Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1278/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39, art. 2-3, art. 11 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2015 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę 2. przyznaje adwokatowi K.G. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższone o kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

Dziesięcioma decyzjami z dnia [...] czerwca 2014 r. Burmistrz [...], każdorazowo wskazując w podstawie prawnej na art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3-4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 2, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm., dalej u.p.s.), § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r. poz. 712) oraz § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823, dalej jako Rozporządzenie), rozpoznając poszczególne wnioski A. W. w przedmiocie zasiłków celowych:

1. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia (decyzja nr [...], wniosek z dnia [...] czerwca 2014r.),

2. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu okularów (decyzja nr [...], wniosek z dnia [...] czerwca 2014r.),

3. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie na usługi fryzjerskie na 12 miesięcy, środki czystości i opatrunkowe (decyzja nr [...], wniosek z dnia [...] czerwca 2014r.),

4. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu roweru dla bezrobotnego (decyzja nr [...], wniosek z dnia [...] maja 2014r.),

5. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu opału (decyzja nr [...], wniosek z [...] czerwca 2014r.),

6. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu żywności (decyzja nr [...], wniosek z dnia [...] maja 2014r.),

7. odmówił przyznania zasiłku celowego na usunięcie szkód powstałych po nadmiernych opadach atmosferycznych (decyzja nr [...], wniosek z dnia [...] czerwca 2014r.),

8. odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu kubła na śmieci i pokrycie kosztów wywozu (decyzja nr [...], wniosek z dnia [...] maja 2014r.),

9. odmówił przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z uszkodzonym mieniem przez przestępców (decyzja nr [...], wniosek z dnia [...] czerwca 2014r.),

10. odmówił przyznania zasiłku celowego na remont kosiarki spalinowej (decyzja nr [...], wniosek z dnia [...] maja 2014r.).

W jednobrzmiących uzasadnieniach ww. decyzji Burmistrz każdorazowo wskazał datę wpływu poszczególnych wniosków A. W. (dalej jako Wnioskodawca, Strona, Skarżący) do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej MGOPS); większość wniosków wpłynęło w dniu 02 czerwca 2014 r., oprócz wniosków o przyznanie zasiłku celowego na remont kosiarki spalinowej i na zakup roweru, które wpłynęły w dniu 29 maja 2014 r., oraz wniosku o przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu okularów, który wpłynął w dniu 30 maja 2014 r. oraz wniosku o zakup kosiarki i dofinansowanie żywności.

Uzasadniając decyzje Burmistrz pisał, że zgodnie z ustaleniami poczynionymi w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego Wnioskodawca mieszka wspólnie z bratem, lecz prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Nie utrzymuje kontaktu z dalszą rodziną, nie wykazuje żadnego dochodu, nie posiada wynagrodzenia za pracę. Z pisemnego oświadczenia Wnioskodawcy wynika, że utrzymuje się z pożyczonych pieniędzy, które zobowiązany jest oddać, lecz równocześnie nie wskazuje konkretnych osób i wysokości pożyczonych środków. W trakcie wywiadu środowiskowego Wnioskodawca poinformował pracownika socjalnego, że choruje przewlekle, lecz nie przedstawił żadnego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego stan zdrowia. Burmistrz zaznaczał, że MGOPS prosił o uzupełnienie dokumentacji takiej jak zaświadczenie lekarskie lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności potwierdzające chorobę, oraz o dokumenty potwierdzające wysokość wydatków związanych z leczeniem, np. rachunki za wykupione leki. Wnioskodawca nie jest zarejestrowany jako bezrobotny i nie figuruje w ewidencji osób ubezpieczonych w ZUS ani w KRUS. Wnioskodawca posiada grunt o powierzchni 0,5079 ha przeliczeniowych, jednak dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego nie wlicza się do dochodu (art. 8 ust. 4 pkt 6 u.p.s.). Ponadto jest właścicielem nieruchomości przy ul. [...] o powierzchni 0,0885 ha oraz przy ul. [...] o powierzchni 0,0913 ha.

Burmistrz oceniał, że majątek posiadany przez Wnioskodawcę (ziemia i zabudowania) powinien być w pierwszej kolejności wykorzystany do zaspokojenia podstawowych potrzeb, zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. Dalej pisał, że zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może być powodem odmowy udzielenia pomocy. Obowiązek współdziałania Wnioskodawcy z instytucją pomocy społecznej w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie jest w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości jest następstwem zasady subsydiarności; zgodnie z tą zasadą organy pomocy społecznej nie wyręczają w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, ale obowiązują do podjęcia aktywności w procesie usamodzielnienia. Niewykazywanie aktywności, zaangażowania, ze strony Wnioskodawcy jednocześnie uprawnia instytucję pomocy społecznej do odmowy udzielenia świadczenia.

Burmistrz wskazywał, że odmawia udzielenia pomocy finansowej z uwagi na brak współdziałania Wnioskodawcy z MGOPS. Wnioskodawca nie przedłożył odpowiednich dokumentów potwierdzających sytuację zdrowotną; tym samym nie można ustalić "czynnika" koniecznego do przyznania świadczeń z pomocy społecznej (zgodnie z art. 7 u.p.s.). Burmistrz zaznaczał, że Wnioskodawca dostarczył kopię pisma ze spółki "Szpital Powiatowy w [...]" sp. z o.o. z siedzibą w [...] o kosztach zaświadczenia lekarskiego oraz zaświadczenie wydane przez lekarza stomatologa w dniu 11 kwietnia 2014 r., na którym nie widnieje pieczątka zakładu leczniczego. Na ww. zaświadczeniu widnieje w rozpoznaniu: "pacjent wymaga pilnego leczenia stomatologicznego zębów 16, 36", nie ma natomiast potwierdzenia o długotrwałej lub ciężkiej chorobie.

Burmistrz zaznaczał, że osobną decyzją z tego samego dnia, nr [...] przyznał Wnioskodawcy prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, od dnia 30 maja 2014 r. do dnia 27 sierpnia 2014 r. Nadto informował, że MGOPS posiada na rok 2014 środki pieniężne w wysokości 755.840,00 zł, z budżetu gminy, które może przeznaczyć na wypłatę zasiłków celowych, zdarzeń losowych, schronisk, posiłków w DDPS. W okresie od stycznia do czerwca 2014 r. wypłacono 1747 zasiłków celowych na kwotę 372.898,00 zł. W decyzji nr [...] Burmistrz szczegółowo wskazał brak podstaw do pokrycia kosztów uszkodzonego mienia, czego Wnioskodawca nie wykazał, a w decyzji nr [...] wskazał brak nadmiernych opadów uzasadniających udzielenie pomocy związanej z powstaniem szkód.

Od ww. decyzji Wnioskodawca wniósł odwołanie, jednym pismem. Napisał, że decyzja o przyznaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej została wydana z dużym opóźnieniem, bo 50% ilości dni ubezpieczenia – minęło. Wskazał, że decyzja została wydana po przeprowadzeniu tego samego rodzinnego wywiadu środowiskowego co decyzje odmowne, z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. Argument o braku współdziałania z pracownikami opieki społecznej jest kłamstwem, Wnioskodawca przyjął pracowników w swoim domu i odpowiedział na wszystkie pytania, bo taki jest obowiązek.

Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) utrzymało w mocy wszystkie 10 ww. decyzji Burmistrza. Uzasadniając Kolegium napisało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika z art. 39 ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Treść powyższych przepisów wskazuje, że decyzja wydana na ich podstawie ma charakter uznaniowy. Organ w takim przypadku w szczególności winien kierować się zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 kpa, uzupełnioną przepisami art. 77 §1 i art. 80 kpa, tj. z urzędu lub na wniosek stron podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy - zwłaszcza zaś w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.s. brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ pierwszej instancji podjął wszelkie sposoby, którymi dysponował, by w pełni zebrać materiał dowodowy w sprawie, jednak Wnioskodawca uniemożliwił pełne zbadanie i wyjaśnienie stanu faktycznego. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Organ wyższego stopnia podzielił stanowisko, że z zapisu tego wynika, iż pomoc społeczna ma pełnić funkcję subsydiarną, tj. posiłkową, przy czym od adresata tej pomocy wymaga się współdziałania. Uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź wyłącznie roszczeniowa postawa wnioskodawcy może spowodować odmowę przyznania świadczenia (uzasadnienie wyroku WSA w Poznaniu z dnia 21 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Po 125/14).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. W. ocenił, że organ wyższego stopnia utrzymał w mocy szokujące decyzje, łamiące przepisy prawa polskiego, także przepisy Konstytucji, i prawa unijnego. Zarzut braku współdziałania z pracownikiem socjalnym uznał za jałowy wytyk, żeby "zamataczyć prawdę wypełniania obowiązków". Skarżący ocenił, że swoje obowiązki wypełnia należycie; pisze wnioski o gwarantowaną pomoc społeczną i przyjmuje pracowników socjalnych celem przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Obowiązkiem MGOPS jest przyjąć wniosek, sprawdzić czego potrzeba, przeprowadzić rodzinny wywiad środowiskowy i zgodnie z prawem polskim przekazać należną pomoc z opieki społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1278/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1278/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, wskazując, że skarga została wniesiona w terminie.

Pismem z dnia 16 marca 2015 r. pełnomocnik Skarżącego sprecyzował argumenty skargi. Napisał, że Skarżący poczynił kroki mające na celu wykazanie gotowości podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym. Należy zatem uznać za niewystarczające uzasadnienie odmowy przyznania zasiłku celowego, opierające się wyłącznie na wskazaniu braku współdziałania. W orzecznictwie można znaleźć przykłady wyraźnie obrazujące, że samo niezłożenie oświadczeń czy dokumentów, nie oznacza, iż wnioskodawca odmówił wykonania ciążącego na nim ustawowego obowiązku współdziałania z organem w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 29 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Ol 204/10). Również WSA w Łodzi stanął na stanowisku, że organ nie może orzec o odmowie przyznania danego rodzaju pomocy finansowej tylko z tego względu, że nie przeprowadzono w sprawie wywiadu środowiskowego. (wyrok z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 1125/10). Skoro więc nie można odmówić przyznania pomocy tylko z powodu nie przeprowadzenia wywiadu, można z uwzględnieniem wnioskowania a maiori ad minus uznać, że tym bardziej nie można odmówić przyznania pomocy tylko z powodu nie przedstawienia określonych dokumentów, które zresztą organ władny jest otrzymać sam, z urzędu. Skarżący, jako osoba bezrobotna oraz schorowana, bez środków potrzebnych na bieżące potrzeby, a także samotnie prowadząca gospodarstwo rolne, nie powinien zostać pozbawiony opieki medycznej oraz środków na odbudowę domu, zasiłku na zakup żywności, jak również i innych rzeczy, które zamierzał zakupić w ramach zasiłków celowych. Odmowa taka jest sprzeczna z podstawowymi celami pomocy społecznej, jakimi są pomoc w zaktywizowaniu osób, nie dających sobie rady w społeczeństwie. W jaki sposób Skarżący mógł wykazać swoje choroby oraz niepełnosprawność, jeżeli nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym? Nie mając możliwości udania się do lekarza publicznej opieki podstawowej nie ma szans na wyleczenie i podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Skarżący nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym, ponieważ nie przyznano Mu świadczeń z pomocy społecznej. Gospodarstwo jest zdecydowanie zbyt małe aby przynosiło zyski (0,63 ha); poza tym ze względu na stan zdrowia, jak również brak środków pieniężnych nie byłby w stanie go prowadzić. Stąd też twierdzenia organu, jakoby potrzebne środki na utrzymanie można było uzyskać z posiadanego majątku są całkowicie bezzasadne. Wielokrotnie w orzecznictwie podkreśla się, że "nawet, gdy brak współdziałania jest ewidentny, to za przyznaniem pomocy społecznej mogą przemawiać jej cele. Brak możliwości przyznania pomocy musi być wykazany, nie może być to gołosłowny argument, mający uzasadniać niechęć udzielenia pomocy z uwagi na trudności występujące w relacjach z osobą jej potrzebującą" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 września 2008 r. sygn. akt III SA/Kr 39/08).

Pełnomocnik ocenił, że jako najcięższe naruszenie należy wskazać naruszenie art. 7 kpa. Organ administracji przerzucił na Skarżącego obowiązek zbierana dowodów na okoliczność złej sytuacji majątkowej, podczas gdy ten obowiązek ciąży na organie administracji. Organ administracji mógł we własnym zakresie zwrócić się do Urzędu Skarbowego, Urzędu Pracy oraz Publicznych i Niepublicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej i jakichkolwiek innych w celu ustalenia zarówno sytuacji majątkowej, jak i sytuacji zdrowotnej Skarżącego. Nadto, nie może zaskakiwać sytuacja, w której Skarżący odmawia udzielania odpowiedzi na pytanie na jaką konkretnie chorobę choruje. Jest to bowiem jego prawo do prywatności, którego organ administracji - z czystej ciekawości - nie ma prawa naruszać. Tym bardziej, że w przedmiotowej sprawie udzielenie odpowiedzi na pytanie, na jaką chorobę choruje Skarżący nie powinno mieć dla sprawy żadnego znaczenia. Przesłanką przyznania zasiłku jest bowiem trudna sytuacja życiowa Skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy odmowną decyzję Burmistrza, dotyczącą kilku wniosków złożonych przez Skarżącego, jest zgodna z prawem.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W pierwszej kolejności sąd odniesie się do zabiegu procesowego, jakim jest rozstrzygnięcie odwołania Skarżącego od kilku (konkretnie: dziesięciu) decyzji organu I instancji - jedną decyzją, przez organ wyższego stopnia. Sąd podziela stanowisko, że w sytuacji, gdy w jednym czasie rozpoznawane muszą być różne wnioski o świadczenia z pomocy społecznej, uzasadnione jest wydanie jednej decyzji na podstawie ustaleń dokonanych przez organ administracji w zakresie aktualnej sytuacji osobistej, majątkowej i zdrowotnej wnioskodawcy (por. uzasadnienie wyroku WSA w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2015 r., II SA/Po 1307/14; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA); zarazem sąd stwierdza, że przytoczone stanowisko równie dobrze można zastosować do oceny działania organu wyższego stopnia, skoro zgodnie z art. 140 kpa w sprawach nieuregulowanych w art. 136 – 139 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednio zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji, w tym art. 62 kpa.

Zgodnie z treścią art. 62 k.p.a. w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 07 października 2014 r., II OSK 683/13 (CBOSA), przepis ten, regulujący kwestię tzw. współuczestnictwa formalnego, nawiązuje do zagadnienia wielości spraw administracyjnych prowadzonych łącznie w jednym postępowaniu. Jak podkreśla się w literaturze, istotą współuczestnictwa formalnego jest połączenie do prowadzenia w jednym postępowaniu administracyjnym odrębnych spraw administracyjnych, które łączy tylko tożsamość zewnętrzna, czyli że są to po względem materialnoprawnym sprawy administracyjne jednego rodzaju. Dopuszczalność rozpatrzenia kilku spraw administracyjnych w jednym postępowaniu uzależnia art. 62 K.p.a. od łącznego wystąpienia trzech przesłanek: 1. identyczności stanu faktycznego, 2. identyczności podstawy prawnej oraz 3. właściwości jednego organu administracji publicznej (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydanie 11. Warszawa 2011 r., str. 302- 303). W przywołanym uzasadnieniu wyroku NSA aprobująco wskazał na pogląd orzecznictwa, że o ile analizowany przepis odnosi się do sytuacji, gdy sprawy dotyczą więcej niż jednego podmiotu, to jednak nie jest niedopuszczalne prowadzenie jednego postępowania dotyczącego tej samej strony (uzasadnienie wyroku NSA z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1155/10, Lex nr 744940). Pogląd ten koresponduje z ww. przesłankami zastosowania art. 62 k.p.a., wyraźnie kładąc nacisk na elementy przedmiotowe pojęcia sprawy administracyjnej i przede wszystkim zachowania ich tożsamości.

Podsumowując tą część oceny zaskarżonej decyzji, sprawy mogły być połączone na etapie postępowania odwoławczego, należało jedynie wskazać podstawę prawną takiego zabiegu, czego organ wyższego stopnia zaniedbał. Nie jest to jednak uchybienie mogące mieć jakikolwiek wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, utrzymującej w mocy dziesięć decyzji o odmowie przyznania łącznie dziesięciu zasiłków celowych na potrzeby opisane w decyzjach Burmistrza, sąd wskazuje, że tego rodzaju świadczenia przyznawane są na warunkach określonych w przepisach u.p.s. Zasady ogólne tej ustawy, wyrażone w jej art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo i subsydiarnie (pomocniczo) – w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym.

Należy podkreślić, że pomoc społeczna ma wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Zarazem, obok uprawnień, przepisy u.p.s. ustanawiają także obowiązki po stronie osób korzystających z pomocy społecznej, zaliczając do nich m.in. obowiązek współdziałania wnioskodawców w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). W myśl art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Decyzje poddane kontroli w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczyły świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który to zasiłek, zgodnie z art. 39 ust. 2 u.p.s., może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniami, które nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie, przysługuje osobom których dochód nie przekracza tzw. kryterium dochodowego osoby. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi obecnie 542 zł miesięcznie – zgodnie z § 1 pkt 1 lit. "a" Rozporządzenia.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że Skarżący spełnia ww. kryterium dochodowe. Sąd nie podziela natomiast stanowiska organu I instancji, że nie można ustalić "czynnika" koniecznego do przyznania świadczeń z pomocy społecznej (art. 7 u.p.s.) skoro Skarżący nie dostarczył odpowiednich dokumentów potwierdzających sytuację zdrowotną. Zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, przy czym "niezbędność" jest każdorazowo oceniana przez organ pomocy społecznej – łącznie ze spełnieniem pozostałych przesłanek przyznania świadczenia.

Nie ulega wątpliwości, że w przypadku zgłoszenia wniosku o tego rodzaju świadczenie, konieczne jest ustalenie rzeczywistej sytuacji osoby względnie rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia zasadniczo (tj. z nieznajdującymi zastosowania w niniejszej sprawie wyjątkami dotyczącymi decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a u.p.s.) wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad ten, w myśl art. 107 ust. 1 u.p.s., ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Stanowi on swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu, stanowi zarazem protokół w rozumieniu k.p.a. Wspomniany wyżej obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy nie tylko sporządzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (jego aktualizacji), ale również przedstawienia organowi niezbędnych informacji i wyjaśnień. Których w kontrolowanych sprawach – zabrakło. Mimo przeprowadzenia aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego Skarżący uniemożliwił ustalenia własnej sytuacji zdrowotnej. Nie przedłożył odpowiednich dokumentów potwierdzających sytuację zdrowotną. Dostarczone przez Skarżącego pismo ze spółki "Szpital Powiatowy w[...]" sp. z o.o. z siedzibą w [...] o kosztach zaświadczenia o stanie zdrowia, nie dość, że zostało wystawione siedem miesięcy przed wystąpieniem z wnioskami o pomoc, to jeszcze dotyczy w istocie ceny podstawowego badania, zgodnie z cennikiem usług medycznych obowiązującym w tej spółce. Zaświadczenie wydane przez lekarza stomatologa nie zawiera potwierdzenia o długotrwałej lub ciężkiej chorobie. Nie sposób uznać za przekonujące wyjaśnień o utrzymywaniu się z pożyczonych pieniędzy, skoro Skarżący odmówił wskazania pożyczkodawców, odmówił poinformowania o wysokości wydatków związanych z wyżywieniem, zakupem lekarstw, ubioru, opłacaniem mediów. Obszerne pisma Skarżącego nie zawierają informacji w tych kwestiach, kluczowych przy rozstrzyganiu wniosków o przyznanie pomocy.

Sąd podziela to stanowisko organów obu instancji, że odmowa przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy znajdowała oparcie w treści art. 11 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń, czego zdaje się oczekiwać Skarżący. Zarówno z odwołania jak i skargi zdaje się wynikać stanowisko Skarżącego o zredukowaniu postępowania prowadzonego przez organ pomocy społecznej do prostego aktu przyznania zasiłku celowego, zgodnie z wnioskiem. Sąd w pełni podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 07 listopada 2013 r., IV SA/Po 778/13 (CBOSA), że takie działanie organu administracji byłoby jednak całkowicie sprzeczne z intencją ustawodawcy, który nie dopuszcza "automatycznego" przyznawania ("rozdawnictwa") świadczeń z pomocy społecznej. Istotą tego wymogu jest każdorazowa rzeczywista kontrola wydawania środków z pomocy społecznej, zarówno co do samej celowości przyznania świadczenia na konkretne potrzeby, jak i co do jego wysokości. Środki na pomoc społeczną pochodzą bowiem z pieniędzy podatników, dlatego należy nimi dysponować efektywnie, co zakłada konieczność posiadania przez organy pomocy społecznej realnej wiedzy zarówno odnośnie do sytuacji finansowej wnioskodawców, w tym zakresu ich niezaspokojonych potrzeb, jak i sposobu wykorzystywania tych środków przez beneficjentów udzielonej pomocy (art. 11 ust. 1 u.p.s.).

W realiach niniejszej sprawy niczego nie zmieniają argumenty podniesione przez pełnomocnika skarżącego w obszernym piśmie z dnia 16 marca 2015 r. Nie sposób oczekiwać aby to organ administracji zwracał się do publicznych i niepublicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej "i jakichkolwiek innych" oraz urzędu skarbowego i powiatowego urzędu pracy, w celu ustalenia sytuacji zdrowotnej Skarżącego, przy braku podstaw do tego. Skoro Wnioskodawca nie otrzymuje żadnych opodatkowanych dochodów bezcelowe jest zwracanie się z zapytaniem do urzędu skarbowego. Organ I instancji we własnym zakresie zwrócił się z zapytaniem dotyczącym Wnioskodawcy do Powiatowego Urzędu Pracy, do instytucji ubezpieczeniowych (ZUS, KRUS). Innych instytucji Wnioskodawca nie wskazywał, stąd zarzut, że organ nie przeprowadził postępowania we własnym zakresie był bezzasadny. Skoro Wnioskodawca domagał się naprawienia szkód związanych z popełnieniem przestępstwa, winien wykazać o jaki szkody chodziło, gdzie i kiedy doszło do dokonania "przestępstwa", gdzie zgłosił jego popełnienie, czego nie uczynił. Organy nie wiedząc, czy w ogóle doszło do popełnienia czynu karalnego i jakie szkody miały miejsce nie miał możliwości dokonania innych ustaleń. Z wywiadu środowiskowego wynika, że Wnioskodawca podał, że zgłosi się na policję i przestawi kserokopie zgłoszenia, czego jednak nie uczynił. Odnośnie szkód związanych z opadami atmosferycznymi organ dokonał ustaleń, że w okresie wskazanym w [...] nie miały miejsca nadmierne opady atmosferyczne (potwierdzenie odpowiednich służb meteorologicznych i Wojewody Wielkopolskiego). Organ podał, że niewielka ilość wody w piwnicy nie może być zaliczona do klęsk żywiołowych, ponadto nie wykazano, że jej pojawienie się nie było konsekwencją zaniedbania budynku przez Wnioskodawcę i jego brata. Skarżący nie wykazał w ogóle powstania szkód w związku z nadmiernymi opadami atmosferycznymi. Sąd podkreśla, że to Skarżący zdecydował o odmowie wskazania, gdzie się leczy. Wnosząc o przyznanie kosztów leczenia, okularów, środków opatrunkowych nie można zasłaniać się prywatnością w zakresie chorób i poniesionych kosztów. Tym bardziej, że Skarżący przedłożył zaświadczenie jedynie w zakresie potrzeb stomatologicznych, które nie miały charakteru schorzeń przewlekłych ani takich, które nie mogą być pokryte w ramach NFZ, a prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej został przez organ Wnioskodawcy przyznany. Organ nie jest zwolniony od zbadania sprawy, ale musi mieć możliwość zbadania, wiedzieć choćby w jakim kierunku ma swoje badanie prowadzić. Wnioskodawca uniemożliwił dokonanie tego; nawet składając pisma nie zadbał o ich czytelną formę. Uniemożliwił zaś ustalenie własnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej a z obszernych, terminowo składanych pism nie wynika, że jest osobą, która wymaga szczególnej pomocy w zakresie ustalania w różnych instytucjach, nie wie sam w jakich placówkach czy instytucjach znajdują się niezbędne dla ustalenia jego sytuacji dane. Wyraźnie odmówił wskazania placówek, w których się leczy, co przy przedłożeniu przez niego zaświadczenia od stomatologa wskazuje, że tylko leczył zęby. Brak podania informacji co do stanu zdrowia uniemożliwia również ustalenie, że Skarżący nie może podjąć jakiejkolwiek pracy z uwagi na stan zdrowia. Skarżący może, jak wskazał jego pełnomocnik, korzystać z prawa do prywatności w zakresie własnego stanu zdrowia, musi jednak mieć świadomość konsekwencji z tym związanych. Domagając się zasiłków celowych winien bowiem wskazać, że przy posiadanych zasobach majątkowych nie jest w stanie z uwagi na stan zdrowia (udokumentowany) podjąć zatrudnienia i ponosi w związku z chorobami koszty leczenia, których dofinansowania się domaga. Wnioskodawca odmówił też wskazania z jakich środków, od kogo i na jakich zasadach pożyczonych się utrzymuje, co uniemożliwiło ustalenie rzeczywistych środków, którymi dysponuje (przy posiadanym majątku – ziemi i zabudowaniach) i usprawiedliwionych potrzebach jakich zaspokoić w stanie nie jest.

Na marginesie sąd wskazuje, że Skarżącemu zostało przyznane prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (decyzja Burmistrza z dnia [...] czerwca 2014 r.) zatem Skarżący może korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 168 poz. 1027 z późn. zm.). Gołosłowny stał się argument pełnomocnika, że Skarżący nie ma możliwości udania się do lekarza publicznej opieki podstawowej i nie ma szans na wyleczenie i podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Mając wszystko to na względzie sąd ocenia, że w toku postępowania oraz przy wydawaniu decyzji przez organ I instancji nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ administracji podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a samej treści rozstrzygnięć nie sposób ocenić jako nacechowanych dowolnością. Tak samo Sąd ocenia decyzję organu II instancji. Dokładna analiza wysokości wypłacanych przez MOPS zasiłków w sytuacji gdy przyczyną odmowy przyznania świadczenia jest art. 11 ust. 2 ups nie jest wymagana, nie ma bowiem żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił (punkt pierwszy sentencji wyroku). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej (punkt drugi sentencji wyroku) sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461), przyznając pełnomocnikowi Skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł podwyższone o kwotę podatku od towarów i usług (55,20 zł) – łącznie 295,20 zł.