Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 842/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant spec. Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego M. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. S. (dalej zwany też "Skarżącym", "Stroną") złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej z [...] marca 2021 r., nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w B. z [...] października 2020 r. orzekającej o trwałej niezdolności Skarżącego do wykonywania zawodu adwokata.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia oba organy wskazały art. 58 pkt. 8 oraz art. 4c ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (dalej zwaną: "p.o a.") i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne:

Uchwałą ORA w B. z [...] listopada 2009 roku skarżący został wpisany na listę adwokatów Izby Adwokackiej w B., a po złozeniu ślubowania, od [...] maja 2010 roku rozpoczął wykonywanie zawodu w Kancelarii Adwokackiej w A..

Okręgowa Rada Adwokacka w B. uchwałą z [...] sierpnia 2018r. wszczęła postępowanie w przedmiocie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata przez M. S. powołując się na umorzenie przeciwko niemu dochodzenia dyscyplinarnego (sygn. akt: [...]) i Rzecznika Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w B., który wskazał m. in., iż adwokat ten został poddany badaniom psychiatrycznym, z których wynikają objawy zaburzeń afektywnych dwubiegunowych o typie maniakalnym, charakteryzujące się występowaniem epizodów zaburzeń nastroju, napędu, emocji, spostrzegania i myślenia w postaci depresji oraz manii.

Na posiedzeniu w dniu [...] marca 2019 roku ORA w B. po wysłuchaniu Strony oraz jego pełnomocnika podjęła uchwałę o jego trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata.

Na skutek wniesionego odwołania Strony, Prezydium NRA [...] lipca 2019 roku uchyliło zaskarżoną uchwałę i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uznało rozstrzygnięcie za przedwczesne, w sytuacji, kiedy powołana opinia lekarska wskazywała na konieczność kolejnego badania za 6 m-cy, a nadto została złożona opinia lekarza psychiatry stwierdzająca, że Strona może pracować w zawodzie adwokata, której to opinii nie można pominąć. NRA zobowiązała ORA w B. przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, do złożenia wszelkiej dokumentacji lekarskiej związanej z jego leczeniem psychiatrycznym, a następnie wyznaczenia lekarzy psychiatrów celem wydania opinii lekarskiej w przedmiocie stanu zdrowia psychicznego Strony pod kątem zdolności bądź niezdolności do wykonywania zawodu adwokata, w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.).

Po złożeniu dokumentacji ORA zleciła wykonanie opinii przez lekarzy psychiatrów wcześniej badających stronę, a następnie powołała - z uwagi na dotychczasowe dwie skrajnie odmienne opinie biegłych – kolejnych dwóch biegłych lekarzy psychiatrów celem ustalenia, czy istnieje trwała niemożność wykonywania zawodu adwokata przez M.S.. O sporządzenie ekspertyzy pod kątem zapisu art. 4c ustawy Prawo o adwokaturze zwróciła się do Zakładu Pracowni Ekspertyz Sądowych Katedry Medycyny Sądowej Uniwersytetu [...] w K. pismem z [...] lutego 2020 r. Opinia została sporządzona [...] lipca 2020 r., po dwukrotnym badaniu [...] i [...] lipca 2020 r. Po złożeniu przez Stronę pisma z [...] września 2020 r. zawierającego odpis badania MR głowy z [...] września 2020 r. oraz pytania do biegłych - sporządzili oni opinię uzupełniającą z [...] września 2020 r. Przy piśmie z 29 września 2020 r. Strona przedłożyła odpis Opinii psychologicznej z [...] września 2020 r. sporządzonej przez [...] po przeprowadzonym badaniu oraz przy piśmie z [...] października 2020 r. dołączyła zaświadczenie lekarza psychiatry z tej samej daty o zaniechaniu przyjmowania leku o nazwie [...].

Na tej podstawie, ORA w B., uchwałą z [...] października 2020 r. orzekła, że M.S. jest trwale niezdolny do wykonywania zawodu adwokata.

Rozpoznając odwołanie Strony od ww. uchwały, Prezydium NRA uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznało, że w sprawie zostało wydanych kilka wzajemnie wykluczających się opinii o stanie zdrowia psychicznego Strony. W uzasadnieniu zacytowało uzasadnienie ORA w B. (z k. 416), które powołało się na opinię biegłych z Collegium Medicum [...] i uznało, że "opinia wraz z opinią uzupełniającą jest zupełna, jej wnioski są logiczne, zostały szczegółowo umotywowane. Obecny stan zdrowia adwokata M.S. powoduje trwałą niezdolność do wykonywania zawodu adwokata". Prezydium NRA w uchwale z [...] marca 2021r. nr [...] zacytowało opinię wydaną w lipcu 2020 r. co do aktualnego wówczas stanu zdrowia Strony, w przeciwieństwie do wcześniejszych opinii lekarskich, podzielając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, dotyczące oceny opinii biegłych z Collegium Medicum [...], że obecny stan zdrowia Strony powoduje trwałą niezdolność do wykonywania zawodu adwokata. Organ II instancji uznał, że w chwili obecnej wykonywanie przez adw. M.S. czynności zawodowych może doprowadzić do trwałych, a także nieodwracalnych skutków działających na niekorzyść osób, które może reprezentować. Zawód adwokata, któremu klienci powierzają swoje życiowe problemy, jest zawodem zaufania społecznego, którego zawieść nie można zarówno w interesie poszczególnych osób, jak również w interesie adwokatury.

W skardze złożonej do tut. Sądu na powyższą uchwałę Skarżący zarzucił naruszenie:

art. 80 i art. 75 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7 i 8 k.p.a.. które miały wpływ na treść skarżonej uchwały poprzez dokonanie dowolnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego w sprawie przez Organ, polegającej na oparciu ustaleń faktycznych na opinii lekarskiej sporządzonej wyłącznie w [...] lipca 2020 r., przy jednoczesnym nieuwzględnieniu treści dokumentów zgromadzonych w sprawie tj. zaświadczeń lekarskich, opinii psychiatrycznej, opinii psychologicznej z [...] września 2020 r., a w szczególności opinii z [...] września 2020 r., a w konsekwencji niewłaściwym przyjęciu, że Skarżący jest trwale niezdolny do wykonywania zawodu adwokata, w sytuacji w której z żadnego materiału dowodowego w sprawie nie wynikają takie wnioski, a wręcz przeciwnie, pozostały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przemawiał za przyjęciem ustaleń odmiennych;

art. 7. art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 6 k.p.a. i art. 8 Konstytucji RP poprzez wydanie uchwały na podstawie stanu faktycznego, który nie istniał już na dzień orzekania przez Organ, tj. w oparciu opinie psychiatryczną sporządzoną w toku postępowania w 2020 r., natomiast istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma obecny stan zdrowia Skarżącego, w szczególności z uwagi na fakt odstawienia iektórych leków, które wpływały negatywnie na funkcje rozpoznawcze, co zostało wskazane w opinii psychiatrycznej, na podstawie której Organ wydał zaskarżoną uchwałę;

art. 4c ust. 2 p.o.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i wydanie uchwały o trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata pomimo braku ku temu podstaw na podstawie zebranego materiału dowodowego, bowiem z opinii psychiatrycznej jak mylnie wskazał Organ nie wynika, że Skarżący jest "trwale niezdolny do wykonywania zawodu adwokata";

art. 81a § 1 k.p.a. poprzez brak zastosowania zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, szczególnie w sytuacji, w której sprawa związana jest z bardzo dolegliwym ograniczeniem jej uprawnień

Skarżący wniósł o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego lekarza psychiatrii K.T. z [...] kwietnia 2021 r., na okoliczność braku przeciwskazań do wykonywania przez niego zawodu adwokata.

Wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały ORA z [...] marca 2019 r. oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi rozwinął podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę NRA wniosła o jej oddalenie "jako oczywiście bezzasadnej", podtrzymując dotychczasową argumentację. Uznała, że skarga stanowi wyłącznie wyraz subiektywnego przekonania. Powołując się na art. 65 pkt. 1 p.o.a. oceniła, że obecny stan zdrowia Skarżącego nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Jej zdaniem, na k.416 biegli z zakresu psychiatrii Collegium Medicum [...] wskazali, że "Obecny stan zdrowia adwokata M.S. powoduje trwałą niezdolność do wykonywania zawodu adwokata". Zaburzenia psychiczne z którymi zmaga się obecnie Skarżący grożą, iż nie będzie on w stanie prawidłowo reprezentować interesów swoich przyszłych klientów. Zdaniem organu II instancji, opinia została sporządzona w sposób niezwykle rzetelny i niezależny, po uprzednim dwukrotnym przeprowadzeniu badania Skarżącego. Wnioski z niej płynące potwierdzają niezdolność do wykonywania zawodu adwokata, zatem brak jest podstaw by je zakwestionować. Zastrzeżenia Skarżącego uznała za subiektywne, nie stanowią o dowolnej ocenie materiału dowodowego. Konieczne było wskazanie konkretnych naruszeń zasad logiki czy doświadczenia życiowego, do czego zdaniem NRA nie doszło.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, ale także z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Na wstępnie należy wskazać, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021 poz.137 t.j.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Co więcej, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U.2022 poz.329 t.j. - dalej jako "p.p.s.a.").

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie doszło zarówno do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a.), jak do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a.).

Zgodnie z podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji, art. 4c ust. 1 Prawo o adwokaturze, o trwałej niezdolności do wykonywania zawodu orzeka okręgowa rada adwokacka. Stosownie do art. 4c ust. 2 ww. ustawy, przedmiotowa uchwała zapada po wysłuchaniu adwokata i jego pełnomocnika ustanowionego spośród adwokatów oraz po zaznajomieniu się z opiniami lub orzeczeniami lekarskimi. Z tej ostatniej normy wynika jednoznacznie, że dla ważności uchwały wydanej przez okręgową radę adwokacką w przedmiocie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z opinii lub orzeczeń lekarskich (także w Z. Krzemiński (w:) "Prawo o adwokaturze. Komentarz.", Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 17), prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 22 marca 2018r. sygn. akt VI SA/WA 2382/17).

Z powyższego wynika, że rozpoznając odwołanie organ II instancji miał tak samo, jak organ I instancji obowiązek podania podstawy prawnej uchwały oraz także jej uzasadnienia prawnego i faktycznego, uzasadnienia faktów uznanych za udowodnione i dowodów, na których się oparł, ale również podania przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności.

Nie ulega wątpliwości, że uznanie adwokata za trwale niezdolnego do wykonywania zawodu stanowi przykład czynności wkraczającej bezpośrednio w sferę konstytucyjnych praw obywatelskich - w sferę wolności wykonywania zawodu. Działanie takie winno być obwarowane regułami gwarantującymi należyte zastosowanie tej - tak poważnej w skutkach - sankcji. Sankcja w tym przepisie może być zastosowana wyłącznie przy spełnieniu warunku trwałej niezdolności wykonywania zawodu adwokata. Jest bowiem oczywiste, że ustawodawca, wprowadzając wymogi określone w art. 4c ust. 2 Prawa o adwokaturze dotyczące zarówno obowiązku ustanowienia pełnomocnika, jak i obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii lekarskich chroni tym samym osoby wykonujące zawód adwokata przed nadużyciem prawa – tj. arbitralną i dowolną oceną organów samorządu adwokackiego.

Niebagatelna jest zatem w tej ochronie rola organu odwoławczego, jakim jest Naczelna Rada Adwokacka, do której m.in. należy rozpoznawanie odwołań od uchwał okręgowych rad adwokackich (art. 58 pkt 8 p.o a.).

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, jako kolegialny organ samorządu zawodowego adwokatów, sprawuje powierzone mu Prawem o adwokaturze zadania z zakresu administracji publicznej wobec tej grupy zawodowej, a w określonych sytuacjach powołane jest także do orzekania w sprawach indywidualnych. W tych sprawach uchwały organów samorządu adwokackiego stanowią decyzje administracyjne. Oznacza to, że stosownie do art. 140 k.p.a., w sprawach nieuregulowanych w art. 136-139 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji.

Tymczasem zaskarżona uchwała Prezydium NRA z 8 marca 2021r. wydana została z naruszeniem: art. 15 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także naruszeniem art. 107 § 1 pkt 4 i pkt 6 i § 3 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Art. 15 k.p.a. gwarantuje stronie dwuinstancyjne postępowanie administracyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Istotą postępowania odwoławczego zgodnie z obowiązującą w polskiej procedurze administracyjnej zasadą dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.) jest dwukrotne merytoryczne badanie sprawy przez organy administracji I i II stopnia. Obowiązujący model postępowania odwoławczego nie ma zatem charakteru kasacyjnego, co wyklucza ograniczenie postępowania przed organem drugiej instancji jedynie do kontroli orzeczenia wydanego przez organ I instancji. W konsekwencji w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że organ odwoławczy jest obowiązany uwzględniać wszelkie zmiany stanu prawnego i faktycznego sprawy zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy ocenia zatem materiał dowodowy, uwzględniając zarówno stan faktyczny stwierdzony w czasie wydania decyzji przez organ w pierwszej instancji, jak i te zmiany stanu faktycznego, które zaszły pomiędzy wydaniem decyzji organu pierwszej instancji, a wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym. Zatem organ II instancji powinien ustalić stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z regulacjami art. 7 i 77 § 1 k.p.a., biorąc pod uwagę datę orzekania przez ten organ, a nie wyłącznie przez organ I instancji.

Dwuinstancyjność postępowania administracyjnego jest związana z prawem strony do zaskarżenia dotyczących jej rozstrzygnięć. Do istoty dwuinstancyjności należy dwukrotne merytoryczne rozstrzygnięcie tej samej sprawy przez dwa różne organy administracji, a nie wyłącznie przeprowadzenie kontroli zasadności argumentów podniesionych w środku zaskarżenia od decyzji organu pierwszej instancji. Niewystarczające dla wypełnienia tego obowiązku jest przytoczenie przez organ odwoławczy uzasadnienia decyzji organu I instancji, bez dokonania własnych w tym zakresie ocen czy analiz. (wyrok NSA II GSK 94/22 z 22 marca 2022 r. LEX nr 3339630).

Przedmiotem postępowania odwoławczego jest zarówno rozpatrzenie konkretnej sprawy i jej załatwienie, jak i weryfikacja decyzji organu I instancji. Złożenie odwołania ma ten skutek, że organ odwoławczy uzyskuje możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy, w której zapadła decyzja organu I instancji. Zasada dwuinstancyjności, wyrażona w art. 15 k.p.a., stanowi o istocie postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji podlega - w wyniku złożenia odwołania przez uprawniony podmiot - ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji.(wyrok NSA III OSK 1024/21 z 10 maja 2022 r. LEX nr 3347670).

Wszystkim tym zasadom uchybiło w niniejszej sprawie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę ORA w B. wydanej na podstawie art. 4c ust. 1 p.o a.

Wskazane poniżej na gruncie niniejszej sprawy uchybienia procesowe, przy realizacji obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia i powodują w konsekwencji kaskadowe naruszenie kolejnych norm procesowych mających istotny wpływ na ustalenie stanu faktycznego i prawidłowe zastosowanie podstawy prawnej w postaci art. 4c ust. 2 Prawa o adwokaturze.

Należy bowiem zgodzić się z poglądem wyrażonym w orzecznictwie, że ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a. - i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Ostatnio wskazany przepis wyraźnie nakazuje, by organ podał w uzasadnieniu decyzji fakty uznane za udowodnione i dowody, na których się oparto, ale również przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności. Natomiast niewyjaśnienie wszystkich okoliczności oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko przeprowadzenie postępowania we wskazany sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Ponadto organ winien tak prowadzić postępowanie, by pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), co w przypadku organu odwoławczego koresponduje z zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.), z której wynika obowiązek organu odwoławczego ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Zasada ta wymaga nie tylko podjęcia dwóch rozstrzygnięć organów kolejnych instancji, lecz zakłada ich podjęcie w wyniku przeprowadzenia przez każdy z nich postępowania, umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Chodzi zatem o to, aby przeprowadzono dwukrotnie merytoryczne postępowanie, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i dogłębny przeanalizowano wszelkie argumenty i w konsekwencji dokonano prawidłowej subsumcji przepisu prawa do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie. Obowiązkiem organu odwoławczego jest więc ponowne rozpatrzenie sprawy tak, jak gdyby nie było rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. (v. wyrok NSA II OSK 1051/21 z 22 marca 2022 r. LEX nr 3325863) .

W przypadku niniejszej sprawy, w której jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia o orzeczeniu przez Okręgową Radę Adwokacką w B. trwałej niezdolności Skarżącego do wykonywania zawodu był art. 4c ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze, przy czym prawdopodobnie wg Dz.U. 2020 poz.1651 ze zm.), bowiem ani organ I instancji, ani organ II instancji nie wskazały rocznika i pozycji Dziennika Ustaw zastosowanego w dacie podjęcia uchwały przepisu ustawy.

Skoro kluczową i jedyną przesłanką do rozstrzygnięcia było wykazanie przez samorząd adwokacki, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że w dacie wydania uchwały została spełniona "trwała niezdolność" do wykonywania zawodu adwokata, kluczowa kwestią była wykładnia tego terminu.

Organ odwoławczy, wbrew ciążącym na nim obowiązkom, nie uzasadnił zastosowanej podstawy prawnej, a w faktycznej przyjął – częściowo cytując – ustalenia i ocenę ORA w B..

Tymczasem organ I instancji zastosował do art. 4c ust. 1 wykładnię rozszerzającą, co jest niedopuszczalne w sytuacji stosowania przepisów o charakterze karno-administracyjnym, czyli nakładających jakiekolwiek restrykcje względem obywatela, czym jest orzeczenie o trwałej niezdolności wykonywania zawodu adwokata. W istocie prowadzi bowiem do odebrania skarżącemu posiadanych uprawnień zawodowych i możliwości zarobkowania. Naruszenie prawa materialnego przez organ odwoławczy polegało na akceptacji dwóch kwestii merytorycznych przyjętych przez organ I instancji: uznania terminu "trwała niezdolność" jako tożsamego z czasową niezdolnością oraz utożsamienie trwałej niezdolności ze "stanami psychicznymi, które uniemożliwiają lub w znacznym stopniu utrudniają adwokatowi podejmowanie działań w celu należytego wykonywania zawodu. Nie muszą to być jednak stany psychiczne skutkujące ubezwłasnowolnieniem (za powołanym komentarzem P. Kruszyńskiego "Prawo o adwokaturze. Komentarz. "WK 2016. Tezy do art. 4c)".

Ta ostatnia przesłanka nie została jednakże wymieniona w przepisie prawa materialnego, także organ odwoławczy nie odwołuje się do dowodu z opinii biegłego, która potwierdzałaby, że zdiagnozowany u Skarżącego C. jest "stanem psychicznym" tego rodzaju.

Tymczasem organ odwoławczy nie dokonał oceny dowodu na k.331v akt adm: opinii Collegium Medicum [...] z [...].07.2020r., w której biegli stwierdzają, że badany spełnia kryteria dla rozpoznania epizodu maniakalnego w przeszłości, co razem spełnia kryteria dla rozpoznania choroby afektywnej dwubiegunowej typu I, obecnie w pełnej bieżącej remisji (str. 6 opinii od góry).

W ocenie Sądu, ustawowa przesłanka trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata oznacza nieprzywracaną przeszkodę zdrowotną do wykonywania tego zawodu. Rozumienie zwrotu "trwała niezdolność do wykonywania zawodu adwokata" należy przyjąć jako stałą niezdolność do wykonywania ww. pracy

Brak ponownej oceny materiału dowodowego, szczególnie aktualnych w dacie rozstrzygnięcia opinii biegłych psychiatrów, rezonansu magnetycznego głowy z [...] września 2020r. przy jednoczesnej akceptacji rozstrzygnięcia ORA, w którym "trwała" niezdolność do wykonywania zawodu oznacza "istniejącą przez dłuższy czas" jest sprzeczna co do zasady z Opinią Collegium Medicum [...] z [...].07.2020r. Biegli bowiem wyjaśniają (k.388-388v akt adm.), że choroba afektywna dwubiegunowa automatycznie nie powoduje niezdolności do wykonywania zawodu, w tym adwokata, bowiem stosowanie optymalnie dobranego leczenia może umożliwić poprawne funkcjonowanie społeczne i zawodowe, choć należy zastrzec, iż bywają postacie tego schorzenia nie poddające się farmakoterapii w sposób umożliwiający powrót do uprzednio wykonywanych zawodów. Należy przy tym podkreślić, że w czasie badania psychologicznego obraz badanego w chwili obecnej przeczy możliwościom podejmowania efektywnych zachowań zawodowych stawianych adwokatowi (np. możliwość budowania strategii postępowania tak aby w jak najlepszy sposób reprezentować interes klienta) – uniemożliwiają to obecne znaczne zaburzenia pamięci, zaburzenia uwagi, myślenia abstrakcyjnego i trudności w znajdowaniu rozwiązań problemów. Badanie wskazuje, iż prawdopodobnie na skutek możliwych objawów stosowanych leków, badany nie jest w stanie wykorzystać w sposób oczekiwany posiadanych zasobów intelektualnych. Objawy te mogą wynikać z działania leku przeciwpsychotycznego – Clopixol (...) Również należy brać pod uwagę inne, samoistne stany chorobowe mózgowia, poza CHAD, prowadzące do strukturalnego jego uszkodzenia, które mogą być osiągalne w diagnostyce neuroobrazowej (np. rezonans magnetyczny mózgowia z kontrastem), a które należałoby wykluczyć. Dokumentacja znajdująca się w aktach osobowych nie zawiera informacji o wynikach tego rodzaju diagnostyki różnicowej. Aktualnie z powodu znacznych zaburzeń funkcji neurozpoznawczych adwokat (...) jest niezdolny do wykonywania zawodu prawniczego, w szczególności adwokata. Niezdolność ta potrwa do czasu uzyskania remisji objawów choroby afektywnej dwubiegunowej (C.) i ustąpienia objawów ubocznych/niepożądanych stosowanych leków, a w szczególności powodujących zaburzenia poznawcze potwierdzone w badaniu psychologicznym, a które nieakceptowalne są całkowicie u osoby wykonującej zawód prawniczy, szczególnie u adwokata"

Kwestie te wskazują, że w dacie wydania decyzji odwoławczej istniała konieczność przeprowadzenia, w trybie art. 136 k.p.a. dowodu z opinii uzupełniającej celem wyjaśnienia niekorzystnych skutków ubocznych wynikających z przyjmowania leku C., który z tych przyczyn został zmieniony, jak i oceny przez nich aktualnego badania MR głowy na okoliczność wykluczenia strukturalnego uszkodzenia mózgu. Art. 136 § 1 k.p.a. daje organowi odwoławczemu możliwość przeprowadzenia dodatkowego postępowania na żądanie strony lub z urzędu w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

Należy podkreślić, że powyższe wątpliwości miał też organ I instancji, skoro pismem z [...].09.20 r. Okręgowa Rada Adwokacka w B. zwracała się z zapytaniem do [...] Collegium Medicum z zapytaniem, czy stan zdrowia adwokata uzasadnia przyjęcie, że jest on trwale niezdolny do wykonywania zawodu adwokata, gdyż zapis na k. 10-12 opinii nie wymienia trwałej zdolności do wykonywania zawodu prawniczego, a jedynie niezdolność. Wyrażając te wątpliwości, przesłała MR głowy badanego (k.403 akt adm.). Z opinii psychologicznej z [...].09.2020r. wynika brak wskaźników istotnych deficytów natury poznawczej, nie przejawia zaburzeń wynikających z dysfunkcji mózgu, faza remisji objawów zaburzeń afektywnych (k. 407- 405 akt adm.).

Co więcej, z opinii uzupełniającej z [...] września 2020r. Collegium Medicum [..] wynika, że: wskazane wyżej problemy zdrowotne w sytuacji, gdy nie ma dowodów w neuroobrazowaniu na trwałe i nieodwracalne strukturalne uszkodzenie mózgu, nie mogą przesądzać w obserwowanym obrazie o trwałości niezdolności do wykonywania jakiegokolwiek zawodu, w tym prawniczego.

Biegli ocenili, że dołączony do pisma wynik badania mózgu nie wskazuje na obecność strukturalnych zmian. Choroba afektywna dwubiegunowa może przy zastosowaniu optymalnego leczenia dać długotrwała remisję, a także równocześnie leczenie może nie dawać zaburzeń funkcji poznawczych, które opisano w treści badania, a które w obserwowanym natężeniu dyskwalifikują adwokata (...) z wykonywania zawodu adwokata, czy jakiegokolwiek innego, do momentu ich ustąpienia. Możliwe jest w chwili obecnej przyjęcie, iż adwokat (...) jest długotrwale niezdolny do do wykonywania zawodu adwokata, to jest na okres nie krótszy niż dwa – trzy lata. Po tym okresie niezbędne jest ponowne badanie przez specjalistów psychiatrii i psychologii klinicznej z zastosowaniem legalnie zastosowanych, referencyjnych prób psychometrycznych. (...) Tak więc w chwili obecnej zaopiniowanie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata przez (...) byłoby z punktu widzenia sadowo-lekarskiego nieuzasadnione, bowiem schorzenia jakimi dotknięty jest adwokat (...) optymalnie leczone mogą wejść w długotrwała bądź trwała remisję umożliwiającą funkcjonowanie zawodowe i społeczne. (...)

Wg biegłych (str. 412 akt adm.), o remisji objawów chorobowych nie przesądza systematyczne uczęszczanie na badana i kontrole w Poradni Psychiatrycznej, ale zadziałanie optymalnie dobranego leczenia i ustąpienie objawów choroby afektywnej dwubiegunowej i objawów niepożądanych stosowanego leczenia w sferze neuropoznawczej. Tak więc modyfikacja leczenia może spowodować zarówno ustąpienie objawów choroby afektywnej dwubiegunowej jak i zaburzeń neuropoznawczych. Powtarzając jeszcze raz zaburzenia neuropoznawcze mogą ustapić po zamianie schematu leczenia, zwłaszcza, ze leków możliwych do stosowania w tym schorzeniu jest wiele.(...) Nie ma w tej chwili żadnego narzędzia, które uprawniałoby na pewne wskazanie jakiejkolwiek cezury czasowej, a nie jest możliwe zastosowanie operacji matematycznej rachunku prawdopodobieństwa dla jej wyliczenia. (...) Wskazana w treści pisma powyżej perspektywa 2-3 lat daje możliwość wprowadzenia nowego schematu leczenia, ustąpienia objawów oraz weryfikacji stanu zdrowia w badaniu. (k. 413-412verte opinia uzupełniająca z 28 września 2020r.)

Okoliczności powyższe także zostały przez organ odwoławczy pominięte w ocenie. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w zaskarżonej uchwale z [...] marca 2021r. – wprawdzie poczyniło dokładne ustalenia co do stanu faktycznego poprzedzającego wydanie uchwały przez organ I instancji z 27.10.2020r., jednakże zawarta na 3/4 strony ocena materiału dowodowego - nie jest adekwatna do dowodów zebranych w sprawie. Mimo, że Prezydium NRA przyznała wydanie w sprawie niniejszej kilku opinii o stanie zdrowia psychicznego zainteresowanego wzajemnie się wykluczających, to doszła do przeciwnych wniosków, że ORA w B. trafnie powołała się w swojej decyzji na opinię biegłych z Collegium Medicum [...]., która wraz z opinią uzupełniającą jest zupełna i prowadzi do logicznego wniosku, że "obecny stan zdrowia adwokata M.S. powoduje trwałą niezdolność do wykonywania zawodu adwokata". Powołała się na kartę 416, a tymczasem karta to pouczenie. Wprawdzie z k.416A zaczerpnięto ww. cytat, ale pochodzi on z uzasadnienia uchwały ORA, a nie opinii biegłych z Collegium Medicum [...] Innymi słowy, jest to wniosek organu I instancji, a nie biegłych.

Innym mankamentem rozstrzygnięcia organu odwoławczego jest okoliczność, że cytuje on powyższą opinię (odnosząc się do treści podanej na k. 388-388o (akt adm.). Tymczasem jest to opinia pierwsza z [...] lipca 2020r., która jako taka była przedmiotem wątpliwości organu I instancji, co wynika z pisma z [...] września 2020r. (403 akt adm tom III ) i dlatego biegli sporządzili opinię uzupełniającą z [...] września 2020r. (k. 413-412v. akt adm tom III).

Tymczasem żadna z tych opinii Colegium Medicum (z [...] lipca 2020r. i z [...] września 2020r.) nie wypowiada się w zakresie trwałości niezdolności do wykonywania zawodu adwokata. Przeciwnie na k.413 – ostatnie zdanie – biegli wyraźnie wskazują, ze z punktu sądowo- lekarskiego nieuzasadnione jest w chwili obecnej zaopiniowanie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata. Wskazana perspektywa 2-3 lat dotyczy możliwości wprowadzenia nowego schematu leczenia (k.412v –tom III).

Podobna sprzeczność wynika z sytuacji, gdy biegli stwierdzają, że w chwili obecnej zaopiniowanie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata przez M.S. byłoby nieuzasadnione – to organ odwoławczy, w sposób nieuprawniony akceptuje ocenę organu I instancji, w której - wbrew tej opinii - określa jego stan zdrowia jako powodujący trwałą niezdolność do wykonywania zawodu adwokata. Co więcej, w sposób nieuzasadniony akceptuje przyjęty okres 2-3 lat jako wyczerpujący ustawową definicję trwałości. Tymczasem biegli wyjaśnili, że wskazana perspektywa 2-3 lat daje możliwość wprowadzenia nowego schematu leczenia, ustąpienia objawów oraz weryfikacji stanu zdrowia (k.412v. akt. adm. T. III).

Skoro podstawa materialno-prawna jednoznacznie wymaga uznania adwokata za trwale niezdolnego do wykonywania zawodu adwokata, to podniesione okoliczności te mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, ponieważ akceptacja wyrwanego z kontekstu słowa "trwały" jako "okresu nie krótszego niż dwa - trzy lata" nie wyczerpuje definicji pojęcia "trwałości". "Trwały" jest przymiotnikiem, który używany jest dla określenia rzeczownika, dlatego nie może być definiowany samodzielnie. "Trwała niezdolność" jest innym terminem niż "całkowita niezdolność", ponieważ ta ostatnia nie musi być trwała. "Trwała niezdolność" jest zatem stanem nieprzywracalnym i stałym (np. choroba nieuleczalna wg aktualnej wiedzy medycznej). Innymi słowy, trwale niezdolną do wykonywania zawodu adwokata jest osoba, która na zawsze utraciła zdolność do wykonywania tego zawodu.

Organ odwoławczy, przy ponownym rozpatrzeniu odwołania oceni, czy tak rozumiana przesłanka jest spełniona. Skoro podjęta uchwała ma służyć ochronie interesów zarówno samego adwokata, jak i osób, które miałyby korzystać z jego pomocy prawnej, to gwarancje te w pełni realizuje instytucja zawieszenia adwokata w wykonywaniu czynności zawodowych, stosownie do art. 4d ust. 1 p.o a. Tymczasem zasadność zastosowania podstawy materialno-prawnej nie wynika z opinii biegłych. Organ I instancji z przekroczeniem normy ustawowej zinterpretował "trwałą" niezdolność na równi z niezdolnością czasową do wykonywania zawodu, a organ odwoławczy te wadliwą praktykę zaakceptował utrzymując wbrew prawu zaskarżoną decyzję w mocy.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 marca 2022r. w sprawie II GSK 1801/18, z uwagi na cel omawianego postępowania, którym jest uniemożliwienie wykonywania zawodu adwokata przez osoby trwale niezdolne do wykonywania tego zawodu (art. 4b ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o adwokaturze), gdy ustawodawca nie przewidział dla rady odpowiedniej normy proceduralnej, uprawniającej do nałożenia na adwokata obowiązku poddania się badaniu lekarskiemu, wystarczającym instrumentem zapobiegania wykonywania zawodu adwokata trwale niezdolnego do jego wykonywania jest instytucja tymczasowego zawieszenia adwokata w wykonywaniu czynności zawodowych (art. 4c ust. 3 Prawa o adwokaturze).

Reasumując, organ odwoławczy z naruszeniem art 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 k.p.a. nie rozpoznał w istocie zarzutów odwołania, którego zarzuty pokrywają się z zarzutami skargi. Organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów odwołania. Pominął wątpliwości organu I instancji do opinii z [...] lipca 2020r. zajęte w piśmie z 14 września 2020r. (k.403 tom III akt adm.) oraz zignorował opinię uzupełniającą biegłych z [...] września 2020r. Już w dacie orzekania przez organ II instancji, od pół roku, skarżącemu odstawiony został lek, który powodował zaburzenia, na które powołało się Prezydium NRA.

Zdaniem Sądu, w świetle zgromadzonego i nieocenionego materiału dowodowego, zaskarżona uchwała opiera się na stereotypach dotyczących chorób psychicznych, a nie na rzetelnej subsumpcji normy prawa materialnego na ustalony stan faktyczny, oceniony w jego całokształcie.

Ocenę tę potwierdza wprost Opinia Collegium Medicum [...] z [...].07.2020r.(k.331v akt adm., str. 6 opinii od góry): "Badany nie spełnia kryteriów dla rozpoznania schizofrenii i innych zaburzeń psychotycznych, zaburzeń lękowych, zaburzeń obsesyjno-kompulsacyjnych, pourazowych zaburzeń stresowych, zaburzeń przystosowania, zaburzen pod postacia somatyczną, zaburzeń odżywiania się, uzależnienia od alkoholu, uzależnienia od substancji innych niż alkohol." (...) "Badany spełnia kryteria dla rozpoznania epizodu maniakalnego w przeszłości, co razem spełnia kryteria dla rozpoznania choroby afektywnej dwubiegunowej typu I, obecnie w pełnej bieżącej remisji. k.388-388v (k. 11 opinii zdanie od 3). Samo rozpoznanie C., jakie nastąpiło po jednorazowym epizodzie w 2017r. może nie mieć nic wspólnego z kwestią wykonywania zawodu przez adwokata, skoro skarżący podjął leczenie, ale podawany mu lek odniósł w istocie skutek odwrotny od zamierzonego.

Należy podkreślić, że biegli w opinii uzupełniającej jednoznacznie wskazali, że jest duży wybór leków, a modyfikacja leczenia może spowodować zarówno ustąpienie objawów choroby afektywnej dwubiegunowej, jak i zaburzeń neuropoznawczych (zmiana schematu leczenia). Co więcej w opinii tej, po zapoznaniu się z MR mózgu, stwierdzili brak jego uszkodzenia (k.412 t.III).

Skoro sami biegli wskazali brak możliwości wskazania jakiejkolwiek cezury czasowej, to rozpoznanie odwołania przez NRA powinno także uwzględniać aktualny stan zdrowia skarżącego, a nie – jak w sprawie niniejszej – zignorowana została kluczowa przesłanka trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata.

Kolejnym argumentem uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej uchwały jako naruszającej przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy to zignorowanie opinii psychologicznej z [...] września 2020r. A.M. i wniosku tej samej daty o włączenie jej do materiału dowodowego, celem zapoznania się biegłych.

Co więcej, także kolejnego wniosku dowodowego z [...] października 2020r. z zaświadczenia lekarskiego lekarza psychiatry K. T. o odstawieniu leku C., zaburzającego funkcje neuropoznawcze.

Pominięcie ww. dowodów w ocenie materiału dowodowego przez organ odwoławczy, orzekający 5 miesięcy później oznacza, że został naruszony także art. 80 k.p.a. w sposób, który może mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Zdaniem Sądu, fakt dobrowolnego podjęcia leczenia przez skarżącego, po jednym epizodzie w 2017r. (którego skutkiem mogło być postępowanie dyscyplinarne), nie może stawiać na przegranej pozycji jego przyszłości zawodowej tylko dlatego, że się leczy. Podjęte leczenie C., jak każdej innej choroby, ma bowiem na celu powrót do pełnego zdrowia, który – zdaniem biegłych Collegium Medicum [...] - przy prawidłowym leczeniu jest możliwy.

Brak prawidłowej oceny materiału dowodowego – zarówno w przeprowadzonym i pominiętym zakresie powoduje, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie i wątpliwości z tego tytułu potwierdza dopuszczony przez Sąd dowód z zaświadczenia lekarza psychiatry K. T. na okoliczność, że skarżący może wykonywać zawód adwokata.

Tymczasem, w świetle wywodów zaskarżonej uchwały z [...] marca 2021r. wynika, że w dacie jej wydania organ przyjął stan zdrowia skarżącego określony w opinii z [...] lipca 2020r., w której biegli nie wypowiedzieli się w zakresie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu, a wyłącznie co do stanu aktualnego. Tym samym dokonana ocena była przedwczesna i niepełna, co stanowi o naruszeniu przez organ II instancji także prawa materialnego poprzez brak spełnienia przesłanki określonej w art. 4c ust. 1 w zw. z art. 4b ust. 1 pkt 3 poa.

Organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy uwzględni powyższe wskazania na mocy art. 153 p.p.s.a., a mając na uwadze ocenę materiału dowodowego pod kątem spełnienia przesłanki materialnej, posiłkując się wiadomościami specjalnymi lekarzy Collegium Medicum [...], którzy w opinii uzupełniającej, po zapoznaniu się z materiałem dowodowym i po badaniu skarżącego winni zaktualizować opinię, czy aktualny stan zdrowia skarżącego stanowi o jego trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata.

Z tych wszystkich powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania w kwocie 697 złotych Sąd orzekł na mocy art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800 ze zm.) i § 2 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Na powyższą kwotę składa się 480 złotych kosztów zastępstwa radcy prawnego, 200 zł w zakresie zwrotu wpisu sądowego oraz 17 zł koszt opłaty skarbowej za pełnomocnictwo procesowe.