Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 464/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki~Minister Gospodarki
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 156 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak, Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia del. WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. z/s w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1030/15 w sprawie ze skargi [...] S.A. z/s w [...] na decyzję Ministra Gospodarki z [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [...] S.A. z/s w [...] na rzecz Ministra Przedsiębiorczości i Technologii kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1030/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, oddalił skargę.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne:

Orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] czerwca 1947 r. Minister Przemysłu i Handlu orzekł o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, m.in. w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] Spółka Akcyjna. Następnie orzeczeniem z dnia [...] września 1952 r. Minister Przemysłu Maszynowego zatwierdził protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] grudnia 1949 r. z przejęcia tego przedsiębiorstwa.

Skarżąca Spółka wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nr [...] z dnia [...] czerwca 1947 r. oraz powołanego orzeczenia z dnia [...] września 1952 r., zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] grudnia 1949 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Minister Gospodarki odmówił stwierdzenia nieważności powyższych orzeczeń.

Organ stwierdził, że przy podejmowaniu kontrolowanego orzeczenia nacjonalizującego nie zostało rażąco naruszone prawo. Znacjonalizowane przedsiębiorstwo spełniało kryteria jego upaństwowienia, wskazane w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17), zwanej dalej ustawą nacjonalizacyjną, a tym samym istniały przesłanki do przejęcia na własność Państwa przedmiotowej fabryki.

Jednocześnie, wskazując na formalnoprawny charakter orzeczenia z dnia [...] września 1952 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] grudnia 1949 r. Minister stwierdził, iż w sytuacji, gdy ww. orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. zostało wydane zgodnie z prawem, brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1952 r.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Gospodarki zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca Spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, poprzez ustalenie, że objęcie protokołem zdawczo-odbiorczym całego majątku skarżącej, a nie tylko majątku produkcyjnego, nie stanowi naruszenia prawa oraz art. 3 ust. 1 lit. B tej ustawy, poprzez ustalenie, że objęcie nacjonalizacją przedsiębiorstwa skarżącej było właściwe, pomimo niezdolności do zatrudnienia na jedną zmianę co najmniej 50 pracowników. Ponadto podniosła zarzut naruszenia prawa proceduralnego: art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3, art. 6, art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez niezebranie całości materiału dowodowego, nierozpatrzenie całości materiału dowodowego i jego dowolną ocenę, a w konsekwencji nieuchylenie decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji rażąco naruszających prawo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a., wskazał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe ustalenia organu, iż brak było podstaw do stwierdzenia nieważności inkryminowanych przez skarżącą orzeczeń z 1947 i z 1952 r. Sąd zważył, że kwestionowane w sprawie decyzje zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Sąd zaznaczył, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji.

Sąd pierwszej instancji obszernie odniósł się do zarzutów skargi i reasumując swoje rozważania stwierdził, że oceniane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. zapadło zgodnie z obowiązującym wówczas przepisami w przedmiocie nacjonalizacji przedsiębiorstw i nie może być kwalifikowane jako wydane bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skutki jego wydania rozciągają się również i na orzeczenie Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] września 1952 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa. Wydający to orzeczenie Minister powołał się bowiem na wiążące w sprawie przepisy i działał zgodnie z ich treścią.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca Spółka, zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania - art.134 § 1 p.p.s.a. (w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 1 p.p.s.a., w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a.), w tym w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 k.p.a. - przez nierozpoznanie przez Sąd I instancji w granicach sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności i naruszeń prawa (w tym na podstawie zarzutów skarżącego, ale także z urzędu przy obowiązku orzekania w granicach sprawy), w tym jako błędnie pominiętych lub błędnie zaakceptowanych przez Sąd I instancji jako pominiętych przez skarżony organ:

a) w zw. z art.10 § 1, w zw. z art. 81 k.p.a. (w zw. z art. 15 k.p.a.) - poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku umożliwienia skarżącemu przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w tym np. przez zawiadomienie ze strony organu II instancji o możności zapoznania się z materiałem sprawy, a tym samym także przez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu dwuinstancyjnym, w tym jako prowadzące do braku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego przez organ II instancji (z naruszeniem m.in. art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a.),

b) w zw. z art. 10 § 1, w zw. z art. 81 k.p.a. (w zw. z art. 15 k.p.a.) - przez błędne pominięcie braku umożliwienia skarżącemu przez organ I instancji przed wydaniem decyzji i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w tym np., przez zawiadomienie ze strony organu I instancji o możności zapoznania się z materiałem sprawy, a tym samym także przez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu dwuinstancyjnym, w tym jako prowadzące do braku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego przez organ I instancji, a w konsekwencji także przez organ II instancji, a także przez błędne i bezpodstawne przyjęcie okoliczności faktycznych ustalonych w postępowaniu przed organem I instancji (wbrew art. 81 k.p.a.); a wreszcie przez błędne nieuwzględnienie wydania decyzji merytorycznej zamiast decyzji o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji (m.in. art. 138 § 2 k.p.a.),

c) w zw. z § 14 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa (Dz.U. nr 17, poz.114), zwanego dalej rozporządzeniem:

- poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku żądania właściwego ministra (brak dowodu oryginału dokumentu źródłowego w tym zakresie) skierowanego do przewodniczącego Głównej Komisji jako warunkującego dokonanie przez przewodniczącego Głównej Komisji wyłączenia danego przedsiębiorstwa (skarżącego) spod właściwości wojewódzkiej komisji i przekazania do postępowania w trybie § 30 rozporządzenia, a tym samym poprzez nieuwzględnienie okoliczności prowadzenia postępowania przez organy niewłaściwe i w niewłaściwej procedurze w trybie § 30, a w tym samym poprzez nieuwzględnienie okoliczności wadliwości orzeczeń ministra, w tym orzeczenia z dnia [...] czerwca 1947 r.,

- poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku orzeczenia przewodniczącego Głównej Komisji (brak dowodu - oryginału dokumentu źródłowego w tym zakresie) o wyłączeniu przedsiębiorstwa skarżącego spod właściwości wojewódzkiej komisji i przekazaniu do postępowania w trybie § 30 rozporządzenia, a tym samym poprzez nieuwzględnienie okoliczności prowadzenia postępowania przez organy niewłaściwe i w niewłaściwej procedurze w trybie § 30, a tym samym poprzez nieuwzględnienie okoliczność! wadliwości orzeczeń ministra, w tym orzeczenia z dnia [...] czerwca 1947 r.,

d) w zw. z § 30 ust. 1, w tym pkt 3 rozporządzenia - poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku skutecznego i ważnego ogłoszenia w Monitorze Polskim (nr 146, poz 293 z dnia 28.12.1946 r.) przedsiębiorstwa skarżącego jako wyłączonego spod kompetencji wojewódzkich komisji, a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku ogłoszenia jako w istocie braku wszczęcia postępowania w sprawie, a tym samym bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczeń ministra, w tym orzeczenia z dnia [...] czerwca 1947 r.,

e) w razie przyjęcia niezasadności zarzutów z ww. punktów c) i d) oraz przyjęcia skuteczności i ważności ogłoszenia w Monitorze Polskim (nr [...], poz. [...] z dnia [...] grudnia 1946 r.) z uwagi na postępowanie poprzedzające ogłoszenie w Monitorze Polskim:

- w zw. z § 30 ust. 2 w zw. z § 25 ust. 1 pkt a), b), c), d) (w zw. z § 30 ust. 1) rozporządzenia - poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku skutecznego i ważnego ogłoszenia w Monitorze Polskim odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego wskutek braku zamieszczenia w ogłoszeniu (właściwych) danych wymaganych przez § 25 ust. 1 pkt a), b), c), d) rozporządzenia, a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu w istocie braku ogłoszenia i tym samym braku wszczęcia postępowania w sprawie, a tym samym bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczeń ministra, w tym orzeczenia z dnia [...] czerwca 1947 r.,

- w zw. z § 30 ust. 3 w zw. z § 25 ust. 2 (w zw. z § 25 ust. 1 pkt a), b), c), d) i § 30 ust. 1) rozporządzenia - poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku (właściwego) określenia przedsiębiorstwa skarżącego (odnośnie, którego wszczynane jest postępowanie) wskutek braku zamieszczenia w ogłoszeniu (właściwych) danych wymaganych przez § 25 ust. 1 pkt a), b), c), d) rozporządzenia (jako danych warunkujących skuteczne określenie przedsiębiorstwa, odnośnie którego wszczynane jest postępowanie), a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku "wynikania z ogłoszenia o jakie przedsiębiorstwo chodzi" (§ 25 ust. 2), a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku skutecznego i ważnego ogłoszenia w Monitorze Polskim (nr [...], poz [...] z dnia [...].12.1946 r.) odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego, a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu w istocie braku ogłoszenia i tym samym braku wszczęcia postępowania w sprawie, a w tym samym bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczeń ministra, w tym orzeczenia z dnia [...] czerwca 1947 r.,

- w zw. z § 66 ust. 1 pkt b) rozporządzenia - poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku podstawy do orzeczeń ministra, w tym orzeczenia z dnia [...] czerwca 1947 r., tj. braku skutecznego i ważnego ogłoszenia w Monitorze Polskim odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego (jako według treści § 66 ust. 1 pkt b) - "wykazu ogłoszonego zgodnie z § 30") oraz braku wszczęcia postępowania w sprawie, a tym samym bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczeń ministra, w tym orzeczenia z dnia [...] czerwca 1947 r.,

- ewentualnie w zw. z § 30 ust. 2 w zw. z § 25 ust. 1 pkt a), b), c), d) (w zw. z § 30 ust. 1) rozporządzenia (w tym w zw. z § 65 ust. 1 pkt b) i § 71 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa (Dz.U. nr 16, poz. 62), zwanego dalej rozporządzeniem z 1947 r. - poprzez nieuwzględnienie co najmniej okoliczności, że ogłoszenie w Monitorze Polskim dotyczyło tylko części przedsiębiorstwa skarżącego w Krakowie, podobnie jak orzeczenie ministra z dnia [...] czerwca 1947 r., a tym samym orzeczenie oraz późniejsze czynności (w tym protokół zdawczo-odbiorczy i orzeczenie ministra o zatwierdzeniu protokołu) były bezpodstawne (lub wydane z rażącym naruszeniem prawa) jako niezgodne zwłaszcza z ustawą nacjonalizacyjną jako dotyczące części przedsiębiorstwa (zamiast całości przedsiębiorstwa), a co najmniej były bezpodstawne (lub wydane z rażącym naruszeniem prawa) w zakresie w jakim dotyczyły innych części przedsiębiorstwa skarżącego poza położonymi w Krakowie,

f) w zw. z § 65 ust. 1 pkt b) rozporządzenia z 1947 r. - poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu wadliwości i bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczeń ministra, w tym orzeczenia z dnia [...] czerwca 1947 r., wskutek braku jako podstawy skutecznego i ważnego ogłoszenia w Monitorze Polskim odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego (jako "wykazu ogłoszonego zgodnie z § 30" - według treści § 66 ust. 1 pkt b) rozporządzenia oraz podobnie według treści § 65 ust. 1 pkt b) rozporządzenia z 1947 r.), a także braku jako podstawy skutecznego wszczęcia postępowania w sprawie,

g) w zw. z § 66 ust. 1 pkt a), b), c), d) rozporządzenia z 1947 r. - poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu brak dowodu - oryginału dokumentu źródłowego w postaci orzeczenia ministra z dnia [...] czerwca 1947 r., a bez względu na to - także poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku prawidłowego orzeczenia ministra z dnia [...] czerwca 1947 r. i ogłoszenia w Monitorze Polskim odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego wskutek braku zamieszczenia w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 1947 r. i ogłoszeniu (właściwych) danych wymaganych przez § 66 ust. 1 pkt a), b), c), d) rozporządzenia z 1947 r., a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu w istocie braku orzeczenia o przejęciu (i braku ogłoszenia), a tym samym braku przejęcia i przejścia własności (§ 71 rozporządzenia z 1947 r.), a tym samym bezpodstawności dalszych czynności i orzeczeń (lub ich dokonania z rażącym naruszeniem prawa), w tym protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] grudnia 1949 r. i orzeczenia ministra z dnia [...] września 1952 r.,

h) w zw. z § 66 ust. 2 rozporządzenia z 1947 r. (w zw. z § 25 ust. 2 i § 66 ust. 1 pkt a), b), c), d) rozporządzenia z 1947 r. - poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku (właściwego) określenia przedsiębiorstwa skarżącego (odnośnie, którego wydawano orzeczenie) wskutek braku zamieszczenia w orzeczeniu ministra z dnia [...] czerwca 1947 r. i w ogłoszeniu (właściwych) danych wymaganych przez § 66 ust. 1 pkt a), b), c), d) rozporządzenia z 1947 r. (jako danych warunkujących skuteczne określenie przedsiębiorstwa, odnośnie którego wydawano orzeczenie), a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku "wynikania z orzeczenia i ogłoszenia o jakie przedsiębiorstwo chodzi" (§ 66 ust. 2 w zw. z § 25 ust. 2), a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku prawidłowego orzeczenia o przejęciu i ogłoszenia w Monitorze Polskim odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego, a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu w istocie braku orzeczenia o przejęciu i ogłoszenia, a tym samym braku przejęcia i przejścia własności (§ 71 rozporządzenia z 1947 r.), a tym samym bezpodstawności dalszych czynności i orzeczeń (lub ich dokonania z rażącym naruszeniem prawa), w tym protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] grudnia 1949 r. i orzeczenia ministra z dnia [...] września 1952 r.,

i) w zw. z § 72 w zw. z § 73 ust. 1 i ust. 2 pkt a), b), c), d), e) w zw. z. § 74 w zw. z § 75 ust. 1 pkt a), b), c), d), e), f) i ust. 2 i ust. 3 i ust. 4 w zw. z § 75a ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia z 1947 r. - poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku przejęcia i przejścia własności (§ 71), a bez względu na to - także braku istnienia stanu wyznaczenia przez ministra odpowiednich osób (§ 72), a także braku istnienia stanu ogłoszenia przez wyznaczone osoby w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym terminu sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa objętego orzeczeniem ministra (§ 73 ust. 1), a bez względu na to - także braku istnienia stanu zawarcia w ogłoszeniu wymaganych (właściwych) elementów (§ 73 ust.2), a przez to także braku istnienia stanu "wynikania z ogłoszenia o jakie przedsiębiorstwo chodzi" (§ 73 ust. 3 w zw. z § 25 ust. 2), a bez względu na to - także braku istnienia stanu sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego zgodnie z wymaganiami z § 74 i § 75 ust. 1 pkt a), b), c), d), e), f) i ust. 2 i ust. 3 i ust. 4, a bez względu na to co najmniej braku podstaw do sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego poza część przedsiębiorstwa położoną w Krakowie - a w rezultacie braku prawidłowości (co najmniej w zakresie wykraczającym poza część przedsiębiorstwa położoną w Krakowie) protokołu zdawczo-odbiorczego jako określającego zakres przejęcia oraz jako przedstawianego właściwego dokumentu i przez właściwe osoby do zatwierdzenia ministrowi (§ 75a ust. 1), a w rezultacie wadliwość i bezpodstawność (lub wydanie z rażącym naruszeniem prawa) orzeczenia ministra wydanego przy zastosowaniu § 75a ust. 2 o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego - a tym samym stanu wadliwości i bezpodstawności (co najmniej w zakresie wykraczającym poza część przedsiębiorstwa położoną w Krakowie) protokołu zdawczo-odbiorczego oraz orzeczenia ministra o przejęciu z dnia [...] czerwca 1947 r. (§ 75 ust. 2 - zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia ministra o przejęciu),

j) w zw. z § 75a ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia z 1947 r. (oraz w zw. z § 65 ust. 1 pkt b) - poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku orzeczenia ministra wydanego przy zastosowaniu § 75a ust. 2 o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego (brak dowodu - oryginału dokumentu źródłowego w tym zakresie), albo ewentualnie poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu wadliwości i bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczenia ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego (co najmniej w zakresie wykraczającym poza część przedsiębiorstwa położoną w Krakowie) - a tym samym stanu wadliwości oraz bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczenia ministra o przejęciu z dnia [...] czerwca 1947 r. (§ 75 ust. 2 - zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia ministra o przejęciu),

k) w zw. z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej - poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku wszczęcia postępowania w sprawie do dnia [...] marca 1947 r., a w tym samym bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczeń ministra, w tym orzeczenia z dnia [...] czerwca 1947 r.,

l) w zw. z art. 3 ust. 1 pkt B. ustawy nacjonalizacyjnej - poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że przedsiębiorstwo skarżącego nie stanowiło przedsiębiorstwa wskazanego art. 3 ust. 1 pkt B. tej ustawy, a nadto okoliczności, że grunty rolne nie stanowiły składnika przedsiębiorstwa skarżącego,

ł) w zw. z art. 3 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 7 ustawy nacjonalizacyjnej - poprzez nieuwzględnienie bezpodstawnego wydania orzeczeń ministra (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa), w tym orzeczenia z dnia [...] czerwca 1947 r., w tym wobec niezachowania terminu z art. 3 ust. 6 ustawy,

m) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez nieuwzględnienie okoliczności stanowiących podstawy do stwierdzenia nieważności kwestionowanych aktów, z uwagi na ich wydanie bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,

2) naruszenie przepisów postępowania - art. 133 § 1 w zw. z art.134 § 1 p.p.s.a. (w zw. z art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a.) - przez błędną akceptację przez Sąd I instancji błędnego ustalenia i oceny stanu faktycznego przez skarżony organ (w tym wskutek naruszeń art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a., w tym w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 k.p.a.) oraz przez błędne ustalenie stanu faktycznego także przez Sąd I instancji prowadzące do błędnej oceny stanu faktycznego:

a) poprzez pominięcie i nieuwzględnienie stanu braku udowodnienia, a tym samym ustalenia jakiegokolwiek stanu faktycznego wobec braku umożliwienia skarżącemu przed wydaniem decyzji w I instancji oraz w II instancji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (z naruszeniem art.10 §1 w zw. z art. 81 k.p.a.),

b) poprzez pominięcie i nieuwzględnienie:

— stanu braku żądania właściwego ministra (brak dowodu - oryginału dokumentu źródłowego w tym zakresie) skierowanego do przewodniczącego Głównej Komisji jako warunkującego dokonanie przez przewodniczącego Głównej Komisji wyłączenia danego przedsiębiorstwa (skarżącego) spod właściwości wojewódzkiej komisji i przekazania do postępowania w trybie § 30 rozporządzenia, a tym samym poprzez nieuwzględnienie okoliczności prowadzenia postępowania przez organy niewłaściwe i w niewłaściwej procedurze w trybie § 30, a w tym samym poprzez nieuwzględnienie okoliczności wadliwości orzeczeń ministra (z naruszeniem § 14 ust. 1 rozporządzenia),

— stanu braku orzeczenia przewodniczącego Głównej Komisji (brak dowodu - oryginału dokumentu źródłowego w tym zakresie) o wyłączeniu przedsiębiorstwa skarżącego spod właściwości wojewódzkiej komisji i przekazania do postępowania w trybie § 30 rozporządzenia, a tym samym poprzez nieuwzględnienie okoliczności prowadzenia postępowania przez organy niewłaściwe i w niewłaściwej procedurze w trybie § 30, a w tym samym poprzez nieuwzględnienie okoliczności wadliwości orzeczeń ministra (z naruszeniem §14 ust. 1 rozporządzenia),

— stanu braku skutecznego i ważnego ogłoszenia w Monitorze Polskim przedsiębiorstwa skarżącego jako wyłączonego spod kompetencji wojewódzkich komisji, a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku ogłoszenia jako w istocie braku wszczęcia postępowania w sprawie, a tym samym bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczeń ministra, w (z naruszeniem § 30 ust. 1, w tym pkt 3 rozporządzenia),

— stanu braku skutecznego i ważnego ogłoszenia w Monitorze Polskim odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego wskutek braku zamieszczenia w ogłoszeniu (właściwych) danych wymaganych przez § 25 ust. 1 pkt a), b), c), d) rozporządzenia, a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu w istocie braku ogłoszenia i tym samym braku wszczęcia postępowania w sprawie, a tym samym bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczeń ministra, (z naruszeniem § 30 ust. 2 w zw. z § 25 ust. 1 pkt a), b), c), d) - w zw. z § 30 ust. 1 rozporządzenia),

— stanu braku określenia przedsiębiorstwa skarżącego (odnośnie, którego wszczynane jest postępowanie) wskutek braku zamieszczenia w ogłoszeniu (właściwych) danych wymaganych przez § 25 ust. 1 pkt a), b), c), d) rozporządzenia (jako danych warunkujących skuteczne określenie przedsiębiorstwa, odnośnie którego wszczynane jest postępowanie), a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku "wynikania l ogłoszenia o jakie przedsiębiorstwo chodzi" (§ 25 ust. 2), a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku skutecznego i ważnego ogłoszenia w Monitorze Polskim odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego, a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu w istocie braku ogłoszenia i tym samym braku wszczęcia postępowania w sprawie, a tym samym bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczeń ministra (z naruszeniem § 30 ust. 3 w zw. z § 25 ust. 2 rozporządzenia),

- stanu braku podstawy do orzeczeń Ministra, tj. braku skutecznego i ważnego ogłoszenia w Monitorze Polskim odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego (jako według treści § 66 ust. 1 lit. b) - "wykazu ogłoszonego zgodnie z § 30") oraz braku wszczęcia postępowania w sprawie, a tym samym bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczeń ministra (z naruszeniem § 66 ust. 1 lit. b) rozporządzenia),

- okoliczności, że ogłoszenie w Monitorze Polskim dotyczyło tylko części przedsiębiorstwa skarżącego w Krakowie, podobnie jak orzeczenie Ministra z dnia [...] czerwca 1947 r., a tym samym orzeczenie oraz późniejsze czynności (w tym protokół zdawczo-odbiorczy i orzeczenie o jego zatwierdzeniu) były bezpodstawne (lub wydane z rażącym naruszeniem prawa) jako niezgodne zwłaszcza z ustawą nacjonalizacyjną jako dotyczące części przedsiębiorstwa (zamiast całości przedsiębiorstwa), a co najmniej były bezpodstawne (lub wydane z rażącym naruszeniem prawa) w zakresie w jakim dotyczyły innych części przedsiębiorstwa skarżącego poza położonymi w Krakowie,

- stanu wadliwości i bezpodstawności orzeczeń ministra (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) wskutek braku jako podstawy skutecznego i ważnego ogłoszenia w Monitorze Polskim odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego (jako "wyłazu ogłoszonego zgodnie z § 30" - według treści § 66 ust. 1 lit. b) rozporządzenia oraz podobnie według treści § 65 ust. 1 lit. b) rozporządzenia z 1947 r.), a także braku jako podstawy skutecznego wszczęcia postępowania w sprawie (z naruszeniem § 65 ust. 1 lit. b) rozporządzenia z 1947 r.),

- stanu braku skutecznego i ważnego ogłoszenia orzeczenia ministra z dnia [...] czerwca 1947 r. w Monitorze Polskim odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego wskutek braku dowodu - oryginału dokumentu źródłowego w postaci orzeczenia Ministra, a bez względu na to - wskutek braku zamieszczenia w ogłoszeniu (właściwych) danych wymaganych przez § 66 ust. 1 lit. a), b), c), d) rozporządzenia z 1947 r., a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu w istocie braku ogłoszenia i tym samym braku przejęcia i przejścia własności (§ 71 rozporządzenia z 1947 r.), a w tym samym bezpodstawności dalszych czynności i orzeczeń (lub ich dokonania z rażącym naruszeniem prawa), w tym protokołu zdawczo-odbiorczego z 1949 r. i orzeczenia ministra z 1952 r. (z naruszeniem § 66 ust. 1 lit. a), b), c), d) rozporządzenia z 1947 r.),

- stanu braku określenia przedsiębiorstwa skarżącego (odnośnie, którego wydawano orzeczenie) wskutek braku zamieszczenia w ogłoszeniu (właściwych) danych wymaganych przez § 66 ust. 1 lit. a), b), c), d) rozporządzenia z 1947 r. (jako danych warunkujących skuteczne określenie przedsiębiorstwa, odnośnie którego wydawano orzeczenie), a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku "wynikania z ogłoszenia o jakie przedsiębiorstwo chodzi" (§ 25 ust. 2), a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu braku skutecznego i ważnego ogłoszenia w Monitorze Polskim odnośnie przedsiębiorstwa skarżącego, a tym samym poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu w istocie braku ogłoszenia i tym samym braku przejęcia i przejścia własności (§ 71 rozporządzenia z 1947 r.), a tym samym bezpodstawności dalszych czynności i orzeczeń (lub ich dokonania z rażącym naruszeniem prawa),

— stanu braku przejęcia i przejścia własności (§ 71), a bez względu na to - także braku istnienia stanu wyznaczenia przez ministra odpowiednich osób (§ 72), a także braku istnienia stanu ogłoszenia przez wyznaczone osoby w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym terminu sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa objętego orzeczeniem ministra (§ 73 ust. 1), a bez względu na to - także braku istnienia stanu zawarcia w ogłoszeniu wymaganych elementów (§ 73 ust. 2), a przez to także braku istnienia stanu "wynikania z ogłoszenia o jakie przedsiębiorstwo chodzi" (§ 73 ust. 3 w zw. z § 25 ust. 2), a bez względu na to — także braku istnienia stanu sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego zgodnie z wymaganiami z § 74 i § 75 ust. 1 lit. a), b), c), d), e), f) i ust. 2 i ust. 3 i ust. 4, a w związku z tym braku istnienia protokołu zdawczo-odbiorczego jako określającego zakres przejęcia oraz jako przedstawianego właściwego dokumentu i przez właściwe osoby do zatwierdzenia ministrowi (§ 75a ust. 1), a w rezultacie wadliwość i bezpodstawność (lub wydanie z rażącym naruszeniem prawa) orzeczenia ministra wydanego przy zastosowaniu § 75a ust. 2 o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego - a tym samym stanu wadliwości oraz bezpodstawności i nieokreśloności protokołu zdawczo-odbiorczego oraz orzeczenia ministra o przejęciu (§ 75 ust. 2 - zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia ministra o przejęciu),

— stanu braku orzeczenia Ministra wydanego przy zastosowaniu § 75a ust. 2 o zatwierdzeniu (brak dowodu - oryginału dokumentu źródłowego w tym zakresie) protokołu zdawczo-odbiorczego, albo ewentualnie poprzez nieuwzględnienie istnienia stanu wadliwości i bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczenia Ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego - a tym samym stanu wadliwości oraz bezpodstawności i nieokreśloności orzeczenia ministra o przejęciu z 1947 r. (§ 75 ust. 2 - zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia ministra o przejęciu),

— stanu braku wszczęcia postępowania w sprawie do dnia [...] marca 1947 r., a tym samym bezpodstawności (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa) orzeczeń Ministra,

— okoliczności, że przedsiębiorstwo skarżącego nie spełnia warunków przedsiębiorstwa wskazanego art. 3 ust. 1 pkt B. ustawy nacjonalizacyjnej, a nadto okoliczności, że grunty rolne nie stanowiły składnika przedsiębiorstwa skarżącego,

— bezpodstawności wydania orzeczeń Ministra (lub wydania z rażącym naruszeniem prawa), w tym orzeczenia z 1947 r., w tym wobec niezachowania terminu z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej,

3) naruszenie prawa materialnego:

a) art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej (w tym w zw. z art.133 § 1, w zw. z art. 134 § 1, w zw. z art. 1 p.p.s.a., w zw. z art. 1 § 1 i § 2 u.s.a. oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a.) - przez błędne zastosowanie,

b) art. 3 ust. 1 pkt B. ustawy nacjonalizacyjnej (w tym w zw. z art.133 § 1, w zw. z art.134 § 1, w zw. z art. 1 p.p.s.a., w zw. z art. 1 § 1 i 2 u.s.a. oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a.), przez błędne zastosowanie,

c) art. 3 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 7 ustawy nacjonalizacyjnej (w tym w zw. z art. 133 § 1, w zw. z art.134 § 1, w zw. z art. 1 p.p.s.a., w zw. z art. 1 § 1 i 2 u.s.a. oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a.) - przez błędne zastosowanie,

4) naruszenie przepisów postępowania - art.145 § 1 pkt 1 a), b), c) oraz art. 151, ewentualnie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 151 p.p.s.a. — przez niewłaściwe zastosowanie.

Wskazując na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie swoich zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania – [...] w [...] S.A. - wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zwrócił ponadto uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. (sygn. P 46/13).

Na rozprawie w dniu 6 lutego 2019 r. pełnomocnik organu – Ministra Przedsiębiorczości i Technologii – wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty okazały się bezpodstawne.

W skardze kasacyjnej powołano obie podstawy wskazane w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a, zarzucając zarówno naruszenie prawa procesowego, jak i prawa materialnego, poprzez naruszenie art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej. Analogicznie, art. 133 § 1 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a, również są powoływane w obu podstawach kasacyjnych. Zarzuty sformułowane zostały w sposób wskazujący każdorazowo na łączne naruszenie kilku przepisów. Czyni to skargę kasacyjną niezwykle trudną w odbiorze i w zasadzie wyklucza możliwość odniesienia się do poszczególnych zarzutów, przy czym samego rozpoznania tejże skargi nie uniemożliwia. Naczelny Sąd Administracyjny miał w tym zakresie na względzie uchwałę pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., sygn. I OPS 10/09, zgodnie z którą przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a. obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych.

Ogólnie rzecz ujmując lektura skargi kasacyjnej pozwoliła wyodrębnić pięć zasadniczych kwestii, na których koncentrują się zarzuty względem zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji Ministra Gospodarki.

Po pierwsze, strona skarżąca wskazała na naruszenie prawa procesowego (art. 10 k.p.a.), które miało polegać na pozbawieniu jej możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego w postępowaniu przed organem.

Po wtóre, wskazano na fakt, który zdaniem strony skarżącej miał istotne znaczenie dla wyniku sprawy, a mianowicie na niewłaściwe opublikowanie w Monitorze Polskim ogłoszenia o przedsiębiorstwach przejmowanych z mocy prawa na rzecz Państwa.

Po trzecie, zwrócono uwagę, że w sposób wykraczający poza obowiązujące wówczas przepisy przejęto gospodarstwo nazywane "[...]", wchodzące w skład majątku Spółki, nie mniej jednak nie mające związku z działalnością zakładu.

Po czwarte, podważono właściwość organu, który prowadził postępowanie zmierzające do przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa albowiem zdaniem strony skarżącej organem tym winna być wojewódzka komisja do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw, nie zaś Centrala Komisja jak miało to miejsce na gruncie niniejszej sprawy.

Po piąte wreszcie, zakwestionowano fakt, iż przejmowane przedsiębiorstwo zatrudniało więcej aniżeli 50 pracowników na jedną zmianę.

W pierwszej kolejności zauważyć przyjdzie, że Sąd pierwszej instancji trafnie zwrócił uwagę na specyfikę postępowania poddanego jego kontroli. Jest bowiem rzeczą oczywistą, że postępowanie administracyjne toczące się w trybie art. 156 k.p.a. ma swój szczególny charakter. Przedmiotem tego postępowania jest bowiem ocena ostatecznego aktu administracyjnego dokonywana pod kątem istnienia konkretnej przesłanki lub przesłanek wymienionych w § 1 tego przepisu. Tylko więc stwierdzenie, że w odniesieniu do konkretnej decyzji można mówić o wystąpieniu takiej okoliczności, daje podstawy do stwierdzenia nieważności, o ile rzecz jasna spełnione będą pozostałe warunki.

Po wtóre stwierdzić trzeba, że przesłanka nieważności postępowania, zawarta w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., który legł u podstaw decyzji kontrolowanej przez Sąd pierwszej instancji odnosi się do dwóch przypadków:

1) działania organu bez podstawy prawnej, co może nastąpić w sytuacji, gdy przepis, na który powołuje się organ:

- w ogóle nie istniał (por. wyrok NSA z dnia 28 października 1993 r., sygn. akt SA/Gd 1180/93);

- istniał ale w dacie wydawania decyzji już nie obowiązywał;

- przepis miał odmienną treść od przyjętej przez organ (przy czym nie chodzi tu o różnice w wykładni przepisu lecz o "nadanie" mu treści nieistniejącej w ustawie);

2) rażącego naruszenia prawa, które polega na kumulatywnym wystąpieniu trzech przesłanek:

- oczywistości naruszenia prawa;

- charakterze przepisu, który został naruszony;

- skutkach, jakie wywołuje konkretna decyzja.

Oczywistość naruszenia prawa polega zaś na niebudzącej żadnych wątpliwości sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Co istotne, w taki sposób może zostać naruszony wyłącznie przepis, który jest stosowany w bezpośrednim i jednoznacznym rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania szerokiej i różnorodnej wykładni prawa, mogącej prowadzić do rozbieżnych wyników (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2721/15).

Na gruncie niniejszej sprawy wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] z dnia [...] czerwca 1947 r. oparty został o zarzut rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zarzut ów determinował kierunek postępowania prowadzonego przez organ, co z kolei oznacza, że argumentacja strony podnoszona tak na etapie postępowania administracyjnego jak i w postępowaniu przed sądem administracyjnym w części dotyczącej braku właściwości Centralnej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw jest chybiona. Umknęło bowiem z pola widzenia inicjatora postępowania to, iż brak właściwości organu stanowi samodzielną podstawę stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Nie ulega najmniejszej zaś wątpliwości, że enumeratywne wyliczenie przesłanek stwierdzenia nieważności wyklucza możliwość ich "wymiennego" powoływania. Tym samym, za nieuzasadniony należało uznać sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut rażącego naruszenia prawa nakierowany na wykazanie, iż w toku prowadzonego procesu przejmowania przedsiębiorstwa jeden z organów był, zdaniem strony skarżącej niewłaściwy. Jedynie na marginesie można zauważyć, że przepis § 14 ust. 1 rozporządzenia z 1947 r. dopuszczał możliwość "przejęcia" przez Główną Komisję spraw należących do właściwości komisji wojewódzkiej na żądanie właściwego ministra. Zarządzeniem z dnia 6 listopada 1946 r., Przewodniczący Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw, działając na wniosek Ministra Przemysłu, zarządził wyłączenie przedsiębiorstwa pn. [...] Spółka Akcyjna - Kraków, spod właściwości Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...], orzekając jednocześnie, że postępowanie w odniesieniu do ww. przedsiębiorstwa będzie prowadzone w trybie § 30 w/w rozporządzenia. W aktach sprawy co prawda nie zachował się żaden dokument świadczący o takim "żądaniu" właściwego ministra, nie mniej jednak nie można z góry założyć, że takowego w ogóle nie było. Wspomnieć też wypadnie, że inkryminowane rozstrzygnięcie mieściło się w zakresie właściwości rzeczowej Centralnej Komisji, a zatem sam brak "żądania" właściwego ministra nie mógł przesądzić o okoliczności wydania orzeczenia z naruszeniem przepisów o właściwości w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Odnosząc się z kolei do pozostałych zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej wskazać przyjdzie, że chybionym jest twierdzenie, że nie udowodniono, iż sporny zakład produkcyjny zatrudniał więcej niż 50 osób na jedną zmianę.

W rozpoznawanej sprawie przepisem prawa materialnego, do naruszenia którego miało dojść przy wydawaniu orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. był art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Przepis ten przewidywał przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstw przemysłowych, niewymienionych w części "A", jeżeli ich zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę wynosiła więcej niż 50 pracowników.

Trzeba raz jeszcze przypomnieć, że postępowanie prowadzone w trybie nieważnościowym charakteryzuje się szeregiem odmienności od trybu zwykłego. Jedną z istotnych różnic jest jego cel, a mianowicie zbadanie okoliczności, które uzasadniałyby wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ostatecznej. Nie ulega przy tym żadnej wątpliwości, że w postępowaniu tym stosuje się pozostałe przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie chodzi tu o ponowne rozpatrzenie sprawy, a o jej ocenę pod względem konkretnych przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Co do zasady nie można więc z góry wykluczyć możliwości przeprowadzenia postępowania dowodowego w ramach postępowania nadzwyczajnego. Nie mniej jednak winno być one ograniczone wyłącznie do takich przypadków, gdzie brak określonego dowodu całkowicie wyklucza wydanie rozstrzygnięcia. Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, Minister w oparciu o poczynione ustalenia miał podstawy do przyjęcia tezy, że pod pojęciem "zdolność zatrudnienia" należy rozumieć "rzeczywistą zdolność zatrudnienia" w danym przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r., przy uwzględnieniu parku maszynowego znajdującego się na wyposażeniu tego przedsiębiorstwa w w/w dacie i jego stanu technicznego. Uzyskane w toku prowadzonego postępowania wyciągi z formularzy przygotowanych dla Wojewódzkiego Wydziału Przemysłu w Krakowie sporządzone przez znacjonalizowaną fabrykę, wskazują na to, iż zatrudnienie było zdecydowanie wyższe aniżeli przewidziane przepisami minimum (50 osób). W sierpniu 1946 r. wynosiło bowiem 997 osób, we wrześniu 1946 r. 1007 osób, w listopadzie 1946 r. 1011 osób, w grudniu 1946 r. 1013 osób, w kwietniu 1949 r. 1268, w maju 1949 r. 1269 osób, w lipcu 1949 r. 1278 osób, w listopadzie 1949 r. 1554 osób. Trafnie również Sąd pierwszej instancji odwołał się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w którym funkcjonuje już od pewnego czasu pogląd, że zdolność zatrudnienia, o której mowa w tym przepisie, oznacza możliwość zatrudnienia na jedną zmianę określonej liczby pracowników istniejącą w dniu [...] lutego 1946 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia [...] stycznia 1946 r. Chodzi tu więc nie o rzeczywistą wielkość zatrudnienia lecz o prawdopodobną liczbę pracowników związaną z potencjałem produkcyjnym przedsiębiorstwa. Ten zaś w opisywanej sytuacji był na tyle znaczący (budynki, maszyny), że niepodobna przyjąć, że zakład ów mógł zatrudniać poniżej 50 pracowników na jedną zmianę.

Chybione są również twierdzenia strony skarżącej nakierowane na podważenie zasadności przejęcia nieruchomości nazywanej "[...]" ze względu na fakt, iż nie pozostawała ona w związku z działalnością fabryki. Nieruchomość ta składała się z gruntów, budynków gospodarczych oraz budynku mieszkalnego i w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej stanowiła niewątpliwie własność [...] Spółka Akcyjna w [...]. Fakt ów znajduje potwierdzenie w treści protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] grudnia 1950 r. Grunt ów został nabyty w 1921 r. w związku z zaplanowanym przeniesieniem zakładu budowy wagonów z [...]. Nie ulega więc żadnej wątpliwości, że nieruchomość ta stanowiła własność przedsiębiorstwa, a nacjonalizacja obejmowała cały majątek przedsiębiorstwa bez różnicowania jego przeznaczenia. To zresztą, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej nie było jednoznaczne, gdyż w toku prowadzonego postępowania organ wszak ustalił (czego nie obalono), że budynki znajdujące się na tej nieruchomości służyły pracownikom zakładu, a grunty były wykorzystywane pod uprawy wspomagające aprowizację pracowników. Stąd też zasadnie przyjęto, iż teren ten pozostawał własnością [...] Spółka Akcyjna w [...] i był w funkcjonalnym związku z zakładem produkcyjnym, a co za tym idzie wraz z pozostałymi składnikami majątku przedsiębiorstwa podlegał nacjonalizacji.

Dalej w skardze kasacyjnej powołano się na fakt, który zdaniem strony skarżącej miał istotne znaczenie dla wyniku sprawy, a mianowicie na niewłaściwe opublikowanie w Monitorze Polskim ogłoszenia o przedsiębiorstwach przejmowanych z mocy prawa na rzecz Państwa. Na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu z dnia [...] listopada 1946 r., omawiane przedsiębiorstwo zostało umieszczone w szóstym wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa. Zarządzenie to, wraz z w/w wykazem, zostało ogłoszone w Monitorze Polskim Nr [...], poz. [...] w dniu [...] grudnia 1946 r. - a więc w terminie zakreślonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ww. ustawy (Dz. U. z 1946 r., Nr 105, poz. 66), czyli przed dniem 31 marca 1947 r. Z treści obwieszczenia wprost wynika, że przedmiotem nacjonalizacji są zakłady położone w Krakowie wraz z całym majątkiem z nimi związanym. W świetle § 25 rozporządzenia z 1947 r. ogłoszenie powinno zawierać:

- nazwę i przedmiot przedsiębiorstwa;

- miejsce jego położenia;

- powołanie podstawy prawnej ze wskazaniem na czyją rzecz ma przejść własność przedsiębiorstwa;

- w miarę możliwości imię i nazwisko właściciela lub współwłaścicieli nieruchomości.

Lektura wykazu szóstego do zarządzenia Ministra Przemysłu z dnia [...] listopada 1946 r. wskazuje na to, że część z powołanych wyżej elementów została pominięta (określenie danych właścicieli nieruchomości). Niemniej jednak zauważyć przyjdzie, że wspomniane wymogi pojawiły się w akcie prawnym, który w chwili dokonywania ogłoszenia nie obowiązywał, stąd też trudno czynić skuteczny zarzut, że miały być spełnione. Tymczasem dokonane ogłoszenie w sposób wystarczający pozwala zidentyfikować zakład podlegający nacjonalizacji, nie mówiąc już o tym, że tego rodzaju uchybienie trudno uznać za rażące i mające zasadniczy wpływ na treść aktu objętego postępowaniem nieważnościowym.

Ostatnią kwestią, o charakterze stricte procesowym jest zarzut braku poinformowania strony o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, czym organ miałby naruszyć art. 10 k.p.a. a Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł tego uchybienia.

Powołany przepis Kodeksu postępowania administracyjnego znajduje się w Rozdziale 2 ustawy, normującym zasady ogólne. Jest przy tym rzeczą oczywistą, że zasady te odnoszą się do każdego stadium postepowania. Art. 10 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu i umożliwienie im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Niewątpliwie uchybienie temu obowiązkowi może stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji zapadłej w takim postępowaniu. Trzeba jednak pamiętać, że uchybienie art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy wykazane zostanie , że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny (tak NSA w wyroku z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 1691/18). W realiach niniejszej sprawy strona skarżąca nie wykazała jaki wpływ na wynik sprawy miało pozbawienie jej możliwości wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonego materiału dowodowego. Ani bowiem w postępowaniu odwoławczym, ani też na etapie składania skargi do sądu pierwszej instancji czy też skargi kasacyjnej, strona nie powołała żadnej okoliczności, która wskazywałaby na to, że brak powiadomienia jej o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do niego miałoby wpływ na treść wydanej decyzji. Samo wystąpienie tego rodzaju uchybienia nie stanowi samoistnej podstawy do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Na koniec wreszcie zasygnalizować należy kwestię, którą trafnie podniósł uczestnik w odpowiedzi na skargę kasacyjną, aczkolwiek nie miała ona bezpośredniego wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Otóż wyrokiem z dnia 12 maja 2015 r. (sygn. P 46/13), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela to stanowisko pamiętając zarazem, że ustawodawca nie wprowadzi dotychczas stosownych zmian w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Stan taki sprawia, że można by rozważać stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego w 1946 r. tylko wówczas, gdyby okazało się ponad wszelką wątpliwość, że zostało ono wydane bez podstawy prawnej, ewentualnie, gdyby naruszenie prawa było jednoznaczne, oczywiste i ewidentnie rażące. W realiach rozpoznawanej sprawy konstatacji takiej niepodobna uczynić, co sprawia, że skargę kasacyjną należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach oparte zostało na przepisie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się opłata za czynności radcy prawnego obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl