Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 620/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędzia WSA Janina Guść Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2013 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia 24 sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia gruntów pokrytych powierzchniowymi wodami płynącymi do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty z dnia 31 maja 2012 roku, nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej na rzecz skarżącego A. W. kwotę 557 (pięćset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 maja 2012 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 14a ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r., poz. 145), po rozpatrzeniu wniosku Dyrektora [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych we W. - jako pełnomocnika Marszałka Województwa, Starosta stwierdził przejście do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę nr [...], obręb B., gmina R., o powierzchni 9,7200 ha, dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr [...], pokrytą powierzchniową wodą płynącą - Jeziorem G.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że ww. nieruchomość zapisana jest w księdze wieczystej, gdzie jako właściciel widnieje A. W., który w toku postępowania, pismem z dnia 17 stycznia 2012 r., wyraził sprzeciw aby zgodnie z art. 14a ustawy - Prawo wodne nastąpiło w drodze decyzji Starosty przejście gruntów będących jego własnością do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa. Starosta stwierdził również, że działka nr [...] leży w biegu rzeki P., która wraz z jeziorami G., G. i Ś., jako istotna dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, została ujęta pod pozycją nr [...] w części dotyczącej województwa [...], w załączniku nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych i ich części stanowiących własność publiczną (Dz. U. z 2003 r., nr 16, poz. 149).

Organ ustalił, że działka nr [...] przed założeniem operatu ewidencji gruntów stanowiła parcelę nr [...] (w matrykule nieruchomości opisana jako woda), a od założenia operatu ewidencji gruntów w roku 1963 do chwili obecnej przedmiotowa działka sklasyfikowana jest jako woda płynąca.

Zdaniem organu, według treści art. 10 ust. 1a ustawy - Prawo wodne wody Jeziora G. stanowią własność Skarbu Państwa, w stosunku do której prawa właścicielskie - według art. 11 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - powinien wykonywać Marszałek Województwa. Organ wyjaśnił przy tym, że przepisy ustawy - Prawo wodne nie wskazują organów administracji jako właściwych do rozstrzygania sporów o własność wód, dlatego organy te nie są właściwe do ich rozpatrywania w postępowaniu administracyjnym. Do rozpoznawania takich spraw powołane są sądy powszechne. Przedmiotowa decyzja ma charakter wyłącznie deklaratoryjny i zostaje wydana w celu potwierdzenia charakteru oraz praw właścicielskich Jeziora G. Dotychczasowemu właścicielowi przysługuje odszkodowanie od właściciela wody, którego może dochodzić na drodze postępowania cywilnego.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył A. W., zarzucając jej:

– sprzeczność istotnych ustaleń co do okoliczności, jakoby działka nr [...] miała być pokryta powierzchniową wodą płynącą - Jeziorem G.,

– naruszenie art. 7, art. 8, art. 9 zd. 2, art. 11, art. 75 § 1 i art. 86 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej zwanej w skrócie "k.p.a., poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie dowodów przedłożonych przez stronę na okoliczność, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 30 maja 1962 r. - Prawo wodne wody Jeziora G. nie były wodami płynącymi, ponieważ okoliczność, że decyzja ma charakter deklaratoryjny nie zwalania organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego,

– brak rozpoznania zarzutów strony dotyczących sfałszowania dokumentacji w kierunku wydłużenia rzeki P. (w jej górnej części) o rowy (służące odwodnieniu rejonu wsi G.), co doprowadzić mogło do wpisania - w oparciu o fałszywe przesłanki - wód jeziora jako płynących do załącznika rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych i ich części stanowiących własność publiczną.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zgodnie z twierdzeniami organu dopiero w 1963 roku wody na przedmiotowej działce zostały sklasyfikowane jako płynące oraz że tylko ustawa z dnia 30 maja 1962 r. - Prawo wodne była ustawą nacjonalizacyjną. Zdaniem skarżącego, wynika z tego, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 30 maja 1962 r. - Prawo wodne, wody tego jeziora nie były wodami płynącymi. Nie mogły zatem podlegać nacjonalizacji.

Decyzją z dnia 24 sierpnia 2012 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że z przepisów art. 10 ust. 1a

i art. 14a ustawy - Prawo wodne nie można wywodzić, aby wody, które w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 30 maja 1962 r. - Prawo wodne były sklasyfikowane jako wody płynące, stanowiły własność Skarby Państwa, zaś te sklasyfikowane jako wody płynące po dniu wejścia w życie tej ustawy nie stanowiły własności Skarbu Państwa. Przepis art. 10 ust. 1a ustawy - Prawo wodne nie rozróżnia wód stanowiących własność Skarbu Państwa na wody sklasyfikowane jako wody płynące przed wejściem w życie i po wejściu jej w życie.

Organ odwoławczy wskazał, że z ewidencji gruntów wynika, że działka nr [...] stanowi wody płynące. Rzeka P. przepływa przez Jezioro Ś. i Jezioro G., co świadczy o charakterze wód tych jezior, tj. że są to wody powierzchniowe płynące. Należało zatem, zgodnie z art. 14a ustawy - Prawo wodne, wydać rozstrzygnięcie stwierdzające o przejściu do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa nieruchomości gruntowej pokrytej powierzchniowymi wodami Jeziora G. - działki nr [...].

Zdaniem organu odwoławczego, to na stronie podważającej fakt, że grunty pod Jeziorem G. są pokryte powierzchniowymi wodami płynącymi, ciąży obowiązek udowodnienia, że jest inaczej. Organ I instancji wyczerpująco wykazał, że wody Jeziora G. są wodą płynącą oraz w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy.

Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że decyzja wydana na podstawie art. 14a ust. 2 ustawy - Prawo wodne jest jedynie decyzją deklaratoryjną i nie stanowi podstawy do zmian zapisów w księdze wieczystej, w zakresie własności gruntów. Podważenie stanu prawnego wynikającego z zapisów w księdze wieczystej jest możliwe w drodze powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym, w postępowaniu przed sądem powszechnym.

W skardze na powyższą decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej A. W. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonym decyzjom skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie:

– art. 14a ust. 1 ustawy - Prawo wodne poprzez przyjęcie, że wody Jeziora G. są wodami płynącymi i ich właścicielem jest Skarb Państwa, mimo braku jakichkolwiek podstaw do takiego twierdzenia i mimo treści księgi wieczystej, według której właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] jest A. W., co w konsekwencji doprowadziło do wydania błędnej decyzji,

– art. 10 ust. 1a ustawy - Prawo wodne poprzez przyjęcie, że Jezioro G. stanowi wody płynące i tym samym jest własnością Skarbu Państwa, podczas gdy postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie nie dało odpowiedzi, jakimi wodami pokryte jest Jezioro G.,

– rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych i ich części stanowiących własność publiczną poprzez przyjęcie, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] stanowi własność publiczną, mimo że z treści księgi wieczystej wynika, że właścicielem tej nieruchomości jest skarżący, a zatem rozporządzenie to nie znajduje do ww. nieruchomości zastosowania,

– art. 10 ust. 1a w zw. z art. 14a ustawy - Prawo wodne poprzez przyjęcie, że stan prawny określony w ustawie - Prawo wodne jest taki sam, jak pod rządami ustawy z dnia 30 maja 1962 r. - Prawo wodne, podczas gdy zakres pojęciowy, czy zasady obrotu wodami powierzchniowymi płynącymi uregulowane są różnie.

Skarżący zarzucił także, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

tj. z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ czynności celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niezebranie całości materiału dowodowego, który powinien być w sprawie zgromadzony.

W uzasadnieniu skargi stwierdził, że na chwilę obecną, zgodnie z treścią księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G., nr [...], właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] jest skarżący. O płynącym charakterze wód Jeziora G., a tym samym o ich zaliczeniu do wód będących własnością Skarbu Państwa, nie stanowi ani nie przesądza ich oznaczenie w ewidencji gruntów. Nie istnieje więc żaden dowód przesądzający bez wątpienia o tym, że wody Jeziora G. są powierzchniowymi wodami płynącymi. Skoro aktualnie właścicielem gruntów pokrytych wodami Jeziora G. jest skarżący, a jednocześnie brak jest podstaw przesądzających o płynącym charakterze tych wód, to tym samym - jako niestanowiące własności Skarbu Państwa grunty - nie mogą zostać włączone do zasobu Skarbu Państwa. Organ II instancji nie może w niniejszym postępowaniu stwierdzić i decydować o charakterze wód jeziora.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej wniósł o jej oddalenie, powtarzając dotychczasową argumentację. Dodatkowo organ wyjaśnił, że od 1962 roku śródlądowe wody powierzchniowe płynące, jak i grunty pokryte tymi wodami, w granicach linii brzegu, stanowią wyłączną i niezbywalną własność Skarbu Państwa i nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu. Skarb Państwa nabył prawo własności do gruntów pod śródlądowymi powierzchniowymi wodami płynącymi (łącznie z gruntem pokrytym wodami Jeziora G.) z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 maja 1962 r. - Prawo wodne. Decyzja o stwierdzeniu przejścia nieruchomości pokrytej śródlądowymi powierzchniowymi wodami płynącymi do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, jako decyzja deklaratoryjna, nie jest decyzją tworzącą prawo i orzekającą o własności, tj. powodującą zmianę właściciela, a tylko potwierdzającą to, co wynika z mocy samego prawa (przepisów ustawy - Prawo wodne).

Pismem z dnia 25 lutego 2013 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów z opinii hydrologicznej sporządzonej na zlecenie skarżącego przez biegłego sądowego oraz odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 4 lutego 2013 r., sygn. akt I C 1568/12 o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego z zakresu hydrologii na okoliczność ustalenia, czy Jezioro G. stanowi i stanowiło śródlądowe wody płynące. Skarżący wskazał, że dane zawarte w ewidencji gruntów, iż działka nr [...] stanowi wody płynące, winny ulec aktualizacji oraz że przed Sądem Rejonowym w G. w sprawie o sygn. akt I C 1586/12 toczy się postępowanie w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Marszałka Województwa z siedzibą w T. przeciwko E. G. i A. W. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W pozwie powód wniósł m.in. o nakazanie aby zamiast dotychczasowego właściciela nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę nr [...] obręb B., gmina R. o powierzchni 9,7200 ha, dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr [...] wpisać Skarb Państwa, opierając swoje żądanie na decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu.

Na rozprawie w dniu 27 lutego 2013 r. pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi oświadczając, że nie zgadza się z treścią opinii hydrologicznej załączonej do pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 25 lutego 2013 r.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania aktu. W ramach kontroli legalności, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego orzeczenia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane na podstawie art. 14a ust. 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r., poz. 145 ze zm.) - dalej zwanej w skrócie "ustawą - Prawo wodne". Zgodnie z tym przepisem przejście gruntów pokrytych powierzchniowymi wodami płynącymi do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa stwierdza, w drodze decyzji, na wniosek właściwego organu lub jednostki, o których mowa w art. 11 ust. 1, właściwy starosta realizujący zadanie z zakresu administracji rządowej.

Przepis art. 1 ust. 1a ustawy - Prawo wodne stanowi, że ustawa reguluje m.in. sprawy własności wód oraz gruntów pokrytych wodami, a także zasady gospodarowania tymi składnikami w odniesieniu do majątku Skarbu Państwa.

Przepis art. 14a ust. 2 ustawy - Prawo wodne został umieszczony w rozdziale 2 tej ustawy zatytułowanym "Prawo własności wód", który w sposób kompleksowy reguluje stosunki własnościowe w odniesieniu do wód. Prawo wodne wyodrębnia wodę jako przedmiot samodzielnych uregulowań, niezależnie od własności gruntu, ze względu na gospodarcze znaczenie wód płynących. Zgodnie z art. 10 ust. 1a ustawy - Prawo wodne, wody morza terytorialnego, morskie wody wewnętrzne wraz z morskimi wodami wewnętrznymi Zatoki Gdańskiej, śródlądowe wody powierzchniowe płynące oraz wody podziemne stanowią własność Skarbu Państwa. Jednocześnie, w myśl art. 10 ust. 2 tej ustawy, wody stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego są wodami publicznymi. Ustawodawca wody płynące ukształtował jako odrębny od gruntu przedmiot własności. Własność wód płynących przypisano podmiotom administracji publicznej, aby w swej działalności mogły stosować w pewnym zakresie władcze środki prawne o charakterze administracyjnym, gdy chodzi o korzystania z wód i ich ochronę, a także mogły korzystać ze środków cywilnoprawnych do celów rybactwa i w stosunkach sąsiedzkich, jeżeli gospodarowanie wodą ujemnie wpływa na grunty sąsiednie. Własność publiczna wód może być klasyfikowana według kryterium przedmiotowego i podmiotowego. Kryterium przedmiotowe będzie odnosić się m.in. do wód powierzchniowych płynących, które zawsze będą własnością publiczną, a inne wtedy, gdy ich właścicielem będzie Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Zasadą jest, że płynące wody publiczne z racji swych funkcji społecznych nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu. To oznacza, że nie mogą być one przedmiotem własności podmiotów innych niż wymienione w cytowanym wyżej art. 10 ust. 2 ustawy - Prawo wodne (por. Prawo wodne. Komentarz. J. Szachułowicz, Warszawa 2010, wyd. 4., str. 61-63).

Z kolei zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy - Prawo wodne wody stojące oraz wody w rowach znajdujące się w granicach nieruchomości gruntowej stanowią własność właściciela tej nieruchomości. Przepis ten określa stosunek zachodzący pomiędzy własnością gruntu, a własnością wody stojącej. Własność wody stojącej oraz własność wody w rowach jest określana według zasady: czyją własność stanowi grunt, ten jest właścicielem wody. Jest to odwrotność zasady obowiązującej przy wodach powierzchniowych płynących. Wody te stanowią własność publiczną i własność wody przekłada się na własność gruntu pod wodą. Grunty pokryte wodami powierzchniowymi płynącymi stanowią własność właściciela tych wód w granicach określonych liniami brzegów. Ta relacja zachodząca pomiędzy gruntem, a wodą płynącą wynika z zasady, że woda płynąca w regulacji ustawowej stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności. Obie przytoczone zasady działają z mocy samego prawa (por. Prawo wodne. Komentarz. J. Szachułowicz, Warszawa 2010, wyd. 4., str. 71-72).

Należy w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy - Prawo wodne, grunty pokryte wodami powierzchniowymi stanowią własność właściciela tych wód. W myśl art. 14 ust. 2 ustawy - Prawo wodne grunty pokryte płynącymi wodami powierzchniowymi nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że własność wód powierzchniowych płynących przesądza o własności gruntu pod wodą.

Z kolei, zgodnie z art. 14a ust. 1 ustawy - Prawo wodne grunty pokryte wodami powierzchniowymi płynącymi, stanowiącymi własność Skarbu Państwa, są zasobem nieruchomości Skarbu Państwa, do którego nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zasób gruntów pokrytych wodami powierzchniowymi płynącymi, ze względu na swoją naturę przyrodniczą i społeczno-gospodarcze przeznaczenie, nie może być przedmiotowo potraktowany tak jak zasób nieruchomości zurbanizowanych i z tego powodu grunty wchodzące do zasobu, o którym mowa w art. 14a cyt. ustawy, są wyłączone spod obrotu także dlatego, że obrót nieruchomościami zurbanizowanymi może służyć i służy głównie celom zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych i innych celów gospodarczych, grunty pokryte wodami cieków naturalnych zaś nie łączą się głównie z celami gospodarczymi, lecz z celami powszechnej użyteczności społecznej. Odróżnieniu zasobów tworzonych na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami i ustawy - Prawo wodne służą używane pojęcia. Ustawa o gospodarce nieruchomościami tworzy zasoby nieruchomości, a ustawa - Prawo wodne powołała zasoby gruntów pokrytych wodami płynącymi. Art. 14a ust. 2 ww. ustawy stanowi przy tym o przejęciu gruntu, a nie o jego zbyciu. Przejęcie gruntu powoduje zmianę jednostki gospodarującej gruntem pokrytym woda, a nie zmianę właściciela. Dlatego prowadzenie zasobu powierzono staroście wykonującemu zadania z zakresu administracji rządowej, a zmianę władania oparto na decyzji administracyjnej starosty (por. Prawo wodne. Komentarz. J. Szachułowicz, Warszawa 2010, wyd. 4., str. 86).

Z powyższych uregulowań wynika, że własność gruntu pod powierzchniowymi wodami płynącymi związana jest nierozerwalnie z własnością wód płynących pokrywających ten grunt. Czynności opisane w art. 14a ust. 2 ustawy - Prawo wodne mają jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzają istniejący stan rzeczy, ponieważ starosta stwierdza w nich jedynie przejście ww. gruntów do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa. Podkreślić jednak należy, że stan rzeczy, podlegający stwierdzeniu w drodze decyzji wydawanej na podstawie art. 14a ust. 2 ustawy - Prawo wodne, dotyczyć może wyłącznie sytuacji, o której mowa w art. 14a ust. 1 tej ustawy. Stwierdzić można zatem wyłącznie przejście do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa gruntów pokrytych wodami powierzchniowymi płynącymi, stanowiącymi własność Skarbu Państwa. Wskazany stan rzeczy winien być przy tym bezsporny. Winno z niego bez żadnych wątpliwości wynikać, że Skarbowi Państwa przysługuje zarówno własność wody płynącej, jak również własność gruntów pokrytych tą wodą. W sytuacji zatem, w której wspomniany stan rzeczy jest przedmiotem sporu pomiędzy jednostką reprezentującą Skarb Państwa, a podmiotem wpisanym w księdze wieczystej jako właściciel gruntu pokrytego wodą powierzchniową, nie ma możliwości stwierdzenia przejścia gruntu do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa bez uprzedniego usunięcia niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości.

Podkreślić bowiem należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., nr 124, poz. 1361 ze zm.) księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Z art. 3 ust. 1 tej ustawy wynika, że domniemywa się, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Zgodnie zaś z zasadą rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 ustawy) w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi, rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi wieczystej nabył własność lub inne prawo rzeczowe. W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym - osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności (art. 10 ust. 1 ww. ustawy).

Organ rozstrzygający sprawę na podstawie art. 14a ust. 2 ustawy - Prawo wodne, jak również sąd administracyjny rozpoznający sprawę ze skargi na tego rodzaju rozstrzygnięcie, są związane rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Podważenie stanu prawnego wynikającego z księgi wieczystej jest bowiem możliwe jedynie w drodze powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym, a więc na drodze postępowania przed sądem powszechnym. Zatem bez wzruszenia na drodze właściwego postępowania cywilnego prawa własności gruntu pokrytego wodą powierzchniową - przysługującego według treści księgi wieczystej osobie fizycznej, nie jest możliwe wydanie decyzji o przejęciu tego gruntu do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa. Do tego czasu postępowanie administracyjne toczące się w tym przedmiocie powinno ulec zawieszeniu na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie "k.p.a." (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 699/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić należy, że to w toku postępowania przed sądem powszechnym z powództwa o usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, powinny być ustalone okoliczności dotyczące sposobu, w jaki podmiot wpisany księdze wieczystej, jako właściciel gruntu pokrytego wodami powierzchniowymi, nabył ten grunt i jaki rodzaj użytku on stanowił w dacie nabycia, a tym samym, czy ich nabycie nie naruszało prawa. Ponadto w ramach tego postępowania winny zostać ustalone okoliczności dotyczące charakteru wód powierzchniowych pokrywających grunt objęty wpisem do księgi wieczystej. Jeżeli bowiem zostanie ustalone, że wody te są wodami płynącymi, to przysługująca z mocy samego prawa Skarbowi Państwa własność takich wód będzie skutkować, w myśl zasady określonej w art. 10 ust. 1a ustawy - Prawo wodne, stwierdzeniem, że również grunt pokryty tą wodą będzie własnością Skarbu Państwa. W razie zaś ustalenia, że woda ta ma charakter wody stojącej, brak będzie, w myśl art. 12 ust. 1 ustawy - Prawo wodne, podstaw do stwierdzenia, że Skarbowi Państwa przysługuje prawo własności gruntu pokrytego taką wodą. Ustalenie charakteru wody powierzchniowej pokrywającej grunt ma zatem podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia o prawie własności tego gruntu.

Należy zgodzić się ze stwierdzeniem, że własność wody jest kategorią prawną prawa wodnego, odmienną od własności w rozumieniu art. 140 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.). Jednakże cywilistyczne określenie prawa własności w pełni odnosi się do gruntów pokrytych wodami. Poza tym w praktyce spory dotyczą w zasadzie nie własności wody, lecz przede wszystkim własności gruntów pokrytych wodą, aczkolwiek ustalenie własności wody w wielu wypadkach przesądza o własności gruntu. Na zależność tę zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 listopada 1971 r., wydanej w sprawie o sygn. akt III CZP 28/71 (OSNC z 1972 r. nr 3, poz. 43). Uchwała ta została podjęta pod rządami ustawy z dnia 30 maja 1962 r. - Prawo wodne, jednak już wówczas Sąd Najwyższy - wskazując na częściowo nacjonalizacyjny charakter przepisów tej ustawy, uznał, że podstawą do ujawnienia Państwa jako właściciela gruntu pod powierzchniowymi wodami płynącymi, jeżeli w księdze wieczystej jako właściciel takiego gruntu figuruje osoba fizyczna, w przypadku sporu - powinno być orzeczenie sądu wydane w postępowaniu o usunięcie niezgodności pomiędzy treścią księgi wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym.

W przedmiotowej sprawie jest bezsporne, że skarżący widnieje w księdze wieczystej, nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G., jako właściciel nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obręb B., gmina R., której to działki dotyczyła zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji. Przed Sądem Rejonowym w G. toczy się sprawa z powództwa Skarbu Państwa - Marszałka Województwa, w którego imieniu działa Dyrektor [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych i Melioracji we W., o uzgodnienie treści ww. księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w którym powód domaga się nakazania, aby w dziale II tej księgi wieczystej, dla części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], w miejsce dotychczasowego właściciela (skarżącego A. W.) wpisać Skarb Państwa - Marszałka Województwa. W toku tego postępowania Sąd Rejonowy w G., postanowieniem z dnia 4 lutego 2013 r., dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu hydrologii na okoliczność ustalenia, czy Jezioro G. - stanowiące działkę o numerze [...], stanowi śródlądowe wody powierzchniowe płynące w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne, stanowiło śródlądowe wody powierzchniowe płynące w dniu 12 grudnia 1962 roku, tj. na dzień wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 30 maja 1962 r. - Prawo wodne oraz czy od dnia 12 grudnia 1962 r. następowały zmiany kwalifikacji tego jeziora jako wód płynących lub stojących i z czego te zmiany wynikały. W toczącym się postępowaniu przed sądem powszechnym podlega zatem badaniu charakter wód powierzchniowych pokrywających nieruchomość, co do której skarżący wpisany jest w księdze wieczystej jako właściciel, a której jednocześnie dotyczyły wydane w przedmiotowej sprawie zaskarżone decyzje o przejściu gruntu do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa. Istotne jest przy tym, że również w przedmiotowym postępowaniu okoliczność ta (charakter wód powierzchniowych Jeziora G.) była objęta ustaleniami organów obu instancji, kwestionowanymi przez skarżącego. W ocenie Sądu tego rodzaju sytuacja, w której ta sama okoliczność faktyczna podlega jednocześnie ustaleniu zarówno na drodze postępowania przed sądem powszechnym, jak również w postępowaniu administracyjnym, jest niedopuszczalna z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawnego. Prowadzić może bowiem do uzyskania orzeczeń o różnej treści, w tej samej kwestii, w zależności od tego, czy zostały one wydane przez sąd powszechny, czy przez organ administracji publicznej. Nie odpowiada to wymaganiom związanym z koniecznością zachowania pewności prawa.

Podkreślić także należy, że przesądzenie o charakterze wód powierzchniowych, to jest zaliczenie ich do wód płynących lub wód stojących, jest zagadnieniem prowadzącym wprost do ustalenia, komu przysługuje prawo własności gruntu pokrytego takimi wodami. Jest to więc okoliczność przesądzająca o prawie własności nieruchomości. Przepisy ustawy - Prawo wodne, w tym także art. 14a ust. 2 tej ustawy, nie stanowią o przekazaniu sporów o własność gruntów związanych z wodami do właściwości organów administracji publicznej. Ustawa ta przekazuje do kompetencji organów administracji wodnej wyłącznie sprawy gospodarowania wodami. Przepisy prawa wodnego nie wyłączają zatem drogi sądowej dla rozpoznawania sporów o własność gruntów pokrytych powierzchniowymi wodami płynącymi. Sprawy te są sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.) - w skrócie zwanej dalej "k.p.c.", podlegają więc rozpoznaniu przez sądy powszechne, na mocy art. 2 § 1 k.p.c.

Jak to już wyżej wskazano, a co wynika zarówno z orzecznictwa sądowego, jak również doktryny prawa wodnego, decyzja wydawana na podstawie art. 14a ust. 2 ustawy - Prawo wodne, o przejściu gruntu pokrytego powierzchniowymi wodami płynącymi do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, nie może prowadzić do zmiany właściciela gruntu, lecz ma jedynie charakter deklaratoryjny. W konsekwencji, w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 14a ust. 2 ustawy - Prawo wodne, przedmiotem wiążących ustaleń organu administracji wodnej nie może stać się okoliczność charakteru wód powierzchniowych pokrywających grunt, jeżeli toczy się spór co do prawa własności tego gruntu. Ustalenie tej okoliczności faktycznej przesądza bowiem wprost o prawie własności nieruchomości, co - jak wyżej podkreślono, stanowi sprawę cywilną podlegającą rozpoznaniu przed sądem powszechnym. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do przyznania tego rodzaju decyzji skutku wywłaszczeniowego, to zaś w sposób oczywisty byłoby sprzeczne z całością regulacji prawa wodnego, której założeniem jest objęcie wyłącznie spraw z zakresu gospodarowania wodami, nie zaś spraw dotyczących rozstrzygania sporów o własność gruntów pokrytych wodami. Rozstrzygnięcie w trybie art. 14a ust. 2 ustawy - Prawo wodne, jest zatem dopuszczalne wyłącznie w sytuacji, gdy nie występuje spór co do własności gruntu pokrytego wodami powierzchniowymi.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie organy obu instancji nie były uprawnione do wiążącego ustalenia charakteru wód Jeziora G., albowiem okoliczność ta powinna zostać ustalona w postępowaniu przed sądem powszechnym - rozpoznającym sprawę o ustalenie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Przedmiotowa okoliczność przesądza bowiem o prawie własności gruntu znajdującego się pod wodami tego jeziora. Wynik tego postępowania stanowi zatem zagadnienie wstępne, od którego zależy rozpatrzenie przedmiotowej sprawy i wydanie decyzji w trybie art. 14a ust. 2 ustawy - Prawo wodne. Przedmiotowe postępowanie administracyjne podlegać zatem winno zawieszeniu na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed sądem powszechnym. Wskazać należy, że postępowanie takie toczy się aktualnie przed Sądem Rejonowym w G. w sprawie o sygn. akt I C 1586/12, na co wskazuje przedłożony przez skarżącego odpis postanowienia tego Sądu z dnia 4 lutego 2013 r. o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego (k. 73 akt).

Sąd uznał zatem, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisu prawa materialnego, tj. art. 14a ust. 2 ustawy - Prawo wodne, poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie w sytuacji, gdy wobec sporu co do własności gruntu pokrytego wodami Jeziora G., brak było podstaw do wydania decyzji na podstawie tego przepisu, bez uzyskania orzeczenia sądu powszechnego przesądzającego o prawie własności tego gruntu, co oznacza jednocześnie, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie występuje zagadnienie wstępne, którego uprzednie rozstrzygnięcie warunkuje jej rozpatrzenie oraz poprzez zaniechanie zawieszenia przedmiotowego postępowania do czasu wydania orzeczenia sądu powszechnego przesądzającego o prawie własności gruntu. Uchybienia wskazane powyżej mają istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem wynik ten uzależniony jest od treści orzeczenia sądu powszechnego, którym organy rozpatrujące przedmiotową sprawę będą związane.

Z uwagi na powyższe, poza rozważaniami Sądu musiały pozostać kwestie dotyczące charakteru wód powierzchniowych pokrywających działkę nr [...], co do której skarżący jest wpisany w księdze wieczystej jako właściciel. Podkreślić bowiem należy, że kwestie te zostaną rozpoznane w postępowaniu przed sądem powszechnym. Z tych przyczyn nieuprawnionym byłoby czynienie w tym zakresie jakichkolwiek rozważań w niniejszym postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w punkcie drugim sentencji wyroku, Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku

z art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.), zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot wpisu sądowego uiszczonego od skargi w kwocie 300 zł oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 257 zł.

Uchylenie decyzji organów obu instancji skutkuje powrotem postępowania w niniejszej sprawie do etapu postępowania przed organem pierwszej instancji, w toku którego organ, zobowiązany - w myśl art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - uwzględnić treść powyższych rozważań Sądu, dokona ustaleń w zakresie toku postępowania przez Sądem Rejonowym w G. w sprawie o sygn. akt I C 1586/12, a w razie ustalenia, że postępowanie to nie zostało prawomocnie zakończone, zawiesi przedmiotowe postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.