Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 177/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2010-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 136-142, art 138, art. 218
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art.145 pkt 1 lit c art 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 7, art. 107, art. 77§ 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant referent Adam Janas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2010 r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od organu na rzecz skarżącego Z.K., kwotę 200zł. (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] Wojewoda, orzekł miedzy innymi:

1. o odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych jako:

– działka nr [...] o pow. 0,3064 ha, stanowiąca pas drogowy ulicy [...],

– działka [...] o pow. 0,3334 ha, stanowiąca pas drogowy ulicy [...], wraz z towarzyszącą infrastrukturą,

2. umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych jako:

– działka nr [...] o pow. 0,0187 ha, położona w m. [...], będąca w użytkowaniu wieczystym "E" - Spółka Akcyjna, która nie posiada założonej księgi wieczystej,

– działka [...] o pow. 0,0261 ha, położona w położona w m. [...],

– działka [...] o pow. 0,0047 ha, położona w m. [...],

– działka [...] o pow. 0,0100 ha, położona w [...],

3. zobowiązaniu Z.K., Z.K., B.P. i B.M. do zwrotu Gminie o statusie miejskim łącznej kwoty w wysokości 2.199,46 (słownie: dwa tysiące sto dziewięćdziesiąt dziewięć złotych czterdzieści sześć groszy) stanowiącej zwaloryzowane odszkodowanie, wypłacone poprzedniemu właścicielowi w grudniu 1977 r. przez Skarb Państwa. Stosownie do ułamkowych części we współwłasności zwracanych działek, o których mowa w pkt l decyzji należność ustalona dla poszczególnych spadkobierców wynosi po 549,87 zł.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy:

Pismem z dnia [...] września 2002 r. Z.K. złożył w Urzędzie Miasta wniosek o zwrot części działek nr [...] jako wywłaszczonych w 1977 roku pod budownictwo jednorodzinne i nie zabudowanych do dnia złożenia przedmiotowego wniosku. Dokonując ustalenia, iż wskazywane we wniosku działki stanowiły własność R. i L. małżonków K., których spadkobiercami stali się poza Z.K. także: Z.K., B.P. oraz B.M. organ poinformował pozostałych następców prawnych, iż wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości powinien być złożony przez wszystkich spadkobierców. Pismem z dnia [...] października 2002 r. wszystkie wezwane osoby udzieliły Z.K. pełnomocnictwa do występowania w ich imieniu.

Decyzją z dnia [...] października 2003 r., nr [...] Prezydent Miasta orzekł o zwrocie na współwłasność Z.K., Z.K., B.P. i B.M. w udziałach wynoszących po ¼ nieruchomości niezabudowanych, oznaczonych geodezyjnie numerami: [...], zobowiązując strony do zwrotu Gminie kwoty 1.867,68 zł stanowiącej zwaloryzowane odszkodowanie wypłacone poprzedniemu właścicielowi nieruchomości w grudniu 1977 r. przez Skarb Państwa.

Powyższa decyzja została uchylona decyzją Wojewody z dnia [...] stycznia 2004 roku nr [...], a postępowanie organu pierwszej instancji umorzone. Organ II instancji wskazał, iż w swojej decyzji Prezydent Miasta orzekł o zwrocie m.in. działek nr [...] stanowiących własność Gminy w sytuacji gdy, jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz, w świetle uchwały 7 sędziów NSA z dnia 19 maja 2003 r. ( sygn. akt OPS1/3, publik. Lex 79089 ) podlegał wyłączeniu w oparciu o art. 24 § 1 pkt 1 i 4 Kpa. Postanowieniem Wojewody z dnia [...] stycznia 2004 roku nr [...] do rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości wyznaczony został Starosta.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...] wyznaczony do rozpoznania wniosku Starosta umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe stwierdzając, że wobec braku potwierdzenia, iż Prezydium Powiatowej Rady Narodowej podjęło uchwałę o jakiej mowa w art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach jak też wobec ustalenia, iż zarządzenie Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] lutego 1974 r. o ustaleniu terenu budowlanego w mieście i jego podziale na normatywne działki budowlane nie spełnia wymogów art. 2-5 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. nie ma podstaw do uznania, iż doszło do wywłaszczenia działek oznaczonych w latach siedemdziesiątych numerami [...], więc nie ma podstaw do orzekania o ich zwrocie.

W wyniku odwołania Gminy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...] Wojewoda uchylił decyzję Starosty, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Wojewoda stwierdził, że wobec likwidacji z dniem [...] grudnia 1973 r. prezydiów wojewódzkich, powiatowych, miejskich i dzielnicowych rad narodowych ich kompetencje przeszły na odpowiednie terenowe organy administracji państwowej zatem należało uznać, iż zarządzenie Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] lutego 1974 r., zmienione zarządzeniem z dnia [...] lutego 1975 r., ustalające teren budowlany w dzielnicy [...] min. w obrębie ulic [...] i terenów Wystawy stwierdzające, iż nieruchomości lub ich części nimi objęte przechodzą z mocy prawa na własność Państwa wydane zostało przez właściwy organ. Skarga na wskazaną decyzję Wojewody została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie z dnia 6 października 2005 r. w sprawie II SA/Go 264/05.

Ponownie rozpoznając sprawę Starosta decyzją z dnia [...] maja 2006r., nr [...] orzekł o zwrocie na współwłasność wskazanym poprzednio następcom prawnym małżonków F. i L.K. działek nr [...] bez konieczności zwrotu odszkodowania za wywłaszczone działki wobec braku dowodów na okoliczność, iż poprzednim właścicielom odszkodowanie takie faktycznie zostało wypłacone.

W wyniku wniesionego odwołania Z.K., Wojewoda decyzją z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] uchylił w całości zakwestionowaną decyzję Starosty, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy uznał, że odstępując od żądania zwrotu odszkodowania organ I instancji naruszył przepisy art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowiącego, iż w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel (lub jego spadkobiercy) zwraca wypłacone uprzednio zwaloryzowane odszkodowanie .

Starosta decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...], powołując się na treść przepisów art. 4 pkt 9b1, art. 9a, art. 136 ust. 3, art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, ze zm.- dalej jako ustawa o gn ), art. 104 k.p.a., orzekł o zwrocie na współwłasność wnioskodawcom położonych w [...] działek: nr [...] (o pow. 0,0319 ha), nr [...] (o pow. 0,0648 ha), nr [...] (o pow. 0,0575 ha), nr [...] (o pow. 0,0051 ha) i nr [...] (o pow. 0,0081 ha) w udziałach po ¼ części dla każdego oraz zobowiązał ich do zwrotu Gminie kwoty 2 145,96 zł (tj . po 536,49 zł od każdego) stanowiącej zwaloryzowane odszkodowanie wypłacone poprzedniemu właścicielowi ww. działek, zabezpieczając ją hipoteką przymusową.

Kwestionując zasadność wskazanej decyzji we wniesionym odwołaniu Z.K. zarzucił, że decyzja jest dosłownym powieleniem uchylonej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2003 r. podnosząc, iż zarówno on jak i pozostali spadkobiercy domagali się zwrotu całości działek [...] wywodząc, że nigdy nie miało miejsca wywłaszczenie tych działek, zaś jego żądania zgłaszane w toku postępowania administracyjnego dotyczyły ustalenia stanu faktycznego oraz tego, kto jest prawowitym właścicielem spornych gruntów. Wywodził, że zgodnie z ustawą z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego (...) jednym z warunków wywłaszczenia było doręczenie na piśmie właścicielowi ujawnionemu w księdze wieczystej zawiadomienia o wyłożeniu projektu uchwały o ustalenie terenu budowlanego (art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy). Takiego dokumentu ani dowodu potwierdzającego jego odbiór nie ma w dokumentach zgromadzonych w Urzędzie Miejskim. Powoływał się też na brak uchwały Prezydium Powiatowej Rady Narodowej koniecznej dla przejęcia gruntów przez Skarb Państwa. Zarzucał, iż nie ma także dokumentów potwierdzających fakt wypłaty ówczesnym właścicielom odszkodowania za wywłaszczone grunty, kwestionował też sposób jego wyliczenia. Wskazywał, iż przez 25 lat nie zostały założone nowe księgi wieczyste dla działek rzekomo przejętych przez Skarb Państwa, a wpis o wszczęciu postępowania o ustalenie terenów budowlanych został w 1979 r. wykreślony jako bezprzedmiotowy. Jego zdaniem wykaz zmian gruntowych z 1976 r., mający rzekomo stanowić dowód wydzielenia działek [...] nie jest dokumentem wiarygodnym i mógł stanowić jedynie projekt ich wydzielenia. Zarzucał naruszenie art. 138 ustawy o gn przez brak zwrotu działki [...] (pozostającej w użytkowaniu wieczystym Zakładu [...]), która wchodziła w skład rzekomo wywłaszczonej działki [...]. Podnosił również fakt braku zwrotu, stanowiącej własność Skarbu Państwa, działki oznaczonej nr [...] będącej częścią rzekomo wywłaszczonej działki [...].

Wojewoda w dniu [...] stycznia 2008 r. decyzją nr [...], uchylił w całości zaskarżoną decyzję i rozstrzygnął w taki sposób, że :

– w punkcie 1 orzekł o zwrocie Z.K., Z.K., B.P. i B.M. na współwłasność, w udziałach wynoszących po ¼ nieruchomości niezabudowane oznaczone geodezyjnie numerami działek: [...],

– w punkcie 2 odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonych numerami ewidencyjnymi działek [...] o powierzchni 0.3064 ha i [...] o powierzchni 0.3334 ha stanowiących pasy drogowe ulic [...] wraz z towarzyszącą infrastrukturą,

– w punkcie 3 umorzył postępowanie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...] o powierzchni 0.0187 ha pozostającej w użytkowaniu wieczystym "E" - Spółki Akcyjnej oraz [...] o powierzchni 0.0261 ha, [...] o powierzchni 0.0047 ha i [...] o powierzchni 0.0100 ha,

– w punkcie 4 orzekł, że nieruchomości podlegają zwrotowi w stanie,

w jakim znajdują się w dniu ich zwrotu,

– w punkcie 5 stwierdził, że dzierżawa nieruchomości oznaczonej nr [...] o powierzchni 0.0575 ha wygasa z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stanie się ostateczna,

– w punkcie 5 zobowiązał Z.K., Z.K., B.P., B.M. do zwrotu Gminie o statusie miejskim łącznej kwoty w wysokości 2 047,34 zł (tj. po 511,84 zł od każdego z wnioskodawców ) zł stanowiącej zwaloryzowane odszkodowanie, wypłacone poprzedniemu właścicielowi w grudniu 1977 roku przez Skarb Państwa, w imieniu którego działał Prezydent Miasta,

– w punkcie 7 wskazał konto, na które zobowiązani powinni wpłacić powyższą kwotę,

– w punkcie 8, w celu zabezpieczenia określonej w pkt 6 należności Gminy, ustanowił hipotekę przymusową w kwocie 2 047, 34 zł,

– w punkcie 9 wskazał, że decyzja po uzyskaniu przymiotu ostateczności stanowi podstawę do wpisania w księgach wieczystych prowadzonych dla zwracanych nieruchomości współwłaścicieli Z.K., Z.K., B.P. i B.M..

Skargę na wyżej wymienioną decyzję Wojewody złożyli Z.K., Z.K., B.P. i B.M., zaskarżając ją częściowo tj. w zakresie dotyczącym jej pkt 2, 3 , 6, 7 i 8, domagając się uchylenia zaskarżonej części decyzji i przekazania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia adwokackiego wg norm przepisanych. Skarżący decyzji w zaskarżonej części zarzucili :

a) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym czy rzeczywiście przeniesiono na rzecz Skarbu Państwa, ewentualnie gminy, skutecznie wszystkie nieruchomości, czy wywłaszczenia dokonano w sposób skuteczny i czy wykorzystano je zgodnie z przeznaczeniem i w terminie, w tym opisanym w planie zagospodarowania przestrzennego,

b) błąd w ustaleniu faktycznym polegający na przyjęciu, że spadkodawcy skarżących otrzymali odszkodowanie podczas, gdy brak jest dowodu na tę okoliczność, nadto błędne przyjęcie, że to skarżący winni wykazać, iż nie otrzymali odszkodowania, w sytuacji gdy to organ winien przedstawić dowód, że odszkodowanie to faktycznie wypłacono,

c) nieprzeprowadzenie wszystkich dowodów, w tym z dokumentów związanych z planem zagospodarowania przestrzennego i jego zmian, albowiem np. pierwotne położenie trafostacji w planie nie dotyczyło działek [...], tym samym nie było podstaw do ich wywłaszczenia, a następnie zbycia na rzecz Zakładów [...], brak ustalenia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości,

d) błędne oraz nie poparte żadnymi dowodami ustalenie okoliczności związanych z uznaniem, że działki [...] nie były własnością R.K., w tym brak uzasadnienia i wyjaśnienia podstaw faktycznych dla takiego uznania,

e) naruszenie zasad postępowania dowodowego mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, a w szczególności oparcie się na pośrednich dokumentach, a nie dowodach z dokumentów bezpośrednio dotyczących przedmiotowych nieruchomości, niedopuszczalnych wnioskowaniach, przypuszczeniach i poszlakach, a nie dowodach, w tym z dokumentów.

Wyrokiem z dnia 15 października 2008 r. (sygn. akt II SA/Go 202/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uchylił zaskarżoną decyzję w części ( pkt 2, 3, 6, 7, 8 ) z uwagi na brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności brak zbadania dokumentów jakie powinny powstać w związku z realizacją przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r., jej rozporządzenia wykonawczego tj. rozporządzenia z dnia 28 sierpnia 1972 r. w sprawie trybu ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli ( Dz. U. z 1972 roku, Nr 35 poz. 242 ) oraz tych o jakich mowa w § 2 zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 1974 r. o ustaleniu terenu budowlanego w mieście i jego podziale na normatywne działki budowlane. Ponadto Sąd zwrócił uwagę na fakt, iż obowiązkiem organu w toku postępowania jest zapewnienie udziału w nim wszystkich podmiotów mających przymiot strony. W postępowaniu o zwrot wywłaszczonej (przejętej) nieruchomości stronami postępowania są bowiem nie tylko byli właściciele (lub ich następcy prawni) wywłaszczonej nieruchomości, gmina będąca właścicielem przejętej nieruchomości, ale też podmioty będące użytkownikami wieczystymi lub nabywcami tej nieruchomości lub nieruchomości powstałych z jej podziału ( art. 229 ustawy o gn ), a także podmioty o jakich mowa w art. 138 ustawy o gn. W ww. wyroku Sąd zwrócił również uwagę na konieczność ponownego zapoznania się z treścią księgi wieczystej nr [...] i innych założonych dla działek z niej odłączonych.

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewoda decyzją z dnia [...] grudnia 2009r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 136, art. 137, art. 139, art. 140, art. 141 ust. 2 w związku z art. 216 ust. 1 i art. 229 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r, Nr 261 poz. 2603, ze zm.), orzekł o:

1. odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych jako:

– działka nr [...] o pow. 0,3064 ha, stanowiąca pas drogowy ulicy [...], dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], w części oznaczonej na załączniku graficznym nr 3 kolorem pomarańczowym pasiastym,

– działka [...] o pow. 0,3334 ha, stanowiąca pas drogowy ulicy [...] wraz z towarzyszącą infrastrukturą, dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], w części oznaczonej na załączniku graficznym nr 2 kolorem pomarańczowym przekreślonym;

2. umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych jako:

– działka nr [...] o pow. 0,0187 ha, położona w [...], będąca w użytkowaniu wieczystym "E" - Spółka Akcyjna, która nie posiada założonej księgi wieczystej, w części oznaczonej na załączniku graficznym nr 3 kolorem zielonym,

– działka [...] o pow. 0,0261 ha, położona w położona w [...], dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], w części oznaczonej na załączniku graficznym nr 2 kolorem pomarańczowym,

– działka [...] o pow. 0,0047 ha, położona w [...], dla której Sąd Rejonowy Wydz. Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], w części oznaczonej na załączniku graficznym nr 2 kolorem szarym,

– działka [...] o pow. 0,0100 ha, położona w [...], dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] w części oznaczonej na załączniku graficznym nr 2 kolorem szarym;

3. zobowiązaniu Z.K., Z.K., B.P. i B.M. do zwrotu Gminie o statusie miejskim łącznej kwoty w wysokości 2.199,46 (słownie: dwa tysiące sto dziewięćdziesiąt dziewięć złotych czterdzieści sześć groszy) stanowiącej zwaloryzowane odszkodowanie, wypłacone poprzedniemu właścicielowi w grudniu 1977 r. przez Skarb Państwa, w imieniu którego działał Prezydent Miasta. Stosownie do ułamkowych części we współwłasności zwracanych działek, o których mowa w pkt l decyzji należność ustalona dla poszczególnych spadkobierców wynosi po 549,87 zł.

Skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego na powyższą decyzję złożył Z.K. zarzucając brak zbadania sprawy w sposób rzeczowy i całościowy oraz swobodną interpretację zebranego materiału dowodowego, powołując się na wcześniejszą argumentację zawartą w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 cytowanej ustawy sąd rozstrzyga o skardze w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a podstawowym kryterium kontroli jest zgodność zaskarżonego aktu z prawem.

Rozpoznając niniejszą sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W przedmiotowej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt. II SA/Go 202/08 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. Wojewody w części, głównie z uwagi na brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Zasadniczą kwestią, jaka się pojawia w sprawie, na etapie postępowania sądowoadministracyjnego jest to, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w cytowanym wyżej wyroku kasacyjnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim.

Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie samego sądu oznacza to, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie. Innymi słowy, w przypadku gdy sprawa po raz drugi dociera do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - po uchyleniu orzeczenia dyscyplinarnego przez WSA i wydaniu nowego orzeczenia – sąd ten jest związany oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Kr 988/06, publ. Monitor Podatkowy 2007/8/3). Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą.

Przez ocenę prawną, o której stanowi cytowany art. 153 p.p.s.a. należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1597/06, LEX nr 320090).

Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Dokonana ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1377/05, LEX nr 281309). W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym jak i wyjaśnienie dlaczego zastosowanie to zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie, zdaniem tego sądu, przepisy prawne powinny być zastosowane lub jaka powinna być ich interpretacja, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem.

Również wskazać należy, że w orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, iż związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cyt. wyżej przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem - lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2004 r., str. 219-225).

Z kolei w judykaturze powszechnie przyjmuje się też, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie tak długo, jak wyrok Sądu nie zostanie uchylony w prawem określonym trybie, bądź też nie ulegnie zmianie stan prawny, będący podstawą orzekania (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 1999 r., sygn. akt IV SA 1177/97, LEX nr 47301; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2001 r., III SA 3377/00, LEX nr 54000; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 2001 r., sygn. akt SA/Rz 434/00, publ. Palestra 2002, nr 9-10, s. 199).

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, iż w ocenie Sądu, orzekający w niniejszej sprawie organ, nie uwzględnił wszystkich kwestii wskazanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 października 2008 r.

W wydanym w tej sprawie prawomocnym wyroku z 15 października 2008 r., II SA/Go 202/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny Gorzowie Wlkp., uchylając zaskarżoną decyzję w części obejmującej pkt. 2, 3, 6, 7, 8. uznał, że organ odwoławczy powinien podjąć działania zmierzające do ustalenia wyczerpującego stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu koniecznym wydaje się zbadanie dokumentów, które powinny powstać w związku z realizacją ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. i rozporządzenia z dnia 28 sierpnia 1972 r. w sprawie trybu ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli ( DZ.U. z 1972r., nr 35, poz. 242 ) oraz tych o jakich mowa w § 2 zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 1974 r. o ustaleniu terenu budowlanego w mieście i jego podziale na normatywne działki budowlane. Sąd podkreślił, iż niezbędne jest zapoznanie się z treścią księgi wieczystej nr [...] i innych założonych dla działek z niej odłączonych. Otóż zbadanie akt księgi wieczystej pozwoli na wyjaśnienia kwestii bezprzedmiotowości wzmianki o ostrzeżeniu. Sąd administracyjny zauważył, iż bezprzedmiotowość wpisanej wzmianki o ostrzeżeniu może być wynikiem zarówno tego że, w ogóle nie doszło do zastosowania trybu wynikającego z ustawy z dnia 6 lipca 1972 r., jak tez i tego, że postępowanie o ustalenia terenów budowlanych zostało zakończone.

Przy tak sformułowanej przez Sąd ocenie prawnej tej sprawy, Wojewoda dokonał ponownej oceny i uzupełnienia materiału dowodowego sprawy.

Po dokonanych oględzinach i oraz ponownej analizie dokumentów geodezyjnych ustalono, iż na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 1977 r., znak: [...] wywłaszczono działki, które aktualnie stanowią działkę [...] o powierzchni 0,0567 ha składająca się z działki [...] o powierzchni 0,0051 ha, [...] o powierzchni 0,0081 ha, części [...] o powierzchni 0,3334 ha i [...] o powierzchni 0,3031 ha stanowiących własność Miasta. Ponadto w skład ówczesnej działki [...] obecnie wchodzą działka o nr ewidencyjnym [...] o powierzchni 0,0717 ha stanowiąca własność Z.K., [...] o powierzchni 0,486 ha pozostająca w użytkowaniu wieczystym D. i Z.K. oraz działka [...] o powierzchni 0,0187 ha pozostająca w użytkowaniu wieczystym E SA.

Wnioski płynące z analizy treści uzasadnienia prawomocnego wyroku oraz zaskarżonej decyzji pozwalają na jednoznaczną ocenę, iż Wojewoda nie zastosował się do dyrektyw wyrażonych w art. 153 p.p.s.a. W ocenie Sądu ponownie rozpatrującego sprawę ustalenia organu odwoławczego w dalszym ciągu są niepełne i nie wyjaśniają stanu faktycznego sprawy dotyczącego odmowy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Nie można zaakceptować poglądu organu odwoławczego wyrażonego w skarżonej decyzji, iż w latach 70-tych praktykowano scalenie i podział nieruchomości gruntowych nie wnikając w granice działek pierwotnych. Organ administracyjny winien zebrać cały materiał dowodowy w sprawie, a nie w oparciu jednie o dokumenty, które są dla niego dostępne. Trudno uznać za prawdziwy pogląd organu, iż odtworzenie granic działek może się odbywać się jedynie w oparciu o załączniki graficzne, ponieważ inne dokumenty nie są dostępne. Podnieść należy, iż organ praktycznie nie zebrał w sprawie niezbędnej dokumentacji ograniczając się do stwierdzenia, iż w aktach sprawy nie zachowała się dokumentacja analityczna taka jak miary geodezyjne czy wykazy zmian gruntowych.

Podzielić należy także zarzut skarżącego dotyczący niezbadania dokumentacji wynikającej z księgi wieczystej nr KW nr [...]. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ miał obowiązek zbadania wpisów dokonywanych w księdze wieczystej przed dokonaniem migracji. Zbadanie wpisów zawartych w księdze wieczystej miało umożliwić wyjaśnienie kwestii związanych z wykreśleniem w dniu [...] kwietnia 1974 r. w dziale III Kw. [...] wzmianki o wszczęciu postępowania o ustaleniu terenów budowlanych, przy czym ponownie wskazać należy, iż bezprzedmiotowość wpisanej wzmianki o ostrzeżeniu może być bowiem wynikiem zarówno tego, że w ogóle nie doszło do zastosowania trybu wynikającego z ustawy z dnia 6 lipca 1972 roku, jak też i tego, że postępowanie o ustaleniu terenów budowlanych zostało zakończone.

Prawidłowe zastosowanie przez organ administracji normy prawa materialnego wymaga przede wszystkim dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, na podstawie prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ( Dz. U. 153, poz. 1270, ze zm.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody. W oparciu o art. 152 p.ps.a Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, przy jednoczesnym uwzględnieniu wniosku skarżącego w przedmiocie przyznania należnych kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł w oparciu o art. 200 cytowanej ustawy.