Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1983/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-04-08 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 254 § 1; art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA – Joanna Zabłocka po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. wnosząc skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] października 2009 r. wystąpiła z wnioskiem na urzędowym formularzu PPPr z 7 listopada 2009 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] złotych, natomiast wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok [...] złotych. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, jednakże na koniec 2008 r. przyniosła ona skumulowaną stratę w wysokości – [...] złotych. Skarżąca wskazała, iż wpływ kryzysu na globalnym rynku finansowym i na produkcję przemysłową w Unii Europejskiej spowodował w Spółce spadek produkcji, zmniejszenie zatrudnienia i ostatecznie zakończenie działalności produkcyjnej. Strategia gospodarcza Spółki, zależy od polityki prowadzonej na szczeblu centralnym w [...] gdzie została podjęta decyzja, w ramach restrukturyzacji koncernu, o likwidacji deficytowej działalności polegającej na produkcji [...], w tym u Wnioskodawcy. Zainteresowana stwierdziła, iż jej sytuacja finansowa jest trudna, według stanu na dzień 31 grudnia 2008r. skumulowane straty przewyższały połowę kapitałów. Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę o kontynuowaniu działalności, obecnie tylko handlowej i tylko w kraju. Aktualnie Spółka zagospodarowuje aktywa pozostałe po działalności produkcyjnej (podana w oświadczeniu o majątku wartość środków trwałych może być niższa z powodu cen rynkowych). Ponadto wyjaśniła, iż zatrudnienie w firmie spadło z [...] osób w grudniu 2007 roku, poprzez [...] osób w grudniu 2008 roku do [...] osób w sierpniu 2009 roku (z tej wartości [...]osób przebywa na urlopie macierzyńskim). Na koniec 2009 roku Spółka planuje zysk w kwocie [...] złotych. Wnioskodawca posiada następujące rachunki bankowe w: 1. [...].: a) złotówkowy minus [...] złote (kredyt), b) w EUR ze stanem [...], c) w USD ze stanem [...], d) w GBP ze stanem [...]; 2. [...] a) złotówkowy ze stanem [...], b) w EUR ze stanem [...].

W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie skarżąca nadesłała m.in. dokument potwierdzający stan zatrudnienia na dzień 31 stycznia 2010 r. – [...] osób, opinię i raport biegłego rewidenta z badania sprawozdania finansowego sporządzonego w 2008 r., sprawozdanie finansowe za 2008 r., wykaz środków trwałych, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za rok podatkowy 2008 (CIT-8) oraz dokumenty potwierdzające stan środków na bieżących rachunkach bankowych na dzień 31 grudnia 2009 r., w tym na rachunku [...] EUR – [...]; PLN – [...]; [...]PLN – [...] zł, [...]- EUR – [...], PLN – [...], USD –[...].

Rozpoznając powyższy wniosek postanowieniem z dnia 12 lutego 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż na rachunkach bankowych spółki zgromadzone są środki finansowe w wysokości ponad [...] zł, co pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania i uiszczenie brakującej kwoty wpisu w wysokości [...] zł.

Zaznaczył, iż oceny tej nie może zmienić wykazana skumulowana strata w wysokości [...] zł, gdyż zgodnie oświadczeniami samej skarżącej Spółka przechodzi obecnie restrukturyzację i planowany zysk za rok 2009 ma wynieść 100.000 złotych. Ze sprawozdania finansowego Spółki za 2008 r. w punkcie 6 dotyczącym Kontynuacji działalności gospodarczej wskazano natomiast, iż D. w S. podjęła decyzję o likwidacji wyłącznie produkcji przynoszącej straty, co było podstawą do likwidacji produkcji [...] w P. Spółka natomiast będzie kontynuowała działalność handlową, dla której to działalności nie są znane okoliczności wskazujące na jakiekolwiek zagrożenia. Wskazano również, iż w 2009 r. trwała jeszcze produkcja.

Ponadto podniesiono, iż Spółka jako przedsiębiorca mający status osoby prawnej, prowadzący nadal działalność gospodarczą powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Wskazał, iż z dokumentów znajdujących się w aktach sądowych (m.in. odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień 7 stycznia 2010 r.) wynika, iż spółka nie znajduje się w stanie upadłości, ani nie jest prowadzone wobec niej postępowanie układowe, zatrudnia obecnie [...] pracowników, posiada środki trwałe o łącznej wartości [...] zł, nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje dochody z bieżącej działalności. Referendarz sądowy nadto wyjaśnił, iż wpis sądowy jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów.

Pismem z dnia [...] marca 2010 r. pełnomocnik skarżącej złożył sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 lutego 2010 r. wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczył, iż twierdzenie takie świadczy o braku znajomości aktualnego statusu ekonomicznego skarżącej przede wszystkim jej faktycznych, a nie hipotetycznych możliwości. Podkreślił, iż dla zachowania płynności finansowej, chroniącej przed ogłoszeniem stanu niewypłacalności, spółka drastycznie zamknęła sferę produkcji i dokonała zwolnienia 95% stanu załogi. Zarzucił, iż brak wiadomości z dziedziny ekonomiki przedsiębiorstw rzutował na nierozważenie, czy odmowa przyznania prawa pomocy nie będzie mieć wpływu na ograniczenie prawa do rzetelnego procesu sądowego. Pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 258 § 1 p.p.s.a poprzez powierzenie referendarzowi sądowemu przedmiotowej sprawy do rozstrzygnięcia z uwagi na brak stosownego doświadczenia oraz wiedzy z zakresu ekonomiki.

W dalszej części sprzeciwu pełnomocnik zarzucił naruszenie:

- art. III – 257 pkt 4 Traktatu Konstytucyjnego UE, polegającą na jego niezastosowaniu, pomimo istniejących w tym zakresie przesłanek, a w konsekwencji uniemożliwienie skarżącej realizacji prawa do rzetelnego procesu sądowego poprzez stawianie ,,nierealnych progów finansowych ‘’.

- art. 78 Konstytucji RP poprzez odmowę skarżącej prawa do sądu.

Pełnomocnik skarżącej podniósł, iż referendarz sadowy nie podjął rozważań w zakresie wpływu skutków globalnego kryzysu na status majątkowy skarżącej, na które powołała się skarżąca. Wskazał, iż nie uwzględniono audytu księgowo-rachunkowego za rok 2008 r., które zostało przyjęte przez KRS.

W ocenie pełnomocnika kuriosalnym jest powołanie się w orzeczeniu referendarza sądowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego z 9 lipca 1992 r., sygn. I Acz 393/92 z uwagi na fakt, iż orzeczenie sądu apelacyjnego powstało w odmiennej sytuacji finansowej skarżącej jak i kondycji światowej gospodarki. Ponadto zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie zasady dwuinstancyjności.

W tym miejscu wskazać należy, że w sprawie o sygn. akt VSA/Wa 44/10 dniu 8 lutego 2010 r. (data nadania pocztowego) skarżąca uzupełniła brak formalny wniosku o przyznanie prawa pomocy składając ponownie formularz PPPr z 7 listopada 2009 r. uzupełniony o podpis. W jego uzasadnieniu wskazano, iż wstępna strata na rok 2009 r. wynosi [...] złotych. Skumulowane straty bilansowe wynoszą [...] zł i stanowią ponad 78% wartości Kapitału Podstawowego. Wskutek decyzji głównego i jedynego udziałowca, z dniem 30 czerwca 2009 r. została zamknięta podstawowa działalność Spółki tj. produkcja [...]. Obecnie Spółka prowadzi w Polsce wyłącznie działalność handlową [...] produkcji D. Rozmiary tej działalności, które są uzależnione przede wszystkim od sytuacji na rynku popytu i podaży, nie rekompensują obecnych kosztów Spółki. Obecne koszty Spółki są niewspółmiernie wysokie z uwagi na likwidację działalności produkcyjnej; głównie zagospodarowanie majątku trwałego, zapasów i redukcję zatrudnienia.

Wnioskodawca posiada następujące rachunki bankowe w: 1. [...].: a) złotówkowy [...], b) w EUR ze stanem [...], c) w USD ze stanem [...], d) w GBP ze stanem [...]; 2. [...] a) złotówkowy ze stanem [...], b) w EUR ze stanem [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie przez Wnioskującą udowodnione, bowiem użyte w przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa w określonym w ustawie zakresie.

Podnieść należy, iż zasadność wniosku skarżącej Spółki rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. W odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, istotnym jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe skarżącego, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy.

Na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których Wnioskująca byłaby zobowiązana składa się w przedmiotowej sprawie wpis od skargi w wysokości 100 złotych (stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W tutejszym Wydziale V WSA w Warszawie ze skarg D. Sp. z o.o. obecnie toczy się [...] postępowań, łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi [...] złotych. W takim też zakresie rozpoznano powyższy wniosek.

Mając na uwadze powyższe, rozpoznawany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia analiza podanych przez Skarżącą okoliczności w związku z przepisami ustawy przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości ciążących na niej kosztów postępowania sądowego.

Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd kierował się przede wszystkim tym, iż Skarżąca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, prowadzącym nadal działalność gospodarczą w dużych rozmiarach i posiadającym zarówno majątek znacznej wartości, jak i środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych i to zarówno w walucie krajowej ([...] zł), jak i w walutach obcych w EUR w łącznej wysokości [...] EUR (tj. przy kursie 3,85 PLN/EUR – [...] zł) oraz USD w wysokości [...] USD (tj. przy kursie 2,85 PLN/USD – [...] zł). Mając powyższe na uwadze, z samego faktu zgromadzenia na rachunkach bankowych znacznych środków finansowych w wysokości ponad [...] złotych, uiszczenie brakującej kwoty wpisu nie może doprowadzić do wniosku, że Skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wniosku tego w żaden sposób nie może zmienić fakt zaciągnięcia kredytu oraz wykazana strata w 2008 r. w wysokości [...] złotych oraz wstępna strata za rok 2009 w wysokości [...] złotych. Strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania – brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych, co przedstawiono wyżej. Ponadto konieczność spłacania kredytu bankowego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatno-prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Jest to przy tym kredyt udzielany na całkowicie odmiennych zasadach.

Ze sprawozdania finansowego Spółki za 2008 r. w punkcie 6 dotyczącym Kontynuacji działalności gospodarczej wskazano, iż D. w S. podjęła decyzję o likwidacji wyłącznie produkcji przynoszącej straty, co było podstawą do likwidacji produkcji [...] w P. Spółka natomiast będzie kontynuowała działalność handlową, dla której to działalności nie są znane okoliczności wskazujące na jakiekolwiek zagrożenia. Wskazano również, iż w 2009 r. trwała jeszcze produkcja.

Ponadto należy zauważyć, iż Spółka powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, to posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32).

Z dokumentów znajdujących się w aktach sądowych - m.in. odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień 7 stycznia 2010 r. wynika, iż Spółka nie znajduje się w stanie upadłości, ani nie jest prowadzone wobec niej postępowanie układowe, zatrudnia obecnie [...] pracowników, posiada środki trwałe o łącznej wartości [...] zł, nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje dochody z bieżącej działalności. Należy podkreślić, iż wpis sądowy jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów.

Odnosząc się do ogólnie sformułowanych zarzutów naruszenia przepisów gwarantujących "prawo do sądu" (powołane w sprzeciwie postanowienia Traktatu Konstytucyjnego UE oraz Konstytucji RP), zaznaczyć należy, iż stosownie do regulacji art. 199 p.p.s.a., zainicjowanie własną skargą postępowania przed sądem administracyjnym wymaga poniesienia związanych z tym kosztów sądowych. Realizując zasadę "dostępu do sprawiedliwego osądzenia sprawy", ustawa procesowa (p.p.s.a.) wprowadziła szczególną instytucję prawa pomocy. Nie oznacza to jednak, że prawo pomocy jest udzielane wszystkim zwracającym się o nie stronom. Warunkiem jego przyznania poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest wykazanie przez wnioskującą stronę, iż spełnia ustawowe przesłanki w tym zakresie. Literalna wykładnia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W tym zakresie Sąd – analizując oświadczenia złożone we wniosku – uznał, iż Spółka nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia jeszcze raz wymaga, iż w ocenie Sądu wnioskująca Spółka jest w stanie partycypować w kosztach postępowania na jego obecnym etapie, bowiem posiada środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych, znacznie przekraczające łączną wysokość wpisów sądowych w sprawach ze skarg Spółki, jakie obecnie toczą się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie.

Za chybione uznać należy podniesienie zarzutu naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, którego strona skarżąca nie precyzuje. Należy wyjaśnić, iż od postanowień wydanych przez referendarzy sądowych w trybie art. 258 §2 pkt 7 p.p.s.a. służy sprzeciw zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., z którego to środka prawnego strona skarżąca skorzystała. Należy wskazać, iż gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany przez Sąd wówczas od takiego postanowienia służy środek odwoławczy w postaci zażalenia zgodnie z art. 260 p.p.s.a. Wymaga podkreślenia, iż jedynie w przypadku, gdy prawo pomocy nie przysługuje stronie z uwagi na oczywistą bezzasadność jej skargi referendarz sądowy ma obowiązek przekazania wniosku do rozpoznania sądowi. W związku z powyższym zarzut podniesiony w sprzeciwie dotyczący naruszenia art. 258 § 1 p.p.s.a. należy uznać za bezzasadny.

Na zakończenie należy również wskazać, za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym m.in. w postanowieniu z 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 1/10, dotyczącym analogicznej sprawy skarżącej, iż zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. nie uzasadnia argumentacja powołująca się na światowy kryzys, gdyż odwoływanie się przez wnioskodawcę do "panującego kryzysu finansowego" jest nazbyt ogólnikowe.

Powyższe pozwala przyjąć, że Skarżąca jest w stanie uiścić należny wpis sądowy, tym bardziej, że z obowiązkiem jego poniesienia powinna się liczyć od dłuższego czasu.

W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.