Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2703/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 183, art. 188, art. 203 pkt 1, art. 207 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 6, art. 7, art. 77, art. 78 par. 2, art. 80, art. 145a
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 88 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
article: par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 221 poz 2193
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi
article: par. 14 ust. 2 pkt 1a
journal: Dz.U. 2013 poz 490
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez  Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie NSA Andrzej Gliniecki del. WSA Dorota Dąbek (spr.) Protokolant asystent sędziego Marta Romanowska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2014r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...]S.A. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 961/11 w sprawie ze skargi [...]S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 marca 2011 r. nr KOA/3650/Oś/10 w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej 1) uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy Konstancin-Jeziorna z dnia 8 listopada 2010 r. znak RO-7628/4/2008, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz [...]S.A. z siedzibą w Warszawie kwotę 16661 (słownie: szesnaście tysięcy sześćset sześćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji, 3) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 września 2011r., sygn. akt IV SA/Wa 961/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 marca 2011r. sygn. KOA/3650/Oś/10 utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy Konstancin-Jeziorna z dnia 8 listopada 2010r. nr 6k/2010, znak: RO-D-I.7331-1/07 o wymierzeniu spółce administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 944.387,46 zł za usunięcie bez zezwolenia drzew rosnących na działce A z obrębu [...], położonej w Konstancinie Jeziornie przy ul. K. oraz umarzającą postępowanie w sprawie ukarania M. K. i T. B. oraz [...] S.A. za usunięcie bez zezwolenia drzew rosnących na działce A z obrębu [...] w Konstancinie Jeziornie oraz K. i P. Kacperskiemu prowadzącym PHU [...] Krystyna i Piotr Kacperscy.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Zawiadomieniem z dnia 15 maja 2008r. Burmistrz Gminy Konstancin-Jeziorna poinformował firmę [...] S.A. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie usunięcia drzew bez zezwolenia na działce A oraz A z obrębu [...] położonej przy ulicy K. w Konstancinie-Jeziornie. Z kolei zawiadomieniami z dnia 13 sierpnia 2008r. Burmistrz Gminy Konstancin-Jeziorna poinformował K. i P. K. PHU [...] oraz M. K. B. i T. B. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie usunięcia drzew bez zezwolenia na działce A oraz A z obrębu [...] położonej przy ulicy K. w Konstancinie-Jeziornie.

Decyzją z dnia 16 kwietnia 2009r. Burmistrz Gminy Konstancin-Jeziorna orzekł o wymierzeniu firmie [...] S.A. z siedzibą w Warszawie administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 1.242.461,78 zł za usunięcie bez zezwolenia drzew rosnących na działce nr A z obrębu [...] – położonej w Konstancinie Jeziornie przy ulicy K. [...] oraz umorzył postępowanie w sprawie ukarania M. K. i T. B. za usunięcie drzew bez zezwolenia położonych na działce A z obrębu [...] w Konstancinie Jeziornie oraz K. i P. Kacperskim prowadzącym PHU [...] Krystyna i Piotr Kacperscy.

Po rozpoznaniu odwołania [...] S.A., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 23 lipca 2010r. uchyliło w/w decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, wskazując w jakim zakresie organ I instancji winien uzupełnić postępowanie dowodowe.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Burmistrz Gminy Konstancin-Jeziorna decyzją z dnia 8 listopada 2010r. znak: RO-7628/4/2008 orzekł o wymierzeniu administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 944.387,46 zł firmie [...] S.A. z siedzibą w Warszawie za usunięcie bez zezwolenia następujących drzew rosnących na działce nr A z obrębu [...], położonej w Konstancinie-Jeziornie nr [...] przy ulicy K.:

1. kasztanowiec biały – wyliczony obwód pnia 169,6 cm na wys. 130 cm,

2. kasztanowiec biały – wyliczony obwód 115,8 cm na wys. 130 cm,

3. lipa – 3 pnie o wyliczonych obwodach 152,6 + 28,3 + 16,9 cm na wys. 130 cm,

4. kasztanowiec biały – wyliczony obwód pnia 161 cm na wys. 130 cm,

5. klon jawor – obwód pnia 150 cm na wys. 130 cm,

6. klon jesionolistny – wyliczony obwód pnia 197,8 cm na wys. 130 cm,

7. olsza czarna pień – o wyliczonym obw. 44 cm na wys. 130 cm

oraz umorzył postępowanie w sprawie ukarania M. K. i T. B. oraz [...] S.A. za usunięcie drzew bez zezwolenia położonych na działce A obrębu [...] w Konstancinie-Jeziornie oraz K. i P. K.. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz. U. nr 92 poz. 880 z późn. zm.) oraz rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. nr 219, poz. 2229).

Zaskarżoną decyzją z dnia 25 marca 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało powyższą decyzję w mocy. W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał podstawy do nałożenia na stronę skarżącą kary pieniężnej za usunięcie przedmiotowych drzew bez zezwolenia. Z akt sprawy wynika bowiem, że firma [...] S.A. wnioskiem z dnia 28 stycznia 2008r. wystąpiła o wydanie zezwolenia na uporządkowanie terenu, wycinkę suchych, połamanych i chorych drzew, wywóz gałęzi w odniesieniu do działek nr A i nr A w obrębie [...] znajdujących się przy ul. K. [...] w Konstancinie. Do wniosku został dołączony wykaz drzew wnioskowanych do usunięcia, z którego wynika, że do usunięcia zostało zawnioskowanych sześć drzew: jeden klon jawor i 5 topoli. Natomiast przy piśmie z dnia 13 lutego 2008r. została nadesłana mapa w skali 1:500 z zaznaczonym kolorem zielonym położeniem 6-ciu drzew przeznaczonych do usunięcia.

Kolegium stwierdziło, że decyzją z dnia 7 marca 2008r. nr 5/2008 Burmistrz Gminy Konstancin-Jeziorna zezwolił na usunięcie następujących drzew z terenu działki nr ew. A oraz A obręb [...] w terminie do 30 października 2008r.:

- wierzba – obwód pnia 178 cm, mierzony na wys. 130 cm,

- topola – obwód pnia 131 cm mierzony na wys. 130 cm,

- topola – obwód pnia 380 cm mierzony na wys. 130 cm,

oraz odmówił wydania zgody na usunięcie klonu jawora – obwód pnia 150 cm mierzony na wys. 130 cm, a także umorzył postępowanie w stosunku do topoli – obwód pnia 150 cm mierzony na wys. 130 cm i topoli – obwód pnia 123 cm mierzony na wys. 130 cm.

Kolegium wskazało, że w dniu 15 maja 2008r. dokonano oględzin (z udziałem przedstawiciela Urzędu Miasta i Gminy Konstancin Jeziorna oraz przedstawicieli Straży Miejskiej) działek nr A i nr A, w wyniku których to oględzin wykazano usunięcie drzew, po których pozostały następujące karpy (opisane w protokole i posiadające dokumentację fotograficzną):

1) karpa średnica 80 cm, odrosty klon jawor,

2) karpa średnica 60 cm, drzewo opisane w decyzji: obwód pnia 150 cm na wys. 130 cm,

3) karpa średnica 120 cm, wokół siewki klonu polnego,

4) karpa średnica 80 cm, odrosty kasztanowca,

5) karpa średnica 150 cm, obecne gałęzie – odrosty lipy,

6) karpa – klon jesionolistny – liście z odrostami pozwalają określić gatunek, średnica pnia 160 cm,

7) karpa olszy obw. 75 cm na wysokości 130 cm,

8) karpa średnica 150 cm do sprawdzenia, czy była decyzja,

9) bez czarny 3 pnie 50 cm, 25 cm, 15 cm, na wysokości 130 cm,

10) karpa klonu jesionolistnego - średnica 48 cm,

11) karpa kasztanowca średnica 95 cm.

Kolegium podkreśliło, że powyższy protokół był podstawą wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie usunięcia bez zezwolenia drzew na działkach nr A i nr A. Z kolei w dniu 17 września 2008r. odbyła się rozprawa administracyjna, na której ustalono, że na działce nr A (stanowiącej działkę drogową) nie była prowadzona wycinka drzew. Natomiast na działce nr A dokonano powtórnie pomiaru następujących karp:

1) kasztanowiec biały widoczne odrosty, najmniejszy promień 30cm, największa średnica 80 cm,

2) kasztanowiec biały najmniejszy promień 20,5 cm, średnica 71 cm,

3) lipa najmniejszy promień – 27 cm, średnica 84 cm,

4) lipa + 2 pień promień 5 cm, średnica nie określono przy pierwszym pomiarze,

5) lipa + 3 pień promień 3 cm - średnica nie określona przy pierwszym pomiarze,

6) kasztanowiec biały promień 28,5 cm, średnica 57 cm,

7) klon jawor najmniejszy promień 25, średnica 71 cm – jest to prawdopodobnie drzewo, o które występowano z wnioskiem na wycinkę, i odmówiono,

8) karpa bez odrostów – najmniejszy promień 35 cm, średnica 82 cm, prawdopodobnie klon jawor,

9) topola czarna najmniejszy promień 45 cm, średnica 102 cm,

10) kłoda olszy została przykryta.

Następnie w dniu 2 grudnia 2008r. odbyła się kolejna rozprawa administracyjna, na której przystąpiono do odszukania kolejnych karp po wyciętych drzewach, zgodnie z istniejącą dokumentacją oraz sporządzono dokumentację fotograficzną. Ze sporządzonego protokołu wynika, że odnaleziono pień olszy – obwód na wysokości 122 cm kłody wynosi 48 cm, przy czym nie było możliwości dokonania pomiaru karpy, a także odnaleziono bez czarny – obw. 38 cm + 19 h 19.

Kolegium podniosło, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, że bez zezwolenia zostało wycięte drzewo oznaczone nr 1 na mapie załączonej do wniosku z dnia 28 stycznia 2008r. o zezwolenie na wycinkę drzew (w stosunku do którego została wydana odmowa zgody na jego usunięcie), a także drzewa, które zostały uwidocznione na w/w mapie jako treść mapy zasadniczej (a w stosunku do których brak było wniosku o zezwolenie na wycinkę) oraz drzewo, które nie zostało uwidocznione na mapie jako jej treść (a w stosunku, do którego również brak było wniosku o zezwolenie na wycinkę).

Kolegium dodało, że w dniu 7 września 2010r. zostały przeprowadzone oględziny z udziałem eksperta w dziedzinie dendrologii. Z protokołu wynika, że odnaleziono karpę drzewa na działce nr A, po obmierzeniu której ustalono, że jest to karpa drzewa, w stosunku do którego nie określono wcześniej jego gatunku, a opisanego wcześniej jako klon jawor ze znakiem zapytania. Protokół zawiera także informację o pobraniu próbek karpy.

Organ zauważył, że w trakcie postępowania prowadzonego z wniosku firmy [...] S.A. dotyczącego zezwolenia na wycinkę drzew, a zakończonego w/w decyzją Burmistrza Gminy Konstancin-Jeziorna nr 5/2008 z dnia 7 marca 2008r., zostały przeprowadzone w dniu 3 marca 2008r. oględziny na działkach nr A i nr A. Z protokołu z oględzin nie wynika, aby na terenie objętym wnioskiem były wycinane drzewa. Zdaniem Kolegium, uznać należy, w oparciu o ustalenia dokonane przez organ I instancji i zebraną w sprawie dokumentację, że w sprawie – już po zakupie przez skarżącą przedmiotowej nieruchomości – nastąpiło wycięcie drzew bez wymaganego zezwolenia, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Kolegium zauważyło również, że skarżąca przedkładając do wniosku o zezwolenie na wycinkę mapę z naniesionymi kolorem zielonym wnioskowanymi do wycinki drzewami, miała świadomość, iż pozostałe drzewa zobrazowane na mapie (będące treścią mapy zasadniczej) mają swoje odpowiedniki w terenie. W opinii Kolegium, brak inwentaryzacji drzewostanu po zakupie nieruchomości przez skarżącą, nie wpływa na dokonane ustalenie, że w sprawie nastąpiło wycięcie bez zezwolenia drzew przez skarżącą.

W ocenie organu II instancji, odrębną kwestię stanowi ustalenie wysokości administracyjnej kary pieniężnej. Kolegium wskazało, iż z przepisów ustawy o ochronie przyrody, a także z przepisów wykonawczych do niej wynika, że ustalenia jednostkowej stawki kary za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia, dokonuje się w szczególności z uwzględnieniem szerokości obwodu pnia o gatunku drzewa mierzonego na wysokości 130 cm (art. 85 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody). Dla wymierzenia kary administracyjnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia niezbędne było więc jednoznaczne ustalenie wieku usuniętych drzew, ich gatunku oraz wyliczenie obwodu pnia drzewa na wysokości 130 cm. Zdaniem organu II instancji, dokonując porównania drzew objętych zaskarżoną decyzją z danymi zawartymi w protokole z dnia 17 września 2008r. wskazać należy, iż ustalenia zawarte w decyzji w odniesieniu do drzew opisanych w punktach 1-4 nie budzą zastrzeżeń, bowiem pokrywają się z ustaleniami zawartymi w protokole z dnia 17 września 2008r. (dot. punktów 1-6 protokołu), a obliczone przez organ I instancji obwody tych drzew na wysokości 130 cm są prawidłowe i dokonane zostały w oparciu o przepis art. 89 ust. 3 w/w ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym jeżeli ustalenie obwodu zniszczonego lub usuniętego bez zezwolenia drzewa jest niemożliwe, z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszy promień pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%. Kolegium wskazało także na prawidłowość ustaleń objętych punktem 5 zaskarżonej decyzji, bowiem odnoszą się one do drzewa, o które wnioskowano do wycięcia, a którego usunięcia odmówiono decyzją nr 5/2008 z dnia 7 marca 2008r., a także ustaleń objętych punktem 7, bowiem dotyczy on olszy czarnej, w stosunku do której został pomierzony obwód na wysokości 122 cm kłody, który wyniósł 48 cm. Natomiast w stosunku do drzewa wymienionego w punkcie 6 zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie stwierdziło, iż organ I instancji w tym względzie oparł się na "Opinii o gatunku drzewa na podstawie resztek pniaka pozostałych na działce przy ul. K. w Konstancinie-Jeziornie" z dnia 11 września 2010r. sporządzonej w oparciu o pobrane w dniu 7 września 2010r. próbki karpy. Z opinii tej wynika, że jest to klon jesionolistny. Kolegium stwierdziło, że w odniesieniu do tego drzewa (poz. nr 6 w tabeli w załączniku nr 1 do zaskarżonej decyzji) organ zastosował stawkę wynikającą z obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 16 października 2007r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2008 (M.P. nr 77, poz. 828). Kolegium zauważyło, że nie jest jednak możliwe zweryfikowanie naliczonej przez organ I instancji kwoty administracyjnej kary pieniężnej za wycięcie klonu jesionolistnego, bowiem zgodnie z art. 139 Kpa organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła [...] S.A. z siedzibą w Warszawie zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody oraz przepisów prawa procesowego, tj. art. 6, 7, 77 i 80 k.p.a. przez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy, dokonanie ustaleń bez właściwej oceny materiału dowodowego i nie przeprowadzenie dowodów dotyczących okoliczności istotnych dla rozpatrzenia sprawy, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz błąd w ustaleniach faktycznych. Strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Skarżąca Spółka nie zgodziła się z ustaleniami dokonanymi w sprawie przez organ. Wskazała, że przedmiotową nieruchomość nabyła od osób fizycznych w dniu 14 grudnia 2007r. Nieruchomość ta sąsiaduje bezpośrednio z nieruchomością, na której znajduje się oddane niedawno do użytku osiedle domów wielorodzinnych. Po nabyciu nieruchomości przez skarżącą nie został sporządzony protokół przekazania. Spółka wywodziła, że znajdujące się na nieruchomości, wystające ponad ziemie pnie drzew i połamane konary powodowały utrudnienia w poruszaniu się po terenie samochodem. Spowodowało to konieczność jego oczyszczenia, co wiązało się z przycięciem wystających pni do poziomu gruntu. Skarżąca przyznała, że wycięte zostało jedno drzewo, którego nie obejmowało udzielone decyzją zezwolenie, to jest klon jawor. W ocenie strony skarżącej dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia daty wycięcia drzew pozwoliłoby na bardziej wiarygodne określenie tej okoliczności, która wymaga wiedzy specjalistycznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę [...] S.A. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 23 września 2011r. stwierdził, że pozbawione słuszności są zarzuty zawarte w skardze odnoszące się do naruszenia prawa procesowego, tj. art. 6, 7, 77 i 80 k.p.a. W sprawie zostało bowiem przeprowadzono obszerne postępowanie dowodowe, dopuszczono dowód z opinii biegłego, przeprowadzono oględziny z których sporządzono protokoły, przy czym oględziny w dniu 7 września 2010r. zostały przeprowadzone z udziałem eksperta z dziedziny dendrologii, na terenie nieruchomości przeprowadzono też rozprawy administracyjne. Ponadto przeprowadzono również dowody z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy dotyczącej zezwolenia na wycinkę drzew, w tym protokołu oględzin, mapy ewidencjonującej położenie drzew na nieruchomości i decyzji zezwalającej na wycięcie określonych drzew z dnia 7 marca 2008r., umowy dotyczącej usunięcia drzew. Zdaniem Sądu I instancji, ustalając stan faktyczny organ oparł się o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału i dokonał jego wnikliwej analizy, szczegółowo określając, które z okoliczności i z jakich przyczyn uznał za udowodnione. W sposób logiczny i przekonywujący organ wywodził również, iż materiał zebrany w toku postępowania pozwala na ustalenie, że to skarżąca dopuściła się usunięcia przedmiotowych drzew bez zezwolenia. WSA w Warszawie uznał, że nie można zarzucić organowi naruszenia przepisów procedury z tego powodu, iż wyjaśnił dokładnie, co legło u podstaw ustalonego przez niego stanu faktycznego.

W ocenie Sądu I instancji, niedopuszczenie przez organ dowodu z opinii biegłego dendrologa na okoliczność daty wycięcia drzew nie stanowi naruszenia prawa, w tym art. 78 § 1 k.p.a., albowiem okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały już w sposób bezsporny wyjaśnione, a uwzględnienie tego dowodu godziłoby jedynie w zasadę szybkości postępowania, a co za tym idzie okoliczność ta nie wpływa na wynik sprawy i nie może stanowić przesłanki skutkującej uwzględnieniem skargi.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy został odniesiony do właściwych przepisów prawa materialnego, co przesądza o bezpodstawności zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 88 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 84 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Organ ustalił bowiem, iż to Spółka [...] S.A. dopuściła się usunięcia drzew będących przedmiotem postępowania. Organ wykazał również, że od czasu nabycia nieruchomość znajdowała się w posiadaniu Spółki i dopiero po uzyskaniu zezwolenia na wycinkę 3 drzew rozpoczęto prace na nieruchomości, które wykonywane były na zlecenie skarżącej. Zdaniem Sądu, zasadnie więc Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie przyjęło, że podmiotem wobec, którego należy zastosować przepis art. 88 ust. 2 ustawy prawo o ochronie środowiska jest strona skarżąca. Na marginesie jedynie Sąd zauważył, że w odniesieniu do jednego z drzew (kolon jawor) skarżąca Spółka przyznała, iż dopuściła się wycinki bez decyzji zezwalającej na jej dokonanie. Sąd I instancji uznał zatem, że prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy przesądza jednocześnie o zasadności zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego, a w związku z tym skargę oddalił.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] S.A. wniosła skargę kasacyjną, domagając się jego uchylenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji SKO w Warszawie na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyrokowi WSA w Warszawie skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że stan faktyczny został ustalony przez organy samorządowe I i II instancji z zachowaniem reguł procedury przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 6, 7, 77 i 80 k.p.a.). W ocenie Spółki, organ nie przeprowadził postępowania dowodowego pozwalającego wyjaśnić wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a w szczególności ustalić, czy strona skarżąca wiedziała o usuwaniu z należącej do niej działki drzew, których pnie obmierzone podczas oględzin w dniu 15 maja 2008r. i na to działanie się godziła. Poza tym organ winien był ustalić za pomocą biegłego datę wycięcia drzew. Skarżąca kasacyjnie uważa, że skoro Sąd I instancji nie zauważył powyższych naruszeń przepisów postępowania administracyjnego to naruszył art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, gdyż nie wykonał w sposób należyty obowiązku kontroli;

2. art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, jako podstawy orzeczenia, stanu faktycznego, który organy samorządowe I i II instancji ustaliły bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i nieprzeprowadzenie dowodów dotyczących okoliczności istotnych dla rozpatrzenia sprawy, a także przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Skarżąca Spółka podniosła, iż w uzasadnieniu wyroku Sąd nie może ograniczać się do stwierdzenia, co ustalił organ, lecz powinien wskazać, które ustalenia zostały przez niego przyjęte, a które nie. Tym samym w ocenie skarżącej kasacyjnie, przyjęcie przez WSA stanu faktycznego, który organ ustalił bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny stanowi właśnie naruszenie art. 141 § 4;

3. art. 3 w związku z art. 141 § 4, poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, jako podstawy orzeczenia, wadliwych ustaleń faktycznych poczynionych przez organy samorządowe I i II instancji. Zdaniem strony skarżącej, obowiązkiem Sądu I instancji było nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem. Natomiast Sąd I instancji uznał, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dendrologa na okoliczność daty wycięcia drzew nie stanowi naruszenia prawa, w tym przepisu art. 78 § 1 k.p.a., albowiem okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały już w sposób bezsporny wyjaśnione, a uwzględnienie tego dowodu godziłoby jedynie w zasadę szybkości postępowania i nie może stanowić przesłanki skutkującej uwzględnieniem skargi. Tymczasem skarżąca kasacyjnie uważa, że opinia biegłego była potrzebna do ustalenia daty wycięcia drzew, tym bardziej, że była to jednak z głównych okoliczność spornych w niniejszej sprawie i mogła przemawiać na jej korzyść. Ponadto skarżąca kasacyjnie uważa, że sporządzone przez organ I instancji protokoły z oględziny nie spełniały kryteriów wynikających z rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. nr 219, poz. 2229), gdyż nie zawierały dat i przyczyn usunięcia drzew.

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 6, 7, 77 i 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi w oparciu o błędne przyjęcie stanu faktycznego ustalonego przez organy samorządowe I i II instancji;

5. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy I i II instancji przepisów postępowania, tj. art. 6, 7, 77 i 80 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody.

Skarżąca Spółka zarzuciła również naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 88 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 84 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, poprzez ich błędne zastosowanie. W ocenie skarżącej kasacyjnie, odpowiedzialnością za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia, przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy, można obarczyć określoną osobę dopiero po wykazaniu, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy działaniem tej osoby, a zniszczeniem drzew lub krzewów. Spółka [...] nie zgodziła się z twierdzeniem Sądu I instancji, że fakt wycięcia przez nią drzew bez zezwolenia potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy. Zdaniem Spółki, w toczącym się postępowaniu nie zostało wykazane, że będąc właścicielem i posiadaczem działki, na której wycięto drzewa, wiedziała o ich usuwaniu i na to się godziła. Skarżąca kasacyjnie wyjaśniła, że po nabyciu nieruchomości, nie zgłosiła faktu braku jakichkolwiek drzew, ponieważ nie zdawała sobie sprawy z takiego braku, czy też z faktu wycięcia drzew w ostatnim czasie, poza zleconą wycinką. Skarżąca Spółka uważa, że załączona do wniosku o wydanie zezwolenia na wycięcie drzew mapa nie może być uznana jako wstępna inwentaryzacja drzewostanu. Spółka podkreśliła, że nie zaktualizowała stanu drzewostanu na nieruchomości przed złożeniem mapy, a zaznaczyła na niej wyłącznie drzewa, które chciała usunąć. W związku z powyższym Spółka [...] uważa, że brak inwentaryzacji drzewostanu znajdującego się na przedmiotowej nieruchomości wyklucza możliwość obciążenia jej karą administracyjną, ponieważ nie można bezspornie uznać, na podstawie pozostałych w terenie pni drzew, że zostały one wycięte po nabyciu przez nią nieruchomości.

Postanowieniem z dnia 23 maja 2013r., sygn. akt II OSK 212/12 Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie zainicjowane skargą kasacyjną [...] S.A. z siedzibą w Warszawie do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny sprawy o sygn. akt SK 6/12, wszczętej skargami konstytucyjnymi o zbadanie zgodności m.in. art. 88 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009r. nr 151, poz. 1220 z późn. zm.) z art. 2, art. 21 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1-3 oraz art. 86 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrokiem z dnia 1 lipca 2014r., sygn. akt SK 6/12, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013r. poz. 627, 628 i 842) przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto orzekł, że wymienione powyżej przepisy tracą moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Nadto postanowił umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie, na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 6[...]). Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 14 lipca 2014r. (Dz. U. z 2014r., poz. 926).

Postanowieniem z dnia 23 września 2014r., sygn. akt II OSK 212/12 Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., cyt. dalej jako p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zgodnie z poglądem wyrażonym w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r. (sygn. akt I OPS 9/09, ONSAiWSA z 2010 r. nr 2, poz. 16), fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania kasacyjnego wyroku orzekającego o niezgodności z Konstytucją przepisów, na podstawie których zostały wydane kontrolowane w sprawie decyzje, powoduje rozszerzenie zakresu kontroli kasacyjnej wyznaczonego treścią przytoczonego powyżej art. 183 § 1 p.p.s.a. i konieczność bezpośredniego zastosowania art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP. W tym też zakresie dochodzi do wyłączenia zasady związania sądu kasacyjnego granicami wniesionego środka zaskarżenia z uwagi na konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego i przywrócenia stanu zgodności z Konstytucją RP kontrolowanych rozstrzygnięć.

Rozstrzygając niniejszą sprawę należy zatem uwzględnić to, że po złożeniu skargi kasacyjnej zgodność zakwestionowanych w niej przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, stanowiących podstawę prawną wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, była przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny, który opisanym powyżej wyrokiem stwierdził ich niezgodność z Konstytucją. Okoliczność ta ma wpływ na dokonywaną przez Naczelny Sąd Administracyjny ocenę legalności zaskarżonego wyroku oraz wydanych w sprawie decyzji administracyjnych.

Trybunał Konstytucyjny w przytoczonym powyżej wyroku odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów o 18 miesięcy, a zatem utracą one moc obowiązującą dopiero w dniu 15 stycznia 2016r. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną stoi jednakże na stanowisku, że wiążący sądy obowiązek zagwarantowania przestrzegania Konstytucji obliguje w niniejszej sprawie do uwzględnienia dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny oceny niezgodności z Konstytucją przepisów prawnych, mimo że utratę ich mocy obowiązującej odroczono w czasie.

Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, iż na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność aktu normatywnego z Konstytucją, obalone zostaje domniemanie jego konstytucyjności. Następuje to już z momentem ogłoszenia wyroku Trybunału na sali rozpraw, niezależnie od odroczenia utraty jego mocy obowiązującej (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 27 kwietnia 2005r. sygn. akt P 1/05, OTK-A z 2005 r., nr 4, poz. 42; z dnia 13 marca 2007r. sygn. akt K 8/07, OTK-A z 2007 r., nr 3, poz. 26; z dnia 11 maja 2007r. sygn. akt K 2/07, OTK-A z 2007 r., nr 5, poz. 48). Wynikająca z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP kompetencja Trybunału Konstytucyjnego do odsunięcia w czasie skutków prawnych wydanego wyroku odnosi się wyłącznie do skutku derogacyjnego. Nie dotyczy natomiast samego uznania określonej normy za niekonstytucyjną. Oznacza to, że w zakresie orzeczenia o niezgodności z Konstytucją wskazanych w wyroku TK przepisów ustawy o ochronie przyrody, skutki prawne tego wyroku mają walor orzeczenia ostatecznego i powszechnie obowiązującego z chwilą jego ogłoszenia. A zatem z dniem 1 lipca 2014r., tj. z chwilą ogłoszenia przez Trybunał Konstytucyjny wyroku o sygn. akt SK 6/12 stwierdzającego, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, nie ma już żadnych wątpliwości, że przepisy te nie spełniają standardów konstytucyjnych.

Domniemanie zgodności przepisów niższego rzędu z Konstytucją jest wiążące dla wszystkich organów władzy publicznej, w tym sądów. Ma ono swoje uzasadnienie w zasadzie trójpodziału władzy, stanowiąc również gwarancję przyjętego w polskiej Konstytucji modelu skoncentrowanej kontroli konstytucyjności ustaw, powierzonej Trybunałowi Konstytucyjnemu. Co do zasady zatem domniemanie konstytucyjności ustaw i skoncentrowana kontrola ich konstytucyjności powodują, że sądy w procesie wykładni nie są uprawnione do stosowania reguły kolizyjnej lex superior w przypadku stwierdzonej przez siebie sprzeczności ustawy z Konstytucją RP. Co do zasady zatem, dopóki to domniemanie nie zostanie obalone, w procesie stosowania prawa sądy nie mogą samodzielnie pominąć normy ustawowej, która ich zdaniem narusza Konstytucję RP. Z chwilą natomiast gdy Trybunał Konstytucyjny, w ramach sprawowanej kontroli konstytucyjności ustaw, stwierdzi w wyroku, że dana norma ustawowa jest niezgodna z Konstytucją RP, ustaje mechanizm skoncentrowanej kontroli konstytucyjności ustaw oraz ograniczenie kompetencji wykładniczych sądu i możliwe jest stosowanie reguły kolizyjnej lex superior, znajdującej swoje potwierdzenie w treści art. 178 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, co "w zasadniczy sposób wpływa na swobodę sądów w zakresie dokonywania wykładni tych przepisów" (wyrok TK z dnia 13 marca 2007 r., K 8/07, OTK-A 2007, Nr 3, poz. 26). Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy należy zatem uwzględnić fakt obalenia domniemania konstytucyjności przepisów ustawy, która stanowiła podstawę prawną rozstrzygnięcia. Odroczenie skutku derogacyjnego powoduje wprawdzie, że do dnia 15 stycznia 2016r. niekonstytucyjne normy zawarte we wskazanych przepisach ustawy o ochronie przyrody obowiązują w systemie prawnym na równi z innymi normami, jednak sąd rekonstruując podstawę rozstrzygnięcia, zobowiązany jest uwzględnić wszystkie normy obowiązujące w systemie prawnym, w tym normy o charakterze konstytucyjnym, i podejmować ewentualne decyzje kolizyjne z uwzględnieniem obalenia domniemania zgodności z Konstytucją.

Należy podkreślić, że zawarcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu ma charakter wyjątkowy, a zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału z dniem jego ogłoszenia. Realizacja przez sądy gwarancji konstytucyjnych w stanie normatywnym zakładającym obowiązywanie przez określony czas niekonstytucyjnego przepisu, stawia wyzwanie i możliwość wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją, na co zwracał uwagę sam Trybunał Konstytucyjny (por. wyrok TK z dnia 27 października 2004 r. sygn. akt SK 1/04, OTK-A z 2004 r., nr 9, poz. 96). Dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, sądy zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania konstytucyjnych przepisów (por. poglądy przyjmowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, np. w wyrokach NSA z dnia 4 grudnia 2014r. sygn. akt II OSK 2696/14; z dnia 9 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 231/11; z dnia 29 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1070/10; z dnia 25 czerwca 2012r. sygn. akt I FPS 4/12; z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05; z dnia 17 listopada 2010r. sygn. akt I OSK 483/10; por. też pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt I KZP 30/13, OSNKW z 2014 r., z. 5, poz. 36 oraz w wyroku SN z dnia 10 listopada 1999 r. I CKN 204/08, OSNC 2000 nr 5,poz. 94). Odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją RP nie może zatem powodować prostego automatyzmu, lecz wymaga od sądów dokonania oceny okoliczności konkretnej sprawy i rozważenia ich w kontekście konieczności uwzględnienia utraty domniemania zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę prawną dla jej rozstrzygnięcia, pomimo odroczenia terminu utraty ich mocy obowiązującej.

Dokonując z tego punktu widzenia oceny okoliczności niniejszej sprawy należy uwzględnić przyczyny uznania przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, a także przyczyny odroczenia terminu utraty przez nie mocy obowiązującej. W uzasadnieniu cytowanego wyroku z dnia 1 lipca 2014 r. Trybunał Konstytucyjny eksponował przede wszystkim konieczność ochrony przyrody. Podkreślono, że Konstytucja niezwykle wysoko sytuuje wartość, jaką stanowi środowisko naturalne, umieszczając je wśród najważniejszych zadań państwa (art. 5 w związku z art. 68 ust. 4 i art. 74 Konstytucji RP). Ochrona przyrody, która stanowi element ochrony środowiska, została expressis verbis wymieniona w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP jako wartość, która może uzasadniać ustawowe ograniczenia w korzystaniu z praw konstytucyjnych, w tym z prawa własności nieruchomości i jej poszczególnych składników. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego ograniczenia te, niezależnie od zachowania formy ustawy i motywowania celem ochrony środowiska (te wymogi spełnia zakwestionowana ustawa o ochronie przyrody), muszą jednak odpowiadać wymaganiom wynikającym z zasady proporcjonalności (sensu stricto). Trybunał, akceptując wprowadzenie i utrzymywanie mechanizmu ochrony zadrzewień i wynikające z jego stosowania ograniczenia prawa własności, jak również zagrożenie karą w przypadku naruszenia obowiązku uprzedniego uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości, uznał, iż kara ta i opłata za usunięcie drzewa za zezwoleniem mogą stanowić, w określonych okolicznościach, sankcję nieproporcjonalną do uszczerbku wywołanego w środowisku naturalnym na skutek usunięcia drzewa lub krzewu. Kwestionowane przepisy nie uwzględniają w szczególności specyfiki tych sytuacji, w których nastąpiło uszkodzenie drzewa siłami przyrody lub jego chorobą, jak również wynikało ze stanu wyższej konieczności. Analizowane przepisy przewidują za usunięcie z nieruchomości drzewa lub krzewu bez zezwolenia czysto obiektywną odpowiedzialność, oderwaną od indywidualnych okoliczności dokonania tego deliktu. Posiadacz nieruchomości, z której zostało usunięte przez niego lub za jego przyzwoleniem drzewo lub krzew, bez zezwolenia właściwego organu nie ma prawnej możliwości zwolnienia się od odpowiedzialności przez wykazanie, że doszło do tego z przyczyn, za które on nie odpowiada. Wysokość kary, określona sztywno, nie pozwala uwzględnić stopnia uszczerbku w przyrodzie (w skrajnym przypadku może nie być żadnego uszczerbku), ciężkości naruszenia obowiązku ustawowego ani sytuacji majątkowej sprawcy deliktu. W niektórych przypadkach obowiązek zapłacenia kilkudziesięciu lub kilkuset tysięcy złotych kary może doprowadzić sprawcę deliktu do ruiny finansowej i odjęcia mu prawa własności. Konkludując, Trybunał uznał, że ograniczenia prawa własności, wynikające z zaskarżonych przepisów, nie spełniają testu proporcjonalności i tym samym są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Przytoczone przez Trybunał Konstytucyjny argumenty uzasadniające uznanie art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody za niezgodne z Konstytucją znajdują pełne zastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Nałożona na stronę skarżącą kara była bowiem wymierzona w sztywno określonej wysokości, bez miarkowania jej wysokości oraz bez względu na okoliczności tego czynu, co nie spełnia testu proporcjonalności w ograniczeniu prawa własności. W skardze kasacyjnej strona skarżąca zarzucała m.in. naruszenie prawa materialnego, tj. zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny przepisu art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, wskazując między innymi na zobiektywizowany, niezależny od winy sprawcy charakter tej odpowiedzialności. W niniejszej sprawie przesłanki, na które zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny, nie były analizowane i uwzględnione ani przez orzekające w sprawie organy administracyjne, ani też przez sąd pierwszej instancji. Wysokość orzeczonej kary pieniężnej ustalono na podstawie sztywno określonych stawek, bez uwzględnienia stopnia uszczerbku w przyrodzie i ciężkości tego naruszenia oraz sytuacji majątkowej sprawcy. Te okoliczności w ogóle nie były w sprawie brane pod uwagę. Należy zatem uznać, że nałożona na stronę skarżącą kara pieniężna za wycięcie drzew nie spełnia testu proporcjonalności, naruszając art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W niniejszej sprawie, uwzględniając jej stan faktyczny i odnosząc do niego podniesione w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego argumenty, należy uznać zapadłe dotychczas w sprawie rozstrzygnięcia za wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1pkt 1 litera a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z powodu niezgodnej z Konstytucją ustawowej podstawy prawnej do ich podjęcia.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei art. 178 ust. 1 Konstytucji przewiduje, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. W ramach tej podległości sądy "konstytucyjnie zobowiązane są do sprawiedliwego (zgodnego z prawem) rozpatrzenia sprawy oraz do zapewnienia legalności działań administracji, jest to ich konstytucyjny obowiązek (...). Ustrojodawca wykreował prawo podmiotowe jednostki do uzyskania orzeczenia o swych wolnościach, prawach i obowiązkach opartego na zgodnej z Konstytucją podstawie prawnej" (J. Sułkowski, Skutki określenia innego terminu utraty mocy obowiązującej dla postępowania ze skargi konstytucyjnej, w: M. Bernatt, J. Królikowski. M. Ziółkowski (red.), Skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sferze stosowania prawa. Studia i materiały Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2013, str. 152, 160). Funkcją sądów administracyjnych jest zatem przywracanie stanu konstytucyjności, co w niniejszej sprawie oznacza konieczność uchylenia zarówno zaskarżonego wyroku sądu I instancji, jak i decyzji administracyjnych wydanych na podstawie przepisów niezgodnych z Konstytucją. Obowiązywania aktu nie powinno się bowiem utożsamiać z obowiązkiem jego stosowania (por. J. Trzciński, Glosa do wyroku TK z dnia 23 października 2007r., P 10/07, ZNSA 2008, nr 1; por. także R. Hauser i J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 65-86; również M. Wiącek: Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011, s. 384-386). Naruszeniem wskazanego powyżej spoczywającego na sądach obowiązku stania na straży praworządności i legalności oraz przywracania stanu konstytucyjności byłoby stosowanie przez nie przepisu, który orzeczeniem Trybunału, ostatecznym i powszechnie obowiązującym, został uznany za niezgodny z Konstytucją, nawet gdy Trybunał odroczył utratę jego mocy obowiązującej. Odmówienie sądom takiego uprawnienia naruszałoby wynikającą z art. 8 ust. 1 zasadę prymatu Konstytucji w hierarchii źródeł prawa oraz istotę sądowej kontroli administracji polegającej na badaniu zgodności zaskarżonych aktów z prawem, w tym przede wszystkim z najwyższym prawem jakim jest Konstytucja RP.

W niniejszej sprawie nie może więc mieć zastosowania zasada tempus regit actum, ze względu na pozbawienie domniemania konstytucyjności tych przepisów, które stanowiły podstawę prawną rozstrzygnięcia. Należy przyjąć, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją kontrolowanej normy umożliwia sądowi odstąpienie od zasad wyznaczanych przez reguły determinujące datę, na którą określa się stan prawny miarodajny dla orzekania. Ta autonomia interpretacyjna przysługująca sądowi znajduje swoją podstawę w art. 8 ust. 2 Konstytucji, będąc wyrazem bezpośredniego stosowania Konstytucji poprzez kierowanie się wykładnią zgodną z Konstytucją. W doktrynie podkreśla się, że przepisy uznane przez Trybunał za niekonstytucyjne nie powinny być stosowane w przyszłości, nawet jeśli za ich stosowaniem przemawiałyby ogólne reguły prawa międzyczasowego (por. K. Gonera, E. Łętowska, Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności, PiP 2008, z. 5; por też pogląd S. Wronkowskiej, że uchylenie domniemania konstytucyjności sprawia, że normy nie można stosować, mimo że nie została ona jeszcze wyeliminowana z systemu prawa, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", PiP 2008, z. 10, s. 16-17). Zarówno zatem w takich przypadkach, gdy na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przepisy tracą moc z chwilą ogłoszenia orzeczenia TK, jak i w tych przypadkach, gdy Trybunał korzystając z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji określa inny termin utraty ich mocy obowiązującej, sądy administracyjne mają prawo, po dokonaniu oceny danej sprawy, odmówić zastosowania tych przepisów (por. m.in. J. Królikowski i J. Sułkowski w glosie do postanowienia SN z dnia 16 kwietnia 2008 r., I CZ 29/08, Przegląd Sejmowy 2009, nr 1, s. 207-208; także M. Jaśkowska, Skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dla procesu stosowania prawa wobec zasady bezpośredniego stosowania konstytucji (w:) I. Skrzydło-Niżnik, P. Dobosz, D. Dąbek, M. Smaga (red), Instytucje współczesnego prawa administracyjnego, Kraków 2001, s. 282-283). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Z kolei uzasadniając konieczność odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 1 lipca 2014r. podkreślił, że natychmiastowa utrata mocy obowiązującej skutkowałaby powstaniem luki prawnej, pozbawiając właściwe organy samorządu terytorialnego podstaw prawnych do wymierzania administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu rosnącego na tej nieruchomości, co uniemożliwiłoby im realizację części zadań nałożonych przez ustawę. Taki stan rzeczy byłby wysoce niepożądany z uwagi na konieczność zapewniania ochrony przyrody (środowiska). Z powyższego wynika zatem, iż celem Trybunału odsuwającego w czasie utratę mocy obowiązującej niezgodnych z Konstytucją przepisów było utrzymanie ich funkcji prewencyjnej i odstraszającej wobec podmiotów dopuszczających się usuwania drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej przepisów spowodowane zostało koniecznością objęcia dalszą ochroną drzew lub krzewów przed zagrożeniem niekontrolowanego ich wycinania. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wyraźnie podkreślił, że "brak obowiązku uzyskania uprzedniego zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości albo ograniczenie się tylko do obowiązku, bez zagrożenia karą jego naruszenia, sprawiłoby zapewne, że właściciele (posiadacze) działek, kierując się tylko własnymi, często wyłącznie materialnymi interesami, mogliby niszczyć nawet bardzo wartościowy pod względem przyrodniczym i krajobrazowym drzewostan". Wyznaczony przez Trybunał Konstytucyjny osiemnastomiesięczny termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów był zatem adresowany przede wszystkim do ustawodawcy, który winien wprowadzić stosowne zmiany ustawowe, co Trybunał podkreślił w końcowej części uzasadnienia, odwołując się do stanu prac legislacyjnych zmierzających do znowelizowania przepisów ustalających zasady wymierzania kar administracyjnych za usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia.

Odnosząc do niniejszej sprawy wskazane przez Trybunał Konstytucyjny przyczyny uzasadniające odroczenie utraty mocy obowiązującej niezgodnych z Konstytucją art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody należy podkreślić, że przedmiotem tej sprawy jest nałożenie kary za wycięcie drzew bez zezwolenia. Nie jest to więc sytuacja, którą analizował Trybunał Konstytucyjny w powyższym wyroku w kontekście odroczenia utraty mocy obowiązującej niezgodnych z Konstytucją przepisów. Niniejsza sprawa nie dotyczy bowiem mechanizmów ochrony przyrody, a więc odstraszenia przed potencjalnym, nieuprawnionym wycięciem drzew lub krzewów, ale stanu już po jego zniszczeniu. Uwzględnienie zatem w niniejszej sprawie faktu stwierdzenia niezgodności z Konstytucją RP przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody należy uznać za dopuszczalne, gdyż nie narusza to celu odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny terminu utraty ich mocy obowiązującej.

Zauważyć również trzeba, iż kontrolowana w sprawie zaskarżona decyzja SKO w Warszawie nie została jeszcze wykonana. Do momentu rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej jej wykonanie zostało wstrzymane przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 lutego 2012r., sygn. akt II OSK 212/12. Sytuacja zatem, w której skarga kasacyjna mogłaby zostać oddalona przy zastosowaniu dotychczasowych przepisów, stawiałaby pod znakiem zapytania funkcjonalność i ekonomię procesową kontroli sądowoadministracyjnej. Decyzja ta bowiem i tak, chociaż w dalszej perspektywie, podlegałaby uchyleniu w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, dodatkowo nakładając na stronę obowiązek podjęcia stosownej aktywności (złożenia wniosku), we właściwym terminie. Prowadziłoby to w efekcie również do kwestionowania skuteczności wykonywania podstawowych zadań sądownictwa administracyjnego, a więc ochrony praw podmiotowych jednostek. Nie ma logicznych przesłanek, by kończyć postępowanie na podstawie niezgodnych z Konstytucją, ale formalnie jeszcze obowiązujących przepisów, a następnie wznawiać zakończone w ten sposób postępowania. Takie działanie sądów byłoby dysfunkcjonalne (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2006 r. sygn. akt I PK 116/05, OSNP z 2006 r., z. 23- 24, poz. 353 i z dnia 5 czerwca 2007 r. sygn. akt I PK 6/07, OSNP 2008 r., z. 15- 16, poz. 213 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006r. sygn. akt II OSK 1403/05; z dnia 9 marca 2010 r. sygn. akt I FSK 105/09). Odsyłanie w niniejszej sprawie na drogę wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej z uwagi na konieczność ochrony innych wartości konstytucyjnych (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010r., str. 52 i str. 102). Byłoby nielogiczne, gdyby dopuszczając - w celu przywrócenia stanu konstytucyjności - możliwość wznowienia postępowania w sprawach już rozstrzygniętych na podstawie norm uznanych za niekonstytucyjne, ustrojodawca dopuszczał dalsze naruszanie Konstytucji na przyszłość, przez bezwzględny nakaz dalszego stosowania przepisu już uznanego za niekonstytucyjny (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007r., sygn. akt K 8/07, OTK-A 2007, nr 3, poz. 26; także wyrok TK z 23 października 2007, P 28/07, OTK-A 2007, nr 9, poz. 106). Wobec spraw będących w toku sąd administracyjny ma zatem możliwość dokonania oceny rozpatrywanej sprawy z punktu widzenia ochrony praw jednostki. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby bowiem do sytuacji, że sąd administracyjny zadający Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, będąc związany zasadą tempus regit actum orzekałby na podstawie niekonstytucyjnych przepisów tylko po to, by następnie strona wniosła o wznowienie postępowania na podstawie procedur, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Trudno też byłoby uznać za zgodne z zasadą ekonomiki procesowej zawieszenie postępowania przed sądem i oczekiwanie na wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego przez ustawodawcę. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności podstawy prawnej zaskarżonej decyzji z Konstytucją RP, to obowiązkiem sądu administracyjnego jest wskazanie i tej okoliczności, mogącej być przesłanką późniejszego wniosku strony o wznowienie postępowania administracyjnego (art.145a kpa).

W tym stanie sprawy, biorąc pod uwagę funkcje i ustrojowe zadania sądów administracyjnych, zakres ich autonomii orzeczniczej w przypadku obalenia domniemania zgodności ustawy z Konstytucją oraz wyniki dokonanego w tej sprawie przez Sąd wyważenia wartości konstytucyjnych, które uzasadniały stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisów ustawy o ochronie przyrody a także odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny skutku derogacyjnego w odniesieniu do tych niekonstytucyjnych przepisów, Sąd rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną odmówił zastosowania w sprawie art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody z powodu ich niekonstytucyjności polegającej na wprowadzeniu nieproporcjonalnych ograniczeń prawa własności. Pomimo odsunięcia w czasie o 18 miesięcy utraty mocy obowiązującej tych przepisów ustawy o ochronie przyrody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że niniejsze rozstrzygnięcie nie narusza wartości, dla której Trybunał Konstytucyjny orzekł o odroczeniu utraty ich mocy obowiązującej.

Uchylając w przedmiotowej sprawie zaskarżony wyrok, Sąd uznał również za konieczne rozpoznanie wniesionej skargi, gdyż w sprawie brak jest naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie powyżej ujawnione naruszenie prawa materialnego (art. 188 p.p.s.a.). Podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego, nie są uzasadnione. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, z zachowaniem wymogów wynikających z art. 6, 7, 77 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Niezasadny jest zarzut niekompletności zebranego w sprawie materiału dowodowego i dowolności dokonanej przez organ oceny stanu faktycznego. Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, że przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe, w tym dowody z oględzin terenu, na którym dokonano wycięcia drzew, z opinii biegłego dendrologa co do gatunku wyciętych drzew oraz z dokumentów, w tym z mapki dołączonej przez stronę skarżąca do wniosku o wydanie decyzji zezwalającej na usunięcie drzew i wówczas dokonanych oględzin nieruchomości (oględziny przeprowadzone w dniu 3 marca 2008r.) oraz umowy o wycięcie drzew pomiędzy stroną skarżącą a PPHI [...], doprowadziło do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organy w sposób logiczny i przekonujący uzasadniły przyczyny, które legły u podstaw uznania, że zbędne w niniejszej sprawie było przeprowadzenie dodatkowego dowodu z opinii biegłego dendrologa na okoliczność daty wycięcia drzew wskazując, że okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały już wyjaśnione. Dokonane przez organ zestawienie wyników oględzin dokonanych w dniu 3 marca 2008r., kiedy nie stwierdzono żadnych prac wycinkowych i w dniu 15 maja 2008r., kiedy zastano już stan po wycince i uwidoczniono go na fotografiach, uzasadnia trafność wysuniętego przez organ wniosku, że do wycinki doszło w tym właśnie okresie, a więc już po zakupie przez stronę skarżącą przedmiotowej nieruchomości. Nie doszło zatem do naruszenia art. 78 §2 kpa, przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe pozwoliło na nie budzące wątpliwości ustalenie, że wycięcia drzew bez zezwolenia dokonała strona skarżąca we wskazanym czasie.

Z tych też przyczyn, przy uwzględnieniu powyżej przedstawionej oceny prawnej dotyczącej niezgodności z Konstytucją przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, koniecznym stało się uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 marca 2011r. nr KOA/3650/Oś/10 oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy Konstancin-Jeziorna z dnia 8 listopada 2010r., znak RO-7628/4/2008. Organy administracyjne prowadząc ponownie postępowanie administracyjne, powinny rozpoznać sprawę strony skarżącej na podstawie przepisów zgodnych z Konstytucją, a razie ich nieuchwalenia w terminie wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 1 lipca 2014r. - umorzyć postępowanie w sprawie.

Mając powyższe względy na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z §1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003r., Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz §14 ust. 2 pkt 1 a Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013r., poz. 490). Na zasądzoną kwotę składa się wpis stosunkowy od skargi oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej i wydatków - opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Odstąpiono natomiast w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, uznając na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., że w sprawie miał miejsce szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie, albowiem uwzględnienie skargi kasacyjnej nastąpiło z powodu uwzględnienia wydanego w toku postępowania kasacyjnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r.