Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 933/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 162 par 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Bursa Sędzia WSA Joanna Człowiekowska (spr.) Sędzia WSA Piotr Fronc po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 7 stycznia 2021 r. znak: [...], działając na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 i § 3 K.p.a. po rozpatrzeniu wniosku J. M. odmówił stwierdzenia wygaśnięcia decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 26 lutego 1973 r.

W uzasadnieniu organ podniósł, że wnioskodawca w swoim piśmie wyjaśnił, iż z wniosku A. M. (matki J. M.), prowadzone było postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej wskazaną powyżej decyzją z dnia 26 lutego 1973 r., które zostało rozstrzygnięte decyzją Starosty [...] z dnia 30 września 2003 r. Według wnioskodawcy istniejący w sprawie stan faktyczny wskazuje w sposób niewątpliwy, iż pierwotnie wydana decyzja wywłaszczeniowa stała się bezprzedmiotowa. Budynek pawilonu handlowego nr [...] nie był i nie jest na chwilę obecną częścią składową osiedla mieszkaniowego, na potrzeby budowy którego nastąpiło wywłaszczenie objętej niniejszym postępowaniem nieruchomości, sam zaś budynek przedmiotowego pawilonu nie jest wykorzystywany na przestrzeni ostatnich lat w żaden sposób, a już tym bardziej w sposób związany z funkcjonowaniem przedmiotowego osiedla mieszkaniowego. Również teren nieruchomości wywłaszczonej nie jest wykorzystywany zarówno w zakresie przywoływanego we wcześniejszych etapach postępowania administracyjnego miejsca parkingowego, a już tym bardziej jako tzw. teren zielony stanowiący część składową osiedla mieszkaniowego. Nadmieniono, że opisany powyżej teren jest oddzielony od terenu osiedla mieszkaniowego ul. [...], stan w tym zakresie jest niezmienny od blisko 50 lat i potwierdza, iż w owym czasie obie w/w nieruchomości, tj. wywłaszczona i szeroko ujmowana nieruchomość (nieruchomości), na której usytuowane jest osiedle mieszkaniowe, stanowiły i stanowią dwa odrębne, niezależne od siebie istniejące i funkcjonujące nieruchomości, w żaden sposób nie związane ze sobą funkcjonalnie.

Organ wskazał, że w niniejszej sprawie kluczowe było ustalenie czy zostały spełnione przesłanki wygaśnięcia decyzji, o których mowa w art. 162 § 1 pkt 1 K.p.a. Organ administracji publicznej jest obowiązany stwierdzić wygaśnięcie decyzji, jeżeli łącznie są spełnione następujące przesłanki: decyzja stała się bezprzedmiotowa, stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo stwierdzenie wygaśnięcia decyzji leży w interesie społecznym lub w interesie strony. Wskazano, że użyte w powyższym artykule pojęcie bezprzedmiotowości nie zostało zdefiniowane. W wyroku sygn. akt l SA/Wa 1688/19 z dnia 31 stycznia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia: "W piśmiennictwie wskazuje się, że brak przedmiotu sprawy (bezprzedmiotowość) można scharakteryzować jako wygaśnięcie elementu stosunku materialnoprawnego, nawiązanego na podstawie decyzji administracyjnej (por. H. Knysiak- Molczyk, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2015, s. 1122). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował jest pogląd, który sąd w składzie orzekającym podziela, że pojęcie bezprzedmiotowości decyzji należy łączyć z brakiem podmiotu lub przedmiotu administracyjnego stosunku prawnego. Brak podmiotu stosunku administracyjnoprawnego wystąpi np. w razie śmierci strony w zakresie uprawnień lub obowiązków o charakterze osobistym, które nie przechodzą na następców prawnych, rozwiązania jednostki organizacyjnej będącej stroną (bez następstwa prawnego), jak również w razie utraty przez stronę kwalifikacji do wykonywania uprawnień. Z brakiem przedmiotu stosunku administracyjnoprawnego mamy zaś do czynienia wówczas, gdy np. w decyzji rozstrzygnięto odnośnie do praw lub obowiązków dotyczących rzeczy, co do których w wyniku ich zniszczenia lub istotnego przekształcenia te prawa lub obowiązki nie mogą być dalej realizowane, albo wtedy, gdy strona zrezygnowała z uprawnienia. (...) Podsumowując, stwierdzenie wygaśnięcia decyzji ostatecznej oznacza, że decyzja ta przestała kształtować jakiekolwiek prawa i obowiązki administracyjne." W wyroku SA/Wr 556/85 z dnia 11 października 1985 r. Naczelny Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że decyzja staje się bezprzedmiotowa w sytuacji, "w której na przykład niemożliwe stało się zrealizowanie celu, jaki organ administracji miał na względzie przy jej wydaniu. Może to stać się wskutek braku przedmiotu, którego dotyczyła decyzja, np. spłonął lokal będący przedmiotem przydziału, utraty przez stronę kwalifikacji niezbędnych do wykonywania uprawnień wynikających z decyzji, przy braku odpowiedniego przepisu prawa materialnego, albo też, gdy ze względu na powstałe inne okoliczności zrealizowanie celu stało się niemożliwe." Takie samo stanowisko przedstawił WSA w Bydgoszczy w przywołanym przez pełnomocnika wnioskodawcy wyroku sygn. akt II SA/Bd 127/18 z dnia 9 maja 2018 r.: "(...) zasadniczą przesłanką stwierdzenia wygaśnięcia decyzji na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 kpa w obu omówionych powyżej sytuacjach jest bezprzedmiotowość decyzji, która stanowi warunek konieczny stwierdzenia w trybie art. 162 § 1 pkt 1 kpa wygaśnięcia decyzji. Pojęcie bezprzedmiotowości decyzji oznacza sytuację, gdy nierealne okaże się osiągnięcie celu, ze względu na który decyzja została wydana, wskutek tego, że przestanie istnieć bądź przedmiot rozstrzygnięcia, bądź podmiot, którego to rozstrzygnięcie dotyczy. (...) Podkreślić należy także, że przepis art. 162 § 1 pkt 1 kpa z natury rzeczy dotyczy decyzji, które albo nie zostały jeszcze wykonane i na skutek określonych zdarzeń faktycznych wykonanie ich stało się bezprzedmiotowe (niemożliwe), albo decyzji, które są w trakcie wykonywania lub wykonane w części, ale dalsze ich wykonywanie może być uznane za bezprzedmiotowe."

W rozpatrywanym przypadku, decyzją z dnia 26 lutego 1973 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa w stanie wolnym od obciążeń m.in. pgr [...] na cele budowy osiedla mieszkaniowego. Ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na nieruchomości wywłaszczonej, jest sprawdzane i dokumentowane w ramach postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Uregulowanym przepisami ustawowymi następstwem niezrealizowania celu wywłaszczenia jest zwrot nieruchomości wywłaszczonej (art. 136 i następne ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami), jeżeli poprzedni właściciel wystąpi z takim wnioskiem do właściwego organu i nie występują inne przesłanki negatywne do orzeczenia zwrotu takiej nieruchomości. Realizacja celu wywłaszczenia na wskazanej działce była sprawdzana przez organ l instancji w trakcie prowadzonego postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej (wszczętego na wniosek A. M. i kontynuowanego po jej śmierci na wniosek jej syna J. M.), rozstrzygniętego decyzją Starosty [...] znak: [...] z dnia 14 października 2004. W niniejszej decyzji, organ l instancji stwierdził, że cel, na który została wywłaszczona pgr [...] został zrealizowany. Realizacja celu wywłaszczenia została dokładnie opisana w uzasadnieniu powyższej decyzji i poparta odpowiednimi dowodami. W konsekwencji orzeczona została odmowa zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Stanowisko organu l instancji zostało podzielone przez Wojewodę, który decyzją z dnia 4 maja 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Skarga na decyzję organu II instancji została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Decyzje te funkcjonują w obrocie prawnym i nie zostały podważone przez wnioskodawcę w żadnym trybie nadzwyczajnym. W ramach opisanego powyżej postępowania zwrotowego udowodniono, że cel wywłaszczenia na dawnej pgr [...] odpowiadającej częściom aktualnych działek nr [...] i nr [...] położonych w jednostce ewidencyjnej O.-miasto obręb B. został zrealizowany. Jeżeli więc cel wywłaszczenia został zrealizowany na wywłaszczonej pgr [...] położonej w B., brak jest podstaw do stwierdzenia, że decyzja wywłaszczeniowa stała się bezprzedmiotowa. Wynikający z tej decyzji cel został zrealizowany i tym samym decyzja ta została "skonsumowana". W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wnioskodawcy wskazuje na pierwotną bezprzedmiotowość postępowania wywłaszczeniowego, "którego pierwotny cel niewątpliwie nie został osiągnięty i jak wskazuje istniejący od wielu lat stan faktyczny sprawy, nie będzie możliwy do osiągnięcia. (...) cel owego władczego działania Państwa (wywłaszczenie) nie został osiągnięty." Tymczasem opisane powyżej postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej wykazało zupełnie odmienny stan faktyczny. W sytuacji, gdy cel wywłaszczenia nie zostaje zrealizowany na wywłaszczonej nieruchomości, przywrócenie własności nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy następuje w trybie postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Tymczasem, w opisanym powyżej postępowaniu zwrotowym orzeczona została odmowa zwrotu, właśnie ze względu na zrealizowanie celu wywłaszczenia.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. M., który zarzucił nieprawidłową wykładnię bądź niezastosowanie przepisów art. 162 §1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art 8 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 77§ 1 k.p.a. oraz art. 79a §1 k.p.a. i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, celem przeprowadzenia postępowania dowodowego "w zakresie objętym, wskazanym w treści pierwotnie złożonego wniosku, w trybie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wojewoda decyzją z dnia 23 czerwca 2021 r., znak: [...] działając na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podał, że w komentarzu do Kodeksu administracyjnego pod red. Prof. R. Hausnera, Wyd. 7, 2001 wyjaśniono, że "zasadniczą przesłanką stwierdzenia wygaśnięcia decyzji na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 kpa jest bezprzedmiotowość decyzji, która powstała po wydaniu decyzji. Jak wskazał NSA w jednym ze swoich orzeczeń, zgodnie z art. 162 § 1 pkt 1 kpa, przesłanką wygaśnięcia decyzji jest jej bezprzedmiotowość, rozumiana jako ustanie prawnego bytu stosunku materialnoprawnego nawiązanego na jej podstawie. Bezprzedmiotowość zachodzi wówczas, gdy nierealne okaże się osiągnięcie celu, ze względu na który decyzja została wydana, wskutek tego, że przestanie istnieć bądź przedmiot rozstrzygnięcia (prawo lub obowiązek strony), bądź podmiot, którego to rozstrzygnięcie dotyczyło (przestał istnieć lub utracił kwalifikację) - zob. wyr. NSA z 30.1.2008 r. (I OSK 4/07, Legalis). Ustanie bytu prawnego decyzji może być spowodowane między innymi zmianą stanu faktycznego lub prawnego indywidualizującego dany stosunek prawny. Powstanie po wydaniu decyzji sytuacji, czy układu stosunków społecznych odbiegających od czynników indywidualizujących dany stosunek prawny, ukształtowany lub ustalony w decyzji, kładzie kres istnieniu tego stosunku i musi oddziaływać na obowiązywanie decyzji, która jest wyrazem tych stosunków. Decyzja administracyjna wiąże rebus sic stantibus, co powoduje, że kiedy powstaną nowe przesłanki faktyczne, które czynią poprzednią decyzje nieodpowiadającą rzeczywistości, przestaje istnieć stosunek prawny w postaci skonkretyzowanej w tej decyzji i sarna decyzja staje się bezprzedmiotowa wraz ze zmianą tych okoliczności, na których uregulowanie była skierowana (zob. wyr. WSA w Łodzi z 11.7.2019 r., II SA/Łd 845/18). Instytucja wygaśnięcia decyzji nie może zatem dotyczyć decyzji wykonanych. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż decyzją z dnia 26.02.1973 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej orzekło o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako pgr. [...], stanowiącą własność S. M. i A. M. (których spadkobiercą jest wnioskodawca), odpowiadającą aktualnym działkom [...] i nr [...], położonej w jednostce ewidencyjnej O. - miasto B. na cele budowy osiedla mieszkaniowego, zgodnie z decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia 21.05.1971 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji. Ww. decyzją został zatem nawiązany pomiędzy Skarbem Państwa a poprzednimi właścicielami nieruchomości - na podstawie art. 3, art. 8 i art. 14 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - szczególnego rodzaju stosunek prawny polegający na nabyciu przez Skarb Państwa własności nieruchomości w trybie postępowania wywłaszczeniowego i ustaleniu z tego tytułu na rzecz poprzednich właścicieli nieruchomości odszkodowania.

W ocenie organu odwoławczego, cel wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości został zatem zrealizowany w dacie jej wykonania. Bez znaczenia dla oceny spełnienia przesłanek wygaśnięcia decyzji pozostaje, czy planowana inwestycja została na nieruchomości zrealizowana, gdyż jest to kwestia podlegająca badaniu w szczególnym trybie - zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uregulowanym w art. 136 ust. 3 i następne ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Podkreślić należy, że instytucja wygaśnięcia decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych i nie można jej stosować w celu wyeliminowania z obrotu prawnego ex tunc ostatecznej decyzji administracyjnej, na podstawie której zmienił się właściciel nieruchomości. Temu celowi służyć może inna instytucja określona w art. 156 k.p.a., w której ustawodawca dopuścił możliwość stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z mocą wsteczną po uprzednim ustaleniu spełnienia taksatywnie wyliczonych przesłanek i braku przesłanek negatywnych. Podnoszona natomiast kwestia niezrealizowania celu wywłaszczenia na wywłaszczonej nieruchomości została natomiast oceniona w ramach postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie przepisu art. 136 w związku z art. 137 u.g.u. Jak wyjaśnił w zaskarżonej decyzji organ I instancji i co potwierdzają również akta postępowania, w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostało już wydane ostateczne rozstrzygnięcie. W tym miejscu warto także wskazać, że w wyroku sygn. akt I OSK 1198/09 z dnia 9.07.2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny - rozpatrując skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, oddalającego skargę na decyzję organu odwoławczego, utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o odmowie wygaśnięcia decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości - orzekł, że "zrealizowanie celu decyzji wywłaszczeniowej sprawia, że nie można mówić o jej bezprzedmiotowości, gdyż została ona w całości wykonana. Nie istnieje możliwość wzruszenia decyzji wykonanej na podstawie art. 162 kpa, gdyż z natury rzeczy dotyczy decyzji, które nie zostały jeszcze wykonane a ich wykonanie na skutek określonych zdarzeń faktycznych stało się bezprzedmiotowe. Stać się tak może z powodu wygaśnięcia podmiotu, zniszczenia lub przekształcenia rzeczy, rezygnacji z uprawnień przez stronę, czy też na skutek zmiany stanu faktycznego uniemożliwiającego wykonanie decyzji albo z powodu zmiany w stanie prawnym, ale tylko w przypadku, gdy powoduje on taki skutek. Od celu jaki ma do spełnienia decyzja wywłaszczeniowa (zmiana właściciela) należy odróżnić realizację celu wywłaszczenia, gdy ten nie zostanie zrealizowany na wywłaszczonej nieruchomości, wówczas można ubiegać się o jej zwrot na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z powyższym stwierdzić należy, że choć w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Starosta [...] nieprawidłowo wyjaśnił przyczynę, z powodu której odmówił wygaśnięcia decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, stwierdzając, że przedmiotowa decyzja nie jest bezprzedmiotowa, gdyż cel, dla którego została wydana, został zrealizowany, to wyrzeczenie decyzji Starosty [...] jako prawidłowe, należało utrzymać, wyjaśniając jednocześnie niniejszą decyzją przyczyny z powodu, których nie można wygasić ww. decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł J. M. zarzucając naruszenie:

1/ art. 162 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że w przypadku decyzji wywłaszczeniowej jej przedmiot i cel stanowi jedynie samo przeniesienie własności na podmiot publiczny, niezależnie od celu tego przeniesienia — podczas gdy z istoty prawa własności i instytucji wywłaszczenia wynika, że zawsze jest ono powiązane z konkretnym celem, a zatem przedmiotem decyzji wywłaszczeniowej jest łącznie przeniesienie własności w konkretnie wskazanym w niej celu, a wobec tego decyzja wywłaszczeniowa, która nie osiąga określonego w niej celu wywłaszczenia jest bezprzedmiotowa i podlega stwierdzeniu wygaśnięcia;

2/ art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 112 ust. 1 i 3, art. 116 ust. 1 pkt 2 i art. 119 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że celem i przedmiotem decyzji wywłaszczeniowej jest wyłącznie przeniesienie własności na podmiot publiczny, a nie przeniesienie własności łącznie z konkretnym celem tego przeniesienia;

3/ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez całkowite zaniechanie przeprowadzenia przez organ własnego postępowania dowodowego i ustaleń faktycznych celem ustalenia czy decyzja, której dotyczy postepowanie jest bezprzedmiotowa i poprzez oparcie się w tym zakresie w całości na wydanej w innym postępowaniu decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości mimo tego, że przedmioty tych postępowań są odmienne, a decyzja o odmowie zwrotu nieruchomości nie ma w niniejszej sprawie charakteru prejudycjalnego.

W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że z mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia orzekania przez Sąd stan epidemii nie został odwołany.

Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zmianami) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). Na tej podstawie zarządzeniem Przewodniczącego II Wydziału w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie okazała się bezzasadna, jako że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 162 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja:

1) stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony;

2) została wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku, a strona nie dopełniła tego warunku.

Stosownie do art. 162 § 3 organ stwierdza wygaśnięcie decyzji w drodze decyzji.

Rozpatrywaną w sprawie przesłanką wygaśnięcia decyzji jest przesłanka bezprzedmiotowości decyzji, o której stanowi art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. Przywołany przepis nie definiuje "bezprzedmiotowości decyzji". W literaturze przyjmuje się, że "decyzja staje się bezprzedmiotowa, jeśli przestaje istnieć stosunek prawny nawiązany na jej podstawie. Nietrwałość stosunku administracyjnoprawnego może być powodowana przede wszystkim zmianami dotykającymi jego podstawowych elementów konstrukcyjnych (podmiotu, przedmiotu oraz praw i obowiązków), ale także innymi okolicznościami, pozostającymi poza strukturą stosunku prawnego, wskazanymi przez ustawodawcę w przepisach prawa materialnego. Na jego istnienie mogą mieć również wpływ względy teleologiczne, co wiązać należy z brakiem możliwości realizacji celu, w jakim stosunek został nawiązany." (por. A. Matan, Rozdział VI "Przesłanki stwierdzenia wygaśnięcia decyzji na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.", w: "Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji administracyjnej", Warszawa 2020). Wskazuje się również, że: "Ustanie bytu prawnego decyzji może być spowodowane między innymi zmianą stanu faktycznego lub prawnego indywidualizującego dany stosunek prawny. Powstanie po wydaniu decyzji sytuacji, czy układu stosunków społecznych odbiegających od czynników indywidualizujących dany stosunek prawny, ukształtowany lub ustalony w decyzji, kładzie kres istnieniu tego stosunku i musi oddziaływać na obowiązywanie decyzji, która jest wyrazem tych stosunków. Decyzja administracyjna wiąże rebus sic stantibus, co powoduje, że kiedy powstaną nowe przesłanki faktyczne, które czynią poprzednią decyzję nieodpowiadającą rzeczywistości, przestaje istnieć stosunek prawny w postaci skonkretyzowanej w tej decyzji i sama decyzja staje się bezprzedmiotowa wraz ze zmianą tych okoliczności, na których uregulowanie była skierowana (zob. wyr. WSA w Łodzi z 11.7.2019 r., II SA/Łd 845/18, Legalis)" (R. Stankiewicz, komentarz do art. 162, w: R. Hauser, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Legalis 2021).

Podobnie rozumie się bezprzedmiotowość decyzji w orzecznictwie sądowym. W wyroku z 20 lipca 2017 r., II OSK 2917/15 (orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał np., że: "Zasadniczą przesłanką stwierdzenia wygaśnięcia decyzji na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. jest bezprzedmiotowość decyzji, która powstała po wydaniu decyzji. Pojęcie bezprzedmiotowości decyzji należy wiązać z brakiem podmiotu lub przedmiotu stosunku prawnego. Brak podmiotu stosunku administracyjnoprawnego wystąpi np. w razie śmierci strony w zakresie uprawnień lub obowiązków o charakterze osobistym, które nie przechodzą na następców prawnych, rozwiązania jednostki organizacyjnej będącej stroną (bez następstwa prawnego), jak również w razie utraty przez stronę kwalifikacji do wykonywania uprawnień. Z brakiem przedmiotu stosunku administracyjnoprawnego mamy wówczas do czynienia, gdy np. w decyzji rozstrzygnięto odnośnie do praw lub obowiązków dotyczących rzeczy, co do których w wyniku ich zniszczenia lub istotnego przekształcenia te prawa lub obowiązki nie mogą być dalej realizowane, albo wtedy, gdy strona zrezygnowała z uprawnienia. Podkreślić należy, że nie można zrezygnować z realizacji obowiązku. O ile bowiem jednostka rozporządza uprawnieniem, to realizacja obowiązku takiej cechy nie ma, będąc obwarowana przymusem państwowym."

Konsekwencją takiego rozumienia bezprzedmiotowości decyzji jest konstatacja, zgodnie z którą bezprzedmiotowość decyzji w rozumieniu art. 162 § 1 k.p.a. należy wiązać ze zdarzeniami prawnymi, które powodują niemożność jej wykonywania (zob. A. Matan, op. cit.; por. też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2007r. II OSK 1179/06 oraz 9 lipca 2010 r., I OSK 1198/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym wykonana decyzja nie może być bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy zauważyć, że kwestionowaną przez skarżącego decyzją z dnia 26 lutego 1973 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o wywłaszczeniu nieruchomości w gm. kat. B. i o odszkodowaniu, znak [...], na cele budowy osiedla mieszkaniowego, orzeczono o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako pgr. [...] stanowiącą własność S. M. i A. M., których spadkobiercą jest skarżący. Wywłaszczona parcela, stanowiąca aktualnie działki nr [...] i nr [...], przeszła na własność Skarbu Państwa, czego skarżący nie kwestionuje.

Sąd podziela stanowisko Wojewody, zgodnie z którym istotą nawiązanego ww. decyzją stosunku materialnoprawnego było nabycie własności nieruchomości przez Skarb Państwa i ustalenie odszkodowania byłym właścicielom nieruchomości. Skoro doszło do przejścia własności na Skarb Państwa, decyzja została wykonana, a tym samym zrealizowała cel, dla którego była wydana. W tym kontekście trzeba jednoznacznie odróżnić cel wywłaszczenia od przedmiotu decyzji wywłaszczeniowej i związanego z nim celu decyzji. Cel wywłaszczenia stanowi element materialnoprawnej przesłanki wydania decyzji wywłaszczeniowej, jednak nie stanowi on przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji wywłaszczeniowej. Wobec tego niezrealizowanie celu wywłaszczenia nie może być rozpatrywane w kontekście ewentualnej bezprzedmiotowości decyzji wywłaszczeniowej, a jedynie w kontekście odrębnej instytucji – zwrotu wywłaszczonej nieruchomości opartej na przesłance zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (vide: art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Dz. U. 2021 r. poz. 1899, dalej u.g.n.).

Powyższe świadczy o tym, że na aprobatę zasługuje stanowisko wyrażone w przedmiotowej sprawie przez Wojewodę co do braku bezprzedmiotowości decyzji z dnia 26 lutego 1973 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania, jak i braku przesłanek do stwierdzenia wygaśnięcia tej decyzji na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. Wydając decyzję organ prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa materialnego. Sąd zauważa, że nie sposób dopatrzeć się w kontekście przywołanej podstawy prawnej decyzji naruszenia przywołanych w skardze przepisów art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz przepisów u.g.n. Organy przeprowadziły również w wystarczającym zakresie postępowanie wyjaśniające, realizując wymogi przepisów art. 7, art. 77§ 1 oraz art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji Wojewody odpowiada przy tym art. 107 § 3 k.p.a., przedstawiając w należyty sposób prawne i faktyczne aspekty sprawy, które słusznie doprowadziły organ do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wobec przedstawionych okoliczności sprawy Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.