Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 411/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta decyzją z dnia 28 grudnia 2020 r. nr [...] odmówił J. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wnioskowanego na męża W. S.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 104, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), art. 17, art. 24 ust. 1, art. 25 ust. 1 i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa" lub "u.ś.r.", rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466) oraz obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020,

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 19 marca 2020 r. J. S. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Decyzją z dnia 8 maja 2020 r. organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, jednak organ odwoławczy uchylił to rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że strona ostatnio była zatrudniona od 17 lipca 2013 r. do 22 października 2014 r. w wymiarze 0,875 etatu. Po urodzeniu dzieci pobierała świadczenie rodzicielskie na córkę (od 3.10.2017 r. do 2.10.2018 r.) oraz na syna G. (od 7.11.2018 r. do 6.11.2019 r.). Od 2014 r. do 21 stycznia 2020 r. posiadała status osoby bezrobotnej. Obecnie jest osobą bezrobotną niezarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Strona nie podejmuje zatrudnienia ponieważ opiekuje się mężem i małymi dziećmi.

Rodzina strony utrzymuje się z renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy męża strony w wysokości 1.325 zł miesięcznie, zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł miesięcznie oraz z zasiłku rodzinnego na dzieci w wysokości 190 zł miesięcznie. Po złożeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne sytuacja finansowa rodziny zmieniła się na gorsze, ponieważ kwota poprzedniego zasiłku chorobowego była wyższa niż renty inwalidzkiej.

Organ ustalił, że W. S. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, przyznany na czas nieokreślony orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. z dnia 20 sierpnia 2018 r. nr [...] (niepełnosprawność istnieje od 3 sierpnia 2018 r., tj. od 35 roku życia). Z wywiadu przeprowadzonego w dniu 24 listopada 2020 r. wynika, że mąż strony porusza się na wózku inwalidzkim, gdyż ma połowiczny niedowład po złamaniu kręgosłupa. Mąż strony w trakcie przeprowadzanego wywiadu poinformował, że żona pomaga mu przy siadaniu, przy myciu i ubieraniu. Czas jaki mu poświęca - według jego oceny - to 1,5 godziny w ciągu dnia. W. S. samodzielnie jeździ samochodem osobowym, do którego wsiada i wysiada samodzielnie z wózka inwalidzkiego na siedzenie kierowcy, po czym wózek umieszcza na miejscu pasażera. Oznajmił on również, że ma bardzo silne ręce i potrafi wiele zrobić samodzielnie.

Organ wskazał, że strona należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym. Sprawowana opieka nad mężem jest rzeczywista, osobista, i bezpośrednia, jednakże nie jest ona całodobowa, ponieważ zakres opieki wynosi mniej więcej 1,5 godziny dziennie. Organ stwierdził, że w okolicznościach sprawy nie istnieje zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem pracy przez stronę a koniecznością sprawowania opieki. Niewątpliwie strona mogłaby podjąć zatrudnienie chociaż w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ponadto organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przesłanka ta nie zaistniała w niniejszej sprawie.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ nie uwzględnił skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz naruszył art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 marca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Przepis powyższy wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Na tle tego wyroku utrwaliła się już linia orzecznicza sądów administracyjnych, zgodnie z którą nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. Po tym wyroku przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie może stać na przeszkodzie nabyciu przez opiekuna osoby dorosłej prawa do wnioskowanego świadczenia. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nie mógł zatem odmówić przyznania świadczenia powołując się na przesłankę wieku określoną w art. 17 ust. 1b ustawy.

W ustalonym stanie faktycznym sprawy organ odwoławczy zwrócił uwagę, że podstawową przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi mieć ścisły związek z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny wymagającym opieki. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2729/16).

Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie sprawującej opiekę, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 624/12).

W związku z tym konieczne jest dokładne ustalenie, jakie czynności opiekuńcze związane z osobą chorego wykonuje wnioskodawca i ile czasu czynności te zajmują. Istotne jest ustalenie, na ile chory jest samodzielny, czy jest osobą leżącą na stałe, czy może się poruszać samodzielnie lub z pomocą sprzętu rehabilitacyjnego, czy wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, czy może sam pozostać w domu na kilka godzin, czy jest zdolny do spożywania posiłków, przyjmowania lekarstw. Nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie SKO zakres obowiązków - opisany w wywiadzie środowiskowym i oświadczeniu strony - sprowadzający się do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, pomocy w sprawach urzędowych i przy wizytach u lekarzy oraz towarzyszenia w czynnościach życia codziennego, nie daje podstaw do uznania, że rozmiar sprawowanej opieki uniemożliwia stronie podjęcie aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zważywszy równocześnie, że strona nie wykazuje aktywności zawodowej od 2014 r. organ uznał, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy tymi zdarzeniami. Taką oceną uzasadnia zarówno zakres sprawowanej opieki, która w ocenie W. S. zajmuje żonie ok. półtoragodzinny dziennie, jak i fakt, że rezygnacja z zatrudnienia miała miejsce dużo wcześniej niż powstanie niepełnosprawności męża i była związana z koniecznością opieki nad dziećmi.

J. S., reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi J. S. wskazywała, że opieka nad niepełnosprawnym mężem uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, przychylając się do wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego i organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przywołanych powyżej unormowań wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że orzecznictwo sądów administracyjnych rozstrzygnęło już spór prawny co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługi-wać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyzna-nie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji było w analizowanym zakresie nietrafne i słusznie zostało skorygowane w zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą a niepodejmowaniem przez nią aktywności zawodowej.

Wskazać należy, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Omawiane świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem sytuacja, w której opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/1). Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19).

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, do oceny w tym zakresie konieczne było ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki.

Okoliczność, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, zgodnie z którym mąż skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki zostanie przez organ uznany za wykluczający możliwość zatrudnienia.

Kwestia ta może podlegać ocenie organów oraz sądów administracyjnych, które wielokrotnie, mimo takich zapisów w orzeczeniach, odmawiają przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, analizując okoliczności faktyczne dotyczące zakresu rzeczywiście realizowanej w konkretnych sprawach opieki.

Nie zawsze bowiem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, także ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Rolą organów jest ustalenie, czy faktycznie sprawowana jest właściwa opieka przez osobę, która ubiega się o przyznanie świadczenia, i to w wymiarze który uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia - stała lub długoterminowa, wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15).

Z ustalonego przez organy na podstawie akt sprawy i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego sprawy wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad mężem, z uwagi na czas wykonywania czynności wspomagających męża w jego codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej jest mowa we wskazanym przepisie art. 17 ust. 1 ustawy.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że mąż skarżącej jest osobą w dużym stopniu samodzielną, mimo poruszania się na wózku inwalidzkim. Jak wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 24 listopada 2020 r. opieka skarżącej nad mężem zajmuje jej ok 1,5 godziny dziennie i polega głownie na podawaniu posiłków, pomocy przy myciu i ubieraniu. Podopieczny sam jeździ samochodem i sam wykonuje wiele czynności.

Sąd podziela pogląd, że sprawowana opieka nie musi być opieką całodobową. Świadczenie pielęgnacyjne nie może jednak zostać przyznane w sytuacji gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze zajmuje nieznaczną część dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodjęcia pracy w uwagi na konieczność sprawowania opieki.

Skarżąca nie spełnia zatem przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy, że kwestia zaprzestania aktywności zawodowej przez skarżącą w 2014 r., czyli przed stwierdzeniem niepełnosprawności męża, nie mogła przesądzać o braku związku przyczynowo - skutkowego między sprawowaną opieką a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne może być bowiem przyznane nie tylko w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia z powodu rozpoczęcia sprawowania opieki, lecz także w sytuacji niepodejmowania zatrudnienia a z tego powodu.

Zdaniem Sądu, ocena zaistnienia przesłanek art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana przez organ odwoławczy w przedmiotowej sprawie, jest prawidłowa.

Brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Uwzględniając rodzaj i charakter czynności, jakie wykonuje skarżąca, opisane w formularzu z dniu 17 marca 2020 r., a także fakt, że przez większą część doby mąż skarżącej radzi sobie samodzielnie, stwierdzić należy, że skarżąca może podjąć zatrudnienie.

Wskazać także należy, że organy administracji publicznej rozstrzygają sprawy na podstawie stanu prawnego i stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania decyzji. Dokonują one oceny istnienia przesłanek możliwości uzyskania konkretnego świadczenia na podstawie zgromadzonego w konkretnej sprawie materiału dowodowego. W przypadku zmiany okoliczności i zakresu sprawowanej opieki przez skarżącą może ona ponownie wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).