Wyrok NSA, sygn. akt OSK 1064/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1, art. 68 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz (spr), Sędziowie NSA Janina Antosiewicz, Andrzej Gliniecki, Protokolant Maria Połowniak, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2004 r. sygn. akt I SA 1076/02 w sprawie ze skargi Zarządu Województwa Ł. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 27 marca 2002 r. (...) w przedmiocie komunalizacji 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz Województwa Ł. kwotę 180 zł /sto osiemdziesiąt/, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

OSK 1064/04

UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 lutego 2004 r. I SA 1076/02 uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 27 marca 2002 r. (...) oraz decyzję Wojewody Ł. z 21 września 2001 r. (...) odmawiającą stwierdzenia nabycia przez Województwo Ł. z mocy prawa nieodpłatnie z dniem 1.01.1999 r. prawa własności mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu Specjalistycznego Szpitala Gruźlicy, Chorób Płuc i Rehabilitacji w T. w skład którego wchodzą: a/ zabudowana nieruchomość w T. przy ul. S. 5, oznaczona jako działki nr 5, 7, 9, 11/2, 11/3, 12/1, 13 i 14 o pow. 644.409 m2, dla której jest urządzona księga wieczysta Kw (...), 2/ zabudowana nieruchomość w R. oznaczona jako działki nr 1 i 2 o pow. 31.850 m2 posiadająca księgę wieczystą Kw (...).

W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że według uzasadnienia decyzji Ministra w toku postępowania administracyjnego ustalono, że uchwałą Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. z 21.01.1961 r. przekazano w trwały zarząd i użytkowanie Państwowemu Sanatorium w T. grunt o powierzchni 16 ha 4.255 m2, a decyzją Urzędu Wojewódzkiego z 25.10.1974 r. (...) wygaszono prawo użytkowania do nieruchomości o pow. 11 ha 6.421 m2. Umową sprzedaży, zawartą w formie aktu notarialnego z 9.12.1982 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa w Ł. sprzedała nieruchomość położoną w R. Skarbowi Państwa - Wojewodzie P. z przeznaczeniem dla Specjalistycznego Szpitala Gruźlicy, Chorób Płuc i Rehabilitacji w T. Następnie decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w T. z 16.01.1988 r. (...) zezwolono na przekazanie Specjalistycznemu Szpitalowi Gruźlicy, Chorób Płuc i Rehabilitacji w T. przez Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w Ł. Nadleśnictwo w K. gruntu leśnego o obszarze 57,04 ha.

Zarządzeniem Wojewody P. (...) z 20.08.1998 r. przekształcono Szpital Rejonowy - jednostkę budżetową w Specjalistyczny Szpital Gruźlicy, Chorób Płuc i Rehabilitacji w T., który stał się osobą prawną. W zarządzeniu tym nie określono jakimi nieruchomościami dysponuje nowy podmiot, co jest błędem formalnym Wojewody P. mającym jednak znaczenie w sprawie komunalizacji mienia. Zgodnie z odpisami z ksiąg wieczystych i wypisami z rejestru gruntów ww. nieruchomości są własnością Skarbu Państwa. Uzasadniając odmowę komunalizacji mienia Minister stwierdził, że zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./, mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego stają się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Prezes Rady Ministrów w załączniku do rozporządzenia z 22.06.2001 r. w sprawie wykazu samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które zostały przejęte przez gminy, powiaty i samorządy województwa /Dz.U. nr 65 poz. 659/ pod pozycją Województwo Ł. nr 23, wskazał Samorząd Województwa jako właściwy do przejęcia uprawnień organu, który utworzył Specjalistyczny Szpital Gruźlicy, Chorób Płuc i Rehabilitacji w T. Z materiału sprawy wynika, że przedmiotowa nieruchomość pozostawała w nieformalnym posiadaniu Specjalistycznego Szpitala Gruźlicy, Chorób Płuc i Rehabilitacji w T. co nie spełnia przesłanek art. 60 ustawy. Nie definiuje ona pojęcia władania mieniem, stąd też przy wykładaniu i stosowaniu jej przepisów należy sięgnąć do uregulowań prawnych zawartych w kodeksie cywilnym, a w szczególności do art. 336 Kc i następnych, które używają pojęcia władanie. Z art. 336 Kc i art. 338 Kc wynika, że posiadanie zawiera w sobie dwa elementy, władztwo nad rzeczą tzw. "corpus possessionis" któremu winien towarzyszyć "animus possidendi", którego treść wynika z tytułu władania, dającego określony zakres władztwa na rzeczą. Tak określone posiadanie korzysta z ochrony prawnej w drodze akcji posesoryjnej oraz korzysta z domniemania określonego w art. 341 Kc, iż posiadane jest zgodne ze stanem prawnym. Oznacza to, że władanie rzeczą zostało ściśle połączone z prawem dającym określone władztwo nad nią. Pojęcia "władanie" występującego w art. 60 ustawy - Przepisy wprowadzające (...) nie można oderwać od tytułu prawnego będącego źródłem jego powstania i wobec tego tylko faktyczne dysponowanie mieniem bez żadnego formalnego tytułu prawnego nie może być podstawą do stosowania art. 60 ustawy, albowiem nie mieści się w pojęciu "władania".

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa wniósł Zarząd Województwa Ł. zarzucając naruszenie prawa zarówno materialnego, jak i przepisów Kpa i domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucał, że skoro ustawa - Przepisy wprowadzające nie definiuje pojęcia władania to należy odwołać się do art. 336 Kc, który pojęcie władania odnosi do władztwa nad rzeczą, wykonywanego przez posiadacza samoistnego lub zależnego, a posiadaczem samoistnym jest zarówno właściciel, zatem mający tytuł prawny, jak i ten który tytułu nie ma, ale włada rzeczą jak właściciel w dobrej lub złej wierze. Władanie oznacza objęcie rzeczy w posiadanie zarówno na podstawie tytułu prawnego, jak i bez takiego tytułu. Nie istnieje zatem żadna logiczna przesłanka, która pozwalałaby wysnuć z treści art. 336 Kc oraz art. 60 ustawy - Przepisy wprowadzające (...) wniosek, iż władanie rzeczą, jest władaniem wyłącznie na podstawie tytułu prawnego. Jednostki organizacyjne Skarbu Państwa władające mieniem bez tytułu prawnego, władały nim jak dzierżyciele - art. 338 Kc, nie były zarządcami nieruchomości, ani administratorami ponieważ wykonywały władztwo w swoim imieniu i na swoją rzecz prowadząc działalność statutową. Posiadacz zależny /w tym biorący w użytkowanie, gdyż państwowe jednostki organizacyjne nie nabyły same nieruchomości Skarbu Państwa lecz zostały w nie wyposażone/ ma możliwość rozporządzania nieruchomościami w zakresie ustalonym przez właściciela lub posiadacza samoistnego, który wyraził zgodę na budowę naniesień lub ich rozbudowę. Jest rzeczą bezsporną, iż jednostki Skarbu Państwa, w tym osoby prawne /art. 33 Kc/, którym organ założycielski nie przekazał nieruchomości w formie prawem przewidzianej a faktycznie wyposażył je w nieruchomości, wykonywały władztwo nad rzeczą. Wyposażenie jednostki organizacyjnej na czas nieokreślony i wydanie im tych nieruchomości, stanowiło typową umowę użyczenia, która jest umową realną, dochodzącą do skutku poprzez wydanie rzeczy. Warunkiem koniecznym nie jest zawarcie jej na piśmie. Jednostki organizacyjne Skarbu Państwa rozporządzały tym mieniem i wykonywały władztwo za wyrażoną lub milczącą zgodą Skarbu Państwa, niekwestionowaną także w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zasadność skargi.

Sąd podkreślił, że odmowę komunalizacji mienia wymienionego w zaskarżonej decyzji organy uzasadniały brakiem tytułu prawnego do niego przez Specjalistyczny Szpital Gruźlicy, Chorób Płuc i Rehabilitacji w T. przy czym Minister Skarbu Państwa powoływał się na odpisy z ksiąg wieczystych stwierdzając, iż wynika z nich, że przedmiotowe nieruchomości są własnością Skarbu Państwa. Jednakże zdaniem Sądu, jeżeli idzie obie nieruchomości w R. to z wyciągu z ksiąg wieczystych Kw (...) wynika, że nieruchomość rolna zabudowana, oznaczona jako działki nr 1 i 2 o pow. 31.850 m2 jest własnością Skarbu Państwa pod zarządem i w użytkowaniu Specjalistycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej - Gruźlicy i Chorób Płuc w T., przy czym jest to wpis z przeniesienia z Kw (...) i Kw (...), które również taki zapis zawierały. Okoliczność tę organy orzekające w sprawie pominęły nie wyjaśniając dlaczego nie wzięły jej pod uwagę, co w rezultacie doprowadziło do zakwestionowania przez nie tego zapisu bez podania przyczyny. Jeśli odmowa komunalizacji została oparta na braku tytułu prawnego do mienia, to przynajmniej, jeśli idzie o nieruchomość w R. brak jest uzasadnienia dlaczego taki wniosek został wyciągnięty, wbrew wpisom w księdze wieczystej, a co za tym idzie domniemaniu wynikającemu z art. 3 ust. 1 ustawy z 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece /Dz.U. 2001 nr 124 poz. 1361/, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Art. 60 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./ istotnie, jak podnosiły organy, nie zawiera definicji użytego tam pojęcia "władanie" mieniem, ani przynajmniej bliższego określenia atrybutów władania, na użytek tego przepisu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4.12.2002 r. IV RN 206/01 wyraził pogląd, iż na podstawie tego przepisu może być przeniesione na jednostkę samorządu terytorialnego mienie pod takim tytułem prawnym jaki służył w dniu 1.01.1999 r. instytucjom i państwowym jednostkom organizacyjnym przejmowanym przez samorząd terytorialny. Z poglądem takim generalnie można się zgodzić, jednak należy mieć na uwadze, że postępowanie administracyjne cechuje indywidualność w takim znaczeniu, że stany faktyczne spraw, choć w pewnym sensie podobne różnią się od siebie i dlatego każde rozstrzygnięcie wymaga indywidualnego podejścia.

Jak podkreślił Minister Skarbu Państwa bezsporną okolicznością w sprawie jest fakt, iż mieniem Skarbu Państwa, o komunalizację, którego stara się Województwo Ł., przejmujące Specjalistyczny Szpital Gruźliczy, Chorób Płuc i Rehabilitacji w T., było w wyłącznym posiadaniu tego podmiotu. Mało tego nabywane było przez Skarb Państwa z przeznaczeniem dla szpitala /umowa notarialna z 9.12.1982 r./, przekazane mu w trwały zarząd i użytkowanie /uchwała PPRN w Ł. z 11.01.1961 r., decyzja UW w Ł. z 25.10.1974 r./ lub przekazane szpitalowi /decyzja Naczelnika Urzędu Miasta i Gminy w T. z 16.01.1988 r./ celem prowadzenia przez niego działalności, dla której został powołany. Bezsporną jest też okoliczność, że do mienia tego nie rości sobie pretensji żaden inny podmiot aniżeli Specjalistyczny Szpital. W takim stanie rzeczy nie jest w ocenie Sądu zasadny pogląd, że mienie nie może być skomunalizowane na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy, gdyż władanie - co jest okolicznością oczywistą i bezsporną - nie miało miejsca na podstawie tytułu prawnego. Nie byłyby on zgodny z intencją tego przepisu, którego celem było wyposażenie w mienie tych jednostek samorządu terytorialnego, którym zostały przekazane zadania, kompetencje i wykonujące je podmioty - instytucje i jednostki organizacyjne, które zadania te wykonywały w określonym mieniu.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wniósł Minister Skarbu Państwa reprezentowany przez radcę prawnego Lucjana Z. zaskarżając wyrok ten w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1/ prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 60 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./, 2/ przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 141 par. 4 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/. Z tego względu wnoszono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Warszawie.

Przepis art. 60 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną stanowi, iż mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1.01.1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego staje się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Podmiotem władania jest posiadacz. Istotne znaczenie ma w tym przypadku przepis art. 341 Kc stanowiący o domniemaniu, że posiadanie zgodne jest ze stanem prawnym. Oznacza to, że nabyciu przez jednostkę samorządu terytorialnego podlega mienie Skarbu Państwa, które znajduje się we władaniu przedmiotowych instytucji i osób prawnych w przewidzianej prawem formie, tj. na podstawie tytułu prawnego.

Zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej /Dz.U. nr 91 poz. 408 ze zm./ w przypadku samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej władanie może być oparte na prawie użytkowania. Na podstawie zarządzenia (...) Wojewody P. z 20 sierpnia 1998 r. Szpital Rejonowy Gruźlicy i Chorób Płuc w T. został przekształcony w samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej. Zgodnie z par. 4 ww. zarządzenia SP ZOZ powinien mieć przekazane nieruchomości w nieodpłatne użytkowanie. Takie przekazanie jednak nie nastąpiło co oznacza, że w dniu 1.01.1999 r. SP ZOZ nie miał tytułu prawnego do spornej nieruchomości. Potwierdzeniem prawidłowości powyższego stanowiska jest wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie I SA 1244/00, który stwierdza, że "nie można mówić o władaniu w przypadku gdy nie ma dokumentu świadczącego o tytule prawnym do nieruchomości". Pogląd taki wyraził także Sąd Najwyższy w wyroku z 4.12.2002 r. III RN 206/01 stwierdzając, iż na podstawie art. 60 ustawy z 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną może być przeniesione na jednostki samorządu terytorialnego mienie pod takim tytułem prawnym jaki służył w dniu 1.01.1999 r. instytucjom i państwowym jednostkom organizacyjnym przyjmowanym przez samorząd terytorialny. W dniu 1.01.1999 r. jednostka ta nie miała ustanowionego prawa użytkowania nieruchomości na podstawie art. 53 ust. 1 ustawy z 30.08.1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, a tym samym nie miała żadnego tytułu prawnego do spornej nieruchomości.

Brak tytułu prawnego do spornej nieruchomości Sąd uznał za okoliczność oczywistą i bezsporną. W ocenie Ministra Skarbu Państwa chybione jest stwierdzenie Sądu, że w przedmiotowej sprawie mienie może zostać skomunalizowane na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ... mimo władania nim przez SP ZOZ w T. bez tytułu prawnego.

Nie można też zgodzić się z poglądem Sądu, iż dla rozstrzygnięcia tej sprawy na korzyść Województwa Ł. ma znaczenie fakt, że do przedmiotowej nieruchomości "nie rości pretensji żaden inny podmiot aniżeli Specjalistyczny Szpital". Prawdą jest, że intencją ww. ustawy było wyposażenie jednostek samorządu terytorialnego w mienie przejmowanych inwestycji. Należy jednak zauważyć, że jest to mienie Skarbu Państwa i odmowa jego nabycia nie powoduje utraty możliwości wykonywania zadań statutowych przez określone instytucje.

Potwierdzeniem stanowiska, iż art. 60 ww. ustawy służy stwierdzeniu nabycia mienia na podstawie tytułu prawnego jest to, że ustawodawca przewidział przekazanie mienia samorządowi województwa w trybie art. 49 ustawy o samorządzie województwa, a samorządowi powiatowemu w trybie art. 64 ustawy - Przepisy wprowadzające ..., jeżeli brak jest tytułu prawnego do spornej nieruchomości, a przejmowane jednostki wykonywały swoje zadania w tych nieruchomościach.

Minister Skarbu Państwa zarzucał również zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 141 par. 4 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż Sąd I instancji nie wziął pod uwagę całokształtu materiału dowodowego sprawy.

Sąd nie dość jasno uzasadnił, dlaczego uznał, iż brak jest tytułu prawnego dla spornej nieruchomości, pomimo wpisu w księdze wieczystej Kw. (...) prawa użytkowania na rzecz Specjalistycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej - Gruźlicy i Chorób Płuc w T. Zarządzeniem (...) Wojewody P. z 20.08.1998 r. przekształcono Szpital Rejonowy Gruźlicy i Chorób Płuc - jednostkę budżetową w Specjalistyczny Szpital Gruźlicy, Chorób Płuc i Rehabilitacji w T., który stał się osobą prawną. W zarządzeniu tym nie określono jakimi nieruchomościami dysponuje nowa jednostka, a jedynie stwierdzono, że szpital gospodaruje samodzielnie przekazanymi w nieodpłatne użytkowanie nieruchomościami. Nieruchomości tych nigdy nie przekazano w użytkowanie SP ZOZ ustawowymi dokumentami.

Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną nie może być uznana za tytuł prawny, w stosunku do SP ZOZ uchwała Prezydium PRN w Ł. z 21.01.1961 r., ani decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w T. z 16.01.1988 r. wyrażająca zgodę na przekazanie gruntów leśnych. Nie jest także takim tytułem prawnym umowa sprzedaży z 9.12.1982 r. zawarta pomiędzy Spółdzielnią Mieszkaniową w Ł. a Wojewodą P. kupującym nieruchomość rolną w R. objętą księgą wieczystą Kw (...) oraz Kw (...) gdzie stwierdzono, iż nieruchomość ta jest nabywana dla Specjalistycznego ZOZ Gruźlicy i Chorób Płuc w T. Ten stan faktyczny wynika jasno z zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Odpowiedź na skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa złożył Zarząd Województwa Ł. wnosząc o jej oddalenie.

W odpowiedzi na skargę podniesiono, że intencją ustawodawcy było wyposażenie w majątek samorządy terytorialne kosztem mienia Skarbu Państwa, będącego we władaniu instytucji państwowych i państwowych jednostek organizacyjnych /art. 60 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. - Przepisy wprowadzające ..../, a zatem określenie "we władaniu" należy odczytywać dosłownie. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, jak to słusznie przyjął Sąd, iż do mienia tego nie rości sobie pretensji żaden inny podmiot oprócz Specjalistycznego Szpitala w T., a zatem mienie to może zostać skomunalizowane na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Oceniając zasadność wniesionej przez Ministra Skarbu Państwa skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13.02.2004 r. stwierdzić należy, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Podstawę materialnoprawną decyzji, których dotyczył zaskarżony wyrok stanowił przepis art. 60 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./. Przepis ten stanowi, że mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1.01.1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy kompetencyjnej oraz przepisów niniejszej ustawy z tym dniem staje się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Podstawową przesłanką nabycia mienia Skarbu Państwa w tym trybie jest "władanie" tym mieniem przez państwową jednostkę organizacyjną przejmowaną z dniem 1.01.1999 r. przez określoną jednostkę samorządu terytorialnego. Ustawa z 13.10.1998 r. ani w powołanym przepisie art. 60 ani w żadnym innym przepisie zamieszczonym w rozdziale 4 zatytułowanym "Nabycie mienia" nie zawiera definicji pojęcia "władanie" użytego w art. 60 ust. 1, a także w innych przepisach tego rozdziału. To powodowało rozbieżności zarówno w orzecznictwie organów administracji publicznej załatwiających sprawy tego rodzaju jak i ówczesnego Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyniku rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego od jednego z wyroków NSA w Warszawie Sąd Najwyższy w wyroku z 4.12.2002 r. III RN 206/01 dokonał wykładni pojęcia "władanie" o jakim mowa w art. 68 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Władanie jest - jak wyżej zaznaczono - podstawową przesłanką zawartą również i w innych przepisach rozdziału 4 ww. ustawy warunkującą nabycie przez jednostki samorządu terytorialnego określonego w tych przepisach mienia.

Odnosi się to zatem także do przepisu art. 60 ust. 1 cytowanej ustawy. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że użyte w art. 68 ust. 1 - a także w art. 60 ust. 1 - ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną pojęcie "władanie" nie może być identyfikowane z pojęciem "faktyczne władanie" jakim posługuje się Kodeks cywilny i może podlegać wykładni co do jego prawnego /normatywnego/ znaczenia odmiennej od stosowanej w przypadku przepisów Kodeksu cywilnego /art. 222, art. 336, art. 338, art. 339/.

Publicznoprawny charakter regulacji dotyczącej mienia samorządu województwa - powiatu - wynikającej z ustaw ustrojowych skłania - zdaniem Sądu Najwyższego - do przyjęcia odmiennego od tego wynikającego z Kodeksu cywilnego rozumienia pojęcia "mienie będące we władaniu" użytego w art. 68 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ... /a także art. 60 ust. 1 tej ustawy/. Nabycie ex lege prawa własności nieruchomości będącej we władaniu określonego w ustawie podmiotu mogło dotyczyć zatem tylko takiego władztwa nad mieniem państwowym, które dawało władającemu możliwość samodzielnego korzystania z państwowej nieruchomości zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki, czyli takich form władztwa nad mieniem Skarbu Państwa, które zawierało w sobie wiele cech właściwych dla wykonywania władztwa przez właściciela. Według stanowiska Sądu Najwyższego nie stanowiło "władania" w rozumieniu art. 68 ust. 1 czy art. 60 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną posiadanie zależne i tym samym nie mogło być ono przesłanką nabycia przez jednostkę samorządu terytorialnego prawa własności mienia Skarbu Państwa w trybie powołanych przepisów. Pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wymienionym wyżej wyroku zyskał aprobatę w sądownictwie administracyjnym i skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie również go podziela.

Odnosząc przedstawiony wyżej stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w zaskarżonym wyroku, iż błędnie oceniły organy administracyjne orzekające w sprawie, że nie spełnione zostały przesłanki przewidziane powołaną ustawą do stwierdzenia nabycia w trybie tej ustawy przez Województwo Ł. własności przedmiotowego mienia jest prawidłowe i znajduje odzwierciedlenie w materiale dokumentacyjnym sprawy. Wniosek komunalizacyjny Zarządu Województwa Ł. z 11.04.2001 r. oparty na art. 60 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną dotyczył nieruchomości Skarbu Państwa pozostających we władaniu Specjalistycznego Szpitala Gruźlicy, Chorób Płuc i Rehabilitacji w T. położonych w R. o pow. 31850 m2 oraz w T. przy ul. S. 5 o pow. 644.409 m2. Nieruchomości w R. składające się z dwóch działek oznaczonych numerami 1 i 2 zostały aktem notarialnym z 9.12.1982 r. Rep A (...) nabyte przez Skarb Państwa od Spółdzielni Mieszkaniowej w Ł. dla potrzeb Specjalistycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej Gruźlicy i Chorób Płuc w T. Nabycie jak wynika z treści tego aktu nastąpiło na zasadach przewidzianych w Kodeksie cywilnym przy czym wolą nabywcy było /wyrażoną w par. 8 aktu/ by w księgach wieczystych urządzonych dla tych nieruchomości jako zarządca i użytkownik wpisany został Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej Gruźlicy i Chorób Płuc w T. W dziale II Księgi wieczystej Kw (...) urządzonej dla działki Nr 1 oraz Księgi wieczystej Kw (...), w której uregulowana była działka Nr 2 wpisany jest obok Skarbu Państwa jako ich właściciela Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej Gruźlicy i Chorób Płuc w T. jako zarządca i użytkownik. Jak to zasadnie zauważył Sąd I instancji zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece /Dz.U. nr 19 poz. 147 ze zm./ domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. To znaczy w tym przypadku, że Specjalistycznemu Zespołowi Opieki Zdrowotnej Gruźlicy i Chorób Płuc w T. przysługiwało do nieruchomości prawo wpisane w ww. księgach wieczystych. Dotąd dopóki domniemanie to nie zostanie w sposób prawem przewidziany podważone /wpisane prawo nie zostanie wykreślone/ to jest wiążące. Skoro prawo przysługujące Specjalistycznemu Zespołowi Opieki Zdrowotnej Gruźlicy i Chorób Płuc w T. do omawianych nieruchomości nie zostało wykreślone z ksiąg wieczystych to nie miały organy orzekające w przedmiocie komunalizacji podstaw do jego pominięcia. Druga z objętych wnioskiem komunalizacyjnym nieruchomości składająca się z działek oznaczonych numerami 5, 7, 9, 11/2, 11/3, 12/1, 13, 14 położona w T. przy ul. S. 5 objęta jest Księgą wieczystą Kw (...). Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wyrysu z mapy ewidencji gruntów jednostka ewidencyjna T. Miasto obręb 16 w skład tego terenu wchodzą grunty o pow. 57,04 ha, które zostały ww. placówce służby zdrowia przekazane w oparciu o decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w T. z 16.01.1988 r. (...). W błędzie jest organ wnoszący skargę kasacyjną, że decyzja ta i sporządzony na jej podstawie protokół zdawczo-odbiorczy z 17.01.1988 r. nie mogły zrodzić tytułu prawnego do wzmiankowanego gruntu na rzecz Specjalistycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej Gruźlicy i Chorób Płuc w T. Uszło uwagi organów orzekających w tej sprawie, iż decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w T. została wydana w trybie określonym przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 7.04.1986 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania między jednostkami gospodarki uspołecznionej państwowych nieruchomości rolnych i leśnych oraz niektórych innych nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele gospodarki rolniczej i leśnej, a także właściwości organów w tych sprawach /Dz.U. nr 17 poz. 90/. W świetle tego rozporządzenia przekazanie nieruchomości w nim określonych - w tym przypadku leśnych - następowała na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej: 1/ państwowym w zarząd, 2/ innym w używanie. Podstawę przekazania stanowiła decyzja właściwego terenowego organu administracji państwowej, natomiast samo wydanie i przekazanie nieruchomości następowało w formie protokołu zdawczo-odbiorczego /w tym przypadku jak wykazano protokół taki został sporządzony/ przy czym przekazanie jednostkom państwowym nieruchomości następowało nieodpłatnie na czas oznaczony lub nieoznaczony. Brak decyzji przekazującej grunty leśne Specjalistycznemu ZOZ Gruźlicy i Chorób Płuc w T. określenia w jakiej formie nastąpiło to przekazanie nie mógłby stanowić o jej bezskuteczności ponieważ w trybie rozporządzenia Rady Ministrów, które stanowiło podstawę prawną jej wydania jednostka państwowa mogła otrzymać nieruchomość tylko w zarząd. Decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w T. z 1988 r. o której wyżej mowa jest decyzją ostateczną, istniała ona w trakcie postępowania komunalizacyjnego i dotyczyła mienia Skarbu Państwa, które stało się jego własnością z dniem 1.01.1985 r. Niezależnie zatem od tego czy decyzja ta odpowiada prawu to jako decyzja ostateczna pozostająca w obrocie prawnym wywołała określone skutki prawne.

Nie może więc organ orzekający w przedmiocie komunalizacji pominąć ją, ponieważ nie została ona w sposób prawem przewidziany wyeliminowana. Nie jest natomiast w świetle dokumentacji sprawy jasna kwestia czy postępowanie komunalizacyjne wszczęte wnioskiem Zarządu Województwa Ł. mogło dotyczyć nieruchomości położonej we wsi B. Wprawdzie zarówno organy jak i Sąd I instancji odnosiły się do dowodów wskazujących na przekazanie tej nieruchomości poprzednikowi prawnemu Specjalistycznego ZOZ Gruźlicy i Chorób Płuc w T. ale nie bardzo wiadomo czy była po temu podstawa. Postępowanie komunalizacyjne bowiem dotyczyło nieruchomości położonych w miejscowości R. oraz T. Nie ma w aktach sprawy żadnego dowodu na to /przynajmniej w tych którymi dysponował Naczelny Sad Administracyjny w postępowaniu kasacyjnym/, że grunty położone poprzednio we wsi B. znalazły się następnie w granicach administracyjnych T. i wchodzą w skład kompleksu przy ul. S. 5. Gdyby okoliczność ta miała miejsce to wówczas należałoby mieć na uwadze, że uchwała (...) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. z 21.01.1961 r., którą postanowiono przekazać Sanatorium Przeciwgruźliczemu w T. - MRN T. - nieruchomość położoną w miejscowości B. o pow. 16 ha 4.255 m2 z przeznaczeniem na gospodarstwo przyzakładowe została podjęta na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 4.10.1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych /Dz.U. nr 67 poz. 332 ze zm./. Przekazywanie nieruchomości nie stanowiącej - jak w tym przypadku - składnika zakładu następowało według przepisów o przekazywaniu zakładów a więc na podstawie par. 2 ust. 1 rozporządzenia decyzją organów administracji państwowej, którym przyporządkowane są przekazujące i przejmujące przedsiębiorstwo instytucja lub jednostka branżowa, przy czym według par. 1 ust. 5 przez organ administracji państwowej rozumie się ministra, kierownika urzędu centralnego albo prezydium rady narodowej. Zatem przed przyjęciem stanowiska, iż powołana uchwala nie zrodziła tytułu prawnego w niej określonego dla jej adresata organy winny ocenić czy akt ten nie odpowiada przesłankom rozporządzenia Rady Ministrów z 4.10.1958 r. stanowiącego podstawę jego wydania. Tym bardziej, że Państwowe Sanatorium Przeciwgruźlicze a potem Wojewódzki Szpital Przeciwgruźliczy w T. traktowane były jako użytkownik nieruchomości położonej we wsi B., czego potwierdzeniem jest decyzja Wojewody Ł. z 25.10.1974 r. (...) podjęta na wniosek Szpitala o wygaszeniu Wojewódzkiemu Szpitalowi Przeciwgruźliczemu w T. prawa użytkowania nieruchomości rolnych o pow. 11 ha 6.421 m2 /z 16 ha 4.255 m2 przekazanych w 1961 r./ położonych we wsi B. Gdyby Szpitalowi prawo użytkowania nie przysługiwało wówczas wydanie decyzji wygaszającej to prawo byłoby zbędne a nawet skoro prawo nie istniałoby - niedopuszczalne.

Powyższe prowadzi do wniosku, że zarzuty postawione w skardze kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi są niezasadne. Podnieść należy, że jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ustalenia Sądu i prezentowane w oparciu o nie stanowisko zmierzały do wykazania, że władanie Specjalistycznego Szpitala spornymi nieruchomościami miało charakter prawny - stąd nie jest zrozumiałe stwierdzenie zawarte w końcowej części uzasadnienia, że "okolicznością oczywistą i bezsporną" jest, że władanie Szpitala nie miało miejsca na podstawie tytułu prawnego. Treść uzasadnienia natomiast jak zaznaczono wskazywała, że stanowisko Sądu w tym względzie jest odmienne. Dlatego też omawiane stwierdzenie należy potraktować jako zawarte omyłkowo i nie mające oparcia w ustaleniach Sądu. Stwierdzenie to nie ma żadnego wpływu na ocenę zaskarżonego wyroku dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyniku rozpatrzenia wniesionej od niego skargi kasacyjnej.

Z tych względów na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 2 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ orzeczono jak w sentencji.