Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1476/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1476/05 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 lutego 2007r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędziowie: NSA Józef Gach (spr), WSA Maria Zawadzka, Protokolant: Bożena Wąsik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2007r., spraw ze skarg M. Ż., na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 5 września 2005r. nr [...], w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "S" z siedzibą w K., I. uchyla zaskarżone decyzje, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 6.285 zł (sześć tysięcy dwieście osiemdziesiąt pięć złotych)


UZASADNIENIE

Zaskarżonymi decyzjami z dnia 5.09.2005 r. (nr [...]od [...] do [...] i [...]), po rozpatrzeniu odwołań, Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...].05.2005 r. (nr [...] od [...] do [...]) orzekające o odpowiedzialności M. Ż. za zaległości podatkowe "S." Sp. z o.o. w K., dalej zwanej Spółką, z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące wrzesień, październik i listopad 2006 r., wraz z należnymi odsetkami za zwłokę od tych zaległości. W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji wskazano, że na podstawie art. 116§1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej zwanej u.o.p.), za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy. Członek zarządu może zwolnić się od odpowiedzialności jeżeli wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości w znacznej części. Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zobowiązania podatkowe powstałe w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu (art. 116§2 u.o.p.). W przedmiotowej sprawie, zdaniem organu, wystąpiły przesłanki pozytywne przeniesienia odpowiedzialność, tzn. istniała zaległość spółki a egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna. Jednocześnie nie stwierdzono aby występowały przesłanki negatywne wyłączające orzeczenie o odpowiedzialności. Dlatego orzeczono o odpowiedzialności członka zarządu - byłego prezesa Spółki jako osoby trzeciej. Organ wskazał także, że fakt odwołania tego prezesa z dniem [...].11.2000 r. nie budzi wątpliwości, w świetle protokołu ze zgromadzenia nadzwyczajnego wspólników, a art. 116§2 u.o.p. nakazuje wiązać odpowiedzialność członków zarządu z okresem, którego zobowiązanie dotyczy. Jednakże prezes przekazując kierowanie Spółką musiał mieć świadomość, iż pozostawia Ją z nieuregulowanymi zobowiązaniami podatkowymi. Terminy płatności tych zobowiązań za miesiące wrzesień i październik 2000 r. już upłynęły. Dopuszczenie do powstania zaległości podatkowych jest niezrozumiałe w świetle zawartych w odwołaniu twierdzeń skarżącego o dobrej kondycji finansowej spółki. Jeśli tak było, to powinien on i mógł spowodować uregulowanie zobowiązań podatkowych przez Spółkę.

W skargach na powyższe decyzje skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów podatkowych obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu podniósł on, że warunkiem przeniesienia odpowiedzialności podatkowej za zaległe zobowiązania podatkowe członka zarządu spółki jest wykazanie, że egzekucja okazała się bezskuteczna, czego organ podatkowy I instancji nie wykazał, a w swoich decyzjach stwierdził, że postępowanie egzekucyjne przeciwko Spółce było niemożliwe, gdyż nie figuruje ona pod wskazanym adresem. Aspekt negatywnych przesłanek może być rozpatrywany dopiero w sytuacji wystąpienie pozytywnych przesłanek, tak więc skarżący nie musiał wykazywać tych przesłanek, ponieważ egzekucja była niemożliwa, a nie bezskuteczna jak podkreśla to organ podatkowy. W chwili powstania zobowiązania podatkowego nie istniały przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, czy wniosku o otwarcie postępowania układowego, ponieważ Spółka nie znajdowała się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, nie zaprzestała płacenia długów - zobowiązania były regulowane, mimo chwilowych zachwiań płynności finansowej czego wyrazem było nieregulowanie zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące wrzesień i październik 2005 r. Gdy chodzi zaś o zaległości w tym podatku za miesiąc listopad 2005 r. to można mówić o nich dopiero począwszy od [...].12.2000 r. czyli w okresie kiedy skarżący nie pełnił już funkcji prezesa zarządu. Po jego odejściu Spółka jeszcze przez okres co najmniej 8 miesięcy prowadziła działalność, dlatego nie można mu przypisać winy w postaci rażącego niedbalstwa, czy lekkomyślności z powodu niezgłoszenia upadłości, czy braku postępowania układowego. Spółka posiadała znaczny majątek umożliwiający zaspokojenie wszelkich roszczeń. Jeżeli w późniejszym okresie wystąpiły przesłanki uzasadniające ogłoszenie upadłości czy prowadzenie postępowania układowego, to nie z winy skarżącego nastąpiło zaniechanie tych działań, ale z winy następnych zarządów Spółki. Podniósł także, że tylko on był objęty postępowaniem związanym z odpowiedzialnością członka zarządu za zobowiązania Spółki podczas gdy inni członkowie zarządu takiej procedurze nie zostali poddani, albowiem ukrywają się przed stosownymi organami. W związku z tym zarzucił naruszenie przepisów proceduralnych tj. art. 122 u.o.p., 210§4 u.o.p., 187 §1 u.o.p. i 124 u.o.p.

W odpowiedzi na skargi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o ich oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Organ podniósł, iż brak możliwości egzekucji jest doskonale znany stronie, która pełniła w spółce funkcję prezesa zarządu. Bezskuteczność egzekucji znajduje potwierdzenie w zawiadomieniu o bezskuteczności egzekucji, wydanym przez organ egzekucyjny. Skarżący doskonale zdaje sobie sprawę z tego, że spółka istnieje już tylko formalnie i nie posiada żadnego majątku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 116 § 1 u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym do 31.01.2003 r. - art. 21 ustawy z dnia 12.09.2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. nr 169, poz. 1387), za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe), albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Stosownie do §2 tego przepisu odpowiedzialność członków zarządu spółki określona w §1 obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki.

Analizując przesłanki odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe zwrócić trzeba szczególną uwagę na pojawiające się w §1 art. 116 określenie, że za zaległości podatkowe odpowiadają solidarnie członkowie jej zarządu. Ponieważ prawo podatkowe nie definiuje pojęcia solidarności zastosowanie znajdą tutaj przepisy kodeksu cywilnego, a w szczególności art. 366, który stanowi, że "§1. Kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych (solidarność dłużników). §2. Aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani". W art. 366 kc mamy do czynienia z już powstałym solidarnym zobowiązaniem cywilnoprawnym. Konsekwencją tego jest solidarna odpowiedzialność współdłużników solidarnych za własny dług. Natomiast odpowiedzialność solidarna osób trzecich za cudzy dług powstaje dopiero z chwilą doręczenia decyzji o tej odpowiedzialności. Jest to przy tym odpowiedzialność solidarna z podatnikiem za jego zaległości podatkowe (art. 107 § 1 u.o.p.). Zaległości te wynikają zaś z istniejącego już zobowiązania podatkowego podatnika. Długami tymi są także odsetki za zwłokę (art. 107 § 2 tej ustawy). Mając jednak na uwadze, iż w pojęciu strony w postępowaniu podatkowym, mieszczą się osoby trzecie, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy (art. 133 §1 u.o.p.), nie można przyjąć, tak jak to miało w niniejszej sprawie, że organowi podatkowemu przysługuje dowolność w wyborze osoby trzeciej, do której będzie skierowana decyzja o jej odpowiedzialności za cudzy dług. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14.10.2004 r., sygn. akt FSK 569/2004, stwierdził, że solidarność dotyczy wyłącznie sposobu zaspokojenia wierzyciela (Skarbu Państwa reprezentowanego przez urząd skarbowy) i roszczeń wzajemnych między dłużnikami solidarnymi. Tymczasem z akt podatkowych w niniejszej sprawie nie wynika, że organ pomimo świadomości, że skarżący nie był jedynym członkiem zarządu w okresie powstania zobowiązań podatkowych z tytułu podatku VAT, wszczął również postępowanie celem ustalenia odpowiedzialności pozostałych członków zarządu za zaistniałe zaległości. Przeprowadzenie takiego postępowania w opinii Sądu, było niezbędne przed orzeczeniem o odpowiedzialności podatkowej skarżącego M. Ż. Zwrócić należy uwagę, iż na k. 31 - 33 akt podatkowych znajduje się pismo skarżącego skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego, w którym wyjaśnia on, że tą sama uchwałą, którą skarżący został odwołany ze stanowiska Prezesa Zarządu został na to stanowisko powołany dotychczasowy (a więc w okresie gdy swoją funkcję pełnił skarżący) wiceprezes - J. T. Skarżący, na podstawie m.in. dokumentów rejestrowych Spółki, podał wszystkie dane byłego wiceprezesa min. adres zamieszkania oraz miejsca pracy skarżącego, tak więc organy podatkowe dysponowały danymi umożliwiającymi wszczęcie postępowania także wobec tego członka Zarządu. Zwrócić należy uwagę na to, że na k. 2 akt sprawy dot. odpowiedzialności podatkowej skarżącego za miesiąc wrzesień 2000 r. znajduje się zawiadomienie organu egzekucyjnego z dnia [...].09.2003 r. o tym, że egzekucja prowadzona przeciwko "S." Sp. z o.o. w K. Al. [...] w celu zaspokojenia należności tej Spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych jest bezskuteczna z uwagi na brak składników majątkowych. Z jego treści wynika również, iż na poparcie tego wniosku przedłożono protokół o stanie majątkowym zobowiązanego, raport poborcy skarbowego i dowody nabycia majątku przez podatnika lub inne mające wpływ na ustalenia odpowiedzialności osób trzecich. Protokołów, raportów i dowodów tych w aktach tej sprawy jest jednak brak, co można łączyć raczej ze stwierdzeniem tego organu, że spółka zmieniła adres i wobec tego prowadzenie postępowania nie było możliwe. Powyższy materiał nie wystarcza do ustalenia przesłanki powstania odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jaką jest bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko spółce, mimo że zgodnie z powszechnie przyjętym stanowiskiem bezskuteczność ta może być wykazana wszelkimi dowodami (wyrok SN z 7.07.2005 r., sygn. akt V CK 19/05, LEX nr 180919). Ustalenie tej przesłanki może więc nastąpić na podstawie każdego dowodu wykazującego, że spółka nie ma majątku, który pozwalałby na zaspokojenie jej wierzyciela. W tym celu organy podatkowe powinny jednak podjąć działania zmierzające do ustalenia nowego adresu Spółki, względnie jego braku.

Gdy chodzi o zarzut skarżącego, iż w momencie zaprzestania przez skarżącego pełnienia funkcji prezesa Zarządu Spółki, brak było podstaw do ogłoszenia jej upadłości, to zauważyć należy, iż skarżący wskazywał na akta sprawy [...], która toczyła się przed Sądem Okręgowym Wydział Cywilny w sprawie jego odpowiedzialności jako członka Zarządu Spółki z art. 299 k.s.h. i zakończyła się wyrokiem z dnia [...].11.2004 r. oddalającym powództwo wierzyciela Spółki. Przesłanki uwolnienia się od odpowiedzialności z tego artykułu (czy też jego poprzednika) są zaś podobne jak w art. 116 u.o.p. Należało więc dopuścić dowód z tych akt. Skoro organy podatkowe tego nie uczyniły to naruszyły, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, art. 122 u.o.p. obligujący organy podatkowe do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym oraz konkretyzującego tę zasadę art. 187 §1 u.o.p., który nakłada na organ podatkowy obowiązek zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W związku z tym doszło także do naruszenia art. 210 §4 u.o.p., stosownie do którego w uzasadnieniu faktycznym decyzji organ podatkowy powinien przytoczyć wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonać na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Tym samym organy podatkowe naruszyły określoną w art. 191 u.o.p. zasadę swobodnej oceny dowodów - ich ustalenia są dowolne, gdyż jak to zostało wcześniej wskazane nie opierają się one na wszechstronnie zebranym i ocenionym materiale dowodowym.

Z tego względu Sąd działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania postanowił zgodnie z art. 200 tej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Co należy do nich zaliczyć określa natomiast art. 205 wyżej powołanej ustawy.

Wynagrodzenie pełnomocnika ustalone zostało zgodnie z § 6 w zw. z §18 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.).

Zarządzając połączenie spraw dotyczących odpowiedzialności M. Ż. za zaległości podatkowe "S." Sp. z o.o. w K., z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące wrzesień, październik i listopad 2006 r. oparto się na art. 111 § 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sprawy te pozostawały bowiem ze sobą w związku nie tylko faktycznym, który wynikał z materiału dowodowego sprawy, będącego podstawą ustalenia stanu faktycznego, ale i prawnym, który dotyczył treści stosunku, którego stroną był skarżący.