotem zaskarżenia w takiej sytuacji nie jest jednak wartość przedmiotu sprawy. W konsekwencji orzekając o kosztach zastępstwa procesowego nie można było oprzeć się na § 14 ust. 2 pkt 1a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), lecz należało rozważyć zastosowanie § 14 ust. 2 pkt 1 c powołanego rozporządzenia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania obowiązujących przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego.

Na wstępie należy podkreślić, iż zgodnie z treścią art. 190 zdanie pierwsze ppsa sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie dokonaną przez ten Sąd wykładnią ma szeroki zasięg, nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 zdanie drugie ppsa). W świetle przytoczonych przepisów prawnych należy wyjaśnić, iż przez wykładnię, ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowanie w rozpoznawanej sprawie. Dotyczy ona zatem właściwego zastosowania konkretnego przepisu prawa w indywidualnej sprawie. Swoją wykładnię prawną w rozumieniu art. 190 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny może wyrazić w postępowaniu kasacyjnym. Sformułowanie przez NSA interpretacji przepisów prawnych, odmiennie od oceny zawartej w zaskarżonym orzeczeniu sądu I instancji, powoduje iż sąd pierwszej instancji przy ponownym przekazaniu sprawy, zobligowany jest do uwzględnienia dokonanej wykładni przepisów prawnych oraz zastosowania ich w sposób wskazany przez NSA.

Z analizy akt sprawy wynika, iż kwestię sporną w sprawie stanowią dwa zagadnienia prawne. Pierwsze z nich dotyczy prawa skarżącego na tle przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych do odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia, które zostało mu wypłacone w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w B. z dnia [...] o wypowiedzeniu mu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. W ocenie Sądu, dla rozstrzygnięcia występującego między stronami sporu w tym zakresie, niezbędne jest wyjaśnienie charakteru prawnego decyzji stwierdzającej nieważność innej decyzji oraz określenie skutków prawnych jakie wywołuje taki akt prawny. Otóż decyzja stwierdzająca nieważność będąca aktem o charakterze deklaratoryjnym, eliminującym skutki prawne wadliwej decyzji z mocą wsteczną, nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego (wywiera skutki w obrocie prawnym), które są określane jako elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej. Wprawdzie decyzja o stwierdzeniu nieważności wywołuje skutki ex tunc, jednakże jak wskazał Sąd drugiej instancji, nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków nieodwracalnych należy upływ czasu, który nie pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy. Przenosząc wskazane uwagi prawne na grunt niniejszej sprawy, i jednocześnie podzielając pogląd utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy wskazać, iż decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek retroaktywny w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej, jednakże poza zaktualizowaniem z momentem jej uostatecznienia prawa do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego, nie mogła odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń. Stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego spowodowało, że powstało co prawda roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, jednak nie zaktualizowały się terminy, o których mowa w art. 81 ust. 1 w/w ustawy. Jest to bowiem skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej. Innymi słowy w okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, która wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku służbowego, w stosunku do skarżącego zaktualizowały się uprawnienia do świadczeń przysługujących w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, a nie prawo do świadczeń z tytułu pełnienia i pozostawania w zawodowej służbie wojskowej, w tym czasie więc nie powstało roszczenie o ich zapłatę. Skarżący nie mógł mieć bowiem jednocześnie statusu żołnierza zawodowego i statusu żołnierza przeniesionego do rezerwy. Dopóki więc w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. W tym czasie w stosunku do skarżącego zaktualizowały się inne uprawnienia wynikające z instytucji prawnych uruchamianych po rozwiązaniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Wobec tego w tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożność świadczeń z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej. Roszczenie o wypłatę uposażenia w tym okresie nie powstawało, gdyż nie istniał administracyjnoprawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności. Dlatego też organ, wobec niepozostawania skarżącego, w okresie między wydaniem decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego a stwierdzeniem jej nieważności, w stosunku zawodowej służby wojskowej, nie miał podstaw prawnych do wypłaty mu uposażenia. Nie można zatem przyjąć, aby doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Reasumując należy stwierdzić, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało po ostatecznym stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek administracyjnoprawny, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący nie miał statusu żołnierza zawodowego (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1455/08, Internetowa Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dlatego też chybione są zarzuty skarżącego wskazujące na błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie przez organy obu instancji w/w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Wobec tego sąd ponownie rozpoznając sprawę oddalił skargę w zakresie rozstrzygnięcia organu wojskowego o odsetkach ustawowych od uposażenia i innych należności pieniężnych za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. Rozstrzygnięcie powyższe wydane zostało na podstawie art. 151 ppsa. O kosztach orzeczono, uwzględniając wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, jak w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 ppsa w zw. z art. § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (Dz. U. Nr 163, poz. 1349;ze zm.)

Usprawiedliwiony jest natomiast, w ocenie Sądu, zarzut skargi naruszenia przez organy administracyjne art. 103 i art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, dotyczący decyzyjnego rozstrzygnięcia w przedmiocie potrącenia z uposażenia, i stanowiący drugą w sprawie kwestię sporną między stronami.

Zgodnie z treścią przepisu art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, z zastrzeżeniem ust. 2-4. Z przepisu tego wynika, iż kwestię potrącenia regulują przepisy o wynagrodzeniu za pracę, a więc przepisy Kodeksu pracy. Skoro z art. 91 § 1 kp wynika, że należności inne niż wymienione w art. 87 § 1 i 7 kp mogą być potrącane z wynagrodzenia tylko za zgodą pracownika, a świadczenia potrącone stronie nie mieściły się w katalogu należności wymienionych w art. 87 § 1 i 7 kp, to tym samym w sytuacji braku zgody skarżącego potrącenia dokonano bezprawnie. Uzyskana bowiem przez skarżącego kwota odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, kwalifikująca się do należności określonych w art. 87 § 1 pkt 2 kp, w stosunku do których ustawodawca stworzył wymóg posiadania tytułu wykonawczego, w sytuacji nie posiadania tegoż tytułu, mogła być potrącana z uposażenia żołnierza, w myśl art. 91 § 1 kp, tylko gdyby skarżący wyraził na to pisemną zgodę. Skarżący natomiast nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie spornej kwoty, dlatego też racje ma skarżący, iż potrącenie zostało dokonane z naruszeniem prawa. Sąd podziela stanowisko Sądu drugiej instancji, iż przepis art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, nie daje podstawy do potrącenia żądanej kwoty z należnego żołnierzowi uposażenia, uprawnienie bowiem do żądania zwrotu wypłaconego świadczenia, nie stwarza możliwości jego potrącenia z należnego żołnierzowi uposażenia, tą kwestię bowiem, jak już Sąd wcześniej wskazał, wyraźnie reguluje przepis art. 103 ust. 1 w/w ustawy. Przepis ten jednak nie został w sprawie prawidłowo zastosowany, w związku z czym w tym zakresie doszło, przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, do naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, skutkującego uchyleniem w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 grudnia 2008 r. (sygn. akt II SA/Bd 872/08) zaskarżonej decyzji w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji organu I instancji odnośnie orzeczenia o braku obowiązku wyrównania wypłaconego skarżącemu uposażenia, i zaliczeniu na poczet dochodzonej kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w wysokości 15253,55 zł.