Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 371/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6339 Inne o symbolu podstawowym 633
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia
Powołane przepisy: article: art. 70b ust. 1 i 7
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: art. 138  par. 1  pkt 2 w zw. z art. 156  par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 7 października 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009 roku sprawy ze skargi A. S. i S. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie odmowy przywrócenia terminu stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia.


UZASADNIENIE

W dniu 29 stycznia 2008 roku A. Sz. – wspólnik A.S. Sz. s.c. wystąpiła do Prezydenta Miasta B. z podaniem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika uzasadniając, iż "nie złożenie wniosku było spowodowane złą interpretacją w zakresie terminu składania wniosków". W aktach sprawy znajduje się wniosek z dnia 27 grudnia 2007 roku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika – M. G. wraz z załącznikami.

Postanowieniem z dnia [...], podjętym na podstawie art. 59 § 1 i art. 123 k.p.a., Prezydent Miasta B. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika – M. G. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty potwierdzają co prawda spełnienie przesłanek określonych w art. 70b ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), to jednak nie został spełniony warunek określony w ust. 7 tego przepisu, zgodnie z którym dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu. W ocenie organu przedłożona dokumentacja potwierdza fakt zdania egzaminu przez młodocianego pracownika – M. G. w dniu 24 września 2007 roku, brak jest natomiast jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia nastąpiło bez winy wnioskodawcy.

Od powyższego postanowienia A. Sz. wniosła pismo zatytułowane "odwołanie", (potraktowane przez organy jako zażalenie), wskazując, że uchybienie terminu nastąpiło z powodu błędnej interpretacji w zakresie terminu do złożenia wniosku. W ocenie składającej zażalenie, termin trzech miesięcy liczy się od daty otrzymania zaświadczenia o ukończeniu praktycznej nauki zawodu, wydanego przez Cech Rzemiosł Różnych, a nie od daty zdania egzaminu przez ucznia.

Postanowieniem dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło zaskarżone postanowienie, wskazując w uzasadnieniu, że instytucja przywrócenia uchybionego terminu ma na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych, wynikłych w następstwie uchybienia terminu procesowego. Organ zwrócił uwagę, że w art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty, ustawodawca uzależnił prawo do dofinansowania między innymi od warunku, że uprawniony do otrzymania dofinansowania złoży wniosek w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy. Zdaniem organu odwoławczego, przepis ten nie zawiera norm postępowania, a jedynie warunki materialnoprawne jakie należy spełnić. W związku z tym, w ocenie Kolegium uznać należy, że termin określony w tym przepisie ma charakter materialnoprawny, gdyż pozostaje poza jakimkolwiek postępowaniem, a w związku z tym brak jest podstaw prawnych jego przywrócenia.

Na powyższe postanowienie A. Sz. i S. Sz. - wspólnicy A.S Sz. s.c. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżący podnieśli okoliczność niezawinionego uchybienia terminu do złożenia wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wyrokiem z dnia 17 października 2008 roku, sygn. akt III SA/Łd 300/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nieważność postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia pracownika oraz uchylił poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta B. z dnia [...], nr [...], wskazując, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż zostały w niej podniesione. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z przepisów ustawy z dnia 7 września 1991 roku wynika, iż prawo do dofinansowania kosztów kształcenia nie powstaje z mocy prawa (ex lege), nawet jeśli określony podmiot faktycznie spełnia warunki do ich uzyskania. Ustawodawca przyjął bowiem, że prawo do dofinansowania - po spełnieniu przesłanek przewidzianych w ustawie - przyznaje się na wniosek. Natomiast prawo do dofinansowania nabywa się w każdym przypadku na podstawie decyzji właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta), a decyzja taka ma charakter decyzji związanej, a nie uznaniowej, co oznacza, iż organ ma obowiązek je przyznać pracodawcy, który złożył wniosek (w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy) i równocześnie spełnia prawem przewidziane warunki. Termin do złożenia wniosku o przyznanie dofinansowania, o którym mowa w art. 70b powołanej ustawy o systemie oświaty jest terminem prawa materialnego, a jego dochowanie wywołuje skutek w postaci powstania prawa do dofinansowania i skutek ten stwierdza organ administracji w decyzji opartej na przepisie art. 70b ust. 6 ustawy o systemie oświaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podkreślił, że zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie przyjmuje się, że można przywracać jedynie terminy dotyczące czynności procesowych, natomiast terminów prawa materialnego nie można przywrócić. Oznacza to, że organ administracji, do którego trafia wniosek o przywrócenie terminu prawa materialnego musi odmówić wszczęcia postępowania w tej kwestii, gdyż do terminów prawa materialnego nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące możliwości przywrócenia terminu przewidzianego przez prawo dla dopełnienia określonej czynności procesowej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji termin do złożenia wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów na kształcenie młodocianego pracownika, przewidziany w art. 70b ustawy o systemie oświaty, jest terminem prawa materialnego, zatem stronie nie służyło prawo wniesienia wniosku o jego przywrócenie. W związku z tym Sąd stwierdził, iż postanowienia organów zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego i jako wadliwe winny być wyeliminowane z obrotu prawnego. Ponadto Sąd wskazał, że treść art. 138 § 1 k.p.a. nie daje podstaw do wydania orzeczenia uchylającego zaskarżone rozstrzygnięcie i nierozstrzygnięcia co do dalszego biegu postępowania w sprawie, albowiem organ odwoławczy, uchylając decyzję organu pierwszej instancji, jest zobowiązany do określenia swojego stanowiska w sprawie. W ocenie Sądu postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 17 kwietnia 2008 roku w sposób rażący narusza art. 138 § 1 k.p.a., gdyż jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w tym przepisie. Oczywiste zatem, zdaniem Sądu naruszenie wskazanych wyżej reguł orzekania w postępowaniu wszczętym na skutek prawidłowo wniesionego zażalenia (odwołania), jako rażące naruszenie prawa procesowego, stanowiło podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia, wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz uchylenia postanowienia Prezydenta Miasta B. z 6 lutego 2008 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika M. G.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, to jest:

1) art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) przez błędne uznanie, że w sprawie zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co uzasadniałoby stwierdzenie nieważności postanowienia Kolegium z dnia 17 kwietnia 2008 roku, chociaż postępowanie administracyjne nie było dotknięte wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.,

2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez błędną wykładnię przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a., poprzez przyjęcie, że nie jest możliwe wydanie postanowienia o zapadłej treści.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż nie można podzielić poglądu, że organ drugiej instancji nie mógł wydać rozstrzygnięcia polegającego wyłącznie na wyeliminowaniu z obrotu prawnego postanowienia. Wskazano bowiem, że skoro termin do złożenia wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika jest terminem materialnoprawnym, to organ pierwszej instancji otrzymując wniosek skarżących o przywrócenie terminu, powinien postępowanie umorzyć. Skoro jednak dokonał innego rozstrzygnięcia, to jest wydał postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wyżej wymienionego wniosku, to Kolegium zobligowane było wyeliminować z obrotu prawnego takie postanowienie poprzez uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji. Zdaniem organu nie ma w tym przypadku odpowiedniego zastosowania art. 105 § 1 k.p.a., przewidujący umorzenie postępowania, który to przepis odnosi się do spraw rozstrzyganych w drodze decyzji. Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie było podstaw do uchylenia przez Kolegium postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, stosownie do art. 138 § 2 k.p.a., gdyż nie wymagała ona uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Nie było też podstaw do utrzymania zaskarżonego postanowienia, czy umorzenia postępowania odwoławczego (art. 138 § 1 pkt 1 i 3 k.p.a.). W związku z powyższym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. nie zgodziło się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że postępowanie Kolegium dotknięte jest wadą z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ zobligowany był bowiem z jednej strony wyeliminować z obrotu prawnego niezgodne z prawem postanowienie, a z drugiej jego rozstrzygniecie nie mogło naruszać prawa. Zdaniem organu natomiast, zastosowanie wprost jednego z trybów art. 138 § 1 k.p.a., doprowadziłoby do takiego naruszenia.

Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2009 roku, sygn. akt I OSK 95/09 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawidłowo uznały, że termin określony w art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty jest terminem prawa materialnego i jako taki nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów k.p.a. Jednolite jest bowiem stanowisko doktryny i judykatury, iż tylko terminy procesowe mogą podlegać, w przypadku ich uchybienia, przywróceniu. Natomiast terminy materialne, od których zachowania zależy możliwość dochodzenia przez stronę określonego uprawnienia nie podlegają przywróceniu, bowiem uprawnienie strony obwarowane określonym terminem, do którego może ona wszcząć postępowanie administracyjne z upływem przewidzianego terminu wygasa (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2005, s. 333). Oznacza to, że w przypadku złożenia wniosku wynikającego z art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty z uchybieniem terminu organ nie może orzec o jego przywróceniu, ponieważ termin ten z uwagi na swój materialnoprawny charakter nie podlega przywróceniu na podstawie art. 58 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się jednak z argumentacją Sądu I instancji co do rodzaju rozstrzygnięcia, jakie w danej sytuacji (złożenie wniosku z uchybieniem terminu) powinien wydać Prezydent Miasta B. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec niedopuszczalności przywrócenia terminu rozpoznawanie wniosku jest bezprzedmiotowe z tym, że organ administracji wobec treści art. 126 k.p.a. niewątpliwie nie może wydać incydentalnego postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie rozpoznania tego rodzaju wniosku, gdyż art. 105 k.p.a. nie ma odpowiedniego zastosowania. Prawidłowe i racjonalne działanie organu w takim przypadku winno prowadzić do wydania orzeczenia w przedmiocie zgłoszonego żądania strony i rozstrzygać je negatywnie z uwagi na niezachowanie terminu warunkującego skuteczność dochodzenia danego żądania obwarowanego terminem. Powyższe oznacza, iż Prezydent Miasta B. pomimo częściowo błędnego uzasadnienia postanowienia z dnia [...] poprawnie orzekł o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego. Uchylenie zatem postanowienia Prezydenta Miasta B. z dnia [...] przez Sąd I instancji było nieprawidłowe. Sąd nie podzielił natomiast zarzutu skargi kasacyjnej w kwestii naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. rażąco narusza prawo. Z przepisu art. 138 § 1 k.p.a. nie wynika bowiem dla organu odwoławczego możliwość uchylenia zaskarżonej decyzji (postanowienia) bez jednoczesnego zawarcia w orzeczeniu jednego z rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie zachodziły podstawy do wydania postanowienia na mocy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż podniesione w skardze.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu.

Z treści art. 134 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy taki zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie będąc jednak związany granicami skargi, sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także tych wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Stosownie zaś do treści art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten w związku z art. 190 powołanej ustawy, stosowany jest odpowiednio w sytuacji, gdy uwzględniając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu. Oznacza to, iż dokonując badania zasadności wniesionej skargi, wojewódzki sąd administracyjny związany jest ustaleniami poczynionymi przez Naczelny Sąd Administracyjny w przedmiocie naruszenia prawa i wynikającymi z niej wnioskami co do dalszego postępowania.

W wyroku z dnia 16 czerwca 2009 roku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawidłowo uznały, że termin określony w art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty jest terminem prawa materialnego i jako taki nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów k.p.a. Oznacza to, że w przypadku złożenia wniosku wynikającego z art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty z uchybieniem terminu organ nie może orzec o jego przywróceniu, ponieważ termin ten z uwagi na swój materialnoprawny charakter nie podlega przywróceniu na podstawie art. 58 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się natomiast z argumentacją Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi co do rodzaju rozstrzygnięcia, jakie w danej sytuacji powinien wydać Prezydent Miasta B. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec niedopuszczalności przywrócenia terminu rozpoznawanie wniosku jest bezprzedmiotowe z tym, że organ administracji wobec treści art. 126 k.p.a. niewątpliwie nie może wydać incydentalnego postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie rozpoznania tego rodzaju wniosku, gdyż art. 105 k.p.a. nie ma odpowiedniego zastosowania. Prawidłowe i racjonalne działanie organu w takim przypadku winno prowadzić do wydania orzeczenia w przedmiocie zgłoszonego żądania strony i rozstrzygać je negatywnie z uwagi na niezachowanie terminu warunkującego skuteczność dochodzenia danego żądania obwarowanego terminem. Powyższe oznacza, iż Prezydent Miasta B. pomimo częściowo błędnego uzasadnienia postanowienia z dnia [...] poprawnie orzekł o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego. Uchylenie zatem postanowienia Prezydenta Miasta B. z dnia [...] przez Sąd I instancji było nieprawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił natomiast zarzutu skargi kasacyjnej w kwestii naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. rażąco narusza prawo. Z przepisu art. 138 § 1 k.p.a. nie wynika bowiem dla organu odwoławczego możliwość uchylenia zaskarżonej decyzji (postanowienia) bez jednoczesnego zawarcia w orzeczeniu jednego z rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie zachodziły podstawy do wydania postanowienia na mocy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Przedstawione stwierdzenia zamieszczone w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczyły zatem w istocie kierunek postępowania w niniejszej sprawie.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 roku (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) o systemie oświaty. Zgodnie z art. 70b ust. 1 powołanej ustawy pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami. Dofinansowanie przyznaje wójt, (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego pracownika, w drodze decyzji, po stwierdzeniu spełnienia warunków określonych w ust. 1 (art. 70b ust. 6 tej ustawy).

Stosownie do treści art. 70b ust. 7 dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy. Do wniosku należy dołączyć kopie:

1) dokumentów potwierdzających spełnienie warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1;

2) umowy o pracę z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego;

3) dyplomu, świadectwa lub zaświadczenia potwierdzającego spełnienie warunku określonego w ust. 1 pkt 2.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zachowanie przez stronę skarżącą terminu do złożenia wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika określonego w art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Zdaniem organów strona skarżąca uchybiła 3 miesięcznemu terminowi, gdyż wniosek o dofinansowanie został złożony w dniu 29 stycznia 2008 roku natomiast młodociany pracownik zadał egzamin w 24 września 2007 roku.

Zauważyć należy, że wyróżnia się terminy materialne i terminy procesowe. Terminem materialnym jest okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Terminem procesowym jest okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania lub uczestników postępowania. Różnica pomiędzy terminem materialnym a terminem procesowym sprowadza się do różnych płaszczyzn skutków prawnych ich uchybienia. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. W takim przypadku stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany. Nie ma przedmiotu postępowania administracyjnego i postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. Uchybienie terminu procesowego wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej, przez uzależnienie skuteczności czynności procesowej od zachowania terminu. Strona może jednak bronić się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu czynności procesowej, wnosząc prośbę o przywrócenie terminu (patrz B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz" Wydawnictwo C.H. Beck 2004, str. 321).

Termin 3 miesięcy określony w art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty jest terminem prawa materialnego. Ten 3 miesięczny termin jest terminem, którego zachowania oczekuje się od pracodawcy, co oznacza, iż tylko w tak zakreślonym terminie pracodawca, który zawarł z młodocianym pracownikiem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego może złożyć wniosek o dofinansowanie kosztów jego kształcenia. Upływ terminu oznacza dla pracodawcy brak możliwości złożenia wniosku o dofinasowanie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie reprezentowany jest pogląd, że do terminów materialnoprawnych nie stosuje się przepisów rozdziału 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza, że nie oblicza się tych terminów w sposób wskazany w art. 57, i że nie jest dopuszczalne ich przywrócenie na podstawie art. 58 - 60 k.p.a.

W przypadku zatem złożenia wniosku, o którym mowa art.70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty, z uchybieniem terminu organ nie może orzec o jego przywróceniu, ponieważ terminu ten z uwagi na swój materialnoprawny charakter nie podlega przywróceniu na podstawie art. 58 k.p.a.

Powyższe oznacza, iż Prezydent Miasta B. pomimo częściowo błędnego uzasadnienia postanowienia z dnia [...] orzekł poprawnie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Przechodząc do dalszych rozważań należy wyjaśnić, że w postępowaniu drugoinstancyjnym organ odwoławczy obowiązany jest rozpatrzyć odwołanie (zażalenie) i wydać decyzję zgodnie z dyspozycją art. 138 k.p.a. W ten sposób dokonana przez organ odwoławczy merytoryczna i prawna ocena legalności zaskarżonego orzeczenia organu I instancji znajduje odzwierciedlenie w sentencji, której treść odpowiada jednemu ze wskazanych w art. 138 k.p.a. rozstrzygnięć. Podkreślenia wymaga, że art. 138 k.p.a. zawiera zamknięty katalog rozstrzygnięć podejmowanych przez organ odwoławczy. Zgodnie z powołanym przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

W myśl natomiast art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Każde natomiast inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Wskazany art. 138 § 1 k.p.a. jest jasny w swej treści co do sposobów zakończenia odwoławczego postępowania administracyjnego i w tym zakresie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Treść tego przepisu nie daje podstaw do wydania orzeczenia uchylającego zaskarżone rozstrzygnięcie i nierozstrzygnięcia co do dalszego biegu postępowania w sprawie, albowiem organ odwoławczy, uchylając decyzję organu pierwszej instancji, jest zobowiązany do określenia swojego stanowiska w sprawie.

Zgodnie natomiast z regulacją zawartą w art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące decyzji.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] w sposób rażący narusza przepis art. 138 § 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w sentencji powyższego postanowienia wskazując jako podstawę prawną art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 k.p.a., po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Prezydenta Miasta B. z dnia [...] uchyliło zaskarżone postanowienie.

Przytoczona treść sentencji ww. postanowienia jednoznacznie wskazuje, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 k.p.a. Z dyspozycji art. 138 k.p.a. nie wynika bowiem dla organu odwoławczego możliwość uchylenia zaskarżonego postanowienia bez jednoczesnego zawarcia w orzeczeniu jednego z rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. organ odwoławczy uchylając zaskarżoną decyzji "orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji".

Wobec powyższego organ odwoławczy w sposób rażący naruszył art. 138 § 1 k.p.a. Pogląd taki wyraził m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 października 1983 r., sygn. akt SA/Kr 706/83 stwierdzając, iż zgodnie z art. 138 k.p.a. organ odwoławczy, uchylając decyzję organu I instancji, jest obowiązany do określenia swojego stanowiska w sprawie, co powinno nastąpić poprzez orzeczenie co do istoty sprawy, umorzenia postępowania lub przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Oczywiste naruszenie wskazanych wyżej reguł orzekania w postępowaniu wszczętym na skutek prawidłowo wniesionego zażalenia (odwołania) jako rażące naruszenie prawa procesowego, stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia, wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość decyzji na skutek naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. m.in. wyroki NSA z dnia 21 sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, LEX nr 51233; z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt V SA 2998/99, LEX nr 51249 oraz z dnia 5 października 2000 r., sygn. akt III SA 2244/99, LEX nr 47084). W ocenie Sądu z takim przypadkiem naruszenia prawa mamy do czynienia w sprawie będącej przedmiotem skargi. Pogląd, iż zaskarżone postanowienie rażąco narusza prawo wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 czerwca 2009r.

Z podniesionych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2009 roku, sygn. akt I OSK 95/09, a następnie wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie odwołania skarżącej.

a.ł.