Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 447/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 645
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej A.J. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm), oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 i pkt 34, art. 10 ust. 2 pkt 4, art. 10 ust. 7 pkt ,art. 33 ust. 4 pkt 1, art. 53 ust. 1 i ust. 6, art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2016 r., poz 645 z późno zm.), Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], w przedmiocie nałożenia na A. J. obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego za okres od dnia 15 czerwca 2016 r. do dnia 28 sierpnia 2016 r. i od dnia 30 sierpnia 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. w kwocie brutto 2 493,4 zł w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] stycznia 2016 r., A. J. została uznana za osobę bezrobotną od dnia rejestracji, tj. od dnia [...] stycznia 2016 r., bez prawa do zasiłku dla bezrobotnego.

W dniu 3 lutego 2016 r. Powiatowy Urząd Pracy w Ł. przedstawił A. J. propozycję odbycia stażu zawodowego w Komendzie Miejskiej Policji w Ł., na stanowisku technika prac biurowych. A. J. zgłosiła się do pracodawcy w dniu 4 lutego 2016 r.

W związku z powyższym, Prezydent Miasta Ł. w decyzji z dnia [...]marca 2016 r., przyznał A. J. prawo do stypendium z tytułu odbywania stażu w okresie od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. w wysokości 120% kwoty zasiłku, o którym owa w art. 72 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, o ile wcześniej nie wystąpią okoliczności powodujące jego utratę.

Kolejną decyzją z dnia [...]września 2016 r., organ I instancji orzekł o pozbawieniu A.J. prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu za okres od dnia 29 sierpnia 2016 r. do dnia 29 sierpnia 2016 r. W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 29 sierpnia 2016 r. odnotowano nieusprawiedliwioną nieobecność na stażu. Skarżąca od ww. decyzji nie złożyła odwołania do Wojewody [...].

W dniu 19 września 2016 r. organ I instancji ustalił, że A. J. od dnia 15 czerwca 2016 r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu w związku z wykonywaniem pracy zarobkowej jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług. W związku z powyższym organ I instancji decyzją z dnia [...] września 2016 r., orzekł o utracie przez A. J. statusu osoby bezrobotnej z dniem 15 czerwca 2016 r. Ww. decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Następnie decyzją z dnia [...] września 2016 r., Prezydent Miasta Ł. orzekł o utracie stypendium przez A. J. z tytułu odbywania stażu od dnia 15 czerwca 2016 r.

Od powyższych decyzji strona złożyła odwołania do Wojewody [...].

Wojewoda [...], decyzją z dnia [...]listopada 2016 r., uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]września 2016 r., w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Następnie Wojewoda [...], decyzją z dnia [...]listopada 2016 r., uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] września 2016 r., w przedmiocie utraty stypendium z tytułu odbywania stażu od dnia 15 czerwca 2016 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., orzekł o utracie przez A. J. statusu osoby bezrobotnej od dnia 15 czerwca 2016 r. w związku z podjęciem pracy zarobkowej. Ww. decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Następnie Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., orzekł o utracie przez A. J. stypendium z tytułu odbywania stażu od dnia 15 czerwca 2016 r.

Od powyższych decyzji strona nie złożyła odwołania, zatem uzyskały one walor ostateczności.

W dniu 5 stycznia 2017 r. A. J. zgłosiła się do PUP w Ł. Potwierdziła, że nie informowała PUP o podjęciu dodatkowej pracy ani nie dopytywała się pracowników o zachowanie statusu osoby bezrobotnej i prawa do stypendium, ponieważ inaczej interpretowała słowo stażysta, myśląc, że jest ono jednoznaczne z podjęciem pracy. Wskazała także na treść pouczenia dla rozpoczynającego staż, w którym nie było żadnej wzmianki o "absolutnym" zakazie podjęcia dodatkowej pracy. Skarżąca wyjaśniła, że została poinformowana o okolicznościach pozbawienia możliwości kontynuowania stażu w przypadku: ustawowego pozbawienia statusu bezrobotnego np. z powodu uzyskania dochodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia. Wyjaśniła, że nie zarobiła połowy minimalnego wynagrodzenia, a staż dokończyła w całości i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Decyzją z dnia [...], Prezydent Miasta Ł. orzekł o obowiązku zwrotu przez A. J. nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego za okres od dnia 15 czerwca 2016 r. do dnia 28 sierpnia 2016 r. i od dnia 30 sierpnia 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. w kwocie brutto 2 493,40 zł w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszej decyzji.

A. J. złożyła odwołanie do Wojewody [...], wnosząc o uchylenie ww. decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego w ww. sprawie. Strona zarzuciła naruszenie art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez przyjęcie, że została należycie pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania stypendium z tytułu odbywania stażu w Komendzie Miejskiej Policji w Ł., a w konsekwencji uznanie, że pobrane przez nią stypendium w okresie od dnia 15 czerwca 2016 r. do dnia 28 sierpnia 2016 r. i od dnia 30 sierpnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. jest świadczeniem pobranym nienależnie w rozumieniu art. 76 ust. 1 U.p.z. i podlega zwrotowi, podczas gdy udzielone Jej przed rozpoczęciem stażu pouczenie było niewłaściwe sformułowane, niepełne oraz prowadzające w błąd z uwagi na niejasną treść sugerującą możliwość uzyskania dochodu w wysokości nieprzekraczającej połowy minimalnego wynagrodzenia z jednoczesnym zachowaniem statusu bezrobotnego. Skarżąca z pouczenia wywnioskowała, że osiągniecie jakiegokolwiek źródła dochodu nieprzekraczającego połowy minimalnego wynagrodzenia nie pozbawi Jej statusu osoby bezrobotnej, a co za tym idzie prawa do stypendium za odbywany staż. Tylko z tego powodu zdecydowała się zawrzeć umowę zlecenia, na mocy której dorywczo wykonywała pracę jako barmanka w kawiarni A. Skarżąca potwierdziła także, że z tego tytułu uzyskała dochód w wysokości 425,00 zł. netto. W ocenie strony przesłanką uznania świadczenia za nienależenie pobrane jest uprzednie należyte pouczenie o przyczynach mogących spowodować utratę prawa do świadczenia, którego ona nie miała.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organ odwoławczy powołał brzmienie przepisów art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Organ stwierdził, że bezwzględnie obowiązującym warunkiem uprawniającym do posiadania statusu osoby bezrobotnej jest niepozostawanie w zatrudnieniu. Brak tego elementu skutkuje z mocy samej ustawy utratą statusu osoby bezrobotnej, a organ zatrudnienia jest zobowiązany do wydania z urzędu decyzji w przedmiocie pozbawienia statusu osoby bezrobotnej. Omawiana decyzja ma charakter decyzji związanej, a zatem nie mieści się w ramach uznania administracyjnego. Warunkiem zastosowania sankcji w postaci pozbawienia statusu osoby bezrobotnej jest wcześniejsze pouczenie bezrobotnego o przesłankach warunkujących utratę tego statusu. Na mocy bowiem przepisu art. 74 ustawy o promocji zatrudnienia, bezrobotny jest obowiązany zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub o złożeniu wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego alb utratę prawa do zasiłku. Zatem jakakolwiek aktywność mająca na celu uzyskiwanie zarobków, mieszcząca się w ramach tego, co uznawane jest w ustawie jako zatrudnienie lub inna praca zarobkowa stanowi przesłankę utraty tego statusu i to niezależnie od je wymiaru czasowego czy też wysokości uzyskiwanych dochodów. Zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 1 u.p.z. starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa wart. 2 ust. 1 pkt 2.

W myśl art. 53 ust. 6 u.p.z. stypendium z tytułu odbywania stażu przysługuje wyłącznie bezrobotnemu. Stosownie zaś do treści art. 76 ust. 1 i ust. 2 u.p.z. osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się m.in. (art. 76 ust. 2 ustawy) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach.

W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, iż zaskarżona decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], została wydana na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 1 U.p.z. Chodzi tu również o świadczenia, które zostały zasadnie przyznane, ale były wypłacane pomimo ustania prawa do ich pobierania. Warunkiem podjęcia decyzji o jego zwrocie jest wcześniejsze pouczenie pobierającego o tych okolicznościach. O świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wtedy, gdy strona w momencie zgłoszenia się do urzędu pracy w celu uzyskania statusu bezrobotnego i przysługujących mu w związku z tym statusem świadczeń, "będąc świadoma - w wyniku udzielonego jej pouczenia - prawnego znaczenia określonych faktów oraz okoliczności decydujących o uznaniu za osobę bezrobotną okoliczności lub fakty te zataja lub oświadcza nieprawdę". Pouczenie, o jakim wyżej mowa, powinno być udzielone w sposób zrozumiały i niebudzący wątpliwości co do utraty prawa do świadczenia.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydent Miasta Ł. swoje rozstrzygnięcie oparł na okoliczności, że skarżąca podczas rejestracji w PUP w Ł. została poinformowana o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadku niespełnienia warunków statusu osoby bezrobotnej. Organ podkreślił, iż w dniu [...] stycznia 2016 r., tj. w dniu rejestracji skarżącej w PUP w Ł. A. J. otrzymała informację o prawach i obowiązkach. W pouczeniu tym wskazane zostały m.in.: przesłanki uznania za bezrobotnego; przesłanki utraty status bezrobotnego, obowiązki bezrobotnego (w tym m.in. wskazanie, że bezrobotny obowiązany jest poinformować w ciągu 7 dni urząd pracy o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej). Skarżąca otrzymała zatem informację pełną, jasną i nie wymagającą dokonywania jakichkolwiek interpretacji jej treści, a zatem w sposób zrozumiały została pouczona o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej i była ona w pełni świadoma o tym, co należy rozumieć pod pojęciem nienależnego świadczenia oraz skutkach i przyczynach, a także możliwości powstania takiej sytuacji. Z akt administracyjnych nie wynika także, aby w czasie odbierania ww. pouczenia, ani w czasie późniejszym skarżąca zgłaszała organowi, że nie rozumie pojęcia bezrobotny, obowiązków bezrobotnego i konsekwencji ich niedotrzymania.

Wojewoda [...] zgodził się ze skarżącą, że przykład przytoczony przez organ I instancji w treści pouczenia, na które powołuje się strona, w jej sytuacji nie miał zastosowania, co więcej mógł i powinien budzić wątpliwości skarżącej, zwłaszcza przy zamiarze podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej i uzyskiwania w związku z tym określonych przychodów. Organ wskazał, że ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku nakłada na osoby bezrobotne wiele obowiązków, które nie sposób przytoczyć w pouczeniu, jakie otrzymuje osoba bezrobotna w dniu rejestracji. Z tego też względu, w ocenie Wojewody [...] nie ma możliwości, tak jakby chciała tego strona, stworzenia przez organ I instancji pouczenia, które byłoby adekwatne i przewidywało każdą sytuację, w jakiej znajdzie się osoba bezrobotna. Powyższe nie zwalnia jednak organów zatrudnienia od dokładnego i rzetelnego informowania stron o przysługujących uprawnieniach i nakładanych obowiązkach, ale także stron, tj. osób bezrobotnych, zwłaszcza jeśli mają wątpliwości, a pouczenia, które otrzymały są niejasne, niezrozumiałe czy nielogiczne w kontekście innych dokumentów, które otrzymały w PUP, by zgłaszały się do organów zatrudnienia o wyjaśnienie przysługujących im praw czy nakładanych obowiązków, to bowiem leży w gestii organów zatrudnienia.

Organ podkreślił, że skarżąca nie zgłosiła się do PUP w Ł., by wyjaśnić sytuację, w jakiej się znalazła i upewnić się, czy bez jakichkolwiek konsekwencji prawnych może podjąć dodatkową pracę zarobkową. Skarżąca w ww. sytuacji nie zachowała należytej staranności, co więcej sama w złożonym w PUP w Ł. oświadczeniu z dnia 5 stycznia 2017 r. potwierdziła, że nie informowała PUP o podjęciu dodatkowej pracy, ani nie dopytywała się żadnych pracowników o zachowanie statusu bezrobotnego i prawa do stypendium.

W ocenie organu II instancji skarżąca podpisując, a tym samym przyjmując do wiadomości pouczenie, nie powinna mieć żadnych wątpliwości, że mimo rozpoczęcia stażu zawodowego w Miejskiej Komendzie Policji w Ł. nadal pozostaje w rejestrze osób bezrobotnych PUP w Ł. Z akt sprawy nie wynika także, by skarżąca w związku z podjęciem rzeczonego stażu zawodowego, otrzymała decyzję o utracie statusu osoby bezrobotnej z ww. powodu. Wobec powyższego, twierdzenie skarżącej, że inaczej interpretowała słowo "stażysta" jest w tym przypadku niezrozumiałe i nie znajduje żadnego uzasadnienia. Skarżąca dokonując "własnej" interpretacji słowa "stażysta", bez jakiejkolwiek konsultacji "swojej interpretacji" z pracownikami PUP w Ł. podjęła pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia w A sp. z o.o., co w konsekwencji spowodowało negatywne dla niej następstwa w postaci utraty statusu osoby bezrobotnej, prawa do stypendium, a ostatecznie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Organ wskazał, że przytaczane przez A. J. pouczenie nie jest jedynym, jakie skarżąca otrzymała w PUP w Ł. Ponadto organ wskazał, że w dniu 26 lutego 2016 r., tj. tuż przed rozpoczęciem stażu zawodowego w Komendzie Miejskiej Policji w Ł. skarżąca otrzymała dokument zatytułowany "Informacja" z dnia 26 lutego 2016 r. Z treści ww. dokumentu wynika, że skarżąca została obowiązana do składania lub przesyłania PUP w Ł. pisemnego oświadczenia o przychodach podlegających opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia jego uprawnień do świadczeń przewidzianych w ustawie w terminie 7 dni od dnia ich uzyskania. A. J. ww. informację przyjęła do wiadomości w dniu 26 lutego 2016 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Nie poinformowała organu I instancji o uzyskanym wynagrodzeniu z tytułu podjęcia pracy zarobkowej i nie złożyła takiego oświadczenia, mimo że wynagrodzenie z tytułu wykonywania pracy zarobkowej na podstawie umowy zlecenia w A sp. z o.o. za miesiąc czerwiec 2016 r. otrzymała przelewem na konto w dniu 10 lipca 2016 r. A. J., w ocenie Wojewody [...], nie zachowała należytej staranności w dbaniu o swoje sprawy.

Na powyższą decyzję A. J. wniosła skargę do WSA w Łodzi zaskarżając ją w całości i zarzucając obrazę przepisów postępowania – art. 7, 8, 77, 80 i 107 k.p.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że została należycie pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania stypendium z tytułu odbywania stażu, bowiem pouczenie, które otrzymała było niewłaściwie sformułowane, niepełne oraz wprowadzające w błąd z uwagi na niejasną treść sugerującą możliwość uzyskania dochodu w wysokości nieprzekraczającej połowy minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 76 u.p.z., bezzasadną ocenę stanu faktycznego sprawy polegającą na uznaniu, iż nie zachowała należytej staranności w dbaniu o swoje interesy, sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób wewnętrznie sprzeczny, który nie pozwala na poznanie motywów rozstrzygnięcia i późniejszą kontrolę decyzji, oraz obrazę przepisów prawa materialnego – art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż pobrane przez nią stypendium jest świadczeniem pobranym nienależnie podlega zwrotowi, podczas gdy udzielone jej przed rozpoczęciem stażu pouczenie było niewłaściwie sformułowane a jego treść sugerowała możliwość uzyskania dochodu w wysokości nieprzekraczającej połowy minimalnego wynagrodzenia z jednoczesnym zachowaniem statusu bezrobotnego i nie stanowiło pouczenia, o którym mowa w art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy.

Wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji obydwu instancji oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzje rozstrzygające w przedmiocie uznania pobranego przez Skarżącą w okresie od dnia 15 czerwca 2016 r. do dnia 28 sierpnia 2016 r. i od dnia 30 sierpnia 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. w kwocie brutto 2.493,40 zł świadczenia pieniężnego za świadczenie nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 76 ust. 1 i 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p.. W myśl art. 76 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W ustępie 2 tego przepisu ustawodawca zawarł katalog przypadków spełniających przesłanki do uznania pobranego świadczenia za nienależne. Zgodnie zatem z treścią art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p., zastosowanego w sprawie, za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach.

W sprawie Organy uznały, że Skarżąca w okresie pobierania stypendium z tytułu odbywania stażu zawodowego w Komendzie Miejskiej Policji w Ł. w okresie od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. podjęła pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia, o czym - wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 74 u.p.z.i.r.p. - nie zawiadomiła powiatowego urzędu pracy. Zdaniem Organów orzekających w sprawie Skarżąca była prawidłowo pouczona o swoich prawach i obowiązkach jako bezrobotnej, a w konsekwencji powinna mieć świadomość, iż podjęcie zatrudnienia spowoduje utratę statusu osoby bezrobotnej oraz utratę prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu, zaś stypendium wypłacone jej od dnia podjęcia zatrudnienia stanowi świadczenie nienależne.

Skarżąca w odwołaniu, a następnie w skardze, zakwestionowała treść udzielonego jej pouczenia. Wskazała, że została poinformowana o okolicznościach pozbawienia możliwości kontynuowania stażu w przypadku ustawowego pozbawienia statusu bezrobotnego np. z powodu uzyskania dochodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia. Wyjaśniła, że nie zarobiła połowy minimalnego wynagrodzenia, a staż dokończyła w całości i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem skarżącej pouczenie, które otrzymała było niewłaściwie sformułowane, niepełne oraz wprowadzające w błąd z uwagi na niejasną treść sugerującą możliwość uzyskania dochodu w wysokości nieprzekraczającej połowy minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 76 u.p.z.

W ocenie Sądu, Organy obu instancji nie wyjaśniły dostatecznie, czy w sprawie rzeczywiście zaistniały podstawy do uznania pobranego przez Skarżącą stypendium za nienależnie pobrane świadczenie.

Sąd orzekający w sprawie w pełni aprobuje pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 19 lipca 2016 r. (sygn. akt I OSK 3263/14, dostępny pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl.), że: "Dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane, konieczne jest wystąpienie przesłanek określonych art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj. muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, pobierający świadczenie musi być wcześniej pouczony o konsekwencjach takich okoliczności, pobierający złożył nieprawdziwe oświadczenie lub sfałszował dokumenty albo zaszły inne przypadki świadomego wprowadzenia w błąd organu. Wszystkie przesłanki wskazane w tym przepisie odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym."

Zdaniem Sądu, w kontekście powyższego, w okolicznościach faktycznych sprawy przyjęcie, że pobrane przez Skarżącą stypendium z tytułu odbywania stażu było nienależne w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p., wymagało wykazania negatywnego zachowania Skarżącej, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 76 ust. 1 i ust. 2 ustawy, obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09). Dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Ponadto dla uznania świadomego wprowadzenia organu w błąd przez stronę (bezrobotnego) istotne jest stwierdzenie, czy strona była świadoma, że fakty które zataiła, bądź co do których poświadczyła nieprawdę, były istotne dla sprawy, a zatem czy zdawała sobie sprawę z ich znaczenia, co wiąże się z pouczeniem o tym, jakie okoliczności faktyczne są istotne dla rozstrzygnięcia indywidualnej i konkretnej sprawy oraz wyjaśnieniu zasad odpowiedzialności w przypadku nieuprawnionego korzystania ze świadczeń przysługujących osobom uznanym za bezrobotne (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 1469/16, dostępny pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl.).

W ocenie Sądu, Organy orzekające w sprawie, w powyższym zakresie nie poczyniły żadnych ustaleń ani rozważań. W ocenie Sądu organy nie przeanalizowały

postawy Skarżącego w kontekście świadomego (bądź nieświadomego) wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty stypendium za odbywanie stażu zawodowego, w zakresie o którym mowa powyżej. Argumentację o zasadności podjętych rozstrzygnięć Organy obu instancji ograniczyły jedynie do stwierdzenia, że Skarżąca nie dopełniła obowiązku zawiadomienia Organu, a rejestrując się jako bezrobotna, podpisała oświadczenie, że jest osobą niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia pracy oraz zobowiązuje się do bezzwłocznego powiadamiania organu zatrudnienia o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej. Otrzymała również "Informację dla osób rejestrujących się w PUP" w celu zapoznania się z prawami i obowiązkami osób bezrobotnych, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. W czasie odbierania pouczenia ani w czasie późniejszym skarżąca nie zgłaszała organowi, że nie rozumie pojęcia bezrobotny, obowiązków bezrobotnego i konsekwencji ich niedotrzymania.

Z takim uzasadnieniem decyzji Sąd nie może się zgodzić. Przyjęcie stanowiska Organów za prawidłowe oznaczałoby bowiem, że art. 76 ust. 2 u.p.z.i.r.p. jest w ogóle zbędny i nie niesie za sobą żadnych treści normatywnych, a zatem jest nieistotny z punktu widzenia oceny przez organ sposobu zachowania się korzystania ze statusu osoby bezrobotnej, w tym – do prawa do świadczeń, oraz - zindywidualizowania zawartej w tym przepisie normy prawnej do konkretnego stanu faktycznego zaistniałego w rozpatrywanej przez organ sprawie.

Zdaniem Sądu, "pouczenie" o którym mowa w powołanym przepisie musi być charakter rzeczywisty, a nie formalny. Powinno być zatem udzielone i zrozumiane w sposób dający pewność co do zaistnienia po stronie osoby pouczanej świadomości, że dane jej zachowanie spowoduje utratę prawa do świadczenia. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżąca udzielone jej pouczenie zrozumiała w ten sposób, że osiągnięcie jakiegokolwiek źródła dochodu nieprzekraczającego połowy minimalnego wynagrodzenia nie pozbawi jej statusu osoby bezrobotnej, a co a tym idzie – prawa do stypendium za odbywany staż. Skarżąca podkreśliła, iż był to jedyny powód, dla którego zdecydowała się zawrzeć umowę zlecenia, na mocy której wykonywała dorywczo pracę jako barmanka w kawiarni. Z pouczenia nie wynikało, iż do utraty statusu osoby bezrobotnej wystarczy osiągnięcie jakiegokolwiek dochodu z tytułu dorywczej pracy zarobkowej. Wyznaczało ono zdaniem skarżącej jedynie granicę dochodu, powodującą utratę statusu bezrobotnego, nie konkretyzując, z jakich źródeł ów dochód miałby być osiągnięty, nie zastrzegając zwłaszcza, że niedopuszczalne jest osiągnięcie jakiegokolwiek dochodu z tytułu umowy zlecenia. Skarżąca nie miała zatem podstaw przypuszczać, że zawarcie umowy zlecenia, z której osiągnęła dochód w kwocie 425,00 złotych netto doprowadzi do utraty statusu osoby bezrobotnej, a przez to także prawa do stypendium.

Podsumowując, Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie Organy nie wzięły pod uwagę faktu, iż zatrudnienie skarżącej w kawiarni A było jednorazowe i krótkotrwałe (trwało od 15 czerwca 2016b r. do 15 sierpnia 2016 r.). Nadto niedokładnie oceniono treść pouczeń w kontekście zrozumienia ich znaczenia w świetle okoliczności tego zatrudnienia, jak i zamiaru strony. W tej materii należy zwrócić uwagę, iż ustawodawca posłużył się zwrotem "świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy", zatem zaakcentował intencję uzyskania świadczenia w sytuacji niespełnienia przesłanek prowadzących ku temu. Przeto chodzi tu o świadczenie, co do którego bezrobotny ma wiedzę, że mu nie przysługuje i racjonalnie zamierza z niego skorzystać, zdając sobie sprawę o jego nieprzysługiwaniu. Ten zamiar należy więc w sposób niebudzący wątpliwości ustalić. Jednocześnie ustawa nie reguluje kryteriów branych pod rozwagę w tym procesie, pozwalając organowi na prowadzenie szerokiego postępowania dowodowego wedle zasad uregulowanych w art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a., a następnie na ocenę wiarygodności dowodów zgodnie z regułami zawartymi w art. 80 K.p.a. (wyrok NSA z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 2134/16 dostępny pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl.). W tym zakresie należało przede wszystkim wnikliwiej ocenić treść i sposób przedstawienia pouczeń (możliwość ich zrozumienia) skarżącej i jej późniejsze zachowanie. Należy wskazać, że skarżąca była pouczona dwukrotnie (w dniu 26 lutego 2016 r. oraz wcześniej, w dniu rejestracji w PUP w Ł. – [...] stycznia 2016 r.). Jak zauważyła skarżąca pouczenie, z którym została zaznajomiona podczas rejestracji także nie precyzowało, osiągnięcie jakiego dochodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę spowoduje utratę statusu bezrobotnego. Następną informację odnoszącą się do wysokości dochodu, odebrała więc jako dokładniejsze wyjaśnienie informacji z pouczenia pierwszego. Pouczenie udzielone jej w momencie skierowania na staż było dla skarżącej wyznacznikiem praw i o obowiązków jako chronologicznie późniejsze. Element świadomości wprowadzenia organu w błąd jest bardzo subiektywny, stąd zwykle okoliczności faktyczne mu towarzyszące nie przesądzają o jego istnieniu, dlatego należy precyzyjnie go ustalić. Chodzi przecież o świadomość negatywnego działania i jego skutków oraz intencje strony (por. ww. wyrok NSA I OSK 2134/16).

Reasumując, zważywszy na okoliczności sprawy, nie można było wprost przyjąć - jak uczyniły to Organy - że działanie Skarżącej było świadome i podjęte w złej wierze, a tylko w takiej sytuacji, jak już wyżej wskazano, świadczenie można byłoby uznać za nienależnie pobrane, co powinien uwzględnić Organ ponownie rozstrzygający niniejszą sprawę.

W związku z powyższym uznać należało, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały nie tylko z naruszeniem procedury administracyjnej, o czym wskazano powyżej, ale także z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p.

Z powyższych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

k.ż.