Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 193/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(5) ust. 2 i 3.
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. sprawy ze skargi M. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do tutejszego Sądu przez M. S. (skarżący) jest uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Nr [...] o uzyskaniu przez skarżącego negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Powyższa uchwała została wydana na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

Odwołując się do treści art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż zdający M. S. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego, gdyż otrzymał z czwartej części egzaminu (prawo gospodarcze) ocenę niedostateczną.

W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] skarżący podniósł, że zaproponowany przez niego projekt umowy jest w pełni poprawny i że nie może go obciążać - przynajmniej z punktu widzenia metodyki zdawania egzaminu prawniczego - opowiedzenie się za jakkolwiek niepopularną, to jednak jedną z możliwych wykładnią art. 379 k.s.h., wywiedzionej wszak przez sam Sąd Najwyższy. M. S. wskazał, że najistotniejszym zarzutem w odniesieniu do pracy z zakresu prawa gospodarczego jest niezastosowanie art. 379 k.s.h. przy oznaczeniu reprezentacji spółki Cargo S.A., co jednak wobec przedstawionych sporów w doktrynie i orzecznictwie odnośnie zakresu jego zastosowania, jak również skutków jego niezastosowania, przy prawidłowym spełnieniu pozostałych założeń zadania, biorąc pod uwagę ustaloną w ustawie o radcach prawnych skalę ocen, powinno skutkować oceną pozytywną.

Powołując się na powyższe, odwołujący wniósł o zmianę oceny niedostatecznej uzyskanej przez z czwartej części egzaminu radcowskiego, poprzez zmianę oceny cząstkowej wystawionej przez egzaminatorów na ocenę pozytywną i podjęcie uchwały o uzyskaniu przez niego pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia po rozpatrzeniu powyższego odwołania, wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia uchwałą z [...] listopada 2011 r. utrzymała w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu uchwały wskazała, że szczegółowe ustosunkowanie się Komisji II stopnia winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu skarżącego, ale ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty.

Formułując powyższy pogląd odwołała się do przepisów art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, art. 368 ust. 14 pkt 4 ustawy a także do § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 i § 5 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314).

Dokonując oceny trafności zarzutów, Komisja odwoławcza stwierdziła co następuje:

Obaj Egzaminatorzy wystawili oceny niedostateczne za sporządzony projekt umowy, wskazując na następujące uchybienia:

1/ naruszenie art. 379 k.s.h. polegające na wadliwej reprezentacji spółki zbywającej udziały, co skutkuje nieważnością umowy,

2/ sposób redakcji pkt 6 umowy nasuwa wątpliwości interpretacyjne, zaś w pkt 5 umowy wskazano różne terminy, nie wiadomo, o który chodzi.

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia odwołania miało ustalenie, czy doszło do popełnienia przez zdającego takiego błędu, który miałby charakter dyskwalifikujący pracę i oznaczał, że egzaminowany nie jest wystarczająco przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej. W związku z tym należy dokonać oceny, jakie skutki prawne wywołuje zaproponowana przez zdającego reprezentacja spółki akcyjnej przy zawieraniu umowy zbycia udziałów z osobą będącą członkiem zarządu tej spółki, gdyż dotyczące tej kwestii rozwiązanie zastosowane w ocenianej pracy, zdaniem egzaminatorów, miało charakter dyskwalifikujący i legło u podstaw wystawienia oceny niedostatecznej za egzamin z prawa gospodarczego.

Zgodnie z art. 379 § 1 k.s.h. w umowie między spółką a członkiem zarządu, spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia. Przepis art. 379 § 1 k.s.h. ma charakter postanowienia iuris cogentis (jest przepisem bezwzględnie wiążącym) i ma zastosowanie do wszystkich umów zawieranych przez spółkę z członkami zarządu, tak wynikającymi ze stosunku spółki, jak i we wszystkich innych sprawach. Nie chodzi tu zatem tylko o stosunki prawne, w których dana osoba występuje wprost w charakterze członka zarządu (np. przy zawieraniu umów o pracę w charakterze członka zarządu), ale o jakiekolwiek umowy między spółką a osobami, które aktualnie pełnią funkcję członka zarządu (np. umowa kupna-sprzedaży samochodu spółki przez członka zarządu). Organ wskazał, iż powyższy pogląd jest powszechnie przyjmowany w doktrynie. Komisja przywołała w tym zakresie konkretne komentarze do KSH. Stwierdziła także, iż odmienne stanowisko prezentuje Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z 23 marca 1999 r. (II CKN 24/98, OSN 1999, z. 11, poz. 187), który poszedł w kierunku zawężenia zakresu przepisu art. 203 k.h. (art. 210 § 1 k.s.h. albo art. 379 § 1 k.s.h.) jako odnoszącego się tylko do umów związanych ze sprawowaną funkcją członka zarządu. W ocenie organu, powyższa wykładnia zwężająca Sądu Najwyższego nie znajduje oparcia w treści art. 379 § 1 k.s.h. (art. 210 § 1 k.s.h., dawnego art. 203 k.h.) i jest wskutek tego nietrafna. Dlatego spotkała się ona z krytyką doktryny. Wskazała w tym zakresie glosy do tego wyroku, a także wyrok NSA z dnia 13 marca 2001 r. (III SA 68/00, Przegl. Pod. 2001, Nr 10, s. 63), w którym stwierdzono, że "przepis art. 203 k.h. (obecnie art. 210 § 1 k.s.h., a na gruncie spółki akcyjnej art. 379 § 1 k.s.h. - A. Sz.) nie wprowadzał rozróżnienia między pojęciem "członek zarządu" a "członek zarządu działający jako osoba trzecia". Przepis ten używa tylko pojęcia "członek zarządu" i odnosi się do wszystkich umów, jakie członek zarządu może zawierać ze spółką".

Podkreśliła Komisja, że za stanowiskiem, iż naruszenie przepisu art. 379 § 1 k.s.h. powoduje nieważność czynności prawnej, ze względu na treść art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. (czynność prawna sprzeczna z prawem jest nieważna) wypowiadała się już pod rządem kodeksu handlowego doktryna. Także pod rządami kodeksu spółek handlowych dominuje powyższy pogląd. Odmienne stanowisko wyraża J. P. Naworski ([w:] Naworski, Strzelczyk, Raglewski, Siemiątkowski, Potrzeszcz, Komentarz. Spółka akcyjna, t. I, s. 613, uw. 13), uważając, że do przypadku naruszenia art. 379 § 1 k.s.h. znajduje zastosowanie przepis art. 39 k.c., a nie przepis art. 58 § 1 k.c.

Zdaniem Komisji II stopnia pogląd o nieważności umowy zawartej sprzecznie z art. 379 § 1 k.s.h. dominuje również w orzecznictwie sądów apelacyjnych, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Uwzględniając powyższe stwierdzono, że pomimo występujących rozbieżności w poglądach na temat zakresu stosowania art. 379 § k.s.h. i skutków prawnych jego naruszenia, prawidłowe rozwiązanie zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego polegało na zastosowaniu reprezentacji przewidzianej powołanym, przepisem, gdyż każda inna koncepcja obarczona była poważnym ryzykiem uznania umowy za nieważną co w kontekście kryteriów oceny egzaminu radcowskiego, nie dawało podstaw do wystawienia oceny pozytywnej. Przygotowanie bowiem umowy sprzedaży udziałów, która może być dotknięta tak poważną wadą prawną oznacza, że poziom znajomości przepisów z zakresu prawa gospodarczego, jest niewystarczający do stwierdzenia, że osoba zdająca egzamin będzie w stanie zapewnić profesjonalną obsługę prawną, bez narażania potencjalnych klientów na szkodę. Nie można przy tym pominąć i tego, że w samej pracy egzaminacyjnej nie znalazła się żadna informacja wskazująca na to, aby zdający był świadom istnienia problemu prawnego w zakresie reprezentacji spółki, który miał rozstrzygnąć i dopiero w odwołaniu przytacza różnego rodzaju argumenty, mające uzasadniać poprawność przyjętej koncepcji.

Skoro zatem egzaminowany przyjął, iż spółkę akcyjną przy umowie zawieranej z jej członkiem zarządu, mogą reprezentować dwaj pozostali członkowie zarządu, to tym samym dał wyraz nieznajomości przepisów prawa, a w konsekwencji sporządził umowę, która może być uznana za bezwzględnie nieważną wobec naruszenia art. 379 § 1 k.s.h. Przy tak poważnym błędzie brak jest podstaw do wystawienia oceny pozytywnej za pracę z zakresu prawa gospodarczego i to niezależnie od tego, że pozostałe uchybienia stwierdzone przez egzaminatorów nie miały dyskwalifikującego charakteru.

W ocenie organu, wbrew twierdzeniom skarżącego, poziom jego pracy nie jest na tyle wysoki, aby przy tego rodzaju błędzie można było ocenić ją pozytywnie. Poszczególne postanowienia umowne, nie stanowiące powielenia przepisów ustawowych, są sformułowane w sposób świadczący o braku wystarczających umiejętności redagowania tekstów prawnych, potwierdzeniem czego jest chociażby niejasny zapis o terminie spełnienia świadczenia pieniężnego przez kupującego. Na ocenę wpływ miało i to, że poza wykonaniem poleceń zawartych w zadaniu, nie rozszerzono projektu umowy o modyfikacje przepisów o charakterze dyspozytywnym i wprowadzenie postanowień dodatkowych, zaś sama umowa jest wyjątkowo lakoniczna i razem ze stwierdzonymi uchybieniami nie pozwala na postawienie oceny pozytywnej za ocenianą pracę. Nie ma bowiem wystarczających przesłanek do stwierdzenia, że Egzaminowany ma odpowiednie kwalifikacje do samodzielnego świadczenia profesjonalnej obsługi prawnej.

Nie zasługują przy tym na uwzględnienie twierdzenia odwołującego o możliwej konwalidacji nieprawidłowej reprezentacji spółki, gdyż celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez zdających, a nie rozważanie, czy w praktyce zastosowane przez zdającego niejednoznaczne rozwiązanie byłoby możliwe do obrony. Treść ocenianej pracy nie budzi bowiem wątpliwości co do tego, iż egzaminowany nie zwrócił w ogóle uwagi na regulację zawartą w art. 379 § 1 k.s.h. Oceny tej nie może również zmienić przytoczone w odwołaniu orzecznictwo, gdyż zapadło ono na tle odmiennych stanów faktycznych i prawnych, a przede wszystkim dlatego, że stanowi próbę wprowadzenia dopiero na etapie postępowania odwoławczego dodatkowej argumentacji, która jak już, to winna znaleźć się co najmniej w założeniach do pracy egzaminacyjnej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia rozpoznając sprawę jako organ odwoławczy, w jej całokształcie i ponownie, także w odniesieniu do ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia, dokonała w tym zakresie weryfikacji opinii egzaminatorów. Oceny wyrażone w tych opiniach Komisja Egzaminacyjna II stopnia podzieliła w całości, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

W skardze do Sądu na powyższą uchwałę M. S. zarzucił:

- naruszenie art. 8 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako kpa) w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez jego niezastosowanie, polegające na przyjęciu przez organ II instancji wadliwych założeń i rażąco nierównych kryteriów oceniania odwołań oraz prac z zakresu prawa gospodarczego w stosunku do odwołujących, których prace egzaminacyjne charakteryzowały się tym samym błędem prowadzącym według Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z siedzibą w [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. (dalej jako organ I instancji) do uzyskania oceny niedostatecznej. Wskazane uchybienie prowadziło do podjęcia całkowicie odmiennych uchwal wobec stron postępowania pomimo charakteryzowania się przez nich taką samą sytuacją faktyczną i prawną w świetle właściwych kryteriów oceniania prac egzaminacyjnych z zakresu prawa gospodarczego, a przez to miało istotny wpływ na wynik sprawy,

- naruszenie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych (dalej jako uorpr) przez jego wadliwe zastosowanie, polegające na przyjęciu i stosowaniu wadliwych metod oceniania pracy egzaminacyjnej skarżącego, a przez to miało istotny wpływ na wynik sprawy,

- naruszenie art. 7 i 8 kpa oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 140 kpa przez ich chybione zastosowanie polegające na bezzasadnym przyjęciu (str. 7 uzasadnienia zaskarżonej uchwały), iż skarżący "(...) nie zwrócił w ogóle uwagi na regulację zawartą w art. 379 § 1 k.s.h.", bez podstawy w materiale dowodowym sprawy do takiego przyjęcia, a niezależnie bez wskazania w uzasadnieniu uchwały podstaw do takich ustaleń, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

- obrazę art. 7, 8, 11, 77, 80 kpa przez ich błędne zastosowanie polegające na wadliwej analizie materiału dowodowego prowadzącego do przyjęcia chybionych wniosków mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a to poprzez m.in.:

- uznanie rozwiązania zadania egzaminacyjnego Skarżącego przez zastosowanie art. 379 ksh za jedyne prawidłowe w sytuacji faktycznej będącej przedmiotem egzaminu, pomimo istniejącego orzecznictwa wskazującego na możliwość odmiennego rozwiązania

- przypisanie niezastosowaniu art. 379 ksh w zadaniu egzaminacyjnym skutku nieważności bezwzględnej pomimo rozbieżnego orzecznictwa w tym zakresie i możliwości przyjęcia odmiennych rozwiązań i ustalenia takiego stanu przez organ II instancji.

W związku z powyższym skarżący wniósł o:

- uchylenie zaskarżonej uchwały organu II instancji, jak i poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] nr [...] z dnia [...].07.2011 r.

- zawarcie w wyroku wskazań mających na celu, aby organ II instancji, ponownie rozpoznając odwołanie, dokonał pełnej oceny pracy skarżącego z egzaminu radcowskiego uwag i wskazówek Sądu, a także ogólnych wynikających z ustawy o radcach prawnych zasad oceny w tym w szczególności wprowadzonej skali oceny prac cząstkowych, która pozwala na wydanie oceny od celującej do oceny tylko dostatecznej, gdyż w taki jedynie sposób strzeżony będzie interes skarżącego.

- zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przypisanych.

Zdaniem skarżącego, obraza art. 8 kpa w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, której dopuścił się organ II instancji polega na rażącej niewspółmierności zawartej w sposobie oceniania pracy egzaminacyjnej pomiędzy skarżącym, a innymi osobami, będącymi stronami postępowania prowadzonego przez organ II instancji na skutek wniesienia odwołań od uchwał Komisją I stopnia. Doprowadziło to do podjęcia sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć u podmiotów, pomiędzy którymi w zakresie cech prawnie relewantnych z perspektywy oceniania pracy egzaminacyjnej, brak jest jakiegokolwiek przymiotu różnicującego je w sposób istotny i uzasadniającego przyjęcie całkowicie odmiennych rozstrzygnięć. Do wykazania tej okoliczności w ocenie strony, konieczne jest przywołanie jako przykładu pracy egzaminacyjnej innego odwołującego się – L. G., dzięki którego uprzejmości (i za przyzwoleniem) skarżący dysponuje sygnaturą konkretnej uchwały mającej ważkie znaczenie dla sprawy. I tak zarówno skarżący jak i odwołujący się L. G. otrzymali oceny niedostateczne z zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego. Z uzasadnień ocen cząstkowych wynika, iż w przypadku zarówno skarżącego i L. G. jedynym powodem otrzymania ocen niedostatecznych był brak zastosowania w zadaniu egzaminacyjnym art. 379 ksh. Tym niemniej w przypadku L. G. organ II instancji uznał zasadność odwołania.

Zdaniem skarżącego, organ II instancji w żaden sposób nie odnosi się do spełnionych założeń zadania egzaminacyjnego poza stwierdzeniem "Na ocenę wpływ miało i to, że poza wykonaniem poleceń zawartych w zadaniu, nie rozszerzono projektu umowy o modyfikacje przepisów o charakterze dyspozytywnym i wprowadzenie postanowień dodatkowych (...)". Skarżący podnosi, iż treść polecenia w zadaniu egzaminacyjnym (tzw. "Informacja dla zdającego") nie wskazuje na taką bezwzględną konieczność, jako warunek uzyskania oceny pozytywnej, a co więcej nie wskazuje kierunków oczekiwań egzaminu w tym zakresie, co powoduje, że tym bardziej nie można uzależniać od takiej okoliczności otrzymania oceny pozytywnej. Wspomniana Informacja dla zdającego określa wręcz (pkt 2), iż dokonywanie dodatkowych założeń do pracy jest "dopuszczalne" o ile jest to przydatne do uzupełnienia stanu faktycznego, jednak bez zmiany podanych w zadaniu założeń.

Przy tym sam opis zadania egzaminacyjnego jest skonstruowany na tyle szeroko, według osób wykonujących to zadanie, iż już spełnienie jego wymogów (koniecznych) pozwalało egzaminowanemu wykazać się wymaganą według twórców pracy egzaminacyjnej znajomością prawa. Stąd ewentualny brak "dodatkowych elementów" - już w samym opisie egzaminu tak określonych - nie może być okolicznością obciążającą skarżącego, skoro nie budzi wątpliwości iż wszystkie elementy konieczne - poza punktem kontrowersyjnym, o czym niżej - zostały spełnione. Zatem oddalenie z tego powodu odwołania - jak wynika z uzasadnienia Komisji II stopnia - również stanowi rażące naruszenie prawa.

Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż z tzw. "Opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa gospodarczego" - przykładu podanego w pkt. 3 wynika, że wbrew twierdzeniu organu II instancji, skarżący zawarł dodatkowe elementy stanu faktycznego, albowiem z treści pracy egzaminacyjnej nie brakuje elementów odnoszących się do kwestii przedmiotu zastawu, sposobu ustalenia ceny i sposobu płatności. Organ II instancji uznał także, iż "(...) sama umowa jest wyjątkowo lakoniczna i razem ze stwierdzonymi uchybieniami nie pozwala na postawienie oceny pozytywnej za ocenianą pracę". Warto tu podkreślić, iż żaden z przytaczanych przez organ II instancji hipotetycznych zarzutów nie jest wymieniony w katalogu kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej na egzaminie radcowskim, a wskazanym w art. 365 uorpr. Organ II instancji analizując zebrany materiał dowodowy, na który składają się także oceny organu I instancji, w sposób całkowicie, według skarżącego, nieuprawniony oceniała spełnienie przez egzaminowanego kryteriów pozaprawnych, niejednoznacznych, o wartościującym zakresie definicyjnym, niewymaganych poleceniem egzaminacyjnym i niemających w istocie umocowania ustawowego jako kryterium oceny pracy egzaminacyjnej - zamiast podstawą oceny uczynić założenia zadania egzaminacyjnego czy też jednoznaczne przepisy prawa.

Skarżącemu organ II instancji zarzuca także brak wystarczających umiejętności redagowania tekstów prawnych, czego dowodem miałby być "niejasny zapis o terminie spełnienia świadczenia pieniężnego". Także w tym zakresie w pełni uprawniony jest zarzut wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego. Wbrew twierdzeniom organu II instancji zapis o terminie zapłaty ceny nabycia udziałów zachowuje wszelkie wymogi jasności i nie może budzić wątpliwości, że odnosi się do zdania pierwszego pkt-u piątego umowy, chociażby bowiem w przypadku złożenia w terminie dwumiesięcznym oświadczeń przez Wspólników w ogóle przestałaby istnieć podstawa do zapłaty ceny przez nabywcę. Zdanie drugie zaś ma charakter jedynie techniczny celem wskazania, której ze stron transakcji dotyczy obowiązek zawiadomienia Wspólników i w jakim terminie ma to uczynić. Podkreślić także należy, iż "wątpliwości interpretacyjne" podniósł tylko jeden z egzaminatorów organu I instancji. Niemniej wnioskowanie z takiego jedynie zapisu co do spełnienia przesłanki umiejętności redagowania tekstów prawnych jest zbyt daleko idące i jawnie narusza zasady postępowania wyrażone w art. 8, 11, 77 i 80 kpa, czego także nie uczynił żaden z oceniających w organie I instancji. Samo wskazane zaś uchybienie (nawet gdyby przyjąć jego istnienie), a zwłaszcza jego rodzaj i ciężar gatunkowy, złożyło się na okoliczność, iż nawet hipotetycznie nie godziło ono w żadne z założeń zadania egzaminacyjnego (żaden z członków obu organów takiej tezy w uzasadnieniu uchwały także nie podniósł) co spowodowało, że skarżący w odwołaniu od uchwały organu I instancji w ogóle nie odniósł się do tej kwestii, pozostawiając je do (wadliwego, jak wykazano) rozstrzygnięcia organu II instancji. Ze wszechmiar istotna także jest okoliczność, iż nieuprawnienie zarzucany "brak wystarczających umiejętności redagowania i tekstów prawnych" sam w sobie stanowi kryterium wartościujące o charakterze tak dalece pozaprawnym, iż ustawodawca nie zdecydował się zamieścić go w katalogu kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej w egzaminie radcowskim zawartym w art. 365 uorpr. Tym bardziej organ II instancji był nieuprawniony do podjęcia na takiej podstawie skarżonego rozstrzygnięcia i to nawet w granicach tzw. "luzu decyzyjnego".

Skarżący podnosi także, iż zarzut naruszenia zasady procesowej z art. 8 k.p.a. w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wobec skarżącego jest aktualny również w odniesieniu do rozstrzygnięć podjętych przez organ II instancji nr [...] w grudniu 2011 r. - tj. także w stosunku do innych osób składających odwołanie. Z informacji posiadanych przez skarżącego wynika, iż wspomniany organ podejmował uchwały uwzględniające odwołania od uchwał organu I instancji pomimo niezastosowania art. 379 ustawy Kodeks spółek handlowych, argumentując, iż kwestia bezwzględnej nieważności umów zawartych nie jest poglądem jedynym w doktrynie i jest możliwe zastosowanie także konstrukcji potwierdzenia umowy, na co szeroko powoływał się także skarżący w odwołaniu od uchwały organu I instancji.

Zdaniem skarżącego, postulowana przez organ odwoławczy czynność wprowadzenia dodatkowej argumentacji (orzecznictwa) w założeniach do pracy egzaminacyjnej a nie dopiero w odwołaniu od uchwały Komisji Nr [...] nie mieści się w granicach uzupełniania stanu faktycznego wskazywanego w "Informacji dla zdającego".

W skardze wniesiono także o: przeprowadzenie dowodu z pracy egzaminacyjnej L. G. oraz o przeprowadzeniu dowodu z uwierzytelnionego odpisu uchwały organu II instancji nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...], którą zapadła uchwała uwzględniająca odwołanie wobec odwołującego się L. G., a to na okoliczność kontroli zasady równego traktowania przez organy którym powierzono wykonywanie zadań administracyjnych a także legalność, prawidłowość i stopień zobiektywizowania przyjętych przez organ kryteriów oceny odwołań.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Na rozprawie w dniu 23 marca 2012 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga M. S. nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych oceny rozwiązań każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, który zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Ostateczna ocena z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego, z wyjątkiem o jakim mowa w ust. 5 przepisu art. 36(5) ustawy o radcach prawnych, nie mającym zastosowania w niniejszej sprawie, wynika z obliczeń arytmetycznych. Stanowi ona średnią ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50;

2) ocena negatywna – niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00 (v. art. 36 (5) ust. 4 powołanej ustawy).

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że werdykt egzaminatora w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z "luzu decyzyjnego", na co wskazuje przepis art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych w myśl którego, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego (v. art. 36 (5) ust. 3 ustawy o radcach prawnych).

Zdaniem Sądu, upoważnienie udzielone przez ustawodawcę egzaminatorowi w zakresie wystawienia oceny cząstkowej w oparciu o pewnego rodzaju "luz decyzyjny" nakłada na Komisję Egzaminacyjną obowiązek szczególnego rozważenia argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu do tej oceny.

Według Sądu, w rozpatrywanej sprawie Komisja Egzaminacyjna wywiązała się ze swoich obowiązków prawidłowo. Dokonała dogłębnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego a przyczyny, które dyskwalifikują pracę skarżącego z czwartej części egzaminu zostały w zaskarżonej uchwale precyzyjnie i szeroko wyjaśnione.

Na gruncie rozpatrywanego casusu egzaminacyjnego osoba przystępująca do egzaminu radcowskiego powinna w zakresie jego czwartej części tj. zadania z dziedziny prawa gospodarczego, wykazać się znajomością prawa z zakresu: Kodeksu spółek handlowych: zasad reprezentacji spółki akcyjnej przy czynności z członkiem zarządu (art. 379 § 1 k.s.h.), zasad zbywania udziałów w spółce z o.o. - wymóg zgody (art. 182 k.s.h.) przy uwzględnieniu pierwszeństwa w nabyciu udziałów, Kodeksu cywilnego: o umowie sprzedaży (art. 535 k.c. i nast.), ustanowieniu zastawu (art. 306 k.c. i nast.); Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: (art. 41 § 1 k.r. i o.) zgody małżonka na zaciągnięcie zobowiązania, niezbędnej dla zaspokojenia się wierzyciela z majątku wspólnego.

Podstawowym (ale nie jedynym) zarzutem, jaki postawiono pracy skarżącego był ten, że zastosowana przez skarżącego koncepcja obarczona była poważnym ryzykiem uznania umowy za nieważną, wobec naruszenia art. 379 § 1 k.s.h. (niewłaściwa reprezentacja po stronie sprzedającego).

Komisja II stopnia słusznie wskazuje, że przepis art. 379 k.s.h. jednoznacznie stanowi, że w umowach pomiędzy spółką a członkami zarządu oraz w sporach z nimi, spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnicy powołani uchwałą walnego zgromadzenia. Przepis ten ma na celu zarówno ochronę interesów spółki (także interesów majątkowych), jak i ochronę jej wierzycieli przed niekorzystnym rozporządzaniem majątkiem spółki w drodze umów pomiędzy spółką a członkami zarządu. Przepis ten nie wymaga badania, czy zachodzi sprzeczność interesów między spółką a członkami zarządu, lecz stanowi generalną zasadę dotyczącą umów pomiędzy spółką a członkami zarządu, zapewniając przez to większą ochronę interesów samej spółki i jej wierzycieli, a także ochronę interesów wspólników (akcjonariuszy). Chodzi tu o wyeliminowanie sytuacji, w których dochodziłoby do konfliktu interesów spółki i osoby fizycznej pełniącej funkcję członka zarządu, będącej drugą stroną zawieranej przez spółkę umowy. Sens normatywny art. 379 k.s.h. obejmuje także funkcję prewencyjno-represyjną, zapobiega działaniu na szkodę spółki, jednoznacznie wyłączając możliwość jej reprezentowania przez zarząd we własnych w tym przepisie przypadkach.

Akcentowana przez skarżącego możliwość ewentualnej konwalidacji nieprawidłowej reprezentacji spółki przeczy idei egzaminu radcowskiego, którego celem jest sprawdzenie wiedzy zdającego pod kątem przygotowania do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem Sądu, nie bez znaczenia jest dla oceny kwestia, czy ewentualna kontrowersyjna koncepcja, zarzut lub wniosek są w interesie klienta, a gdyby nawet nie zostały uwzględnione przez sąd, to czy pogarszałyby procesową lub merytoryczną sytuację klienta. Wszak należy zaproponować rozstrzygnięcie problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem egzaminowany reprezentuje.

Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych (art. 4 ust. 1 Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe, art. 6 ust. 1 Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami, art. 7 Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe, art. 2 Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana.)

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za słuszne należy uznać stanowisko Komisji II stopnia, która poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata zakwalifikowała jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę.

Obszerne i wyczerpujące, a przy tym trafne, wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez M. S. Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności.

Ocena niedostateczna z egzaminu z zakresu prawa gospodarczego, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie wynikała wyłącznie z przyjęcia nieprawidłowej reprezentacji. Organ wskazał również na inne elementy pracy świadczące o braku odpowiednich kwalifikacji do samodzielnego świadczenia obsługi prawnej (vide: str. 7 zaskarżonej uchwały). Ocena organu w tym zakresie nie nasuwa zastrzeżeń Sądu.

Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącego złożone w toku niniejszego postępowania sądowego. Oceniając bowiem rozstrzygnięcia podjęte w innych sprawach administracyjnych, dotyczących innych osób zdających przedmiotowy egzamin zawodowy, Sąd wykroczyłby poza granice niniejszej sprawy (v. art. 134 § 1 ppsa).

W świetle powyższego przepisu "Sąd rozstrzyga w granicach sprawy" pojęcie "sprawa" użyte jest w rozumieniu sprawy, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały, Komisja II stopnia odniosła się do wszystkich, istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, zarzutów skarżącego.

Z przytoczonych powodów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ppsa, jako że nie miała usprawiedliwionych podstaw.