Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 296/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2006-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tamara Dziełakowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz, Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2006 sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 grudnia 2002 r., nr [...], Prezydent Miasta, działając w oparciu o art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. nr 113, poz. 1209), odmówił nieodpłatnego nabycia przez użytkowników wieczystych T. B.-W. udziału 1/6 części związanego z własnością lokalu mieszkalnego nr [...] objętego księgą wieczystą Kw nr [...], J. T. K. udziału 15/100 części związanego ze współwłasnością lokalu mieszkalnego nr [...] objętego księgą wieczystą Kw nr [...], A. i W. N. udziału 1/6 części związanego z własnością lokalu mieszkalnego nr [...] objętego księgą wieczystą [...], Z. A. T. udziału 4/6, M. T. udziału 1/6 oraz W. T. udziału 1/6 jako współużytkowników udziału 1/5 części związanego z własnością lokalu mieszkalnego nr [...] objętego księgą wieczystą Kw nr [...], jak również J. M. Ś. udziału 1/5 części związanej z własnością lokalu mieszkalnego nr [...] objętego księgą wieczystą Kw nr [...] – prawa własności nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę nr [...] położonej w G. przy ul. K. objętej księgą wieczystą Kw nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że nieodpłatne nabycie przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości przysługuje wyłącznie osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia wskazanej wyżej ustawy, tj. 24 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. nr 46, poz. 340 ze zm.) zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. Dekret ten dotyczy tylko takich nieruchomości, które są gospodarstwami rolnymi lub stanowią działki gruntu i zostały nadane w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego wolnego Miasta Gdańska, tj. w trybie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. nr 49, poz. 279 ze zm.) lub wymienionego dekretu z dnia 6 września 1951 r. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że nieruchomości stanowiąca działkę nr [...] położona przy ul. K. nie została nadana w trybie osadnictwa rolnego, a udziały w niej nabyte zostały przez wnioskodawców w użytkowanie wieczyste na przestrzeni 1977-1993 lat w oparciu o ustawę o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Nadto, przeszkodą w dokonaniu przekształcenia jest fakt, że nie wszyscy wnioskodawcy będący współużytkownikami wieczystymi wskazanej nieruchomości legitymują się prawem użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej w wymaganym ustawowo okresie od dnia 26 maja 1990 r., gdyż M. K. oraz J. T. K. stali się jej współużytkownikami wieczystymi na podstawie umowy sprzedaży lokalu i oddania działki w użytkowanie wieczyste z dnia 18 maja 1993 r. Z powyższego wywiedziono, że roszczenie wnioskodawców nie podlega regulacji ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. Ś. wnioskując o jej uchylenie. Podała, że w zaskarżonej decyzji błędnie określono przedmiotową nieruchomość jako nr [...], podczas gdy na wniosku figuruje jako działka nr [...] obręb [...] jednostka ewidencyjna G. o powierzchni 222 m2 (Kw [...]). Skarżąca zarzuciła nadto błędną interpretację przepisów, na których oparł się organ, a mianowicie uznała, że regulacje te nie czynią warunkiem przekształcenia w prawo własności nadania nieruchomości w trybie dekretu z 1946 r. Tym samym nie można zawężać kręgu osób uprawnionych do przedmiotowego przekształcenia. W odniesieniu do Państwa K. skarżąca stwierdziła, że jeśli nie spełniają ustawowych przesłanek przekształcenia w prawo własności to tylko im nie przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności. Fakt ten nie ma natomiast wpływu na zasadność roszczeń pozostałych współwłaścicieli. Wskazana bowiem wyżej przeszkoda dotyczy tylko Państwa K.

Po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia 22 marca 2004 r., sygn. akt [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego nie podzielono wywodów prawnych organu pierwszej instancji, co do tego, że warunkiem uwzględnienia wniosku skarżącej miała być również ta okoliczność, że nieruchomość znajdująca się we współużytkowaniu wieczystym miała być nadana w trybie osadnictwa rolnego na obszarach Ziem Odzyskanych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że odwołanie się przez ustawodawcę w art. 1 ust. 1 ustawy do cytowanego wyżej dekretu miało na celu jedynie wskazanie zasięgu terytorialnego, na jakim ustawa ta ma zastosowanie. Warunkiem, zatem uwzględnienia wniosku skarżącej było to, aby przedmiotowa nieruchomość była we współużytkowaniu wieczystym osób fizycznych, zarówno w dniu 26 maja 1990 r., jak i w dniu wejścia w życie ustawy.

Nadto uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, iż nabycie uprawnienia z art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zostało uzależnione od łącznego spełnienia określonych w tej ustawie przesłanek: podmiotowych – nabycie tylko przez osoby fizyczne, przedmiotowych – ograniczenie nabycia tylko do nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne i czasowych – status użytkownika wieczystego nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990 r., jak i w dniu 24 października 2001 r. Zaznaczyć przy tym należy, że musi być zachowana tożsamość tych osób, to znaczy że ta sama osoba uzyskała najpóźniej w dniu 26 maja 1990 r. status użytkowania wieczystego i ta sama osoba jest nim nadal w dniu 24 października 2001 r. W kontekście przedmiotowej sprawy organ stwierdził, że J. Ś. nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w G. przy ul. K. (działka nr [...]) w dniu 2 lutego 1979 r. na mocy umowy sprzedaży i była użytkownikiem zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 24 października 2001r. Bezspornym natomiast jest, iż M. i J. K. stali się współużytkownikami wieczystymi ww. nieruchomości dopiero w dniu 18 maja 1993 r., a zatem nie byli nimi w dniu 26 maja 1990 r. Okoliczność ta niweczy możliwość nabycia własności tej nieruchomości w omawianym trybie wszystkich pozostałych współużytkowników wieczystych, gdyż w takiej sytuacji nie zostaje spełniona przesłanka tożsamości osób będących użytkownikami wieczystymi zarówno w dniu 26 maja 1990 r., jak i w dniu 24 października 2001 r. i w konsekwencji nabycia własności całej nieruchomości. Nie jest bowiem możliwe nabycie udziału we własności nieruchomości (części nieruchomości), w sytuacji gdy pozostała jej część nadal byłaby objęta prawem użytkowania wieczystego. Byłoby to sprzeczne z istotą prawa użytkowania wieczystego określoną w przepisie art. 232 k.c. Nie jest dopuszczalna sytuacja, w której część nieruchomości zostałaby uwłaszczona w trybie ustawy na rzecz osoby fizycznej, podczas gdy pozostała część pozostawałaby nadal w użytkowaniu wieczystym, gdyż prowadziłoby to do niedopuszczalnej sytuacji, w której użytkowana wieczyście nieruchomość byłaby przedmiotem współwłasności osoby fizycznej i Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego.

W zakresie numeru działki wyjaśniono, że nr [...] wynikał z aktu notarialnego obejmującego umowę sprzedaży w 1979 r. ww. lokalu J. Ś., a obecnie działka ta ma nr [...]. Rozbieżność ta nie ma jednak wpływu na wynik sprawy.

Skargę na wskazaną decyzję złożyła J. Ś. Ponownie wskazała, że błędne, niezgodne z wnioskiem określenie numeru działki powinno skutkować jej uchyleniem ze względu na brak podstawy do jej wydania (wniosek dotyczył innego numeru działki). Skarżący nie zgodzili się z argumentacją, jakoby nie przysługiwanie roszczenia o przekształcenie Państwu K. przekreślało możliwość przekształcenia użytkowania wieczystego pozostałych użytkowników. W ocenie skarżącej przywołanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przesłanki tożsamości jest samowolnym i nieuprawnionym zawężeniem kręgu osób uprawnionych. Skarżąca nie podzieliła również argumentów organu odwoławczego dotyczących niemożności uwłaszczenia tylko części użytkowanej wieczyście nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Na wstępie należy wyjaśnić, że nie jest trafny zarzut skarżącej o błędnym określeniu numeru przedmiotowej działki. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że przedmiotowa działka w czasie nabycia jej przez skarżącą aktem notarialnym z dnia 2 lutego 1979r. miała nr [...], obecnie zaś nr [...]. Nie ma najmniejszej wątpliwości co do tożsamości działki nr [...] z działką noszącą uprzednio nr [...].

Trzeba tu także wskazać, że podniesiony w odwołaniu zarzut odmowy uwzględnienia wniosku przez organ I instancji z tego powodu, że art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. zawiera warunek nabycia prawa własności nieruchomości wyłącznie takiej, która nadana została na podstawie dekretu z 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych został przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniony. Kolegium podzieliło stanowisko skarżącej i dało temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zatem nie ta kwestia była powodem odmowy nieodpłatnego nabycia skarżącą prawa własności części przedmiotowej nieruchomości.

Podstawowe zatem zagadnienie, jakie występuje w tej sprawie dotyczy tego, czy dopuszczalne jest wydanie opartej na art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. nr 113, poz. 1209) decyzji o nabyciu prawa własności części nieruchomości w wyniku przekształcenia dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego, jeżeli konsekwencją takiej decyzji będzie powstanie współwłasności nieruchomości gminnej z nieruchomością stanowiącą własność osoby fizycznej, na której to nieruchomości pozostanie prawo użytkowania wieczystego innych osób fizycznych.

W ocenie Sądu podzielenie poglądu strony skarżącej prowadziłoby do naruszenia istoty prawa użytkowania wieczystego, którego treść wynika z art. 232 § 1 i 233 Kodeksu Cywilnego.

Przepisy te stanowią, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa położone w granicach administracyjnych miast oraz grunty Skarbu Państwa położone poza tymi granicami, lecz włączone do planu zagospodarowania przestrzennego miasta i przekazane do realizacji zadań jego gospodarki, a także grunty stanowiące własność jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym, i osobom prawnym.

W granicach, określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków w użytkowanie wieczyste, użytkownik może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób. W tych samych granicach użytkownik wieczysty może swoim prawem rozporządzać.

Użytkowanie wieczyste – jako instytucję prawa cywilnego- wprowadzono przepisami ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (j.t.Dz.U. z 1969r., nr 22, poz. 159 ze zm.). Jej celem było stworzenie obywatelom możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, poprzez czasowe przekazanie im gruntów stanowiących własność Państwa. Było to zgodne z panującą wówczas ideologią, która ustrojowo zmierzała do ograniczenia (wyeliminowania prawa własności prywatnej zwłaszcza w odniesieniu do nieruchomości).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że tylko grunty Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste, co wyklucza sytuacje, w której współużytkowanie wieczyste obejmowałoby grunt należący niepodzielnie do gminy i do osoby fizycznej.

Odpowiadając na pytanie sądu wojewódzkiego Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 września 1995 r. III CZP 127/95, OSNC 1996/1/12, wyjaśnił, że niedopuszczalna jest sprzedaż przez gminę ułamkowej części gruntu zabudowanego domem wielomieszkaniowym - jako prawa związanego z własnością lokalu (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali - Dz. U. Nr 85, poz. 388), jeżeli grunt ten stanowi przedmiot współużytkowania wieczystego związanego z własnością uprzednio wyodrębnionych lokali.

W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że wyjaśnienie wątpliwości Sądu Wojewódzkiego wymaga wpierw przypomnienia utrwalonego i akceptowanego przez Sąd Najwyższy poglądu, że tylko grunty Skarbu Państwa i gminy mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste, co wyklucza sytuację, w której współużytkowanie wieczyste obejmowałoby grunt należący niepodzielnie do gminy i do osoby fizycznej.

M. i J. K. stali się współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości dopiero w wyniku nabycia od Gminy Miasta aktem notarialnym z dnia 18 maja 1993r.( rep. [...]) prawa użytkowania wieczystego 15/100 części przedmiotowej nieruchomości gruntowej. Nie mogli zatem spełnić warunku pozostawania współużytkownikami wieczystymi w dniu 26 maja 1990r. i w dniu 24 października 2001r.

Reasumując należy stwierdzić, że konsekwencją decyzji uwzględniającej wniosek skarżącej byłoby powstanie współwłasności nieruchomości gminnej z nieruchomością stanowiącą własność osób fizycznych, na której to nieruchomości pozostałoby prawo użytkowania wieczystego innych osób fizycznych.

W tej sytuacji Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze wyżej wskazane względy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.

Zarządzenie:

1. odnotować w kontrolce uzasadnień,

2. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć Prokuratorowi,

przedłożyć z wpływem lub 40 dni od doręczenia.