Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 159/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 136, art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 9 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu T. W. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Lu [...]

U Z A S A D N I E N I E

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. W. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego, uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji została wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku T. W. z dnia 30 czerwca 2021 r. o przyznanie zasiłku okresowego na zakup lekarstw, środków pomocniczych, higieny, sanitarnych i maseczek przeciwpyłowych oraz na stosowanie diety cukrzycowej. Odmawiając przyznania stronie wnioskowanego świadczenia organ wyjaśnił, że w związku z wielokrotnymi wskazaniami T. W., aby nie kontaktować się z nią telefonicznie, pismem z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] (doręczonym w dniu [...] lipca 2021 r.) wnioskodawczyni została poproszona o dostarczenie informacji na piśmie w sprawie aktualnej sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej. W dniu 16 lipca 2021 r. do organu wpłynęło oświadczenie T. W., w którym wskazała, że jej sytuacja zdrowotna nie uległa zmianie od 15 lipca 2020 r., zaś jej sytuacja "mieszkaniowo-posesyjna" pozostaje zgodna z wcześniejszymi oświadczeniami. W oświadczeniu zaznaczono również, że "syn pomaga różnorodnie np. ostatnio na zasłony i firanki". Wnioskodawczyni dostarczyła również odcinek emerytury za maj 2021 r.

Organ I instancji, mając na względzie powyższe oświadczenie, a także obostrzenia wprowadzone w związku ze stanem pandemii, ustalił sytuację wnioskodawczyni w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u T. W. w dniu [...] lutego 2020 r. oraz zgromadzoną dokumentację (w tym oświadczenie z [...] sierpnia 2020 r., w którym znajduje się informacja o ilości pomieszczeń w budynku mieszkalnym oraz wskazania mocy urządzeń domowych), z której wynika, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze ogrzewane centralnym ogrzewaniem (c.o. dogrzewa również pokój męża). W tym samym budynku mieszka mąż Z. W. (separacja sądowa), prowadzi on własne

gospodarstwo domowe, udziela jej pomocy tylko w sprawach urzędowych, w pracach domowych pomocy nie udziela. Dochód wnioskodawczyni za maj 2021 r., ustalony zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej jako "u.p.s.), wynosi [...] zł i składa się na niego emerytura w wysokości [...] zł netto oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł). Jak wynika z przedłożonego odcinka emerytury w maju 2021 r. T. W. dysponuje kwotą [...]zł, gdyż pobrała jeszcze świadczenie uzupełniające 500+ i ma potrącenia egzekucyjne w wysokości [...] zł. Z dokumentacji wynika, że wnioskodawczyni jest osobą przewlekle chorą, systematycznie przyjmuje lekarstwa, jest pod stałą opieką lekarską. Od 9 lipca 2020 r. legitymuje się orzeczeniem ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji, a w dniu 23 lipca 2021 r. dostarczyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z siedzibą w L. z dnia [...] lipca 2021 r. o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z posiadanych informacji wynika, że T. W. jest sprawna fizycznie, nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się, jest widywana w sklepie w centrum [...], samodzielnie nosi siatki, chodzi również do biblioteki.

Organ podniósł, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (art. 41 pkt 2 u.p.s.). Przepis ten w sposób niemogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze zasiłku okresowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. W ocenie organu I instancji, w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyznania tej formy świadczenia, albowiem sytuacja strony nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Podstawą takiej oceny nie może być bowiem sam stan chorobowy wnioskodawczyni, zwłaszcza, że nie dostarczyła ona aktualnego zaświadczenia o pogorszeniu stanu zdrowia, które mogłoby świadczyć o zwiększeniu wydatków na zakup lekarstw. Organ stwierdził, że sytuacja wnioskodawczyni jest mu dobrze znana, gdyż T. W. wielokrotnie

korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej, czy też starała się o pomoc, i w związku z tym organ prowadził liczne postępowania, których przedmiotem było ustalenie wysokości dochodów i stanu zdrowia wnioskodawczyni. Sytuacja T. W. posiadającej stały dochód i regularnie korzystającej z pomocy społecznej, nie uprawnia jej natomiast do otrzymania wnioskowanej pomocy, gdyż brak jest podstaw do przyznania zasiłku okresowego na wskazany przez stronę cel. Organ zauważył, że podczas przeprowadzania wywiadu T. W. stwierdziła, iż jej wydatki na leki i środki pomocnicze wynoszą około [...] zł miesięcznie, jednakże nie znajduje to potwierdzenia w zgromadzonej dokumentacji. Faktury za zakupione lekarstwa oraz inhalator, dostarczone przez wnioskodawczynię w okresie od stycznia do grudnia 2020 r., opiewały na łączną kwotę [...]zł, co w przeliczeniu na miesiące stanowiło wydatek w wysokości [...]). W 2021 r. strona nie dostarczyła natomiast żadnych faktur za wykupione lekarstwa. W przypadku zaś, gdy osoba ponosi wysokie koszty leczenia i ubiega się o pomoc na ten cel, to w jej interesie jest udokumentowanie ponoszonych wydatków. Zdaniem organu, wnioskodawczyni jest w stanie z posiadanych środków sfinansować zakup lekarstw, tym bardziej, że nie wykazała, iż posiada inne niezbędne wydatki uniemożliwiające jej zakup lekarstw czy odpowiedniej żywności.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji T. W. zarzuciła, że nie rozpatrzono sprawy według art. 41 pkt 1 u.p.s. W ocenie strony, jej systematyczne leczenie świadczy o wystąpieniu szczególnego przypadku w rozumieniu ww. przepisu. Ponadto strona wskazała, że organ błędnie ustalił zarówno wysokość ponoszonych przez nią wydatków na zakup lekarstw, jak i wysokość jej dochodu. Pominął ponadto okoliczność wskazaną we wniosku, iż w maju i w czerwcu 2021 r. strona poniosła wydatki na opiekę w wysokości ok. [...] zł, W ocenie odwołującej się, nie ustalono też jej sytuacji "mieszkaniowo-posesyjnej" zgodnie z oświadczeniem z dnia [...] sierpnia 2020 r., a także nie ustalono jej stanu zdrowia zgodnie z orzeczeniem "powiatowego zespołu w L. z [...].07.2021". Pismo organu z dnia [...] lipca 2021 r. w sprawie udzielenia informacji było natomiast - jak stwierdziła wnioskodawczyni - mało konkretne.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że "zaskarżona decyzja narusza prawo z tego powodu, iż sposób procedowania w sprawie i ustalania stanu faktycznego nie daje pewności, iż został właściwie ustalony".

Kolegium przytoczyło przepisy określające zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej tj. art. 7, art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 2 ust. 1, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 8 ust. 1-4a, art. 38 i art. 41 u.p.s. Mając na uwadze te przepisy, w tym dotyczące zasad wyliczania dochodu, Kolegium ustaliło, że dochód T. W. w maju 2021 r. wyniósł [...] zł. S. się na niego emerytura w wysokości [...] zł netto i dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Wypłacanego przez ZUS łącznie z ww. świadczeniami świadczenia uzupełniającego w wysokości [...] zł - jak zauważył organ odwoławczy - nie uwzględnia się natomiast w dochodzie. W związku z tym, że emerytura skarżącej jest pomniejszana o zajęcie komornicze w wysokości [...] zł, którego nie odlicza się od dochodu, łącznie T. W. ma do dyspozycji wypłacaną kwotę [...]zł. Dochód skarżącej przekracza zatem kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące [...] zł, a więc skarżącej nie przysługuje zasiłek okresowy na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. K. stało się natomiast zbadanie, czy skarżącej może być przyznany specjalny zasiłek okresowy na podstawie art. 41 pkt 2 ww. ustawy. Przyznanie pomocy w tej formie może jednak pod warunkiem uznania, że sytuacja T. W. stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu powołanego przepisu.

Kolegium stwierdziło, że aby ustalić aktualną sytuację strony, należy zastosować możliwości jakie daje u.p.s. i k.p.a. w powiązaniu z art. 15o ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., dalej jako "ustawa covidowa"). Wskazało, że skoro w świetle tego przepisu, rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji nie przeprowadza się, należy postępowanie wyjaśniające prowadzić za pomocą innych instrumentów prawnych i środków dowodowych. Natomiast w sytuacji braku możliwości (faktycznej bądź jedynie deklarowanej) przeprowadzenia rozmowy telefonicznej skarżącej z pracownikiem socjalnym, należy przeprowadzić niezbędne dla rozstrzygnięcia ustalenia m.in. w formie korespondencyjnej. Zakładając możliwość potencjalnej obstrukcji skarżącej, należy w piśmie żądającym udzielenia odpowiedzi zawrzeć stosowne pouczenia o ustawowych obowiązkach spoczywających na osobie, która ubiega się o pomoc społeczną i skutkach prawnych ich niewykonania. Kolegium stwierdziło, że wprawdzie organ I instancji w dniu 5 lipca 2021 r. wystosował pismo w celu ustalenia aktualnej sytuacji skarżącej, jednak pismo to, z uwagi na jego treść, nie spełniło właściwej roli i oczekiwań organu, dlatego przy ustalaniu stanu faktycznego organ skorzystał z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 13 lutego 2020 r., którego ustalenia skarżąca kwestionuje, poza tym ustalenia te są dosyć odległe w czasie. Kolegium zauważyło również, że organ I instancji skorzystał z posiadanych dokumentów i oświadczeń, ale – zdaniem Kolegium – organ nie wykorzystał w sposób właściwy i skuteczny posiadanych możliwości dla ustalenia aktualnej sytuacji skarżącej. Organ powinien skierować pismo, o którym było wyżej, do wnioskodawczyni, zobowiązujące ją, pod rygorem skutków prawnych, do konkretnego odniesienia się na piśmie do przedstawionych w nim przez organ pytań, czy też przedstawienia aktualnej swojej sytuacji we wskazanych przez organ zakresach takich jak sytuacja rodzinna, mieszkaniowa, zdrowotna, dochodowa, ponoszone wydatki, do uściślenia wnioskowanych potrzeb i oczekiwań, do załączenia kopii dokumentów, na które wnioskodawczyni się powołuje (które składane były w innych często odległych czasowo sprawach, których fizycznie nie ma w organie, ponieważ bardzo często są w rozpatrywaniu w Kolegium lub sądach), do wskazania na okoliczności, które jej zdaniem powodują, że jej sytuacja kwalifikuje się jako szczególnie uzasadniona itp. Skierowanie takiego pisma i uzyskanie na nie odpowiedzi od skarżącej, pozwoli na oparcie się przy orzekaniu na aktualnej sytuacji faktycznej, która nie będzie mogła być skutecznie przez skarżącą kwestionowana. Kolegium taki sposób uzyskania informacji uznało za zasadny, ponieważ skarżąca już od listopada 2020 r. podnosiła, że ma niesprawny telefon, później twierdziła, że nie ma telefonu, dlatego nie odbierała telefonów od pracowników socjalnych. Jednocześnie stwierdziło, że wyjaśnienia strony o treści: "sytuacja bez zmian", czy "sytuacja znana z urzędu", czy też "sytuacja powszechnie znana", są zbyt ogólnikowe dla czynienia ustaleń w sprawach dotyczących zastosowania art. 41 u.p.s. Organ podkreślił w tym kontekście, że jeżeli skarżąca oczekuje pomocy, to w jej interesie było wykazanie choćby minimum dobrej woli i współpracy z pracownikiem socjalnym poprzez przedstawienie aktualnej swojej sytuacji. W tym miejscu Kolegium przytoczyło stanowisko WSA w Lublinie, wyrażone w wyroku z dnia 17 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 794/19, że: "W toku rozpatrywania sprawy konieczne będzie podjęcie ponownie czynności zmierzających do ustalenia sytuacji skarżącej. Z uwagi na to, że od przeprowadzenia ostatniego wywiadu (...) upłynął już rok, przeprowadzenie wywiadu aktualizacyjnego zasadniczo byłoby konieczne. Należy jednak mieć na względzie obowiązujący stan epidemii, podczas którego zastosowanie ma przepis art. 15o ust. 1 i ust. 1a ustawy covidowej" (...) "Ubocznie należy wyjaśnić skarżącej, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego leży nie tylko w interesie organu, który dysponuje środkami publicznymi, ale również w interesie samej osoby zainteresowanej. Jak słusznie wskazało Kolegium, to od prawidłowych, jak najpełniejszych ustaleń, zależy nie tylko to, czy w ogóle pomoc zostanie przyznana, ale także wysokość i rozmiar przyznanej pomocy. Strona może mieć więc istotny wpływ na sposób załatwienia jej żądania. Należy przy tym podkreślić, że o ile interes publiczny (interes organu) został zabezpieczony przez ustawodawcę w ten sposób, że w razie powzięcia przez organ informacji o poprawie sytuacji dochodowej strony, czy też o marnotrawieniu przyznanej pomocy, może on uchylić przyznane świadczenie i zażądać zwrotu wypłaconych świadczeń, o tyle wnioskodawca nie ma możliwości bez własnego zaangażowania i bez aktywnej współpracy z organem, wpływania na uzyskanie pomocy w większym rozmiarze. Może się więc okazać, że z powodu braku takiej współpracy nie uzyska ona - faktycznie ze swojej winy rozumianej jako brak należytej dbałości o własne interesy - pomocy adekwatnej do jej potrzeb".

Uchylając decyzję Kolegium wskazało, że organ I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy podejmie stosowne działania i wyda decyzję uwzględniającą uwagi Kolegium, gdyż w wyżej ustalonym stanie prawnym i faktycznym nie jest możliwe ostateczne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ jest konieczne uzupełnienie postępowania wyjaśniającego.

T. W. wniosła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w L. sprzeciw od powyższej decyzji kasatoryjnej organu odwoławczego. W treści sprzeciwu zarzuciła, że organ odwoławczy bezzasadnie przekazał sprawę ponownie organowi I instancji, zamiast rozpatrzeć sprawę merytorycznie we własnym zakresie, czym rażąco naruszył prawo.

W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Sprzeciw jest zasadny.

Kontrolą sądu w rozpoznawanej sprawie objęta jest decyzja organu drugiej instancji uchylająca - na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. - decyzję organu I instancji i przekazująca sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., sąd administracyjny nie jest uprawniony odnosić się do meritum sprawy, gdyż wskutek uchylenia decyzji organu I instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się natomiast do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a., a w przypadku uznania, że uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy nie wynikało z przyczyn wymienionych w tym przepisie, sąd ma obowiązek uwzględnić sprzeciw.

Powołany wyżej przepis upoważnia organ odwoławczy do wydania decyzji kasacyjnej jedynie wówczas, gdy w okolicznościach sprawy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki:

1) decyzja pierwszoinstancyjna została wydana z naruszeniem przepisów postępowania,

2) konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Już z samej konstrukcji art. 138 k.p.a., a także z literalnej wykładni § 2 tego przepisu, wynika, że uprawnienia kasacyjne organu odwoławczego mają charakter wyjątkowy - zasadą powinno być orzekanie co do istoty sprawy. Kasacyjny charakter decyzji organu odwoławczego, stanowiący wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, nie może podlegać wykładni rozszerzającej (tak m. in. wyrok NSA z 6 stycznia 1999 r., IV SA 2246/97; wyrok NSA z 13 maja 1999 r., IV SA 723/97; wyrok NSA z 25 listopada 2003 r., IV SA 1496/2002). Przepis art. 138 k.p.a., realizując zasadę dwuinstancyjności postępowania, kształtuje bowiem postępowanie przed organem odwoławczym jako postępowanie merytoryczne. Przyjąć w związku z tym należy, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną jedynie wówczas, gdy organ I instancji z powodu naruszenia przepisów postępowania w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego albo przeprowadził je w taki sposób, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Podkreślenia przy tym wymaga, że organ odwoławczy ma obowiązek stosować się do zasady szybkości postępowania wyrażonej w art. 12 k.p.a., a więc powinien dążyć do załatwienia sprawy i wydania decyzji merytorycznej, stosując środki przewidziane w art. 136 k.p.a.

W przypadku zatem, gdy organ II instancji wydaje decyzję kasatoryjną, ma on szczególne obowiązki w zakresie treści uzasadnienia tej decyzji. Musi on przede wszystkim wykazać w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że wystąpiły wyżej wskazane przesłanki wydania tej decyzji i jednocześnie, że organ ten nie mógł we własnym zakresie dokonać brakujących, istotnych ustaleń.

Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, stosując art. 138 § 2 k.p.a., nie wykazało w dostateczny sposób zaistnienia przesłanek określonych w tym przepisie.

Sprawa dotyczy przyznania T. W. zasiłku okresowego z przeznaczeniem na zakup lekarstw, środków pomocniczych, higieny, sanitarnych i maseczek przeciwpyłowych oraz na stosowanie diety cukrzycowej, na wniosek z dnia 28 lipca 2021 r.

Uchylając decyzję odmowną organu I instancji z dnia 28 lipca 2021 r., Kolegium stwierdziło, że bezspornie dochody skarżącej przekraczają kryterium dochodowe, a więc nie jest możliwe przyznanie jej zasiłku okresowego na podstawie art. 38 u.p.s. (według Kolegium jej dochód wynosi [...] zł). W związku z tym Kolegium, podobnie jak i organ I instancji, za konieczne uznało zbadanie, czy zachodzą przesłanki z art. 41 pkt 2 u.p.s. usprawiedliwiające przyznanie skarżącej specjalnego zasiłku okresowego, niezależnego od dochodu. Zdaniem Kolegium organ I instancji nie podjął jednak wszystkich możliwych i wystarczających czynności dowodowych, które pozwoliłyby na ustalenie aktualnej sytuacji życiowej skarżącej i w konsekwencji na prawidłową ocenę, czy te przesłanki zachodzą. W sytuacji, gdy nie jest możliwe przeprowadzenie ze skarżącą wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej, organ powinien dokonać ustaleń w formie korespondencyjnej. Kolegium przy tym nakazało uwzględnić możliwą "obstrukcję" skarżącej i w wezwaniu do złożenia pisemnych wyjaśnień, nakazać jej odniesienie się do konkretnie sformułowanych pytań, czy zagadnień związanych z jej sytuacją życiową, pod rygorem skutków prawnych oraz do załączenia kopii dokumentów, na które się powołuje oraz do wskazania okoliczności świadczących o jej szczególnej sytuacji.

Powyższe czynności nie uzasadniały wydania przez Kolegium decyzji kasatoryjnej przede wszystkim dlatego, że Kolegium miało możliwość dokonania tych czynności we własnym zakresie w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego; mogło również - w razie potrzeby - zlecić dokonanie określonych czynności organowi I instancji na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. Zarówno organ I instancji, jak Kolegium dokonało przecież ustalenia sytuacji dochodowej pozwalającej na stwierdzenie, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe, a wiec nie przysługuje jej zasiłek okresowy na podstawie art. 38 u.p.s. Skarżąca w toku postępowania przedstawiła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z siedzibą w L. o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalono również, że wcześnie legitymowała się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. stwierdzającym jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, a w związku z tym orzeczeniem przyznano jej dodatek pielęgnacyjny, a także świadczenie uzupełniające. Oba organy ustaliły również, gdzie i w jakich warunkach skarżąca zamieszkuje. Organ I instancji stwierdził, że z posiadanych informacji wynika natomiast, że jest sprawna fizycznie, nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się, jest widywana w sklepie w centrum [...], samodzielnie nosi siatki, chodzi również do biblioteki.

Z akt i uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że organ ten podejmował próby nawiązania ze skarżącą kontaktu telefonicznego. Ze względu zaś na nieskuteczność tych prób, wynikając niewątpliwie wyłącznie z postawy skarżącej (o czym świadczy choćby złożone na reakcji na owe próby oświadczenie skarżącej z dnia 16 lipca 2021 r., w którym wskazała, że "molestowanie telefonami" stanowi naruszenie art. 150 ust. 1a u.p.s.), organ pierwszej instancji skierował do skarżącej pismo z dnia 5 lipca 2021 r., w którym zwrócił się do skarżącej o dostarczenie informacji na piśmie w sprawie aktualnej sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej oraz dostarczenie docinka emerytury za maj i czerwiec 2021 r. Jednocześnie organ poinformował skarżącą, że istotne znaczenie w sprawie rozpatrzenia wniosków o przyznanie pomocy ma dostarczenie faktur, rachunków za wykupione lekarstwa czy inne ponoszone wydatki. Jako podstawę prawną zobowiązania skarżącej do wskazanych czynności procesowych organ wskazał art. 15o ust. 1 ustawy covidowej. Stanowisko Kolegium, że pismo to nie zawierało wystarczających pouczeń dla skarżącej co do tego, jakie informacje są konieczne do wyjaśnienia i rozpoznania, spraw, nie jest uzasadnione. Należy bowiem zauważyć, że skarżąca jest osobą korzystającą z pomocy społecznej od kilkudziesięciu lat: w tym okresie składała do organu pomocy społecznej wiele wniosków, które były załatwiane w formie decyzji administracyjnych, od lat ma więc do czynienia z czynnościami urzędowymi i wymaganiami postępowania administracyjnego, w tym w zakresie okoliczności faktycznych koniecznych do przyznania jej świadczeń z pomocy społecznej. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że wymaga ona w każdej kolejnej sprawie szczegółowych pouczeń co do tego, jakie konkretnie informacje dotyczące jej sytuacji życiowej ma przedstawić organom. Skierowanie przez organ I instancji do skarżącej pisma z 5 lipca 2021 r., w którym organ wskazywał na konieczność przedstawienia dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuację życiową, należy zatem uznać za wystarczające i czyniące zadość obowiązkowi organu określonemu w art. 7 i art. 77 k.p.a. W konsekwencji nie było uzasadnionych podstaw do uchylenia decyzji tego organu i przekazywania mu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Kolegium dysponowało wystarczającym materiałem dowodowym do wydania decyzji merytorycznej, a w razie wątpliwości mogło we własnym zakresie przeprowadzić czynności dowodowe, które wskazało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium powinno było też ocenić postawę skarżącej, która faktycznie nie umożliwiła przeprowadzenia z nią wywiadu aktualizacyjnego, ani osobiście, ani przez telefon, ani na piśmie, zwłaszcza, że sam organ odwoławczy powoływał w swej decyzji wyrok tut. Sądu, z którego wynika m.in., że skarżąca nie może oczekiwać pomocy od organu, jeśli sama pozostaje bierna i nie podejmuje żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia swojej aktualnej sytuacji organowi w sposób wiarygodny i wyczerpujący.

W związku z powyższym, mając na uwadze z jednej strony to, że zasadą jest merytoryczne rozpatrywanie sprawy przez organy obu instancji, a wydawanie decyzji kasatoryjnych przez organ odwoławczy należy traktować jako wyjątkowe, zaś z drugiej strony analizując powody wydania takiej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, Sąd stwierdził, że zarzuty sprzeciwu są zasadne, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. Stosownie zaś do art. 64b § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Stwierdzone uchybienie stanowi zatem podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 151a p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy uwzględni powyższe uwagi i raz jeszcze oceni zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w razie wątpliwości we własnym zakresie podejmie odpowiednie czynności procesowe, a następnie wyda merytoryczne rozstrzygnięcie.