Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 109/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11 art. 107 par. 1 i  par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.),, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 18 sierpnia 2014 r. do Z. U. S. Oddział w S. (zwanego dalej: "Zakładem", "organem") wpłynął wniosek J. G. (zwanego dalej: "Stroną, "Skarżącym") z 31 lipca 2014 r. w sprawie umorzenia części należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucji, kosztami upomnienia i opłatą dodatkową. We wniosku Strona powołała się na trudną sytuacją finansową, wykazując jednocześnie wolę i możliwość dokonania jednorazowej wpłaty w wysokości [...] zł na częściowe pokrycie zobowiązania oraz zwróciła się z wnioskiem o rozłożenie pozostałego do spłaty zobowiązania na raty po [...] zł miesięcznie. Strona wskazała, że w dniu 25 maja 2014 r. Zakład wydał decyzję nr [...] w której określił wysokość należności podlegających umorzeniu na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U.2012.1551) oraz wykaz należności niepodlegających ww. umorzeniu, które należy uregulować. Podniosła, że kwota zadłużenia przekraczająca [...] zł przewyższa jej możliwości płatnicze, zwłaszcza że po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej podejmowała szereg działań celem zaspokojenia wierzycieli, w tym także Zakładu. Strona wskazała, że w związku z przeprowadzoną egzekucją utraciła prawo własności do całego taboru samochodowego swojej firmy oraz że pozbawiona majątku, osiągając niewystarczające dochody, nie jest w stanie spłacić zobowiązania, gdyż osiągane wynagrodzenie pozwala jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jej rodziny. Ponadto swój wniosek Strona uzasadniła wiekiem ([...]lat) oraz wskazała, że konieczność wyjazdu za granicę w celach zarobkowych nie pozostała bez znaczenia na życie członków jej rodziny, jej strukturę i trwałość.

Do wniosku Strona dołączyła kopie dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej jej i jej żony, w tym: dokumentów dotyczących prowadzonego wobec Strony postępowania egzekucyjnego, zeznań o wysokości dochodu osiągniętego przez Stronę za granicą za okres 6 kwietnia 2010 - 5 kwietnia 2011 r. i 6 kwietnia 2012 - 5 kwietnia 2013 r., zaświadczenia dotyczącego zatrudnienia żony Strony, zestawienia kosztów utrzymania Strony i jej żony wraz z rachunkami i fakturami.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] , wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2013.1442 ze zm.) – zwanej dalej "u.s.u.s.", Zakład odmówił Stronie umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (za okres [...] r.) i na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (za okres [...] r.) oraz z tytułu odsetek na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenia zdrowotne finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

Pismem z 3 listopada 2014 r., uzupełnionym pismem z 14 listopada 2014 r., Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności, wskazując na swoją trudną sytuacją finansową. Strona podniosła, że w decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek Zakład wskazał jej dochód który uzyskała w okresie od 6 kwietnia 2010 r. do 5 kwietnia 2011 r. w kwocie [...] GBP, tj. [...] zł, nie zestawiając go z ponoszonymi przez nią kosztami. Oświadczyła, że za powyższą kwotę musiała utrzymać się na terenie A., gdzie początkowo koszty utrzymania przewyższały osiągane w tym zakresie przychody. Wskazała również, że obecnie po odliczeniu ponoszonych wydatków pozostaje jej kwota ok [..] zł, z której to ponosi koszty z tytułu zakupu odzieży, książek, prasy, leków, środków higienicznych oraz ochrony zdrowia. Strona oświadczyła, że jego żona – S. G. osiąga przychody w kwocie około [...] zł, jednocześnie ponosząc wydatki z tytułu kosztów utrzymania w wysokości około [...] zł oraz wyżywienia w kwocie [...] zł. Pozostająca jej kwota w wysokości [..] zł jest przeznaczana na pokrycie wydatków z tytułu zakupu odzieży, książek fachowych, ochrony zdrowia, leków i środków higienicznych. Jednocześnie Strona wskazała, że w miarę możliwości reguluje zobowiązania wobec Zakładu, o czym świadczyć mogą kwoty uzyskane w drodze egzekucji oraz dobrowolne wpłaty dokonane do 2013 r. Ponadto podniosła, że kwotę w wysokości [...] zł, którą zamierza przeznaczyć na spłatę zobowiązań wobec Zakładu postara się zgromadzić z pożyczki udzielonej w przyszłości od rodziny, co też zmniejszy jej budżet miesięczny. Wskazała także, że pojazdy wskazane przez CEPIK nie stanowią jej własności z uwagi na fakt, że część została sprzedana w drodze licytacji przez komornika sądowego, natomiast część została rozkradziona z części z niezabezpieczonego terenu firmy, a pozostała część została przekazana na złom. Nadto Strona wskazała, że w odniesieniu do jej osoby zachodzą dwa - przewidziane w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s. - przypadki całkowitej nieściągalności, które przy uwzględnieniu sytuacji finansowej Strony winny stanowić podstawę umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek.

W toku postępowania Strona przedłożyła pismo z 24 października 2014 r. oraz pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z 5 listopada 2014 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 18 grudnia 2014 r., nr [...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013.267 ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a." w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Zakład utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 16 października 2014 r.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż Strona prowadziła działalność gospodarczą od 1 sierpnia 1992 r. do 19 lipca 2004 r. w zakresie usług transportowych ciężarowych i spedycyjnych. Na jej koncie na dzień wpływu wniosku figurowały zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...] r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [..] r. w łącznej kwocie [...] zł, oraz odsetki za zwłokę liczone do dnia zapłaty. Ponadto na koncie Strony figurowały zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne za okres [...] r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami.

Na podstawie informacji uzyskanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu ustalono, że Strona nie ma tytułu ubezpieczenia na terenie kraju. Strona jest zatrudniona w W. B. i z tego tytułu otrzymuje średni miesięczny dochód w wysokości około[...] GBP, tj. około [...] zł netto. Z indywidualnego zeznania podatkowego wynika zaś, że w okresie od 6 kwietnia 2010 r. do 5 kwietnia 2011 r. Strona uzyskała całkowity dochód w wysokości [...] GBP (około [...] zł), natomiast w okresie od 6 kwietnia 2012 r. do 5 kwietnia 2013 r. dochód ten wyniósł [...] GBP (około [...] zł).

Na podstawie dostarczonej dokumentacji oraz danych pobranych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu ustalono, że żona Strony jest zatrudniona na umowę o pracę na czas nieokreślony w Z. S. Nr [...] C. K. U., osiągając dochody również z umowy zlecenia w PZU Ż. S.A. oraz S. "T.". Z tego tytułu w okresie od sierpnia 2014 r. do października 2014 r. uzyskała zaewidencjonowany średniomiesięczny łączny dochód w wysokości [...] zł brutto.

Organ wskazał także, że Strona oświadczyła, iż ponosi stałe koszty z tytułu miesięcznych opłat w łącznej wysokości [...] GBP (około [...] zł), zaś stałe miesięczne wydatki żony obejmują koszty utrzymania w kwocie około [...] zł oraz koszty wyżywienia w kwocie [...] zł; ponosi ona także koszty związane z zakupem odzieży, książek fachowych, prasy, leków i środków higienicznych (nieudokumentowane). Strona nie jest właścicielem pojazdów na terenie kraju, wskazanych w decyzji z dnia 16 października 2014 r., ujawnionych na podstawie informacji Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, gdyż pojazdy zostały zbyte w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 5 listopada 2014 r., nr [...] , bądź zezłomowane (oświadczenie Strony).

Następnie organ przywołał treść art. 28 ust. 2-3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365) – zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r.", wskazując na uznaniowy charakter decyzji Zakładu w zakresie umarzania należności.

Mając powyższe na uwadze, organ stwierdził, że w sprawie formalnie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Strona pracuje, osiągając z tego tytułu dochody. Ponadto pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona osiąga dochody na podstawie umowy o pracę oraz umów zlecenia.

Organ uznał także, że w sprawie nie zachodzi uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 28 ust. 3a powołanej ustawy oraz rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., który obligowałby organ ze względu na szczególne okoliczności uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego do umorzenia przedmiotowej należności i rezygnacji z ich dochodzenia w okresie wymagalności. Zdaniem organu, powołana we wniosku sytuacja braku możliwości opłacenia należności w tym zakresie nie zachodzi, a Strona takich okoliczności dowodowo nie wykazała. Strona pracuje, osiągając dochody stanowiące podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych w prowadzonym gospodarstwie domowym, a żona Strony otrzymuje odrębne dochody (z tytułu zatrudnienia). Średniomiesięczny dochód Strony to[...] GBP, tj. około[...] zł netto, a żona Strony w okresie od sierpnia do października 2014 r. uzyskała średni dochód około [...] zł brutto, tj. około [...] zł netto. Osiągane dochody, obok zaspokojenia niezbędnych życiowych potrzeb, stanowią podstawę finansowania bądź dochodzenia nieopłaconych należności w zakresie i granicach przyznanym prawem, bez zagrożenia bezpośrednio tym potrzebom. Powołanie się na dodatkowe a nieudokumentowane wydatki, w ustalonym stanie faktycznym i prawnym, nie mogą samoistnie i bezpośrednio stanowić podstawy umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek w całości lub w części zgodnie z wolą wnioskodawcy, oraz odstąpienia od dochodzenia w okresie wymagalności, zwłaszcza w sytuacji możliwości restrukturyzacji zadłużenia w oparciu o ustawę abolicyjną z dnia 9 listopada 2012 r. Zakład nie zakwestionował przy tym twierdzenia Strony, że nie jest ona w stanie bezpośrednio czy jednorazowo opłacić całości zadłużenia, wskazując na możliwości płatnicze przy dodatkowej możliwości częściowego umorzenia w oparciu o ww. ustawę abolicyjną. Jednakże stwierdził, ze Strona nie jest osobą niezdolną do podjęcia pracy zarobkowej, wyłączoną ze względu na chorobę czy konieczność sprawowania opieki, uniemożliwiających wykonywanie pracy na spłatę zobowiązań. Ponadto Strona aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej na terenie kraju, pracując zarobkowo i nie mając innych osób na bezpośrednim utrzymaniu. Stąd brak podstaw do przyjęcia, że nie istnieją możliwości do spłaty tych należności ze względu na trwały i szczególny przypadek niewypłacalności w okresie ich wymagalności choćby w minimalnych kwotach czy ratach. Niewystarczające dochody na spłatę zobowiązań nie mogą stanowić podstawy w ustalonym stanie faktycznym sprawy umorzenia należności i odstąpienia od ich dochodzenia, stanowią one bowiem w istocie podstawę prawną rozważenia możliwości udzielenia ulgi w spłacie w formie układu ratalnego, zwłaszcza w sytuacji możliwości restrukturyzacji należności na podstawie ustawy abolicyjnej. Powołana okoliczność, stwierdzenia bezskuteczności egzekucji i sprzedaży pojazdów w prowadzonym uprzednio postępowaniu egzekucyjnym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. jako bezskuteczność egzekucji nie może stanowić o ustaleniu przesłanki całkowitej nieściągalności w prowadzonym postępowaniu i ujawnionych w nim dochodach zobowiązanego i jego małżonki. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności nie jest przy tym postępowaniem w sprawie ustalenia obowiązku i określenia jego wysokości, a zwolnieniem z zobowiązania na podstawie przesłanek ustawowych oraz ustalonego stanu faktycznego sprawy. Powołany przy tym brak wystarczających dochodów na opłacenie wszystkich zobowiązań, brak winy w powstaniu zadłużenia a także częściowe opłacenie ustawowego obowiązku nie może stanowić przesłanki do takiego zwolnienia.

Organ zważył także, że Strona 1 lipca 2013 r. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie na podstawie ustawy abolicyjnej z dnia 9 listopada 2012 r. Umorzeniu podlegać może część zadłużenia z tytułu składek wraz z należnymi odsetkami. Warunkiem umorzenia jest spłata należności niepodlegających umorzeniu na podstawie przepisów ww. ustawy. Strona wskazała również na możliwość i wolę spłaty w miesięcznych ratach w kwocie [...] zł należności stanowiących warunki umorzenia na podstawie przywołanej ustawy oraz możliwość zgromadzenia środków w wysokości [...] zł z pożyczki na jednorazową wpłatę, celem zmniejszenia zadłużenia wobec Zakładu.

Reasumując, organ stwierdził, że umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie przesłanek i kryteriów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest niezasadne. Zdaniem organu bowiem, nie można definitywnie stwierdzić, że Strona w pozostałym okresie jest trwale pozbawiona możliwości spłaty i wykonania obowiązku. Brak podstaw do przyjęcia, że nie istnieją już w ogóle możliwości do spłaty tych należności, a dochodzenie w ustalonym stanie zagraża zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych Strony czy członków jego rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Zakładu z dnia 18 grudnia 2014 r. J. G. reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 16 października 2014 r.

Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia, jakie skutki dla Skarżącego i jej rodziny pociągnie za sobą zapłata należności z tytułu składek oraz czy zapłata należności pozbawi Skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

b) art. 11 w zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., polegające na braku konfrontacji dochodów rodziny Skarżącego z koniecznymi wydatkami i potrzebami rodziny, niewzięciu pod uwagę przez organ rentowy, że brak jest zarówno ruchomości jak i nieruchomości, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję oraz niewzięciu pod uwagę zakresu złożonego przez Skarżącego wniosku dotyczącego umorzenia części należności; istnieniu rozbieżności w ustaleniach dotyczących dochodów żony Skarżącego, gdyż w decyzji z 16 października 2014 r. wskazano na jej przychody miesięczne w kwocie [..] zł w okresie 07-09.2014 r. (brak umowy zlecenia), a w zaskarżonej decyzji podano, że od sierpnia 2014 r. do października 2014 r. przychody te wynoszą [...] zł brutto (jest tu umowa zlecenia).

c) art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego, przejawiające się w szczególności brakiem przeanalizowania obecnej sytuacji życiowej Skarżącego oraz pominięcie faktu umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącego w związku z jego bezskutecznością, a w konsekwencji uznanie, że nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie składek oraz przerzucenie na Skarżącego obowiązku wykazania, iż opłacenie należności stanowi zagrożenie dla zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb życiowych, w sytuacji gdy przedstawione wyliczenia i dowody na to wskazują;

d) art. 80 k.p.a., poprzez stwierdzenie, że ustalona na podstawie całokształtu materiału dowodowego sytuacja materialna Skarżącego nie wyczerpuje przesłanek stanowiących podstawę umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, czym organ przekroczył granice swobodnej oceny dowodów;

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., poprzez błędną wykładnię tych przepisów, a w konsekwencji niewłaściwe ich zastosowanie poprzez stwierdzenie, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie składek, czym przekroczono granice uznania administracyjnego.

W uzasadnieniu Skarżący przedstawił argumentację na poparcie stawianych zarzutów. Podniósł m.in., że w podjętym rozstrzygnięciu organ nie rozważył okoliczności, iż Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2014 r., nr [...] , utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji i stwierdził, że prowadzona do majątku zobowiązanego egzekucja nie doprowadziła do wykonania obowiązku objętego przedmiotowymi tytułami wykonawczymi (uzyskano jedynie kwotę, która pozwoliła na częściową realizację tytułu wykonawczego o nr [..] oraz pobranie kosztów egzekucyjnych). W toku podejmowanych przez organ egzekucyjny działań nie ustalono zarówno ruchomości, jak i nieruchomości zobowiązanego, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję (mieszkanie stanowi własność małżonki, utrata taboru samochodowego firmy). Ponadto z akt wynika, że zobowiązany zakończył działalność gospodarczą oraz przebywa obecnie poza granicami kraju i kontakt z nim jest utrudniony. Przebieg postępowania egzekucyjnego nie pozwolił zatem na stwierdzenie żadnych innych składników majątkowych oraz źródeł dochodu, a Zakład (jako wierzyciel) takiego majątku również nie wskazał. Skarżący zaznaczył, że wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało poprzedzone zbadaniem sytuacji majątkowej zobowiązanego w kontekście możliwości zastosowania środka egzekucyjnego zmierzającego do zaspokojenia egzekwowanych należności.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2014.1647), sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje administracyjne w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z uwagi na fakt, że przedmiotem skargi jest ostateczna decyzja Z. U. S., wydana w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wskazania wymaga, że podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.)

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Z. U. S. tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, przewidującego wyjątek od zasady. Wyjątek ten polega na tym, że pomimo braku całkowitej nieściągalności składek możliwe jest ich umorzenie w uzasadnionych przypadkach, przy czym taka możliwość dotyczy tylko składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenie w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Z. U. S. może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że w przypadku przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie, przy umarzaniu tych składek - niezależnie od wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności - zawsze należy oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyrok Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 22/13, LEX nr 1495173).

Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to nie musi ona wywołać umorzenia należnych Zakładowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy Zakładowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.

Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie k.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 k.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011, str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że kontrolą Sądu objęte zostały decyzja i prowadzące do wydania tej decyzji postępowanie, w którym Z. U. S. ustalił, iż nie ma podstawy do umorzenia składek, ponieważ nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także, że nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W następstwie tej kontroli Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu, że w przypadku Skarżącego nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że w odniesieniu do Skarżącego nie mają zastosowania przesłanki określone w pkt 1, 2, 4, 4a i 6. Ocena natomiast pozostałych przesłanek wymaga odniesienia się do stanu faktycznego sprawy. Organ w obu swoich decyzjach przyjął, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżący zakwestionował tę ocenę, podnosząc, że w jego przypadku zachodzą przesłanki przewidziane w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s., gdyż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej na terenie kraju, nie jest już właścicielem taboru samochodowego (należący do firmy tabor samochodowy został częściowo zbyty w toku egzekucji, rozkradziony albo zezłomowany), zaś Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 8 lipca 2014 r., którym umorzono prowadzone wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne, z uwagi na brak majątku (rzeczy ruchomych i nieruchomości), z którego można prowadzić skuteczną egzekucję.

Odnosząc się do powyższego, należy wskazać, że samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, utrata ruchomości jak również wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzenia postępowania egzekucyjnego nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s. W tych przypadkach bowiem, zasadniczo konieczne jest stwierdzenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności, że brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności.

Tymczasem - jak ustalił organ i czego Strona nie kwestionuje - Skarżący wykonuje pracę w W. B. i z tego tytułu osiąga średniomiesięczny dochód w wysokości[...] GBP, tj. około [...] zł netto, a fakt ten potwierdza, że istnieje majątek, z którego można prowadzić egzekucję, skoro wynagrodzenie – w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – stanowi jeden z przedmiotów egzekucji. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie bez znaczenia pozostaje także fakt, iż Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona uzyskuje stałe dochody z umowy o pracę oraz umów zleceń. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że w odniesieniu do Skarżącego zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności.

Wątpliwości Sądu nie budzi także dokonana przez organ ocena sytuacji Skarżącego w świetle § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Podkreślić w tym miejscu należy, że przewidziane w tym przepisie umorzenie należności z tytułu składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np. na znikome źródło dochodów, ciężki stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu. Odstąpienie od obowiązku regulowania należności z tytułu składek jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że strona nie tylko obecnie, ale również w przyszłości, nie będzie miała możliwości spłaty nawet części zaległości.

W rozpoznawanej sprawie Zakład, na podstawie przedłożonych do sprawy dokumentów oraz poczynionych ustaleń, poddał ocenie wszystkie okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej Skarżącego, i dokonał ich merytorycznej oceny. Organ zważył, że Skarżący i jego żona pracują, uzyskując dochody stanowiące podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych w prowadzonych przez nich gospodarstwach domowych. Jak bowiem wskazano powyżej, średniomiesięczny dochód Skarżącego to około [...] zł netto, zaś jego żona w okresie od sierpnia do października 2014 r. uzyskała średni dochód około [...] zł netto. Z kolei ponoszone przez nich stałe miesięczne wydatki stanowią odpowiednio – około [...] zł (Skarżący) i około [...] zł (żona). Osiągane dochody obok zaspokojenia niezbędnych życiowych potrzeb, mogą zatem stanowić podstawę finansowania bądź dochodzenia nieopłaconych należności w zakresie i granicach przyznanym prawem, bez zagrożenia bezpośrednio tym potrzebom.

W tym miejscu podkreślić należy, ze o wadliwości wskazywanej oceny organu nie może świadczyć podniesiona w skardze okoliczność, iż w decyzjach organu istnieją rozbieżności w ustaleniach dotyczących wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę Skarżącego. Skoro organ, ponownie rozpoznając sprawę, na podstawie danych wynikających z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS ustalił, że żona Skarżącego oprócz dochodów z wynagrodzenia za pracę uzyskiwała dochody z umów zlecenia, to przy podejmowaniu rozstrzygnięcia winien był uwzględnić dochody z obu źródeł. Skarżący nie wykazał bowiem w żaden sposób, że poczynione ustalenia były błędne, czy to w kwestii rodzaju źródeł dochodów uzyskiwanych przez jego żonę, czy wysokości tych dochodów.

W zaistniałej sytuacji Sąd nie znalazł również podstaw do zakwestionowania stanowiska organu, co do tego, że powołanie się przez Skarżącego na dodatkowe niczym nieudokumentowane wydatki nie mogło samoistnie stanowić podstawy umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek w całości lub w części zgodnie z wolą Skarżącego oraz odstąpienia od ich dochodzenia w okresie wymagalności, zwłaszcza w sytuacji możliwości restrukturyzacji zadłużenia w oparciu o ustawę abolicyjną z dnia 9 listopada 2012 r.

Zrozumiałe jest również przyjęcie przez organ, że o konieczności pozytywnego rozpoznania wniosku Skarżącego nie mógł przesądzić fakt, że Skarżący nie jest w stanie bezpośrednio czy jednorazowo opłacić całości zadłużenie. Okoliczność taka stanowi bowiem w istocie podstawę prawną rozważenia możliwości udzielenia ulgi w spłacie w formie układu ratalnego.

Niewątpliwie, nie bez znaczenia w sprawie jest okoliczność, że Skarżący nie jest osobą niezdolną do podjęcia pracy zarobkowej, wyłączoną ze względu na chorobę czy konieczność sprawowania opieki, uniemożliwiających wykonywanie pracy na spłatę zobowiązań. Pracuje zarobkowo, nie mając innych osób na bezpośrednim utrzymaniu. W przypadku, gdy Skarżący oraz jego żona osiągają stałe dochody ze stosunku pracy lub umów cywilnoprawnych i po uregulowaniu należności z tytułu opłat za mieszkanie, media, żywność, swobodnie dysponują jeszcze wolnymi kwotami – które, według oświadczenia Skarżącego, przeznaczają nie tylko na zakup odzieży, środków czystości czy leków, ale także na prasę - trudno bowiem przyjąć, że znajdują się w stanie ubóstwa, czy w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania, nie posiadają środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. w sytuacji, która przemawiałaby za uznaniem, że wystąpiły podstawy do zastosowania najdalej idącej formy pomocy w postaci całkowitej rezygnacji z dochodzenia tych należności. Zwłaszcza, że Skarżący nie wykazał, że opłacenie należności stanowi zagrożenie dla zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb życiowych, a także członków jego rodziny, jak również istniejącej definitywnej przeszkody i możliwości przystąpienia do spłaty w okresie wymagalności należności wobec Zakładu.

Trzeba jeszcze raz wyraźnie podkreślić, że spełnienie ustawowych warunków umorzenia składek daje jedynie możliwość umorzenia tych należności a nie nakłada na Zakład obowiązku w tym zakresie. Ta instytucja jest bowiem zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy z uwagi np. na wiek, stan zdrowia, sytuację rodzinną, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów nie jest realnie możliwe wywiązanie z ciążącego na zobowiązanym obowiązku wobec Zakładu również w dłuższej perspektywie czasowej.

Zdaniem Sądu, organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom Strony skarżącej wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji sporządzonej zgodnie z wymogami płynącymi z art. 11 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., a dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej (art. 80 k.p.a.). Zarówno wnioski te, jak i wyrażona ocena nie budzą też zastrzeżeń Sądu z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego.

W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi.