Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1434/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.39, artr.6 pkt 14
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Gd 824/15 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 10 grudnia 2015r., sygn. akt III SA/Gd 824/15, oddalił skargę M. T. (dalej zamiennie wnioskodawczyni lub skarżąca lub skarżąca kasacyjnie) na sprecyzowaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G.

W jego uzasadnieniu Sąd ten podał, że Prezydent Miasta G., po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] maja 2015 r., na podstawie art. 104 K.p.a., art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 8 ust. 2-4, art. 9, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 18 ust. 1 pkt 6, art. 41 pkt 1, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.) oraz uchwały nr XXXIX/813/14 Rady Miasta G. z dnia 3 lutego 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020 (Dz. Urz. Województwa Pomorskiego z 2014 r., poz. 681), decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], odmówił przyznania wnioskodawczyni pomocy w postaci zasiłku celowego/specjalnego zasiłku celowego przeznaczonego na żywność. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że M. T. jest osobą pozostającą w rodzinie składającej się z czterech osób. Rodzina korzysta wspólnie z posiadanych środków pieniężnych, ściśle współpracuje w załatwianiu spraw życia codziennego, w tym w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Strona nie zamieszkuje w osobnym pokoju pomimo tego, że w mieszkaniu znajdują się wolne pokoje. Ustalony przez organ dochód rodziny wynosi 2.584,89 zł. Składają się na niego: renta socjalna A. T. w kwocie 643,02 zł, dwa zasiłki pielęgnacyjne przyznane A. T. i I. T. po 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez K. T. w kwocie 1.200 zł miesięcznie oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 435,87 zł. Poza tym rodzina dysponuje kwotą 32.487 zł wypłaconą tytułem zaległego i bieżącego świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle powyższych okoliczności faktycznych organ uznał, że dochód rodziny wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe z ustawy o pomocy społecznej i pozwala na zabezpieczenie niezbędnych wydatków życiowych na kilka kolejnych miesięcy. W sprawie nie wystąpił zaś szczególnie uzasadniony przypadek dopuszczający udzielenie pomocy finansowej, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

M. T. wniosła odwołanie od ww. decyzji podnosząc, że organ nie wziął pod uwagę oświadczenia jej ojca, w którym odmawia on utrzymania córki i finansowania jej składek na ubezpieczenie. Podała ponadto, że nie ma żadnych środków na wyżywienie, utrzymanie i leczenie.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. uchyliło powyższą decyzję w całości i orzekło o odmowie przyznania M. T. zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w latach 2014-2020. Poczyniono ustalenia faktyczne zbieżne z ustaleniami organu I instancji, dochodząc do przekonania, że dochód rodziny wnioskodawczyni wynoszący 2.548,89 zł nie przekracza kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nadto otrzymała ponad 35.000 zł zaległego świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji słusznie uznał, że rodzina ma możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych przy wydatnym wsparciu budżetu domowego ze środków wypłaconych w ciągu niespełna czterech miesięcy zaległych należności. Niezasadne byłoby zatem udzielenie pomocy rodzinie mającej obok dochodów bieżących znaczne zasoby pieniężne, w sytuacji gdy ośrodek udziela jednocześnie pomocy dużej ilości rodzin znajdujących się w gorszej sytuacji niż rodzina wnioskodawczyni. W ocenie organu odwoławczego wnioskodawczyni nie prowadzi odrębnego gospodarstwa domowego, o czym świadczą poprawnie dotąd ustalone okoliczności faktyczne (nie ma własnego dochodu, zamieszkuje wspólnie z rodziną, opiekuje się matką, gotuje i pierze dla wszystkich). Zdaniem organu działa ona za namową ojca, który próbuje uzyskać w ten sposób dostęp do kolejnych świadczeń z pomocy społecznej, ponieważ sam po otrzymaniu stałego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zaległych świadczeń w wysokiej kwocie nie może uzyskać kolejnych świadczeń z pomocy społecznej w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego. Dalej organ ten podał, iż mając ogromny wpływ na wnioskodawczynię, może dopuszczać się przemocy psychicznej wobec córki. Przypuszczenie takie wynika z faktu wszczęcia procedury "Niebieskiej karty". Kolegium uznało jednak, że zakwestionowana decyzja została wydana z naruszeniem art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez niewłaściwe zastosowanie. Skoro bowiem dochód rodziny nie przekraczał kryterium dochodowego podwyższonego do kwoty 150% kwoty kryterium ustawowego na cele udzielenia pomocy na dożywianie z programu rządowego, to art. 41 ustawy o pomocy społecznej przewidujący udzielanie pomocy finansowej osobom i rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, nie mógł mieć w sprawie zastosowania. Z uwagi na to naruszenie i rozstrzygnięcie o specjalnym zasiłku celowym, mimo braku podstaw prawnych do zastosowania art. 41 tej ustawy, organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł reformatoryjnie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i art. 39 ust. 1, 2 oraz art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

W skardze na ww. decyzję ostateczną, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca zakwestionowała stanowisko organu odwoławczego. Nie zgodziła się z jego twierdzeniem, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. Podniosła, że wywiady środowiskowe przeprowadzone w sprawie były nieaktualne, gdyż odnosiły się do sytuacji na dzień wniesienia wniosku, kiedy pozostawała we wspólnym gospodarstwie z rodzicami. Przyznała, iż mieszka pod tym samym adresem, ale prowadzi osobne gospodarstwo. Skarżąca podała, że nie znała treści wywiadu środowiskowego, podpisała go "w ciemno". Zaprzeczyła, aby została zmuszona przez ojca do złożenia przedmiotowego wniosku o pomoc.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany wcześniejszego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał wniesioną skargę za niezasadną, gdyż w jego ocenie przedmiotowe świadczenie nie powinno zostać skarżącej przyznane. Pogląd ten wyprowadził z dokonanych przez organ niewadliwych ustaleń faktycznych i rozważań prawnych poczynionych na tle celów pomocy społecznej wynikających z art. 2 ust. 1 art. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz reguł przyznawania zasiłku celowego (art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy), w tym zwłaszcza gradacji potrzeb indywidualnych i możliwości finansowych. Uznał, iż organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego. Mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, nie ma własnego łóżka ani żadnych innych sprzętów gospodarstwa domowego. Skarżąca korzysta ze sprzętu gospodarstwa domowego, jaki znajduje się w mieszkaniu. Nie ma własnego dochodu. Cała rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Wydatki mieszkaniowe są opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego. Prawidłowo również ustalono, że dochód rodziny skarżącej wynosi 2.584,89 zł (zatem na jedną osobę w rodzinie 646,22 zł), czyli przekracza kryterium dochodowe z ustawy o pomocy społecznej. Słusznie więc uznano, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto Sąd I instancji przyjął, że rodzina skarżącej ma możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych przy stosunkowo dużym wsparciu budżetu domowego ze środków wypłaconych w ciągu niespełna czterech miesięcy w łącznej kwocie ponad 35.000 zł. Podzielił również argumentację organu odwoławczego w zakresie wydania decyzji organu I instancji z naruszeniem art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez niewłaściwe zastosowanie. Skoro bowiem dochód rodziny nie przekraczał kryterium dochodowego podwyższonego do kwoty 150% kwoty kryterium ustawowego na cele udzielenia pomocy na dożywianie z programu rządowego, to art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wskazany w podstawie prawnej decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 1 czerwca 2015 r. nie mógł mieć w sprawie zastosowania. Przepis ten reguluje bowiem udzielanie pomocy finansowej osobom i rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Z uwagi na wskazane naruszenie oraz rozstrzygnięcie w decyzji organu pierwszej instancji o "specjalnym zasiłku celowym przeznaczonym na żywność" organ odwoławczy zasadnie uchylił tę decyzję w całości i orzekł co do istoty sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Wobec powyższego skarga podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: P.p.s.a.

W skardze kasacyjnej M. T. zaskarżyła powyższy wyrok w całości. Zarzuciła mu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że rodzinę w rozumieniu tego przepisu stanowią "osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące" w tym znaczeniu, iż czynnik wspólnego gospodarowania nie obejmuje pozostawania na utrzymaniu osób, z którymi się wspólnie gospodaruje. Tymczasem prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że definicja wspólnego gospodarowania zawiera w sobie także i tę cechę, a w konsekwencji brak w tym przedmiocie ustaleń faktycznych Sądu oraz oceny zeznań skarżącej, członków jej rodziny i oświadczenia K. T. z dnia [...] lutego 2015 r., w którym stwierdza on, iż odmawia finansowania skarżącej oraz opłacania jej składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Spowodowało to błędne przyjęcie przez Sąd, iż skarżąca z pozostałymi zamieszkującymi ją osobami (posiadającymi dochody) stanowi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej i tym samym nie spełnia kryterium dochodowego upoważniającego do korzystania ze świadczenia, o które wnioskuje;

- ponadto, z ostrożności procesowej - na wypadek nieuwzględnienia zarzutu określonego wyżej - zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła także:

a) naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 81 K.p.a. mające wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi, pomimo iż ta podlegała uchyleniu z uwagi na uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez organy wydające decyzje w pierwszej i drugiej instancji, a polegające na ustaleniu z przekroczeniem zasady swobody oceny dowodów, iż zeznania skarżącej są niewiarygodne na tej tylko podstawie, że "wyjaśnienia strony bezpośrednio zainteresowanej wynikiem sprawy mają nikłą wartość dowodową", a także że niewiarygodne są zeznania jej ojca K. T., ponieważ "Kolegium zna postawę K. T. [z innych postępowań - przyp.], w tym jego zdolność do zaprzeczania oczywistym okolicznościom", zatem z całkowitym pominięciem analizy dowodu przy uwzględnieniu zasad logiki i doświadczenia życiowego oraz uznanie na zasadzie dowolności, iż nie stanowią one wiarygodnego źródła dowodów. Spowodowało to błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą oraz tworzy z nimi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy z zeznań skarżącej oraz jej rodziny wynika jasno, iż osoby te rozdzieliły gospodarstwa domowe i obecnie prowadzą je oddzielnie;

b) naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 81 K.p.a. mające wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi, pomimo iż ta podlegała uchyleniu z uwagi na uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez organy wydające decyzje w pierwszej i drugiej instancji, a polegające na ustaleniu z naruszeniem zasad logiki i doświadczenia życiowego, że skarżąca i członkowie jej rodziny tworzą wspólne gospodarstwo domowe na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego wcześniej do sprawy prowadzonej przez SKO w G. pod sygn. akt [...], podczas gdy z zasad doświadczenia życiowego wynika, iż gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie może ulec rozdzieleniu pod wpływem nowych okoliczności, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. W konsekwencji Sąd meriti popełnił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą oraz tworzy z nimi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy z zeznań skarżącej oraz jej rodziny wynika jasno, iż osoby te rozdzieliły gospodarstwa domowe i obecnie prowadzą je oddzielnie.

Na tych podstawach wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. na podstawie art. 188 P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia zarzutu naruszenia prawa materialnego;

2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku;

3. przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów świadczenia pomocy prawnej z urzędu powiększonych o należny podatek VAT według norm przepisanych, ponieważ koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części;

4. rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesione wyżej zarzuty szerzej umotywowano, dowodząc w szczególności wadliwości ustaleń co do prowadzenia przez skarżącą kasacyjnie wspólnego gospodarstwa z rodzicami. Na tę okoliczność przywołano szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaakcentowano także błędne oparcie się na wywiadzie środowiskowym z innej sprawy i nieprawidłową ocenę wiarygodności przeprowadzonych dowodów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie godzi się przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Przed odniesieniem się do jej zarzutów zauważyć nadto należy, że w myśl art. 176 § 2 P.p.s.a., poza wymaganiami, o których mowa w § 1, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W niniejszej sprawie ziściły się warunki odstępstwa od zasady jawności i bezpośredniości postępowania, bowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się w jej imieniu rozprawy, a pozostałe strony w terminie 14 dni od doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy (art. 182 § 2 P.p.s.a.).

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a., a są to: naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć wadliwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie nieprawidłowej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący kasacyjnie nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Oparcie skargi kasacyjnej na obu podstawach z reguły wymusza w zasadzie rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych albowiem tylko wówczas, gdy stan faktyczny sprawy został poprawnie ustalony i nie doszło do mających wpływ na wynik sprawy naruszeń procesowych, można przejść do oceny zastosowania i wykładni prawa materialnego.

Wskazując zatem na podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 81 K.p.a. uznać go należy za chybiony. Po pierwsze zarzut ten jest nieprawidłowo sformułowany i to w obu punktach. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera przepisu art. 145 § 1 lit. c, a jedynie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. Z uwagi jednak na treść skargi kasacyjnej można uznać takie przedstawienie zarzutu za omyłkę pisarską, która wszakże nie została nawet w jej uzasadnieniu skorygowana, co osłabia wymowę tego zarzutu. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma bowiem obowiązku ani prawa poszukiwania właściwego przepisu objętego zarzutem, ani domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie Sądu Kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - może on uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Po drugie, jeżeli autor skargi kasacyjnej chciał zaskarżyć błędne jego zdaniem ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji orzekające w sprawie to winien wskazać odpowiednie w tej kwestii przepisy procedury administracyjnej w powiązaniu ze stosownym przepisem P.p.s.a. Takim przepisem procedury administracyjnej z pewnością nie jest 81 K.p.a., zgodnie z którym okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Należy wskazać, że stosownie do art. 10 § 1, art. 79 i art. 81 K.p.a. organ prowadzący postępowanie jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, w tym zawiadomić strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, umożliwić im udział w przeprowadzeniu tego dowodu, zadawanie pytań świadkowi i składanie wyjaśnień. Okoliczność faktyczna zaś może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, przy czym – po myśli art. 10 § 2 K.p.a. odstąpienie do tej zasady może nastąpić tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na bezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Takie przypadki w sprawie nie mają miejsca. Zachowanie generalnych wymagań nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od treści i wagi przeprowadzonego dowodu. Ani z akt sprawy ani ze skargi do Sądu I instancji nie wynika, aby skarżąca była pozbawiona czynnego udziału w postępowaniu, czy też nie miała możności wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Sama stwierdziła, że uczestniczyła w czynnościach procesowych, lecz wywiad podpisała "w ciemno", co nie może stanowić żadnego usprawiedliwienia ani argumentu na poparcie tego zarzutu. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej organ wyjaśnił sprawę do rozstrzygnięcia i dostatecznie ją rozważył, uczynił to w sposób nie uchybiający zasadom procedury, a zajęte w zaskarżonej decyzji stanowisko właściwie umotywował. Nie ominął też reguły z art. 81 K.p.a., bo poczynione ustalenia mają oparcie w prawidłowo zebranym i ocenionym pod kątem wiarygodności materiale dowodowym, zaś skarżąca bądź nie zaprzeczyła ustalonym faktom, bądź uczyniła to nieskutecznie. Trzeba zważyć, iż tym dowodom i ich ocenie organ dał wyraz poprzez szczegółowe ich omówione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Toteż nie miał Sąd I instancji podstaw do jej wzruszenia.

Przechodząc do zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazać należy, iż zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Wykładnia tej normy prawnej jest dokonana w bogatym orzecznictwie i doktrynie. I tak w motywach wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 618/13 (CBOSA), cytowanego zresztą w kasacji, stwierdzono że faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie polega na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólnie gospodarować oznacza wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują. Wbrew wywodom kasacji taki stan udowodniono w tej sprawie. Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 626/14 (publ. CBOSA), na okoliczność wspólnego gospodarowania składają się różne elementy, jak ponoszenie kosztów i opłat za mieszkanie, opieka udzielana w chorobie, wykonywanie zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, dysponowanie wspólnym dochodem z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb życiowych. W doktrynie zaś powiada się m.in., iż wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego, a także – jeżeli występuje w funkcjonalnym związku z tym gospodarstwem – gospodarstwa rolnego (W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 72-73). W tym kontekście zasadnie w rozpoznawanej sprawie oceniono, że skarżąca, jej rodzice i siostra stanowią rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Skarżąca zamieszkuje wraz z nimi w trzypokojowym mieszkaniu. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Skarżąca otrzymuje też dodatek mieszkaniowy przyznany na podstawie stosunku wydatków mieszkaniowych i dochodów czteroosobowego gospodarstwa domowego. Wydatki mieszkaniowe są zatem opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. Ponadto, jak ustalono w toku postępowania administracyjnego, sprawuje opiekę nad matką. Z oceny sytuacji rodziny dokonanej przez organy administracji wynika, że oprócz czynności związanych z pielęgnacją matki skarżąca gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie - wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego, wspólnie robi zakupy i korzysta z magazynu odzieży. Należy również podkreślić, że istotną cechą wspólnego gospodarowania jest pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą także gospodarstwo się tworzy, co niewątpliwie w sprawie niniejszej ma miejsce. Takie stanowisko prezentowane było w wielu orzeczeniach (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2836/12 i z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 801/13, publ. CBOSA). Odmienne twierdzenia skarżącej kasacyjnie są prezentowane na użytek niniejszego postępowania. Trzeba wreszcie zważyć, iż podstawowym środkiem dowodowym pozwalającym na poczynienie ustaleń faktycznych jest wywiad środowiskowy, który w tej sprawie do przedstawionych przez organ ustaleń przekonuje. Nie ma znaczenia, dla jakiej sprawy go sporządzono, bo generalnie zawsze chodzi o fakty dla potrzeb spraw z zakresu pomocy społecznej. Zatem w sprawie należało uwzględnić dochód rodziny skarżącej, który nie przekroczył kryterium dochodowego dla zgłoszonej potrzeby (150% kwoty, o jakiej mowa w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, czyli 3.084 zł (150% kwoty 2.056 zł dla czteroosobowej rodziny), wynosi bowiem 2.584,89 zł. Tak więc pomoc należałaby się przy spełnieniu przesłanki niezbędnej potrzeby, jakiej strona nie jest samodzielnie zaspokoić. Jednakowoż z niewadliwych ustaleń i rozważań organów wynika, iż tak nie jest, albowiem w aktualnym stanie sprawy taką możliwość skarżąca ma. Świadczą o tym nie tylko bieżące dochody rodziny, ale przede wszystkim duża kwota uzyskana z tytułu zaległego świadczenia. Rozważania te nie naruszają granic uznania administracyjnego, które cechuje tego rodzaju decyzje. Swoboda organów pomocowych nie została tu przekroczona, a ich stanowisko zostało przekonująco uzasadnione. Miał więc Sąd I instancji podstawę do jego podzielenia i oddalenia skargi.

W tym stanie rzeczy niepodobna mu zarzucić naruszenia wskazanego w skardze kasacyjnej przepisu prawa materialnego ani przepisów postępowania.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 P.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. Nie orzekł natomiast o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jako że w tej materii wyłącznie właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne.