Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 413/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3 pkt 3 i ust. 3a; art. 32; art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant: specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2013r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2012 r. W. B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – [...] (dalej: ZUS) o umorzenie odsetek oraz rozłożenie na raty kwoty głównej i kosztów zobowiązania pieniężnego z tytułu nieopłaconych składek za płatnika składek oraz za zatrudnionych pracowników. Wniosek swój umotywował niekorzystnymi warunkami ekonomicznymi, w jakich znalazł się w związku z prowadzeniem apteki. Jedną z podstawowych okoliczności, które przyczyniły się do złej sytuacji finansowej skarżącego było zamknięcie przychodni lekarskiej mieszczącej się w pobliżu jego apteki, co skutkowało znaczącym spadkiem obrotów. Do dalszego spadku przychodów doprowadziło otwarcie nowej przychodni wraz z konkurencyjną apteką. Nadto wskazał, iż na jego utrzymaniu pozostaje troje uczących się dzieci. Skarżący wyjaśnił, że nie ma możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia, gdyż wymagałoby to od niego zaciągnięcia kredytu, którego żaden bank mu nie udzieli. Wobec powyższego wniósł o umorzenie odsetek za zwłokę, zaś kwotę główną zadłużenia wraz z kosztami upomnienia i kosztami egzekucyjnymi chciałby spłacać w ratach po około 1.000,00 zł miesięcznie. Wskazał, że w przypadku uwzględnienia złożonego wniosku nie będzie konieczności zajmowania otrzymywanego przez niego wynagrodzenia za pracę.

W dniu [...] sierpnia 2012 r. do ZUS wpłynęło pismo skarżącego wraz z dokumentacją mającą na celu przedstawienie sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. Złożone zostały: kserokopie deklaracji rozliczeniowych PIT-36, PIT- 37, P1T/B i PIT-11 za lata 2009 - 2011, kserokopia zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] z dnia [...].08.2010 r. o wszczęciu egzekucji na rzecz wierzyciela "P.", kserokopia zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu Pani G. B. z dnia [...].07.2012 r. z T. S.A., kserokopia faktury za gaz za okres 05 - 06.2012 r. na kwotę 192,27 zł z potwierdzeniem zapłaty, kserokopia faktury za energię elektryczną za 06.2012 r. na kwotę 302,15 zł oraz Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej. Załączona została również kopia pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]o przekazaniu wniosku W. B. w sprawie umorzenia odsetek i rozłożenia na raty zobowiązania oraz przesłany uprzednio do dłużnika wykaz dokumentów umożliwiających rozpatrzenie wniosku.

Pismem z dnia [...] września 2012 r. nr [...], ZUS poinformował wnioskodawcę, iż jego wniosek w części dotyczącej rozłożenia zadłużenia na raty zostaje pozostawiony bez rozpatrzenia, zaś decyzją z dnia [...] września 2012 r. o numerze [...]r. umorzono postępowanie w stosunku do należności z tytułu odsetek za zwłokę należnych od składek za pracowników w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy u.s.u.s.

Jednocześnie decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...], ZUS odmówił W. B. umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od całości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej "u.s.u.s.") oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie z 2003 r.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca wskazał, iż od dnia [...].06.2012 r. zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę w B. Sp. z o.o., zaś jego miesięczne wynagrodzenie wynosi 4.495,00 zł brutto. Z bazy danych ZUS wynika jednak, że w lipcu 2012 r. uzyskał wynagrodzenie w wysokości 5.393,00 zł brutto. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, dwiema córkami oraz dwoma synami. Jego żona jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w T. S.A. Z przedłożonego zaświadczenia o zarobkach z dnia 27.07.2012 r. wynika, że jej średnie wynagrodzenie brutto wynosi 4.979,05 zł, tj. 3.306,73 zł netto. Starsza córka wnioskodawcy również jest zatrudniona i otrzymuje stałe miesięczne wynagrodzenie. Zobowiązany wskazał, że ma na utrzymaniu troje uczących się dzieci, jednakże z bazy danych ZUS wynika, że także młodsza córka jest obecnie zatrudniona i otrzymuje z tego tytułu comiesięczne wynagrodzenie. Dwaj synowie skarżącego uczą się i faktycznie nie osiągają żadnych dochodów.

ZUS podniósł także, że w przypadku wnioskodawcy nie można stwierdzić braku majątku. Jak ustalono, zobowiązany posiada samochód osobowy marki [...], r.ok prod. [...]. Ponadto jest właścicielem – na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej – nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha, na której ZUS dokonał zabezpieczenia swoich wierzytelności za okres od 05.2000 r. do 05.2009 r.

Wobec powyższego organ wskazał, iż w sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia nieściągalności zobowiązania. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala również uznać, że sytuacja materialna i finansowa rodziny dłużnika jest trudna. Większość członków rodziny wnioskodawcy jest zatrudniona i otrzymuje wynagrodzenia za pracę, zaś wynagrodzenia skarżącego i jego żony znacznie przekraczają wysokość obowiązującego obecnie minimalnego wynagrodzenia za pracę, tj. 1.500,00 zł brutto. Średni dochód na członka rodziny również jest wyższy, niż obowiązujące minimum socjalne, a zatem nie można stwierdzić wystąpienia ubóstwa. Na podstawie zgromadzonego materiału nie można więc uznać, że spłata należności spowoduje szkodę dla egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny. W opinii ZUS nie można również uznać, że okolicznością uzasadniającą umorzenie należności jest stan zdrowia osoby zobowiązanej bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które uniemożliwiają wnioskodawcy podjęcie zatrudnienia pozwalającego na spłatę zobowiązań składkowych. W toku prowadzonego postępowania nie zostały przedstawione żadne informacje na ten temat.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją o numerze [...] skarżący wskazał, że decyzja ta jest dla niego krzywdząca i uniemożliwia mu rozliczenia się z ZUS, przynajmniej w zakresie kwoty głównego zadłużenia. W jego ocenie, stwierdzony przez organ "majątek" nie stanowi żadnej wartości (samochód) albo jest niezbywalny (nieruchomość), co powoduje, że nie można mówić, że w sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia nieściągalności zobowiązania. Ponadto ZUS błędnie przyjął, że spłata należności nie spowoduje szkody dla egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny. Wskazał, iż wynagrodzenie jego żony ledwie wystarcza na pokrycie stałych miesięcznych opłat związanych z funkcjonowaniem rodziny, zaś jego wynagrodzenie jest przeznaczane na wyżywienie oraz częściową spłatę zobowiązań (między innymi poprzez egzekucję komorniczą).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2012 r.

W uzasadnieniu organ ponownie przedstawił stan faktyczny sprawy oraz objaśnił, jakie przepisy prawa znajdują zastosowanie do rozpoznania wniosku skarżącego. ZUS podkreślił przy tym, iż podjęcie decyzji w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet stwierdzenie występowania określonych przepisami przesłanek, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Odnosząc się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego ZUS potwierdził stanowisko zajęte w decyzji I instancji, uznające brak prawnej możliwości umorzenia odsetek w oparciu o kryterium całkowitej nieściągalności. Zauważył przy tym, iż żaden z organów prowadzących obecnie postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. To samo dotyczy stanowiska organu zajętego w pierwszej instancji w odniesieniu do możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W tym zakresie ZUS stwierdził, że uzyskiwane dochody oraz sytuacja rodzinna wnioskodawcy nie mają charakteru trwałego i pogłębiającego. Przedłożony materiał dowodowy nie wskazuje na powstanie jakichkolwiek zaległości w opłatach ponoszonych przez rodzinę wnioskodawcy na bieżące utrzymanie.

Ponadto organ podniósł, iż ważnym dla rozstrzygnięcia sprawy był fakt, że skarżący jako przedsiębiorca zatrudniał osoby należące do OFE. Stanowisko to jest uzasadnione ochroną interesu ubezpieczonych, w tym zapewnienia przekazania do OFE części składek wraz z odsetkami za zwłokę. Obowiązkiem płatnika jest uregulowanie niezapłaconych składek.

Konkludując organ stwierdził, iż ze względu na brak przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, brak jest również przesłanek do umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę należnych od nieopłaconych składek.

W skardze na powyższą decyzję W. B. wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji zarzucił naruszenie przepisów:

1) art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez brak pod decyzją podpisu osoby upoważnionej do wydania decyzji tj. Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

2) art.28 ust.3 pkt 3 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że nie wystąpiła co najmniej jedna z przesłanek wymienionych w tym przepisie;

3) § 3 ust.1 rozporządzenia z 2003 r. poprzez uznanie, że osiągane przez stronę dochody zaspokajają podstawowe potrzeby życiowe, a wnioskodawca nie znajduje się w zagrożeniu bytu.

W uzasadnieniu skarżący powtórzył twierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a nadto wskazał, iż do decyzji nie zostało dołączone pełnomocnictwo z którego by wynikało, że osoba która się pod nią podpisała tj. Dyrektor A. T. miała umocowanie do tej czynności prawnej. Ponadto, w ocenie skarżącego, organ II instancji nie dokonał ponownej analizy materiału dowodowego, do czego był zobowiązany.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ przedstawił pełnomocnictwo z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...], upoważniające A. T. – Dyrektora [...] Oddziału ZUS do wydawania decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek (k. 9-10 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku (...); 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe (...) z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności (...); 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 ustawie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

ZUS zasadnie przyjął, iż analizie należy poddać wyłącznie przesłanki określone w pkt 3, 4a, 5 i 6 oraz – w ocenie sądu - prawidłowo przyjął, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi. Przede wszystkim skarżący zatrudniony jest w spółce z wynagrodzeniem – wg raportu płatnika składek za lipiec 2012 r. – w wys. 5.640,- zł brutto (4.430,- zł netto). W 2009 r. osiągnął on dochód z tytułu zatrudnienia, prowadzonej działalności gospodarczej oraz umów o dzieło w łącznej kwocie 70.646,00 zł, również w roku w 2010 z tytułu ww. źródeł dochód stanowił 56.637,47 zł, natomiast dochód w roku 2011 z tytułu zatrudnienia i prowadzonej działalności wyniósł 45.961,18 zł. Strona spłaca kredyt bankowy w ratach po 1.200 zł , a do uregulowania w 2012 r. pozostała kwota ok. 5.600 zł. Również na wnioskodawcy ciąży zobowiązanie wobec firmy P. – do spłaty pozostało ok. 4.000 zł, które dochodzone jest w sądowym postępowaniu egzekucyjnym, w którym żaden z wierzycieli nie odstąpił od dochodzenia swoich należności. Organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zaś wysokość należnych składek znacznie przekracza koszty upomnienia.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy określone zostały w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia z 2003 r., w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiałoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Organ analizował sprawę w szczególności pod kątem spełnienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. i przyjął, iż osiągane przez stronę dochody zaspokajają podstawowe potrzeby życiowe, zaś rodzina wnioskodawcy nie znajduje się w sytuacji zagrożeniu bytu. W ocenie Sądu poczynione w tej kwestii przez organ ustalenia są prawidłowe. W szczególności zaaprobowac należy te stwierdzenia, w których ZUS podkreśla, że skarżacy jest zatrudniony i z tego tytułu ma zapewnione stale źródło utrzymania w wysokości 4.430 zł netto. Również żona wnioskodawcy uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia w kwocie 3.306,76 zł netto, zaś pozostali członkowie rodziny tj. córki skarżacego posiadają własne źródła utrzymanian w wysokości 2.934 zł netto i 1.620 zł netto. Zatem łączna kwota dochodu w rodzinie wynosi ok. 12.280 zł netto miesięcznie. Na utrzymaniu małżonków pozostają jednie dwaj synowie. Średni miesięczny dochód na członka rodziny to ok. 2.046 zł netto miesięcznie. Zatem słusznie organ zauwazył, iż dochód na jednego członka rodziny jest wyższy niż obowiązujące minimum socjalne, które zostało określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Prawidłowo została również przeanalizowana sytuacja majatkowa wnioskodawcy, w porównaniu z wydatkami jego rodziny związanymi z jej utrzymaniem. Organ przyjął, iż z uzyskiwanych dochodów regulowane są miesięczne koszty związane z opłatą za energię elektryczną w kwocie od 350 do 500 zł, gaz – od 200 do 1.500 zł w okresie grzewczym, usługi telekomunikacyjne w wys. 150 zł oraz pozostałe wydatki związane z utrzymaniem domu w wys. od 300 do 400 zł. W ocenie Sądu należy przyjąć za organem, iż zebrany materiał dowodowy nie wskazuje na powstanie jakichkolwiek zaległości w opłatach, natomiast po dokonaniu wszelkich płatności wnioskodawca dysponuje wolnymi środkami, z których może być regulowane zadłużenie z tytułu składek. Przemawia za tym również zadeklarowana przez skarżacego chęć spłacania zadłużenia w ratach po 1.000 zł miesiecznie.

W tym miejscu przypomnieć trzeba, iż umorzenie należności jest definitywną rezygnacją z możliwości ich wyegzekwowania, w związku z powyższym taka decyzja musi być podejmowana bardzo rozważnie. Organ zobowiązany jest uwzględnić aktualne możliwości płatnicze zobowiązanego, ale także powinien mieć na względzie możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości. W ocenie Sądu, skarżący takim potencjałem na przyszłość dysponuje. Jest w sile wieku, nie jest osobą ze stwierdzonym, choćby umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, nie przedstawia również dowodów na to, że on bądź członkowie jego rodziny posiadają schorzenia uniemożliwiające wykonywanie pracy. Wręcz przeciwnie, zarówno wnioskodawca, jak też jego żona i dwie córki świadczą pracę i osiągają stałe dochody, które wystarczają na utrzymanie rodziny.

Należy wskazać, że obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków w celu dochodzenia należności z tytułu składek w tym także środków przymusowego dochodzenia należności. Szczególna wnikliwość i staranność działania przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek wynika z ich publicznego charakteru i celu na które są one przeznaczone, dlatego przy podejmowaniu takich decyzji konieczna jest konfrontacja interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Z tego wynika także wyjątkowość instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu jako prawidłowe należy uznać ustalenia organu, że stwierdzona trudna sytuacja finansowa skarżącego nie kwalifikuje się do podjęcia decyzji korzystnej dla niego. Podnieść należy, iż Sąd nie kwestionując trudnej sytuacji w jakiej znalazł się zobowiązany, stwierdza jednakże, że zgromadzony w sprawie w sposób wyczerpujący i prawidłowo oceniony materiał dowodowy nie daje podstaw do podjęcia decyzji o umorzeniu należności. ZUS rozważył i skonfrontował, w realiach rozpoznawanej sprawy, ważny interes strony i interes społeczny. Wynik tej konfrontacji, znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie może być uznany za dowolny lub sprzeczny z prawem.

Z powyższych przyczyn nie można było uwzględnić zarzutów naruszenia art. 28 ust.3 pkt 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust.1 rozporządzenia z 2003 r.

Kontrolując natomiast działania ZUS podejmowane w toku przeprowadzonego postępowania przypomnieć należy, iż ustawodawca używając w omawianych przepisach zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu z 2003 r. Zaznaczyć jednak trzeba, iż ocena organu w tej kwestii musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych. Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Oceniając sprawę pod tym kątem wskazać należy, że organ prawidłowo zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku materiał dowodowy. Postępowania były prowadzone z uwzględnieniem wszystkich zasad, w szczególności skarżący miał zapewniony czynny udział w każdym stadium. Zarówno decyzja I instancji, jak też decyzja wydana na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy są skonstruowane prawidłowo, powołują podstawy prawne oraz zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne. Sąd nie dopatrzył się w działaniach ZUS naruszeń przepisów proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. jest podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Za chybiony uznać należało zarzut naruszenia przepisu art. 107 k.p.a. z uwagi na brak umocowania Dyrektora Oddziału do podpisania decyzji.

Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż w orzecznictwie podnosi się, że przymiot organu administracji publicznej przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, nie zaś Prezesowi Zakładu. W wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. o sygn. akt II GSK Naczelny Sąd Administracyjny wskazał iż z treści przepisów u.s.u.s., regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66-79a) wynika, że jest to jednostka organizacyjna (osoba prawna), która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 4). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. ZUS wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych. W ramach prowadzonej działalności posługuje się środkami prawnymi właściwymi organom administracji publicznej, a więc przede wszystkim wydaje decyzje administracyjne (art. 66 ust. 4). Z przepisów ustawy określających podmiotowość publicznoprawną ZUS-u oraz zakres i sposób wykonywania podstawowych jego zadań wynika konieczność daleko posuniętej, wewnętrznej dekoncentracji kompetencji do działania w charakterze organu administracji publicznej. Jeżeli dodatkowo uwzględni się skalę działania ZUS mierzoną liczbą ubezpieczonych i liczbą pracowników zajmujących się załatwianiem ich spraw, to trudno byłoby uznać za racjonalne takie rozwiązanie, które wymaga, aby Prezes ZUS udzielał bezpośrednio każdemu pracownikowi zajmującemu się załatwianiem spraw ubezpieczonych upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. NSA wyraził nadto pogląd, iż przepis art. 74 ust. 5 u.s.u.s. spełnia wymagania określone w art. 92 ust. 2 Konstytucji RP, a przepis § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych został wydany na podstawie i w granicach upoważnienia zawartego w ustawie. Stanowi więc właściwą podstawę prawną do udzielania, w sposób w tym przepisie określony, pracownikom ZUS upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu [...] Prezes ZUS kieruje działalnością Zakładu i reprezentuje Zakład na zewnątrz (art. 73 ust. 1 u.s.u.s.). Z tego przepisu nie wynika jednak, że wyłącznie Prezes może udzielać innym pracownikom upoważnień do działania w imieniu Zakładu, ponieważ ustawa stanowi w art. 75 ust. 5, że kompetencje organów Zakładu określa statut Zakładu. Tym samym dopuszcza możliwość ograniczenia kompetencji Prezesa jako piastuna organu na rzecz innych pracowników Zakładu. Prezes ZUS udzielając Dyrektorowi Oddziału upoważnienia, o którym mowa w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu, nie upoważnia go do działania w swoim imieniu (imieniu Prezesa) lecz w imieniu Zakładu jako organu. Nie zezwala więc Dyrektorowi Oddziału na udzielenie "subupoważnienia" niedopuszczalnego w świetle art. 268a k.p.a. Dyrektor Oddziału staje się, na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym ZUS jako organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa ZUS (por. także wyrok NSA z 7 lutego 2008 r., sygn. akt II GSK 382/07, orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec powyższego przyjąć należało, iż w sprawach umarzania należności decyzje wydawane są w pierwszej instancji przez Zakład, a po wniesieniu środka zaskarżenia przez działającego w imieniu Zakładu – Prezesa Zakładu, który może udzielić upoważnienia do działania w imieniu Zakładu innym pracownikom. W niniejszej sprawie zaskarżoną decyzję podpisała Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych A. T. Osoba ta została upoważniona – na mocy pełnomocnictwa z dnia [...] marca 2010 r. – do wydawania decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek. Pełnomocnictwo to zostało podpisane przez Prezesa ZUS, co oznacza, że zaskarżona decyzja jest zgodna z art. 107 § 1 k.p.a.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.