Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 767/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Maria Flisikowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 listopada 2016 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 19 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 19 kwietnia 2016 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, po rozpatrzeniu odwołania E. W. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 września 2015 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Decyzja organu odwoławczego zapadła na tle następującego stanu faktycznego:

Po rozpatrzeniu wniosku E. W. z dnia 15 maja 2013 r., działającego jako rolnik, decyzją z dnia 10 kwietnia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał stronie płatności rolnośrodowiskowe na rok 2013 w łącznej wysokości 69873,30 zł, po pomniejszeniu o kwotę 43668,00 zł, w tym z tytułu:

- pakietu 4 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000, wariant 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków w wysokości 54 677,25 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 66,95 ha,

- pakietu Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków w wysokości 15 196,05 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 10,69 ha.

Jednocześnie organ I instancji przyznał stronie kwotę 4000 zł z tytułu poniesionych kosztów transakcyjnych, którą przypisano w odpowiednim stosunku wnioskowanym wariantom.

Decyzją z dnia 20 marca 2015 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 10 kwietnia 2014 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W dniach od 2 do 10 grudnia 2014 r. w gospodarstwie rolnym E. W. została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego, w wyniku której stwierdzono nieprawidłowości określone kodami: DR8, DR 13+, DR22, DR37, DR50, DR51 oraz DR53. Ponadto na działkach rolnych A, C, G oraz l stwierdzono naruszenie normy N020, tj. pozostawienie nieskoszoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona na materiale graficznym. Raport z czynności kontrolnych doręczono dnia 5 lutego 2015 r.

Następnie decyzją z dnia 29 maja 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał stronie płatności rolnośrodowiskowe za rok 2013 w łącznej wysokości 66 918,60 zł, po pomniejszeniu o kwotę 46 622,70 zł, w tym z tytułu:

- pakietu 4 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000, wariant 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków w wysokości 54 089,60 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 66,78 ha;

- pakietu 5 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków w wysokości 12 829,00 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 10,12 ha.

W uzasadnieniu organ podniósł, iż redukcje płatności z tytułu zadeklarowanych pakietów wynikały z ustaleń dokonanych podczas kontroli na miejscu. W wyniku kontroli wniosku zredukowana została w stosunku do deklaracji powierzchnia działek rolnych z powodu nieprawidłowości określonych kodami DR 13+, DR51, DR52, DR53 i DR50. W wyniku kontroli:

- dla działek rolnych A,B, F, G oraz L ustalono powierzchnie mniejszą niż deklarowana przez rolnika (kod DR 13+),

- dla działek rolnych G i L zastosowano kod DR50 oznaczającym, iż granice uprawy wykraczają poza granice działki referencyjnej zadeklarowanej we wniosku, co w konsekwencji może skutkować redukcją powierzchni działki rolnej,

- działki rolne F, G, H, A, C oraz E oznaczono kodami DR 52 i DR53 oznaczającymi zmiany zasięgu pól zagospodarowania,

- dla działki rolnej B przypisano kod nieprawidłowości oznaczający, że na działce stwierdzono obszary tymczasowo niekwalifikujące się do płatności DR51. Ponadto dla działek rolnych F, L i E zastosowano kod DR22, oznaczający, iż działka rolna jest niespójna, dla działek rolnych F, I, J oraz L zastosowano kod DR37, oznaczający, iż identyfikacja granic działki rolnej przeprowadzono na podstawie danych GIS, dla działki rolnej D zastosowano kod DR8, stwierdzając, iż położenie działki ewidencyjnej nie odpowiada danym we wniosku.

Ponadto w zakresie realizacji zadań i wymogów przewidzianych dla programu rolnośrodowiskowego na działkach rolnych A, C, G oraz 1 stwierdzono, iż rolnik pozostawił nieskoszoną niewłaściwą części działki rolnej, w szczególności inną niż zaznaczona na materiale graficznym, co oznaczono kodem N020.

Biorąc pod uwagę powyższe w odniesieniu do wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków organ wskazał, iż powierzchnia stwierdzona po kontroli administracyjnej i kontroli na miejscu wyniosła 66,78 ha, stąd wobec stwierdzonego przedeklarowania w stosunku do powierzchni deklarowanej wynoszącej 79,08 ha, tj. 18,42 % , zgodnie z art. 16 ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, płatność pomniejszono o 29 520,00 zł, czyli kwotę przypadającą na dwukrotną wykrytą różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną. Ponadto przyznano rolnikowi koszty transakcyjne w wysokości 3 473,60 zł.

W odniesieniu do płatności z tytułu wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków organ wskazał iż powierzchnia stwierdzona po kontroli administracyjnej i kontroli na miejscu wyniosła 10,12 ha, stąd wobec stwierdzonego przedeklarowania w stosunku do powierzchni deklarowanej wynoszącej 10,69 ha, tj. 0,57 %, zgodnie z art. 16 ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, płatność pomniejszono o 1561,80 zł, czyli kwotę przypadającą na dwukrotną wykrytą różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną. Ponadto przyznano rolnikowi koszty transakcyjne w wysokości 526,40 zł.

Od decyzji tej nie wniesiono odwołania, w związku z czym uzyskała ona przymiot ostateczności.

W dniu 15 maja 2014 r. E.W. złożył do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014. Następnie, w dniu 9 czerwca 2014 r. skorygował wniosek, zmieniając oznaczenie działki ewidencyjnej z numeru [...] na nr [...].

Ostateczną decyzją z dnia 29 maja 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał wnioskodawcy płatność rolnośrodowiskową za rok 2014 w łącznej wysokości 78 906,50 zł, po pomniejszeniu o kwotę 29 700,60 zł, w tym z tytułu:

- pakietu 4 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000, wariant 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków w wysokości 69522,00 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 66,58 ha;

- pakietu 5 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków w wysokości 9384,50 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 10,12 ha.

W odniesieniu do wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków organ wskazał, iż powierzchnia stwierdzona po kontroli administracyjnej i kontroli na miejscu wyniosła 66,78 ha, zaś w ramach wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków powierzchnia stwierdzona wyniosła 10,12 ha.

Powołując art. 16 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, organ wskazał, że jeżeli obszar zadeklarowany w pojedynczym wniosku przekracza obszar zatwierdzony dla danej grupy upraw, pomoc oblicza się na podstawie obszaru zatwierdzonego dla przedmiotowej grupy upraw.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wyjaśnił także, iż w związku ze stwierdzeniem w kontroli na miejscu pozostawienia nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej A, C, G oraz I innej niż zaznaczona na materiale graficznym, na początkowo przyznaną kwotę płatności rolnośrodowiskowej z tytułu ww. wariantu, została nałożona sankcja w wysokości 50% powierzchni działki rolnej A, C, G oraz I.

Ponadto wnioskodawca w wariancie 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków zwiększył o 3,54 ha zobowiązanie rolnośrodowiskowe, natomiast w ramach wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków zwiększył zobowiązanie rolnośrodowiskowe o 0,51 ha.

Organ wskazał, iż taka zmiana zobowiązania jest możliwa w drugim lub trzecim roku realizacji zobowiązania. W rezultacie stwierdził nieuprawnione zwiększenie zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach ww. wariantów. Tym samym wykluczono z wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków działkę rolną FA o powierzchni 3,54 ha ustalając powierzchnię zobowiązania rolnośrodowiskowego w wysokości 6,58 ha natomiast z wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków wykluczono działkę rolną AA o powierzchni 0,51 ha, ustalając powierzchnię zobowiązania rolnośrodowiskowego w wysokości 10,12 ha.

Zawiadomieniem z dnia 25 czerwca 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował E. W. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 10 kwietnia 2014 r., a następnie decyzją z dnia 3 września 2015 r. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 17 970,59 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania E. W., Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, decyzją z dnia 19 kwietnia 2016 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 3 września 2015 r.

Powołując m.in. § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.) organ podkreślił, że jest zobowiązany do sprawdzenia czy rolnik wnioskujący o płatność rolnośrodowiskową spełnia wymogi dla poszczególnych pakietów i wariantów przez cały okres zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Natomiast ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.), jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy.

Po przytoczeniu § 38 ust. 1 i 2 oraz § 39 ust. 1 i 2 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. organ przypomniał, że w wyniku kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie strony stwierdzono uchybienia w przestrzeganiu wymogów określonych w załączniku nr 7 do rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. tj. na działkach rolnych A i C zadeklarowanych w ramach wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków- NATURA 2000 oraz na działkach rolnych G i I zadeklarowanych w ramach wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych nie pozostawił niewykoszonej właściwej części działki rolnej, która została zaznaczona na materiale graficznym, co oznaczono odpowiednio kodem P020 i kodem P020. Powyższe uchybienia stanowiły przesłankę do przyznania stronie płatności na rok 2013 w wysokości pomniejszonej o:

• 50% dla działek rolnych G i 1 dla wariantu 4.1 oraz

• 50% dla działek rolnych A i C dla wariantu nr 5.1.

Organ odwoławczy stwierdził, że ustalona kwota do zwrotu została obliczona prawidłowo.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, podkreślił, że zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu, w tym zapoznanie się z aktami sprawy, o czym świadczy m.in. pismo z dnia 1 października 2015 r.

Organ nie podzielił zarzutów, jakoby weryfikacja wniosku oraz protokołu z czynności kontrolnych nie została przeprowadzona z należytą starannością, oraz nie wskazano podstawy prawnej umożliwiającej nałożenie sankcji na rok 2013, jak również błędnie posłużono się § 38 ust. 1, 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz złącznikiem nr 7 do rozporządzenia.

Wyjaśnił, że w trakcie kontroli na miejscu stwierdzono powierzchnie niewykoszenia na wszystkich działkach rolnych zgodne z dokumentacją ornitologiczną. Natomiast z materiału graficznego, który wpłynął do Biura Powiatowego ARiMR dnia 28 sierpnia 2013 r. wynika, że E. W. pozostawił na działkach rolnych G i I zadeklarowanych w ramach wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków oraz na działkach rolnych A i C zadeklarowanych w ramach wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000 , nieskoszoną cześć ww. działek rolnych inną niż to wynika z dokumentacji ornitologicznej.

Zatem należało zastosować § 38 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. gdyż rolnik naruszył wymogi określone dla ww. wariantów oraz prawidłowo zastosował sankcje wynikające z załącznika nr 7 do rozporządzenia, zgodnie z którym w przypadku pozostawienia nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona na materiale graficznym, wysokość zmniejszenia wynosi 50%.

Przepis ten jednoznacznie wskazuje, iż sankcjonowaniu podlega niezgodność wykoszenia z materiałem graficznym. Ustawodawca nie wskazał natomiast, zgodności z dokumentacją ornitologiczną jako okoliczność umożliwiającą odstąpienie od sankcji.

Ponadto, składając wniosek o przyznanie płatności odwołujący oświadczył, iż znane są mu zasady przyznawania płatności i konsekwencje niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego. Zatem podpisując oświadczenie miał on świadomość nie tylko korzystnych dla siebie skutków przedsięwziętych działań, ale również zgodził się na obarczanie określonymi konsekwencjami w razie określonego naruszenia prawa. Skoro skarżący załączył do wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 materiał graficzny, na którym zaznaczył powierzchnię działki rolnej, która w 2013 roku powinna zostać nieskoszona, to on ponosi konsekwencje w przypadku stwierdzenia pozostawienia innej niż zaznaczonej na materiale graficznym powierzchni nieskoszonej, bez względu na to czy wynikało to z jego pomyłki czy z zamierzonego działania.

W ocenie organu, nie było też podstaw wykluczających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności wynikających z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, gdyż płatności wypłacone na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR 10 kwietnia 2014 r. nie wynikały z pomyłki ARiMR. Przyznając płatności organ wydał decyzje w oparciu o materiał dowodowy, który nie świadczył o tym, że rolnik nie spełni wymogów określonych dla wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków oraz wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000.

Nie upłynął ponadto termin przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie określony w art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.)

W odniesieniu do przyznanych płatności nie zachodziły również przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, o których mowa w art. 54 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 547).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisaną decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR E. W. zarzucił, że uniemożliwiono mu zapoznanie się z aktami sprawy oraz złożenie wyjaśnień oraz dowodów przed wydaniem decyzji.

Nie wskazano podstawy prawnej umożliwiającej nałożenie sankcji na 2013 rok. § 38 ust. 1 i 2 oraz załącznik nr 7 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stwierdza że sankcję nakłada się jeżeli nie spełniono określonego wymogu. Tymczasem analiza protokołu z kontroli na miejscu nie wskazuje, że taka sytuacja miała miejsce.

Przeprowadzona weryfikacja nie została wykonana z należytą starannością. Opieranie się na niepełnej dokumentacji oraz nieuwzględnienie wszystkich uwag z protokołu kontroli na miejscu uniemożliwia prawidłowe rozpoznanie sprawy i nakładanie ewentualnych sankcji.

Kontrola na miejscu przeprowadzona w gospodarstwie stwierdza, że niedokosy wykonane są prawidłowo tj. zgodnie z ekspertyzą ornitologiczną, która jest najistotniejszym dokumentem w tym programie. Możliwe, że są drobne różnice między załącznikiem graficznym, a ekspertyzą jednakże wynika to prawdopodobnie z błędnego naniesienia niedokosu na załącznik.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz.1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 19 kwietnia 2016 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na okoliczność, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013, zobowiązał się do realizacji pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Oświadczył przy tym, że znane są mu zasady przyznawania płatności i konsekwencje niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Skoro skarżący załączył do wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 materiał graficzny, na którym zaznaczył powierzchnię działki rolnej, która w 2013 roku powinna zostać nieskoszona, to on ponosi konsekwencje w przypadku stwierdzenia pozostawienia innej niż zaznaczonej na materiale graficznym powierzchni nieskoszonej.

Nie było sporu między stronami co do tego, że decyzją z dnia 10 kwietnia 2014 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości 69 873,30 zł, w tym z tytułu realizacji wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków 54 677,25 zł za powierzchnię uwzględnioną do płatności 66,95 ha, oraz z tytułu wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000 w wysokości 15 196,05 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 10,69 ha.

Decyzją z dnia 20 marca 2015 r. Dyrektor oddziału Regionalnego ARiMR uchylił wspomnianą decyzję z dnia 10 kwietnia 2014 r., gdyż organ I instancji nie był w posiadaniu całego materiału dowodowego, tj. raportu z czynności kontrolnych nr [...].

Następnie decyzją z dnia 29 maja 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową na rok 2013 w pomniejszonej łącznej wysokości 66 918,60 zł, w tym z tytułu realizacji wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków, 54 089,60 zł za powierzchnię uwzględnioną do płatności 66,78 ha; oraz z tytułu wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000, w wysokości 12 829,00 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 10,12 ha.

Decyzją z dnia 29 maja 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał Panu E. W. płatność rolnośrodowiskową na rok 2014 w łącznej wysokości 78 906,50 zł, w tym z tytułu realizacji wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków 69 522,00 zł za powierzchnię uwzględnioną do płatności 66,58 ha oraz z tytułu wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków w wysokości 9 384,50 zł, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 10,12 ha.

W wariancie 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków organ wykluczył z płatności działkę rolną FA o powierzchni 3,54 ha, działkę rolną GA o powierzchni 5,11 ha oraz działkę rolną LA o powierzchni 3,14 ha, ustalając powierzchnię zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach ww. wariantu w wysokości 66,58 ha.

W odniesieniu do wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000 wykluczono z płatności działkę rolną AA o powierzchni 0,51 ha ustalając powierzchnię zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach ww. wariantu w wysokości 10,12 ha.

Co istotne, wyniku przeprowadzonej w dniach od 2 do 10 grudnia 2014 r. w gospodarstwie skarżącego kontroli na miejscu stwierdzono uchybienia w przestrzeganiu wymogów określonych w załączniku nr 7 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), tj. na działkach rolnych A i C zadeklarowanych w ramach wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków- NATURA 2000 oraz na działkach rolnych G i I zadeklarowanych w ramach wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych nie pozostawił niewykoszonej właściwej części działki rolnej, która została zaznaczona na materiale graficznym, co oznaczono odpowiednio kodem P020 i kodem P020. Powyższe uchybienia stanowiły przesłankę do przyznania stronie płatności na rok 2013 w wysokości pomniejszonej o 50% dla działek rolnych G i 1 dla wariantu 4.1, oraz 50% dla działek rolnych A i C dla wariantu nr 5.1.

Od decyzji w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości nie wniesiono odwołania, wobec tego stała się ostateczna.

Warunkiem otrzymywania płatności przez okres realizacji programu jest dochowywanie warunków pakietowych przez cały okres pięcioletniego zobowiązania. W związku z powyższym stwierdzone nieprawidłowości mają wpływ na nienależność płatności.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji w drodze decyzji administracyjnej następuje ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Ustalenie, czy przyznane uprzednio płatności były przyznane nienależnie w danej sprawie może wynikać z ostatecznej decyzji wydanej w postępowaniu mającym za przedmiot przyznanie płatności na dany rok objęty Programem Rolnośrodowiskowym. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji przez skarżącego zobowiązania rolnośrodowiskowego zostało ustalone ostateczną decyzją dotyczącą płatności (przyznanej w pomniejszonej wysokości), przy czym skarżący miał możliwość jej zaskarżenia, lecz z uprawnienia tego nie skorzystał.

Podkreślić należy, że podstawą dokonanych ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie są, jak utrzymuje skarżący, bezpośrednio wyniki kontroli na miejscu, która przeprowadzona była w 2014 r., ale kontrola administracyjna, sprowadzająca się do uwzględnienia treści ostatecznych decyzji przyznających płatności rolnośrodowiskowe objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, w tym płatność w pomniejszonej wysokości na 2013 r.

Natomiast zarzuty dotyczące wyników kontroli stanowiących podstawę wydania ostatecznej decyzji w przedmiocie przyznania płatności w pomniejszonej wysokości, nie mogą być skutecznie podnoszone w postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, o ile nie pojawią się nowe dowody. Ostateczna decyzja wiąże organ jak również strony co do prawa jak i stwierdzonych w niej faktów.

W związku z tym jako prawidłowe należy uznać stanowisko organów, że w trakcie kontroli na miejscu stwierdzono powierzchnie niewykoszenia na wszystkich działkach rolnych zgodne z dokumentacją ornitologiczną. Natomiast z materiału graficznego, który wpłynął do Biura Powiatowego ARiMR dnia 28 sierpnia 2013 r. wynika, że skarżący pozostawił na działkach rolnych G i I zadeklarowanych w ramach wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków oraz na działkach rolnych A i C zadeklarowanych w ramach wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000 , nieskoszoną cześć ww. działek rolnych, inną niż to wynika z dokumentacji ornitologicznej.

Zgodnie z § 38 ust. 1 i 2 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r., jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej:

1) działek rolnych lub

2) zwierząt ras lokalnych, lub

3) miedz śródpolnych

- w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu.

Wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia.

Zgodnie z ww. załącznikiem nr 7 Wysokość Zmniejszeń Płatności Rolnośrodowiskowych w Ramach Pakietów lub Wariantów zmniejszenia wynoszą:

- pozostawienie mniejszej niż 5% nieskoszonej powierzchni działki rolnej - 10%

- pozostawienie większej niż 10%, lecz mniejszej niż 50% nieskoszonej powierzchni działki rolnej - 30%

- pozostawienie większej niż 10%, lecz mniejszej niż 50% nieskoszonej powierzchni działki rolnej, a w przypadku występowania wodniczki większej niż 50%, lecz mniejszej niż 80% nieskoszonej - 30% powierzchni działki rolnej,

- pozostawienie nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona na materiale graficznym - 50%.

Zatem wbrew zarzutom skargi, organy prawidłowo powołały § 38 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, gdyż rolnik naruszył wymogi określone dla ww. wariantów, co skutkowało zastosowaniem sankcji wynikającej z załącznika nr 7 do rozporządzenia, zgodnie z którym w przypadku pozostawienia nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona na materiale graficznym, wysokość zmniejszenia wynosi 50%. Przy czym okoliczność zgodności z dokumentacją ornitologiczną, w świetle powołanych przepisów nie stwarza podstaw do odstąpienia od sankcji.

Trafnie akcentują organy, że skarżący przystępując do programu rolnośrodowiskowego, podpisując wniosek, potwierdził m.in. że jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego, a także zobowiązał się do realizacji pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego,

Otóż, jak słusznie zauważyły organy, zgodnie § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., obowiązującego w roku, w którym stwierdzono nieprawidłowości, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętych zmniejszeniem.

Prawidłowo także powołały się organy na przepis art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 obowiązującego w czasie realizacji przez skarżącą przedmiotowego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Otóż z tych regulacji prawodawcy europejskiego wynika, że:

1. Pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:

a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) oraz lit. b) ppkt (v) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub

b) kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.

Przy czym w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, że obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być bowiem oceniane w okresie całego pięcioletniego okresu zobowiązania. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (por. wyroki NSA z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt II GSK 2115/16 czy z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt II GSK 2710/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W przywołanych wyżej orzeczeniach podkreśla się, że dla oceny zasadności ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego, decydujące znaczenie ma ustalenie, czy uzyskane płatności są "nienależne".

Płatności nienależne to należności, które zostały wypłacone rolnikowi a powstały w wyniku stwierdzonych nieprawidłowości w jego działaniu lub zaniechaniu. Stwierdzone w wyniku kontroli w 2014 r. nieprawidłowości w zakresie podjętego przez skarżącego zobowiązania, uprawniały organ do wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu pobranych nienależnie płatności i wydania na podstawie ww. przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. decyzji.

Zatem sytuacja w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej oraz nastąpi ich wypłata, a rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, poprzez zmniejszenie obszaru, na którym winien realizować to zobowiązanie rolnośrodowiskowe lub nie przestrzega wymogów pakietowych i wariantowych, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Nie zasługiwał zatem na uwzględnienie zarzut braku należytej staranności w ocenie materiału dowodowego, co miało uniemożliwić prawidłowe rozpoznanie sprawy i nałożenie sankcji.

Zaznaczyć trzeba, że skarżący nie kwestionował prawidłowości wyliczeń kwot płatności do zwrotu, negując natomiast ich zasadność.

Podkreślenia wymaga, że przepisy dotyczące przedmiotowej płatności skonstruowane są właśnie w sposób rygorystyczny, po to aby dyscyplinować strony do zachowania szczególnej ostrożności przy formułowaniu wniosków o płatności i przestrzegania przyjętych na siebie obowiązków. Równoległym celem jest zapobieganie uzyskiwaniu płatności z pominięciem szczegółowych wymagań. Skarżącemu ten rygoryzm był znany, gdyż we wnioskach oświadczył, że znane są mu zasady przyznawania płatności.

W niniejszej sprawie nie będzie mieć zastosowania ograniczenie odpowiedzialności skarżącego na podstawie art. 5 ust.3 rozporządzenia Komisji (UE) 65/2011, jak też wskutek przedawnienia ściągalności, co szeroko uzasadnił organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, a czego w skardze nie kwestionowano.

Odnosząc się do zarzutu uniemożliwienia zapoznania się skarżącego z aktami sprawy oraz złożenia wyjaśnień oraz dowodów przed wydaniem decyzji, wypada zauważyć, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, by zarzucane przez niego uchybienie mogło mieć wpływ na odmienną ocenę sprawy.

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w akceptowanej w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 25 kwietnia 2005 r. (sygn. akt FPS 6/04, ONSAiWSA 2005, z. 4, poz. 66), wydanej na tle odpowiadającego treści art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23) przepisu art. 200 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.), warunkiem sine qua non uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie, iż takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do strony stawiającej zarzut należy zatem wykazanie związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy (zob. także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2003 r., sygn. akt I SA/Gd 199/00, "Przegląd Podatkowy" 2004, nr 1, s. 43, oraz z dnia 29 marca 2001 roku, sygn. akt II SA/Gd 215/99, Baza Orzeczeń LEX nr 76082).

Wobec braku wykazania przez skarżącego takiego związku, naruszenie to nie mogło mieć, w stanie prawnym i faktycznym niniejszej sprawy istotnego wpływu na jej wynik.

Z tych przyczyn na mocy art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.