Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 579/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 145, art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi H. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych I. uchyla zaskarżaną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 1 marca 2021 r. znak. [...] w części zobowiązującej H. A. do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia; II. umarza postępowanie administracyjne w przedmiocie zobowiązania H. A. do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego; III. oddala skargę w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Lu [...]

UZASADNIENIE

H. A. (dalej jako "strona", "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 20 czerwca 2022 r. w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Decyzją z dnia 9 września 2017 r. Prezydent Miasta Lublin przyznał stronie świadczenie wychowawcze na dzieci: A. A., ur. [...] r.; Y. A.. ur. [...] r.; D. A., ur. [...] r.: D. A., ur. [...] r., na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie na każde dziecko.

W dniu 12 marca 2018 r. skarżący złożył oświadczenie, że jego żona - A. A. wraz z dziećmi przebywa na terytorium [...].

Następnie w dniu 22 marca 2018 r. skarżący złożył oświadczenie, że instytucja zagraniczna przyznała świadczenie na dzieci od 20 października 2017 r.

Zawiadomieniem z dnia 22 marca 2018 r. wszczęte zostało postępowanie

w sprawie ustalenia uprawnień do pobierania świadczenia wychowawczego na dzieci skarżącego.

W dniu 7 czerwca 2018 r. skarżący złożył kolejne oświadczenie, w którym podał, że jego żona A. A. pracuje w Wielkiej Brytanii od października 2017r

W dniu 8 czerwca 2018 r. organ I instancji wystąpił do Wojewody Lubelskiego

z zapytaniem, czy w sprawie skarżącego mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W odpowiedzi z dnia 9 października 2019 r. wskazano, że w sprawie H. A. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od dnia 1 października 2017 r.

Decyzją z dnia 6 listopada 2019 r. organ I instancji uchylił w całości decyzję

z dnia 9 września 2017 r. przyznającą świadczenie wychowawcze.

Wojewoda Lubelski pismem z dnia 25 listopada 2020 r. poinformował organ I instancji, że w sprawie skarżącego przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie mają zastosowania. Wskazano, że od października 2017 r. w Wielkiej Brytanii przebywa i pracuje żona skarżącego. Wraz z matką przebywają wspólne dzieci H. A. i A. A.. Dzieci pozostają pod opieką matki, realizują na terenie [...] obowiązek szkolny i otrzymują świadczenia rodzinne należne

z ustawodawstwa brytyjskiego.

W związku z powyższym organ I instancji decyzją z dnia 16 grudnia 2020 r. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci: A. A., Y. A., D. A. i D. A. na okres od dnia 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.

W wyniku ustalonych okoliczności Prezydent Miasta Lublin decyzją z dnia 1 marca 2021 r. ustalił skarżącemu nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dzieci: A. A., ur. [...] r.; Y. A.. ur. 1 [...] r.; D. A., [...] r.: D. A., ur. [...] r., przyznane decyzją z dnia 9 września 2017 r. za okres od dnia 1 października 2017 r. do 31 marca 2018 r. w wysokości 12.000 zł oraz zażądał zwrotu świadczeń nienależnie pobranych ustalonych w pkt 1 decyzji w wysokości 12.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od kwoty: 2.000 zł od dnia 1 listopada 2017 r. do dnia zapłaty 2.000 zł od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia zapłaty 2.000 zł od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia zapłaty 2.000 zł od dnia 1 lutego 2018 r. do dnia zapłaty 2.000 zł od dnia 1 marca 2018 r. do dnia zapłaty 2.000 zł od dnia 1 kwietnia 2018 r. do dnia zapłaty.

W wyniku rozpatrzenia odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Lublinie utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazało, że decyzja przyznająca świadczenie z dnia 9 września 2017 r. zawierała pouczenie o obowiązku poinformowania organu o zmianach w jego sytuacji w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Podkreślono także, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 15 sierpnia 2017 r. został też między innymi poinformowany, że świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje za granicą świadczenie wychowawcze lub świadczenie o charakterze podobnym do świadczenia wychowawczego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Kolegium stwierdziło, że zarzuty odwołania nie mają wpływu na rozstrzygnięcie i głównie dotyczą wcześniejszych postępowań zakończonych decyzjami ostatecznymi. Wobec odmowy przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na dzieci na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. kwestia braku uprawnień do tego świadczenia została ostatecznie rozstrzygnięta i nie stanowi przedmiotu rozstrzygnięcia w sprawie.

W skardze do tut. Sądu skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oparcie zaskarżonej decyzji na niepełnym materiale dowodowym w tym m.in. brak ustaleń w zakresie celu wyjazdu rodziny skarżącego za granicę, daty i wysokości świadczeń otrzymywanych na terytorium Wielkiej Brytanii oraz momentu, w którym świadczenia były pobierane, w tym szczegółów dot. decyzji wydanej na terytorium Wielkiej Brytanii, braku ustaleń w zakresie ustawodawstwa właściwego Państwa oraz brak wyjaśnienia na podstawie jakich przepisów skarżący lub członkowie jego rodziny podlegali i/lub podlegają ustawodawstwu brytyjskiemu oraz które państwo ma pierwszeństwo w zakresie wypłaty świadczeń i dlaczego oraz czy stronie przysługuje dodatek dyferencyjny, niewyjaśnienie przyczyn oraz przesłanek uznania świadczenia za nienależnego w tym całkowite pominięcie czy skarżący działał w dobrej czy w złej wierze;

- art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

- art. 138 w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy zebrany materiał dowodowy wskazywał na podstawy do uchylenia decyzji;

- art. 138 § 1 ust. 2 k.p.a. poprzez brak uchylenia wadliwej decyzji organu I instancji;

- art. 9 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego poinformowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego w tym brak udzielenia niezbędnych wskazówek i wyjaśnień oraz czuwania aby skarżący jako strona postępowania nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa;

- art. 10 § 1 k.p.a., poprzez brak umożliwienia wypowiedzenia się skarżącemu przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów;

- art. 12, 35 § 1 - 3 w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez dopuszczenie się rażącej przewlekłości prowadzenia postępowania, brak rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki i rażące przekroczenie terminów na załatwienie sprawy określonych w przepisach postępowania, co skutkowało wydaniem decyzji krzywdzącej dla skarżącego m.in. poprzez naliczenie odsetek ustawowych od świadczenia nienależnego za okres trwania postępowania administracyjnego;

- art. 36 § 1 i 2 k.p.a., poprzez brak poinformowania skarżącego o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie oraz nowym terminie jej załatwienia, a także prawie do wniesienia ponaglenia;

- art. 8 k.p.a., poprzez naruszenie zasady zaufania uczestników postępowania administracyjnego do władzy publicznej poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sprzeczności w decyzjach Wojewody Lubelskiego, prowadzenie postępowania w sposób rażąco przewlekły;

- art. 11 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ administracji publicznej wyjaśnienia skarżącemu zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, w szczególności przyczyn uznania przez organ, iż skarżący działał w złej wierze;

- art. 25 ust. 1, 2 pkt. 1, 3, 8 i 9 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 2, ust 3 oraz art. 2 pkt 11 i art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm. ) - dalej: "u.p.p.w.d.", poprzez ich zastosowanie pomimo, iż nie zachodziły przesłanki określone w ww. przepisach;

- art. 23a ust. 1, 2 i 2a w zw. z art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d., poprzez błędną wykładnię i uznanie, iż sam wyjazd członka rodziny osoby uprawnionej do świadczeń wychowawczych, daje podstawę do ustalenia, że mają/nie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a zatem nie zachodzi konieczność ustalania okresu pobytu, okoliczności pobytu, wykonywania/niewykonywania pracy czy chwili nabycia uprawnienia do otrzymywania świadczeń na terytorium innego państwa;

- przepisów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego poprzez ich pominięcie w wyjaśnieniu podstawy prawnej zaskarżonej decyzji.

Skarżący wniósł o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie w części zasądzającej od skarżącego na rzecz organu odsetki ustawowych za opóźnienie jako nienależnych w całości;

- rozważenie przez Sąd uchylenia poprzedzającej zaskarżoną decyzję decyzji organu I instancji w całości, ewentualnie w części zasądzającej od skarżącego na rzecz organu odsetki ustawowych za opóźnienie jako nienależnych w całości;

- obowiązanie organu do umorzenia odsetek za opóźnienie jako niezasadnych w całości;

- zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący wskazał m.in., że w niniejszej sprawie w żaden sposób nie można mówić o jakimkolwiek świadomym lub nieświadomym wprowadzeniu w błąd organu przez skarżącego. Wyjaśnił przy tym, że w okresie otrzymywania świadczenia na terytorium RP tj. w okresie od dnia 1 października 2017 r. do marca 2018 r. co do zasady ani skarżący ani jego rodzina nie otrzymywali jakichkolwiek świadczeń na terenie Wielkiej Brytanii, gdyż decyzja w zakresie przyznania świadczeń na terytorium Wielkiej Brytanii została wydana dopiero w marcu 2018 r. i świadczenie zostało wypłacone na 6 miesięcy wstecz. W momencie gdy zaszła powyższa okoliczność, skarżący natychmiast udał się do organu w celu zasięgnięcia informacji jakie działania w takiej sytuacji powinny być podjęte i złożył oświadczenie w którym poinformował organ o ww. okolicznościach w tym również o przebywaniu jego rodziny na terytorium Wielkiej Brytanii. Powyższe dowodzi, iż skarżący nigdy nie działał w złej wierze, a świadczenia otrzymywane na terytorium RP w momencie ich wypłaty nie podlegały kumulacji ze świadczeniami na terytorium Wielkiej Brytanii. W ocenie skarżącego nieuprawnione było zatem zastosowanie przez organ art. 25 ust 1. ust. 2 pkt. 1, ust. 3, ust. 8 i 9 u.p.p.w.d. i uznanie świadczenia otrzymanego przez skarżącego za nienależnie pobrane.

Skarżący podkreślił, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w dniu 22 marca 2018 r. a decyzja organu I instancji została wydana dopiero w dniu 1 marca 2021 r. (doręczona skarżącemu w dniu 15 marca 2021 r.). W sprawie doszło zatem do rażącego przekroczenia terminów określonych w kodeksie postępowania administracyjnego w jakim postępowanie powinno zostać zakończone. Zgodnie bowiem z art. art. 12 § 1 - 2 k.p.a. organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Jak stanowi natomiast art. 35 § 1 - 3 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Opóźnienie w wydaniu decyzji powstało z przyczyn leżących po stronie organu w związku z czym nie można z tego tytułu "karać" skarżącego, a nałożenie na skarżącego odsetek za tak długi okres wynikający z rażącego przekroczenia przez organ terminów prowadzenia postępowania niewątpliwie nakłada na skarżącego dodatkową i niesłuszną odpowiedzialność z tego tytułu. Skarżący podkreślił, że gdyby decyzja wydana została w stosownym terminie to ww. obciążenie zostałoby zniwelowane całkowicie lub w sposób znaczący. Skarżący nie powinien zatem zostać obciążony obowiązkiem zapłaty odsetek za wskazane okresy.

W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawę jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 20 czerwca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z 1 marca 2021 r., na mocy której organ I instancji uznał za nienależnie pobrane: świadczenia wychowawcze wypłacone skarżącemu na dzieci za okres od dnia 1 października 2017 r. do 31 marca 2018 r. w wysokości 12.000 zł i zażądał zwrotu tych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami.

W skardze do tut. Sądu skarżący kwestionuje zasadność zobowiązania go do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Kolegium rozpoznając odwołanie skarżącego stwierdziło, że zarzuty niezałatwienia sprawy w terminie są trafne, ale nie mają wpływu na merytoryczne rozstrzygniecie sprawy.

Mając na uwadze przedmiot sporu wskazać należy, że w myśl art. 25 ust. 9 u.p.p.w.d. kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d. od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. W przypadku zatem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego organ orzekając o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie nalicza odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie świadczenia.

Analizując pojęcie "błędu" zawarte w art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d. skład orzekający w niniejszej sprawie podziela wywody Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 marca 2021 r. w sprawie sygn. akt II SA/Po 527/20 (LEX Nr 3168137), zgodnie z którymi jest to pojęcie niedookreślone. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie definiuje bowiem pojęcia "błędu organu", a co za tym idzie należy przyjąć jego szerokie rozumienie. Uprawnionym zatem w ocenie Sądu jest stwierdzenie, iż za błąd organu w rozumieniu przepisu art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d. uznać należy każdą znaczącą nieprawidłowość.

Biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy zauważyć należy, że świadczenie wychowawcze na dzieci na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. zostało skarżącemu przyznane decyzją z dnia 9 września 2017 r. W dniu 12 marca 2018 r. skarżący złożył oświadczenie, że A. A. (żona) wraz z dziećmi przebywa na terytorium Wielkiej Brytanii. Następnie w dniu 22 marca 2018 r. skarżący złożył oświadczenie, że instytucja zagraniczna przyznała świadczenie na dzieci od 20 października 2017 r. Zawiadomieniem z dnia 22 marca 2018 r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie ustalenia uprawnień do pobierania świadczenia wychowawczego na dzieci skarżącego. Powyższe oznacza, że organ I instancji w marcu 2018 r. powziął informację mającą wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Z akt administracyjnych wynika, że nie było celem skarżącego bezprawne uzyskiwanie świadczenia. Należy zwrócić uwagę, że od czasu powiadomienia przez skarżącego organu, że instytucja zagraniczna przyznała świadczenie na dzieci od 20 października 2017 r. w dniu 22 marca 2018 r. do czasu wydania decyzji przez organ I instancji tj. 1 marca 2021 r. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń upłynęły niemal 3 lata.

Z akt sprawy wynika, że organ I instancji w dniu 15 czerwca 2018 r. (data wpływu do organu) wystąpił do Wojewody Lubelskiego o ustalenie czy w sprawie skarżącego mając zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Odpowiedz na powyższe została udzielona pismem z dnia 9 października 2019 r. Decyzją z dnia 6 listopada 2019 r. organ I instancji uchylił w całości decyzję z dnia 9 września 2017 r. przyznającą świadczenie wychowawcze. Następnie Wojewoda Lubelski pismem z dnia 25 listopada 2020 r. poinformował organ I instancji, że w sprawie skarżącego przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie mają zastosowania. W związku z powyższym organ I instancji decyzją z dnia 16 grudnia 2020 r. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci: A. A., Y. A., D. A. i D. A. na okres od dnia 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Prezydent Miasta Lublin decyzją z dnia 1 marca 2021 r. ustalił skarżącemu nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dzieci: za okres od dnia 1 października 2017 r. do 31 marca 2018 r., natomiast odwołanie skarżącego od powyższej decyzji zostało rozpoznane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 20 czerwca 2022 r.

Mając na uwadze czasookresy pomiędzy kolejnymi działaniami organów administracji publicznej należy stwierdzić, że okres, od którego są naliczane odsetki (od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia) został wygenerowany przez skarżącego. Zdaniem Sądu zarówno decyzja o odmowie przyznania skarżonemu świadczenia wychowawczego na dzieci za okres od 1 października 2017 r. do 30 czerwca 2018 r., która została wydana w dniu 6 listopada 2019 r., jak i decyzja o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu z dnia 1 marca 2021 r. mogły zostać wydane wcześniej. Pomiędzy decyzjami o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego i o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu jest zaś, jak wskazano wyżej okres niemal 1 roku i 4 miesięcy.

W tych okolicznościach w ocenie Sądu doszło do znacznego nieprawidłowego działania organu, polegającego na zbyt długim procedowaniu. Tym samym doszło do szeroko rozumianego błędu organu w rozumieniu art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d. skutkującego tym, że w niniejszej sprawie nie powinny zostać naliczone odsetki ustawowe za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Tym samym naliczenie odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie świadczenia wychowawczego i zobowiązanie skarżącego do ich uiszczenia nastąpiło z naruszeniem art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d. Sąd podziela przy tym wywody Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w uzasadnieniu przywołanego wyżej wyroku w sprawie sygn. akt. II SA/Po 527/20, iż opieszałość organu w procedowaniu w sprawie nie może obciążać skarżącego. Organ nie powinien przerzucać na stronę skarżącą ciężaru konsekwencji swojego nieprawidłowego działania.

W związku z powyższym Sąd uznał, że nastąpił wyjątek od reguły naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przewidziany w art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d. Przepis art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d. dotyczy sytuacji, gdy nienależne pobranie świadczenia wychowawczego zostało spowodowane wadliwymi działaniami podmiotów właściwych w zakresie świadczenia wychowawczego. W sytuacji znaczących nieprawidłowości w działaniu organu, zdaniem Sądu, odsetki ustawowe za opóźnienie nie powinny zostać naliczone. Wówczas już organ I instancji powinien wydać decyzję administracyjną o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, nie orzekając o ustawowych odsetkach za opóźnienie (por. Komentarz do ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, Blicharz Jolanta (red.) Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.) Zacharko Lidia (red.), opubl. Lex 2019). Zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażone w art. 2 Konstytucji RP, nie pozwalają, ażeby w takich sytuacjach, jak zaistniała w niniejszej sprawie kosztami błędu organu został obciążony obywatel. Nie może być bowiem tak, że organ nakazuje zwrot odsetek ustawowych za opóźnienie w sytuacji, gdy narastanie tych odsetek było wynikiem znaczącej nieprawidłowości w działaniu samego organu, przy braku jakiegokolwiek zawinienia ze strony skarżącego. Tego rodzaju praktyki nie są dopuszczalne w demokratycznym państwie prawa, gdzie zasada praworządności jest podstawą jego funkcjonowania.

Wobec powyższego nieprawidłowo organy nakazały skarżącemu zwrot odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Należało zatem uchylić decyzje organów obu instancji w części zobowiązującej skarżącego do uiszczenia ww. odsetek.

Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznając sprawę na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

Uchylenie przez sąd decyzji w części zobowiązującej skarżącego do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w okolicznościach niniejszej sprawy skutkuje tym, że dalsze prowadzenie postępowania w przedmiocie zobowiązania skarżącego do uiszczenia odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest bezprzedmiotowe. Zatem Sąd dostrzegając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie przepisu 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. orzekł o jego umorzeniu, zgodnie z punktem II sentencji wyroku. Wskazać jednocześnie należy, że przepis art. 145 § 3 p.p.s.a. stanowi przeniesienie na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Wydane orzeczenie sądu zastępuje rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił tym samym, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania w tym wypadku nie zależy od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 marca 2019 r. II SA/Sz 109/19 LEX nr 2705185, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 września 2018 r. II SA/Gd 26/18, LEX nr 2547370, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2021r. VIII SA/Wa 742/21).

W pozostałej części Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił (pkt III wyroku).

Wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Z akt sprawy wynika, że żona skarżącego wraz z dziećmi przebywała w Wielkiej Brytanii od października 2017 r. i podjęła tam pracę. Dzieci uczęszczały tam do szkoły. Skoro zatem w okresie świadczeniowym dziecko, na które przyznane ma być świadczenie wychowawcze winno zamieszkiwać w kraju, to sytuacja, w której warunek ten nie zostaje spełniony wyklucza możliwość skutecznego ubiegania się o świadczenie. W ocenie Sądu, organy zasadnie uznały za świadczenia wychowawcze nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., a także prawidłowo ustaliły ich wysokość. Okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego wystąpiły już w październiku 2017 r. i już wtedy skarżący zobowiązany był do poinformowania organów o zaistniałych faktach.

Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.