Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1126/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 1 pkt 1 w zw. z art. 104
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi D. Ś. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r., Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej D. Ś. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. W dniu 6 maja 2019 r., D. Ś. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca") złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

2. Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] r. nr [...] [...], wydaną na podstawie art.104, art. 127a K.p.a. (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn.zm.) art. 17 art. 23, art. 24, art. 26 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm., dalej przywoływana jako: "u.ś.r.") oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1497) oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017r. poz. 1466) oraz upoważnienia Wójta Gminy W. do wydawania decyzji administracyjnych w zakresie świadczeń rodzinnych (Zarządzenie Nr [...] Wójta Gminy w W. z dn. [...] r. oraz Upoważnienie Nr [...] z dnia [...] r.), po rozpatrzeniu ww. wniosku, odmówił prawa do świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Organ wskazał, że decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Skarżąca w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. nabyła prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę E. Ś.. Z posiadanych dokumentów przez tutejszy ośrodek wynika, że matka posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, które wydane zostało przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. w dniu [...] r. Nr [...], i że matka Skarżącej zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności (ustalony stopień datuje się od 16 lutego 2018 r.). Zatem niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ wskazał, że reprezentujący Skarżącą pełnomocnik powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2018 r. (sygn. akt I OSK 2763/17) wyraził pogląd, że posiadanie przez osobę wnioskującą uprawnienia do zasiłku dla opiekuna nie może skutkować odmową przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślone zostało iż zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której wcześniej prawo to odebrano przymuszając do ubiegania się o mniej korzystne świadczenie.

Organ wskazał, że Skarżąca nigdy nie nabyła prawa do zasiłku dla opiekuna na matkę.

Dalej Organ uznał, że niemożność przyznania dwóch świadczeń, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego jednej osobie uprawnionej do nich wynika wprost z treści przepisu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4.04.2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W przyjętej formie artykuł wyznacza granice uprawnienia do wymienionych wyżej świadczeń, ograniczając możliwość przyznania tylko do jednego świadczenia wyłącznie jednej osobie, co jest potwierdzeniem zasady wyrażonej w art. 27 ust. 1 u.ś.r. Takie sformułowanie przepisu wyznacza pośrednio granice, w jakich świadczenia powyższe mogą być należne, można więc uznać, że wypłata więcej niż jednego świadczenia lub więcej niż jednej osobie uprawnionej automatycznie spowoduje uznanie ponadnormatywnych świadczeń za nienależne.

Jak z powyższego wynika kwestię zbiegu uprawnień strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego należy rozstrzygnąć stosując cytowaną wyżej normą z art. 27 u.ś.r. nakazującą dokonanie określonego wyboru przedmiotowego.

W wyroku z dnia 21 października 2014r. (sygn. akt K 38/13) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność unormowania zawartego w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wyrok TK nie został dotychczas wykonany, a tym samym nie dokonano żadnych zmian w zasadach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych opiekunom osób dorosłych osób niepełnosprawnych. Skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. TK orzekł o niekonstytucyjności jedynie części normy art. 17 ust. 1b ustawy, a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy.

Organ podkreślił, że Skarżąca do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dołączyła oświadczenie z którego wynika, że ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne nie rezygnuje z przyznanego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego na matkę na mocy decyzji administracyjnej z dnia

[...] Nr [...]

Organ przywołał treść art. 17 ust. 5 lit. b oraz art. 17 ust. 1b ww. ustawy odmawiając jednocześnie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę ponieważ nie spełnione zostały przesłanki ustawy o świadczeniach rodzinnych gdyż Skarżąca ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie wyraziła zgody na rezygnację z ww. pobieranego świadczenia, niepełnosprawność matki powstała po ukończeniu 25 roku życia, zaś matka Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, ojciec Ś. S. jest aktywny zawodowo i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

3. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca działająca przez pełnomocnika w dniu 19.06.2019r. złożyła odwołanie. Zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że pobieranie przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również pominięcie okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. (sygn. akt K 38/13) artykuł ten został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zarzuciła także naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka E. Ś. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, a także naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt pobierania prze Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Organ przywołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podkreślił, że decyzje w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie są decyzjami uznaniowymi i ustawodawca nie zostawił organom tak zwanego "luzu decyzyjnego", ani możliwości odwoływania się do zasad współżycia społecznego. Decyzje te mają charakter związany, co oznacza, że organ administracji publicznej jest zobligowany do przyznawania świadczeń wyłącznie w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek.

Organ również zauważył, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014r. sygn. akt

K 38/13 (Dz. U. z 2014r. poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał podkreślił, że istotnym kryterium przyznania świadczeń powinna być w każdym wypadku ocena faktycznej sytuacji finansowej ich potencjalnych beneficjentów i uznał, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych pozostawiając ustawodawcy w tej kwestii pewien margines swobody. Oznacza to, że osoby opiekujące się dorosłymi niepełnosprawnymi, powinny być traktowane w taki sam sposób, niezależnie od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby zaliczonej do kategorii osób dorosłych w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ zauważył, że skoro w ocenie Trybunału Konstytucyjnego zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, dlatego nie ulega wątpliwości, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od dnia 23 października 2014r.

Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Wojewódzkich Sądów Administracyjnych zaprezentowaną m.in. w wyrokach: II SA/Sz 525/17 z dnia 29 czerwca 2017 r.,

II SA/Sz 141/17 z dnia 7 czerwca 2017 r., II SA/Sz 1208/16 z dnia 23 lutego 2017 r.,

II SA/Po 828/15 z dnia 27 listopada 2015 r. w odniesieniu do grupy opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 lub 25 roku życia nie można wywodzić nomy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego datą powstania niepełnosprawności osoby objętej opieką, skoro tak sformułowany warunek został uznany za niekonstytucyjny. Dokonując merytorycznego rozpoznania wniosku organy powinny zatem zbadać, czy wnioskodawcy spełniają warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem części niekonstytucyjnego przepisu i w zależności do tych ustaleń wydać stosowne rozstrzygnięcie.

SKO w K. podzielając poglądy zaprezentowane w wymienionych wyrokach wskazało, że z przedłożonych akt sprawy wynika, że w rozpatrywanej sprawie osoba wymagająca opieki - pani E. Ś., legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Jest ona zamężna, małżonek - pan S. Ś. pozostaje w zatrudnieniu. Osobistą opiekę nad panią E. Ś. sprawuje jej córka - Skarżąca, która nie posiada uprawnień emerytalno - rentowych, nie podejmuje zatrudnienia. Jednakże na mocy decyzji Organu I instancji z dnia [...]. Nr [...] Skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaną opieką nad matką, przyznany na okres od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 31 października 2019 r. W takiej sytuacji, w ocenie Organu następuje zbieg uprawnień do świadczenia wnioskowanego ze świadczeniem obecnie pobieranym. W myśl natomiast art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, możliwe jest korzystanie z jednego - wybranego przez stronę - świadczenia.

Organ zauważył wprawdzie że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie Skarżącej z dnia 16 maja 2019 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, iż została poinformowana o konieczności dokonania wyboru pomiędzy świadczeniami, lecz nie wyraziła zgody na uchylenie obowiązującej decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy i prosi ona o kontynuację wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego. Takie oświadczenie nie pozwala jednak na uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy i pozytywne rozpatrzenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. W obrocie prawnym nie mogą bowiem funkcjonować dwie decyzje przyznające uprawnienie do świadczenia o tym samym charakterze, z tego samego tytułu. Na powyższe wskazuje powołana wyżej treść art. 17 ust. 5 i art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Mając na uwadze interes i dobro strony, SKO, w toku postępowania odwoławczego, wystosowało w dniu 1 sierpnia 2019 r. do pełnomocnika strony wezwanie o złożenie jednoznacznego i bezwarunkowego oświadczenia woli w przedmiocie rezygnacji z dotychczas otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kolegium przywołało w powyższym piśmie treść przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. i wyjaśniło konieczność dokonania wyboru świadczenia, które strona chciałaby otrzymywać, a nadto zawarło rygor braku złożenia jednoznacznego i bezwarunkowego oświadczenia woli. Pełnomocnik w dniu 14 sierpnia 2019 r. wystosował do Samorządowego Kolegium Odwoławczego pismo, iż Skarżąca podtrzymuje wolę rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego po uzyskaniu pewności, że spełnia warunki do otrzymania wnioskowanego korzystniejszego dla niej świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, iż ponownie jest to oświadczenie warunkowe, a takie nie może stanowić podstawy do uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.

W ocenie Kolegium zarówno treść przepisów ustawy o świadczenia rodzinnych, jak i treść pisma wystosowanego przez Kolegium do pełnomocnika strony jasno, w sposób jednoznaczny i precyzyjny wyjaśniają, iż niemożliwym jest korzystanie z obydwu świadczeń: specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego, jednocześnie. Strona musi dokonać wyboru, przy czym musi to być wybór jednoznaczny, bezwarunkowy. Takiego wyboru strona nie dokonała. Za pośrednictwem fachowego pełnomocnika kolejny raz określiła warunek rezygnacji z dotychczasowego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skład Orzekający Kolegium uznał, że powyższe oświadczenie nie jest jednoznaczne i bezwarunkowe, a tym samy brak jest podstaw do stwierdzenia, że strona w jednoznaczny sposób wyraża wolę rezygnacji z otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W tym stanie rzeczy Kolegium stwierdziło, iż z uwagi na to, że w obrocie prawnym nadal pozostaje decyzja Organu I instancji z dnia [...]. Nr [...], na mocy której Skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, w sprawie wypełniona jest przesłanka wynikająca z treści przepisu art.27 ust. 5 u.ś.r. i świadczenie pielęgnacyjne Skarżącej nie przysługuje.

5. Niezadowolona z treści rozstrzygnięcia Skarżąca wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę zarzucając:

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowi negatywną przesłankę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku Skarżącej o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7 K.p.a., art. 77 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i niezasadne uznanie, naruszające zasadę praworządności, iż Skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do ustalenia na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. wniosła o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. w sprawie o nr [...] i ustalenie na rzecz Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2019 r.

W ocenie Skarżącej SKO w K. w sposób nade wszystko swobodny i sprzeczny z zasadami praworządności pominęło możliwość zbiegu dwóch świadczeń rodzinnych oraz prawo wyboru korzystniejszego z nich przez opiekuna osoby niepełnosprawnej.

Zdaniem Skarżącej Organ II instancji dokonał również błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. Skarżąca przytoczyła treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie dnia 13 lipca 2018 r. (sygn. akt I OSK 235/18) w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. I aby ten wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane.

Skarżąca obszernie argumentując doszła do przekonania, że fakt uzyskiwania przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być zatem w okolicznościach niniejszej sprawy przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem w jej ocenie zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wobec powyżej przytoczonej interpretacji art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie uznało, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez Skarżącą stanowi negatywne kryterium do rozpoznania jej wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pominął również fakt, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

6. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna.

7. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt.2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała :

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, trenty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia kompensacyjnego,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa u ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2) lub, specjalnego zasiłku opiekuńczego (pkt 3) lub, zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (pkt 5) – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną (...).

8. Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 13 lipca 2018 r. (sygn. akt

I OSK 235/18), wskazał, i to stanowisko Sąd orzekający w sprawie w pełni aprobuje uznając za swoje, że to, że w następstwie kolejnych zmian art. 17 doszło do sytuacji, że określona grupa osób spełnia warunki do uzyskania dwóch świadczeń różniących się znacznie wysokością, nie może pozbawiać wnioskodawcy prawa wyboru z którego z nich skorzystać. NSA podkreślił, że dostrzegł to również ustawodawca, wskazując w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że w przypadku zbiegu uprawnień przysługuje jedno z tych świadczeń "wybrane przez osobę uprawnioną". Dlatego też przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie jak twierdzi Organ wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. I aby ten wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie Organu, aby Strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego.

9. Powyższe stanowisko NSA można także odnieść do tej sprawy. Bowiem trudno się dziwić, że Skarżąca nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, 8 i 9 K.p.a. Organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić i w sposób niebudzący wątpliwości przedstawić Skarżącej, czy Strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Skoro przepisy prawa umożliwiają Skarżącej wybór świadczenia to Organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby Strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać.

W przypadku ustalenia, że Skarżąca spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego Organy administracji właściwe w sprawie powinny rozważyć ewentualne zawieszenie postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do czasu wyeliminowania decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, co oczywiście nie uniemożliwia im poszukiwania innych rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo wyboru świadczenia. W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje wyprowadzana z przepisów art. 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 104. K.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) - jedna decyzja" tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, że Strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość załatwienia rezygnacji z zasiłku w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

10. Ponownie rozpoznając sprawę, Organy powinny rozważyć także i powyższe możliwości jej załatwienia. Najistotniejszą kwestią powinno być dla nich jedynie takie załatwienie sprawy, aby zagwarantować Skarżącej wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić jej należnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki wsparcia.

Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt I OSK 2763/17 z dnia 5 października 2018 r. w którym w pełni podzielił zapatrywania prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którymi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której wcześniej prawo to odebrano regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne (w tej sprawie chodziło o zasiłek dla opiekuna), a którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwania świadczenia poprzedniego (świadczenia pielęgnacyjnego). Tak ukształtowana linia orzecznicza sądów administracyjnych znalazła akceptację w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz np. wyroki NSA z dnia: 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2758/17; 13 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 82/18; 16 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 132/18 – wszystkie przytaczane orzeczenia pochodzą z bazy orzeczeń sądów administracyjnych, dostępnych na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględnia ona wszystkie powyżej sygnalizowane aspekty interpretacyjne i wartości chronione konstytucyjnie, jak również cele tych świadczeń rodzinnych, które związane są z opieką nad osobami, które są niezdolne do samodzielnej egzystencji.

11. Podsumowując, fakt uzyskiwania przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być w okolicznościach tej sprawy przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wobec powyżej przytoczonej interpretacji art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie uznało, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez Skarżącą stanowi negatywne kryterium do rozpoznania jej wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pominął również fakt, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

12. Z powyższych powodów Sąd orzekł o uchyleniu decyzji Organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.