Wyrok NSA, sygn. akt II SA 609/92
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1992-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 633  Zatrudnienie i sprawy bezrobocia
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Bezrobocie
Zatrudnienie
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 3, art. 33 ust. 3
journal: Dz.U. 1990 nr 21 poz. 124
law: Ustawa z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych.
article: art. 15, art. 20 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 1989 nr 75 poz. 446
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu.
article: poz. 457
journal: Dz.U. 1991 nr 10 poz. 6
Teza: 1. Pracownik pobierający wynagrodzenie ze Skarbu Państwa obliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy na podstawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 21 poz. 124 ze zm./, nie jest bezrobotnym w rozumieniu art. 15 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./, a zatem nie może pobierać zasiłku dla bezrobotnych.

2. Pozostaje w sprzeczności z fundamentalną zasadą, iż ustawa nie działa wstecz, stanowisko organów administracji stosujących przepisy nowej ustawy /z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu - Dz.U. nr 106 poz. 457/, dotyczące terminu rejestracji osób, z którymi rozwiązano stosunek pracy na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy /art. 20 ust. 2 pkt 1 tej ustawy/, do osób, które zarejestrowały się w okresie obowiązywania ustawy poprzedniej /z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu - Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./.

TEZY

1. Pracownik pobierający wynagrodzenie ze Skarbu Państwa obliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy na podstawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 21 poz. 124 ze zm./, nie jest bezrobotnym w rozumieniu art. 15 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./, a zatem nie może pobierać zasiłku dla bezrobotnych.

2. Pozostaje w sprzeczności z fundamentalną zasadą, iż ustawa nie działa wstecz, stanowisko organów administracji stosujących przepisy nowej ustawy /z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu - Dz.U. nr 106 poz. 457/, dotyczące terminu rejestracji osób, z którymi rozwiązano stosunek pracy na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy /art. 20 ust. 2 pkt 1 tej ustawy/, do osób, które zarejestrowały się w okresie obowiązywania ustawy poprzedniej /z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu - Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Barbary T. na decyzję Wojewody (...) z dnia 17 marca 1992 r. w przedmiocie pozbawienia zasiłku dla bezrobotnego i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w P.


UZASADNIENIE

Barbara T., urodzona dnia 21 września 1950 r., mężatka /mąż Leszek T. jest zatrudniony w P. jako pracownik fizyczny z wynagrodzeniem miesięcznym średnio około 1.200.000 zł/, matka 7-letniego dziecka /Michała/, mająca wykształcenie średnie ogólnokształcące, była zatrudniona w Urzędzie Gminy w R. na różnych stanowiskach w okresie od dnia 2 listopada 1969 r. do dnia 30 września 1990 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. W kwestionariuszu osobowym z dnia 25 listopada 1985 r. podano stan majątkowy /własny lub współmałżonka/: grunty orne o powierzchni 1,72 ha oraz działka zabudowana o powierzchni 0,07 ha - własność współmałżonka.

Stosunek pracy z Barbarą T. został rozwiązany na podstawie art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 21 poz. 124/ przez Urząd Gminy w R. z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia.

W dniu 10 kwietnia 1991 r. Barbara T. zarejestrowała się w Rejonowym Biurze Pracy w P. jako bezrobotna poszukująca pracy i otrzymała zasiłek dla bezrobotnych /a także zasiłek rodzinny na syna Michała/.

Kierownik Urzędu Rejonowego w P. decyzją z dnia 8 stycznia 1992 r., wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 9, art. 20 ust. 1 i 2 i art. 61 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu /Dz.U. nr 106 poz. 457/, orzekł o pozbawieniu Barbary T. prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 29 lutego 1992 r. /wraz z zasiłkiem rodzinnym i pielęgnacyjnym/ ze względu na to, że według przepisów tej ustawy nie przysługuje jej zasiłek dla bezrobotnych, ponieważ w okresie 12 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania nie pozostawała w stosunku pracy lub w stosunku służbowym przez okres co najmniej 180 dni ani nie podlegała przez taki okres ubezpieczeniu społecznemu z tytułu innej pozarolniczej działalności.

Od decyzji tej Barbara T. złożyła odwołanie do Wojewody (...), w którym podała, że stosunek pracy został z nią rozwiązany na podstawie art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych. Ponieważ zakład pracy wypłacał jej pobory przez okres 6 miesięcy, od października 1990 r. do końca marca 1991 r., przeto zarejestrowała się w Rejonowym Biurze Pracy po upływie tego terminu. W związku z tym decyzja pozbawiająca ją prawa do zasiłku jest dla niej krzywdząca. Do odwołania dołączyła zaświadczenie Urzędu Gminy w R. z dnia 27 stycznia 1992 r. stwierdzające, że Urząd Gminy w R. na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 21 poz. 124/ wypłacał Barbarze T. pobory w okresie od dnia 1 października 1990 r. do dnia 31 marca 1991 r. W związku z powyższym podlegała ona ubezpieczeniu społecznemu w tym zakładzie pracy.

Wojewoda (...) decyzją ostateczną nr WBP.V.9112/375/92 z dnia 17 marca 1992 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej podano, że Barbara T. nabyła prawo do zasiłku dla bezrobotnych na podstawie art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./, gdyż stosunek pracy z nią rozwiązano w trybie i na zasadach ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. 1990 nr 4 poz. 19/. W związku z wejściem w życie z dniem 1 grudnia 1991 r. nowej ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu /Dz.U. nr 106 poz. 457/ przestała obowiązywać ustawa, na podstawie której przyznano Barbarze T. zasiłek. W świetle nowej ustawy nie mają prawa do zasiłku bezrobotni, którzy zarejestrowali się po upływie 6 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy. Barbara T. zarejestrowała się po tym okresie i nie spełnia przewidzianych w art. 20 nowej ustawy warunków uzyskania prawa do zasiłku. Orzeczono więc o jego utracie, przy czym zgodnie z art. 61 nowej ustawy przyznano jej prawo do pobierania zasiłku przez okres 3 miesięcy od dnia wejścia tej ustawy w życie, to jest przez okres od dnia 1 grudnia 1991 r. do dnia 29 lutego 1992 r.

Na decyzję ostateczną Barbara T. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji. Skarżąca podnosi, że istotnie zgłosiła się do Rejonowego Biura Pracy w P. w celu zarejestrowania się w dniu 10 kwietnia 1991 r., a więc po upływie 6 miesięcy od dnia rozwiązania z nią stosunku pracy, co nastąpiło z dniem 30 września 1990 r. Jednakże stosunek pracy z nią został rozwiązany na podstawie art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 21 poz. 124/ i zgodnie z tą ustawą zakład pracy, czyli Urząd Gminy R., wypłacał jej pobory przez okres 6 miesięcy, a więc do dnia 31 marca 1991 r. Dlatego zarejestrowała się po tym okresie. Artykuł 33 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy z dnia 22 marca 1990 r. stanowi, że z dniem jej wejścia w życie pracownicy zatrudnieni w dotychczasowych urzędach terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stają się pracownikami samorządowymi. Stosunki pracy z tymi pracownikami wygasają w dniu 31 grudnia 1990 r., jeżeli przed 1 października 1990 r. nie zostaną z nimi nawiązane nowe stosunki pracy na dalszy okres. W związku z powyższym Barbara T. spełniała warunki ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu /Dz.U. nr 106 poz. 457/, gdyż pozostawała w stosunku pracy do dnia 31 grudnia 1990 r., to jest co najmniej 180 dni w okresie 12 miesięcy poprzedzającym okres zarejestrowania, o czym jest mowa w art. 20 tej ustawy. Zaskarżone decyzje więc są niezgodne z przepisami. Skarżąca nadmieniła również, że w terenowych organach administracji państwowej przepracowała 21 lat i była urzędnikiem mianowanym.

Wojewoda (...) wniósł o oddalenie skargi. W odpowiedzi na skargę podał, że skarżąca nabyła prawo do zasiłku na mocy art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446/. Ustawa ta nie ograniczała do 6 miesięcy okresu, w którym bezrobotny powinien dokonać rejestracji. W świetle nowej ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu, która zastąpiła ustawę poprzednią, nie mają prawa do zasiłku osoby, z którymi rozwiązano stosunek pracy na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, zarejestrowane po upływie 6 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy. Skarżąca rozwiązała stosunek pracy z dniem 30 września 1990 r., rejestracji zaś dokonała w dniu 10 kwietnia 1991 r., a więc po upływie 6 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy. W związku z tym prawo do zasiłku dla bezrobotnych jej nie przysługuje, nie spełnia bowiem ona warunków art. 20 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z materiałów sprawy wynika, że skarżąca była pracownikiem mianowanym terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, to jest Urzędu Gminy w R. Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 21 poz. 124 ze zm./, to jest z dniem 27 maja 1990 r., stała się pracownikiem samorządowym mianowanym /art. 33 ust. 1 i 3 oraz art. 34 tej ustawy/. Stosownie do art. 33 ust. 1 tej ustawy stosunki pracy z pracownikami samorządowymi wygasają z dniem 31 grudnia 1990 r., jeżeli przed 1 października 1990 r. nie zostaną z nimi nawiązane nowe stosunki pracy na dalszy okres. Wcześniejsze rozwiązanie stosunku pracy przez zakład pracy może nastąpić za trzymiesięcznym wypowiedzeniem w trybie przewidzianym w art. 411 kodeksu pracy.

Ze skarżącą rozwiązano stosunek pracy z dniem 30 września 1990 r. za trzymiesięcznym wypowiedzeniem. A zatem podniesiony w skardze argument, że na mocy zdania drugiego w art. 33 ust. 1 tej ustawy pozostawała ona w stosunku pracy do dnia 31 grudnia 1990 r., nie jest trafny.

W myśl art. 33 ust. 3 cytowanej ustawy z dnia 22 marca 1990 r. byłemu pracownikowi mianowanemu, który z dniem 27 maja 1990 r. stał się pracownikiem samorządowym mianowanym, a z którym nowo powstałe organy samorządowe nie nawiązały stosunku pracy, przysługują świadczenia przewidziane w art. 10 ust. 3 tej ustawy, to znaczy wynagrodzenie obliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy za czas pozostawania bez pracy, przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Świadczenia te pokrywa się ze Skarbu Państwa /art. 33 ust. 4 omawianej ustawy/.

Pracownik pobierający wynagrodzenie ze Skarbu Państwa, obliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy na podstawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 33 ust. 3 powyższej ustawy z dnia 22 marca 1990 r., nie jest bezrobotnym w rozumieniu art. 15 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu /Dz.U. nr 75 poz. 446 ze zm./, a zatem nie może pobierać zasiłku dla bezrobotnych. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w kilku orzeczeniach.

Konsekwencją tego stanowiska jest, że gdyby nawet przepisy obowiązujące w czasie, gdy skarżąca zarejestrowała się w Rejonowym Biurze Pracy jako osoba bezrobotna poszukująca pracy, uzależniały przyznanie prawa do zasiłku od dopełnienia warunku rejestracji w okresie 6 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy /czego jednak nie czyniły/, to okres ten powinien być liczony od dnia ustania wypłaty wynagrodzenia /chyba że obowiązywałyby jakieś unormowania szczególne, unormowań takich jednak w poprzednio obowiązujących przepisach nie było/.

Następną konsekwencją tego stanowiska jest to, że okres pobierania omawianego wynagrodzenia powinien być traktowany jako pozostawanie w stosunku pracy lub w stosunku służbowym w rozumieniu art. 15 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. oraz stanowiącego jego odpowiednik art. 20 ust. 1 pkt 2 nowej ustawy z dnia 16 października 1991 r. Odmienny pogląd, prezentowany w zaskarżonych decyzjach, nie jest trafny.

Z przedstawionego przez skarżącą zaświadczenia Urzędu Gminy w R. z dnia 27 stycznia 1992 r. wynika, że pobierała ona z Urzędu Gminy jako zakładu pracy wynagrodzenie w okresie od dnia 1 października 1990 r. do dnia 31 marca 1991 r. i podlegała przez ten czas ubezpieczeniu społecznemu w tym zakładzie.

Organy administracji stosują przepisy nowej ustawy /z dnia 16 października 1991 r./, dotyczące terminu rejestracji osób, z którymi rozwiązano stosunek pracy na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy /art. 20 ust. 2 pkt 1/, do osoby, która zarejestrowała się w okresie obowiązywania ustawy poprzedniej /z dnia 29 grudnia 1989 r./, w terminie i trybie przewidzianym przepisami obowiązującymi w czasie dokonywania przez nią rejestracji, i w konsekwencji pozbawiają skarżącą nabytych już praw z powodu rzekomego niezastosowania się do terminu, który w czasie, gdy dokonywała rejestracji, nie obowiązywał /i którego wprowadzenia w przyszłości nie mogła nawet przewidywać/. Tego rodzaju stanowisko pozostaje w sprzeczności z fundamentalną zasadą, iż ustawa nie działa wstecz, przekreśla zasadę poszanowania praw nabytych i godzi w podstawowe wartości ładu państwa prawnego, jakim jest bezpieczeństwo prawne polegające na przekonaniu obywateli, że prawa podmiotowe, uzyskane przez nich zgodnie z przepisami prawa, nie zostaną w sposób niesprawiedliwy zawieszone lub ograniczone.

Podsumowując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja ostateczna oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji, pozbawiające skarżąca prawa do zasiłku ze wskazanych w nich przyczyn, zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów prawa materialnego, o których była mowa wyżej.

Warto też dodać, że organy administracji I i II instancji, powołując się w podstawie prawnej swych decyzji na art. 2 ust. 1 pkt 9 cytowanej ustawy z dnia 16 października 1991 r., nie wskazały, o którą z sytuacji wymienionych w tym przepisie w lit. od "a" do "f" im chodzi, i z akt sprawy nie wynika, by jakiekolwiek czynności w celu wyjaśnienia sprawy w tym zakresie były przeprowadzane przez te organy w toku postępowania. Również z uzasadnień tych decyzji oraz z odpowiedzi na skargę nie wynika, która z sytuacji wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 9 tej ustawy legła u podstaw decyzji odmawiającej skarżącej prawa do zasiłku, czy też przepis ten został przytoczony omyłkowo, a odmowa prawa do zasiłku nastąpiła w wyniku stwierdzenia sytuacji przewidzianej w przepisach art. 20 ust. 1 i 2 /także nie skonkretyzowanej w podstawie prawnej decyzji, chociaż następnie omówionej przez organy administracji w uzasadnieniach tych decyzji i w odpowiedzi na skargę/. Powyższe uchybienie stanowi naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 107 par. 3 Kpa, mające istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając to wszystko na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa orzekł jak w sentencji.