Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 796/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzającą je decyzje organu I instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par 1 pkt 4 i 6, art. 64 par 6, art. 64 par 7 c
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 18, art. 77 par 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 6 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jej postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] (organ egzekucyjny), prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku [...] sp. z o. o. sp. k. (zobowiązanego) na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia 04.09.2019r. nr [...], obejmującego należność z tytułu podatku od towarów i usług za VI 2019r. w wysokości 433.938,002.

Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 05.09.2019r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] w M. D.. Odpis ww. tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu doręczono zobowiązanemu w dniu 13.09.2019r. Następnie, organ egzekucyjny dniu 19.09.2019r. dokonał zajęć wierzytelności z rachunków bankowych w [...] S. A., [...] w K. Z., [...] w [...]. Należność objęta ww. tytułem wykonawczyni została w całości wyegzekwowana w dniu 26.09.2019r.

W toku postępowania powstały koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł, obciążające zobowiązanego, w tym:

* opłata manipulacyjna - [...] zł (1% należności głównej wraz z odsetkami na dzień 05.09.2019r. tj. na dzień dokonania zajęcia wierzytelności),

* opata za zajęcie wierzytelności - [...] zł (5% należności głównej wraz odsetkami na dzień 05.09.2019r. tj. na dzień dokonania zajęcia wierzytelności),

* opłata za zajęcie wierzytelności - [...] zł (5% należności głównej wraz z odsetkami na dzień 19.09.2019r. tj. na dzień dokonania zajęcia wierzytelności).

Zobowiązany wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem z dnia 07.10.2019r. o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w toku prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny pismem z dnia 10.10.2019r. wydał zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych.

Następnie zobowiązany wystąpił do organu egzekucyjnego z kolejnym wnioskiem z dnia 25.10.2019r. o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 31.10.2019r. nr [...] określił zobowiązanemu wysokość kosztów egzekucyjnych na kwotę [...]zł. Na postanowienie to zobowiązany złożył w ustawowym terminie zażalenie.

Rozpoznając przedmiotowe zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., postanowieniem z dnia 23.01.2020r. nr [...] uchylił ww. zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postanowienie uzasadnił brakiem w zaskarżonym postanowieniu przyjęcia sposobu miarkowania opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynności egzekucyjne wskazanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r. sygn. akt SK 31/14 oraz przyjętego przez Ministerstwo Finansów.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy , organ egzekucyjny na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. wydał postanowienie w dniu 30.04.2020r. nr [...] określające wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł.

Na skutek wniesienia przez Spółkę zażalenia na przedmiotowe postanowienie Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z dnia 21.05.2020r. nr [...] działając na podstawie art.132§1 w zw. z art.144 kpa oraz art.17, art.18 i art.64c § 7 u.p.e.a. uchylił swoje wcześniejsze postanowienie z 30.04.2020r. określając nową wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego na kwotę [...]zł.

Na powyższe postanowienie pismem z dnia 29.05.2020r., zobowiązany ponownie złożył w terminie ustawowym zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. w którym zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego jak i procesowego.

Rozpoznając przedmiotowe zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 6 lipca 2020r. znak [...] [...] utrzymał zaskarżone postanowienie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ II instancji po przypomnieniu treści art. art. 64c § 1 u.p.e.a., art. 64 § 6 u.p.e.a., oraz art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wskazał, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której koszty egzekucyjne naliczono w konsekwencji ponownego ich przeliczenia po uchyleniu przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. postanowienia organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W tym zakresie organ II instancji przypomniał, iż organ egzekucyjny ponownie obliczając koszty egzekucyjne, przyjął opisane w postanowieniu zasady obliczania i miarkowania opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynność egzekucyjną. Odnosząc się do argumentów zobowiązanego, kwestionujących wysokość naliczenia i pobrania przez organ opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ zażaleniowy zauważył, że art. 64 § 6 u.p.e.a. nie określa maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej. Ograniczenie kwotowe ustawodawca zawarł natomiast w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w odniesieniu do opłaty za zajęcie nieruchomości, ustalając ją w wysokości 8% egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Organ egzekucyjny dla określenia maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej przyjął analogiczny sposób miarkowania wysokości opłaty. Odwołując się do powyższego przepisu, uwzględniającego stawkę 8 % egzekwowanej należności z określoną górną granicą naliczenia kosztów - [...] zł., organ egzekucyjny przyjął, że opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa od kwoty [...]zł. czyli [...] z [...] zł. W konsekwencji organ egzekucyjny przyjął, iż w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego opłata manipulacyjna wynosi [...] zł. i nie przekracza limitu wynikającego z miarkowania tj. kwoty [...]zł. Podobnie dokonał miarkowania kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie określa maksymalnej kwoty kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego. Odwołując się do powyższego przepisu, uwzględniającego stawkę 8 % egzekwowanej należności z określoną górną granicą naliczenia kosztów - [...] zł., organ egzekucyjny przyjął, że koszty egzekucyjne należne za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, stanowiące 5% egzekwowanej należności, nie mogą być wyższe od kwoty [...]zł., czyli [...] z [...] zł. W konsekwencji organ egzekucyjny przyjął, iż w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego opłata za dokonaną czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wynosi 21.375,00 i nie przekracza limitu wynikającego z miarkowania tj. kwoty [...]zł. Co daje łączną kwotę należnych kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł.

Odnosząc się do argumentów zobowiązanego, dotyczących ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK) organ II instancji zauważył, że w omawianej sprawie doszło do zastosowania środków egzekucyjnych w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego. Organ egzekucyjny obliczając koszty egzekucyjne, przyjął opisane w postanowieniu zasady obliczania i miarkowania opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynność egzekucyjną. Zaznaczył, iż przepis art. 64 § 1 u.p.e.a. nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjne, a wyroku w TK kwestionowany jest zapis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jako ten niezgodny z konstytucją w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za czynności egzekucyjne. Organ egzekucyjny przyjął proporcje od maksymalnej stawki kosztów za zajęcie nieruchomości z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i stawki procentowej dla opłaty manipulacyjnej. Zdaniem organu II instancji organ egzekucyjny stosował się do w/w wyroku TK (z zaleceń TK jasno wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat), który zakwestionował tylko brak stawek maksymalnych, nie wskazał zaś na konieczność stosowania stawek minimalnych. Odnosząc się do argumentów zobowiązanego, dotyczących nieprawidłowego przyjęcia jako podstawy wyliczenia kosztów egzekucyjnych maksymalnej wysokości kosztów w ramach zajęcia nieruchomości, gdy wobec zobowiązanego nie zastosowano takiego środka, organ zażaleniowy uznał je za nieuzasadnione. W tym zakresie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wskazał, iż skoro przepisy u.p.e.a. nie określają maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej ani kosztów egzekucyjnych za poszczególne środki egzekucyjne, z wyjątkiem zajęcia nieruchomości, zasadne jest odwołanie się do tej kwoty, przy ustalaniu wysokości kosztów za poszczególne czynności egzekucyjne. Nie ma przy tym znaczenia czy środek egzekucyjny w postaci zajęcia nieruchomości został w danym postępowaniu zastosowany czy nie. Wysokość opłat za poszczególne czynności egzekucyjne ustalana jest według stawki procentowej dla tych czynności przewidzianej, a nie według stawki obowiązującej dla zajęcia nieruchomości. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sygn. akt I SA/Kr 404/19, w którym Sąd stwierdził: "Ponieważ egzekucja z nieruchomości, w porównaniu do pozostałych środków egzekucyjnych jest niewątpliwie bardziej skomplikowana i czasochłonna, ustawodawca zróżnicował wysokość opłat za dokonane czynności egzekucyjne ustalając w szczególności 5% kwoty egzekwowanej należności za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych i właśnie 8% za zajęcie nieruchomości. Sąd stwierdza, że organ prawidłowo uznał, że wykonaniem zaleceń WSA w Krakowie i wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie ograniczenie procentowej opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego oraz zajęcie innej wierzytelności do kwoty [...]zł, a opłaty manipulacyjnej do kwoty [...]zł wynikające z zasady miarkowania kosztów egzekucyjnych. W oparciu o tak przyjętą metodę organy egzekucyjne prawidłowo wyliczyły opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłatę manipulacyjną, szczegółowo wskazując w uzasadnieniu wydanych w sprawie rozstrzygnięć sposób wyliczenia i wysokość przyjętych opłat." W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. organ egzekucyjny uwzględniając ww. wyrok TK ustalił górną granicę opłaty manipulacyjnej oraz kosztów za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i odnosząc te kwoty do wysokości kosztów egzekucyjnych obliczonych w niniejszej sprawie na podstawie przepisów u.p.e.a. stwierdził, że mieszczą się one w ustalonym limicie i nie ma podstaw do zmiany ich wysokości. Jednocześnie słusznie uznał, iż wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od maksymalnej stawki kosztów za zajęcie nieruchomości z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia rachunku bankowego i stawki procentowej dla opłaty manipulacyjnej. Tym samym zdaniem organu zażaleniowego organ egzekucyjny mając na uwadze ww. naliczone opłaty zasadnie ustalił należne mu koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisane powyżej postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. wniosła [...] sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w K. .

W wywiedzionej skardze Spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 64 §1 pkt 4, art. 64 §6, art. 64 § 8 u.p.e.a w zw. z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, poprzez ustalenie wysokości opłat egzekucyjnych, w tym wysokości opłaty manipulacyjnej i kosztów zajęcia wierzytelności, w oparciu o przepisy prawa uznane za niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06,2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. póz. 1244), jednocześnie z całkowitym pominięciem nakazu wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. póz. 1244 - dalej Wyrok TK), co poskutkowało tym, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] dopuścił się rażącej dysproporcji pomiędzy naliczonymi kosztami postępowania egzekucyjnego, a rzeczywiście poniesionymi wydatkami, których wysokość została ustalona w oderwaniu od okoliczności faktycznych przedmiotowej egzekucji;

2) art. 64b i art. 64c u.p.e.a. art. 18 w zw. z art. 6 - 8 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks' postępowania administracyjnego (Dz. U. 1960, nr 30, póz. 168 z późn. zm.) w związku z art. 7 Konstytucji z dnia 02.04.1997 r. (Dz. U. 1997, nr 78, póz. 483 z późn. zm.), poprzez ustalenie opłaty egzekucyjnej w wysokości rażąco niewspółmiernej do nakładów pracy organu egzekucyjnego oraz rażąco nieproporcjonalnie do egzekwowanej należności wraz z odsetkami;

oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na(wynik sprawy, tj.:

1) art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 §1, art. 80 w zw. z art. 124§2 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (bz. U. 1960, nr 30, póz. 168 z późn. zm. - dalej KPA) w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, nieuwzględnienie słusznego interesu Skarżącej, rozstrzygnięcie wątpliwości wynikających z normy prawnej na korzyść organu podatkowego, niedostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych wskazujących na poziom skomplikowania sprawy, zakres podejmowanych przez organ l instancji czynności egzekucyjnych oraz nakładu rzeczywiście wykonanej pracy i poniesionych wydatków w celu egzekucji należności, a także pominięcie standardów Trybunału Konstytucyjnego wynikających z Wyroku TK, co do właściwego zastosowania art. 64 §1 pkt 4 j §6 u.p.e.a. i ustalenia prawidłowej wysokości kosztów egzekucyjnych;

2) art. 8 § 1, art. 11, art. 80 KPA w zw. ź art. 18 u.p.e.a. poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie, że podejmowane przez organ l instancji czynności egzekucyjne wymagały szczególnych nakładów pracy, podczas gdy czynności te w rzeczywistości opierały się na wysłaniu zaledwie czterech zawiadomień o zajęciu wierzytelności z należących do Spółki rachunków bankowych oraz na skorzystaniu z dostępnych organowi l instancji systemów elektronicznej informacji (baza Cepik, baza Ksiąg Wieczystych oraz inne bliżej nieokreślone), a w konsekwencji przyjęcie, że wartość świadczonej przez organ egzekucyjny pracy odpowiada naliczonym kosztom egzekucyjnym,

co skutkowało naruszeniem zasady proporcjonalności, bezstronności i zaufania do władzy publicznej oraz nieuwzględnieniu konieczności uzależnienia wysokości kosztów egzekucyjnych od efektywności i skuteczności postępowania egzekucyjnego, poziomu skomplikowania sprawy i rzeczywiście poniesionego nakładu pracy;

3) art.9, art. 11, art. 124 § 2 KPA w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak wskazania przez Organ II instancji, jakie konkretnie czynności egzekucyjne zostały przeprowadzone w niniejszej sprawie i ograniczenie się jedynie do stwierdzenia, iż Organ l instancji dokładnie określił przeprowadzone czynności egzekucyjne, podczas gdy w rzeczywistości Organ egzekucyjny jedynie zdawkowo wskazał na zajęcie rachunków bankowych oraz przeszukanie "innych systemów informatycznych", celem poszukiwania majątku Skarżącej, co sprawia, że brak jest adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania;

4) art.15 KPA w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności przejawiający się w braku należytej aktywności po stronie organu II instancji w fazie postępowania odwoławczego poprzez niezbadanie adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania, co skutkowało powieleniem stanowiska organu l instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w niniejszej sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę zgodnie z powyżej zakreślonymi regułami, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądowej kontroli zostało poddane postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 6 lipca 2020 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 21.05.2020 r. w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż stan faktyczny w rozpatrywanej sprawie nie jest sporny, zaś spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii prawidłowości określenia w rozpoznawanej sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązaną Spółkę w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 31/14.

Podstawą obciążenia strony skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego za dokonane czynności były, co do zasady przepisy art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. , a w zakresie poboru opłaty manipulacyjnej art. 64 § 6, a także regulacja art. 64c § 1 u.p.e.a.

W tym kontekście na wstępie rozważań należy przypomnieć, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (opublikowany w: Dz.U. z 2016 r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji; oraz umorzył na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. nr 102, poz. 643, z 2000 r. nr 48, poz. 552 i nr 53, poz. 638, z 2001 r. nr 98, poz. 1070, z 2005 r. nr 169, poz. 1417, z 2009 r. nr 56, poz. 459 i nr 178, poz. 1375, z 2010 r. nr 182, poz. 1228 i nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 2016 r. poz. 293) postępowanie w pozostałym zakresie.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty.

Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu. W pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał - przepis ten należy nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Analogiczne stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny – między innymi – w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17.

W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia strony skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP z powodów wskazanych w sentencji wyroku Trybunału. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania, podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem.

Sąd podkreśla, że w konkluzji swoich rozważań Trybunał wskazał, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Równocześnie Sąd uznaje za prawidłowy pogląd, że do czasu nowelizacji ustawy konieczne jest stosowanie przepisów zakwestionowanych przez Trybunał, ale w sposób pozwalający uznać te przepisy za konstytucyjne w świetle wyroku Trybunału. Dlatego też niezbędne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego (por. ww. wyrok NSA z 26 lutego 2020 r., II FSK 851/18; CBOSA). Bowiem, jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego (przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego), to jednak wysokość tych opłat nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych (por. prawomocny wyrok WSA w Lublinie z 15 listopada 2017 r., I SA/Lu 801/17 i wymienione w nim orzecznictwo; CBOSA).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy Sąd wskazuje przede wszystkim, że organy miały podstawy do naliczenia i obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego, skoro musiało zostać wszczęte postępowanie egzekucyjne. Stosownie do art. 64c § 1 u.p.e.a., zarówno opłaty za czynności egzekucyjne, jak i opłata manipulacyjna wraz z poniesionymi przez organ egzekucyjny wydatkami wchodzą w skład kosztów egzekucyjnych. Koszty te powstają w związku z podjęciem przez organy egzekucyjne czynności egzekucyjnych, mają charakter odrębnego obciążenia. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji koszty egzekucyjne co do zasady ponosi zobowiązany. Sąd podziela stanowisko skarżącej Spółki, że organy niewłaściwie uwzględniły przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Jak trafnie dostrzegła strona skarżąca w zaskarżonym postanowieniu organ II instancji w całości powielił stanowisko przyjęte przez organ egzekucyjny, wskazując iż dla określenia zarówno maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej, jak i kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zasadnie przyjęto sposób miarkowania wysokości w/w opłat w sposób analogiczny jak w odniesieniu do opłaty za zajęcie nieruchomości (tj. z art. 64§1 pkt 6 u.p.e.a), tj. przyjmując, iż w przypadku opłaty manipulacyjnej górną granicę stanowi kwota 4.275,00 zł (słownie: cztery tysiące dwieście siedemdziesiąt pięć złotych 00/100), zaś w odniesieniu do opłaty za czynności egzekucyjne górny pułap stanowi kwota 21.375,00 zł (słownie: dwadzieścia jeden tysięcy trzysta siedemdziesiąt pięć złotych 00/100). Mając na uwadze powyżej ustalone kwotowo limity organ zażaleniowy w ślad za organem I instancji przyjmuje, iż w/w kwoty dokładnie określają dokonane w niniejszej sprawie czynności egzekucyjne i stanowią odzwierciedlenie poniesionego przez organ l instancji nakładu pracy oraz wynikających z tego tytułu kosztów. Organ II instancji tym samym wskazuje, iż skoro przepisy u.p.e.a. nie określają maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej ani kosztów egzekucyjnych za poszczególne środki egzekucyjne, z wyjątkiem zajęcia nieruchomości, zasadne jest odwołanie się do tej kwoty przy ustalaniu wysokości kosztów za poszczególne czynności egzekucyjne. Dodatkowo nie ma przy tym znaczenia czy środek egzekucyjny w postaci zajęcia nieruchomości został w danym postępowaniu zastosowany czy też nie. Zarówno organ II instancji, jak i organ egzekucyjny swoje stanowisko uzasadniają wyłącznie tym, iż Trybunał Konstytucyjny w Wyroku TK dopuszcza stosowanie stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat, stąd też przy określaniu wysokości przedmiotowych kosztów została przyjęta powyżej wskazana systematyka.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że w zaskarżonym postanowieniu oraz poprzedzającym go postanowieniu organu I instancji, zaproponowany przez organy sposób "miarkowania" wysokości kosztów egzekucyjnych nie odpowiada standardom wyznaczonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 sygn. akt TK 31/14. Organy uznały bowiem de facto, że skoro koszty zajęcia rachunku bankowego są kilkakrotnie niższe niż maksymalna wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości, a tym samym sporne koszty odzwierciedlają zasady wyszczególnione w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Przyjęcie przez organy wyłącznie mechanizmu ustalania górnej granicy opłat, którymi można obciążyć stronę z odwołaniem się do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., zdaniem Sądu nie jest wystarczające dla miarkowania spornych kosztów w świetle wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. Sąd zauważa, że w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji nie ma rozważań, czy koszty egzekucyjne ustalone w łącznej wysokości na kwotę 25.650 zł za podjęcie w obiektywnie krótkim czasie kilku nieskomplikowanych czynności, są adekwatne do pracochłonności i czasochłonności podjętych działań w kontrolowanej sprawie. Uwzględnienie zaś realiów tej sprawy wymagało odniesienia całości ustalonej kwoty kosztów do poziomu skomplikowania wszystkich czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz globalnego nakładu pracy organu egzekucyjnego. Brak rozważań w tej materii powoduje, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi została obciążona Spółka. Zaaprobowanie przez Sąd przyjętego przez organ sposobu "miarkowania" oznaczałoby naruszenie standardów określonych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. Zauważyć należy, że organy nie wyjaśniły w sposób przekonywujący dlaczego uznały, że zróżnicowanie stawek procentowych i zróżnicowanie górnego limitu poszczególnych opłat według przestawionego mechanizmu jest wypełnieniem wymogu miarkowania. Jak wynika z akt sprawy podjęte przez organ egzekucyjny czynności sprowadzały się w zasadzie do doręczenia stronie skarżącej tytułu wykonawczego oraz skierowania zawiadomień do czterech instytucji bankowych o zajęciach poszczególnych rachunków bankowych Spółki, tj. z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] Jak wynika z ustaleń organów tytuł wykonawczy z 4 września 2019r. został doręczony Spółce w dniu 13 września 2019 r., natomiast należność nim objęta został w całości wyegzekwowana w dniu 26 września 2019 r., a więc w niecałe dwa tygodnie dni licząc od daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Organy poprzestały na matematycznym wyliczeniu opłat i nie powiązały ustalonych opłat ze stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych oraz nakładem pracy organu egzekucyjnego.

Organ egzekucyjny stosując prawo powinien tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w wyroku TK. Uściślając, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Odwoływanie się poprzez analogię do kwoty z tytułu zajęcia nieruchomości w wyżej wymienionych okolicznościach z uwzględnieniem wyroku TK, nie może być uznane za uzasadnienie ustalonej w niniejszym postępowaniu kwoty kosztów egzekucyjnych.

Sąd rozpoznający niniejszą skargę podkreśla kolejny raz na wyrok TK, w którym Trybunał stwierdził, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą gwarantuje, iż wartość wyznaczona kwotowo zakreśla maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Trybunał jednoznacznie zanegował dopuszczalność całkowitego zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Na powyższą kwestie zwraca się uwagę w jednolitym w tym zakresie orzecznictwie sądowoadministracyjnym m.in. w wyrokach: NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17; WSA w Krakowie: z dnia 11 grudnia 2017 r, sygn. akt I SA/Kr 1150/17 oraz z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 83/17; WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 854/16; WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 165/18; WSA w Szczecinie z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 299/18; WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1694/16.

Ponadto w ślad z wyrokiem WSA w Krakowie w wyroku z dnia 29 lipca 2020r. sygn. akt I SA/Kr 411/20 należy podkreślić, iż okoliczność, że nadal nie weszły w życie przepisy wykonujące wyrok TK z dnia 28 czerwca 2016 r., nie może stanowić podstawy do określania kosztów egzekucyjnych bez wykazania ich rzeczywistego poniesienia. Wskazać również należy, iż skutkiem wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., było wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności w zakresie przekroczenia ich maksymalnego rozsądnego pułapu. Minimalna ich granica nadal obowiązuje.

W takiej sytuacji organ powinien ograniczać ustalanie wysokości kosztów egzekucyjnych do niebudzących wątpliwości wydatków, a więc kosztów poniesionych w ramach oznaczonego postępowania egzekucyjnego (podkreślenie Sądu).

Skoro do tej pory nie weszły w życie przepisy zgodne z Konstytucją RP, w zamian za niekonstytucyjne, to trudno by strona skarżąca ponosiła tego negatywne konsekwencje. W ocenie Sądu, nie jest wystarczające w takiej sytuacji odnoszenie się do innego przepisu regulującego opłatę innej czynności egzekucyjnej (tutaj, opłatę stosunkową dotyczącą zajęcia nieruchomości), tym bardziej, że w rozpatrywanej sprawie postępowaniem egzekucyjnie nie miało skomplikowanego charakteru i na przestrzeni zaledwie dwóch tygodni od jego wszczęcia doprowadziło do wyegzekwowania całej dochodzonej należności. Zdaniem Sądu, w obliczu powyższych ustaleń, określenie należnych kosztów na kwotę łącznie [...] zł narusza zasadę proporcjonalność oraz zaufania do organu, których mowa w art.8 § 1 kpa. Oczywistym jest, że zachowanie takie nie sprzyja zasadzie praworządności, wyrażonej w art. 6 i art. 7 K.p.a.

Zwrócić należy również uwagę, że sądy administracyjne wielokrotnie zajmowały się kwestią miarkowania w oparciu o odniesienie się do innego przepisu regulującego opłatę innej czynności egzekucyjnej i zajmowały stanowisko, że ten sposób miarkowania nie wypełnia zachowania standardu określonego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. Tytułem przykładu należy wskazać na wyroki zapadłe w analogicznych sprawach:

- wyrok tutejszego Sądu z dnia 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 408/19, od którego DIAS w Krakowie wniósł skargę kasacyjną, która wyrokiem NSA z dnia 16 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 2205/19 została oddalona,

- wyrok WSA w Kielcach z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 431/18, od którego DIAS w Kielcach wniósł skargę kasacyjną, która wyrokiem NSA z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II FSK 949/19 została oddalona,

- wyrok WSA w Olsztynie z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 184/19, od którego DIAS w Olsztynie wniósł skargę kasacyjną, która wyrokiem NSA z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1550/19 została oddalona

- wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1326/18.

Odnosząc się z kolei do przywołanego i cytowanego w uzasadnieniu postanowienia organu zażaleniowego wyroku z dnia 30 sierpnia 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 404/19, Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę wskazuje, że z przyczyn podanych powyżej nie podziela stanowiska przedstawionego w tym wyroku. Przedmiotowego wyroku nie podzielił również WSA w Krakowie w wyroku z dnia 29 lipca 2020r. sygn. akt I SA/Kr 411/20, który rozpoznawał analogiczną sprawę. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela przedstawione w nim stanowisko jak i argumentację, do której odwołał się częściowo przy formułowaniu uzasadnienia swojego stanowiska w niniejszej sprawie.

Wobec stwierdzenia przez Sąd, że organy obu instancji nie odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w stosunku do stopnia skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu Sąd uznał zarzuty skargi za usprawiedliwione i uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie NUS, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit.c w związku z art. 135 P.p.s.a.

Organ rozpoznając po raz kolejny sprawę zrealizuje zalecenia zawarte w niniejszym uzasadnieniu, a w szczególności uwzględni, że wysokość kosztów egzekucyjnych powinna zależeć od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy (czasochłonności, pracochłonności) organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Ustalenia powyższe powinny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym znajdujących się w aktach sprawy. Postępowanie w sprawie określenia kosztów postępowania egzekucyjnego, w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a., powinno być przeprowadzone zgodnie z wymogami określonymi m.in. przepisami art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 K.p.a., a orzeczenie powinno spełniać wymogi określone przepisami art. 124 w zw. z art. 107 § 3 i w zw. z art. 126 K.p.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł, na którą składa się [...] zł tytułem wpisu sądowego, [...] zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz [...] zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.