Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 729/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9 i  art. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 195
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi  granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant specjalista Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2018 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...]Wojewoda [...] odmówił skarżącej K. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie udało się udowodnić, że K. P. był właścicielem nieruchomości położonej we [...]. Ustalono natomiast, że nie zamieszkiwał on w dniu [...] września 1939 r. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż jego miejscem zamieszkania była [...].

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Minister Skarbu Państwa ( dalej Minister) decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu wojewódzkiego, że K. P. nie zamieszkiwał w dniu [...] września 1939 r. na byłym terytorium RP. Nie ustalono również okoliczności opuszczenia tego terytorium oraz przysługiwania mu prawa własności do przedmiotowej nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 października 2012 r. (sygn. akt I SA/Wa 1046/12) oddalił skargę złożoną na powyższą decyzję.

Skarżąca pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie w związku z nowelizacją ustawy o prawie do rekompensaty. Do wniosku załączone zostały oświadczenie G. H. (ur. w 1927 r.) z podpisem notarialnie poświadczonym w dniu [...] maja 2013 r., oraz M. S. (ur. w 1939 r.) z podpisem notarialnie poświadczonym w dniu [...] maja 2013 r., które wskazały, że K. P zamieszkiwał we [...] w dniu [...] września 1939 r.

Wojewoda [...] pismem z dnia [...] lipca 2014 r. przekazał Ministrowi wniosek skarżącej zgodnie z właściwością.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. Minister wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., wydaną na podstawie art. 145a § 1 kpa., art. 150 § 1 kpa oraz art. 151 § pkt 1 kpa oraz art. 9 ustawy o prawie do rekompensaty w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 195, dalej: "ustawa zmieniająca") Minister odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. W uzasadnieniu wskazał, że z uwagi na nowelizację art. 2 ustawy o prawie do rekompensaty powstała możliwość ponownej weryfikacji rozstrzygnięć w sprawach, w których niekonstytucyjna przesłanka domicylu stanowiła podstawę odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wnioskodawca zobowiązany jest zatem wykazać, że na ocenę jego uprawnień ma wpływ zmiana w zakresie przesłanki domicylu. Organ podkreślił, że nowelizacja prowadzona ustawą zmieniającą sprowadza się do tego, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dniu [...] września 1939 r. wprowadzona została przesłanka miejsca zamieszkania na wymienionych terenach, której spełnienie oceniane jest z uwzględnieniem przepisów przywołanych w znowelizowanym art. 2 ust. 1 ustawy o prawie do rekompensaty. Następnie organ wskazał że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uchylenia decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r., skarżąca nie wykazała bowiem, by K. P. miał inne, dodatkowe miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów przywołanych w art. 2 ust. 1 ustawy o prawie do rekompensaty.

Decyzją z [...] października 2014 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1090; dalej: "ustawa o prawie do rekompensaty"), Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r. W uzasadnieniu organ podtrzymał stanowisko, że dla wznowienia postępowania w trybie art. 2 ust. 1 ustawy zmieniające konieczne było wykazanie, że K. P. miał dodatkowe miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP. Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że miejscem zamieszkania K. P. w dniu [...] września 1939 r. była [...].

Na powyższą decyzję K. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 24 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 3274/14 skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Minister prawidłowo uznał, że treść oświadczeń złożonych przez świadków M. S. i G. H. nie pozwala na przyjęcie, by ojciec skarżącej miał przed wojną we [...] dodatkowe miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów przywołanych w art. 2 pkt 1 ustawy o prawie do rekompensaty. WSA w Warszawie wskazał ponadto, że również prowadzone w toku powyższego postępowania poszukiwania w archiwach państwowych nie doprowadziły do uzyskania jakichkolwiek informacji co do pobytu i opuszczenia byłego terytorium RP przez ojca skarżącej. Oznaczało to, że w świetle dokumentów zgromadzonych w toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...] kwietnia 2012 r, jak również w świetle przedstawionych przez skarżącą oświadczeń świadków brak było podstaw do przyjęcia, że jej ojciec miał przed wojną dodatkowe miejsce zamieszkania we [...] w rozumieniu przepisów art. 2 pkt 1 ustawy o prawie do rekompensaty.

Wyrokiem z 5 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2346/15 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 lutego 2015 r. oraz zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2014 r. i decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2014 r. W uzasadnieniu NSA wskazał, że organy i Sąd pierwszej instancji przyjęły interpretację art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawania nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, sprzeczną zarówno z brzmieniem przepisu, jak i wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., SK 11/12, w sposób nieuzasadniony ją zawężając. Ustawodawca nie różnicuje prawa do rekompensaty od tego, czy osoba miała "główne" czy "dodatkowe" miejsce zamieszkania poza obecnymi granicami RP. Ponadto NSA zalecił organowi zweryfikowanie, czy K. P. w relewantnym czasie miał zamieszkanie na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wskazanym w niniejszym wyroku, a w przypadku potwierdzenia tej okoliczności zweryfikuje, czy stwierdzone zaistnienie podstawy wznowieniowej tworzy okoliczności prowadzące do odmiennej oceny kwestii spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych przyznania prawa do ww. rekompensaty.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2018 r. nr [...] orzekającą o odmowie uchylenia decyzji z [...] kwietnia 2012 r. W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył przepisy, na podstawie których oparte zostały rozstrzygnięcia organu. W ocenie organu zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że K. G. inicjując postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty przedstawiła określone dowody, wywodząc z nich swoje roszczenia. Przedstawiła sporządzone przed Państwowym Urzędem Repatriacyjnym oświadczenia w formie protokołu. Wbrew jednak twierdzeniu strony dokumenty te nie stanowią dowodu na okoliczność, że K. P. rzeczywiście był właścicielem określonych nieruchomości, które pozostawił poza granicami Polski. W świetle obowiązujących zasad postępowania wyjaśniającego oświadczenia świadków nie są poparte żądnymi innymi dowodami, które by taką okoliczność potwierdzały. Wynika to z tego, że w sprawie nie wykazano aby oświadczenia świadków zgodnie z art. 6 ust. 1, w związku z art. 6 ust. 4, ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. mogły być dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Strona nie wykazała, że wskazani świadkowie nie są osobami bliskimi właściciela lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty, zeznania nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem lub organem prowadzącym postępowanie. Ponadto czynności wyjaśniające podjęte przez Wojewodę [...] utrzymały stan istniejących wątpliwości, ponieważ w archiwum nie odszukano dokumentu, który potwierdzałby, że K. P. był właścicielem nieruchomości we [...].

Również dowód ubezpieczenia nieruchomości będącej własnością J. i W. P. wystawionego przez [...] we [...] w dniu [...] kwietnia 1930 r. w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nie potwierdza prawa własności K. P. do wskazanej nieruchomości. Dowód ten wskazuje, że właścicielami ubezpieczonej nieruchomości byli J. i W. P. W aktach sprawy brak jest także dokumentu, który potwierdzałby przeniesienie prawa własności ubezpieczonej nieruchomości na K. P. Jednocześnie powyższy dokument nie zawiera adresu nieruchomości, w szczególności nazwy ulicy, przy której została zlokalizowana.

Odnosząc się do kwestii posiadania obywatelstwa [...] przez K. P. organ zwrócił uwagę, że załączone do akt sprawy postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] listopada 1990 r., sygn. Akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po K. P. okoliczności tej nie potwierdza. Fakt, że K. P. w dniu śmierci był obywatelem [...] nie oznacza, że na dzień [...] września 1939 r. też nim był.

W konkluzji skargi Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie przesłanki wymienione w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje utratą prawa do rekompensaty. W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji załączane do wniosku dokumenty muszą jednoznacznie potwierdzać pozostawienie nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. W aktach sprawy brak jest dowodów pozwalających stwierdzić, że K. P. był właścicielem i pozostawił nieruchomość na byłym terytorium RP. Dokonana zaś w tej sprawie ocena zgromadzonych dowodów nie daje jednoznacznie podstawy do przyznania prawa do rekompensaty.

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosła K. G. wnosząc o zmianę decyzji i przyznanie skarżącej prawa do rekompensaty ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego tj.: art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U z 2014 r. poz. 195) poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania prawa do rekompensaty skarżącej;

3) art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uznanie, iż że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika iż K. P. posiadał w dniu [...] września 1939 r. dodatkowe miejsce zamieszkania we [...] oraz by pozostawił nieruchomość na byłym terytorium RP.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Rzeczą Sądu, w niniejszym postępowaniu, było stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.), dokonanie kontroli zaskarżonego i poprzedzającego go aktu pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. dalej ppsa) stanowi, że uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego orzeczenia (decyzji bądź postanowienia) następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe przepisy należy uznać, że skarga jest niezasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć dwie kwestie, które determinują zakres niniejszego postępowania. Pierwsza to okoliczność, że niniejsze postępowanie toczyło się na skutek złożonego przez K. G. wniosku o wznowienie postępowania w trybie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195). Druga okoliczność mająca w sprawie istotne znaczenie to zalecenia zawarte w wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z 5 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2346/15.

Zgodnie z powołanym przepisem art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r., osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu [...] września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 oraz z 2014 r. poz. 183), stosuje się odpowiednio, z tym że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Zgodnie z ust. 3 cytowanego przepisu, przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do spadkobierców, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy o prawie do rekompensaty. Natomiast w uzasadnieniu powołanego powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2017 wskazano, że zapatrywanie organów i Sądu pierwszej instancji, że prawidłowa była odmowa uchylenia decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r., gdyż K. P. nie miał przed wojną we L. "dodatkowego miejsca zamieszkania w rozumieniu przepisów przywołanych w art. 2 pkt 1 ustawy o prawie do rekompensaty", a jednocześnie nie podlegało badaniu z uwagi na zakres wniosku to, czy miał tam główne miejsce zamieszkania – było wadliwe, gdyż istotne było, czy K. P. był w dniu [...] września 1939 r. obywatelem [...] i miał (nieistotne, czy główne czy dodatkowe) miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić. Zatem decyzja odmowna została oparta na fakcie, że K. P. nie zamieszkiwał w dniu [...] września 1939 r. na terenie byłej Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym powyższe rzutować mogło w konsekwencji również na przyjęcie ustaleń, iż wyżej wymienionemu nie przysługiwało żadne prawo do majątku we [...]. Skoro K. P. nie zamieszkiwał w dniu [...] września 1939 r. we L., to okoliczność ta miała wpływ na ocenę, iż nie przysługiwało mu prawo własności nieruchomości położonej we .. Z tego powodu i z uwagi na ścisłe powiązanie powyższych okoliczności faktycznych – w realiach tej sprawy – Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że rozpoznając ją ponownie organ powinien jednak przeanalizować, czy przesłanka domicylu nie miała wpływu na ocenę pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty. Organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinien także odnieść się w uzasadnieniu do dowodów przedłożonych przez wnioskodawczynię wraz z wnioskiem o wznowienie – oświadczeń G. H. i M. S.

Zgodnie z treścią art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie oceną prawną oznacza, że w tym zakresie ani organy administracji, ani też sądy nie mogą formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonymi wcześniej w orzeczeniu sądowym i zobowiązane są do podporządkowania się jej w pełnym zakresie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Zatem konsekwencją powyższej oceny dokonanej przez NSA w wyroku z dnia 5 lipca 2017 r. była konieczność ponownej oceny w postępowaniu wznowieniowym opartym na art. 145a kpa spełnienia wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania rekompensaty, zawartych w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r. poz. 1090), przywoływanej dalej jako "ustawa zabużańska".

Zdaniem sądu należy podzielić stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie prawa do rekompensaty. Przypomnieć należy, że prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych [...] Rzeczypospolitej Polskiej, w świetle przepisów tej ustawy, przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu [...] września 1939 r. obywatelem [...] i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów [...]; w związku z regulacją granicy [...], na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a [...] z [...] lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2 pkt 1 i 2). W przypadku jego śmierci prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo [...]). Ponadto ustawa wymaga, aby do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dołączyć szereg dokumentów, w tym dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw (art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy). Jeżeli brak tego rodzaju dokumentów, to dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518, ze zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 ustawy).

W pierwszej kolejności należy odnieść się do przesłanki "zamieszkiwania" na byłym terytorium RP. Zdaniem sądu prawidłowo organ ustalił, że K. P. nie miał miejsca zamieszkania na byłym terytorium RR. Art. 2 pkt. 1 lit. a) ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zw. z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 roku o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, w zw. z art. 24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. - Kodeks Postępowania Cywilnego oraz w zw. z § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 roku o meldunkach i księgach ludności, wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3 § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55 określił po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12) jak należy rozumieć przesłankę tzw. domicylu. Wykonując powyższe orzeczenie Trybunału, ustawodawca znacznie rozszerzył zakres przesłanki miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, dopuszczając możliwość powoływania się przez byłych właścicieli nieruchomości na wielość miejsc zamieszkania. Zatem przesłanka domicylu zostaje spełniona, jeśli właściciel nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP "miał" co najmniej dodatkowe miejsce zamieszkania na tzw. [...] II RP w rozumieniu ustawy zabużańskiej. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2262/16 ( publik. internet CBOiS) wskazano także, że nowe (bardzo szerokie) ujęcie przesłanki domicylu musi być jednak interpretowane i stosowane w łączności ze wskazanymi w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przyczynami pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (zasadniczo mającymi związek z II wojną światową lub zdarzeniami będącymi jej bezpośrednimi następstwami) oraz z przesłankami opuszczenia byłego terytorium RP lub niemożności powrotu na to terytorium. Zastrzeżenie to jest bardzo istotne, albowiem wobec braku określenia przez ustawodawcę cezury czasowej (punktu lub przedziału czasowego) posiadania miejsca zamieszkania na tzw. kresach wschodnich konieczne jest wprowadzenie w drodze wykładni ram czasowych realizacji tej przesłanki. Analizując zatem przesłanki zawarte w art. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. w ich wzajemnym powiązaniu uznać należy, że miejsce zamieszkania K. P. na byłym terytorium RP winno dotyczyć okresu zbliżonego do wybuchu II wojny światowej, choć nie musi to być konkretnie [...] września 1939 r. jak określały to poprzednio obowiązujące przepisy. Takie rozumienie przesłanki "zamieszkiwania" jest również zgodne z celem przyznawania rekompensat za mienie zabużańskie. W orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, wskazano, że rekompensata za pozostawienie mienia w związku z działaniami wojennymi poza obecnym terytorium Rzeczpospolitej nie ma charakteru czysto odszkodowawczego, lecz przede wszystkim świadczenia "pomocowego" o charakterze socjalnym. Miała ona zatem zrekompensować niedogodności związane z koniecznością szybkiego opuszczenia domu, spowodowaną działaniami wojennymi, ułatwić ponowny start życiowy w nowym miejscu i okolicznościach oraz w pewien sposób "wynagrodzić" przywiązanie do Państwa [...]. W świetle zatem treści ww. przepisów art. 2 pkt. 1 lit. a) ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. , co do zasady miejscem zamieszkania jednostki jest miejscowość gdzie przebywa ona z zamiarem stałego pobytu (por. art. 24 § 1 zd. drugie k.p.c. z 1932 r. , art. 3 ust. 1 zd. pierwsze ustawy o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych). Przepisy te dopuszczały przy tym posiadanie więcej niż jednego miejsca zamieszkania. W takim jednak wypadku za miejsce zamieszkania uważana miała być, po myśli § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 1934 r., stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywana główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność. Przy czym regulacja ta odnosiła się do osób, które "zwykle mieszały" w dwóch lub więcej miejscowości. Podkreślić również trzeba, że oceny miejsca zamieszkania w uwarunkowaniach prawnych okresu międzywojennego, w sytuacji gdy w grę wchodzić mogło mieszkanie przez osobę w kilku miejscowościach, dokonywać należało, stosownie do art. 80 k.p.a., nie tylko na podstawie pojedynczych dokumentów, ale w kontekście całokształtu materiału dowodowego zgormadzonych w aktach, rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą, kierując się przy tym wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, a także przy zastosowaniu reguły logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Takiej oceny organy rozpoznające sprawę dokonały konstatując, że K. P. przed wybuchem wojny miał miejsce zamieszkania w [...]. Ocenę tą należy podzielić z następujących względów. Świadkowie J. K. i K. S. w 1945 r. zeznali, że K. P. przed wojną i w czasie wojny zamieszkiwał w[...]. Protokół ich zeznań został podpisany również przez K. P., który był obecny przy składaniu zeznań przez tych świadków i nie wynika z protokołu, żeby kwestionował ich treść. Ponadto z protokołu wynika, że legitymował się kartą rozpoznawczą wydaną [...] września 1942 r. w [...]. Zdaniem sądu zeznania tych świadków w zakresie miejsca zamieszkania K. P. są najbardziej wiarygodne, gdyż miały miejsce najbliżej okresu relewantnego tj. okresu zbliżonego do okresu przed wybuchem II wojny światowej. Ponadto z odpowiedzi udzielonych przez szereg Archiwów wynika, że nie udało się uzyskać dokumentów repatriacyjnych K. P., co dodatkowo potwierdza zeznania ww. Tym samym za niewiarygodne – jako stojące w sprzeczności z zeznaniami J. K. i K. S. należy uznać oświadczenia złożone przez G. H. ( ur. 1927 r. ) i M. S. ( ur. 1939 r.) złożone w 2013 r., czyli po upływie ponad 70 lat od wystąpienia zdarzeń. Ponadto oświadczenie M. S. jest niewiarygodne również z tego względu, że świadek swoje oświadczenie opiera nie na własnych obserwacjach, ale na relacjach innych osób. Niewątpliwie na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można przyjąć, że K. P. zamieszkiwał - w rozumieniu wyżej wskazanych przepisów - przed wojną we [...]. Słusznie zatem organ ocenił, swoje stanowisko szeroko uzasadniając w decyzji, że K P. nie miał ani głównego ani dodatkowego miejsca zamieszkania na terytorium byłej RP.

Jeśli zaś chodzi o ocenę dokumentacji mającej potwierdzać prawo własności K. P. do nieruchomości, sąd również podziela w całości w tej mierze stanowisko organu naczelnego. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ww. ustawy z 8 lipca 2005 r. do wniosku, o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, należy dołączyć m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. W myśl ust. 4 ww. artykułu dowodami w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą być w szczególności:

- urzędowy opis mienia;

- orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny;

- dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków.

Zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. muszą one zostać złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Świadkowie muszą być osobami, które zamieszkiwały w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej, oraz nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania jako dowodu prawa własności przysługującego K. P. do spornej nieruchomości nie można było uznać dokumentów w postaci ubezpieczenia nieruchomości będącej własnością J. i W. P., noszącego datę wystawienia [...] kwietnia 1930 r. ani też protokołu przesłuchania świadków J. K. i K. S w Kancelarii Powiatowego Oddziału PUR w [...] z [...] grudnia 1945 r. Ww. przepis art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r. wymaga, aby w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 -3, oświadczenia dwóch świadków były złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Powyższe oświadczenia z [...] grudnia 1945 r. nie zostały złożone przed notariuszem, tym samym nie mają formy aktu notarialnego jak wymaga tego przepis. Już z samego tego powodu nie mogą zostać uznane za spełniające przesłanki określone w art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. Również z żadnego innego dokumentu, którym dysponował organ w momencie wydawania decyzji z 26 marca 2012 r. nie wynikało, żeby K. P. był właścicielem nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, pomimo że we własnym zakresie organ poszukiwał dokumentów archiwalnych, które mogłyby potwierdzić fakt istnienia przedmiotowej nieruchomości oraz jej ówczesnych właścicieli. Organ w tym zakresie przeprowadził szerokie postępowanie i zwracał się do wielu archiwów w Polsce oraz Konsulatu Generalnego we [...] o nadesłanie takich dokumentów. Również skarżąca była zobowiązywana do nadesłania takich dokumentów. W tym miejscu podkreślić należy, że w orzecznictwie podkreśla się konieczność szczególnej ostrożności przy ocenie dowodów potwierdzających własność pozostawionej nieruchomości. "Zachowanie specjalnej w tym zakresie ostrożności jest tym spowodowane, że wspomniane wyżej oświadczenia świadków mają służyć wykazaniu istnienia tytułu prawnego do nieruchomości. Nabycie ich zaś (jak i zbycie) zawsze, niezależnie od systemu prawnego, jaki i kiedy na danym terytorium obowiązywał, podlegał (i nadal podlega) szczególnym obostrzeniom, co do formy czynności prawnej" (zob. wyrok NSA z 12.11.2015 r., I OSK 340/14, LEX nr 1989952). Ponadto, w wyroku NSA z 19 września 2014 r., I OSK 371/13 publik. CBOS) wskazano, że oświadczenia świadków z podpisami notarialnie poświadczonymi, co do zasady mogą stanowić dowód w sprawie, ale nie jako dowód jedyny na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, lecz co najwyżej jako dowód uzupełniający, czy uściślający dane z dokumentów. Pomimo, że katalog środków dowodowych przewidzianych w ustawie z 2005 r. jest otwarty, na co wskazuje użyty przez ustawodawcę w art. 6 ust. 4 zwrot "w szczególności", to jednak korzystanie z innych środków dowodowych, wobec przypisania szczególnej roli dowodom wymienionym expressis verbis w ustawie, może mieć zastosowanie wyłączenie posiłkowe i uzupełniające, nie zaś w całości je zastępować, co potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 22 października 2013 r., I SA/Wa 624/13 ( publik. CBOS). Tym samym dowody w postaci wspomnianego dokumentu ubezpieczeniowego wystawionego na [...] i W. P. z [...] kwietnia 1930 r. oraz protokół przesłuchania świadków z [...] grudnia 1945 r. nie mogą stanowić dowodu na przysługujące K. P. prawo własności do przedmiotowej nieruchomości. Dokonana przez organ ocena materiału dowodowego nie uchybia też regułom logiki, jest zgodna z zasadami doświadczenia życiowego i zawodowego.

Prawidłowo przy tym -zdaniem sądu- organ w postępowaniu wznowieniowym dokonał oceny wyłącznie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy do momentu wznowienia postępowania oraz wyjątkowo dowodów w postaci oświadczeń G. H. i M. S. zgodnie z zaleceniami NSA zawartym w wyroku z 5 lipca 2017 r., które są wiążące w tej sprawie zgodnie z art. 153 ppsa. W ocenie Sądu po wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją administracyjną, rozpoznanie sprawy winno zawierać się w granicach zakreślonych stwierdzonymi podstawami wznowienia. Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania ma na celu naprawienie konkretnych wad postępowania zakończonego ostateczną decyzją ujętych w formie podstaw wznowienia. Wystąpienie podstawy wznowienia nie może być zatem pretekstem do ponownego rozpoznania sprawy w całości, bez względu na stwierdzone uchybienia. Podkreślić należy, że instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją, ale tylko w wypadku, gdy postępowanie przed organem administracyjnym było dotknięte kwalifikowanymi wadami, w tej sprawie chodzi o okoliczności określone w art. 145a § 1 k.p.a. Wznowienie postępowania bowiem jest nadzwyczajnym trybem postępowania i nie ma na celu zastąpienia trybu zwykłego, gdyż jedną z podstawowych zasad postępowania jest zasada trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 k.p.a.), która doznaje odstępstwa tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy decyzja jest obarczona kwalifikowanymi wadami prawnymi. Przedmiotem postępowania o wznowienie w rozpatrywanej sprawie nie jest zatem ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej przejawach, lecz zbadanie jej poprzez pryzmat, czy zaistniały wyjątkowe okoliczności wyliczone wyłącznie w art. 145a § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizującą z dnia 12 grudnia 2013 r. albowiem taką podstawę wznowienia podała skarżąca we wniosku z [...] kwietnia 2014 r. i na tej podstawie postępowanie zostało wznowione przez organ ( vide; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt II OSK 487/11 publik CBOS). Załączenie zatem przez skarżącą do wniosku z [...] lutego 2018 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy nowych dowodów w postaci dokumentów Sądu Grodzkiego we [...] w tym postępowaniu wznowionym na podstawie art. 145a § 1 kpa nie może być brane pod uwagę, mogłoby by być brane pod uwagę tylko w postepowaniu wznowieniowym toczącym się na podstawie art. 145 §1 pkt 5 kpa. Jeszcze raz należy podkreślić, że wznowienie postępowania jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnej. Dlatego też postępowanie wznowieniowe toczy się w ściśle określonych ramach prawnych, a jego przedmiotem nie może być ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, lecz jedynie zbadanie, czy zaszła okoliczność stanowiąca podstawę wznowienia postępowania. Zatem przyjęcie szerszych ram postępowania wznowieniowego ze względu na wiek skarżącej nie jest możliwe, ponieważ stanowiłoby naruszenie zasad dotyczących postępowania prowadzonego w trybie wznowienia omówionych wyżej.

Nawet abstarhując od przedstawionego wyżej stanowiska co do zakresu postępowania wznowieniowego, nie może odnieść skutku zarzut naruszenia art. 77 i 80 kpa poprzez uznanie, że ze zgromadzonych materiałów dowodowych (w tym dokumentów załączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) nie wynika, że K. P. posiadał w dniu [...] września 1939 r. dodatkowe miejsce zamieszkania we [...] oraz by pozostawił nieruchomość na byłym terytorium RP. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi m.in. inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak odniesienia się przez organ do dokumentów w postaci materiałów w postaci uchwał Sądu Grodzkiego we [...] stanowi naruszenie prawa procesowego, ale- zdaniem sądu- nie w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa w tym przepisie, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi, a treścią zaskarżonej decyzji. Aby zaistniał taki związek przyczynowy, sąd musiałby uznać, że istnieje hipotetyczna możliwość wydania decyzji o odmiennej treści. Analizując te dokumenty, można jedynie uznać, że K. P. był synem J. i W. P. oraz z dniem [...] listopada 1935 r. zaintabulowano na jego rzecz na podstawie umowy darowizny prawo własności połowy realności obj. whl. [...] ks. gr.gm. kat.[...] w [...] części oraz, że nabył spadek po ojcu [...]jako jedno z dzieci. Z dokumentów tych wynika jeszcze jedna okoliczność – K. P. w dacie sporządzania tych dokumentów ( 1935 r. i 1936 r.) zamieszkiwał w [...] ul.[...], nie wynika natomiast, że miał miejsce zamieszkania we [...]. Dokumenty te nie zmieniają zatem oceny organu co do braku wystąpienia najistotniejszej w sprawie przesłanki tj. zamieszkiwania przez K. P. na byłym terytorium RP, a brak wystąpienia chociaż jednej przesłanki opisanej wyżej powoduje brak możliwości przyznania prawa do rekompensaty. Rozważania te sąd uczynił na marginesie głównych rozważań, mając przede wszystkim na względzie wyrażone stanowisko co do ograniczonego zakresu postępowania wznowieniowego.

Ze względu na brak wystąpienia przesłanek opisanych wyżej tj. domicylu i braku wykazania prawa własności do mienia leżącego poza obecnymi granicami RP przez K. P., należy uznać, że nie wystąpiła również trzecia przesłanka tj. opuszczenie byłego terytorium RP w związku z wojną lub brak możliwości powrotu na to terytorium. Jak wskazano wyżej w uzasadnieniu wraz z argumentacją tam zawartą, prawidłowe są ustalenia organu, że miejscem zamieszkania K. P. przed wojną, w czasie jej trwania oraz po wojnie była [...]. Tym samym zamieszkiwał on w czasie relewantnym na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nie spełnił więc warunku opuszczenia byłego terytorium R.P. Tym samym logiczne wydaje się stanowisko, że skoro na byłym terytorium RP K. P. nie miał miejsca zamieszkania, to również nie mógł na nie powrócić. Sformułowanie "powrót" należy bowiem łączyć z wcześniejszym zamieszkiwaniem. Nie została zatem również spełniona przesłanka dotycząca niemożności powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Za nieprawidłowe należy natomiast uznać stanowisko organu co do braku posiadania przez K. P. obywatelstwa [...] w dniu [...] września 1939 r. Przesłanka posiadania obywatelstwa [...] przez tę osobę wynika z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po K. P. z [...] listopada 1990 Sądu Rejonowego [...], pośrednio wynika to również z protokołu zeznań świadków J. K. i K. S. z [...] grudnia 1945 r., w którym wskazano, że K. P. był narodowości [...]. Ponadto w decyzji z [...] marca 2012 r. Wojewoda [...] stwierdził, że K. P. miał obywatelstwo [...], a to ustalenie znalazło potwierdzenie w decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] kwietnia 2012 r. oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 października 2012 r. Natomiast z żadnego dokumentu nie wynika, żeby obywatelstwo to utracił. Analizując zatem powyższe dowody w ich wzajemnej łączności, zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego jest ustalenie organu, że K. P. obywatelstwo [...] posiadał przez całe życie, a zatem również [...] września 1939 r.

W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo uznał, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., a tym samym brak było podstaw do potwierdzenia na rzecz następcy prawnego K. P. prawa do rekompensaty za przedmiotowe mienie. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego prowadzi do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, z mocy art. 151 ppsa.