Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2361/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1, 157 § 2 , 61a § 1, 28, 105
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Wójcik, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, Protokolant st. sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2020 r. sprawy ze skargi B. U. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister", "organ") zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2018r., na mocy której umorzył postępowanie administracyjne w części, w jakiej było prowadzone w stosunku do B. U., J. P., T. U., A. P., G. C., M. W., P. U., K. B., K. K., J. K., B. K., E. W., P. R., B. K. i M. K. oraz po rozpatrzeniu wniosku M. K., B. B., M. K. i A. S. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] kwietnia 1952 r. i Ministra Rolnictwa z [...] maja 1953 r.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Z zachowanej części I i II księgi hipotecznej Z. lit. A powiatu [...] wynika, że w 1937 r. wydzielono 42.2237 ha z dóbr ziemskich Z. lit. A do oddzielnej księgi hipotecznej pod nazwą Z. lit. A kol nr 1. Księga hipoteczna Z. lit. A obejmowała nieruchomość o powierzchni 148,6965 ha. Z działu II, dotyczącego zapisów prawa własności wynika, że "A. K. kupił od Towarzystwa [...] w W. całe uregulowane w tej księdze dobra za sumę pięćdziesiąt siedem tysięcy trzy złote 28 groszy, na jego imię przepisano tytuł własności na zasadzie aktu zeznanego [...] lipca 1937 r. nr rep. [...] przed Z. Z., notariuszem w W.". A. K. był wyłącznym właścicielem całego majątku Z. lit. A od dnia jego zakupu [...] lipca 1937 r. od Towarzystwa [...] w W., do dnia jego przejścia z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, tj. do 13 września 1944 r.

Nieformalną umową zawartą pomiędzy L. K., A. K. i A. K. [...] lipca 1937 r. dokonano pieniężnych rozrachunków rodzinnych i podziału gruntów Z. lit. A "w odniesieniu do sporządzonych przy tym jednocześnie aktów kupna-sprzedaży tegoż majątku w podziale na Z. lit. A i Z. lit. A kol. nr 1 (repertorium nr [...] i repertorium [...], sporządzonych u notariusza Z. Z. w W.)". W umowie tej zawarto informację, że A. K. nabył część majątku zwaną Z. lit. A kol. nr 1 o powierzchni ok. 42,22 ha "w imieniu własnym i na rzecz córek G. i B. ", zaś A. K. drugą część tego majątku (ok. 148,69 ha) zwaną [...] lit. A "w imieniu własnym oraz na rzecz rodzeństwa: N., L., S., J., A. i S.". W umowie wskazano ponadto, że "ponieważ A. i A. K. nie mieli pieniędzy na opłatę notarialnych zapisów podziałowo-parcelacyjnych, jakich wymagały zobowiązania L. K., wobec tego sporządzone zostały notarialne akty kupna-sprzedaży majątku Z., w podziale na Z. lit. A – A. K. i Z. lit. A kol nr 1 i – A. K., oraz spisano niniejszą umowę parcelacyjno-rozrachunkową, jako prawomocny aneks ww. aktów". W ostatnim punkcie umowy zawarto informację o terminie na wykonanie jej postanowień (m in. oszacowanie działek, spłaty różnic ich wartości), po którym "członkowie zespołu" automatycznie wchodzili w stan posiadania działek przypisanych umową oraz, że umowa ta stanowiła dopiero podstawę prawną do regulacji nowych tytułów hipotecznych. Nowe wpisy własnościowe miały być dokonane dopiero w późniejszym terminie. Jak wynika z umowy, pieniądze na opłaty wpisów własnościowych miały pochodzić z wyrębu reszty lasu sosnowego na działkach nr [...] i nr [...]. Umowa została sporządzona w zwykłej formie pisemnej.

Orzeczeniem Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] kwietnia 1952 r. (dalej: "orzeczenie z 1952 r.") uznano, że część nieruchomości ziemskiej Z. (Z.) lit. A o powierzchni około 152,13 ha, położonej na terenie gminy D. powiatu [...], stanowiącej własność A. K. podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (dalej: "PKWN") z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na przekroczenie normy obszarowej 100 ha. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że A. K. nabył na własność nieruchomość aktem notarialnym, sporządzonym przez notariusza Z. Z. w W. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa z [...] maja 1953 r. (dalej: "orzeczenie z 1953 r."). W sporządzonym [...] kwietnia 1952 r. protokole przejęcia na cele reformy majątku Z. lit. A podano powierzchnię 152,35 ha, na który składało się 58,50 ha gruntów ornych, 6 ha łąk jednokośnych, 22,50 ha pastwisk, 51,35 ha lasu i 14 ha nieużytków.

W sprawozdaniu z [...] marca 1960 r. z ustalenia stanu prawnego i faktycznego nieruchomości rolnej Z. lit. A odnotowano, że większość powierzchni tej nieruchomości "została nadal w użytkowaniu rodziny K., tj. A. i E. małż. C., J. i L. małż. P., B. i J. małż. G., N. i B. małż. U. i M. K.". W okresie od 13 września 1944 r. do 16 października 1961 r. nieruchomość Z. lit. A w całości należała do Skarbu Państwa. Skarb Państwa nie przejął w 1944 r. fizycznie majątku Z. lit. A.

Decyzją z [...] października 1961 r. PWRN w W. uznało za właścicieli gruntów z nieruchomości Z. lit. A spadkobierców A. C. – L. i J. P., M. K., S. K., B. i N. U., a także odmówiło uznania za właścicieli gruntów A. i L. K. Podstawą wydania decyzji był art. 6 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. 1959, Nr 14, poz. 78).

A. K. zmarł [...] marca 1990 r. Spadek po nim nabyli żona S. K. oraz dzieci J. K., M. K., B. B. i M. K., co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego G. w G. z [...] lipca 2013 r., sygn. akt [...]. Spadek po S. K., zmarłej [...] września 2005 r., nabyły dzieci J. K., M. K., B. B. i M. K. Po zmarłym [...] stycznia 2013 r. J. K. spadek nabyły dzieci A. S. z d. K. oraz J. K., co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z [...] lutego 2015 r., sygn. akt [...].

Wnioskiem z 8 lipca 2017 r. B. U., działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik T. U., A. P., G. C., M. W., P. U., K. B., K. K., J. K., B. K., E. W., P. R., B. K., M. K., B. B., M. K., A. S. i M. K. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] kwietnia 1952 r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] pismem z 16 sierpnia 2017r. przekazało wniosek B. U. zgodnie z właściwością Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który pismem z 21 września 2017 r. zawiadomił strony, że przedmiotem postępowania będzie także decyzja wydana w postępowaniu odwoławczym, tj. orzeczenie Ministra Rolnictwa z [...] maja 1953 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] października 2018 r. umorzył postępowanie w części, w jakiej było prowadzone w stosunku do B. U., J. P., T. U., A. P., G. C., M. W., P. U., K. B., K. K., J. K., B. K., E. W., P. R., B. K. i M. K. oraz po rozpatrzeniu wniosku M. K., B. B., M. K. i A. S. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] kwietnia 1952 r. i Ministra Rolnictwa z [...] maja 1953 r.

B. U., działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J. P., T. U., A. P., G. C., M. W., P. U., K. B., K. K., J. K., B. K., E. W., P. R., B. K., M. K., B. B., M. K., A. S. i M. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2018 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister wskazał, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] kwietnia 1952 r. i Ministra Rolnictwa z [...] maja 1953 r. może wystąpić były właściciel nieruchomości przejętej, których ma dotyczyć postępowanie, bądź jego następcy prawni (spadkobiercy). Dokumenty (wyciąg z działów I i II księgi hipotecznej dóbr ziemskich Z. lit. A oraz umowa z [...] lipca 1937 r. o dokonaniu pieniężnych rozrachunków rodzinnych i podziale gruntów Z. lit. A) nie pozostawiają wątpliwości, że jedynym właścicielem majątku Z. lit. A był A. K. Minister wskazał, że prywatna umowa z [...] lipca 1937 r. przewidywała podział Z. lit. A na dziewięć działek, na rzecz wypisanych w niej poszczególnych członków rodziny K. Osoby te nie stawały się jednak na mocy tej umowy automatycznie współwłaścicielami nieruchomości. Została ona zawarta w zwykłej formie pisemnej, dlatego dokonany na jej podstawie podział nie mógł skutecznie przenieść prawa własności. Organ ustalił, że wyłącznym właścicielem nieruchomości Z. lit. A był A. K. Zatem z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1952 r. i orzeczenia z 1953 r. mogą wystąpić wyłącznie jego następcy prawni. Minister stanął na stanowisku, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1952 r. i orzeczenia z 1953 r. podlega merytorycznemu rozpatrzeniu w zakresie, w jakim został złożony w imieniu spadkobierców A. K., tj. w imieniu M. K., B. B., M. K. i A. S.. Wymienionym osobom przysługuje przymiot strony postępowania. Inne osoby prawne i osoby fizyczne będące obecnymi właścicielami i użytkownikami wieczystymi nieruchomości nie mają przymiotu strony, ponieważ ich prawa są niewzruszalne na skutek działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Minister stwierdził, że sporna nieruchomość należała w całości wyłącznie do A. K., a jej powierzchnia ogólna przekraczała 100 ha. W związku z tym podpadała ona pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

B. U. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargą na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2019 r. Skarżący podniósł, że umowa zawarta [...] maja 1945 r. jest skuteczna, tak jak skuteczny jest podział właścicieli A. – M. K., rodziców dla dzieci bez wskazywania na pierwszy zapis oddzielny na każde 16,52 ha. Umową dzierżawną zawartą [...] maja 1945 r. A. i L. K. zrzekają się wszelkich praw własności do nieruchomości o nazwie Z. Lit. A, co powtórzyli w umowie z [...] lipca 1958 r. W umowie oświadczyli, że swoje prawo własności bez jakichkolwiek świadczeń przenoszą na rodzinę: L. K. dla N. i B. U., a A. K. dla J. i L. P. oraz dla A. i E. C.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2019 r. Sąd stwierdził, że nie narusza ona prawa.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że prowadzone postępowanie toczyło się w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego - postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń. Przedmiotem tego postępowania było ustalenie, czy orzeczenia o przejęciu gospodarstwa nie są dotknięte podstawą nieważnościową enumeratywnie wyliczoną w art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018, poz. 2096 ze zm.) - dalej K.p.a., w szczególności z rażącym, kwalifikowanym naruszeniem prawa. W tym trybie postępowania, w którym ocenia się, czy doszło do zaistnienia przesłanek nieważnościowych nie prowadzi się na nowo postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny, czy zastosowano normy prawa materialnego do stanu faktycznego odpowiadającego hipotetycznemu stanowi faktycznemu, zapisanemu w tej normie. Postępowanie prowadzone w trybie art. 156 § 1 K.p.a. nie było zatem ponownym, merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, lecz weryfikacją orzeczeń w zakresie ich wydania z jedną z kwalifikowanych wad wskazanych w art. 156 § 1 K.p.a.

W tym miejscu należy wskazać, że zarówno postępowanie prowadzone w trybie zwykłym, jak i w trybie nadzwyczajnym, wymaga od organu administracji ustalenia, czy z wnioskiem inicjującym postępowanie wystąpiła strona postępowania, tj. określony podmiot posiadający interes prawny. Złożenie wniosku, w tym wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, obliguje organ do ustalenia, czy pod względem formalnoprawnym (m. in. również podmiotowym) taki wniosek kwalifikuje się merytorycznie do rozpoznania. Konieczność taka wynika z treści art. 157 § 2 w związku z art. 61a § 1 K.p.a. Jest to tzw. wstępny etap rozpoznawania wniosku. Jeżeli z oczywistych względów na tym etapie postępowania wynika, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony, organ winien odmówić wszczęcia postępowania. Natomiast w przypadku, gdy ustalenie przymiotu strony wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ administracji winien wszcząć postępowanie w sprawie i dopiero wówczas, gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustali, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego, winien umorzyć postępowanie z uwagi na brak przymiotu strony.

W niniejszej sprawie, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, organ prawidłowo uznał, opierając się na treści wyciągu z księgi hipotecznej dóbr ziemskich Z. lit. A oraz umowy z [...] lipca 1937 r. o dokonaniu pieniężnych rozrachunków rodzinnych i podziale gruntów Z. lit. A, że skarżący oraz J. P., T. U., A. P., G. C., M. W., P. U., K. B., K. K., J. K., B. K., E. W., P. R., B. K. i M. K. nie wykazali, że przysługuje im przymiot strony, a więc legitymacja do domagania się rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1952 r. oraz utrzymującego go orzeczenia z 1953 r. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyrok NSA z 7 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2241/10, LEX nr 1138119; wyrok NSA z 23 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 373/07). Zdarza się niekiedy, że stroną postępowania nieważnościowego jest podmiot, który wprawdzie nie był stroną w postępowaniu zwykłym, jednak ma interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a. do bycia stroną w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym. Interes prawny, o którym mowa w art. 28 K.p.a., może wynikać nie tylko z normy prawa materialnego administracyjnego, ale także z normy prawa materialnego należącej do każdej gałęzi prawa, w tym również do prawa cywilnego (wyrok NSA z 12 września 2013 r., sygn. akt II OSK 889/12).

Wnioskodawcy swoje prawo do nieruchomości ziemskiej Z. lit. A, przejętej 13 września 1944 r. na własność Skarbu Państwa, wywodzili z dziedziczenia po A. K. oraz z umowy [...] lipca 1937 r., którą dokonano pieniężnych rozrachunków rodzinnych i podziału gruntów Z. lit. A. Minister na podstawie dostępnych dokumentów w postaci wyciągu z działów księgi hipotecznej dóbr ziemskich Z. lit. A oraz powołanej umowy z [...] lipca 1937 r. prawidłowo ustalił, że ówcześnie jedynym właścicielem majątku Z. lit. A był A. K. A. K. był wyłącznym właścicielem całego majątku Z. lit. A od dnia jego zakupu, tj. [...] lipca 1937 r. od [...] w W. do dnia jego przejęcia z mocy prawa na Skarb Państwa, tj. do 13 września 1944 r. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Ministra, że członkowie rodziny K. wskazani w umowie z [...] lipca 1937 r. nie stawali się współwłaścicielami nieruchomości stanowiących dobra ziemskie Z. lit. A. Umowa z [...] lipca 1937 r. została zawarta w zwykłej formie pisemnej, a co za tym idzie dokonany na jej podstawie podział nie mógł skutecznie przenieść prawa własności, albowiem zgodnie z art. 82 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 r. Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 84, poz. 609) umowy o przejście, ograniczenie lub obciążenie prawa własności do nieruchomości powinny być pod nieważnością samej umowy sporządzane w formie aktu notarialnego. Treść nieformalnej umowy zawartej pomiędzy L. K., A. K. i A. K. wskazuje, że stanowiła ona nieformalne, wstępne ustalania pomiędzy członkami rodziny w zakresie przyszłego podziału nieruchomości ziemskiej. Dopiero po dokonaniu czynności urzędowych przed notariuszem w księdze hipotecznej miały zostać ujawnione prawa właścicielskie poszczególnych członków rodziny. W oparciu o zachowaną dokumentację nieruchomości prawidłowo zostało ustalone w toku postępowania administracyjnego, że wyłącznym właścicielem nieruchomości Z. lit. A był A. K., a zatem wyłącznie jego spadkobiercy mogli wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1952 r. oraz orzeczenia z 1953r. W toku postępowania przed organem, jak również w toku postępowania sądowego skarżący oraz uczestnicy postępowania J. P., T. U., A. P., G. C., M. W., P. U., K. B., K. K., J. K., B. K., E. W., P. R., B. K. i M. K., mając taką możliwość, nie przedstawili żadnych (dotychczas niebędących w dyspozycji organu) archiwalnych dokumentów, które podważyłyby ustalenia organu co do ówczesnych praw właścicielskich nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej, czy nie wykazali aby byli spadkobiercami A. K. Trudno zatem zarzucić organowi, że umarzając postępowanie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. naruszył prawo. W przypadku, gdy skarżący lub ww. wymienieni uczestnicy postępowania uzyskają dokumenty podważające aktualne ustalenia organu co do przymiotu strony, potwierdzające ich prawa do nieruchomości ziemskiej, w każdym czasie mogą ponownie zainicjować postępowanie nieważnościowe, gdyż umorzenie postępowania z powodu niewykazania w dacie rozstrzygania przez organ administracji przymiotu strony, nie stanowi bowiem o res iudicata. Niewykazanie dotychczas przez skarżącego oraz wskazanych wnioskodawców (uczestników postępowania) żadnych praw do ww. nieruchomości, świadczy o trafności rozstrzygnięcia organu umarzającego postępowanie nieważnościowe, tym samym uznaniu go przez Sąd za zgodne z prawem.

Po ustaleniu w oparciu o zgromadzone w toku postępowania postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku organ mógł ocenić istnienie przesłanek stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1952 r. oraz orzeczenia z 1953 r. wyłącznie w ramach postępowania zainicjowanego wnioskiem M. K., B. B., M. K. i A. S.

Przesłanki stanowiące podstawę stwierdzenia nieważności decyzji enumeratywnie wymienia art. 156 § 1 pkt 1 - 7 K.p.a. Przy czym niedopuszczalna jest ich wykładnia rozszerzająca, zważywszy na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest odstępstwem od zasady stabilności orzeczeń wyrażonej w art. 16 K.p.a. i wymaga niekwestionowanego ustalenia, iż decyzja administracyjna jest obarczona jedną z wad wymienionych w powołanym przepisie. Aby stwierdzić nieważność decyzji należy ustalić, że wada taka tkwi w samej decyzji, np. decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, gdy decyzja pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, mającej charakter rażący. Nie chodzi bowiem w tego typu przypadkach o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Odmowa stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ma miejsce wtedy, gdy w toku postępowania wyjaśniającego organ prowadzący postępowanie ustali, że nie występuje żadna z ustawowych przyczyn stwierdzenia nieważności.

Kwestionowane orzeczenie Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] kwietnia 1952 r. oraz orzeczenie Ministra Rolnictwa z [...] maja 1953r. stwierdza, że nieruchomość ziemska Z. (Z.) lit. A o powierzchni około 152,13 ha, położona na terenie gminy D. powiatu [...], stanowiąca własność A. K. podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945, Nr 3, poz. 13), z uwagi na przekroczenie normy obszarowej 100 ha.

Przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ma charakter materialnoprawny, w przeciwieństwie do § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., który ma charakter procesowy, określający tryb postępowania w tych sprawach. Kryteria, warunki (przesłanki), jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Jednakże dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w tym przepisie należy brać pod uwagę również (zgodnie z zawartym tam odesłaniem) przepis "art. 1, część druga". Już na wstępie do art. 2 dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu (zdanie zamykające ust. 1). Nie chodzi tu więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być określone jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w pkt a, b, c, d i e w art. 1 ust. 2 dekretu. Kolejne kryteria, według których scharakteryzował prawodawca nieruchomości w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to ich powierzchnia ogólna (100 ha) bądź powierzchnia użytków rolnych (50 ha), w zależności od rejonu kraju, w którym są położone, i to, iż muszą one stanowić własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych. Mając za podstawę przytoczone wyżej rozważania, prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu powinno oznaczać, że na własność Skarbu Państwa w całości przechodzą bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...], [...], jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych. Takie rozumienie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu określa jednoznacznie zakres przedmiotowy, w jakim powinny orzekać na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Wydając decyzję administracyjną w trybie tego przepisu, organ administracji publicznej powinien zbadać (wziąć pod uwagę) wszystkie okoliczności wyprowadzone z pełnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (uchwała NSA z 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 (ONSAiWSA 2006/5/123).

Słusznie organ, w kontrolowanej przez Sąd decyzji, uznał zatem, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1952 r. oraz orzeczenia z 1953 r. Nieruchomość ziemska Z. lit. A należała w całości i wyłącznie do osoby fizycznej – A. K. Oznacza to, że podane w dokumentach wartości dotyczące powierzchni ogólnej majątku Z. lit. A, dotyczą jednej nieruchomości o uregulowanym, jednolitym statusie właścicielskim. Pomimo rozbieżnych wielkości nieruchomości ujawnionych w dokumentach wskazany obszar za każdym razem zdecydowanie przekracza wielkość 100 ha powierzchni ogólnej, co stanowiło normę dla województwa [...] przewidzianą przez dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej. W toku postępowania sądowego skarżący nie kwestionował, że przejęte na rzecz Skarbu Państwa grunty należy zakwalifikować jako nieruchomość ziemską, nawet jeżeli przyjmie się, że nie został na jej obszarze urządzony kompleks leśny, a jedynie istniały łęgi olchowe rozdzielone łąką leśną lub pastwiska. Zadrzewione i zalesione obszary tworzyły łącznie z innymi gruntami nieruchomość ziemską podpadającą pod regulację dekretu o reformie rolnej (wyrok NSA z 14 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 228/12). Niekwestionowy przez skarżącego obszar przejętej nieruchomości, jak również cel na jaki została ona nabyta z mocy prawa przez Skarb Państwa oraz prawidłowo ustalony stan faktyczna i prawny nieruchomości pozwala stwierdzić, że podpadała ona pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nie było zatem podstaw, aby stwierdzić nieważność orzeczenia z 1952 r. oraz orzeczenia z 1953 r.

Wbrew zarzutom skargi nie można uznać, że na mocy prywatnej umowy z [...] lipca 1937 r. nastąpił podział majątku ziemskiego Z. lit. A na dziewięć działek i przeszły one na własność wymienionych w umowie członków rodziny K. Umowa z [...] lipca 1937 r. została sporządzona w zwykłej formie pisemnej wbrew obowiązującemu art. 82 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 r. Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 84, poz. 609), który wymagał formy szczególnej aktu notarialnego do zawarcia umowy przeniesienia własności nieruchomości. Niezachowanie wymaganej prawem formy szczególnej umowy powodowało jej nieważność z mocy prawa. Można jedynie uznać, że umowa ta stanowiła prywatne, wzajemne obietnice złożone przez członków rodziny K., które dla wywołania skutków cywilnoprawnych wymagały zawarcia umów notarialnych. Zobowiązanie do zawarcia umów przeniesienia własności zostało wprost ujęte w treści umowy. Ponadto na podstawie prywatnej umowy o zleceniu użytkowania działek rolnych z majątku Z. lit. A zawartej 20 maja 1945 r. pomiędzy A. K., L. K., S. K. a A. K., J. P. i N. U. stan prawny nieruchomości ziemskiej nie uległ zmianie. Własność całej nieruchomości ziemskiej przysługiwała niepodzielnie A. K., który był upragniony do jej obciążania prawami rzeczowymi na rzecz osób trzecich. W tej sytuacji wszystkie zarzuty skargi należy uznać za bezzasadne.

Skoro w sprawie brak jest dowodów pozwalających na stwierdzenie, że w postępowaniu badanym w trybie nadzoru doszło do rażącego naruszenia prawa, a z zachowanych akt nie wynika, aby badane orzeczenia obciążane były innymi kwalifikowanymi wadami prawnymi, o których mowa w art. 156 § 1 K.p.a., to organ nadzoru prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanych orzeczeń. To zaś, wobec niestwierdzenia istotnych naruszeń procedury administracyjnej w toku prowadzenia postępowania nadzorczego oznacza, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.