Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 203/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 77 par. 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi E.Sz. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2021 r. oraz decyzją zmieniającą z [...] września 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na E. S. odpowiedzialność do wysokości 1/3 zobowiązań po zmarłym J. S., który prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał obowiązkowi opłacania składek. Organ podał, że na koncie płatnika składek powstały zaległości, bowiem nie wywiązywał się z tego obowiązku.

W dniu [...] sierpnia 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek E. S. o umorzenie należności z tytułu składek po zmarłym J. S., z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną.

Decyzją z [...] listopada 2021 r. ZUS odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek po zmarłym J. S..

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. utrzymał w mocy ww. decyzję.

W uzasadnieniu organ podał, że skarżąca jest wdową; nie pracuje zarobkowo; pobiera świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości [...] zł brutto, po potrąceniach komorniczych do wypłaty pozostaje [...] zł; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe miesięczne wydatki w łącznej wysokości [...] zł z tytułu: miesięcznych opłat – [...] zł, opłat eksploatacyjnych – [...] zł, kosztów leczenia – [...] zł oraz innych – [...] zł ([...] zł rocznie z tytułu podatku od nieruchomości); prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; posiada zobowiązania pieniężne we wspólnocie mieszkaniowej w kwocie [...]zł, które dochodzone są w drodze postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego w miesięcznej kwocie [...]zł; jest właścicielką mieszkania przy ul. [...] w T. o powierzchni 105 m2 (na nieruchomości tej ustanowiono hipotekę); nie posiada ruchomości, innych składników mienia ruchomego oraz wierzytelności.

W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono także – zgodnie z informacją zawartą w CEIDG – że działalność prowadzona przez zmarłego J. S., z powodu jego zgonu została wykreślona z rejestru [...] lutego 2021 r., (przeważający rodzaj wykonywanej działalności to realizacja projektów budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków) oraz że od [...] maja 2010 r. skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt. Nie jest też właścicielką bądź współwłaścicielką pojazdów.

Organ przytoczył art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.") i podał, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. – nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 i 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ skarżąca nie prowadziła działalności gospodarczej, z tytułu której powstały zaległości składkowe, ale została na nią przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania po zmarłym J. S.;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ komornik sądowy bądź naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ dotychczas postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącej jako spadkobierczyni, zmierzające do wyegzekwowania należności po zmarłym mężu nie zostało wdrożone.

Organ uznał zatem, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku skarżącej.

W dalszej kolejności organ przytoczył art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie") i podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia.

Odnosząc się do przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ podał, że nie neguje problemów zdrowotnych skarżącej, jednak dysponuje ona stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, a które może stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Dlatego w analizowanej sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

Organ uznał, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Według organu przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o przepisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

Organ podał, że kluczowe znaczenie dla omawianej sprawy ma przyjęcie przez skarżącą 1/3 spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia, spadek po zmarłym J. S. na mocy ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyła skarżąca (żona) oraz córki M. M. i D. C.. Zgodnie z umową działu spadku M. M. i D. C. przeniosły na skarżącą przysługujące im po zmarłym wszystkie i całe udziały w lokalu mieszkalnym wraz z przysługującym udziałem w nieruchomości wspólnej. Przyjęcie przez skarżącą spadku oznacza, że odpowiada za długi spadkowe, tj. wyraża zgodę na nabycie wszystkich praw i obowiązków związanych ze spadkiem.

W skardze do tut. Sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i nakazanie ZUS umorzenia należności z tytułu składek. Zarzuciła błędne i nieuprawnione w świetle prawa, a także zasad wiedzy i doświadczenie życiowego uznanie, że nie znajduje się w sytuacji finansowej, która uniemożliwia jej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że w sprawie brak przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o przeprowadzenia dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego na okoliczności podnoszone w uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W kontrolowanej sprawie zaistniały przesłanki do rozpoznania sprawy w na podstawie tego przepisu, gdyż organ w odpowiedzi na skargę wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.

Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy umorzenia nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, których obowiązek uregulowania został nałożony na skarżącą jako spadkobierczynię po zmarłym mężu J. S.. Saldo zadłużenia wynosi [...] zł.

Wskazać należy, że w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie Sądu, ustalony stan faktyczny nie dawał podstaw do uznania niewypłacalności skarżącej, tj. ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ przeanalizował ustalony stan faktyczny pod kątem każdego punktu przywołanego przepisu i prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącej nie zachodzą żadne z podstaw wskazujących na całkowitą nieściągalność. W skardze nie sformułowano w tym względzie jakichkolwiek zarzutów.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Z przepisu tego wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Użycie w § 3 ust. 1 rozporządzenia określenia "może" oznacza, że organ na zasadzie uznania administracyjnego dokonuje wyboru alternatywnego rozstrzygnięcia, co jednakowoż nie świadczy, iż dysponuje on w tym zakresie zupełną dowolnością. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ podatkowy dokładnie wyjaśnił i rozpatrzył stan faktyczny sprawy, oraz po drugie, czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. W tym zakresie granice obowiązków organu wyznaczają normy prawne zawarte w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Nadto w judykaturze zauważa się, że w przypadku decyzji opartych na uznaniu administracyjnym poza zakresem sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli administracji publicznej nie mogą pozostawać przypadki korzystania przez organy z przyznanej im kompetencji w sposób woluntarystyczny, zupełnie nieracjonalny lub sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2016 r., II FSK 3507/14).

W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skarżąca natomiast, nie negując stanowiska organu w zakresie braku występowania przesłanek umorzenia należności składkowych na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia, nie zgadza się z twierdzeniem organu, iż spłata przez nią należności składkowych nie skutkowałaby brakiem możliwości zaspokojenia przez nią podstawowych potrzeb życiowych. Wskazuje zatem na ziszczenia się przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W tym kontekście zauważyć należy, że we wniosku o umorzenie należności składkowych z dnia [...] sierpnia 2021 r. skarżąca stwierdziła, iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia z tytułu składek. Poinformowała, że jest emerytką od 2013 r. i po potrąceniach komorniczych z tytułu zadłużenia wobec wspólnoty mieszkaniowej (czynsz itp.) pozostaje jej na życie [...] zł. Jest osobą schorowaną. W 2009 r. zachorowała na raka macicy. Dodała, że po usunięciu narządu rodnego doszło do komplikacji i pękła rana oraz jelito cienkie, doprowadziło to do częściowej resekcji jelita krętego. Poinformowała, że w dniu [...] marca 2021 r. przeszła zawał serca. Stwierdzono u niej chorobę wieńcową, nadciśnienie tętnicze, zespół Leriche'a, nadczynność tarczycy. Choruje też na zaćmę i czeka na kolejny zabieg. Poinformowała, że aktualnie zmaga się też z niedrożnością przewodu pokarmowego. Wyjaśniła, że jest na ścisłej diecie. Wskazała, że z uwagi na choroby jakie ma, w dniu [...] czerwca 2019 r. orzeczono, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Oświadczyła, że cały czas zażywa liczne leki i ich koszt miesięczny stanowi od [...] zł do [...] zł. Poinformowała, że koszty mieszkania, prądu, gazu, opału oraz ubezpieczenie w PZU stanowią około [...] zł. Podkreśliła, że ma do dyspozycji ok. [...] zł, z czego ok [...] zł przeznacza na leki.

Natomiast z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia [...] sierpnia 2021 r. wynika, że skarżąca nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe miesięczne wydatki w łącznej wysokości [...] zł z tytułu: miesięcznych opłat – [...] zł, opłat eksploatacyjnych - [...] zł, kosztów leczenia – [...] zł oraz innych – [...] zł ([...] zł rocznie z tytułu podatku od nieruchomości). Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada zobowiązania pieniężne wobec wspólnoty mieszkaniowej w kwocie [...]zł, które dochodzone są w drodze postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego w miesięcznej kwocie [...]zł. Jest właścicielką mieszkania w T. przy ul. [...] o powierzchni 105 m2, nie posiada składników mienia ruchomego oraz wierzytelności.

Z kolei we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] grudnia 2021 r. skarżąca wyjaśniła, że z byłym mężem pozostawała we faktycznej separacji. O długu J. S. wobec ZUS dowiedziała się po jego śmierci. Skarżąca wskazała, że po potrąceniu stałych wydatków pozostaje jej do dyspozycji kwota [...]zł, która musi wystarczyć na wyżywienie. Dodatkowo w skardze zaznaczyła, że ma 72 lata. Porusza się o kulach. Szukając oszczędności zrezygnowała w centralnego ogrzewania, które dostarcza miejsca ciepłownia, zamontowała tzw. "kozę" i ogrzewa tylko jeden pokój.

Zdaniem Sądu, w świetle powyższych okoliczności organ powinien rozważyć, czy spłata zaległości składkowych w wysokości [...] zł nie skazywałaby skarżącej na życie poniżej poziomu egzystencji. Skazywanie ludzi na życie w ubóstwie stanowi pogwałcenie godności ludzkiej. Każdy człowiek na prawo do życia w godnych warunkach. Art. 30 Konstytucji stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.

Trudno jest przedstawić wyczerpujący katalog zachowań, które stanowiłyby naruszenie godności człowieka. W ujęciu najprostszym idzie o zapewnienie każdemu człowiekowi pewnego minimum materialnego stwarzającego podstawę samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie i jednocześnie pewnego minimum kulturalnego i obyczajowego, które umożliwiałoby mu, stosownie do jego zdolności, uczestniczenie w życiu społecznym i czerpanie z jego bogactw. Tak więc z jednej strony jest to minimum egzystencji, a z drugiej strony minimum szacunku dla każdego o odmiennych zdolnościach, charakterze i obyczajach (por. Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku pod red. J. Bocia, Wrocław 1998, s. 68).

Na podstawie art. 30 Konstytucji na władze publiczne państwa został nałożony obowiązek poszanowania i ochrony godności człowieka. W konsekwencji wszelkie działania władz publicznych powinny z jednej strony uwzględniać istnienie pewnej sfery autonomii, w ramach której człowiek może się w pełni realizować społecznie, a z drugiej działania te nie mogą prowadzić do tworzenia sytuacji prawnych lub faktycznych odbierających jednostce poczucie godności. Przesłanką poszanowania tak rozumianej godności człowieka jest między innymi istnienie pewnego minimum materialnego zapewniającego jednostce możliwość samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 kwietnia 2001 r., K 11/00).

Wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy nie rozpatrywał zebranego w sprawie materiału dowodowego z powyższego punktu widzenia, tzn. czy spłata zaległości składkowych przez skarżącą nie pozbawiałaby jej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych i nie naruszałaby godności ludzkiej, co stanowiłoby naruszenie art. 30 Konstytucji. Uzasadniając swoje stanowisko co do możliwości spłaty przez skarżąca zadłużenia organ wskazał, że jej budżet (1.880,39 zł) jest wyższy niż minimum socjalne określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego, które za III kwartał 2021 r. wynosiło [...] zł. Należy jednak zauważyć, że na to minimum składają się pewne uśrednione wartości, których wielkość nie jest adekwatna do sytuacji skarżącej. Z danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wynika, że minimum socjalne za IV kwartał 2021 r. (okres, w którym została wydana decyzja organu pierwszej instancji) dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosiło [...] zł i obejmuje ono m.in. wydatki na ochronę zdrowia w wysokości [...] zł, oraz wydatki mieszkaniowe w kwocie [...]zł (w tym użytkowanie i energię). Tymczasem skarżąca jest osobą schorowaną i jej miesięczne wydatki na same tylko leki wahają się w granicach od [...] zł do [...] zł, natomiast wydatki mieszkaniowe (czynsz i opłaty eksploatacyjne) wynoszą [...] zł (573 zł + [...] zł). Sytuacja skarżącej wymaga zatem indywidualnego podejścia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wyliczyła, że po odliczeniu stałych wydatków pozostaje jej miesięcznie do dyspozycji kwota [...]zł, którą przeznacza na wyżywienie. Wyliczenie to nie zostało zakwestionowane przez organ w zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy nie wyjaśnił z jakich środków skarżąca ma uregulować zadłużenie w kwocie [...]zł, bez dalszego pogarszania i tak bardzo trudnej swojej sytuacji materialnej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera pogłębionej analizy zdolności skarżącej do ponoszenia obciążenia z tytułu zaległych składek, przy jednoczesnej możliwości zaspokajania jej elementarnych potrzeb życiowych. Zabrakło w nim kompleksowego i przekonującego wartościowania wszystkich okoliczności związanych z sytuacją życiową i materialną strony, a także oceny, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie, bez zagrożenia swej egzystencji i naruszania godności ludzkiej. Odmowa udzielenia skarżącej wnioskowanej ulgi w zapłacie składek powinna być efektem rzetelnej i wszechstronnej oceny stanu faktycznego. Trudno za taką ocenę uznać stwierdzenie organu odwoławczego o subiektywnym przekonaniu skarżącej o jej trudnej sytuacji, w przypadku gdy dysponuje ona bardzo ograniczonymi środkami na zaspokajanie swoich podstawowych potrzeb bytowych. Należy zauważyć, że umorzenie zaległości składkowych nie stanowi przywileju samego w sobie. Jest to forma pomocy udzielonej płatnikowi przez państwo po to, by poprzez egzekwowanie składek nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia, tak społecznego, jak i indywidualnego. W rezultacie, wydając zaskarżoną decyzję, organ naruszył art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

Jednocześnie Sąd oddalił wniosek ZUS o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy na okoliczności wskazane w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę. Należy zauważyć, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle tego uregulowania przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy jest zbędne.

Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na względzie wskazania i wywody zawarte w tym wyroku. Organ uzupełni także akta sprawy o decyzję z dnia [...] sierpnia 2021 r. (zmienionej decyzją z dnia [...] września 2021 r.) o przeniesieniu odpowiedzialności na skarżącą za zobowiązania z tytułu składek, ponieważ w aktach sprawy nie ma tych decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.