Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 26/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 13, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2, art. 20, art. 25 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 7, art. 7a, art. 77 par. 1, art. 80, art. 81a
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, w zw. z art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2019 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 października 2018 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 17 września 2018 r. nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu 14 sierpnia 2017 r. E. M. (zwana dalej: "stroną" albo "skarżącą") złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w C. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. M.

Decyzją z dnia 24 października 2017 r. nr [...] Wójt Gminy przyznał stronie świadczenie wychowawcze na M. M. na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. w wysokości 500 zł miesięcznie.

Kolejną decyzją z dnia 29 czerwca 2018 r. (nr [...]) Wójt Gminy uchylił powyższą decyzję z dnia 24 października 2017 r. w sprawie prawa do świadczenia wychowawczego.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 23 maja 2018 r. strona przedłożyła świadectwo rozwiązania swojego małżeństwa z dniem 17 marca 2016 r. Organ zauważył, że stosownie do treści art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że: drugie z rodziców dziecka nie żyje; ojciec dziecka jest nieznany; powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone; sąd zobowiązał jedno z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka; dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach (art. 8 ust. 2 pkt 1 - 5 ww. ustawy).

Zgodnie z oświadczeniem z dnia 23 maja 2018 r. strona nie ma ustalonych alimentów na rzecz syna M., powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców nie zostało oddalone, sąd nie zobowiązał strony do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka. Syn M. nie jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców. W związku z zaistniałymi okolicznościami należało uchylić decyzję przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego. Na prośbę strony świadczenie wychowawcze nie jest wypłacane od 1 maja 2018 r.

Decyzją z dnia 17 września 2018 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej w skrócie także powoływanej jako: "k.p.a."), w związku z art. 2 pkt 13, art. 8 ust. 2, art. 10 ust. 2, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i ust. 9, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm.), art. 19 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodziny (Dz. U. z 2017 r., poz. 1428), § 5 pkt 1 lit. "d" rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1465) oraz obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (M.P. z 2016 r., poz. 47) Wójt Gminy:

1. uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko M. M. wypłacone w kwocie 3.500 zł za okres od 1 października 2017 r. do 30 kwietnia 2018 r. na podstawie decyzji administracyjnej z dnia 24 października 2017 r.;

2. zobowiązał stronę do zwrotu wyżej określonego świadczenia wychowawczego w kwocie 3.500 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 23 maja 2018 r. strona przedłożyła w tut. ośrodku pomocy społecznej następujące dokumenty przetłumaczone na język polski:

wypis z wyroku rozwodowego, który zapadł na posiedzeniu sądu w Moskwie dnia 15 lutego 2016 r.; z treści tego dokumentu wynikało, że orzeczenie nabrało mocy prawnej 17 marca 2016 r.;

świadectwo rozwiązania małżeństwa wydane przez Urząd Stanu Cywilnego miasta Moskwy z dnia 28 października 2016 r.; z treści dokumentu wynikało, że dnia 28 października 2016 r. dokonano w Urzędzie Stanu Cywilnego w Moskwie zapisu aktu o rozwiązaniu małżeństwa.

Strona złożyła również oświadczenie o zamieszkiwaniu dzieci wraz z nią od 1 kwietnia 2016 r., to jest w okresie pobierania świadczenia wychowawczego, oraz o braku zasądzonych alimentów na rzecz dzieci, o nieoddaleniu powództwa o ustalenie świadczenia alimentacyjnego, o braku zobowiązania jej do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dzieci i niepozostawaniu żadnego z dzieci pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Jednocześnie strona wnosiła o wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego.

Z wydruku z bazy PESEL z dnia 1 czerwca 2018 r. wynika, że strona jest osobą rozwiedzioną (poprzedni wydruk z dnia 16 sierpnia 2017 r. potwierdzał stan cywilny jako osoby zamężnej). Strona jest zatem osobą samotnie wychowującą dzieci w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Jednocześnie z dokumentacji nie wynika, że strona wychowuje dzieci z drugim rodzicem. Zgodnie z dostarczonym wyrokiem sądu w Moskwie z dnia 17 sierpnia 2018 r. alimenty na dzieci zostały zasądzone od 16 lipca 2018 r.

Wójt Gminy podkreślił, że decyzja administracyjna z dnia 24 października 2017 r., na podstawie której przyznano świadczenie wychowawcze na dziecko zawierała pouczenie o konieczności powiadamiania organu wypłacającego świadczenie wychowawcze, m.in. o zmianie stanu cywilnego wnioskodawcy lub członka rodziny (pkt 1 pouczenia). Jednocześnie w pkt 2 pouczenia zawarto informację kiedy świadczenia wychowawcze nie przysługują i dookreślono w lit. e, co następuje: osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że: drugie z rodziców dziecka nie żyje; ojciec dziecka jest nieznany; powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone; sąd zobowiązał jedno z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka; dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Również podpisany przez stronę wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zawiera pouczenie o konieczności powiadamiania organu wypłacającego świadczenie wychowawcze o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Organ przywołując treść art. 25 ust.1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uznał, że strona pobierała świadczenie wychowawcze do dnia 30 kwietnia 2018 r., podczas gdy nie miała do niego prawa już od dnia 1 października 2017 r.

Organ wyliczył również odsetki należne od przedmiotowych świadczeń podlegających zwrotowi.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca. Odwołująca się oświadczyła przy tym, że związek małżeński zawarła w listopadzie 2004 r. W kwietniu 2007 r. wróciła do rodziców do Polski i miała sporadyczny kontakt z mężem. Do maja 2018 r. nie miała jakiejkolwiek wiedzy o zmianie jej stanu cywilnego. Niezwłocznie zaś po otrzymaniu stosownych dokumentów dotyczących rozwiązania małżeństwa odwołująca się przetłumaczyła te dokumenty oraz przedłożyła ja w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w C.

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, decyzją z dnia 26 października 2018 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zauważył, że w decyzji organu pierwszej instancji błędnie wskazano, iż M. M. jest pierwszym dzieckiem. Omyłka ta nie miała jednakże wpływu na podjęte rozstrzygnięcie.

Dalej organ opisał przebieg postępowania i rozstrzygnięcia dotyczące przyznanego świadczenia wychowawczego.

Kolegium przedstawiło również treść art. 2 pkt 13, art. 4 ust. 2 oraz art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Ponadto wskazało, że przepis art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - będący materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie - stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Zgodnie z art. 25 ust 2 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:

1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była poucz na o braku prawa do jego pobierania;

1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;

świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;

świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.

Kolegium podkreśliło, że decyzja o uznaniu, iż wypłacone świadczenia są nienależnie pobranymi i zobowiązująca do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych nie ma charakteru uznaniowego. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez osobę uprawnioną wypłaconych na jej rzecz świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami.

Mając na uwadze treść odwołania Kolegium poinformowało stronę, że stosownie do art. 25 ust. 10 ustawy może ona wystąpić o umorzenie, rozłożenie na raty albo odroczenie terminu płatności orzeczonego zwrotu.

E. M. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o anulowanie obciążeń nałożonych decyzją.

W uzasadnieniu wskazała, że związek małżeński z obywatelem Federacji Rosyjskiej, l. V. M. zawarła w listopadzie 2004 r. Zamieszkała z mężem w Rosji, gdzie urodziło się dwoje jej dzieci – D. i M. Niestety, mimo starań skarżącej, w małżeństwie nie działo się dobrze. Coraz bardziej odczuwalne różnice kulturowe i światopoglądowe spowodowały trwały rozpad związku. W kwietniu 2007 r. skarżąca wróciła do Polski, gdzie zamieszkała wraz z rodzicami i podjęła pracę w szkole. Ojciec nie poczuwał się do świadczeń na rzecz dzieci, a kontakty z nim były sporadyczne. Rozwód na terenie Rosji został przeprowadzony na posiedzeniu sądu pokoju dnia 15 lutego 2016 r. bez jej wiedzy i udziału, jak również bez ustalenia opieki nad dziećmi, czy też alimentów. Skarżąca nie otrzymała ze strony rosyjskiej ani od byłego męża żadnego dokumentu informującego o tym fakcie. Pracując w kilku miejscach i wychowując samotnie dwójkę dzieci na terytorium Polski nie była świadoma, że od 2016 r. jest rozwiedziona. Niezwłocznie po uzyskaniu informacji w tej kwestii, zażądała od byłego męża stosownych dokumentów. Od razu po ich otrzymaniu przetłumaczyła dokumentację i zgłosiła zaistniały fakt w urzędach. W ośrodku pomocy społecznej poinformowano ją, iż w związku ze zmianą zasad pobierania świadczenia wychowawczego z dnia 24 października 2017 r. świadczenie wychowawcze jej nie przysługuje. Zaskarżona decyzja jest dla skarżącej rozstrzygnięciem krzywdzącym, gdyż do maja 2018 r. nie miała wiedzy o zmianie stanu cywilnego. W lutym 2018 r. udała się do adwokata i sama chciała doprowadzić do wszczęcia procedury rozwodowej i ustalenia alimentów.

Podkreśliła na koniec, że kwota do zwrotu przekracza jej możliwości finansowe. Nawet rozłożenie tej kwity na raty sparaliżuje funkcjonowanie rodziny. Alimenty zasądzone na rzecz dzieci od ojca wynoszą około 750 zł. W moskiewskim sądzie toczy się rozprawa dotycząca wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego ojca dzieci od momentu rozwiązania związku małżeńskiego. Jest to rozprawa odwoławcza, gdyż sąd pierwszej instancji odrzucił jej pozew.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej w skrócie jako "p.p.w.d.").

Zgodnie z art. 4 ust. 2 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania (art. 25 ust. 1 pkt 1 "p.p.w.d."). Ustawodawcza wskazuje ponadto, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d.).

Przesłankę określoną w art. 25 ust. 2 pkt 1 "p.p.w.d." organy orzekające przyjęły jako podstawę rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu orzekającego przesłanka ta nie mogła być rozważana w okolicznościach faktycznych rozpatrywanej sprawy.

Zasadnym jest wskazanie, że pojęcie "nienależnie pobrane świadczenie" składa się z dwóch elementów. Pierwszy to element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania. Drugim jest element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie wychowawcze.

Przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego z zaistnieniem okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymaniem wypłaty świadczenia wychowawczego. Przepis ten wiąże nadto zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego z ową świadomością osoby, która świadczenie pobrała, wiedząc, iż świadczenie jej nie przysługuje. Wskazuje na to zwrot "[...] jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania [...]".

Regulacja zawarta w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci również uzależnia z kolei uznanie świadczenia za nienależnie pobrane od zaistnienia dwóch przesłanek: po pierwsze - świadczenie zostało przyznane lub też wypłacone; po drugie - podstawą przyznania bądź wypłaty tego świadczenia była jedna ze wskazanych w nim okoliczności: fałszywe zeznania lub fałszywe dokumenty, bądź "świadome wprowadzenie w błąd" przez osobę pobierającą to świadczenie.

Pierwsza z tych przesłanek w sposób oczywisty w rozpoznawanej sprawie zachodziła bowiem świadczenie zostało skarżącej przyznane (decyzją z dnia 24 października 2017 r.) i następnie - w okresie 1 października 2017 r. – 30 kwietnia 2018 r. - wypłacone. Jeżeli zaś chodzi o drugą przesłankę w orzecznictwie przyjmuje się że "błąd", o którym mowa w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. stanowi następstwo świadomego działania pobierającego świadczenie, determinowanego wolą wywołania przekonania po stronie organu, że zostały spełnione warunki przyznania do niego prawa. Świadomym wprowadzeniem w błąd jest m.in. sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jego uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2016 r.; sygn.. akt OSK 2234/14; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie organy orzekające odwołując się do treści art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uznały, że skoro skarżąca nie powiadomiła organów o rozwiązaniu jej małżeństwa przez rozwód, to pozwala to już na stwierdzenie, iż w konsekwencji tego pobierała świadczenie jej nienależne. Organy zaakcentowały nadto, że skarżąca była pouczona o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu właściwego wypłacającego świadczenie o przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Mając na uwadze dokumenty znajdujące się w aktach przedstawionych Sądowi należy wskazać, że skarżąca zastosowała się do obowiązku określonego w art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Świadczy o tym oświadczenie złożone przez skarżącą w dniu 23 maja 2018 r. jak i przedłożone wraz z oświadczeniem świadectwo rozwiązania małżeństwa oraz wypis z wydanego wyroku rozwodowego. Należy mieć nadto na uwadze, że skarżąca w toku prowadzonego postępowania administracyjnego konsekwentnie wskazywała, że o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód orzeczeniem wydanym przez sąd rosyjski nie wiedziała. W świetle wskazanych realiów organy orzekające prowadząc postępowanie administracyjne w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia winny były wykazać czy przyznanie świadczenia wychowawczego skarżącej nastąpiło w wyniku świadomego wprowadzenia organu w błąd co do tego, że skarżąca w momencie składania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego była osobą pozostającą w związku małżeńskim.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie ta druga przesłanka nienależnego świadczenia, a więc świadomości skarżącej co do tego, że nie przysługuje jej świadczenie wychowawcze (w ogóle a nie z uwagi na okoliczności zaistniałe później, już po przyznaniu świadczenia) i w związku z tym świadomego wprowadzenia przez skarżącą w błąd organu nie została wykazana przez organy, na których spoczywał taki obowiązek (zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Ta świadomość skarżącej - jak wskazano powyżej - musiałaby dotyczyć tego, że na dzień składania wniosku – to jest w dniu 14 sierpnia 2017 r. - skarżąca miała świadomość co do tego, że nie pozostaje już w związku małżeńskim.

Organy rozpoznające niniejszą sprawę zamiast wykazać okoliczność świadomego wywołania błędu organu przez skarżącą ograniczyły się do przedstawienia wykładni art. 2 pkt 13 oraz art. 8 ust. 2 u.p.p.w.dz. w kontekście spełnienia przesłanek pozytywnych związanych z przyznaniem świadczenia wychowawczego. Tym samym z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. rozstrzygnęły sprawę niewyjaśnioną dostatecznie, co do stanu świadomego działania skarżącej w celu wprowadzenia w błąd organu.

Ponadto należy zauważyć, że organy orzekające w sprawie nie zauważyły, że decyzje zostały przez nie wydane po obowiązującej od dnia 1 czerwca 2017 r. nowelizacji ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, dokonanej ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) wprowadzającej przepisy art. 7a i art. 81a k.p.a., w których wyrażono zasady "przyjaznej wykładni" i "przyjaznego" ustalenia stanu faktycznego, mających wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7a § 1 k.p.a. jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Z kolei zgodnie z art. 81a k.p.a. jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.

Z tych względów zaskarżona decyzja organu odwoławczego podlegała uchyleniu jako wadliwa. Ze względu na charakter i stwierdzone uchybienia uchyleniu podlegała również decyzja wydana przez organ pierwszej instancji.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań i wiążą organy orzekające w sprawie (art. 153 p.p.s.a.).

Ze względu na specyfikę sprawy związaną z faktem wydania orzeczenia rozwodowego przez sąd rosyjski organy orzekające będą związane przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu oceną prawną, co sprowadza się w szczególności do nakazu zastosowania przyjaznej dla strony wykładni art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. oraz zakazu rozstrzygania wątpliwości co do świadomego wprowadzenia organu w błąd na niekorzyść strony. Wykazanie świadomości skutkującej przyjęciem sankcjonowanego w art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. postępowania skarżącej wymaga od organów orzekających wykazania zaistnienia przesłanki zawartej w tym przepisie jednoznacznymi dowodami, o ile takie istnieją i będą mogły być przez organ przeprowadzone.