Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SAB/Wr 19/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Zobowiązano do dokonania czynności
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 112 poz 1198
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Łoboda, Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w D. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. zobowiązuje Prezesa Sądu Rejonowego w D. do załatwienia wniosku M. K. z dnia 19 stycznia 2010 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia organowi prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; II. stwierdza, iż w bezczynności Prezesa Sądu Rejonowego w D. w powyższej sprawie brak rażącego naruszenia prawa; III. odstępuje od orzeczenia o wymierzeniu Prezesowi Sądu Rejonowego w D. grzywny; IV. zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego w D. na rzecz M. K. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 19 stycznia 2010 r., opartym na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. nr 112, poz.1198 ze zm.) dalej: ustawa, M. K. (wnioskodawca, skarżący) wystąpił do Prezesa Sądu Rejonowego w D. o udostępnienie kopii/skanów wyroków wyłożonych w sekretariacie Wydziału Karnego tego Sądu do wglądu publicznego.

Wiceprezes Sądu Rejonowego w D. w piśmie z dnia 2 lutego 2010 r., poinformowała wnioskującego, że zgodnie z treścią art. 418 a k.p.k. w wypadku wyrokowania poza rozprawą, treść wyroku udostępnia się publicznie przez złożenie jego odpisu na okres 7 dni w sekretariacie sądu, o czym należy uczynić wzmiankę w protokole posiedzenia. Przepis ten, dodany ustawą nowelizującą z dnia 10 stycznia 2003 r. realizuje ustawowy obowiązek publicznego ogłoszenia wyroku (art. 418 § 1 k.p.k.) i dotyczy sytuacji, gdy sąd wydaje wyrok poza rozprawą, a więc na posiedzeniu także bez udziału stron. W doktrynie uważa się, że nie jest to w istocie ogłoszenie wyroku, a jedynie stworzenie możliwości zapoznania się z dokumentem zawierającym wydany już wyrok sądu w danej sprawie (por. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego, Komentarz, Zakamycze 2003 r.). Tym bardziej, że brak jest w ogóle publicznie dostępnej informacji o takim wyroku, skoro wzmiankę o "wyłożeniu" czyni się tylko w protokole posiedzenia.

Poprzez wyłożenie odpisu wyroku w sekretariacie realizuje się prawo obywatela do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej (art. 61 Konstytucji RP) i dostępu do informacji publicznej w ujęciu ustawy.

W dniu 3 września 2010 r. wnioskujący skierował do Prezesa Sądu Rejonowego w D. pismo, wskazując, że jest to odwołanie od decyzji Prezesa Sądu Rejonowego w D. z dnia 2 lutego 2010 r.

W odpowiedzi Wiceprezes Sądu Rejonowego w D., w piśmie z dnia 11 października 2010 r. znak [...], stwierdziła, że odnośnie żądanych informacji wyłączone jest zastosowanie ustawy. Dlatego nie wydała decyzji w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.

W dniu 30 września 2010 r. wnioskujący złożył do Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie i domagał się wyznaczenia Prezesowi Sądu Rejonowego w D. terminu do przesłania odwołania z dnia 3 września 2010 r., ponadto złożył 18 października 2010 r. w Sądzie Okręgowym w Ś. pismo skierowane do Prezesa Sądu, w którym podtrzymał swe stanowisko.

Pisma te zostały uznane za skargę na postępowanie Wiceprezesa Sądu Rejonowego w D., na którą to skargę Prezes Sądu Okręgowego w Ś. udzielił odpowiedzi pismem z dnia 18 listopada 2010 r. nr [...], wyrażając w nim pogląd, że Prezes Sądu Rejonowego w D. w tej sprawie nie wydał decyzji, gdyż informacja w postaci wskazanych odpisów nie jest objęta zakresem ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Ś., M. K. wniósł o zobowiązanie Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. do rozpatrzenia odwołania w sprawie udostępnienia informacji publicznej o jaką wystąpił.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w Ś. wniósł o jej oddalenie w całości, ewentualnie o jej odrzucenie.

Wyrokiem z dnia 16 lutego 2011 r. sygn. akt IV SAB/Wr 68/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. K. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Sąd w szczególności podzielił stanowisko organu, że żądanie skarżącego o udostępnienie, na podstawie art. 418 a k.p.k. kopii/skanów wyroków wyłożonych w sekretariacie wydziału karnego, nie stanowi informacji publicznej udostępnianej na podstawie przepisów ustawy.

W takiej sytuacji organ miał podstawy do poinformowania wnioskodawcy, że sprawa nie dotyczy informacji publicznej, o której mowa w ustawie. Nie można zatem uznać, że organ w jakikolwiek sposób pozostał bezczynny wobec wniosku strony skarżącej. Wskazuje na to szereg pism skierowanych do skarżącego, w których organ wyraźnie informuje o braku podstaw prawnych do udzielenia żądanych informacji. Niewątpliwie stanowi to przejaw aktywności organu wobec żądania skarżącego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 2 ust. 1 ustawy w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, iż prawo do uzyskiwania informacji publicznej może być wyłączone w oparciu o przepisy określające czasowy dostęp do określonych informacji, co prowadzi do naruszenia zasady proporcjonalności, art. 1 ust. 2 ustawy i art. 418 a k.p.k., poprzez błędną ich wykładnię polegającą na odmowie stosowania przepisów ustawy o dostępie (...) po okresie wskazanym w art. 418 a k.p.k. /.../

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.

Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt 933/11 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zobowiązał Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 19 stycznia 2010 r. w terminie czternastu dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku w dniu 2 lutego 2012 r. wniósł Prezes Sądu Okręgowego w Ś.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w D., skarżący wniósł o zobowiązanie go do rozpatrzenia wniosku z dnia 19 stycznia 2010 r. o udostępnienie informacji o jaką wystąpił.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w D. wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu pisma wskazał, że nie dopuścił się bezczynności w powyższej sprawie gdyż wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt IV SAB/Wr 101/11 nie jest wyrokiem prawomocnym.

Ponadto podkreślił, że nie jest stroną toczącego się postępowania przed WSA we Wrocławiu i nie został na mocy nieprawomocnego wyroku z dnia 16 listopada 2011 r. zobowiązany do udzielenia informacji publicznej w zakresie objętym wnioskiem skarżącego z dnia 19 stycznia 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., skarga na bezczynność organu administracji przysługuje w sprawach, w których są wydawane decyzje i postanowienia (art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a.) oraz w tych sprawach, w których mogą być wydawane akty (inne niż decyzje i postanowienia) lub podejmowane czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). W takich sprawach skargę na bezczynność można wnieść skutecznie, jeżeli organ administracji nie załatwia sprawy w terminie określonym bądź to w przepisach art. 35 - 36 k.p.a., bądź w terminie wynikającym z innej ustawy regulującej sposób postępowania organów administracji.

Mówiąc natomiast o dostępie do informacji publicznej i ewentualnej bezczynności w tym zakresie stwierdzić na samym początku należy, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 61 ust. 1 stanowi, iż obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej i osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa, zaś według ust. 2, prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu, przy czym tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, określają ustawy (ust. 3).

Konkretyzacją tego prawa zajmuje się m.in. ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198 ze zm.), gdzie w myśl art. 1, każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonym w tym akcie prawnym. Ponadto na podstawie art. 2 ust. 1, każdemu przysługuje, z zastrzeżeniem art. 5, prawo dostępu do informacji publicznej, co jednocześnie nie oznacza, że każdy podmiot jest zobowiązany do jej udostępniania. Realizacja bowiem tego prawa spoczywa na określonych w ustawie podmiotach. I tak, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności: 1) organy władzy publicznej, 2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych, 3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa, 4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego, 5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.

Zobowiązanymi do udostępnienia informacji publicznej są również organizacje związkowe i pracodawców reprezentatywne, w rozumieniu ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego (Dz. U. nr 100, poz. 1080 ze zm.), oraz partie polityczne (ust. 2).

Wobec treści powyższego przepisu, a konkretnie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy bezsporne jest, że Prezes Sądu Rejonowego jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej.

W powyższej sprawie rozstrzygnięcia wymagają dwa podstawowe problemy.

Pierwszy z nich dotyczy kwestii czy wyrok sądu karnego po zakończeniu postępowania bez względu na formę jego upublicznienia, jest informacją publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 2 ustawy.

Drugi element, którego rozstrzygnięcie jest niezbędne dla wyjaśnienia sprawy dotyczy odpowiedzi na pytanie czy art. 418 a k.p.k. określa odmienne zasady dostępu do informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy.

Oba powyższe problemy zostały rozstrzygnięte wspomnianym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2011 r.

Sąd ten wskazał, że art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy stanowi, że udostępnieniu podlega informacja publiczna o danych publicznych w tym treść i postać dokumentów urzędowych. Ustawodawca w ust. 2 art. 6 ustawy zawarł legalną definicję i stwierdził, że dokumentem urzędowym w rozumieniu ustawy jest treść oświadczenia woli lub wiedzy utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów kodeksu karnego w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy. W świetle tej definicji wyrok sądu wydany w sprawie karnej jest ponad wszelką wątpliwość dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.d.i.p.

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że przepis art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy mówi o udostępnianiu nie tylko treści, ale i postaci dokumentów urzędowych, co oznacza, że wnioskodawca może domagać się zapoznania go nie tylko z merytoryczną treścią wydanego w sprawie karnej wyroku ale też z jego postacią czyli papierowym nośnikiem, na którym wyrok ten został sporządzony. Nie oznacza to wcale, że adresat wniosku jest bezwzględnie zobowiązany do umożliwienia zapoznania się z wyrokiem przez jego okazanie lub przekazanie jego kserokopii lub elektronicznych skanów. Jeżeli w sprawie nie orzeczono kary dodatkowej w postaci przekazania wyroku do publicznej wiadomości osoba w nim wskazana i jej dane osobowe chronione są przepisami ustawy o ochronie danych osobowych.

Przepis art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie danych osobowych stanowi, że za dane osobowe uważa się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej.

Za osobę możliwą do zidentyfikowania uważa się z kolei osobę, której tożsamość można określić bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności przez powołanie się na numer identyfikacyjny albo jeden lub kilka specyficznych czynników określających jej cechy fizyczne, fizjologiczne, umysłowe, ekonomiczne, kulturowe lub społeczne. Adresat wniosku o udostępnienie wyroku sądu winien rozważyć zatem indywidualnie w każdej sprawie, czy charakter przypisanego skazanemu czynu, okoliczności i czas jego popełnienia, nawet po usunięciu imienia i nazwiska osoby skazanej nie pozwalają na identyfikację. Podmiot zobowiązany winien wówczas w oparciu w art. 16 ust. 1 ustawy wydać decyzje odmawiającą udostępnienia informacji publicznej powołując się na ograniczenia zawarte w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy.

W świetle przedstawionych rozważań Sąd stwierdził, że wyrok sądu w sprawie karnej bez względu na formę jego upublicznienia (ogłoszenia czy też wyłożenia w sekretariacie wydziału karnego według art. 418 a k.p.k.) stanowi informację publiczną i odmowa jego udostępnienia winna nastąpić w formie decyzji administracyjnej wydanej w oparciu o art. 16 ust. 1 ustawy.

Zobowiązany w niniejszej sprawie odpowiadając na wniosek pismem pozostawał zatem w bezczynności i skargę na bezczynność co do zasady należało uznać za usprawiedliwioną.

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny rozważył czy art. 418 a k.p.k. określa w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.d.i.p. odmienne zasady i tryb dostępu do informacji publicznej.

Art. 45 ust. 2 Konstytucji RP ustanawia zasadę jawności rozprawy, wskazując na okoliczności, które mogą doprowadzić do jej wyłączenia. Ze zdania drugiego tej normy wynika jednak, że bez względu na sposób prowadzenia rozprawy wyrok ogłaszany jest publicznie.

Przepis art. 418 a k.p.k. dodany ustawą nowelizującą z 10 stycznia 2003 r. realizuje zatem w sytuacjach gdy sąd wydaje wyrok poza rozprawą bez udziału stron, ustawowy obowiązek (wynikający również z art. 418 § 1 k.p.k.) publicznego ogłaszania wyroku.

Nie ustanawia on wobec tego odmiennego trybu dostępu do tego wyroku, jako informacji publicznej w odróżnieniu od art. 156 k.p.k., który określa zasady dostępu do akt sprawy stron i innych osób w postępowaniu karnym. Zasady te dotyczą jednak toczącego się postępowania i są zróżnicowane ze względu na stadium postępowania oraz osoby występujące z wnioskiem w tym zakresie.

Gdyby uznać za prawidłowe stanowisko sądu wojewódzkiego i przyjąć, że wyrok w sprawie karnej wyłożony w sekretariacie sądu na okres 7 dni zgodnie z art. 418 a k.p.k. został już upubliczniony i nie podlega rygorom z ustawy o dostępie do informacji publicznej, ten sam mechanizm należałoby zastosować do wyroków ogłaszanych na rozprawach. Tymczasem w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że wyrok sądu po jego ogłoszeniu jest, jako dokument urzędowy, informacją publiczną i może być udostępniany w oparciu o przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej z zachowaniem ograniczeń przewidzianych w art. 5 tej ustawy.

Przepis art. 418 a k.p.k. nie określa więc, w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy odmiennych zasad i trybu dostępu do informacji publicznej, jaką jest wyrok sądu w sprawie karnej.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Reasumując dotychczasowe rozważania, żądane przez skarżącego informacje stanowią informację publiczną. Udzielenie informacji publicznej natomiast może podlegać ewentualnemu ograniczeniu. Zgodnie bowiem z treścią art. 5 ust. 1 ustawy, prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych, a nadto ze względu na prywatność osoby fizycznej. Zatem, jeśli zobowiązany stanąłby na stanowisku, że wnioskowana informacja podlega tym ograniczeniom, wówczas w myśl art. 16 ust. 1 ustawy, może odmówić jej udzielenia w formie decyzji.

W tej sytuacji podmiot zobowiązany pozostawał w bezczynności w zakresie udostępnienia skarżącemu informacji publicznej, której żądał on we wniosku z dnia 19 stycznia 2010 r. Należy przy tym dodać, że bezczynności tej brak cech rażącego naruszenia prawa; należy bowiem uwzglednić wątpliwości interpretacyjne, które miał WSA we Wrocławiu wydając wyrok w dniu 16 lutego 2011 r. (Sygn. akt IV SAB/Wr 68/11) – wątpliwości w tej kwestii czy wyroki wcześniej wspomniane stanowią informację publiczną. Wobec tego dłuższy czas, jaki upłynął od daty złożenia wniosku nie może przesądzać o istnieniu takiego naruszenia.

Należy także podkreślić, że wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2011 r. dotyczył bezczynności Prezesa Sądu Okręgowego w Ś., natomiast skarżacy w powyższej sprawie kwestionuje bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w D., występuje więc w odrębnej sprawie niż sprawa związana z działaniem Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. Rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie można zatem uzalezniać od ostatecznego załatwienia sprawy w której Prezes Sądu Okręgowego w Ś. został zobowiazany przez Sąd do określonego postępowania.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 149 § 1 i 2 p.p.s.a., a w sprawie kosztów na podstawie art. 200 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji wyroku.