Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 945/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 75 a ust.3, art. 75 i ust.1
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz Protokolant Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 786/09 w sprawie ze skargi M. I. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od M. I. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 25 czerwca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 786/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu oraz orzekł o kosztach postępowania.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.

W dniu 20 września 2008 r. M. I. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przeprowadzanego przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w K.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego M. I., bowiem kandydat uzyskał 187 punktów wobec wymaganych 190.

Odwołanie do Ministra Sprawiedliwości złożył M. I. kwestionując prawidłowość pytań nr 75, 186, 109 i 204, które w jego ocenie zawierały więcej niż jedną odpowiedź prawidłową.

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Uznając zarzuty za bezzasadne Minister Sprawiedliwości wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę dokonał szczegółowej analizy przeprowadzonego egzaminu, zarówno pod kątem prawidłowości jego przygotowania w tym przygotowania testu egzaminacyjnego, jak również pod kątem przebiegu samego egzaminu nie dopatrując się w powyższym zakresie żadnych uchybień. Egzamin został przeprowadzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w tym w szczególności ustawy Prawo o adwokaturze. W ramach postępowania odwoławczego organ dokonał ponownego sprawdzenia karty odpowiedzi i przeliczenia punktów, w wyniku czego ustalono, że M. I. uzyskał z egzaminu konkursowego 187 punktów, a zatem nie uzyskał wymaganych ustawowo 190 punktów, przy czym każdy wynik poniżej określonego ustawowego progu jest wynikiem negatywnym, niezależnie od liczby brakujących punktów. Minister stwierdził ponadto, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nieprawidłowego skonstruowania pytań o numerach: 75, 109, 186 i 204. W ocenie organu, pytania te zostały sformułowane jednoznacznie, zaś wśród propozycji odpowiedzi wyłącznie jedna była poprawna.

Pytanie nr 75 brzmiało: "Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:

A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,

B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,

C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania."

Według klucza poprawna odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C", oparta na treści art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c., natomiast skarżący wybrał odpowiedź "A".

W ocenie organu, z treści pytania wynika w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że chodzi o uprawnienia takiego małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację i taki stan między małżonkami trwał nadal, aż do chwili śmierci drugiego z nich. Wbrew twierdzeniu skarżącego, prawidłowa odpowiedź na kwestionowane pytanie nie została oparta na poglądach doktryny, ale wynika jednoznacznie z powołanych w kluczu odpowiedzi przepisów k.c.

Pytanie nr 109 brzmiało: Według kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wniosła o doręczenie jej odpisu tego wyroku wraz z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna :

A. strona nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej,

B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez kodeks postępowania cywilnego,

C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega przedłużeniu o termin złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia.

W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "A" natomiast skarżący udzielił odpowiedzi "B".

Organ stwierdził, że odpowiedź na to pytanie wynika wprost z art. 398(5) § 1 k.p.c. w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, że skargę kasacyjną wnosi się w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej. W konsekwencji, jeżeli nie nastąpiło takie doręczenie, gdyż strona wniosku nie zgłosiła lub uczyniła to z przekroczeniem siedmiodniowego terminu na zgłoszenie takiego wniosku, to dla takiej strony w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej.

Pytanie nr 186 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

Według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", oparta na treści przepisu art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 41, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., natomiast skarżący wybrał odpowiedź "B".

Zdaniem organu, udzielenie odpowiedzi "B" na pytanie nr 186 jest niewątpliwie błędne. Zgodnie bowiem z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą - Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia jest jednoinstancyjne (odpowiedź "A"). Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy - Prawo dewizowe, do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 127 § 3 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Pytanie nr 204 brzmiało;

"Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega :

A. wyrób akcyzowy

B. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych

C. dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi.

Według klucza odpowiedzi jedyną prawidłową jest odpowiedź "B", podczas gdy skarżący twierdzi, że zarówno odpowiedź "A", którą zaznaczył w arkuszu odpowiedzi, jak i odpowiedź "B" jest prawidłowa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniósł na powyższą decyzję M. I. kwestionując jak w odwołaniu prawidłowość pytań nr 75, 109, 186 i 204.

Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. przepisu art. 75i ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 ze zm.) z uwagi na fakt, iż pytania o nr 186, 204 posiadały więcej niż jedną odpowiedź prawidłową, natomiast pytanie nr 75 nie posiadało żadnej poprawnej odpowiedzi. Powyższe naruszenie w rozpoznawanej sprawie miało istotny wpływ na jej wynik, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji zaakcentował, że odpowiedź na pytanie nr 82, które zostało uznane przez WSA w W. w innych sprawach jako skonstruowane w sposób nieprawidłowy, została udzielona przez skarżącego zgodnie z kluczem odpowiedzi, a więc przyznano M. I. za to pytanie jeden punkt. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zarzuty wobec tego pytania pozostają poza jego rozważaniami, gdyż stwierdzenie wadliwości tego pytania pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na wynik rozpatrywanej sprawy.

Odnośnie pytania nr 186 Sąd pierwszej instancji stwierdził, ze podniesienie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego do rangi ogólnej spowodowało konieczność dostosowania do tej zasady rozwiązań prawnych przyjętych w kodeksie postępowania administracyjnego. W szczególności stało się nieodzowne zagwarantowanie tej zasady w postępowaniu przed ministrami. Takie dostosowanie uczyniono również w sprawach w przedmiocie indywidualnego zezwolenia dewizowego, o jakim mowa w pytaniu nr 186. Przepis art. 8 ust. 3 Prawa dewizowego w brzmieniu na dzień zdawania egzaminu konkursowego stanowił, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzieleniem indywidualnego zezwolenia dewizowego stosuje się odpowiednio art. 127 § 2 k.p.a. Powyższy przepis został zmieniony przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. (Dz. U. z 2007r. Nr 61, poz. 410), zmieniającej ww. ustawę z dniem 21 kwietnia 2007 r. Poprzednio przepis ten brzmiał: decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydane w sprawach, o których mowa w ust. 2 (tj. związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych) są ostateczne. Z zestawienia powyższych przepisów wynika, że przed nowelizacją omawianego przepisu postępowanie administracyjne w sprawie udzielenia indywidualnego zezwolenia dewizowego było jednoinstancyjne. Zdaniem sądu pierwszej instancji, wbrew twierdzeniom organu, analiza powyższych przepisów dokonana również w świetle przytoczonych przez obie strony postępowania poglądów doktryny i orzecznictwa nie pozwalają na skuteczne zanegowanie twierdzenia skarżącego, że zarówno odpowiedź A, jak i B na pytanie oznaczone numerem 186 tworzy zdanie prawdziwe.

Odnośnie pytania nr 75 Sąd pierwszej instancji podał, że kontrowersje budzi już sam fakt powołania przez organ art. 923 i 935 (1) k.c., kiedy uprawnienie z art. 923 § 1 przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom bez względu na to, czy dziedziczą one po spadkodawcy, zaś rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne. Poza tym ustawodawca w tym przepisie wymienił dwie grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy tj. małżonka i "inne osoby bliskie". O ile, mając na względzie art. 61(4) § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem, o którym jest mowa w art. 923 § 1 k.c., o tyle wykluczenie go a priori z kręgu "osób bliskich" może budzić wątpliwości. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, sytuacja małżonka po rozwodzie i małżonka w separacji jest diametralnie różna. W pierwszym przypadku związek małżeński ustaje definitywnie, w drugim trwa z pewnymi modyfikacjami. Niewątpliwie stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać mogą nie tylko formalnoprawne więzi rodzinne, ale również więzi faktyczne. W ocenie Sądu pierwszej instancji, w pytaniu nr 75 możliwe były zatem dwie odpowiedzi A i C, co ewidentnie narusza art. 75i ust. 1 Prawa adwokaturze. Ponieważ skarżący udzielił odpowiedzi A, wzmiankowane naruszenie prawa materialnego ma wpływ na wynik sprawy z uwagi na ilość brakujących punktów do uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego.

Odnośnie pytania nr 204 Sąd pierwszej instancji przypomniał, że według klucza odpowiedzi jedyną prawidłową jest odpowiedź "B", podczas gdy skarżący twierdzi, że zarówno odpowiedź "A", którą zaznaczył w arkuszu odpowiedzi, jak i odpowiedź "B" jest prawidłowa. Swoją argumentację M. I. oparł wskazując na treść art. 2 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym w zw. z art. 1 tejże ustawy oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. Przy czym zarzuty skargi w tym zakresie powielają zarzuty podniesione w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. W myśl art. 1 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym ustawa określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej "akcyzą", wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi a także oznaczanie znakami akcyzy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy. Stosownie natomiast do art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 r. (w brzmieniu na dzień zdawania przedmiotowego egzaminu konkursowego) opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych; wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego; sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju; eksport i import wyrobów akcyzowych; nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami. Dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej również odpowiedzi wskazanej pod literą "A". Według WSA, z uzasadnienia decyzji nie wynika jednak, aby organ skutecznie zaprzeczył prawdziwości powyższego zdania, a odwołanie się w tym zakresie do poglądów doktryny nie może zostać uznane za wystarczające dla odparcia zarzutu skarżącego. Wyjaśnienie tej kwestii nie mogło nastąpić jednoznacznie na testowym egzaminie konkursowym, w którym zasadą jest występowanie jednej poprawnej odpowiedzi, niewątpliwie bowiem odpowiedź wskazana w kluczu jako " B" jest prawidłowa.

Sąd pierwszej instancji nie uznał natomiast jako zasadnego zarzutu dotyczącego pytania nr 109, które w ocenie skarżącego posiadało więcej niż jedną odpowiedź prawidłową. Pytanie nr 109 oparte było na przepisach prawa wchodzących w zakres egzaminu i zostało sformułowane jednoznacznie.

Ponieważ skarżącemu do pozytywnego wyniku egzaminu brakowało 3 punktów, a trzy pytania były skonstruowane z naruszeniem prawa materialnego, naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ) p.p.s.a.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister Sprawiedliwości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego poprzez dokonanie przez Sąd pierwszej instancji błędnej oceny ich zastosowania przez organ administracji, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. — poprzez uwzględnienie skargi M. I. w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie naruszała przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 75i oraz art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, które to naruszenie zdaniem Sądu pierwszej instancji miałoby polegać na sformułowaniu pytań nr 75, 186 i 204 testu konkursowego na aplikację adwokacką w sposób sprzeczny z w/w przepisami.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister wskazał, że iż egzamin konkursowy został przeprowadzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

W ocenie Ministra za niezasadną i nietrafną uznać należy konstatację Sądu pierwszej instancji odnośnie pytania nr 75. Według kasatora, pytanie nr 75 opiera się na treści art. 923 § 1 k.c. Istotne z punktu widzenia treści pytania nr 75 jest właściwe odczytanie normy art. 923 § 1 Kodeksu cywilnego, do czego posłużyć może treść art. 935(1) Kodeksu cywilnego. Według Ministra, prawo do zamieszkiwania przysługuje danej osobie dlatego, że jest małżonkiem, albo dlatego, że jest inną osobą bliską. Odmienna interpretacja art. 923 § 1 Kodeksu cywilnego prowadziłaby bowiem do przyjęcia, iż podział na małżonków i inne osoby bliskie jest zupełnie zbędny, gdyż wystarczyłoby wskazać, że każda osoba bliska ma takie uprawnienie. W ocenie organu, pytanie nr 75 jest pytaniem sformułowanym w sposób jasny i nie budzącym wątpliwości, a jedna prawidłowa odpowiedź "C" wynika wprost z przepisów prawa.

Organ zakwestionował również pogląd Sądu pierwszej instancji, dotyczący pytania nr 204. Opodatkowaniu podatkiem akcyzowym podlega dokonywanie określonych czynności dotyczących wyrobów akcyzowych, a nie sam wyrób akcyzowy. Nie ma w tym przypadku znaczenia treść art. 2 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym, gdyż określała ona, jakie konkretnie wyroby mogą podlegać opodatkowaniu, w sytuacji poddania ich określonej czynności wymienionej w art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym. Zdaniem kasatora, pytanie nr 204 całkowicie odpowiada prawu, zostało sformułowane w sposób jasny i czytelny, a jedyną prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "B". Nie ma zatem racji Sąd pierwszej instancji dochodząc do wniosku, że pytanie m 204 narusza przepis art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze.

Zdaniem organu, również pytanie nr 186 w pełni odpowiada przepisom ustawy Prawo o adwokaturze, a prawidłowa odpowiedź "A" wynika z treści art. 8 ust. 2 i 3 ustawy Prawo dewizowe i art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Sam fakt czemu ma służyć wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, jak i skutki jakie wywołuje jego złożenie, nie zmienia tego, iż wniosek ten został uregulowany osobno od instytucji klasycznego odwołania od decyzji, charakterystycznego dla postępowania administracyjnego. Wątpliwości może budzić charakter wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ale nie to, czy postępowanie, w ramach którego strona ma prawo złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jest postępowaniem jednoinstancyjnym czy dwuinstancyjnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. I. wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania wedle norm przepisanych. W jego ocenie, skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a konstrukcja zarzutu kasacyjnego jest błędna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontroli instancyjnej, sprawowanej w granicach zakreślonych skargą kasacyjną, poddany został wyrok Sądu pierwszej instancji uchylający decyzję Ministra Sprawiedliwości z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Powołany u podstaw ocenianego wyroku przepis obliguje sąd administracyjny do uchylenia decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca wyrokowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami prawa materialnego, które według Sądu I instancji zostały naruszone, Naczelny Sąd Administracyjny musi najpierw ocenić, czy doszło do wytkniętego naruszenia norm materialnoprawnych. Tylko bowiem pozytywne ustalenia w tym zakresie uprawniają do dalszej oceny obejmującej wpływ naruszenia prawa materialnego na wynik sprawy administracyjnej.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości w takiej kolejności, wskazać należy, że według Sądu pierwszej instancji kontrolowana decyzja Ministra Sprawiedliwości naruszała art. 75i ustawy - Prawo o adwokaturze. Przepis art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, w dacie przystąpienia skarżącego do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką stanowił, że "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt".

Treść przytoczonego przepisu jest jasna i przy tak jednoznacznie sformułowanych wymogach nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Z przepisu wynika wprost, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową.

Wprowadzając takie rozwiązanie prawne ustawodawca po pierwsze przesądził, że test egzaminacyjny nie może zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie jak i w orzecznictwie, czy też pytań, na których udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania. Po wtóre przesądził również o poziomie wiedzy prawnej niezbędnej dla skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką poprzez wyłączenie z testu sprawdzającego pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową. Te dwie okoliczności prawne mają istotne znaczenie w procesie kontroli decyzji ustalającej wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Obligują bowiem sąd administracyjny do badania, czy pytanie testu egzaminacyjnego odpowiada wymogom stawianym przez art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Ingerencja sądu administracyjnego w treść pytań wynika z obowiązku kontroli legalności decyzji ustalającej wynik egzaminu w aspekcie jej zgodności m.in. z przepisami prawa materialnego.

Podkreślić przy tym należy, że ocenie sądu administracyjnego z uwagi na treść art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze podlega nie tylko prawidłowość procedur, ale również prawidłowość sformułowania pytania egzaminacyjnego w taki sposób, aby z trzech zaproponowanych odpowiedzi tylko jedna była prawidłowa.

Oceniając zaskarżoną decyzję w zakresie jej zgodności z art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze Sąd pierwszej instancji przyjął, że pytania nr 75, nr 186 i nr 204 nie odpowiadają wymogom tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela tę ocenę w zakresie pytań nr 75 i nr 186.

Zarzuty Ministra Sprawiedliwości podniesione w skardze kasacyjnej w odniesieniu do pytania nr 75 były już ocenione przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt II GSK 1009/09 i II GSK 975/09, z dnia 9 marca 2010r. sygn. akt II GSK 57/10 i II GSK 968/09, oraz z dnia 15 kwietnia 2010r. sygn. akt II GSK 893/09. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni tę ocenę podziela.

W wyroku w sprawie sygn. akt II GSK 975/09 Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że pytanie nr 75 stanowiło sprawdzenie wiedzy kandydata ze znajomości art. 923 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, że małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. W omawianym pytaniu odwołano się wprost do Kodeksu cywilnego, przy czym uprawnienie do mieszkania odniesiono do małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędącego spadkobiercą swego małżonka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając wadliwość pytania wskazał, że wykluczenie małżonka w separacji z kręgu osób bliskich może budzić wątpliwości. W sytuacji separacji, związek małżeński trwa, a stosunek bliskości mogą potwierdzać więzi faktyczne. Powoduje to, że za prawidłową można uznać zarówno odpowiedź C, jak i A.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że w określonych stanach faktycznych, małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację można i należy zaliczyć do osób bliskich spadkodawcy w rozumieniu art. 923 § 1 k.c. Skoro zatem przepis art. 923 § 1 k.c. uprawnienia przyznaje małżonkowi i osobom bliskim, uznana wg klucza za prawidłową odpowiedź A wymagała dodatkowego założenia, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację nie jest "inną osobą bliską". Brak tego dodatkowego założenia w pytaniu sprawił, że więcej niż jedną propozycję odpowiedzi należało uznać za prawidłową, co stanowiło naruszenie art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku przyjął również, że pytanie nr 186 nie odpowiadało wymogom określonym w art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Takie samo stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w wyroku z dnia 14 października 2009 r., sygn. akt II GSK 781/09, w którym odniesiono się do wadliwości pytania nr 186 a także w wyrokach z dnia 9 marca 2010r. II GSK 57/10 i II GSK 968/09, z dnia 15 kwietnia 2010r. sygn. akt II GSK 893/09, z dnia 21 kwietnia 2010r. II GSK 170/10, z dnia 6 maja 2010r. sygn. akt 793/09.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie niniejszej podziela pogląd prawny wyrażony w powołanych wyrokach i podkreśla, że odpowiedź na pytanie, czy postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest jednoinstancyjne (propozycja odpowiedzi A), czy też dwuinstancyjne (propozycja odpowiedzi B) uzależniona będzie od tego, czy dwuinstancyjność postępowania będzie rozpatrywana w znaczeniu materialnym czy też formalnym. Omawiana kwestia nie została rozstrzygnięta w doktrynie i orzecznictwie w jednoznaczny sposób, a instytucji ponownego rozpoznania sprawy nie można uznać w sposób jednoznaczny za wyjątek od zasady dwuinstancyjności mając na uwadze, że w aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji. Nawet biorąc pod uwagę odmienne poglądy na istotę postępowania drugoinstancyjnego łączonego z występowaniem cechy dewolutywności środka zaskarżenia, nie można było uznać jako wyłącznie prawidłowej odpowiedzi A spośród trzech przewidzianych w tym pytaniu.

Uzasadnione są natomiast zarzuty Ministra Sprawiedliwości odnośnie dokonanej w zaskarżonym wyroku oceny sformułowania pytania nr 204 i udzielonej na nie odpowiedzi. Pytanie to było już przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyrokach z dnia 9 marca 2010 r. sygn. akt II GSK 57/10 i II GSK 968/09, z dnia 21 kwietnia 2010r. sygn. akt II GSK 170/10, w których pytanie nr 204 zostało uznane za sformułowane prawidłowo. Sąd orzekający w sprawie niniejszej pogląd ten podziela.

W pierwszej kolejności trzeba przypomnieć, że oceny odpowiedzi na omawiane pytanie należy dokonywać w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym – w brzmieniu na dzień zdawania egzaminu tj. 20 września 2008r. (nie zaś w oparciu o przepisy późniejszej ustawy o podatku akcyzowym z dnia 6 grudnia 2008r.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w pytaniu nr 204 nie ma błędu rodzącego wątpliwości przy wyborze jednej spośród trzech wskazanych odpowiedzi. Brzmienie tego pytania "(...) opodatkowaniu akcyzą podlega" odpowiadało unormowaniu przyjętemu w art. 4 ust. 1 wymienionej ustawy. Dokonanie wyboru prawidłowej odpowiedzi sprowadzało się zatem do wskazania, która z odpowiedzi podanych w teście egzaminacyjnym była objęta jednym z pięciu punktów tego przepisu. Niewątpliwie chodziło o odpowiedź B, która swą treścią stanowiła dosłowne powtórzenie przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy. Nie można więc było, uznać że pytanie nr 204 nie spełnia wymagań z art. 75 i ustawy Prawo o adwokaturze.

Minister Sprawiedliwości trafnie podkreślił w skardze kasacyjnej, że opodatkowaniu akcyzą podlegają czynności obrotu wyrobami akcyzowymi wymienione w zamkniętym katalogu w art. 4 ust. 1 tej ustawy oraz stany faktyczne opisane w art. 4 ust. 3, gdy nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości. Chodzi więc nie o wyroby akcyzowe, lecz zdarzenia z nimi związane w określonej fazie obrotu gospodarczego, poczynając od fazy produkcji i kończąc na sprzedaży na rzecz ostatecznego nabywcy, czyli konsumenta.

W następstwie uwzględnienia zarzutu skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości, odnośnie dokonanej przez WSA oceny prawidłowości pytania nr 204, uznać należało, że wyrok sądu pierwszej instancji uznający, iż pytanie to było sformułowane z naruszeniem art.75i ustawy Prawo o adwokaturze, wydany został z naruszeniem prawa materialnego. Kandydatowi brakowało trzech punktów do osiągnięcia wymaganej liczby 190 punktów. Prawidłowe ustalenie, że dwa pytania egzaminacyjne (nr 75 i 186) nie spełniają kryteriów ustawowych, nie wpływa na negatywny wynik egzaminu, bowiem nadal kandydat nie osiągnął wymaganych 190 punktów, a jedynie 189. W tym stanie rzeczy decyzja Ministra była prawidłowa, zatem wyrok sądu pierwszej instancji uchylający tę decyzję z powodu naruszenia prawa materialnego został uchylony, zaś skarga na decyzję Ministra utrzymującą w mocy uchwałę Komisji o negatywnym wyniku egzaminu, została oddalona, bowiem Minister oceniając wynik egzaminu naruszył, co prawda, prawo materialne przy ocenie dwóch pytań egzaminacyjnych (75 i 186), ale naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy, tj. nieosiągnięcie przez kandydata wymaganej liczby 190 punktów.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art.203 p.2 p.p.s.a. i 205 § 1 p.p.s.a. oraz .§ 14 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349) i zasądził kwotę 340 zł, na którą składa się m.in. kwota 100 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej oraz kwota 240 zł tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej polegającej na sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej oraz reprezentowaniu organu na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przez radcę prawnego, który nie reprezentował organu w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji.