Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 272/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Inne
Skarżony organ: Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.) sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 6 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.P. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] Minister Rozwoju, Pracy i Technologii na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256, zwanej dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku M.P. (Skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2019 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa - na cele [...] Zakładów [...] - nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], oznaczonej jako parcele nr [...] oraz nr [...], o łącznej pow. [...] m2, stanowiącej własność S., M., C., J. i R. A. (pkt 1 orzeczenia).

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia [...] września 2019 r. w wyniku wniosku Skarżącej z dnia [...] lipca 2015 r. - spadkobiercy poprzednich współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości - odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] marca 1956 r. we wnioskowanej części dotyczącej pkt 1.

W wyniku wniosku Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rozwoju, Pracy i Technologii zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2019 r. W uzasadnieniu wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 k.p.a. Wszelkie wątpliwości dotyczące zgodności z prawem kontrolowanej decyzji należy zatem interpretować na korzyść pozostawienia decyzji ostatecznej w obrocie prawnym. Oceniając, czy nie zachodzi przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa) organ nadzoru stwierdził, że orzeczenie z dnia [...] marca 1956 r. zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tekst jedn. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Organ nadzoru stwierdził, że Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego pismem z dnia [...] listopada 1954 r. udzielił zezwolenia [...] Zakładom [...] na nabycie spornej nieruchomości pod budowę domu gospodarczego dla Domu Dziecka. Ponadto, z treści wniosku [...] Zakładów [...] z dnia [...] marca 1954 r. o wydanie zezwolenia w trybie art. 5 ww. dekretu wynika, że celem wywłaszczenia była rozbudowa istniejącego na tej nieruchomości Domu Dziecka przez budowę odrębnych przedszkoli, żłobków oraz urządzenie ogródków dziecięcych.

Z dokumentów tych wynika, że celem wywłaszczenia nie było jedynie uregulowanie stanu prawnego nieruchomości zajętej pod Dom Dziecka, lecz umożliwienie na tej nieruchomości realizacji dalszych inwestycji związanych z jego funkcjonowaniem. Nie doszło zatem do rażącego naruszenia przepisu art. 5 ust. 1 i 2 dekretu.

Organ nadzoru stwierdził, że w aktach archiwalnych nie zachowało się wezwanie właścicieli do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, jednakże z treści wniosku wywłaszczeniowego z dnia [...] maja 1955 r., protokołu z czynności komisyjnych z dnia [...] lipca 1955 r. oraz orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] marca 1956 r. wynika, że inwestor wezwał właścicieli wywłaszczanych nieruchomości do dobrowolnego ich odstąpienia. Nie doszło zatem do rażącego naruszenia przepisu art. 8 dekretu. Do wniosku wywłaszczeniowego złożonego przez [...] Zakłady [...] pismem z dnia [...] maja 1955 r., inwestor załączył odpisy wezwania właścicieli, plan sytuacyjny, odpisy z ksiąg wieczystych oraz zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie nieruchomości. Załączniki te nie zachowały się w aktach archiwalnych. Jednak jak wynika z akt dotyczących uzyskania ww. zezwolenia inwestor z całą pewnością dysponował ww. dokumentami. Co do pozostałych dokumentów nie można domniemywać ich nieistnienia na podstawie szczątkowych akt archiwalnych (tj. akt możliwych do pozyskania po upływie ponad 60 lat od daty wywłaszczenia). Nie można więc stwierdzić rażącego naruszenia art. 17 ust. 3 dekretu.

Minister zauważył, że z adnotacji dokonanych na orzeczeniu wywłaszczeniowym oraz zezwoleniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] na objęcie nieruchomości z dnia [...] listopada 1955 r. wynika, że miejsce zamieszkania S., M., C., J. i R. A. było nieznane organowi wywłaszczeniowemu. Wywłaszczenie to dotyczyło większej liczby nieruchomości, a tym samym organ był uprawniony do zawiadamiania stron za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych (art. 18 ust. 2 dekretu). Jak wynika z rozdzielnika adresowego tego zawiadomienia zostało ono wysłane do właścicieli nieruchomości, których miejsce zamieszkania było znane organowi (tj. do Z. S. i T. D.) oraz do Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w [...] w celu wywieszenia na urzędowej tablicy ogłoszeń. W aktach archiwalnych nie zachowały się dowody doręczenia ww. zawiadomienia ani jego obwieszczenia, jednak z treści protokołu z czynności komisyjnych z dnia [...] lipca 1955 r. wynika, że na rozprawie stawił się jeden z właścicieli wywłaszczanych nieruchomości (tj. T. D.), a tym samym zawiadomienie zostało ogłoszone w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią.

Minister stwierdził, że w orzeczeniu wywłaszczeniowym wskazano jako współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości, m. in. zmarłych w dniu [...] maja 1947 r. S., M., C. i R. A.. Jednakże do zaistnienia rażącego naruszenia prawa, polegającego na uczynieniu stroną decyzji osoby zmarłej może dojść tylko gdy spadkobiercy tej osoby zostaną pozbawieni możliwości udziału w postępowaniu. W kontrolowanym orzeczeniu wskazano również jako współwłaściciela nieruchomości m.in. J. A., który wówczas żył (zmarł dopiero w 1982 r.) i był jedynym spadkobiercą zmarłych: S., M., C. i R. A.. Nie pominięto zatem spadkobierców ww. zmarłych. J. A. nabył prawo do spadku po ww. osobach na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] marca 2014 r., sygn. akt I Ns [...]. Należało zatem przyjąć, że doręczano mu w sposób prawidłowy pisma, w tym orzeczenie wywłaszczeniowe, w trybie art. 18 ust. 2 dekretu przez ich wywieszenie na tablicy ogłoszeń. Organ wywłaszczeniowy wskazując jako współwłaścicieli tabularnych nieruchomości osoby zmarłe, które w dalszym ciągu figurowały w księdze wieczystej (a ponadto brak było orzeczenia o nabyciu spadku po tych osobach) działał zgodnie z treścią art. 26 dekretu.

Organ nadzoru stwierdził, że w orzeczeniu z dnia [...] marca 1956 r. nie stwierdzono również wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6 i 7 k.p.a., gdyż nie naruszono przepisów o właściwości, nie wydano decyzji w sprawie już ostatecznie rozstrzygniętej inną decyzją, nie skierowano decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, wykonalność kontrolowanego rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości i nie ma podstaw do twierdzenia, iż ww. rozstrzygnięcie w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa.

W skardze na powyższą decyzję Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1956 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, o czym świadczy:

a) skierowanie tego orzeczenia do osób nieżyjących a w tamtych czasie też osób małoletnich – S., M., C., J. i R.i A., nie zaś do właściciela wywłaszczanej nieruchomości – J.A.,

b) wydanie decyzji w stosunku do małoletnich dzieci bez wyznaczenia dla nich kuratora zgodnie z § 2 i 3 art. 57 Kodeksu rodzinnego z 1950 r., mimo iż organ wiedział, że nie mogły być one należycie reprezentowane przez przedstawicieli ustawowych;

c) naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70), poprzez wydanie decyzji wywłaszczeniowej w sytuacji, gdy nie istniał zatwierdzony plan gospodarczy, którego wykonaniu wywłaszczenie miało służyć;

d) naruszenie art. 6 ustawy poprzez ominięcie obligatoryjnej fazy cywilnoprawnej postępowania wywłaszczeniowego, gdyż żaden z faktycznych właścicieli nie został zawiadomiony o trwającym postępowaniu;

e) naruszenie art. 20 ust. 2 ustawy poprzez jego niezastosowanie i oparcie rozstrzygnięcia na gołosłownych deklaracjach wnioskodawcy bez ustalenia, czy objęta wnioskiem nieruchomość była wnioskodawcy rzeczywiście niezbędna na wskazane przez niego cele;

f) naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 4, 5 i art. 23 ustawy w zw. z art. 107 k.p.a. przez niewskazanie in concreto z imienia i nazwiska osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania oraz terminu jego zapłaty i co więcej, poprzez brak szczegółowego uzasadnienia decyzji, a w szczególności niepodanie planu gospodarczego, którego wykonaniu decyzja wywłaszczeniowa miała służyć oraz nieuzasadnienie niezbędności wywłaszczenia;

2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

a. powierzchowne, sprzeczne z materiałem dowodowym i dowolne przyjęcie, że ww. orzeczenie z dnia [...] marca 1956 r. nie jest dotknięte nieważnością, podczas gdy jego liczne wady, tj. brak przesłanek z art. 3, art. 6 ust. 1, art. 15, art. 22 ust. 1 pkt 4 i art. 23 ustawy, mają charakter rażący, a ich suma powoduje, że jest obarczona nieważnością w rozumieniu art. 156 k.p.a., w sposób primafacie oczywisty i to zarówno w sensie proceduralnym, jak i wykładni materialnoprawnych podstaw wywłaszczenia zawartych w ww. ustawie;

3. art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wszystkich kwestii spornych i niewyjaśnionych na niekorzyść Skarżącej, w sytuacji gdy obowiązek wykazania zasadności wywłaszczenia i przeprowadzenia zgodnego z prawem procesu wywłaszczenia spoczywał na organie.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...).

Kontroli Sądu w tej sprawie została poddana decyzja Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] listopada 2020 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2019 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1956 r. w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa - na cele [...] Zakładów [...] - nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], oznaczonej jako parcele nr [...] oraz nr [...], o łącznej pow. [...] m2, stanowiącej własność S., M., C., J. i R. A. (pkt 1 orzeczenia), których spadkobiercą jest Skarżąca.

Kontrolując wydane w sprawie w trybie nadzorczym decyzje Sąd stwierdził, że są one zgodne z prawem.

Z ugruntowanego stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie wynika, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma na celu ustalenie, czy badana w tym trybie decyzja obarczona jest którąkolwiek z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., uzasadniających jej wyeliminowanie z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. Wyeliminowanie w tym trybie ostatecznej decyzji stanowi odstępstwo od ustanowionej w art. 16 § 1 k.p.a. generalnej zasady trwałości decyzji administracyjnej, z której wynika domniemanie jej legalności. Zasada ta ma zaś fundamentalne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego i stabilności ukształtowanych w przeszłości stosunków administracyjnoprawnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1570/20 i przywołane w nim orzecznictwo).

Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest więc postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Oznacza to, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy w tym trybie wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 k.p.a., który to przepis zawiera zamknięty katalog przesłanek. Przedmiotem postępowania nadzorczego jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a.

Sąd podziela stanowisko organu nadzoru wyrażone w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji, zgodnie z którym orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1956 r. nie było obarczone żadną z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ nadzoru dokonał szczegółowej analizy i oceny zgodności tego orzeczenia z przepisami stanowiącymi jego podstawę, to jest przepisami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tekst jedn. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). W jej wyniku organ nadzoru stwierdził, że orzeczenie to nie narusza prawa w sposób określony w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., to jest w sposób rażący.

Sąd podziela ocenę organu nadzoru i zauważa, że zarówno w literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie przyjmuje się, że "rażące naruszenie prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zachodzi jedynie wówczas, gdy naruszenie prawa ma charakter oczywistego naruszenia bezpośrednio godzącego w rozstrzygnięcie decyzji, co wyraża się w oczywistej sprzeczności treści tej decyzji z obowiązującym porządkiem prawnym. O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04).

Jak na wstępie podkreślono, decyzje administracyjne, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym, podlegają domniemaniu legalności, chyba że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone. Oznacza to, że nie każde naruszenie lub uchybienie prawa jest podstawą do zastosowania nadzwyczajnego trybu wzruszenia decyzji administracyjnej, będącego wyjątkiem od określonej w art. 16 § 1 k.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych.

Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 września 1998 r., sygn. akt II SA 1249/97). Pojęcie rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156

§ 1 pkt 2 k.p.a. nie może być ponadto interpretowane w sposób rozszerzający. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić jedynie wtedy, gdy niebudzące wątpliwości, stwierdzone przez organ nadzoru, kwalifikowane naruszenie ma znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej.

Brak jednoznacznych dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybach nadzwyczajnych zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia (tak NSA w wyroku z dnia 4 stycznia 1999 r., sygn. akt IV SA 1342/98). Wszelkie wątpliwości co do ustaleń, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1415/09).

W ocenie Sądu, decyzje organu nadzoru świadczą o dokonaniu prawidłowej i pełnej kontroli legalności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1956 r. w aspekcie jego zgodności z przepisami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w oparciu o analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Za nieadekwatne do stanu prawnego mającego zastosowanie w sprawie należało więc uznać zarzuty skargi wskazane w pkt 1 c) do f) i 2 a) dotyczące naruszenia przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70), skoro nie miała ona zastosowania w sprawie wydania orzeczenia z dnia [...] marca 1956 r.

Z treści decyzji organu nadzoru wynika prawidłowe założenie, wyprowadzone z zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 k.p.a.), że niezachowanie niektórych dokumentów dotyczących wywłaszczenia w sytuacji, gdy mowa jest o nich w innych zachowanych dokumentach stwarza domniemanie prawidłowości orzeczenia wywłaszczeniowego.

Jak wynika z rozdzielnika adresowego zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego zostało ono wysłane do właścicieli nieruchomości, których miejsce zamieszkania było znane organowi (tj. do Z. S. oraz do T. D.) oraz do Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w [...] w celu wywieszenia na urzędowej tablicy ogłoszeń. W aktach archiwalnych nie zachowały się dowody doręczenia zawiadomienia ani jego obwieszczenia, jednak jak prawidłowo przyjął organ, skoro z treści protokołu z czynności komisyjnych przeprowadzonych w dniu [...] lipca 1955 r. wynika, że na rozprawie stawił się jeden z właścicieli wywłaszczanych nieruchomości (tj. T. D.), tym samym zawiadomienie to musiało zostać ogłoszone w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią. Taki wniosek organu jest uprawniony w świetle art. 18 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Lakoniczne określenie celu wywłaszczenia w kontrolowanym orzeczeniu przez wskazanie, iż wywłaszczenie odbywa się na cele [...] Zakładów [...] nie może być uznane za rażące naruszenia prawa. Z akt archiwalnych sprawy (m. in. zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] listopada 1954 r., pisma inwestora z dnia [...] marca 1954 r. i z dnia [...] maja 1955 r., protokołu z rozprawy z dnia [...] lipca 1955 r. oraz zaświadczenia lokalizacyjnego z dnia [...] października 1953 r.), jak trafnie stwierdził organ nadzoru, wynika bowiem jednoznacznie szczegółowy cel wywłaszczenia, tj. rozbudowa zaplecza socjalnego [...] Zakładów [...] przez budowę budynku gospodarczego i zagospodarowanie terenu w otoczeniu Domu Dziecka, prowadzonego przez zakłady.

W orzeczeniu wywłaszczeniowym wskazano jako współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości, m. in. zmarłych w dniu [...] maja 1947 r. S., M., C. i R.A.. Organ nadzoru prawidłowo ocenił jednak, że rażąco narusza prawo uczynienie stroną decyzji osoby zmarłej jedynie w sytuacji pozbawienia spadkobierców tej osoby możliwości udziału w postępowaniu (por. wyroki NSA: z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 383/12 i z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1515/17). W orzeczeniu wywłaszczeniowym wskazano jako współwłaściciela nieruchomości m.in. J. A., który wówczas żył (zmarł dopiero w 1982 r.) i był jedynym spadkobiercą zmarłych: S., M., C. i R. A.. Nie pominięto zatem spadkobierców ww. zmarłych. Organ nadzoru w sposób uprawniony przy tym przyjął, że doręczano mu w sposób prawidłowy pisma, w tym orzeczenie wywłaszczeniowe, w trybie art. 18 ust. 2 dekretu przez ich wywieszenie na tablicy ogłoszeń, skoro miejsce zamieszkania S., M., C., J. i R. A. nie było znane. Organ wywłaszczeniowy wskazując jako współwłaścicieli tabularnych nieruchomości osoby zmarłe, które w dalszym ciągu figurowały w księdze wieczystej (a ponadto brak było orzeczenia o nabyciu spadku po tych osobach) działał zgodnie z treścią art. 26 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Należy też zauważyć, że J. A. nabył prawo do spadku po ww. osobach na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] marca 2014 r., sygn. akt [...].

J. A. w dniu wydania orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1956 r. nie był (wbrew zarzutom skargi) osobą małoletnią. Z akt sprawy wynika bowiem, że był on małoletni w dacie dokonania wpisu w księdze wieczystej nr [...], co miało miejsce w dniu [...] czerwca 1920 r. Nie mógł zatem być małoletni w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego ([...] marca 1956 r.). Powołany w skardze przepis art. 57 § 3 Kodeksu rodzinnego z 1950 r. stanowiący, że "W razie, gdy żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka, reprezentuje je kurator ustanowiony przez władzę opiekuńczą" nie znajdował więc w sprawie zastosowania, a tym samym nie mógł zostać naruszony. Jest więc nieadekwatny, jako wzorzec kontroli działania organu w postępowaniu, które doprowadziło do wydania decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Nie doszło bowiem w tej sprawie, jak trafnie przyjął organ nadzoru, do faktycznego pozbawienia spadkobiercy możliwości udziału w postępowaniu.

Wobec tego podnoszenie po wielu latach przez Skarżącą - spadkobiercę J. A. - wadliwości proceduralnych dotyczących możliwości brania udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym stanowi rodzaj nadużycia prawa do kwestionowania bez jakiegokolwiek merytorycznego argumentu orzeczenia sprzed kilku dekad (por. pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 157/20). Skarżąca formułując po 65-ciu latach tego typu zarzuty dotyczące braku wiedzy J. A. o toczącym się wówczas postępowaniu - nie wskazuje kiedy i w jakich okolicznościach dowiedziała się o nim i jakie w związku z tym działania podjęła, a ponadto dlaczego podnosi je dopiero w skardze do sądu. Nie były one bowiem przedmiotem skargi na decyzję o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zakończonej wyrokiem NSA Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 28 maja 1996 r. Ponadto, zarzuty sformułowane w tym postępowaniu dotyczą procedury związanej z przesłanką określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a nie w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W konkluzji należy stwierdzić, że na zachowanie wiążących w połowie XX wieku procedur określonych w dekrecie z 1949 r. wskazują akta archiwalne, do których zawartości odniósł się rzeczowo organ w oparciu o stan prawny obowiązujący na moment wydania kontrolowanego orzeczenia. Raz jeszcze należy podkreślić, że do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. niezbędne jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa. Wszelkie wątpliwości co do tego, czy decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, należy rozstrzygać na korzyść legalności tej decyzji, w myśl wyrażonej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnych.

Kwestia dokonywania oceny rażącego naruszenia prawa po upływie kilkudziesięciu lat po wydaniu decyzji była też przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (por. też uzasadnienie do projektu ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2021 r., poz. 1491).

Organ nadzoru prawidłowo stwierdził ponadto, że orzeczenie z dnia [...] marca 1956 r. nie zawiera również wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6 i 7 k.p.a. Wobec tego uznać należało, że zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca, nie naruszają przepisów art. 156 k.p.a.

Ze wskazanych powodów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).