Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1132/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2014-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6133 Informacja o środowisku
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 49, art. 75 § 1, art. 78, art. 81, art. 85
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1 pkt 8 lit. c, art. 44
journal: Dz.U. 2013 poz 1235
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Ewa Partyka /spr./ Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 października 2014 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań na realizację przedsięwzięcia I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącego Stowarzyszenia "[...]" kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Stowarzyszenia “[..] " z/s w [..] jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] (dalej: SKO w [..] lub Kolegium) z dnia [..] stycznia 2012 r. nr [..], w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia, która wydano w następującym stanie sprawy;

Podaniem z dnia 8 września 2011 r. S. sp. z o.o. w [..] (dalej: Spółka lub inwestor) zwróciło się do Wójta Gminy [..] o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia mającego polegać na wydobywaniu kopaliny metodą odkrywkową ze Złoża Kruszywa Naturalnego "[..]" w miejscowości [..].

W postanowieniu z dnia [..] września 2011 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [..] wydał opinię nr [..], w której stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia dla planowanego przedsięwzięcia oceny oddziaływania na środowisko. Odmienną opinię w postanowieniu z dnia [..] października 2011 r. nr [..], wyraził Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [..], określając jednocześnie wymagany zakres raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Wobec tego postanowieniem z dnia [..] października 2011 r. Wójt Gminy [..] stwierdził konieczność przeprowadzenia dla planowanego przedsięwzięcia oceny oddziaływania na środowisko i określił zakres raportu. Natomiast 17 i 18 października 2011 r. ogłosił przez obwieszczenie o wszczęciu na wniosek inwestora z dnia 8 września 2011 r. postępowania w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację ww. przedsięwzięcia.

W postanowieniu z dnia [..] października 2011 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [..] wydał opinię dotyczącą środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację ww. przedsięwzięcia określając warunki jej realizacji. Z kolei w postanowieniu z dnia [..] listopada 2011 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [..] uzgodnił warunki realizacji tego przedsięwzięcia.

Decyzją z dnia [..] listopada 2011 r. nr [..], Wójt Gminy [..] ustalił dla inwestora środowiskowe uwarunkowania dla inwestycji pn.: “Wydobycie kopaliny metodą odkrywkową ze Złoża Kruszywa Naturalnego “[..]" w miejscowości [..], gmina [..], województwo [..]", określając szczegółowe warunki wykorzystania terenu w fazie realizacji i eksploatacji terenu inwestycji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przedsięwzięcie obejmuje eksploatację kruszywa naturalnego metodą odkrywkową (bez użycia materiałów wybuchowych), częściowo spod wody, bez odwadniania wyrobiska oraz bez stosowania procesów uszlachetniania. Powierzchnia całkowita złoża wynosi około 23,33 ha, zaś powierzchnia obszaru górniczego około 20,03 ha i obejmuje dwa tereny: o pow. 12,98 ha i 7,05 ha. Udokumentowane zasoby złoża wynoszą 2 818 442 m³, zaś zasoby operatywne (do wydobycia) 1 929 073 m³. Obszar planowanego złoża leży w pobliżu innych złóż kruszywa naturalnego. Teren realizacji przedsięwzięcia obejmuje grunty orne III, IV, V i VI klasy bonitacyjnej oraz łąki i był dotychczas użytkowany rolniczo, tylko niektóre działki stanowiły nieużytki. Teren ten znajduje się w odległości około 1,4 – 1,6 km na zachód od drogi wojewódzkiej nr [..] na odcinku [..] oraz 0,5 km na południe od drogi powiatowej nr [..] oraz 240-1300 od terenu pasa budowy autostrady [...]. Najbliższy obszar mający znaczenie dla Wspólnoty “[..]", zlokalizowany w odległości około 5,5 km od granicy miejsca realizacji przedsięwzięcia. Planowane przedsięwzięcie zostało wymienione w § 3 ust. 1 pkt 40 lit. a) i b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, i wymagało - na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 3października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227 z późn. zm.) dalej zwana jako: "ustawa środowiskowa" - uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia.

Postanowieniem z dnia [..] grudnia 2011 r. Wójt Gminy [..] na wniosek inwestora nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W odwołaniu od decyzji Stowarzyszenie “[..]", domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzuciło poczynienie błędnych ustaleń faktycznych i ograniczenie postępowania jedynie do kwestii formalnoprawnych, bez przeprowadzenia rozprawy administracyjnej celem zapoznania się z warunkami lokalnymi terenu, na którym inwestycja miała być realizowana. Planowana inwestycja stanowić bowiem będzie znaczące oddziaływanie na środowisko. Ponadto, odmówiono Stowarzyszeniu wzięcia udziału w dotychczasowym postępowaniu.

Opisaną na wstępie decyzją SKO w [..] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy uznając, że jest ona zgodna z prawem.

Organ odwoławczy podał, że planowana inwestycja zalicza się do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, przeto wymagała przeprowadzenia procedury w celu uzyskania decyzji środowiskowej. Wskazany przez inwestora wariant realizacji inwestycji niesie ze sobą minimalne ryzyko szkodliwego oddziaływania na środowisko i nie będzie powodował przekroczeń dopuszczalnych norm. Nie doszło w toku postępowania pierwszoinstancyjnego do naruszenia bliżej nieskonkretyzowanych w odwołaniu przepisów prawa materialnego i brak było przesłanek do odmowy wydania decyzji środowiskowej. W sprawie nie naruszono przepisów regulujących udział w nim społeczeństwa, ponieważ dokonano o toczącym się postępowaniu niezbędnych ogłoszeń. Kolegium uznało ponadto, że Stowarzyszenie nie spełnia kryteriów organizacji ekologicznej określonej w ustawie środowiskowej, a wobec tego nie było ono podmiotem legitymowanym do brania w nim udziału. Wątpliwa w ocenie organu była również jego legitymacja do wniesienia odwołania.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziło się Stowarzyszenie “[..]" w [..], wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę, w której domaga się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji oraz orzeczenia o kosztach postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) prawa materialnego, w szczególności art. 66 oraz art. 68 ust. 2 pkt 2a ustawy środowiskowej poprzez oparcie decyzji na niekompletnym raporcie oddziaływania na środowisko,

2) prawa procesowego oraz ustawy środowiskowej, w szczególności jej art. 44 oraz art. 7, 8 ,9 ,10, 11, 12, 15, 28, 49, 75, 77, 85, 89, 95, 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "Kpa"),

3) dowolność i sprzeczność ustaleń ze stanem rzeczywistym,

4) art. 28 Kpa i art. 44 ust. 1 ustawy środowiskowej przez niedopuszczenie organizacji ekologicznej do udziału w sprawie,

5) art. 7 Kpa przez brak kompleksowego i całościowego wyjaśnienia sprawy.

W ocenie skarżącego, organ odwoławczy nie rozpatrzył sprawy zgodnie z wymogami wynikającymi z Kpa, ponieważ – w zakresie podniesionych w odwołaniu zarzutów, Kolegium posłużyło się argumentacją wnioskodawcy, nie analizując samodzielnie sprawy. Niezasadnie czyniło także rozważania na temat charakteru Stowarzyszenia w kontekście tego, czy jest ono organizacją ekologiczną, ponieważ o kwalifikacji tej decyduje przyjęty statut. W dalszej części uzasadnienia powielono argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę SKO w [..] wniosło o jej oddalenie, przedstawiając stanowisko jak w skarżonej decyzji.

Postępowanie sądowe było zawieszone w związku z koniecznością ustalenia kręgu stron, które w postępowaniu administracyjnym miały być powiadamiane przez obwieszczenia. Takiej możliwości nie przewiduje procedura przed sądem administracyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku przeprowadzenia postępowania z takim naruszeniem prawa procesowego, ale i po części materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zapadła ona wobec ustalenia, iż planowana inwestycja pn. wydobycie kopaliny metodą odkrywkową ze złoża Kruszywa naturalnego "[.." w miejscowości [..], gmina [..] województwo [..], jest przedsięwzięciem wymienionym w § 3 ust. 1 pkt 40 lit. a i b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. Nr 213, poz. 1397 z późn. zm.), stąd konieczne było zgodnie z art. 59 ust. 1 oraz art. 71 ust. 2 ustawy środowiskowej uzyskanie takiej decyzji. Według ustaleń organów w ramach robót przygotowawczych wykonane ma być utwardzenie kamieniem i grubym żwirem drogi wewnętrznej i drogi tymczasowej łączącej złoże z autostradą do transportu kruszywa (przebieg i trasa tej drogi będą tymczasowe - zmienne w miarę rozwoju eksploatacji złoża). Udostępnianie złoża polegać ma na bieżącym usuwaniu nadkładu za pomocą sprzętu mechanicznego tj. spycharek mechanicznych lub koparek jednonaczyniowych, z odpowiednim wyprzedzeniem min. 15 m w stosunku do robót górniczych i jego transporcie na miejsce tymczasowego składowania. Nadkład stanowić ma głównie glebę o miąższości ok. 0,6 m. Zebrane masy mają być składowane na tymczasowych zwałowiskach, w celu późniejszego wykorzystania do rekultywacji terenu pogórniczego. Eksploatacja złoża prowadzona ma być metodą odkrywkową systemem ścianowym lub ścianowo-zabierkowym, dwoma poziomami eksploatacyjnymi, tj. pierwszy poziom od stropu złoża do poziomu ok. 0,5 m ponad zwierciadło wód gruntowych, a następnie drugi poziom obejmujący warstwy zawodnione do udokumentowanego spągu złoża. Z uwagi na dogodne warunki komunikacyjne (sąsiedztwo budowy autostrady oraz istniejącą drogę gminną rozdzielającą złoże na 2 pola), zarówno udostępnienie złoża, jak i jego eksploatacja realizowana ma być równocześnie w dwóch miejscach - w kierunku zachodnim i północno – zachodnim (w obrębie tzw. Pola A) oraz w kierunku południowym (w obrębie Pola B). Ze względu na skalę przedsięwzięcia, jednocześnie przewidziana została praca 3 zespołów maszyn do wydobycia kruszywa (tj. refuler lub koparka pływająca, ładowarka, koparka do załadunku, koparka do wydobycia, spycharka, samochody ciężarowe) zlokalizowanych w 3 odrębnych miejscach złoża. Urobiona kopalina, w części po okresowym składowaniu w celu odsączenia z nadmiaru wody, ma być wywożona z terenu odkrywki samochodami samowyładowczymi na teren budowy autostrady [...], w postaci nieuszlachetnionej, bez poddawania procesowi przeróbki mechanicznej. W wyniku rekultywacji i zagospodarowania wyrobiska poeksploatacyjnego na terenie przedmiotowego przedsięwzięcia ma powstać 3 zbiorniki wodne o łącznej powierzchni ok. 19 ha (zbiornik A - ok. 7,309 ha; zbiornik B - ok. 4,918 ha; zbiornik C - ok. 7,048 ha) oraz otaczające je użytki zielone. Rekultywacja ma być prowadzona systematycznie - po odkryciu fragmentu złoża o powierzchni ok. 1 ha i jego wyeksploatowaniu, odkryty fragment ma zostać zasypany nadkładem. W przypadku przedsięwzięcia polegającego na eksploatacji złoża kruszywa naturalnego "[..] ", wariant sprowadzał się m.in. do rozpatrywania układu technologicznego i sposobu zagospodarowania złoża. Wariant alternatywny - ze względu na sposób zagospodarowania terenu kopalni polegający na realizacji przedsięwzięcia w miejscu wybranym przez inwestora lecz przy innym sposobie zagospodarowania kopalni obejmowałby budowę zakładu przeróbki kruszywa i przerób w nim części kruszywa wydobytego ze złoża "[..]". Realizacja tego wariantu wiązałaby się m.in. z koniecznością zakupu i posadowienia agregatu prądotwórczego oraz mobilnego systemu przeróbczego, a to z kolei ze zwiększeniem poziomu hałasu oraz emisji zanieczyszczeń gazowych i pyłowych do powietrza z procesów spalania oleju napędowego w agregacie prądotwórczym zakładu. Ze względu na powyższe zaniechano realizacji przedsięwzięcia w przedstawionym wariancie alternatywnym. Wariant proponowany przez Wnioskodawcę będący jednocześnie wariantem najkorzystniejszym wraz z uzasadnieniem jego wyboru, polegać ma na realizacji przedsięwzięcia w miejscu wybranym przez inwestora z uwzględnieniem uciążliwości dla środowiska oraz racjonalnego wykorzystania zasobów naturalnych. Wybrany wariant niesie za sobą minimalne zagrożenie dla środowiska, a zastosowane rozwiązania techniczno - technologiczne są możliwe do realizacji przy obecnej lokalizacji. Projektowane przedsięwzięcie w "wariancie inwestycyjnym" nie będzie miało ponadnormatywnego wpływu na ludzi, wody powierzchniowe i podziemne, klimat, dobra materialne, zabytki, dobra kultury, krajobraz oraz wzajemne oddziaływania między tymi elementami. Praca zakładu górniczego polegać ma na udostępnieniu złoża do eksploatacji (zdjęcie warstwy nadkładu) i wydobywaniu kruszywa przy pomocy 3 zespołów maszyn. Występujące w trakcie realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia oddziaływanie w zakresie emisji zanieczyszczeń do powietrza, emisji hałasu, nie spowodują przekroczeń norm dopuszczalnych w środowisku, a zastosowane rozwiązania techniczno - technologiczne odpowiadają standardom w tej branży. Zasięg znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia ograniczy się do działek realizacji przedsięwzięcia i drogi transportu kruszywa, ponadto oddziaływania te będą krótkotrwałe. Zaniechanie realizacji przedsięwzięcia nie spowodowałoby bezpośrednich negatywnych skutków dla środowiska, pozostałoby w niezmienionym stanie, jest natomiast niekorzystne z punktu widzenia efektów gospodarczych - ograniczy utworzenie nowych miejsc pracy oraz rozwój gospodarczy terenu. Niepodjęcie wydobycia kruszywa z całego złoża spowoduje stratę udokumentowanego złoża kruszywa naturalnego o znaczących zasobach, którego wydobycie jest obecnie pożądane ze względu na realizację budowy autostrady A4. Ponadto zaniechanie eksploatacji z przedmiotowego złoża wiązać się będzie z koniecznością wydobycia wcześniej ustalonych ilości kruszywa i jego transportu na miejsce budowy autostrady z innych kopalń, zlokalizowanych w odległości do kilkudziesięciu kilometrów, a to z kolei spowoduje zwiększenie emisji zanieczyszczeń i hałasu do środowiska. Wydłużenie dróg transportu potrzebnego surowca do odbiorców przyczyni się również do zniszczenia dróg gminnych i powiatowych oraz pogorszenia się bezpieczeństwa ruchu na wąskich drogach lokalnych.

Wobec uzyskanych przez wójta Gminy [..] opinii, w tym przede wszystkim Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [..] (dalej: RDOŚ) postanowieniem z dnia [..] października 2011 r. stwierdzono konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko i wykonania raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Po przedłożeniu raportu przez inwestora Wójt Gminy [..] zwrócił się do RDOŚ w [..] o uzgodnienie warunków realizacji planowanego przedsięwzięcia oraz do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [..] o wyrażenie opinii w sprawie realizacji inwestycji.

Zawiadomieniem z dnia [..] października 2011 r. Wójt podał do publicznej wiadomości informację o możliwości zapoznania się z dokumentacją sprawy oraz składania wniosków w terminie 21 dni (jak podano od 19 października do 8 listopada 2011 r.). Obwieszczenia te miały się ukazać na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej (BIP) Urzędu Gminy [..] w dniu [..] października 2011 r. oraz na tablicach ogłoszeń Urzędu i sołectwa [..]. O ile wydruk z BIP potwierdza datę ukazania się tego obwieszczenia, to już adnotacje na kserokopiach obwieszczeń, które miały zostać wywieszone na tablicach ogłoszeń nie potwierdzają daty wywieszenia tych obwieszczeń a tylko fakt ich wywieszenia.

W dniu [..] października 2011 r. PPIS w [..] wydał opinię – uzgodnienie środowiskowych uwarunkowań zaś RDOŚ w [..] postanowieniem z dnia [..] listopada 2011 r. uzgodnił warunki realizacji przedsięwzięcia.

Z przedstawionych Sądowi akt sprawy wynika, że Wójt Gminy [..] w dniu [..] listopada 2011 r. sporządził obwieszczenie, którym miał zawiadomić strony o zebraniu dowodów i materiałów wystarczających do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z wniosku S. Spółki z o.o. w [..] w związku z planowanym wydobyciem kopaliny metodą odkrywkową ze złoża kruszywa. W treści obwieszczenia wskazano, iż z materiałami można się zapoznać w siedzibie Urzędu Gminy w [..], pokój nr 4, w godzinach pracy urzędu. Wskazano też na możliwość wypowiedzenia się co do zgłoszonych żądań z wniosku w terminie 3 dni od daty doręczenia zawiadomienia. Następnie podano, iż zgodnie z art. 49 Kpa zawiadomienie uznaje się za doręczone po upływie 3 dni od dnia publicznego ogłoszenia tego obwieszczenia. Także to obwieszczenie miało być wywieszone na tablicach ogłoszeń Urzędu Gminy [..] i sołectwa [..]. Także i w tym wypadku z poczynionych adnotacji nie wynika kiedy ogłoszenie zostało wywieszone, zaś zwrotne potwierdzenie odbioru obwieszczenia przez sołtysa wsi [..] jest dowodem jedynie na okoliczność, że adresat odebrał je w dniu 17 listopada 2011 r. Co do zamieszczenia obwieszczenia na stronie internetowej BIP UG [..] to w aktach znajduje się wydruk tego obwieszczenia w BIP z datą 17 listopada 2011 r.

W dniu 21 listopada 2011 r. do Urzędu Gminy [..] wpłynęło pismo z dnia 14 listopada 2011 r., Stowarzyszenia "[..]" w [..]. Pismo to zostało nadane w urzędzie pocztowym w dniu 18 listopada 2011 r. W piśmie Stowarzyszenie wniosło o dopuszczenie do udziału w postępowaniu organizacji społecznej, ekologicznej, doręczenie mu w formie elektronicznej lub w formie papierowej: wniosków o wydanie decyzji wraz z załącznikami, raportu oddziaływania na środowisko i innych posiadanych dokumentów i uwag. Wniosło także o przeprowadzenie oględzin terenu zamierzenia inwestycyjnego oraz rozprawy administracyjnej z udziałem stron w celu ustalenia oceny i rozważenia rzeczywistego stanu istniejącego w terenie oraz przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko zamierzenia inwestycyjnego zarzucając, iż niezbędne jest zapewnienie zgodności m.in. z dyrektywą Rady z 27 czerwca 1988 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne (Dz.Urz. UE 175.40 ze zm.) i dyrektywą Rady nr 92/43 z 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory. Skarżące Stowarzyszenie wniosło też o podanie informacji jak kwalifikowane jest zamierzenie inwestycyjne mając na uwadze dyrektywę Rady 85/337/EWG uwzględniając jej późniejsze zmiany.

W piśmie tym wskazano, że działalność górnicza w szerokim stopniu wpływa na środowisko przyrodnicze. Bezpośredni wpływ wiąże się przede wszystkim z przejmowaniem terenów rolniczych na cele górnictwa odkrywkowego, również wskazano na konieczność przejęcia dodatkowych obszarów pod infrastrukturę komunikacyjną, składowiska odpadów itp. W wyniku eksploatacji złóż dochodzi do geomechanicznego i hydrologicznego przekształcenia gleb i zaburzenia równowagi warstw wodonośnych. Stowarzyszenie zastrzegło, iż po zapoznaniu się z w/w dokumentacją jako strona będzie składać dalsze wnioski i uwagi.

Następnie w dniu 24 listopada 2011 r. wpłynął do Urzędu potwierdzony przez sąd rejestrowy statut Stowarzyszenia "[..]" oraz odpis aktualny z Krajowego Rejestru Sądowego Nr KRS [..] – rejestru stowarzyszeń i innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji i publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Wójt Gminy [..] nie rozpoznał wniosków skarżącego a w dniu [..] listopada 2011 r. wydał decyzję ustalając środowiskowe uwarunkowania zgody dla inwestycji. O wydaniu decyzji obwieszczono na stronie internetowej BIP UG [..] – jak wynika z wydruku – w dniu 1 grudnia 2011 r. oraz na tablicach ogłoszeń Urzędu Gminy [..] i sołectwa [..]. Również w tym wypadku odręczne adnotacje na ogłoszeniach nie wskazują, kiedy obwieszczenie zostało umieszczone na tych tablicach, ani jaki był okres ich wywieszenia. Zwrotne potwierdzenie odbioru kierowane do Sołtysa [..] wskazuje jedynie, że dnia 28 listopada 2011 r. adresat potwierdził jego odbiór.

W piśmie z dnia 28 listopada 2011 r. kierowanym do Stowarzyszenia wskazano, że w sprawie zakończono postępowanie dowodowe oraz wezwano strony do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. W toku postępowania nie zgłoszono wniosków o przeprowadzenie rozprawy, która zdaniem organu była zbędna. Przytoczono przepis art. 89 Kpa. Wskazano też, że w sprawie nie przeprowadzono oceny oddziaływania na środowisko stosownie do art. 6.3 dyrektywy Rady nr 92/43 z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory. Podano, iż przedmiotowe przedsięwzięcia zalicza się do grupy przedsięwzięć wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 40 lit. a i b. rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (przy czym mylnie w dacie wydania rozporządzenia został podany rok wydania tego rozporządzenia).

Pismem z tej samej daty wezwano Stowarzyszenie – odwołując się do art. 73 § 2 Kpa i wniosku z dnia 14 listopada 2011 r. – do sprecyzowania wniosku przez precyzyjne wskazanie, które dokumenty mają zostać wydane stronie z akt sprawy w formie kserokopii. Nadto należało podać ważny interes strony uzasadniający wydanie z akt sprawy żądanych dokumentów w terminie 7 dni pod rygorem odmowy wydania kserokopii dokumentów.

Na wniosek inwestora z dnia 30 listopada 2011 r., który wpłynął do urzędu w dniu [..] grudnia 2011 r. Wójt Gminy [..] w dniu [..] grudnia 2011 r. postanowieniem nadał decyzji z [..] listopada 2011 r. rygor natychmiastowej wykonalności.

Postanowieniem z dnia [..] grudnia 2011 r. Wójt odmówił wydania z akt sprawy kopii dokumentów wskazując, że Stowarzyszenie nie ustosunkowało się do wezwania z dnia [..] listopada 2011 r.

W złożonym w dniu [..] grudnia 2011 r. (data wpływu do Urzędu Gminy [..]). Odwołaniu Stowarzyszenie, po ogólnym sformułowaniu zarzutów ponownie wniosło o dopuszczenie do udziału w charakterze strony Stowarzyszenia "[..]" w [..] jako organizacji ekologicznej.

Także SKO w [..] nie rozpoznało formalnie w/w wniosku skarżącego w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji z dnia [..] stycznia 2012 r. poddało jednak w wątpliwość spełnienie przez Stowarzyszenie składające odwołanie ustawowych kryteriów pozwalających uznać je za organizację ekologiczną. Bez bliższej analizy postanowień znajdującego się w aktach Statutu skarżącego Stowarzyszenia szeroko przytoczono orzecznictwo sądowe związane z tą kwestią. Podsumowując Kolegium stwierdziło, iż Stowarzyszenie "[..]" nie uprawdopodobniło nawet nie tylko celów statutowych zgodnych z przepisami art. 31 § 1 Kpa oraz 44 ust. 1 ustawy środowiskowej ale również interesu społecznego stojącego za wniesieniem odwołania. Według SKO wątpliwa była legitymacja procesowa skarżącego w tym postępowaniu.

Analiza decyzji SKO wskazuje jednak, że mimo tych wątpliwości Kolegium rozpatrzyło sprawę nie dopatrując się nieprawidłowości, aczkolwiek nie ustosunkowało się do wszystkich zarzutów odwołania. Brak bowiem refleksji związanej z zarzucanym naruszeniem art. 49 Kpa, które w ocenie Sądu pozbawiło Stowarzyszenie i inne strony możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Najpierw wydana została przecież decyzja merytoryczna organu I instancji bez uprzedniego formalnego rozpoznania wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu i dopiero po wydaniu tej decyzji wzywano Stowarzyszenie do sprecyzowania wniosku dotyczącego żądania doręczenia kserokopii dowodów.

W ocenie Sądu przedstawione wyżej uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 8 ustawy środowiskowej ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko to postępowanie w sprawie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko planowanego przedsięwzięcia, obejmujące w szczególności:

a) weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko,

b) uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień,

c) zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu.

Zgodnie zaś z art. 4 i 5 tej ustawy, każdy ma prawo do informacji o środowisku i jego ochronie na warunkach określonych w ustawie i każdy ma prawo uczestniczenia, na warunkach określonych ustawą, w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa.

Stosownie do art. 44 ustawy środowiskowej:

1. Organizacje ekologiczne, które powołując się na swoje cele statutowe, zgłoszą chęć uczestniczenia w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, uczestniczą w nim na prawach strony. Przepisu art. 31 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

2. Organizacji ekologicznej służy prawo wniesienia odwołania od decyzji wydanej w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, także w przypadku, gdy nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa prowadzonym przez organ pierwszej instancji; wniesienie odwołania jest równoznaczne ze zgłoszeniem chęci uczestniczenia w takim postępowaniu. W postępowaniu odwoławczym organizacja uczestniczy na prawach strony.

3. Organizacji ekologicznej służy skarga do sądu administracyjnego od decyzji wydanej w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, także w przypadku, gdy nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa.

4. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji ekologicznej służy zażalenie.

Przepis powyższy nie wyłącza więc zastosowania innych niż art. 31 § 4 Kpa przepisów proceduralnych, w ust. 2 i 3 rozszerzając możliwość skorzystania z odwołania i złożenia skargi do sądu administracyjnego także na wypadki, gdy organizacja ekologiczna nie brała udziału w postępowaniu na wcześniejszym etapie lub w takim postępowaniu administracyjnym w ogóle. Definicję ustawową organizacji ekologicznej zawiera art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy. Definicja ta jedynie wyodrębnia taką organizację z szerszego pojęcia organizacji społecznej przez wskazanie tam zakresu prowadzonej działalności. Chodzi bowiem o organizację, której statutowym celem jest ochrona środowiska. K.Gruszecki w Komentarzu do ustawy środowiskowej (wersja elektroniczna LEX/el 2013) zestawiając ze sobą postanowienie art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy, art. 5 § 2 pkt 6 Kpa i art. 44 ustawy przyjmuje, że organizacja ekologiczna, będąc rodzajem organizacji społecznej, jest podmiotem spełniającym następujące warunki :

- wyodrębnienie organizacyjne – podmiot podejmujący działalność w omawianej dziedzinie, aby mógł być uznany za organizację ekologiczną, musi działać w określonych ramach organizacyjnych; pojęciem tym nie mogą objęte luźne grupy społeczne podejmujące działalność ad hoc;

- legalność działania – polegająca na działaniu na podstawie przepisów prawa i w granicach w nich określonych;

- prowadzenie działalności w zakresie ochrony środowiska – statut organizacji (lub inny akt założycielski) powinien w sposób niebudzący wątpliwości definiować cele przez nią realizowane, które z kolei będą określały granice przedmiotowe spraw pozostające w kręgu zainteresowania konkretnej organizacji.

Po zgłoszeniu wniosku o dopuszczenie Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu organy zobligowane były w pierwszej kolejności do dokonania analizy postanowień Statutu Stowarzyszenia "[..]" w [..] w powyższym aspekcie. W przypadku, gdyby wynik przeprowadzonej analizy wskazywał, że Stowarzyszenie nie jest organizacją ekologiczną w rozumieniu ustawy środowiskowej, należało wydać postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie. Jeśli do takich wniosków dochodzi organ II instancji w sytuacji, gdy jedynie Stowarzyszenie składało odwołanie, powinien był wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego. Tylko bowiem organizacja spełniająca w/w kryteria ustawowe mogła korzystać w postępowaniu z uprawnień strony.

W kontrolowanej sprawie, jeśli organizacja ekologiczna została dopuszczona do udziału w postępowaniu, mimo braku w tym przedmiocie postanowienia, na co zdają się wskazywać chociażby w/w pisma z 28 listopada 2011 r. i postanowienie z [..] grudnia 2011 r., to w istocie należy uznać, że zasadnie zarzuca naruszenie art. 49 Kpa. Przepis ten stanowi, że strony mogą być zawiadamiane o decyzjach i innych czynnościach organów administracji publicznej przez obwieszczenie lub w inny zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości sposób publicznego ogłaszania, jeżeli przepis szczególny tak stanowi; w tych przypadkach zawiadomienie bądź doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni od dnia publicznego ogłoszenia.

Art. 49 Kpa miał zastosowanie w postępowaniu o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z mocy art. 74 ust. 3 ustawy środowiskowej. Ustawa ta nie pozwala jednak na modyfikację jego treści. Tak wiec skutek doręczenia stronom, którym się nie doręcza bezpośrednio wezwań, zawiadomień, decyzji nie mógł nastąpić z upływem 3 dni od dnia publicznego obwieszczenia lecz 14 dni od tego dnia. Jeśli więc wszystkie obwieszczenia byłyby dokonane w dniu [..] listopada 2011 r. (okoliczność ta nie wynika z przedstawionych do kontroli akt postępowania) – jeśli chodzi o zakreślenie terminu 3 dni od zapoznania się z aktami to skutek doręczenia innym stronom niż inwestor, któremu doręczono wezwanie bezpośrednio, nastąpił dopiero z upływem [..] grudnia 2011 r. Doliczywszy do tego bardzo krótki wyznaczony termin 3 dni na możliwość zapoznania się z aktami należy stwierdzić, iż decyzja z dnia [..] listopada 2011 r. została wydana przed upływem prawidłowo obliczonego zakreślonego stronom terminu z naruszeniem art. 49 i 10 § 1 Kpa, co w zestawieniu z faktem zgłoszenia przez Stowarzyszenie nierozpatrzonego wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie, nierozpoznaniem przed wydaniem decyzji wniosku o doręczenie kserokopii dokumentów, z których przynajmniej kilka zostało szczegółowo wymienionych w piśmie z dnia 14 listopada 2011 r., nierozpoznania wniosków dowodowych zawartych w tym piśmie, wobec faktu, że postępowanie było niewątpliwie postępowaniem, w którym miała być dokonana ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, świadczy też o naruszeniu art. 79 ust. 1, art. 80 ust. 1 pkt 3 ustawy środowiskowej w związku z art. 3 ust. 1 pkt 8 lit. c tej ustawy. Nie można w takiej sytuacji uznać, aby postępowanie zostało przeprowadzone z udziałem społeczeństwa z poszanowaniem możliwości udziału w nim tego społeczeństwa. Należy też zauważyć, iż organ II instancji w ogóle nie dokonał obwieszczeń o wydaniu decyzji, mimo że utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy orzekł merytorycznie. Konieczność ich dokonania także w II Instancji przesądza zarówno orzecznictwo jak i doktryna (zob. teza 3 do art. 85 K. Gruszecki Komentarz do ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, 2013 wyd. el. oraz uzasadnienie wyroku WSA w Poznaniu z 23 października 2013 r. sygn. akt II SA/PO 448/13 – Lex 1414058).

Organy bezkrytycznie też opierają się na przedstawionym przez inwestora raporcie oddziaływania na środowisko. Tymczasem jest to dokument prywatny i jako dowód podlega także ocenie, o której mowa w art. 80 Kpa. Z wydanych w sprawie decyzji nie wynika, aby dokonano takiej oceny i jakiejkolwiek jego weryfikacji.

Stosownie do art. 81 Kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Jeśli organizacja społeczna, która zgłosiła chęć udziału w sprawie powinna zostać potraktowana jak strona, a co do celów statutowych związanych z ochroną środowiska żaden z organów nie poczynił jakichkolwiek ustaleń (SKO wręcz finalnie zakwestionowało status Stowarzyszenia w aspekcie ustawowych przesłanek uznania go za takową), to w okolicznościach sprawy należy przyjąć, że wobec błędnego obliczenia terminu z art. 49 Kpa dla przyjęcia skutku doręczenia stronom zawiadomienia z [..] listopada 2011 r. brak podstaw do przyjęcia, że Stowarzyszenie "[..]" mogło wypowiedzieć się co do zebranych w sprawie dowodów. W świetle art. 81 Kpa organy nie mogły więc przyjąć jako dowodu choćby przedłożonego przez inwestora raportu. Nie zmienia tego fakt rozpoznania przez SKO odwołania skarżącego, gdyż Stowarzyszenie nadal nie było pewne swego statusu strony w tej konkretnej sprawie.

Umknęło także uwadze organów, że w decyzji Wójta Gminy [..] zapewne omyłkowo wśród działek, na których ma być zlokalizowane przedsięwzięcie wymieniono działkę 2727/1, gdy tymczasem takiej działki w ogóle nie dotyczył wniosek inwestora a nie ujęto działki 2427/1, mimo że w uzasadnieniu decyzji i we wniosku ta działka została ujęta.

Istotne w ocenie Sądu było także ustalenie dokładnie w jakim okresie wywieszone były obwieszczenia – w szczególności o wydaniu decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. Wójta Gminy [..] – na tablicach ogłoszeń. Jeśli byłyby one wywieszone od dnia, w którym ukazało się obwieszczenie w BIP, to odwołanie Stowarzyszenia okazałoby się wniesione przedwcześnie. Jak wyżej wskazano, tylko z wydruków ze strony internetowej Urzędu można ustalić datę ukazania się ogłoszenia. Na obwieszczeniach z tablic brak dat pozwalających na ustalenie powyższego. W ocenie Sądu powyższe uchybienia nie pozwalają na stwierdzenie, że w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, zapewniono społeczeństwu w nim udział. Organizacji społecznej, która zgłosiła chęć udziału w takim postępowaniu, nie zapewniono możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi w toku postępowania materiałami. Żaden z organów nie odniósł się także do zgłoszonego żądania z pkt 4 wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie. Nie rozpoznano też wszystkich zgłoszonych przez skarżącą wniosków. Możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu o wydanie decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania nie może być iluzoryczna. Przejawem zapewnienia takiego udziału jest bowiem m.in. art. 44 ustawy środowiskowej, co w sytuacji zgłoszenia przez organizację społeczną żądania dopuszczenia do udziału w sprawie powinno skutkować rozpatrzeniem takiego wniosku w oparciu o zbadanie postanowień statutu i daniem realnej możliwości udziału takiej organizacji w postępowaniu, jeśli jest to organizacja ekologiczna. Upływ terminu zakreślonego stronom na zapoznanie się z aktami i złożenie wniosków po wydaniu decyzji merytorycznej, bez uprzedniego rozpoznania wniosków Stowarzyszenia, brak realnej oceny zgromadzonych dowodów jest naruszeniem wyżej wymienionych przepisów postępowania i ustawy środowiskowej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że organizacja przedstawiłaby dowody, które podważałby wiarygodność chociażby raportu, na którym bazowały organy. Powyższe obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.

W punkcie II wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.

W ponownym postępowaniu organ rozpozna wniosek skarżącego o dopuszczenie do udziału w sprawie, a w razie dopuszczenia, rozpozna wnioski dowodowe złożone w piśmie z dnia 14 listopada 2011 r. czemu da wyraz w stosownych postanowieniach w razie negatywnego ich rozpoznania, dokona obwieszczeń o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i składania wniosków umożliwiając społeczeństwu rzeczywisty udział w postępowaniu i zachowując w zakresie terminu wystąpienia skutku doręczenia przepis art. 49 Kpa. W decyzji ustali stan faktyczny dając wyraz dokonanej przez siebie ocenie dowodów.