Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 503/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Sygn. akt II SA/ Kr 503/ 05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja ( spr. ) Asesorzy : WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Janusz Kasprzycki Protokolant: : Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. H., H. G., W. K., M. T., B. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2005 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2005 r. znak [...] wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, z późniejszymi zmianami) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania B. B., H. G., J. H., W. K. i M. T.j od decyzji Starosty z dnia [...] 2004 r. znak [...] orzekającej o odmowie zwrotu części działek: nr 853, nr 641/4, nr 641/11, nr 641/19, nr 641/20 i nr 641/21 położonych w obrębie 4, jednostka ewidencyjna [...], miasto K., w granicach wywłaszczonych parcel katastralnych: l.kat. 46, l.kat. 47, l.kat. 50/1 i l.kat. 51/1, gmina katastralna C., na rzecz K. S., J. H., H. G., W. K., M. T. i B. B. - Wojewoda zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na następujące okoliczności.

W dniu [...] 1991 r. do Urzędu Rejonowego w K. wpłynął wniosek M. K., K. S. i T. O. o zwrot parcel katastralnych l.kat. 46, l.kat. 47, l,kat. 50/1, l.kat. 51/1, położonych w K., gmina katastralna C.

Orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] 1957 r. nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa część parceli l.kat. 50/1 o pow. 160 m2 oraz część parceli l.kat. 51/1 o pow. 270 m2, obj. Lwh 37, położone w gminie katastralnej C. jako niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych pod budownictwo mieszkaniowe.

[...] 1960 r. orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa część parceli l.kat. 50/1 o pow. 378 m2, część parceli l.kat. 51/1 o pow. 561 m2, całą parcelę l.kat. 46 o pow. 170 m2 oraz całą parcelę l.kat. 47 o pow. 344 m2, objęte Lwh 37, gmina katastralna C. z przeznaczeniem pod budowę przedszkola, w ramach realizacji narodowego planu gospodarczego. Na skutek odwołania właścicieli, decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Urzędzie Spraw Wewnętrznych Nr [...] z dnia [...] 1961 r. orzeczono o zmianie zaskarżonego orzeczenia w ten sposób, że z nieruchomości objętej Lwh 37, z parceli l.kat. 47 o pow. 344 m2 wywłaszczono jedynie część o pow. 217 m2.

W dacie wywłaszczeń parcele stanowiły współwłasność A. O. w 62/480 części, F. O. w 62/480 części, H. Ł. 62/480 części, J. K. w 120/480 części i M. K. w 174/480 części.

Wnioskodawcy przedstawili następujące dokumenty stwierdzające nabycie praw do spadku:

- postanowienie Sądu Powiatowego dla miasta K. Wydział Niesporny z [...] 1958 r., sygn. [...] stwierdzające nabycie spadku po H. Ł. przez M. K. i F. O. po 2/6 części oraz K. S. i T. O. po 1/6 części;

- postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział I Cywilny z [...] 2000 r., sygn. [...], zgodnie z którym prawo do spadku po F. O. nabyli M. K. w 1/2 części oraz K. S. i T. O. po 1/2 części;

- postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział I Cywilny z [...] 1977 r., sygn. [...], na mocy którego prawo do spadku po J. K. nabyły żona M. K. w 4/16 części oraz córki J. K., H. G., M. K. i W. K. po 3/16 części

- postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział I Cywilny z [...] 1995 r., sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M.K. przez córki J. K., H. G., M. K. i W. K. po 1/4 części;

- postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział I Cywilny z [...] 2000 r., sygn. [...], na mocy którego prawo do spadku po A. O. nabyli żona M. O. w 1/4 części oraz dzieci T. O. i K. S. po 3/8 części;

- postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział I Cywilny z [...] 1994 r., sygn.[...], na mocy którego prawo do spadku po M. O. nabyły dzieci T. O. oraz K. S. po 1/2 części;

- postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział I Cywilny z dnia [...] 1997 r., sygn. [...], na mocy którego prawo do spadku po T. O. nabyła J. H. w całości na podstawie testamentu notarialnego z dnia [...] 1993 r.

Zgromadzona w sprawie dokumentacja geodezyjna pozwoliła na ustalenie, że parcela katastralna l.kat. 50/1 podzieliła się na parcele l.kat. 50/5 i l.kat. 50/6, na mocy podstawie wykazu zmian - równoważników l.ks.rob. 2698/96 z dnia 3 kwietnia 1996 r.. Parcela l.kat. 51/1 uległa podziałowi na parcele l.kat. 51/4, l.kat. 51/5 i l.kat. 51/6 (operat nowej ewidencji gruntów nr 14/62/70). Parcela l.kat. 50/5 i l.kat. 51/6 utworzyły działkę nr 767/2, obręb 4, jednostka ewidencyjna[...] , miasto K. (operat nowej ewidencji gruntów nr[...] ). Parcela l.kat. 51/5 łącznie z sąsiednimi parcelami utworzyła działkę nr 639, położoną w obrębie 4, jednostka ewidencyjna [...], miasto K. (wykaz równoważników nr ks.rob. 1335/28/90 z dnia [...] 1990 r.). Parcela l.kat. 47 uległa podziałowi na parcele l.kat. 47/1, l.kat. 47/2, l.kat. 47/3, l.kat. 47/4, l.kat. 47/5 (plan sytuacyjny PRM m. K. ks. zam. [...] z dnia [...]1963 r.). Parcela l.kat. 47/3, l.kat. 47/4 oraz część parceli l.kat. 46 weszły w skład działki ewidencyjnej nr 641, położonej w obrębie 4, jednostka ewidencyjna[...] , miasto K., natomiast parcela l.kat. 46/1, parcele l.kat. 47/5, l.kat. 51/4 i część parceli l.kat. 50/1 weszły w skład działki ewidencyjnej nr 640, położonej w obrębie 4, jednostka ewidencyjna [...], miasto K. (wykaz równoważników zlec. Nr [...] z 1975 r.).

Działka ewidencyjna nr 640 podzieliła się na działki nr 640/1 i nr 640/2, a działka nr 641 uległa podziałowi na działki nr 641/1 i nr 641/2. Następnie operatem K-[...] działka nr 641/1 podzieliła się na działki nr 641/4, nr 641/5 i nr 641/6, a działka 641/2 zmieniła oznaczenie na działkę nr 641/3, która z kolei podzieliła się na działki nr 641/7 do nr 641/10. Działka nr 641/7 uległa podziałowi na działki nr 641/11 i nr 641/12.

Na podstawie zgromadzonych w sprawie odpisów z ksiąg wieczystych ustalono, że zawnioskowane do zwrotu działki nr 639, nr 640/1, nr 641/1, nr 641/11, 641/12 oraz nr 767/2 i nr 640/2 stanowią własność Gminy Miejskiej K. Ponadto

– działka nr 639 znajduje się w użytkowaniu wieczystym właścicieli lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku nr 5 przy ul.[...] ;

– działka nr 640/1 znajduje się w użytkowaniu wieczystym Zjednoczonej Spółdzielni Mieszkaniowej ;

– działka nr 641/1 znajduje się w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej;

– działka nr 641/11 znajduje się w użytkowaniu wieczystym Zakładu Energetycznego.;

– działka nr 641/12 znajduje się w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej.

Prezydent Miasta w dniu [...] 2001 r. decyzją nr [...] orzekł o odmowie zwrotu części działek nr 767/2 nr 639, nr 640/1, nr 641/4, nr 641/11, nr 641/12 położonych w obrębie 4, jednostka ewidencyjna [...], miasto K., w granicach wywłaszczonych parcel katastralnych l.kat. 46, l.kat. 47, l.kat. 50/1 i l.kat. 51/1, położonych w gminie katastralnej C. na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli, z pominięciem działki nr 640/2, w stosunku do której rozstrzygnięcie miało zapaść w drodze odrębnej decyzji. W wyniku rozpoznania odwołania Wojewoda decyzją z [...] 2001 r. nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Organ pierwszej instancji, związany zaleceniami organu odwoławczego, w dniu [...] 2002 r. uzyskał postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział I Cywilny z dnia [...] 2002 r.[...], zgodnie z którym spadek po zmarłej J. K. nabyły córki: J. H. i B. B. po 1/2 części.

Pismem z dnia [...] 2002 r. pełnomocnik J. H. adwokat B. P. wystąpiła z wnioskiem o rozwiązanie umów użytkowania wieczystego w stosunku do działek nr 640/1, nr 641/4, nr 641/11 i nr 641/12, położonych w obrębie 4, jednostka ewidencyjna [...], miasto K. Z pisma Wydziału Skarbu Miasta Urzędu Miasta z dnia [...] 2003 r. nr [...] wynika, iż nie stwierdzono aby zachodziły przesłanki do rozwiązania umów użytkowania wieczystego w stosunku do przedmiotowych działek.

Ponadto z aktualnego operatu ewidencji gruntów dla obrębu 4 jednostka ewidencyjna [...] ustalono, że na podstawie mapy uzupełniającej sporządzonej przez Biuro Ewidencji Gruntów w dniu [...] 2002 r. nr [...] , przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] 2002 r. pod numerem [...] i stanowiącej załącznik do decyzji Urzędu Miasta z dnia [...] 2002 r. nr [...] działki oznaczone nr 840/1, nr 841, nr 633/10, nr 633/3, nr 633/11 i nr 640/1 połączyły się i otrzymały nowe oznaczenie jako działka nr 853, stanowiąca własność Gminy K. w użytkowaniu wieczystym Zjednoczonej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej.

W związku z powyższym przedmiotem rozstrzygnięcia Starosty stały się częścią działek 853, nr 641/4, nr 641/11, nr 641/19, nr 641/20 i nr 641/21, położone w obrębie 4, jednostka ewidencyjna [...], miasto K., w granicach wywłaszczonych parcel katastralnych l.kat. 46, l.kat. 47, l.kat. 50/1 i l.kat. 51/1, gmina katastralna C., które pozostają w użytkowaniu wieczystym osób trzecich, a prawa te zostały ujawnione w księgach wieczystych przed dniem 1 stycznia 1998 r. Rozstrzygnięcie dotyczące części działek nr 639, nr 767/2 i działki nr 640/2 podjęte zostanie po zakończeniu czynności zmierzających do dokonania ustaleń, których brak był podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2002 r. nr [...].

W tym stanie faktycznym i prawnym organ pierwszej instancji na podstawie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., o gospodarce nieruchomościami stwierdził, że nieruchomość nie może być zwrócona. W granicach wywłaszczonych parcel l.kat. 46, l.kat. 47, l.kat. 50/1 i l.kat. 51/1 gmina katastralna C. znajdują się części działek nr 853, nr 641/4, nr 641/11, nr 641/19, nr 641/20, nr 641/21, położone w obrębie 4, jednostka ewidencyjna[...], miasto K., stanowiące aktualnie własność Gminy K. i równocześnie pozostające w użytkowaniu wieczystym osób trzecich w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a ujawnienie tych praw nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. Z tego względu organ I instancji odmówił zwrotu wymienionych działek na rzecz K. S., J. H., H. G., W. K., M. T. i B. B.

Od decyzji w terminie odwołanie złożyły B. B., H. G., J. H., W. K. oraz M. T. Zarzuciły, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo zinterpretował przepisy art. 229 i art. 242 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co uniemożliwiło zbadanie zbędności nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. W odwołaniu stwierdzono też, iż zasadą ustawy o gospodarce nieruchomościami (wobec braku przepisów przejściowych) jest obowiązek stosowania przepisów nowej ustawy, jednak to bezpośrednie działanie nowej ustawy musi uwzględniać ochronę praw nabytych na gruncie przepisów poprzedniej ustawy z 1985 r. Ponadto odwołujące skarżą się na przewlekłość postępowania z przyczyn leżących po stronie organu pierwszej instancji, które trwało 13 lat. Poprzednie regulacje dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości były bardziej korzystne, dlatego uczestnicy niniejszego postępowania nabyli skuteczne prawo do domagania się zwrotu nieruchomości. Pomimo, iż została ona oddana w użytkowanie wieczyste, to mniej korzystne przepisy, obowiązujące od 1 stycznia 1998 r., nie mogą stanowić podstawy do pozbawienia ich tego prawa.

Rozpatrując powyższe odwołanie oraz całość materiału dowodowego zebranego w sprawie Wojewoda wskazał, że stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) na Skarbie Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego spoczywa obowiązek zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Z kolei przepis art. 229 u.g.n. znosi obowiązek zwrotu wywłaszczonej (choćby niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia) nieruchomości w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie są już w dniu 1 stycznia 1998 r. (czyli w dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami) właścicielami nieruchomości, albo też nie władają tą nieruchomością, gdyż została ona oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej (tzn. innemu podmiotowi niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego), a prawo to zostało ujawnione przed 1 stycznia 1998 r. w księdze wieczystej. Stan ten musi również trwać w dacie orzekania o zwrocie. Spełnienie tych przesłanek wyłącza obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 u.g.n. bez potrzeby badania, czy nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Odpisy z ksiąg wieczystych pozwoliły na dokonanie następujących ustaleń:

- działka nr 640/1 objęta Kw [...] stanowi własność Gminy K. i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Zjednoczonej Spółdzielni Mieszkaniowej na podstawie umowy notarialnej z dnia [...] 1979 r. [...] (wpis przeniesiony z Kw [...] w dniu [...] 1994 r.). Z aktualnego operatu ewidencji gruntów dla obrębu 4, jednostka ewidencyjna [...] wynika, że działki oznaczone nr 840/1, nr 841, nr 633/10, nr 633/3, nr 633/11 i nr 640/1 połączyły się i otrzymały nowe oznaczenie jako działka nr 853. Stanowi ona własność Gminy K. w użytkowaniu wieczystym Zjednoczonej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej. Z kserokopii odpisu z księgi wieczystej nr 14077 wynika, iż działka nr 853 stanowi własność Gminy K., w użytkowaniu wieczystym Zjednoczonej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej,

- działka nr 641/1 objęta Kw [...] stanowi własność Gminy K. w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej na podstawie umowy z dnia [...] 1975 r.[...] (wpis przeniesiony z Kw [...] w dniu [...] 1996 r.),

- działka nr 641/11 objęta Kw [...] stanowi własność Gminy K. w użytkowaniu wieczystym Zakładu Energetycznego S.A. Ponieważ z Kw [...] wynika jedynie, iż wieczystym użytkownikiem tej nieruchomości jest Zakład Energetyczny S.A. a nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym do dnia 29 grudnia 2064 r., nie wynika jednak kiedy prawo użytkowania wieczystego powstało i kiedy zostało w księdze wieczystej ujawnione, Wojewoda przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające. Działka nr 641/11 odpowiada częściom parcel katastralnych l.kat. 46/2, l.kat. 47/3 oraz l.kat. 47/4 gmina katastralna C. Z przeprowadzonego w dniu 24 listopada 2004 r. badania księgi wieczystej nr[...] wynika, iż działki gruntu nr: 47/2, 47/3, 46/2, 47/4, 57/7, 52, 53/6, 55, 57/2, 67/9 znajdują się w wieczystym użytkowaniu do dnia 29 grudnia 2064 r., a przeznaczone są pod zabudowę domami mieszkalnymi. W dziale II wpisany został Skarb Państwa jako właściciel oraz Spółdzielnia Mieszkaniowa jako wieczysty użytkownik (na wniosek z dnia [...] 1965 r. DzKw [...] i na podstawie obejmującej ten wniosek umowy wieczystego użytkowania, odpisu z rejestru spółdzielni z dnia [...] 1965 r. oraz wyciągu z protokołu Rady Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia [...] 1965 r., złożonych przy [...] - wpisano dnia 11 stycznia 1966 r.),

- działka nr 641/12 objęta Kw [...] stanowi własność Gminy K. w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej (wpis przeniesiony z Kw [...] w dniu 11 września 1996 r.). Zgodnie zaś z aktualnym wypisem z rejestru gruntów Księga Wieczysta nr [...] obejmuje nieruchomość oznaczoną jako działki nr 641/19, nr 641/20 i nr 641/21, będące również własnością Gminy Miejskiej K., w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej.

Skoro spełnione zostały przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości spadkobiercom poprzedniego właściciela nie przysługuje. Dlatego Wojewoda uznał za prawidłową decyzję Starosty z dnia [...] 2004 r. nr [...] o odmowie jej zwrotu na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli.

Odnosząc się do zarzutów przewlekłości postępowania zawartych w odwołaniu Wojewoda zwrócił uwagę na art. 35 § 1 i § 3 k.p.a. oraz art. 36 § 1 k.p.a. W toku postępowania strona ma możliwość reagowania na bieżąco na zwłokę w załatwianiu sprawy m.in. poprzez złożenie zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie. Nie ma natomiast przepisu prawa, który uprawniałby organ wyższego stopnia do wydania rozstrzygnięcia stwierdzającego, że organ pierwszej instancji pozostawał bezczynny w przeszłości. Ustawodawca nie przewidział możliwości uznania zażalenia na bezczynność organu pierwszej instancji za uzasadnione w sytuacji, gdy organ ten zakończył już postępowanie poprzez wydanie decyzji i odpadła możliwość wyznaczenia dodatkowego terminu załatwienia sprawy.

Organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy orzekł na podstawie obowiązującej aktualnie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Art. 233 tej ustawy jednoznacznie nakłada obowiązek prowadzenia spraw wszczętych, lecz nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie jej przepisów. Nie można również twierdzić, że strony zostały pozbawione jakiegoś prawa nabytego. W niniejszej sprawie przysługuje im jedynie roszczenie o zwrot nieruchomości, które, przyznane przez ustawodawcę, może w każdym czasie zostać przez niego zmienione lub odebrane.

Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżyły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. H., H. G., W. K., M. T. i B. B. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzają ją decyzją I instancji i zarzucając jej naruszenie art. 136 pkt 3, art. 137, art. 229 i art. 242 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Skarżące zwracają uwagę, że postępowanie zostało wszczęte pod rządami ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Nie zawierała ona odpowiednika obecnego art. 229 u.g.n., który wyłącza dochodzenie roszczenia o zwrot w przypadku obciążenia nieruchomości użytkowaniem wieczystym osoby trzeciej. Ponadto poprzednio obowiązująca ustawa przewidywała w art. 26 możliwość rozwiązania użytkowania wieczystego w przypadku, gdy użytkownik wieczysty korzystał z gruntu w sposób sprzeczny z przeznaczeniem. W ocenie skarżących pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przysługiwało im roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Organy orzekające w niniejszej sprawie odmówiły zwrotu nieruchomości tylko dlatego, że w czasie postępowania nastąpiła niekorzystna zmiana przepisów. Skarżące przyznają, że art. 242 u.g.n. wprowadza zasadę bezpośredniego działania nowej ustawy, jednak zastosowanie tej zasady w niniejszym postępowaniu w ocenie skarżących budzi poważne wątpliwości z uwagi na odjęcie prawa do dochodzenia zwrotu nieruchomości w toku postępowania o jej zwrot. Przy braku przepisów przejściowych stosowanie nowej ustawy musi uwzględniać ochronę praw nabytych na gruncie poprzedniej ustawy, a w konsekwencji powinna uwzględniać żądanie zwrotu nieruchomości. Rozwiązanie przyjęte w art. 229 u.g.n. jest wyrazem dążenia ustawodawcy do stabilizacji stosunków własnościowych, ale jednocześnie pozostaje ono w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Art. 233 u.g.n. wprowadził zasadę natychmiastowego działania tej ustawy do spraw będących w toku, a więc art. 229 musiał mieć zastosowanie. Podkreślono, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie jest równoznaczne z prawem do niej. Roszczenie stanowi element prawa przedmiotowego i może być przez ustawodawcę zmieniane i odejmowane. W tej sytuacji nie może być mowy o naruszeniu praw nabytych.

Rozpatrując sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby powodować konieczność jej uchylenia lub stwierdzenia jej nieważności. Organy obu instancji bardzo wnikliwie zebrały dowody i ustaliły wszelkie istotne dla sprawy okoliczności, szczegółowo omawiając je w uzasadnieniu decyzji oraz prawidłowo zastosowały art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak słusznie zauważył Wojewoda stwierdzenie wymienionych tym przepisem przesłanek tj. istnienia prawa użytkowania wieczystego oraz ujawnienia tego prawa przed 1 stycznia 1998 r. powoduje konieczność wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Zarzuty podniesione w skardze nie mogły odnieść skutku. Sprowadzają się one do żądania, by wyłączyć zastosowanie art. 233 u.g.n. w niniejszej sprawie. Wyłączenie takie nie jest jednak możliwe. W przypadku zmiany stanu prawnego w czasie trwania postępowania administracyjnego o tym, czy rozstrzygnięcie powinno zapaść na podstawie starego, czy nowego stanu prawnego decydują przepisy przejściowe. Zgodnie z art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Powołany przepis nie przewiduje żadnych wyjątków. Należy uznać, że nową ustawę stosuje się w każdym przypadku niezakończenia sprawy decyzją ostateczną przed 1 stycznia 1998 r., bez względu na powód niewydania decyzji pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów.

Sąd nie podzielił wątpliwości skarżących odnośnie zastosowania zasady bezpośredniego działania nowej ustawy w niniejszym postępowaniu. Nie doszło bowiem do nabycia żadnych praw po stronie skarżących. Słuszne jest stanowisko Wojewody, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie jest równoznaczne z prawem do tej nieruchomości. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę skarżących na niezwykle istotną okoliczność. Pomimo braku w ustawie o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 1985 r. przepisu wyłączającego możliwość zwrotu nieruchomości obciążonej użytkowaniem wieczystym, także pod rządami tej ustawy powszechnie przyjmowano, że zwrot nieruchomości obciążonej takim prawem nie jest możliwy. Podstawą tego stanowiska było przyjęcie, że organ administracji nie może orzekać o zwrocie nieruchomości która nie pozostaje w jego dyspozycji, gdyż decyzja taka byłaby niewykonalna. Za niedopuszczalnością zwrotu nieruchomości obciążonej prawem wieczystego użytkowania pod rządami ustawy z 1985 r. opowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w wyrokach z dnia 25 sierpnia 1998 r., sygn. IV SA 1363/96, LEX nr 45909; z dnia 14 maja 1998 r., sygn. IV SA 1174/96, LEX nr 45927; z dnia 13 maja 1998 r. sygn. I SA 1780/97, LEX nr 44500; z dnia 8 kwietnia 1998 r. sygn. IV SA 390/98, LEX nr 45941. W rzeczywistości więc określana w skardze jako niekorzystna zmiana przepisów tj. zastąpienie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przez ustawę o gospodarce nieruchomościami - nie miało dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy żadnego znaczenia.

Odnosząc się do zarzutu, że rozwiązanie przyjęte w art. 229 u.g.n. pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności należy stwierdzić, że mamy do czynienia z kolizją między uprawnieniami byłego właściciela do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej a uprawnieniami użytkownika wieczystego. Wprowadzenie art. 229 do ustawy o gospodarce nieruchomościami było w ocenie Sądu wyrazem akceptacji poglądów wykształconych wcześniej w orzecznictwie i nadania im rangi ustawowej. Należy więc uznać, że wolą ustawodawcy było w tym przypadku danie pierwszeństwa ochronie praw użytkownika wieczystego przed prawem osoby wywłaszczonej do żądania zwrotu nieruchomości.

Biorąc powyższe pod uwagę należało skargę oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).