Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 732/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 5, art. 30a ust. 1, ust. 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 10 par. 1, art. 61 par. 4, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1 pkt 6 i par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 26 lutego 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2021 roku sprawy ze skargi A. W. i S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrany i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. B.A.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 732/20

UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Ł., decyzją z dnia [...] r. orzekł, że S. W. i A.W.:

1. nienależnie pobrały zasiłek pielęgnacyjny przyznany dla H. W.za okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. w wysokości 184,42 zł miesięcznie oraz za okres od 1 listopada 2019 r. do 29 lutego 2020 r. w kwocie 215,84 zł miesięcznie;

2. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia - zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego dla H.W. za okres od 1 listopada 2018 r. do 29 lutego 2020 r. w kwocie 3.076,00 zł miesięcznie wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia 24 czerwca 2020 r. w kwocie 190,18 zł, co łącznie stanowi kwotę 3.266,58 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał na motywy podjętego rozstrzygnięcia.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...] r., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jak wynika z art. 30 ust. 2 pkt 5 cyt. ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b). Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 8).

Jak wynika z akt sprawy H.W. w dniu 21 lipca 2010 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Prezydent Miasta Ł., po rozpatrzeniu powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] r. przyznał H. W. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego - osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w kwocie 153,00 zł miesięcznie na okres od 2010-06-01 na czas nieokreślony, uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Następnie decyzją z dnia [...] października 2018 r. zmienił decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lipca 2010 r., w ten sposób, że orzekł o przyznaniu H.W. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 184,42 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r., w wysokości 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. bezterminowo.

Bank Spółdzielczy w A. w dniu 16 marca 2020 r. zwrócił do organu I instancji zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 214,84 zł przekazany dla H.W. z adnotacją, że adresat zmarł w dniu 20 października 2018 r.

W dniu 20 marca 2020 r. do organu wpłynął dokument elektroniczny "Dane ze zbioru Meldunkowego Miasta Ł.", z którego wynika, że H. W. zmarła w dniu [...] października 2018 r. (akt zgonu nr [...]).

W konsekwencji powyższego Prezydent Miasta Ł., decyzją z dnia [...] maja 2020 r., stwierdził wygaśnięcie z dniem 20 października 2020 r. własnej ostatecznej decyzji z dnia [...] lipca 2010 r., zmienionej decyzją z dnia [...] października 2018 r. orzekającej o przyznaniu H. W. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Ponadto organ I instancji pismem z dnia 20 maja 2020 r. zwrócił się do Banku Spółdzielczego w A. o zwrot nadpłaconych środków w wysokości 3.076,40 zł za okres od 1 listopada 2018 r. do 29 lutego 2020 r. przekazanych na rachunek bankowy należący do H.W. W przypadku braku środków na koncie świadczeniobiorcy organ poprosił o podanie danych osobowych, osoby uprawnionej do rachunku osobistego, której zostały przekazane środki z konta H.W.

W odpowiedzi na powyższe Bank Spółdzielczy w A. pismem z dnia 29 maja 2020 r. poinformował organ I instancji, że środki z rachunku bankowego H. W. wypłacono na podstawie dokumentów spadkowych, które obejmowały całość zgromadzonych środków w dniu 3 marca 2020 r. następującym osobom: 1) A. W. w kwocie 1.749,78 zł, 2) S.W. w kwocie 1 .749,78 zł.

Mając powyższe na względzie, Prezydent Miasta Ł., decyzją z dnia [...] r., na podstawie art. 30 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych orzekł, że S.W. i A. W.:

1. nienależnie pobrały zasiłek pielęgnacyjny przyznany dla H. W. za okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. w wysokości 184,42 zł miesięcznie oraz za okres od 1 listopada 2019 r. do 29 lutego 2020 r. w kwocie 215,84 zł miesięcznie;

2. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia - zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego dla H.W. za okres od 1 listopada 2018 r. do 29 lutego 2020 r. w kwocie 3.076,00 zł miesięcznie wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia 24 czerwca 2020 r. w kwocie 190,18 zł, co łącznie stanowi kwotę 3.266,58 zł.

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z definicją zasiłku pielęgnacyjnego, zawartą w art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest to świadczenie, które przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opiekł i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W tym znaczeniu jest to świadczenie o charakterze osobistym, ściśle związane z osobą beneficjenta. Powyższe oznacza, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego wygasa z mocy prawa z chwilą śmierci osoby uprawnionej. Dodać także należy, iż jest to świadczenie o charakterze osobistym w związku z tym nie stanowi majątku, który podlega dziedziczeniu.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż H.W. miała ustalone prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na czas nieokreślony, prawo do wygasło w dniu śmierci osoby uprawnionej, tj. w dniu [...] października 2018 r. W niniejszej sprawie organ wydał decyzję o wygaśnięciu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z chwilą śmierci uprawnionego. Wygaśnięcie decyzji oznacza utratę jej mocy obowiązującej z chwilą zaistnienia pewnego zdarzenia prawnego, którym w tym przypadku jest data zgonu osoby uprawnionej do zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji ma charakter aktu deklaratoryjnego, wywołując skutki prawne ex tunc, czyli wstecz, od dnia, w którym powstały przesłanki wygaśnięcia decyzji. W konsekwencji powyższego prawo do zasiłku pielęgnacyjnego istniało do dnia 20 października 2018 r. Powyższe oznacza, że H. W. miała ustalone prawo do zasiłku pielęgnacyjnego do dnia 20 października 2018 r.

W niniejszej sprawie organ I instancji przekazywał zasiłek pielęgnacyjny przyznany dla H.W. do dnia 13 marca 2020 r. Dopiero zwrot zasiłku pielęgnacyjnego za marzec 2020 r. z adnotacją, że w dniu [...] października 2018 r. nastąpił zgon osoby uprawnionej spowodował, że organ I instancji, po potwierdzeniu w bazie PESEL i Urzędzie Meldunkowym Miasta Ł. daty zgonu H. W. wszczął postępowanie uregulowane w art. 30a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie bowiem z art. 30a ust. 1 w/w ustawy podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego są obowiązani zwrócić z tych rachunków organowi właściwemu na jego wniosek kwoty świadczeń rodzinnych przekazane po dniu śmierci osoby uprawnionej na ten rachunek albo instrument płatniczy.

Zgodnie zaś z treścią art. 30a ust. 2 w/w ustawy podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego są zwolnieni od wypłaty pełnej lub częściowej kwoty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu właściwego dokonali z tych rachunków wypłat innym osobom i te wypłaty nie pozwalają zrealizować wniosku w całości lub części, oraz w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku poinformują o tym ten organ, wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty.

Zwrot kwot świadczeń rodzinnych, o którym mowa w ust. 1, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (art. 30a ust. 3 w/w ustawy).

Organ I instancji pismem z dnia 20 maja 2020 r. wystąpił do Banku Spółdzielczego w A., do którego zgodnie z dyspozycją osoby uprawnionej – H. W. przekazywał zasiłek pielęgnacyjny o zwrot nadpłaconego świadczenia. Gdyby nadpłacone środki znajdowały się na koncie osoby uprawnionej to zgodnie z art. 30a ust. 3 w/w ustawy zwrot tych świadczeń na rachunek bankowy organu wypłacającego świadczenie uznany byłby za zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie bowiem środki zostały wypłacone na podstawie prawomocnego z postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł. [...] Wydział Cywilny o sygn. akt [...] z dnia [...] r. spadkobiercom H.W., tj. A.W. i S.W.. Powyższe potwierdza także pismo Banku Spółdzielczego w A. z dnia 29 maja 2020 r.

Na marginesie Kolegium wskazało, że ustawowy 30-dniowy termin wynikający z art. 30a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych został przez bank dochowany (wniosek z dnia 20 maja 2020 r. - odpowiedź Banku 28 maja 2020 r. - wpływ pisma do organu 3 czerwca 2020 r.). Ponadto wypłata zasiłku pielęgnacyjnego dla spadkobierców H.W. nastąpiła w dniu 3 marca 2020 r. zatem przed otrzymaniem wniosku od organu wypłacającego świadczenie (wniosek z dnia 20 maja 2020 r.). W konsekwencji zgodnie z brzmieniem powołanego powyżej przepisu bank jest zwolniony ze zwrotu kwoty zasiłku pielęgnacyjnego przekazanego przez organ I instancji po śmierci osoby uprawnionej. Dodatkowo bank wskazał osoby na rzecz, których zasiłek pielęgnacyjny został wypłacony.

W konsekwencji Kolegium uznało, że w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Bezspornie zasiłek przekazany na rachunek bankowy beneficjenta został wypłacony A.W. i S. W. - spadkobiercom H.W., tj. innej osobie niż osoba wskazana w decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny.

Organ II instancji podkreślił, że w przytoczonym art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi o sytuacje, gdy dojdzie do wypłaty świadczenia za okres, w którym nie przysługiwałoby ono uprawnionemu, czyli także gdy doszło do wypłaty przyznanych uprzednio świadczeń, ale za okres przypadający po śmierci osoby uprawnionej. Wniosek taki wynika też z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Sejm RP VII kadencji nr druku sejmowego 3584), którą to nowelizacją wprowadzono cytowane wcześniej brzmienie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu projektu zwraca się uwagę na konieczność uregulowania sytuacji, gdy po śmierci osoby uprawnionej organ pomocowy nadal przekazuje środki z tytułu świadczeń na rachunek bankowy. W ocenie sądu regulacja powyższa ma chronić przed wypłatą świadczeń, które w istocie nie przysługiwały, gdyż dotyczyły okresu po śmierci uprawnionego.

Kolegium dodało, że A. W. i S.W. nienależnie pobrały zasiłek pielęgnacyjny przyznany dla H.W. od miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby uprawnionej tj. od l listopada 2018 r. Ustawodawca nie uregulował w ustawie o świadczeniach rodzinnych kwestii zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, gdy przysługuje on za niepełny miesiąc. W art. 16 ust. 4 w/w ustawy określa jedynie miesięczną wysokość świadczenia. Jednakże mając na uwadze art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia oraz art. 136a ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2020r. poz. 53 z późn. zm.) zgodnie z którym w razie śmierci emeryta lub rencisty wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarł emeryt lub rencista wywieść należy, iż zasiłek pielęgnacyjny jest niepodzielny i przysługuje za pełny miesiąc, w którym zmarła osoba uprawniona. Dodać także należy, iż zarówno zasiłek pielęgnacyjny wypłacany na podstawie art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i dodatek pielęgnacyjny wypłacany na podstawie art. 75 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie służą wzbogaceniu się osób do nich uprawnionych, lecz są przeznaczone na pokrywanie przez osoby otrzymujące te świadczenia wydatków wynikających z niepełnosprawności uniemożliwiającej takim osobom samodzielne funkcjonowanie. Cel i charakter oraz funkcja obu świadczeń są podobne. Są to świadczenia związane z niepełnosprawnością lub wiekiem Wnioskodawcy. Celem każdego z tych świadczeń jest częściowa rekompensata kosztów związanych z ograniczeniami w samodzielnej egzystencji, kosztów związanych albo niepełnosprawnością, albo z określonym wiekiem.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy organ stwierdził, iż pobrany przez A.W. i S.W. zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 listopada 2018 r. do 29 lutego 2020 r. jest na podstawie art. 30 ust. 2 pkt. 5) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczeniem należnie pobranym.

Kwota świadczenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego została ustalona prawidłowo i wynosi 3.076,40 zł (2.213,04 zł + 863,36 zł): za okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. w wysokości 184,42 zł miesięcznie, co łącznie stanowi kwotę 2.213,04 zł (12 miesięcy x 184,42 zł), za okres od 1 listopada 2019 r. do 29 lutego 2020 r. w wysokości 215,84 zł miesięcznie co łącznie stanowi kwotę 863,36 zł (4 miesiące x 215,84 zł).

Organ I instancji prawidłowo pouczył Strony, że zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Aktualnie kwota odsetek wynosi 0,48 zł za każdy dzień.

W konsekwencji powyższego A.W. i S.W. są zobowiązane na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Kolegium zwróciło również uwagę, że art. 30 ust. 1 pkt 5) ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia uznania świadczeń wypłaconych na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane od świadomości osoby, która pobrała świadczenia. Warunkiem uznania, że są to świadczenia nienależnie pobrane jest warunek, że świadczenia te zostały wypłacone innej osobie niż wskazana w decyzji przyznającej świadczenie, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.W. i S.W. podniosły zarzut naruszenia art. 25 ust.1 w zw. z art. 23 ust. 1, art. 30a ust.1 i 2 u.ś.r., art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 61 § 4, art. 107 § 1 pkt 6 oraz § 3, art. 136 § 1 k.p.a., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł.

W uzasadnieniu skargi skarżące podniosły m.in., że na podstawie postanowienia o nabyciu spadku, w lutym 2020 r. wydały w Banku Spółdzielczym w A., dyspozycję zamknięcia rachunku osobistego prowadzonego dla zmarłej ciotki H.W. Wówczas zostały wypłacone środki zgromadzone na rachunku, jednakże pracownicy Banku odmówili udzielenia nam informacji na temat pochodzenia tych środków, jak również nie wydali wystawienia zestawienia operacji na rachunku.

W uzasadnieniu decyzji organu I instancji, jak również w zaskarżonej decyzji, brak jest informacji czy Bank Spółdzielczy w A. zwolniony został z obowiązku zwrotu świadczeń rodzinnych przekazanych po dniu śmierci osoby uprawnionej na podstawie art. 30a ust. 2 u.ś.r. Przepis ten w swojej treści zawiera przesłanki takiego zwolnienia, które sformułowane zostały w formie koniunkcji, co oznacza, konieczność łącznego ich spełnienia. Przesłanki te to: po pierwsze wypłata środków z rachunku przed otrzymaniem wniosku organu właściwego do ustalenia świadczeń rodzinnych, przez mnę osoby, a wypłaty te umożliwiają zrealizowanie wniosku, a po drugie - poinformowanie tegoż organu w terminie 30 dni, od dnia otrzymania wniosku o zwrot środków, o pobraniu tych środków przez mnę osoby z ich wskazaniem. Treść obu decyzji nie pozwala w sposób jednoznaczny stwierdzić kiedy organ I instancji wystąpił do Banku Spółdzielczego z wnioskiem o zwrot wypłaconych środków, jak również w jakim terminie Bank ten udzielił odpowiedzi.

Osobną kwestią pozostaje fakt, iż zarówno organ I, jak i II instancji, naruszyły w sposób rażący szereg przepisów procesowych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu, który uzasadnia ich uchylenie.

Podstawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia regulują art. 30 i 30a u.ś.r. Stosownie do art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z ust. 2 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Stosownie do art. 30a. ust. 1 u.ś.r podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego są obowiązani zwrócić z tych rachunków organowi właściwemu na jego wniosek kwoty świadczeń rodzinnych przekazane po dniu śmierci osoby uprawnionej na ten rachunek albo instrument płatniczy. Jak stanowi ust. 2 ww. artykułu podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego są zwolnieni od wypłaty pełnej lub częściowej kwoty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu właściwego dokonali z tych rachunków wypłat innym osobom i te wypłaty nie pozwalają zrealizować wniosku w całości lub części, oraz w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku poinformują o tym ten organ, wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty. Zwrot kwot świadczeń rodzinnych, o którym mowa w ust. 1, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (ust. 3).

W tym miejscu przypomnieć wypada, że brzmienie, uznające za świadczenie nienależnie pobrane również świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, art. 30 u.ś.r. otrzymał na skutek nowelizacji z dnia 24 lipca 2015 r. Wprowadzenie powyższej regulacji wypełniło lukę prawną, która uniemożliwiała uzyskanie zwrotu nienależnego świadczenia na gruncie prawa administracyjnego od osoby niebędącej adresatem decyzji administracyjnej. Powyższy przepis dotyczy więc sytuacji, gdy np. świadczenie wpływa na rachunek bankowy będący współwłasnością osoby uprawnionej do świadczeń oraz osoby trzeciej, jak również gdy osoba uprawniona do danego świadczenia upoważniła inną osobę do pobierania środków pieniężnych znajdujących się na rachunku. Są to więc sytuacje, w których osoba niebędąca uprawnioną do danego świadczenia, wypłaca, po śmierci uprawnionego, przekazywane na rachunek bankowy świadczenia choć świadczenia te mają charakter osobisty, co oznacza, że przysługują wyłącznie osobie uprawnionej, zatem prawo do ich otrzymywania ustaje wraz ze śmiercią osoby uprawnionej. Podkreślenia przy tym wymaga, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 5 u.ś.r. nie wskazuje jako warunku uznania za świadczenie nienależnie pobrane elementu świadomości co do braku prawa do dysponowania środkami wypłaconymi z rachunku beneficjenta, stąd też bez znaczenia pozostają zarzuty dotyczące nieudzielenia informacji przez pracowników banku o pochodzeniu środków na rachunku ciotki. Przywoływane w skardze tezy orzeczeń sądów administracyjnych dotyczą odmiennych stanów prawnych.

Nowelizacja definicji świadczenia nienależnie pobranego w sposób wskazany powyżej pozwoliła więc na wydanie decyzji o uznaniu danych świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do zwrotu podmiotu, który nie był adresatem decyzji uprawniającej do danych świadczeń, a następnie - w sytuacji braku zwrotu tych świadczeń - wszczęcia postępowania egzekucyjnego (Kawecka Anna, Komentarz praktyczny "Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne po zmianach, zwrot zasiłku pielęgnacyjnego").

Okoliczność, iż świadczenia rodzinne, w tym zasiłek pielęgnacyjny przekazywane są na podany przez uprawnionego rachunek bankowy, spowodowała konieczność wprowadzenia regulacji pozwalającej na uzyskanie przez organ zwrotu przekazanych kwot bezpośrednio od instytucji prowadzącej rachunek bankowy. Powyższe dokonane zostało wspominaną wyżej nowelizacją, ma mocy której dodano art. 30a u.ś.r., upoważniający organ do domagania się zwrotu przez podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawcę instrumentu płatniczego, organowi właściwemu, kwoty świadczeń rodzinnych przekazanych po dniu śmierci osoby uprawnionej na ten rachunek albo instrument płatniczy. Przy czym bank może się zwolnić z obowiązku zwrotu całej kwoty przekazanego po ww. dacie świadczenia, jeśli w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku wskaże osobę, która, przed jego otrzymaniem dokonała wypłaty z powyższego rachunku nienależnego jej świadczenia, co nie pozwala zrealizować wniosku w całości lub części.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji pismem z dnia 20 maja 2020 r. wystąpił do Banku Spółdzielczego w A., do którego zgodnie z dyspozycją osoby uprawnionej – H.W. przekazywał zasiłek pielęgnacyjny o zwrot nadpłaconego świadczenia. Gdyby nadpłacone środki znajdowały się na koncie osoby uprawnionej to zgodnie z art. 30a ust. 3 w/w ustawy zwrot tych świadczeń na rachunek bankowy organu wypłacającego świadczenie uznany byłby za zwrot nienależnie pobranych świadczeń.

Słusznie stwierdzono jednak w zaskarżonej decyzji, że przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania w rozpoznawanej sprawie bowiem środki zostały wypłacone na podstawie prawomocnego z postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł. [...] Wydział Cywilny o sygn. akt [...] z dnia [...] r. spadkobiercom H.W., tj. A.W. i S. W. Powyższe potwierdza także pismo Banku Spółdzielczego w A. z dnia 29 maja 2020 r.

Za bezpodstawne i nieznajdujące odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia są zarzuty skarżących, jakoby w decyzji brak jest informacji, czy Bank Spółdzielczy w A. zwolniony został z obowiązku zwrotu świadczeń rodzinnych przekazanych po dniu śmierci osoby uprawnionej na podstawie art. 30a ust. 2 u.ś.r. W treści uzasadnienia w sposób wyraźny stwierdzono bowiem, że ustawowy 30-dniowy termin wynikający z art. 30a ust. 2 u.ś.r. został przez bank dochowany (wniosek z dnia 20 maja 2020 r. - odpowiedź Banku 28 maja 2020 r. - wpływ pisma do organu 3 czerwca 2020 r.). Ponadto wypłata zasiłku pielęgnacyjnego dla spadkobierców H.W. nastąpiła w dniu 3 marca 2020 r. zatem przed otrzymaniem wniosku od organu wypłacającego świadczenie (wniosek z dnia 20 maja 2020 r.). W konsekwencji organy prawidłowo przyjęły, zgodnie z brzmieniem powołanego powyżej przepisu, iż bank jest zwolniony ze zwrotu kwoty zasiłku pielęgnacyjnego przekazanego przez organ I instancji po śmierci osoby uprawnionej. Dodatkowo bank wskazał osoby na rzecz, których zasiłek pielęgnacyjny został wypłacony.

W konsekwencji powyższego organy obu instancji zasadnie stwierdziły, że A.W. i S.W. są zobowiązane na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., to wskazać należy, że zgodnie z ich treścią decyzja musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, na które składają się w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa i wszystkie te elementy zaskarżona decyzja, w ocenie sądu, zawiera.

Jeśli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 61 § 4 k.p.a. poprzez brak formalnego zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, to wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym nie zawsze naruszenie art. 61 § 4 k.p.a. jest takim naruszeniem tego przepisu, który skutkuje koniecznością uchylenia wydanego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 30 grudnia 2016 r., I OSK 2103/16; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 lutego 2017 r., IV SA/Po 1034/16, www.cbois.nsa.gov.pl). Ciążący na organie administracji publicznej obowiązek powiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego stanowi wypełnienie gwarancji procesowych strony danego postępowania, wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Nie można pominąć jednak, iż naruszenie wynikającego z art. 61 § 4 k.p.a. obowiązku winno być zawsze oceniane w odniesieniu do stanu faktycznego i prawnego konkretnej sprawy administracyjnej. Obowiązek ten ma umożliwić stronie postępowania realizację określonych przepisami prawa uprawnień procesowych, mających wpływ na ustalenie stanu faktycznego i prawnego konkretnej sprawy, a więc czynności mających istotny znaczenie dla rozstrzygnięcia. Okoliczności niniejszej sprawy nie budziły wątpliwości, a strona skorzystała z prawa odwołania się od decyzji organu I instancji, zatem zrealizowała prawo do przedstawienia swojego stanowiska w sprawie. Co natomiast najbardziej istotne skarżące nie wykazały związku pomiędzy wskazanym naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. Tym samym nie sposób uznać, iż naruszenie to mogło stanowić podstawę uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Reasumując, w niniejszej sprawie organy administracji przeprowadziły postępowanie z poszanowaniem zasad określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego, zwłaszcza podejmowały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Materiał dowodowy został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony w całości (art. 77 § 1 k.p.a.). Następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego organy stwierdziły, że zachodzą przesłanki do wydania decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia (art. 80 k.p.a.), co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zapadłych rozstrzygnięć (art. 107 § 3 k.p.a.).

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w wyroku. dc