Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 529/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 165, art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt I SA/Ke 331/12 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2007 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt I SA/Ke 331/12, w którym Sąd ten, działając na podstawie art. 244, art. 245 § 2, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako "P.p.s.a.", oddalił wniosek J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 maja 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2007 r.

W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 25 lipca 2012 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek skarżącego. Informacje przedstawione w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał bowiem za niewystarczające i budzące wątpliwości, co do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Mimo wezwania do uzupełnienia braków wniosku skarżący nie przedstawił pełnego obrazu sytuacji materialnej w jakiej się znajduje.

W dniu 17 września 2012 r. skarżący złożył kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Uzasadniając wniosek wskazał, że po przeprowadzeniu kontroli UKS nie prowadzi działalności gospodarczej, ima się dorywczych zajęć. Nie ma zdolności kredytowej, ani wartościowych rzeczy, które można szybko spieniężyć. Oświadczył, że posiada niewielkie oszczędności. Skarżący ma 62 lata i ciężko choruje, co jest przyczyną częstych niedyspozycji i z tego powodu może mieć trudności w samodzielnym prowadzeniu spraw. Podniósł, że koszty sądowe do jakich został wezwany stanowią kwotę prawie 24 tys. zł. W zakresie sytuacji rodzinnej wskazał, że zamieszkuje z żoną i 16 letnią córką. Rodzina skarżącego mieszka w mieszkaniu, które jest własnością żony i zostało zajęte. Żona skarżącego nie pracowała od lat, gdyż opiekowała się domem i małoletnim dzieckiem. Skarżący nie wykazał żadnych dochodów ani majątku.

Postanowieniem z dnia 25 września 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek skarżącego.

W sprzeciwie od tego postanowienia J. L. wskazał, że jego sytuacja znacznie pogorszyła się od momentu złożenia poprzedniego wniosku. W poprzednim głównie chodziło mu o przyznanie pełnomocnika, kratkę "zwolnienie z kosztów sądowych" zaznaczył na wszelki wypadek. Obecnie ma do zapłaty około 45.000 zł, podczas gdy UKS zablokował mu wszystko. Skarżący jednocześnie przedłożył decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. o zabezpieczeniu, protokoły zabezpieczenia, odpis deklaracji za 2010 r. oraz zaświadczenie z urzędu miasta.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji przypomniał, że wniosek był kolejnym w sprawie wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni został oddalony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnemu w Kielcach z dnia 13 sierpnia 2012 r.

W ocenie Sądu, ponownie złożony wniosek jest tożsamy z wnioskiem skarżącego z dnia 25 lipca 2012 r. Nie wynikały z niego żadne nowe okoliczności świadczące o zmianie sytuacji materialnej strony. Skarżący nie wyjaśnił wątpliwości, przedstawionych szczegółowo w prawomocnym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 13 sierpnia 2012 r. związanych z jego sytuacją materialną, nie składając wszystkich dokumentów, do złożenia których został zobowiązany. Załączone przez skarżącego do sprzeciwu dokumenty nadal nie były wystarczające i budziły wątpliwości, co do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny co uniemożliwiało dokonanie przez Sąd merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Przedłożona decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia 2 grudnia 2011 r. dotyczyła ustanowienia zabezpieczenia na majątku ruchomym skarżącego (tj. na samochodach osobowych) oraz na 2 lokalach mieszkalnych stanowiących współwłasność majątkową małżeńską skarżącego i jego żony. Skarżący nie przedstawił natomiast informacji dotyczących posiadanych przez niego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym informacji o ich zajęciu, na którą powoływał się we wnioskach. Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, że ww. decyzja o zabezpieczeniu uzasadniała twierdzenie o nierzetelnym przedstawieniu przez skarżącego jego sytuacji majątkowej. Wynikało z niej bowiem, że skarżący posiada majątek w postaci 2 nieruchomości lokalowych, czego zarówno we wniosku z dnia 25 lipca 2012 r. jak i we wniosku z dnia 17 września 2012 r. nie wykazał. Z kolei z zeznania podatkowego za 2010 r. wynika, że oprócz dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej skarżący uzyskiwał dochody z praw autorskich (podobna sytuacja miała miejsce w 2011 r.), co w konfrontacji z twierdzeniem skarżącego o uzyskiwaniu dochodów jedynie z zajęć dorywczych nasuwa wątpliwość co do rzeczywistych źródeł dochodu skarżącego. Wątpliwości takie istniały również w sytuacji braku wyjaśnień skarżącego, co do źródeł pokrycia znacznych wydatków jego rodziny.

Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniósł o jego uchylenie i zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że nie posiada majątku i rachunków bankowych; ma do zapłaty 45.000 zł kosztów sądowych; dołączył wszystkie dokumenty, o które był wzywany. Nieruchomości należą do żony; są one zajęte przez urząd skarbowy. Wskazał, że w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 323/12 załączono zajęcie nieistniejącego rachunku na kwotę 9,5 mln złotych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Wskazać na wstępie należy, że skarżący w sprawie składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy, który to postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił. W związku z powyższym ponowny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpoznany w świetle unormowań zawartych w art. 165 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Skoro w obecnie rozpatrywanym wniosku strona wnosi o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, wskazać należy, że ze względu na przesłanki zawarte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zmiana okoliczności sprawy będzie w tym przypadku polegała na zaistnieniu – po uprawomocnieniu się poprzedniego postanowienia w tym zakresie – nowych okoliczności, które zmieniałyby sytuację strony w kwestii możliwości poniesienia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Badając przesłanki zastosowania w okolicznościach danej sprawy art. 165 P.p.s.a. Sąd jest zatem zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie. Analiza ta powinna zmierzać do ewentualnego zidentyfikowania zawartych w powtórnym wniosku nowych okoliczności sprawy. Stwierdzone różnice w powoływanych przez wnioskodawcę okolicznościach mogą zostać uznane za nieistotne, jeśli już z nich wynika, że nie wpływają one na stwierdzenie wystąpienia przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Jednak jeśli analiza powtórnie złożonego wniosku nie pozwala na jednoznaczne konkluzje w tym zakresie (np. jeśli podane przez wnioskodawcę dane są niewystarczająco precyzyjne dla oceny ich znaczenia w kontekście możliwości zastosowania art. 165 P.p.s.a.) Sąd powinien rozważyć zasadność zastosowania art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na to, że art. 255 P.p.s.a. znajduje zastosowanie również w przypadku wniosku rozpoznawanego pod kątem spełnienia przesłanek z art. 165 P.p.s.a. wskazuje fakt, iż postępowanie toczące się w wyniku ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie różni się pod względem formalnym od pierwotnego postępowania w tym zakresie – m.in. praktyką jest wymaganie od wnioskodawcy złożenia wniosku na formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.), zawierającego dane wskazane w art. 252 § 1 P.p.s.a. Przepis art. 255 P.p.s.a. w jednoznaczny sposób nawiązuje do wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., a brak jest normy wyłączającej zastosowanie art. 255 P.p.s.a. w sytuacji ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Za możliwością zastosowania tego przepisu przemawia także zasada prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), której urzeczywistnieniu ma służyć m.in. instytucja prawa pomocy – jeśli bowiem sformułowania w złożonym ponownym wniosku nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, czy mamy do czynienia ze zmianą okoliczności sprawy (mającą wpływ na spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a.), czy też nie. Zasada prawa do sądu przemawia za wyjaśnieniem tej kwestii w trybie przewidzianym w art. 255 P.p.s.a., przed uznaniem, że takiej zmiany okoliczności sprawy brak. Stąd też, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na aprobatę postępowanie Sądu pierwszej instancji, który, nie skorzystawszy z możliwości skierowania do wnioskodawcy wezwania, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stwierdził, że: "(...) dołączone do sprzeciwu dokumenty nie są wystarczające i budzą wątpliwości, co do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny, co uniemożliwia dokonanie przez Sąd merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy (...)".Jeśli bowiem, zdaniem Sądu, dla "prawidłowej oceny wniosku" konieczne było przedstawienie przez wnioskodawcę dokumentów na poparcie jego twierdzeń, należało umożliwić skarżącemu przedłożenie takich dokumentów. Do tego właśnie służy tryb przewidziany w art. 255 P.p.s.a. Nieskorzystanie z niego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, czyni niezasadnym powoływanie się na "niewystarczalność" samego oświadczenia skarżącego budzące wątpliwości, co do rzeczywistej oceny jego sytuacji finansowej. Podkreślenia wymaga przy tym, że od zastosowania trybu z art. 255 P.p.s.a. nie zwalnia Sądu – w przypadku stwierdzenia, że oświadczenie we wniosku jest niewystarczające bądź budzi wątpliwości – to, że w toku poprzedniego postępowania o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wypełnił w pełni skierowanego do niego na podstawie tego przepisu wezwania, bądź fakt, że było już w sprawie kierowane do niego wezwanie, dlatego skarżący powinien wiedzieć jakie informacje dotyczącego sytuacji finansowej jego i małżonki powinien przedłożyć. Wątpliwości (bądź niewystarczające dane) dotyczą bowiem w takim przypadku okoliczności nieobjętych poprzednim wezwaniem i nie można pozbawiać wnioskodawcy możliwości przedłożenia na ich potwierdzenie dodatkowych oświadczeń bądź dokumentów.

Niezależnie od powyższego również pogląd Sądu o tożsamości obecnego wniosku skarżącego z uprzednio złożonym wnioskiem nie może zostać zaakceptowany. Wprawdzie w nowym wniosku strona rzeczywiście powołuje podobne okoliczności, co w pierwotnym, wskazując m.in. że: nie prowadzi działalności gospodarczej, podejmuje się dorywczych zajęć; nie ma zdolności kredytowej, ani wartościowych rzeczy, że zamieszkuje z żoną i 16 letnią córką, rodzina skarżącego mieszka w mieszkaniu, które jest jej własnością, żona skarżącego nie pracowała od lat, gdyż opiekowała się domem i małoletnim dzieckiem. Jednakże porównując oświadczenia zawarte we wnioskach składanych przez stronę dostrzec można, że w powtórnym wniosku w odróżnieniu od pierwszego, strona nie wykazała żadnego dochodu oraz wskazała na oszczędności pieniężne w wysokości 10.000 zł. Tymczasem w zaskarżonym orzeczeniu Sąd pierwszej instancji okoliczności tych nie odnotował. Ponadto w powtórnym wniosku, w odróżnieniu od pierwotnego, skarżący stwierdził, że koszty sądowe, do których został wezwany to prawie 24.000 złotych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wiedza skarżącego o wysokości kwoty wpisu od złożonych przez niego skarg nie jest nową okolicznością świadczącą o zmianie sytuacji materialnej skarżącego. O ile zgodzić się można z Sądem pierwszej instancji, że sama wiedza o wysokości wpisu od skarg sytuacji materialnej nie zmienia, o tyle nie można jednak tracić z pola widzenia, że wymagane od skarżącego kwoty, tytułem wpisu od skarg, są dla niego obciążeniem finansowym, a co za tym idzie rzutują na jego sytuację finansową. Wzrost tego obciążenia może bowiem stanowić nową okoliczność, jeżeli Sąd w postępowaniu wywołanym pierwotnym wnioskiem nie miał jej na względzie. Na marginesie należy również zwrócić uwagę, że w zażaleniu strona wskazuje już na kwotę 45.000 zł, którą jest zobowiązana ponieść tytułem kosztów sądowych.

Sąd pierwszej instancji podniósł również, że skarżący nie przedstawił informacji dotyczących posiadanych przez niego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym informacji o ich zajęciu, na którą powoływał się we wnioskach. Tymczasem skarżący w zażaleniu podniósł, że rachunki bankowe zostały zlikwidowane. Na dowód wskazał, że załączył do sprawy o sygn. akt I SA/Ke 323/12, nowe zajęcie nieistniejącego rachunku na kwotę prawie 9,5 mln złotych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że faktycznie do wymienionej sprawy zostało załączone zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego na kwotę 9,469,950.20 zł. Twierdzenia strony nie były zatem w tym zakresie gołosłowne. W tej sytuacji należało stwierdzić, że i ta okoliczność jest nową rzutującą na sytuację materialną skarżącego.

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach nie dokonał dostatecznej analizy argumentacji przedstawionej przez skarżącego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, a w istocie uchylił się od zbadania czy w sprawie doszło do zmiany okoliczności czy też nie.

Oczywiście, nie ulega wątpliwości, że podane wyżej okoliczności sprawy zawarte przez skarżącego we wniosku mogą być zbyt ogólnikowe i nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie w jakim stopniu wpływają na możliwość uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Jednakże, jak już wskazano wyżej, w takiej sytuacji ustawodawca przewidział w art. 255 P.p.s.a. tryb "uzupełnienia" oświadczenia strony. Zasadność jego zastosowania Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien rozważyć przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Po ewentualnym wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. (i uzupełnieniu oświadczeń strony) Sad pierwszej instancji będzie zobowiązany do oceny podnoszonych przez skarżącego nowych okoliczności (tzn. niepodniesionych na etapie poprzedniego postępowania o przyznanie prawa pomocy) w świetle normy zawartej w art. 165 P.p.s.a. Zaznaczyć warto, że dla oceny występowania przesłanki, o której mowa w tym przepisie, przydatna może być również argumentacja, co do stanu majątkowego strony przedstawiona w zażaleniu na postanowienie z dnia 10 października 2012 r., a także załączone do sprawy o sygn. akt I SA/Ke 323/12 zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego. Dopiero dogłębna analiza pism strony składanych w toku postępowań o przyznanie prawa pomocy umożliwi stwierdzenie, czy doszło do zmiany okoliczności sprawy umożliwiającej uznanie, że obecnie skarżący wykazał spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, działając art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.