Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 818/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 § 1 i 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 i art. 3 pkt. 16
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 662/17 w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz orzeczenia o ich zwrocie oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 października 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 662/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz orzeczenia o ich zwrocie.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] stycznia 2016 r. J.K. wystąpiła do Prezydenta Miasta [...], dalej jako "Prezydent Miasta", o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci: M.P. i K.K., na okres zasiłkowy 2015/2016. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] Prezydent Miasta przyznał zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 października 2016 r. w łącznej kwocie 348,30 zł miesięcznie. Przyznane z zasiłkiem dodatki objęły: dodatki z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez dzieci i dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego.

Następnie w dniu [...] maja 2017 r. Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2003 nr 228 poz. 2255 ze zm.), dalej jako "u.ś.r." wydał decyzję nr [...] ustalającą, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami pobrany przez stronę za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. w łącznej kwocie 373,77 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jednocześnie organ orzekł o konieczności jego zwrotu przez stronę. Postępowanie to zostało wszczęte z urzędu, po uzyskaniu przez organ informacji o dochodach uzyskiwanych przez męża wnioskodawczyni na podstawie umów o pracę na czas określony t.j. od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. z firmą T. Sp. z o.o. w S. Organ wskazał, że skarżąca nie poinformowała o fakcie podjęcia pracy przez męża, a wyliczenia wykazały, że dochód rodziny z lipca 2016 r. przekroczył kryterium dochodowe o 124,59 zł. Zgodnie zatem z art. 24 ust. 7 w zw. z art. 5 ust. 3 oraz ust. 3 a u.ś.r. świadczenia rodzinne na dzieci od dnia 1 sierpnia 2016 r. przysługiwały stronie w obniżonej wysokości, to jest w kwocie 223,71 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami (348,30 zł), a kwotą, o którą przekroczony został dochód rodziny (124,59 zł). Organ podniósł, że strona została wcześniej pouczona o konieczności informowana organu o zmianie sytuacji dochodowej rodziny. Wobec powyższego organ uznał, że stosownie do art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. pobrana przez skarżącą w okresie od sierpnia 2016 r. do października 2016 r. nadwyżka świadczenia była świadczeniem nienależnie pobranym i nakazał jej zwrot.

Od powyższej decyzji J.K. złożyła odwołanie.

Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], dalej jako "SKO" lub "Kolegium", utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu I instancji. Kolegium podkreśliło, że gdyby strona poinformowała organ o zmianie sytuacji dochodowej rodziny, świadczenia rodzinne wraz z dodatkami byłyby wypłacane w kwocie 223,71 zł. Ponieważ jednak strona nie dopełniła tego obowiązku, wypłacone świadczenia rodzinne były świadczeniami nienależnie pobranymi. Nadto strona nie podała żadnych, konkretnych zarzutów dotyczących zaskarżanej decyzji, a trudności uzyskania alimentów od męża pozostają bez wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.

J.K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję SKO. Skarżąca powtórzyła treść odwołania oraz wskazała, że decyzja jest krzywdząca, sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, oraz wydana z naruszeniem art. 7 i art. 77 k.p.a., gdyż w sprawie nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego co do jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej z uwagi na problemy z przekazywaniem środków na rzecz rodziny przez T.K.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd I instancji uznał, że złożona skarga nie może zostać uwzględniona. Sąd wskazał, że stosownie do treści art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Nadto, że w przedmiotowej sprawie świadczenia zostały uznane za nienależnie pobrane w oparciu o przesłankę określoną w art. 30 ust. 2 punkt 1 u.ś.r. Nadto określone w u.ś.r. zasady ustalania dochodu rodziny mają charakter zobiektywizowany. Sąd I instancji powołał się na: treść art. 3 ust. 1 pkt 16 u.ś.r. który wymienia członków rodziny tj. małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku o ukończenia 25 roku życia; art. 3 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., który stanowi, że dochód rodziny jest sumą dochodów członków rodziny oraz art. 3 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., który wskazuje jakie rodzaje uzyskiwanych przez członków rodziny dochodów, stanowią dochód w rozumieniu u.ś.r. – jest nim m.in. dochód w postaci wynagrodzenia za pracę.

WSA podniósł, że organy zasadnie wyjaśniły, iż niezależnie od sytuacji faktycznej, jaka istnieje pomiędzy małżonkami, dopóki pozostają oni w małżeństwie, wchodzą w skład rodziny w rozumieniu u.ś.r. W konsekwencji na dochód członka rodziny, a w konsekwencji dochód rodziny, składają się wszystkie należne małżonkom w danym okresie dochody. Wprawdzie skarżąca pozostając w związku małżeńskim z T.K. wystąpiła o zasądzenie alimentów od męża na rzecz ich wspólnego syna K.K., jednak organy nie miały obowiązku ustalenia, czy małżonek skarżącej faktycznie uczestniczy w życiu i utrzymaniu rodziny, w jaki sposób realizuje nałożony na niego obowiązek alimentacyjny względem syna, ani też w jakim stopniu uzyskiwane przez T.K. dochody z wynagrodzenia za pracę są przeznaczane przez niego na potrzeby żony i dzieci. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy konieczne bowiem było wyłącznie ustalenie kręgu osób wchodzących w skład rodziny skarżącej w rozumieniu u.ś.r. oraz źródeł i wysokości uzyskiwanych przez te osoby dochodów, przy uwzględnieniu zasad wyliczania dochodu w tym doliczeń i odliczeń dochodów uzyskanych lub utraconych (art. 3 ust. 1 pkt 24, pkt 25) w trakcie pobierania świadczeń przez skarżącą. Według WSA w przedmiotowej sprawie organy sprostały tym wymaganiom, a postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w adekwatnym zakresie, a więc nie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. Również sama skarżąca nigdy nie kwestionowała, że T.K. jest członkiem jej rodziny, ubiegając się o świadczenia rodzinne w składanych na kolejne okresy zasiłkowe wnioskach zawsze wskazywała, że rodzina jest czteroosobowa, a w jej skład poza skarżącą, wchodzi mąż oraz dwójka małoletnich dzieci. Skarżąca nie kwestionuje też, że w czasie gdy pobierała ona świadczenia rodzinne na dzieci, tj. od czerwca 2016 r., jej mąż uzyskał zatrudnienie w oparciu o umowę o pracę zawartą na czas określony do dnia 31 grudnia 2016 r. Organy z kolei, prawidłowo przyjęły, że uzyskanie przez męża skarżącej wyżej wskazanego dochodu miało wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych pobieranych przez skarżącą w okresie zasiłkowym 2015/2016.

Sąd I instancji zaznaczył także, że określony w art. 30 ust. 2 punkt 1 u.ś.r. obowiązek zwrotu świadczenia ma charakter następczy i uzależniony jest od tego, czy strona była należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobranie przyznanych jej świadczeń.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła J.K., zaskarżając go w całości, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 3 pkt 16 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż mąż skarżącej wchodzi w skład jej rodziny;

b) art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez błędne zastosowanie w sytuacji, gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny wskazuje, iż nie zaistniały okoliczności powodujące zmniejszenie prawa do wypłaconych świadczeń, świadczenia wypłacone skarżącej nie były nienależne, a w konsekwencji nie zachodził obowiązek ich zwrotu.

2. naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", polegające na oddaleniu zamiast uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji organów obu instancji podczas gdy decyzje te zostały wydane bez zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego w szczególności bez przeprowadzenia dowodów na kluczową w sprawie okoliczność osób wchodzących w skład rodziny skarżącej oraz ustalenia czy w skład tej rodziny wchodzi mąż skarżącej, a w konsekwencji czy dochody męża skarżącej powinny być wliczane do dochodów rodziny skarżącej.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku, rozpoznanie skargi na rozprawie oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały opłacone w całości ani w części.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji.

Skarga kasacyjna w przedmiotowej sprawie zarzuca zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzut naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego.

Przechodząc do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, należy wskazać, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. nie może odnieść zamierzonego skutku.

Podkreślić należy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. mają charakter wynikowy. Ich zastosowanie przez sąd I instancji jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, która uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.) lub też nie stwierdzenie niezgodności z prawem aktu lub czynności (art. 151 p.p.s.a.). Przepisy te nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Skarżąca kasacyjnie powiązała je z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Jednakże w ocenie NSA, Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a. w oparciu o stan faktyczny ustalony w sposób zgodny z ww. przepisami k.p.a. Materiał dowodowy zgromadzony przez organy został prawidłowo oceniony, zasadnie zatem Sąd I instancji potwierdził zgodność z prawem przeprowadzonych przez organ czynności i wyprowadzonych przezeń wniosków. Organ wyjaśnił stan faktyczny sprawy przy pomocy dostępnych środków dowodowych w sposób należyty, a następnie ocenił zebrany materiał przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu stron, czemu dał wyraz w motywach podjętego rozstrzygnięcia. Następnie Sąd I instancji poddał szczegółowej analizie wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, w wyniku czego słusznie ocenił zaskarżoną decyzję jako zgodną z prawem.

Należy także wskazać, że w przypadku oddalenia skargi na decyzję lub postanowienie organu administracji można zarzucić Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to Sąd ten nie spełni dyspozycji tej normy prawnej i nie uchyli zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Jeśli z wyroku wynika, że Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może zarzucić oddalającemu skargę Sądowi I instancji naruszenia omawianego przepisu, gdyż rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd I instancji normy prawnej. Samo wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Analiza skargi kasacyjnej w zakresie uzasadnienia rozpatrywanego zarzutu wskazuje zaś, że w istocie sprowadza się ono jedynie do polemiki z ustaleniami stanu faktycznego i jego oceną dokonaną przez organ orzekający w sprawie, którą Sąd I instancji zaaprobował.

NSA nie podziela argumentu strony skarżącej jakoby Sąd I instancji, oddalił skargę mimo, iż powinien ją uwzględnić i uchylić decyzje organów obu instancji gdyż zostały one wydane bez zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego w szczególności bez przeprowadzenia dowodów na kluczową w sprawie okoliczność osób wchodzących w skład rodziny skarżącej oraz ustalenia czy w skład tej rodziny wchodzi mąż skarżącej, a w konsekwencji czy dochody męża skarżącej powinny być wliczane do dochodów rodziny skarżącej.

Określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych zasady ustalania dochodu rodziny mają charakter zobiektywizowany. Dlatego też okoliczności podnoszone przez skarżącą i w jej ocenie niesłusznie pominięte, nie są istotne dla sprawy, z punktu widzenia określonych w ustawie reguł ustalania wysokości dochodu rodziny. Przy czym organy nie miały obowiązku badać faktycznej sytuacji rodzinnej skarżącej. Skarżąca sama wskazywała męża jako czwartego członka rodziny, który nadto zamieszkuje pod tym samym adresem. Mimo stosownych pouczeń nie informowała o zmianie wysokości uzyskiwanych przez niego zarobków. W nawiązaniu do definicji zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 16 u.ś.r. słusznie wskazano, że niezależnie od sytuacji faktycznej, jaka istnieje pomiędzy małżonkami, dopóki pozostają oni w małżeństwie, wchodzą w skład rodziny w rozumieniu u.ś.r. W przedmiotowej sprawie żadne okoliczności nie wskazują, by małżonkowie byli po rozwodzie, czy też w separacji. Zadeklarowana chęć uregulowania sytuacji życiowej w tej kwestii nie ma w sprawie żadnego znaczenia. Deklaracje nie mające poparcia w faktach i dowodach nie mogą być brane pod uwagę przez sąd czy organy administracyjne. Zgromadzony materiał dowodowy musi być rzetelny i opierać się na aktualnej sytuacji życiowej, a nie przyszłej. Wobec tego nie było podstaw by nie uwzględniać męża skarżącej przy ustalaniu prawa do świadczeń określonych w u.ś.r.

Skarżąca kasacyjnie podniosła także naruszenie przepisów prawa materialnego. W pierwszej kolejności zarzuciła naruszenie art. 3 pkt 16 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że jej mąż wchodzi w skład rodziny. W ocenie NSA, w przedmiotowej sprawie słusznie uznano, że mąż skarżącej kasacyjnie wchodzi w skład jej rodziny. Zgodnie z tym przepisem pojęcie rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia (...). W orzecznictwie sądowoadministarcyjnym przyjmuje się, że legalna definicja "rodziny", zamieszczona w art. 3 pkt 16 u.ś.r., nie zawiera zwrotów niedookreślonych i nie pozostawia miejsca na ich swobodną interpretację. Warunkiem istnienia rodziny nie jest wspólne zamieszkiwanie, wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego, wspólność w zakresie budżetu domowego czy wzajemne stosunki między członkami rodziny. Definicja ta nie łączy pojęcia "rodzina" z pokrewieństwem czy obowiązkiem alimentacyjnym. "Rodzinę" tworzą wymienione w przepisie podmioty. Odpowiednie uwzględnianie w składzie rodziny wymienionych w definicji podmiotów oznacza, że podlegają oni zaliczeniu do "rodziny", o ile w konkretnej sytuacji istnieją. Organy nie zostały uprawnione do badania czy w danym stanie faktycznym zastosowanie definicji legalnej rodziny jest korzystniejsze dla strony czy też należałoby odstąpić od tej definicji na korzyść innego rozumienia tego terminu. Rodzinę w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. stanowią małżonkowie, bez względu na istniejące między nimi relacje, w tym wynikające z zawartych umów małżeńskich, sposób ich zamieszkania, czy brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa z uprawnionym. W uregulowanym pojęciu rodziny nie chodzi bowiem o wykreowanie grupy osób cechującej się bliskością i wspólnotą, ale o umożliwienie jak najbardziej adekwatnej oceny sytuacji finansowej osoby wymagającej wsparcia Mąż i żona, są zobowiązani do udzielania sobie pomocy i wsparcia. Umowa majątkową małżeńska, na którą powołują się skarżący nie wyłącza takiego obowiązku. Obowiązek wzajemnego wspierania się małżonków ma oczywisty wpływ na sytuację każdego z nich. (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 stycznia 2018 r., sygn. IV SA/Gl 762/17, zob. również wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2228/14). Powyższe podziela skład NSA orzekający w niniejszej sprawie.

Ustawodawca nie stawia bardziej szczegółowych wymagań do poszczególnych członków rodziny, nie ma więc wymagań by małżonek był "wspólnie zamieszkujący", "prowadzący wspólne gospodarstwo domowe", "niepozostający w formalnej separacji", itp. Skoro ustawa nie wprowadza żadnych dodatkowych kryteriów (warunków) zaliczenia małżonka do grona członków rodziny, to niedopuszczalne jest konstruowanie takich kryteriów (warunków) w drodze wykładni pozajęzykowej. Nawet ewentualne pozostawanie z małżonkiem w "nieformalnej separacji" nie pozwala wyłączyć takiego małżonka z grona członków "rodziny" wnioskodawcy w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. (wyrok NSA w Warszawie z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. I OSK 1155/17).

Stanowisko autora skargi kasacyjnej byłoby uprawnione na gruncie definicji "rodziny" zamieszczonej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017r. poz. 1769, z późn. zm.) bowiem w art. 6 pkt 14 użyte w tej ustawie określenie "rodzina" oznacza "osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące", jednakże u.ś.r. zawiera w art. 3 pkt 16 własną, autonomiczną definicję tego terminu. Nie można więc uznać by termin "odpowiednio" pozwalał na zaliczenie do rodziny wymienionych w tym przepisie osób w zależności od sytuacji życiowej z uwzględnieniem celów ustawy. Taka interpretacja pozwalałaby na obejście prawa.

Ostatni zarzut dotyczył naruszenia art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Skarżąca kasacyjnie podniosła, że przepis ten błędnie zastosowano. W jej ocenie "prawidłowo ustalony stan faktyczny" wskazuje, że nie zaistniały okoliczności powodujące zmniejszenie prawa do wypłaconych świadczeń, a w konsekwencji obowiązek ich zwrotu. Jak wskazano wyżej prawidłowo ustalono w sprawie stan faktyczny, wobec czego zarzut ten jest bezzasadny. Zasadnie uwzględniono dochód małżonka przy obliczaniu wysokości świadczenia i tym samym stwierdzono, że zaistniały okoliczności powodujące zmniejszenie wypłacanych świadczeń, wskutek czego we wskazanej kwocie skarżąca nienależnie pobrała świadczenie i zobowiązano ją do zwrotu. Unormowanie zawarte w art. 30 u.ś.r. dotyczy nienależnie pobranych świadczeń, wprowadzając ogólną zasadę, że świadczenia rodzinne nienależnie pobrane podlegają zwrotowi. Zwrotowi podlegają wszystkie świadczenia rodzinne, o których stanowi ustawa, a więc skatalogowane w art. 2 u.ś.r., pod warunkiem że zostały nienależnie pobrane. Ustawodawca wprowadza zasadę, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie rodzinne obowiązana jest do jego zwrotu. Należy mieć na uwadze, że skoro ustawodawca wprowadza obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych przez osobę, która je nienależnie pobrała, to po stronie organu administracji publicznej, który związany jest dyscypliną finansów publicznych, istnieje obowiązek dochodzenia przedmiotowych świadczeń (zob. Anna Kawecka, Ustawa o świadczeniach rodzinnych pod red. Katarzyny Małysy-Sulińskiej, Warszawa 2015r., s.443 i nast.).

Jak już podnoszono skarżąca kasacyjnie podawała małżonka jako członka rodziny, ponadto wystosowano do niej właściwe pouczenia, z którymi niewątpliwie się zapoznała. Wprowadzając warunek stosownego pouczenia ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w ww. przepisie u.ś.r., to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (zob. wyrok NSA wyrok z 13 września 2017 r. I OSK 2814/16; wyrok NSA z 27 lutego 2013 r., I OSK 1525/12). W przedmiotowej sprawie skarżąca została poprawnie pouczona o warunkach przyznania świadczenia i obowiązku informowania o wszelkich zmianach w sytuacji materialnej rodziny a mimo to obowiązku tego nie dopełniła. Zaniedbanie to skutkowało wypłatą świadczenia, które bezsprzecznie było świadczeniem nienależnym, we wskazanej części.

Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

Wniosek o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi z tytułu pomocy udzielanej z urzędu zostanie rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.