Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1103/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2019 poz 1397
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat Sędzia WSA Piotr Korzeniowski Protokolant spec. Izabela Urbaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. G. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2020 r., nr [...], orzekającej o wymeldowaniu go z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] – Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie sprawy:

W dniu 29 maja 2020 r. z urzędu zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania J. G. z pobytu stałego w opisanym wyżej lokalu. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...], Prezydent Miasta [...] orzekł o wymeldowaniu wymienionego z pobytu stałego spod powyższego adresu. W ocenie organu I instancji, został spełniony warunek konieczny do wymeldowania, określony w art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, bowiem J. G. opuścił przedmiotowy lokal i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

J. G., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody [...], a rozpatrując sprawę organ odwoławczy nie stwierdził podstaw do zmiany stanowiska zajętego przez organ I instancji.

Organ II instancji ustalił, że od 12 grudnia 2019 r. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...], na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., sygn. akt [...], należy do S. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: S.). Spółka nabyła prawo do tego lokalu w drodze licytacji komorniczej, która odbyła się z powodu zadłużenia lokalu przez dotychczasowych lokatorów, w tym J. G..

Pismem z 28 maja 2020 r. Prokurator Rejonowy w [...] zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o wymeldowanie J. G. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...], wskazując w uzasadnieniu, że w wyniku postępowania karnego prowadzonego wobec J. G. ustalono, że bez wymeldowania opuścił on miejsce pobytu stałego i obecnie w nim nie przebywa, a nowego miejsca pobytu nie można ustalić.

Pismem z 19 lipca 2020 r. Komenda Powiatowa Policji w [...] potwierdziła fakt niezamieszkiwania J. G. w przedmiotowym lokalu.

W dniu 12 sierpnia 2020 r. wyjaśnienia w sprawie złożył do protokołu Z. G. – pełnomocnik J. G.. Oświadczył on, że jego brat J. G. od około marca 2020 r. nie mieszka w tym lokalu, gdyż został eksmitowany z powodu zadłużenia. Lokal jest w posiadaniu Spółki S., ale J. G. posiada w nim swoje rzeczy, tj. meble, narzędzia i inne przedmioty.

Z dokumentów i wyjaśnień złożonych przez E. Z. - pełnomocnika S. przy piśmie z 20 sierpnia 2020 r. wynika, że w dniu 28 marca 2020 r., stosując się do zawiadomienia komornika sądowego w [...] – K. K., M. G., córka J. G. (działająca w imieniu ojca) dobrowolnie wydała opróżniony lokal nr [...] przy ul. [...] w [...] pełnomocnikowi Spółki. Z oświadczenia złożonego przez M. G. do protokołu zdawczo-odbiorczego wynika, że przekazała ona opróżniony lokal wraz z przynależną piwnicą i kluczami nowemu właścicielowi nieruchomości. W związku z powyższym komornik odstąpił od egzekucji.

W dniu 8 września 2020 r. organ I instancji przeprowadził dowód z oględzin przedmiotowego lokalu. W protokole z przeprowadzonej wizji wskazano, że lokal udostępniła E. Z. – pełnomocnik S.. Lokal składa się z dwóch pokoi, kuchni, przedpokoju, łazienki i WC. Poza pralką w przedpokoju w lokalu brak jest mebli, sprzętów oraz rzeczy osobistych należących do J. G.. Mieszkanie jest puste i w trakcie remontu. E. Z. wskazała, że od grudnia 2019 r., kiedy Spółka nabyła prawo do przedmiotowego mieszkania – J. G. nie zamieszkuje w nim. Nie uczestniczył on w licytacji, ani egzekucji komorniczej. Oględziny tego lokalu w sposób jednoznaczny potwierdziły, że J. G. nie zamieszkuje w nim.

Celem uzupełnienia materiału dowodowego w charakterze świadków przesłuchane zostały G. S. i E. J.. Obie one spójnie zeznały, że J. G. jest ich byłym sąsiadem i od około roku nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, gdyż lokal ten został zlicytowany.

G. S. wskazała, że od nowych właścicieli nieruchomości wie, że nie ma tam żadnych rzeczy osobistych J. G.. Wiosną 2020 r. widziała córkę J. G., która wywoziła wszystkie meble, sprzęty i rzeczy znajdujące się w przedmiotowym lokalu. Obecnie w mieszkaniu trwa remont przeprowadzany przez nowego właściciela. Wprawdzie G. S. została przesłuchana z naruszeniem art. 79 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, jednak z uwagi na fakt, że jej zeznania są zbieżne z pozostałym materiałem dowodowym, Wojewoda [...] uznał je jako dowód pośredni w sprawie.

Z zeznań E. J. wynika, że 5-6 lat temu J. G. wyjechał na jakiś czas do Holandii w celach zarobkowych. Obecnie przedmiotowy lokal jest zamknięty, zostały wymienione zamki, a okna zasłonięto płytami paździerzowymi. Świadek zeznała, że ostatnio widziała J. G. przed sklepem w pobliżu budynku przy ul. [...] w [...], jednak z nim nie rozmawiała.

W toku postępowania ustalono, że po przeprowadzonej licytacji komorniczej, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] przysądził lokal nr [...] przy ul. [...] w [...] na rzecz S.. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 28 marca 2020 r. po otrzymaniu zawiadomienia komornika sądowego, M. G. dobrowolnie opróżniła ten lokal i przekazała go wraz z kluczami S.. Utrata uprawnień J. G. do przebywania w przedmiotowym lokalu potwierdza fakt opuszczenia przez niego miejsca stałego zameldowania i znajduje odzwierciedlenie w dowodach z oględzin i zeznań świadków. Opuszczenie lokalu wskutek wykonania prawomocnego postanowienia o przysądzeniu własności jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności i musiało skutkować wymeldowaniem z lokalu.

Jednocześnie organ podkreślił, że w świetle postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., sygn. akt [...], ewentualny powrót J. G. do dawnego mieszkania byłby bezprawny, łamałby bowiem wynikający z tego postanowienia sądowy nakaz jego opuszczenia.

Podkreślenia również wymaga, że na podstawie art. 365 § 1 kpc, prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony i sąd, lecz również inne osoby, organy państwowe i organy administracji publicznej. Ponadto organy administracyjne nie są upoważnione do oceny prawidłowości postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w [...]. Dlatego też wskazane w odwołaniu kwestie związane z nieprawidłowością przeprowadzenia postępowania sądowego nie mogły być przedmiotem badania Wojewody [...], który wskazał, że organy administracji publicznej powinny rozstrzygać w oparciu o stan faktyczny ustalony w dacie orzekania.

Organ zaznaczył również, że za kwestionowaniem trwałości opuszczenia lokalu nie może przemawiać ewentualne pozostawienie przez odwołującego w przedmiotowym lokalu swojego majątku. W świetle art. 35 ustawy o ewidencji ludności, nie świadczy to bowiem o skoncentrowaniu spraw życiowych w tym miejscu, jeżeli tak jak w rozpoznawanej sprawie – nie wiąże się z faktycznym trwałym przebywaniem właściciela tych rzeczy w miejscu stałego zameldowania.

Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że decyzja orzekająca o wymeldowaniu J. G. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa i w pełni zasadna, w związku z czym utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjne w Warszawie na powyższą decyzję wniósł J. G., nadal reprezentowany przez pełnomocnika, wnosząc o jej uchylenie z powodu jej niezgodności z prawem.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nigdy nie opuścił swojego mieszkania dobrowolnie i trwale, czego wymaga art 33 ustawy o ewidencji ludności. W czasie, gdy jego córka (przebywała w przedmiotowym mieszkaniu, zameldowana jest w Warszawie na pobyt stały) nie może decydować o mieszkaniu ojca, wyszła z mieszkania i podpisała ugodę z firmą S. w swojej sprawie, J. G. przebywał i pracował w Holandii nie zgodził się na eksmisję, pozostawił też bardzo cenny majątek. Obecnie przebywa w [...] i mieszka w samochodzie.

Ponadto skarżący powołał się na prawny zakaz eksmisji od 1 listopada do 31 marca, na ustawę covidową, która zabrania eksmisji przymusowej, na swoją niepełnosprawność umysłową (nie ma dokumentów, bo trzeba to umieć załatwić) oraz na art 1046 § 4 kpc, gdyż ochrona lokatora zabrania usunąć go z mieszkania, gdy nie ma lokalu zastępczego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej odrzucenie z powodu złożenia jej po upływie terminu, a ponadto niedołączenia pełnomocnictwa lub jego wierzytelnego odpisu, niewskazania adresu do doręczeń, ani numeru PESEL skarżącego i niedołączenia odpisów tej skargi.

W dniu 31 maja 2021 r. złożone zostało pełnomocnictwa od skarżącego dla jego brata – Z. G. i wskazany został numer PESEL skarżącego.

Postanowieniem z 10 czerwca 2021 r. Sąd odrzucił skargę z uwagi na jej wniesienie po upływie terminu określonego w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ostatecznie jednak, na skutek wniosku skarżącego, postanowieniem z 14 lipca 2021 r. Sąd przywrócił mu termin do wniesienia skargi

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: ppsa), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 ppsa. Sąd nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

W ocenie Sądu, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, zaś podniesione w niej zarzuty (zakaz eksmisji od 1 listopada do 31 marca, zakaz eksmisji przymusowej na podstawie tzw. ustawy covidowej, niepełnosprawność umysłowa oraz ochrona lokatora przed usunięciem go z mieszkania, gdy nie ma lokalu zastępczego na podstawie art 1046 § 4 kpc) nie mają żadnego związku z niniejszym postępowaniem. Przede wszystkim nie dotyczy ono tzw. eksmisji, a wymeldowania z pobytu stałego, więc rolą organów, a w rezultacie sądu administracyjnego było zbadanie, czy w okolicznościach danej sprawy zaistniały przesłanki określone w art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2021 r. poz. 510.; dalej: ustawa).

W myśl art. 35 ustawy, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (właściwy ze względu na położenie nieruchomości), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 (dysponujących tytułem prawnym do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Za miejsce pobytu stałego w orzecznictwie administracyjnym powszechnie przyjęto uważać lokal, w którym przebywające osoby urządziły swoje wyłączne centrum życiowe, w którym przede wszystkim mieszkają, nocują, spożywają posiłki, wypoczywają, przechowują rzeczy osobiste, koncentrują swoje miejsce pracy, nauki, opieki medycznej, miejsca robienia zakupów itp. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2002 r., V SA 510/02; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1417/08, LEX nr 555261).

Z kolei o istnieniu przesłanki opuszczenia, czy też nieopuszczenia miejsca pobytu stałego można mówić wtedy, gdy całokształt zachowania zainteresowanej osoby będzie wskazywał, że lokal, w którym była zameldowana, jest nadal miejscem koncentracji jej interesów życiowych lub przestał być dla niej tego rodzaju miejscem. W ocenie Sądu, bezspornym jest fakt niezamieszkiwania skarżącego w przedmiotowym budynku. Okoliczności tej nie kwestionuje sam skarżący i wynika ona z całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Skarżącemu nie przysługuje też żadne prawo do przedmiotowego lokalu.

Opuszczenie lokalu, o którym mówi art. 35 ustawy, musi mieć charakter dobrowolny i trwały (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2003 r., V SA 2323/02, LEX nr 159183). Przy czym za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu przepisu o wymeldowaniu, należy traktować nie tylko dobrowolne zmiany miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Wskazany w orzecznictwie pogląd ma znaczenie wówczas, gdy dana osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek bezprawnych działań innych osób. Taka sytuacja nie wystąpiła jednak w niniejszej sprawie, z uwagi na prawomocne przysądzenie prawa do lokalu na rzecz S. i efekt postępowania egzekucyjnego w przedmiocie wprowadzenia nabywcy w posiadanie tego lokalu, o czym poniżej.

Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiło ustalenie, że skarżący opuścił miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się, a wobec tego spełnione zostały przesłanki określone w art. 35. W tym względzie Sąd w całości podzielił ustalenia dokonane przez organy obu instancji i dokonaną przez nie ocenę prawną tych ustaleń, stąd też nie ma potrzeby ich powtarzania w całości.

Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest więc ustalenie – w oparciu o zebrany materiał dowodowy – okoliczności faktycznych, tj. tego, czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Jednakże brak cechy dobrowolności opuszczenia lokalu nie zawsze stanowi przeszkodę do wymeldowania. Ustawowa przesłanka wymeldowania polegająca na opuszczeniu miejsca pobytu stałego jest spełniona także w przypadku przymusowego opuszczenia lokalu, jeżeli ten przymus wynikał ze zgodnego z prawem, władczego działania organów państwa. Wykonanie prawomocnego postanowienia sądu powszechnego nie może być uznane za działanie nielegalne (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 1037/14, LEX nr 1760449).

W ustalonym stanie faktycznym, opuszczenie lokalu miało charakter trwały, albowiem nastąpiło na skutek działania upoważnionego organu – komornika, działającego na podstawie ustawowego upoważnienia i prawomocnego orzeczenia sądowego. W świetle treści art. 35 ustawy o ewidencji ludności to, czy opuszczenie lokalu było dobrowolne, ma znaczenie jedynie wtedy, gdy wymeldowywana osoba twierdzi, że była zmuszona opuścić lokal na skutek działań bezprawnych innych osób, ale nie w sytuacji, kiedy opuszczenie przez nią lokalu było następstwem orzeczenia sądu powszechnego o przysądzeniu prawa do lokalu i prowadzonego na postawie tego orzeczenia postępowania egzekucyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2017 r., II OSK 2090/15, LEX nr 2335521, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt. IV SA/Wa 2269/14, LEX nr 1817208). Dlatego też Sąd podzielił stanowisko Wojewody [...] co do zarzutu braku dobrowolności opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącego.

Zgodnie bowiem z art. 999 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805; dalej: kpc), prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności jest tytułem wykonawczym do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości i opróżnienia znajdujących się na tej nieruchomości pomieszczeń bez potrzeby nadania mu klauzuli wykonalności. Nabywca nie musi występować z osobnym powództwem o opróżnienie lokalu z osób, które go zajmowały.

Z kolei stosownie do art. 1046 § 1 kpc, jeżeli dłużnik ma wydać nieruchomość albo opróżnić pomieszczenie, komornik sądu, w którego okręgu rzeczy te się znajdują, wzywa dłużnika do dobrowolnego wykonania tego obowiązku w terminie, po którego bezskutecznym upływie dokona czynności potrzebnych do wprowadzenia wierzyciela w posiadanie.

W obecnym stanie prawnym ewidencja ludności stanowi tylko zbiór danych o miejscu pobytu i zamieszkania osób znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na których ciąży obowiązek meldunkowy. Zbiór ten służy gromadzeniu informacji wyłącznie o rzeczywistym stanie faktycznym, a nie prawnym. Ewidencja ludności dostarcza organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu, bądź zajmowanego pomieszczenia. Nieodłącznym składnikiem systemu ewidencji ludności jest mechanizm wymeldowania, a więc formalnego usuwania informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan faktyczny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006 r., II OSK 561/05, LEX nr 194344). Fakt posiadania zameldowania nie przesądza o prawie, w ujęciu cywilistycznym, dc danego lokalu. Z faktu zameldowania, podobnie jak wymeldowania, nie można zatem wywodzić istnienia, bądź utraty jakichkolwiek praw majątkowych do budynku/lokalu, w którym osoba posiada zameldowanie. Takie rozumienie charakteru obowiązku meldunkowego dodatkowo wzmocnił Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01, Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716).

Mając powyższe na uwadze, organy prawidłowo przyjęły, że skoro skarżący wyprowadził się spod adresu zameldowania, nie zamieszkuje w tym lokalu i nie posiada do niego dostępu, to należało orzec o wymeldowaniu go z pobytu stałego pod tym adresem, zaś dalsze utrzymywanie jego zameldowania na pobyt stały stanowiłoby fikcję meldunkową, niezgodną z przepisami ustawy. Ocena ta jest zgodna tak z zasadami logiki, jak i doświadczeniem życiowym oraz zasadą swobodnej oceny materiału dowodowego.

W ocenie Sądu, organ przeprowadziły postępowanie administracyjne w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. W konsekwencji prawidłowo zastosowały prawo materialne, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności, zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa. Poza tym, Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji, ani w utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, jak też w całym przeprowadzonym w sprawie postępowaniu administracyjnym naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania tych decyzji z obrotu.

Dlatego też, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji.