Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 631/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust.1 i 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
article: par. 35 pkt 1-8
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski, sędzia WSA Tadeusz Piskozub (sprawozdawca), Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 30 października 2013r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno środowiskowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 2.891 zł / dwa tysiące dziewięćset dziewięćdziesiąt jeden zł/ na rzecz skarżącej, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Ol 631/13

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Dyrektor "[...]" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, ( dalej ARiMR ) po rozpatrzeniu odwołania J. J. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia "[...]" ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego za rok 2009 i 2010 w wysokości 15800,00 zł.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 12 maja 2009 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2009, w którym ostatecznie zadeklarowała realizację: - wariantu 2.1 uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 63,44 ha; - wariantu 2.3 trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 11,54 ha; - wariantu 3.1 ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 8,70 ha.

Po rozpatrzeniu w/w dokumentacji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał w dniu "[...]’ decyzję na mocy której przyznał wnioskodawczyni płatność rolnośrodowiskową w wysokości 57449,90 zł, w tym z tytułu realizacji: - wariantu 2.1 uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 63,43 ha; - wariantu 2.3 trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 11,52 ha; -wariantu 3.1 ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 8,69 ha.

W roku 2010 wnioskodawczyni wnioskowała o przyznanie płatności

rolnośrodowiskowej z tytułu realizacji: - wariantu 2.1 uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 63,43 ha; - wariantu 2.3 trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 11,53 ha; - wariantu 3.1 ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 8,70 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia "[...]" przyznał wnioskodawczyni płatność rolnośrodowiskową w wysokości 57449,90 zł, w tym z tytułu realizacji: - wariantu 2.1 uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 63,43 ha; - wariantu 2.3 trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 11,52 ha; - wariantu 3.1 ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 8,69 ha.

W roku 2011 wnioskodawczyni wnioskowała o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej z tytułu realizacji: - wariantu 2.1 uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przestawiania) na powierzchni 63,33 ha; - wariantu 2.3 trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawiania) na powierzchni 11,53 ha; wariantu 2.5 uprawy warzywne (dla których zakończono okres przestawiania) na powierzchni 0,10 ha; - wariantu 3.1 ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 8,70 ha.

W dniu 31 maja 2011 r. do powyższego wniosku strona złożyła zmianę polegającą na zmniejszeniu powierzchni wariantu 2.1 uprawy rolnicze o 10 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia "[...]" przyznał stronie płatności w wysokości 49608,50 zł do powierzchni wnioskowanej po zmianie powierzchni.

Zaniechanie działalności rolnośrodowiskowej na powierzchni 10 ha stanowiło podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2009 i 2010 w wysokości 15800,00 zł. W decyzji z dnia "[...]" Kierownik Biura Powiatowego ARiMR jako podstawę prawną decyzji ustalającej kwotę do zwrotu wskazał:

-art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 64, poz. 427 z późno zm.),

- art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz. 634 ze zm.), § 28 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33, poz. 262 z późno zm.),

- § 28 ust. 2 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33, poz. 262 z późno zm.).

Z uzasadnienia decyzji I instancji wynikało, że strona podjęła w roku 2009 nowe 5-letnie zobowiązanie na gruntach dzierżawionych razem ze współdzierżawcą. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, że umowa dzierżawy gruntów rolnych zawarta dnia 28 kwietnia 1995 r. pomiędzy "[...]", a współdzierżawcami - w tym stroną postępowania, nie określała w jakich częściach każdy z rolników powinien otrzymywać do wyłącznego korzystania części wydzielone z poszczególnych kategorii przeznaczenia gruntów działki nr "[...]’, będącej przedmiotem współdzierżawy. Następnie wystąpił konflikt między współdzierżawcami, w wyniku którego, postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia "[...]" nakazano zwrócić przez stronę sporną część dzierżawionych gruntów ( 10 ha działki "[...]") współdzierżawcy – W. B. Natomiast postanowieniem z dnia "[...]" Sąd Okręgowy oddalił apelację strony.

Zdaniem organu I instancji strona była winna zaniechania działalności

rolnośrodowiskowej na powierzchni 10 ha. Beneficjent podejmując 5-cio letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w roku 2009 błędnie ocenił możliwości dotrzymania podjętego zobowiązania i winien zwrócić nienależnie pobrane środki finansowe za lata 2009 i 2010.

W odwołaniu od decyzji strona stwierdziła, że zaniechanie produkcji nastąpiło na skutek wykonania orzeczenia sądu polegającym na przekazaniu części gruntów rolnych współdzierżawcy. Strona przyznała, iż umowa dzierżawna zawarta pomiędzy wydzierżawiającym a współdzierżawcami nie określała w jakich częściach każdy z rolników powinien otrzymywać do wyłącznego korzystania dzierżawioną nieruchomość. Strona zarzuciła decyzji I instancji, że nie zawierała informacji o dowodach w postaci pism od "[...]’ Izby Rolniczej, Sołtysa wsi T. oraz kilku sąsiadów.

Po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wskazał, że strona złożyła zmianę do wniosku w roku 2011 zmniejszając powierzchnię gruntów rolnych, na których prowadziła działalność rolnośrodowiskową o 10 ha. Zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie podlega natomiast zmianie w trakcie jego realizacji. Strona zobowiązana jest do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymała płatność w pierwszym roku (2009) z tytułu programu rolnośrodowiskowego. Zgodnie z przepisami § 28 ust. 2 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33, poz. 262 z późno zm.) jeżeli producent rolny zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem.

Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutami zawartymi w odwołaniu, że nie uwzględniono w decyzji "[...]" innych dowodów np. zeznań świadków. Podkreślił, iż wskazane dowody nie dotyczyły postępowania prowadzonego w sprawie ustalenia kwoty do zwrotu. Oświadczenia świadków dotyczyły innego postępowania prowadzonego przez Biuro Powiatowe ARiMR w roku 2010. Wówczas w postępowaniu o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych wystąpił konflikt kontroli krzyżowej działek rolnych, na które wnioski o przyznanie pomocy złożyło więcej rolników, wówczas do Biura Powiatowego wpłynęły oświadczenia świadków o potwierdzeniu użytkowania gruntów przez stronę.

Organ dodał, iż kształt umowy oraz niepewne zapisy dzierżawy ze współdzierżawcą nie dawały pewności o dotrzymaniu wieloletnich zobowiązań. Jednocześnie nie zgodził się z twierdzeniem strony, że niepomyślne dla niej

rozstrzygnięcie Sądu należy potraktować jako siła wyższa. Zdaniem organu odwoławczego nie zaistniały przesłanki o których mowa w art. 47 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Rady (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. L 368 z 23.12.2006, str. 15).

Ponadto nie wystąpiły również okoliczności wymienione w § 35 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 z późn. zm.).

W niniejszej sprawie nie miały również zastosowania przepisy art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażanie zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L nr 141 z 30.04.2004 r. str. 18 z późn.zm.) zwrot płatności uznanej za nie należną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nie uzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

Organ przyjął, że wypłata płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za rok 2009 uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 30-03-2010 r. Beneficjent podjął zobowiązania składając pierwszy wniosek o przyznanie płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego, miał też świadomość jakiej powierzchni dotyczy zobowiązanie 5-letnie. Powyższe wykluczyło działanie strony w dobrej wierze.

Ponadto w rozpoznawanej sprawie nie miał zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujący brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności za rok 2009 oraz art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 skutkujący brakiem obowiązku zwrotu za rok 2010. W niniejszej sprawie, dana płatność nie została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Płatności za rok 2009 i 2010 na rachunek bankowy strony zostały przekazane na podstawie decyzji wydanych przez organ I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wniosła o:

- uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji,

- zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj: § 45 pkt 8 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez jego niezastosowanie,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7.03.2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów

Wiejskich poprzez jego niezastosowanie

- art. 6 i art. 7 Kodeksu Postępowania Administracyjnego, poprzez zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów uchylonego Rozporządzenia i to w brzmieniu sprzed 15

kwietnia 2012 r. roku, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przez organ

także art. 8 Kodeksu Postępowania Administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi strona wyjaśniła, iż w dniu 28 kwietnia 1995r. K. W. wraz z W. B. (jako współdzierżawcy) zawarli z "[...]" (aktualnie "[...]"- dalej "[...]") umowę dzierżawy nieruchomości rolnej składającej się z działki nr "[...]" o powierzchni 89,45 ha, położonej w obrębie T. gmina D. Umową z dnia 20 sierpnia 2002 r., zawartą za zgodą "[...]’ oraz W. B., K. W. przekazał J. W. (aktualnie J.) prawa i obowiązki wynikające z umowy dzierżawy. Tego samego dnia (20 sierpnia 2002r.) umowa dzierżawy została zmieniona aneksem nr 1 na podstawie którego umowa dzierżawy została zawarta na okres 20 lat licząc od dnia jej zawarcia. Współdzierżawcy wspólnie dzierżawili całą nieruchomość, z umowy z "[...]" nie wynikało który konkretnie obszar dzierżawionego gruntu przypada każdemu z nich do wyłącznego korzystania. Z uwagi na powyższe, dzierżawcy zawarli umowę mocą której sami określili jakie obszar dzierżawionego gruntu przypada każdemu z nich do wyłącznego używania (quoad usum)

Następnie skarżąca podała, iż w dniu 12 maja 2009r. złożyła w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej ARiMR lub Agencja) wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2009. Deklaracja realizacji programu rolnośrodowiskowego obejmowała również grunty dzierżawione od "[...]" wspólnie z W. B. w części która przypadała skarżącej do wyłącznego używania na podstawie umowy zawartej z współdzierżawcą W. B. W dniu składania wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej umowa dzierżawy zawarta z "[...]’ była już realizowana przez 14 lat. Umowa miała obowiązywać przez kolejne 6 lat, co w pełni umożliwiało realizację przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego (dalej Zobowiązanie). W dniu "[...]" Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję mocą której przyznał stronie płatność rolno środowiskową. Pismem z dnia 01.09.2007r. "[...]" poinformowała współdzierżawców o zamiarze wyłączenia z przedmiotu dzierżawy części nieruchomości o powierzchni 19,4830 ha w celu jej odrębnego zagospodarowania. Grunt wyłączony z dzierżawy przez "[...]" znajdował się w całości na obszarze który na podstawie umowy zawartej pomiędzy współdzierżawcami przypadł W. B. Po dokonaniu wyłączenia, współdzierżawca skarżącej podejmował działania zmierzające do zwiększenia swojego stanu posiadania w zakresie współdzierżawionej nieruchomości. Naruszał posiadanie skarżącej, która zwróciła się do Sądu Rejonowego o ochronę posiadania. W wyroku Sądu Rejonowego z dnia "[...]" Sąd nakazał W. B. zaprzestanie naruszania posiadania gruntu dzierżonego przez J. J. Następnie W. B. wystąpił do Sądu Rejonowego z wnioskiem o dokonanie przez sąd podziału do korzystania współdzierżawionej nieruchomości rolnej. Po przeprowadzeniu postępowania Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia "[...]" nakazał skarżącej wydać współdzierżawcy część gruntu z obszaru który na podstawie umowy zawartej z W. B. uzyskała do wyłącznego używania. Natomiast postanowieniem z dnia "[...]" Sąd Okręgowy oddalił apelację na postanowienie Sądu Rejonowego.

Uwzględniając powyższe okoliczności skarżąca uznała, że nie była winna zaniechania działalności rolnośrodowiskowej na powierzchni 10 ha. Utrata 10 ha z dzierżawionego obszaru nie nastąpiła w wyniku jakichkolwiek działań lub zaniechań skarżącej lecz była wynikiem wykonania prawomocnego orzeczenia sądu. Powyższe okoliczności miały zdaniem skarżącej charakter siły wyższej do której przejawów każda definicja zalicza m.in. działania organów władzy publicznej.

Wskazując na treść przepisów art. 28 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.2013.173) oraz § 45 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 skarżąca wskazała, iż ARiMR miała prawny obowiązek zakwalifikowania zaistniałego zdarzenia jako siły wyższej.

Skarżąca podniosła przy tym, iż zgodnie z § 59, powołane rozporządzenie weszło w życie w dniu 15 marca 2013r. a zatem przed wydaniem w niniejszej sprawie decyzji zarówno w I, jak i w II instancji. Pomimo powyższego, organ II instancji odmawiając uznania wskazywanej okoliczności za siłę wyższą, powołał się na uchylone Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania" Program rolnośrodowiskowy " objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262, z późno zm.). Strona zaznaczyła przy tym, że organ odwoławczy, zastosował do oceny stanu faktycznego nie tylko przepisy już uchylonego rozporządzenia lecz również w treści sprzed jego nowelizacji, która weszła w życie w dniu 15 marca 2012 r., dodając do § 35 punkt 8. Tymczasem zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie miał zastosowanie punkt 8 tj. wystąpiła okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnosrodowiskowego, mającą wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Podsumowując skarżąca uznała, że ocena okoliczności danej sprawy i wydawanie rozstrzygnięć na podstawie przepisów uchylonych, nie obowiązujących w dacie wydania zarówno decyzji w I jak i w II instancji stanowiło rażące naruszenie art. 6 KPA a także art. 21 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 30 października 2013 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że oddanie gruntów nastąpiło bez jej winy. Bezpośrednim powodem było dokonanie zmiany przeznaczenia przedmiotowego gruntu z rolnego na żwirownię.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne obejmuje badanie, czy zaskarżony akt nie narusza prawa materialnego oraz czy w fazie poprzedzającej jego wydanie nie zostały naruszone normy prawa procesowego w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej: (p.p.s.a.) stwierdzenie przez sąd naruszenia prawa materialnego, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, rodzi konieczność uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonego aktu.

Stosownie natomiast do art. 133 i 134 tej ustawy Sąd, rozstrzygając w sprawie dokonuje oceny prawidłowości decyzji na podstawie akt, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wyżej wskazane reguły orzekania Sąd stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, ustalony przez organ stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie nie jest przez skarżącą kwestionowany. Wynika z niego, że na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia "[...]" na skarżącą zostało nałożone pięcioletnie zobowiązanie wynikające z zadeklarowanej we wniosku powierzchni, na której powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy w pakiecie: "Rolnictwo ekologiczne" i "Ekstensywne trwałe użytki zielone". Powyższą decyzją oraz następnymi decyzjami z dnia "[...]" oraz z dnia "[...]" skarżącej zostały przekazane środki finansowe z tytułu płatności rolnośrodowiskowych odpowiednio na lata 2009, 2010 i 2011. W związku natomiast ze złożoną dnia 31.05. 2011 r. zmianą do wniosku rolnośrodowiskowego została zmniejszona powierzchnia deklarowana do płatności w pakiecie 2. Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1. Uprawy rolnicze o 10 ha., a tym samym zmniejszyła się powierzchnia użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy. Jak wskazała skarżąca, powodem zmiany było niekorzystne rozstrzygnięcie sądu, potraktowane przez nią jako "siła wyższa". Skarżąca została bowiem pozbawiona możliwości użytkowania działki, gdyż postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia "[...]" nakazano zwrócić jej sporną część dzierżawionych gruntów (10 ha działki "[...]") współdzierżawcy.

W związku z zaniechaniem działalności rolnośrodowiskowej na powierzchni 10 ha, organ ustalił kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego. Uwzględniając jednocześnie art. 47 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Rady (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. L 368 z 23.12.2006, str. 15) oraz § 35 pkt 1-7 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 z późn. zm.) uznał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, uzasadniające odstąpienie od zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności. Zdaniem organu, skarżąca powinna liczyć się z sytuacją, że nie będzie mogła dotrzymać 5 letniego zobowiązania z tytułu programu rolnośrodowiskowego. Jeżeli zaś podjęła ryzyko takiego zobowiązania i doszło w wyniku orzeczenia sądu do zmniejszenia powierzchni gruntów objętych zobowiązaniem to powinna zwrócić płatności wynikające ze zmniejszenia tej powierzchni.

W ocenie Sądu, spór dotyczy zatem wykładni rozumienia pojęcia "siła wyższa" na gruncie mających zastosowanie w sprawie przepisów prawnych. W polskim systemie prawnym ogólnie przyjmuje się, że siła wyższa - "vis maior" - to czynnik zewnętrzny, nadzwyczajny, niezależny od woli człowieka, któremu nie można zapobiec, np. śnieżyca, powódź, ciężka choroba, epidemia czy wojna.

Zgodnie natomiast z powołanym wyżej art. 47 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Rady (WE) NR 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Powyższe przesłanki nie mają charakteru zamkniętego, o czym świadczy sformułowanie w "szczególności". Ustawodawca krajowy wskazał okoliczności, które po przyjęciu ich w akcie prawa rangi rozporządzenia uznawane mogłyby być za siłę wyższą. W uzasadnieniu decyzji, zarówno organ I, jak i II instancji wskazał na § 35 pkt 1-7 powołanego wyżej Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r., zgodnie z którym: Inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolno-środowiskowego,

uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenia związkami azotu lub zmiana tych programów.

3) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

4) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolno-środowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

5) wystąpienie okoliczności określonych w § 5a - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 5.

6) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

7) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7.

Z akt sprawy wynika, że do oddania gruntów "[...]" nie doszło z winy skarżącej J. J. ponieważ "[...]" wyłączyła z dzierżawy obszar 19,483 ha, który przeznaczyła na żwirownię.

Wyłączona działka gruntu, na której miała być usytuowana żwirownia znajdowała się na gruncie dzierżawionym przez W. B.

To wskutek działania "[...]" doszło do zmniejszenia obszaru dzierżawionych gruntów z 89,45 ha do powierzchni 69,587 ha, na podstawie aneksu do umowy z dnia 2.10.2008 roku.

Na wniosek W. B. Sąd Rejonowy, postanowieniem z dnia "[...]" ustalił sposób korzystania przedmiotowej nieruchomości, w ten sposób, że W. B. i J.J. będą korzystać z działek o powierzchni po 34,79 ha.

Jednocześnie S.R. nakazał J.J. wydać W. B. do wyłącznego korzystania działkę, co też skarżąca uczyniła.

Zdaniem Sądu, stanowisko organu odwoławczego co do rozumienia pojęcia "siła wyższa" należało uznać za nieprawidłowe. Wbrew twierdzeniom organu, obowiązujące przepisy stanowiły podstawę do uznania powołanej przez skarżącą okoliczności jako siły wyższej. Przede wszystkim należy wskazać, że § 35 w brzmieniu w jakim powoływał się organ, obowiązywał do dnia 15 marca 2012 r. Na mocy § 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z dnia 15 marca 2012 r.) dodano pkt 8 do § 35 ww. rozporządzenia, który jako przesłankę uzasadniającą odstąpienie od zwrotu pomocy wskazał: inną okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mającą wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będącą wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Tożsama przesłanka została również zawarta w § 45 pkt 8 aktualnie obowiązującym rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r., poz. 361).

W świetle przedstawionego stanu prawnego przyjąć należało, że wykonanie prawomocnego orzeczenia sądu stanowiło okoliczność uzasadniającą odstąpienie przez organ od dochodzenia pobranych przez skarżącą płatności. Trudno bowiem uznać, aby utrata 10 ha nastąpiła z winy strony wobec jej jakichkolwiek działań lub zaniechań. Należy podkreślić, że w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego skarżąca posiadała cały grunt na którym zobowiązanie miało być realizowane na podstawie umowy dzierżawy zawartej na cały okres w którym zobowiązanie to miało być realizowane. Również umowa o podziale dzierżawionej nieruchomości do używania została zawarta na cały okres w którym program miał być realizowany. W związku natomiast z powstałym sporem ze współdzierżawcą, strona podejmowała przewidziane prawem działania mające na celu zapobieżenie wydawaniu niekorzystnych dla niej orzeczeń sądowych.

Z wyżej omówionych względów, Sąd uznał że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną dokonaną przez Sąd.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Orzeczenie o niewykonywaniu decyzji oparto o art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( t.j. Dz.U z 2013 r. poz. 490).