Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1012/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5, art. 46 ust. 1, art. 58 pkt 12 lit. b, art. 59 ust. 1, art. 68 ust. 6, art. 68 ust. 6a, art. 68 ust. 6b, art. 75 ust. 3, art. 75 ust. 5, art. 79 ust. 2, art. 79 ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 24 § 1 pkt 5, art. 73, art. 107 § 1, art. 109 § 1, art. 136, art. 138 § 1 pkt 2, art. 138 § 2, art. 140, art. 268a
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 37 ust. 1, art. 37 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 24 poz 199
law: Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów - tekst jednolity
article: art. 15 § 1 pkt 2, art. 15 § 1 pkt 3, art. 32, art. 33 § 1, art. 264 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 77 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2001 nr 98 poz 1070
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Trzciński (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1678/09 w sprawie ze skargi P.T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od P.T. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

II GSK 1012/11

UZASADNIENIE

1. Wyrok zaskarżony w niniejszej sprawie został oparty na następującym stanie faktycznym:

Okręgowa Rada Adwokacka (ORA) w K. na posiedzeniu w dniu [...] października 2007 r. podjęła – na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze w zw. z § 8 i 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej – uchwałę o skreśleniu aplikanta adwokackiego P.T. z listy aplikantów Izby Adwokackiej w K. z dniem [...] października 2007 r. W uzasadnieniu uchwały wskazano na otrzymanie przez skarżącego dwukrotnie w dniach [...] czerwca 2007 r. i [...] września 2007 r. negatywnych ocen z kolokwium rocznego oraz poprawkowego kolokwium rocznego.

Od ww. uchwały skarżący złożył odwołanie do Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA). Na skutek odwołania Prezydium NRA podjęło w dniu [...] lutego 2008 r. uchwałę utrzymującą uchwałę z dnia [...] października 2007 r. w mocy.

Od powyższej uchwały Prezydium NRA skarżący złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. W dniu [...] lipca 2008 r. Minister Sprawiedliwości wydał decyzję, w której uchylił w całości ww. uchwałę Prezydium NRA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydium NRA, uchwałą z dnia [...] października 2008 r., utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę ORA w K. Następnie, dnia [...] listopada 2008 r., P.T. złożył odwołanie od powyższej uchwały do Ministra Sprawiedliwości. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.

2. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Sprawiedliwości [...] lipca 2009 r. P.T. wniósł o stwierdzenie nieważności lub uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, uchwały Prezydium NRA z dnia [...] października 2008 r., uchwały ORA w K. z dnia [...] października 2007 r., a także o umorzenie w całości postępowania administracyjnego z uwagi na prekluzję materialną art. 79 ust. 2 prawa o adwokaturze ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w skardze, z zeznań światków, przesłuchania strony, ekspertyzy biegłego, a także o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności niektórych przepisów Regulaminu aplikacji adwokackiej przepisami Konstytucji RP i ustawy – Prawo o adwokaturze.

3. Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1678/09, WSA w Warszawie oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku wskazano na następujące powody oddalenia skargi:

Zdaniem WSA, możliwe było udzielenie przez Ministra Sprawiedliwości Dyrektorowi Departamentu sędziemu I.K. upoważnienia, o jakim mowa w art. 268a k.p.a. WSA nie podzielił poglądu skarżącego, że delegowanie sędziego do czynności administracyjnych w Ministerstwie Sprawiedliwości nie obejmuje możliwości powierzenia sędziemu prawa do wydawania decyzji w imieniu Ministra.

WSA nie podzielił także stanowiska skarżącego, że art. 37 ust. 1 ustawy o Radzie Ministrów stanowi lex specialis w stosunku do art. 268a k.p.a. WSA odnotował, że osoby wymienione w art. 37 ust. 1 ustawy o Radzie Ministrów nie są zastępcami ministra, a jedynie działają w ramach szczególnego upoważnienia do wykonywania kompetencji i wykonują je na rachunek oraz w imieniu organu, do którego ustawowo te kompetencje należą. Natomiast, jak wskazał WSA, w dekoncentracji administracji publicznej (tj. art. 268a k.p.a.) oświadczenie woli organu administracji publicznej składa albo osoba piastująca funkcję tego organu albo "z upoważnienia" jego pracownicy, tak jak miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie. WSA wyjaśnił, ww. przepisy stanowią odrębne podstawy do wykonywania kompetencji w imieniu organu.

Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie skarżącego nie można mówić o naruszeniu przez ORA zasady tajności głosowania w sprawach osobowych, gdyż obecność adwokata J.D. w posiedzeniu ORA w dniu [...] października 2007 r. nie oznacza, że brał on udział w tajnym głosowaniu w sprawach osobowych. Ponadto, WSA uznał, że ogłoszenie wyników głosowania tajnego w obecności osób zaproszonych na posiedzenie ORA – w tym adwokata J.D. – nie naruszyło zasady instancyjności postępowania, gdyż J.D. będąc członkiem NRA i biorąc udział w wydaniu uchwały przez Prezydium NRA nie brał udziału w głosowaniu przedmiotowej uchwały ORA.

WSA oddalił również zarzut doręczenia skarżącemu projektu uchwały. Sąd wyjaśnił, że doręczona stronie uchwała NRA była opatrzona na pierwszej stronie pieczęcią: odpis, pieczęcią "za zgodność z oryginałem" oraz pieczęcią osoby poświadczającej za zgodność tj. zastępcy sekretarza Naczelnej Rady Adwokackiej adwokata A.S., opatrzoną podpisem własnoręcznym. W aktach sprawy znajdują się także uchwały ORA oraz prezydium NRA, do których dołączono listy osób biorących udział w ich tajnym podjęciu, co – w przekonaniu WSA – czyni zadość wymogowi ich podpisania.

W przekonaniu Sądu I instancji, w stanie prawnym obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej decyzji jak i poprzedzających ją uchwał istniała podstawa do skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich z uwagi na uzyskanie dwukrotnie negatywnego wyniku z kolokwium rocznego. Zdaniem WSA, art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi podstawę do fakultatywnego działania okręgowej rady adwokackiej, pozostawiając do jej uznania podjęcie decyzji o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów w przypadku stwierdzenia jego nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. W § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej wymieniono konkretne przesłanki, które są podstawą stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. WSA uznał, że przesłanki te nie muszą być spełnione łącznie, by możliwe było stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu. Oznacza to, zdaniem Sądu, że wystąpienie którejkolwiek z tych przesłanek może stać się podstawą do skreślenia z listy aplikantów.

Sąd I instancji stwierdził ponadto, że Regulamin aplikacji adwokackiej został uchwalony przez NRA w ramach ustawowego upoważnienia zawartego w art. 58 pkt 12 lit. b Prawa o adwokaturze, jest aktem prawnym o charakterze wewnętrznym i nie narusza porządku Konstytucji. WSA nie dostrzegł potrzeby występowania z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.

Zdaniem Sądu I instancji posiadanie przez aplikanta opinii świadczących pozytywnie o jego wiedzy z zakresu różnych dziedzin prawa nie przeczy tezie o nieprzydatności tego aplikanta do zawodu adwokata z powodu niezdanego kolokwium rocznego (i poprawkowego). Sąd podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez skarżącego, takich jak m.in. opinie patrona czy inne opinie uzyskanie w toku aplikacji, było zbędne, albowiem podstawa skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich dotyczyła wyłącznie kwestii niezaliczenia kolokwium rocznego a nie tych opinii, czy też samego skarżącego.

WSA stwierdził ponadto, że zaskarżona uchwała mieściła się w ramach czasowych zakreślonych art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze, gdyż okres dwóch lat, w którym jest możliwe skreślenie skarżącego z listy aplikantów, powinien być liczony od złożenia przez skarżącego ślubowania co nastąpiło w dniu [...] października 2006 r. Zdaniem WSA, postępowanie odwoławcze nie niweczy okresu dwóch lat, o jakim mowa w art. 79 ust. 2 Prawo o adwokaturze.

4. Od wyroku WSA w Warszawie z dnia 28 czerwca 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1678/09, skargę kasacyjną wniósł P.T.

Skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

- nieważność postępowania, związaną z naruszeniem art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a., wynikającą z działania w sprawie w charakterze uczestnika postępowania Prezydium NRA, tj. podmiotu nieposiadającego zdolności sądowej, a zatem niemieszczącego się w kręgu podmiotów, o których mowa w art. 25 p.p.s.a. z uwagi na fakt, że jest to jedynie organ osoby prawnej – Naczelnej Rady Adwokackiej;

- ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia przez NSA poglądu o braku zdolności sądowej Prezydium NRA – nieważność postępowania, związaną z naruszeniem art. 183 § 2 pkt 2 w związku z art. 12 p.p.s.a., wynikającą z działania w sprawie w charakterze uczestnika postępowania Prezydium NRA, tj. podmiotu nieposiadającego zdolności procesowej, z uwagi na bycie organem administracji publicznej, orzekającym w roku postępowania administracyjnego w tej sprawie, zakończonego decyzją ostateczną, co wyklucza możliwość występowania w sprawie w charakterze strony, ani uczestnika postępowania, wobec braku posiadania przez taki podmiot interesu prawnego w postępowaniu;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 6 i 7 k.p.a. – poprzez ich niezastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu wynikającej z art. 6 i 7 k.p.a. zasady podejmowania rozstrzygnięć przez organy administracji w oparciu o stan prawny i faktyczny aktualny w chwili orzekania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, wyrażający się w tym, że brak tego uchybienia ze strony WSA skutkowałby stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, jako wydanej bez podstawy prawnej, gdyż żaden przepis nie pozwala na skreślenie aplikanta z listy aplikantów adwokackich z uwagi na nieprzydatność do zawodu po odbyciu przez niego dwóch lat aplikacji, a ostateczna decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r. została wydana już po upływie dwóch lat od doręczenia skarżącemu odpisu decyzji o wpisie na listę aplikantów adwokackich, a także po upływie dwóch lat od rozpoczęcia szkolenia przez skarżącego;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 110 k.p.a. – poprzez ich niezastosowanie wobec okoliczności, iż uchwały poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, decyzje organów adwokatury (tj. uchwała Prezydium NRA z dnia [...] października 2008 r. i uchwała ORA w K. z dnia [...] października 2007 r.) w istocie nie weszły nigdy do obrotu prawnego ze względu na brak ich prawidłowego doręczenia skarżącemu (doręczono jedynie fotokopie niemające waloru odpisu), co powinno skutkować uchyleniem przez Ministra Sprawiedliwości, zaskarżonej do niego uchwały Prezydium NRA z dnia [...] października 2008 r. i umorzeniem postępowania z uwagi na upływ terminu, o którym mowa w art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze, natomiast wydanie przez organ odmiennego rozstrzygnięcia należy uznać za rażące naruszenie prawa, co przesądza o tym, iż uchybienie WSA miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 15 k.p.a. oraz art. 24 § 1 pkt 5 p.p.s.a. – poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu, że w wydawaniu decyzji organów adwokatury (tj. uchwały Prezydium NRA z dnia [...] października 2008 r. oraz uchwały ORA w K. z dnia [...] października 2007 r.) poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji brała udział ta sama osoba, co powinno skutkować uchyleniem przez Ministra Sprawiedliwości zaskarżonej do niego uchwały Prezydium NRA z dnia [...] października 2008 r. i umorzeniem postępowania z uwagi na upływ terminu, o którym mowa w art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze, natomiast wydanie przez organ odmiennego rozstrzygnięcia należy uznać za rażące naruszenie prawa, co przesądza o tym, że wskazane uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 15 k.p.a. oraz art. 138 § 2 k.p.a. – poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu, że w toku postępowania administracyjnego nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego, a tym samym merytorycznego rozpoznania sprawy przed właściwym organem, co wynika z faktu, że uchwała ORA w K. z dnia [...] października 2007 r. została uchylona decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2008 r. z uwagi na naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego oraz konieczność ponownego przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, z tym że Minister Sprawiedliwości, naruszając art. 138 § 2 k.p.a., błędnie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi II instancji, tj. Prezydium NRA, które – jako organ odwoławczy – nie było właściwe do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co sprawia, że zarówno kolejna uchwała NRA z dnia [...] października 2008 r., jak i kolejna zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 8 k.p.a. – poprzez ich niezastosowanie polegające na pominięciu przez WSA okoliczności, iż zaskarżona decyzja opiera się na stwierdzeniu przez Ministra Sprawiedliwości, że poprzedzające jej wydanie postępowanie przed organami adwokatury zostało przeprowadzone niewadliwie, podczas gdy w decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że uchwała ORA w K. z dnia [...] października 2007 r. dotknięta jest wadami skutkującymi koniecznością jej uchylenia i ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które to uchybienie WSA miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 268a k.p.a. – poprzez ich niezastosowanie polegające na pominięciu przez WSA okoliczności, iż osoba, która wydała zaskarżoną decyzję w imieniu Ministra Sprawiedliwości, będąc sędzią sądu powszechnego delegowanym do Ministerstwa Sprawiedliwości nie jest pracownikiem jednostki kierowanej przez organ, co przesądza o tym, iż wskazane uchybienie Sądu I instancji miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie art. 135 p.p.s.a. – poprzez niezastosowanie odpowiednich środków prawnych w stosunku do orzeczeń organów administracji publicznej poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji, tj. uchwały ORA w K. z dnia [...] października 2007 r., decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2008 r. oraz uchwały Prezydium NRA z dnia [...] października 2008 r. pomimo ich wadliwości, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- na wypadek nieuwzględnienia zarzutu nieważności postępowania – naruszenie art. 33 p.p.s.a. w związku z art. 12 i 25 p.p.s.a. – poprzez ich błędne zastosowanie polegające na dopuszczeniu do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika na prawach strony Prezydium NRA, tj. podmiotu nieposiadającego zdolności sądowej z uwagi na fakt, iż jest on jedynie organem osoby prawnej, a zatem nie mieści się w kręgu podmiotów, o których mowa w art. 25 p.p.s.a., a ponadto nieposiadającego zdolności procesowej z uwagi na bycie organem administracji publicznej orzekającym w toku postępowania administracyjnego w sprawie, zakończonego zaskarżoną decyzją, co wyklucza możliwość posiadania interesu prawnego w niniejszym postępowaniu, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów – poprzez jego błędną wykładnię polegającą na założeniu, że zakres zastosowania tego przepisu w pełni zawiera się w zakresie regulacji art. 268a k.p.a.;

- naruszenie art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze – poprzez jego błędną wykładnię polegającą na: (a) uznaniu, że przepis ten pozwala na skreślenie aplikanta z listy aplikantów wyłącznie w oparciu o negatywny wynik kolokwium rocznego, a tym samym, iż przepis ten wyłącza zastosowanie w postępowaniu mającym na celu skreślenie aplikanta z listy działanie ogólnych przepisów art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. i zwalnia organ z obowiązku ustalenia prawdy materialnej oraz dokładnego zbadania sprawy i wnikliwej oceny całego materiału dowodowego; (b) uznaniu, że do skreślenia aplikanta z listy nie wymaga on wydania dwóch odrębnych rozstrzygnięć: pierwszego, o stwierdzeniu jego nieprzydatności do zawodu oraz drugiego, o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów, w stosunku do którego to pierwsze może być uznane wyłącznie za przesłankę do jego wydania; (c) uznaniu, że przepis ten pozwala na skreślenie aplikanta z listy po upływie dwóch lat od doręczenia mu odpisu decyzji o wpisie na nią, a także po upływie dwóch lat od rozpoczęcia szkolenia przez skarżącego;

- naruszenie art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze – poprzez jego niezastosowanie wyrażające się w nieuwzględnieniu skargi na ostateczną decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r., pomimo że została ona wydana już po upływie dwóch lat od doręczenia skarżącemu odpisu decyzji o wpisie na listę aplikantów adwokackich, a także po upływie dwóch lat od rozpoczęcia szkolenia przez skarżącego;

- naruszenie art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych – poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pozwala on sędziemu delegowanemu do Ministerstwa Sprawiedliwości na wydawanie decyzji administracyjnych imieniem Ministra Sprawiedliwości.

Ponadto, przywołując jako podstawę art. 15 pkt 2 p.p.s.a., skarżący wniósł o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie wykładni art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze w związku z faktem, że jego stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych – poprzez rozstrzygnięcie, które zdarzenie stanowi moment rozpoczęcia aplikacji adwokackiej dla osób, które rozpoczęły odbywanie tej aplikacji przed dniem 25 marca 2009 r., tj. przed wejściem w życie zmiany art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze, jednoznacznie rozstrzygającej tę kwestię.

5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto, w trakcie postępowania kasacyjnego do NSA wpłynęły również następujące pisma w sprawie:

- pismo skarżącego z dnia [...] września 2011 r., zawierające "podsumowanie i uzupełnienie przedstawionej dotychczas argumentacji skargi kasacyjnej";

- wniosek skarżącego z dnia [...] września 2011 r., "o wydanie postanowienia o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie uczestnika postępowania na prawach strony";

- pismo pełnomocnika Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2012 r., zawierające odpowiedź na ww. wniosek skarżącego;

- pismo Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2012 r., zatytułowane "Prośba o rozważenie możliwości przyspieszenia wyznaczenia terminu rozprawy";

- pismo skarżącego z dnia [...] marca 2012 r., którym skarżący ustosunkował się do pisma Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2012 r.

6. Naczelny Sąd Administracyjny wydał postanowienie o oddaleniu wniosku skarżącego o odmowę dopuszczenia do udziału w sprawie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej jako uczestnika postępowania na prawach strony.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w postępowaniu zainicjowanym skargą aplikanta skreślonego z listy aplikantów na decyzję Ministra Sprawiedliwości, która została wydana na podstawie art. 68 ust. 6a w związku z art. 79 ust. 3 Prawa o adwokaturze, Prezydium NRA miało status uczestnika na prawach strony w rozumieniu art. 33 § 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

8. Najdalej idącym zarzutem skarżącego jest zarzut nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), związany z tym, że do udziału w postępowaniu dopuszczono – w charakterze uczestnika na prawach strony – Prezydium NRA.

Przedstawiony zarzut jest bezzasadny.

Jak trafnie wskazał skarżący, Prezydium NRA jest przede wszystkim organem Naczelnej Rady Adwokackiej (art. 59 ust. 1 Prawa o adwokaturze). Przepisy ww. ustawy przyznają jednak Prezydium NRA również samodzielne kompetencje w zakresie administracji publicznej. W szczególności organ ten rozpatruje odwołania od uchwał podejmowanych w sprawach indywidualnych przez okręgowe rady adwokackie (art. 46 ust. 1 Prawa o adwokaturze). Prezydium NRA jest również organem powołanym do rozpatrzenia odwołania od uchwały o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów (art. 79 ust. 3 w związku z art. 68 ust. 6 Prawa o adwokaturze). W tych sprawach Prezydium NRA występuje jako samodzielny organ administracji publicznej, odrębny od Naczelnej Rady Adwokackiej. W konsekwencji, stwierdzenie skarżącego, że Prezydium NRA "nie posiada własnej podmiotowości prawnej, będąc jedynie organem osoby prawnej" jest błędne.

Według stanu prawnego adekwatnego do oceny niniejszej sprawy (tj. stanu prawnego poprzedzającego wejście w życie ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie, Dz.U. Nr 37, poz. 286, przy uwzględnieniu normy intertemporalnej zawartej w art. 6 ww. ustawy nowelizującej) Prezydium NRA miało – na równi ze skreślonym aplikantem – prawo do zaskarżania do WSA decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie skreślenia aplikanta z listy aplikantów (art. 79 ust. 3 w związku z art. 68 ust. 6b Prawa o adwokaturze). Prezydium NRA przysługiwała więc zdolność sądowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym, organ ten mógł bowiem występować w roli skarżącego, co prowadziło do uzyskania przez niego statusu strony postępowania w rozumieniu art. 32 p.p.s.a.

Skoro Prezydium NRA mogło być stroną postępowania ze skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości (w rozumieniu art. 32 p.p.s.a.), to należy uznać dopuszczalność występowania tego organu jako uczestnika na prawach strony w takim postępowaniu (w rozumieniu art. 33 § 1 p.p.s.a.), jeżeli zostało ono zainicjowane skargą aplikanta skreślonego z listy.

Zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. "Osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony". Jak się wskazuje w literaturze, "Dopuszczenie do udziału w sprawie z mocy prawa powoduje, że jedyną przesłanką, jaką bada sąd przed obligatoryjnym wezwaniem do udziału w sprawie, jest sprawdzenie, czy osoba ta brała udział w postępowaniu administracyjnym. Użycie w art. 33 § 1 p.p.s.a. określeniajest tylko kryterium odróżniającym taką osobę od innych uczestników postępowania administracyjnego, np. świadków lub biegłych" (B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2009, s. 78). Niewątpliwie Prezydium NRA brało udział w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przed Ministrem Sprawiedliwości, a także nie wniosło skargi na decyzję kończącą to postępowanie.

Uprawnia to do stwierdzenia, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym zainicjowanym skargą aplikanta skreślonego z listy aplikantów na decyzję Ministra Sprawiedliwości, która została wydana na podstawie art. 68 ust. 6a w związku z art. 79 ust. 3 Prawa o adwokaturze, Prezydium NRA jest uczestnikiem na prawach strony w rozumieniu art. 33 § 1 p.p.s.a.

9. Skarżący wskazuje, że uchwała Prezydium NRA z dnia [...] października 2008 r. i poprzedzająca ją uchwała ORA w K. z dnia [...] października 2007 r. "nie mają w rzeczywistości przymiotu aktu administracyjnego", bowiem skarżącemu nie doręczono ww. uchwał. Skarżący stwierdził, że doręczono mu jedynie kserokopie (projekty) tych uchwał. W uzasadnieniu skargi szczegółowo opisano cechy formalne dokumentów, które otrzymał skarżący. Uznał on, że "żadna z wymienionych wyżej decyzji w istocie nigdy nie weszła do obrotu prawnego, bowiem doręczenie stronie kserokopii uchwały nie wywiera żadnych skutków prawnych".

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skarżącego, że uchwały organów adwokatury, które zostały wydane w sprawie skarżącego, były nieważne z powodu ich niepodpisania.

Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. jednym z elementów decyzji administracyjnej jest "podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby odpowiedzialnej do wydania decyzji". Brak podpisu pod decyzją administracyjną uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji, przy czym "podpisem" w rozumieniu ww. przepisu k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie nowelizacji wynikającej z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. Nr 40, poz. 230) jest wyłącznie podpis własnoręczny, a nie jego reprodukcja (np. w postaci tzw. faksymile).

Co się natomiast tyczy decyzji wydawanych przez organy kolegialne, to regułą jest podpisanie decyzji przez wszystkich członków organu uczestniczących w wydaniu decyzji (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1536/10). Nie jest jednak tak, że podpisy muszą być zawsze zamieszczane na samym dokumencie decyzji, doręczanym adresatowi takiej decyzji. NSA w obecnym składzie podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2003 r., sygn. akt III RN 135/03, w którym stwierdzono, że opatrzenie decyzji podpisem może polegać na ujęciu treści rozstrzygnięcia przyjętego w wyniku głosowania w protokole posiedzenia organu, do którego załączona jest lista obecności, podpisana własnoręcznie przez wszystkich uczestników.

W aktach badanej sprawy znajdują się odpisy następujących dokumentów:

- wyciąg z protokołu z posiedzenia ORA w K. z dnia [...] października 2007 r.; w pkt 25 tego protokołu wskazano, że rada podjęła uchwałę w sprawie skreślenia skarżącego z listy aplikantów, a także zamieszczono uzasadnienie tej uchwały;

- lista obecności na ww. posiedzeniu ORA, zawierająca własnoręczne podpisy osób uczestniczących w tym posiedzeniu;

- wyciąg z protokołu z posiedzenia Prezydium NRA z dnia [...] października 2008 r.; w pkt 3 tego protokołu wskazano, że Prezydium podjęło uchwały w sprawach osobowych, wymienionych w załączniku do protokołu;

- lista obecności na ww. posiedzeniu Prezydium NRA, zawierająca własnoręczne podpisy osób uczestniczących w tym posiedzeniu.

Zdaniem NSA ww. dokumenty świadczą o tym, że obie uchwały w sprawie skarżącego zostały należycie podpisane i spełniają w tym zakresie wymagania stawiane przez art. 107 § 1 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie stoi na stanowisku, że obowiązek doręczenia decyzji stronie, wynikający z art. 109 § 1 k.p.a., nie oznacza obowiązku doręczenia oryginału decyzji (zob. cytowany wyżej wyrok SN o sygn. akt III RN 135/03). Oryginał decyzji – z natury rzeczy tylko jeden – powinien co do zasady pozostać w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1340/09). Dopuszczalne jest więc doręczenie stronie kopii decyzji. W przypadku decyzji organu kolegialnego nie ma przy tym konieczności doręczania stronie z urzędu protokołu z posiedzenia, na którym wydano decyzję, jak również listy obecności osób uczestniczących w tym posiedzeniu. Jak to bowiem trafnie wskazał SN w cyt. wyżej wyroku stronie przysługuje prawo do zapoznania się z tymi dokumentami, a także sporządzania odpisów w trybie art. 73 k.p.a. Na dokumencie doręczanym stronie nie muszą więc znajdować się podpisy wszystkich osób, które uczestniczyły w wydaniu decyzji przez organ kolegialny. Wystarczy, że w aktach sprawy znajduje się protokół z posiedzenia, na którym wydano decyzję, wraz z listą obecności osób uczestniczących w wydaniu decyzji.

10. Skarżący jest zdania, że uchwała Prezydium NRA z dnia [...] października 2008 r. była wydana z rażącym naruszeniem prawa z tego powodu, że w skład Prezydium weszła osoba podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. z uwagi na uczestniczenie w wydawaniu decyzji w I instancji.

Zarzut ten powinien być oddalony.

Faktem jest, iż adwokat J.D. brał udział w posiedzeniu ORA w K. w dniu [...] października 2007 r., czyli w dniu wydania decyzji I instancji, jak również był członkiem Prezydium NRA uczestniczącym w wydaniu uchwały z dnia [...] października 2008 r. Wymieniona osoba nie brała jednak udziału w podjęciu uchwały przez ORA, bowiem nie uczestniczyła w głosowaniu nad tą uchwałą. Nie podlegała zatem, jako członek organu odwoławczego (Prezydium NRA), wyłączeniu od rozstrzygania w przedmiocie odwołania na tę uchwałę (por. też wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 609/10). W tym zakresie NSA podziela stanowisko zajęte przez Sąd I instancji.

11. W ocenie skarżącego, WSA w zaskarżonym wyroku powinien – na podstawie art. 135 p.p.s.a. – uchylić decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2008 r., która, jak stwierdza skarżący, jest niezgodna z art. 138 § 2 k.p.a. Wymieniona decyzja została wydana na skutek odwołania skarżącego od uchwały Prezydium NRA z dnia [...] lutego 2008 r., utrzymującej w mocy uchwałę ORA z dnia [...] października 2007 r. Decyzją tą uchylono ww. uchwałę Prezydium NRA i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi.

Skarżący wskazał, że wadliwość ww. decyzji Ministra Sprawiedliwości wynika z tego, iż Minister, uchylając uchwałę Prezydium NRA, nie przekazał sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji (tj. ORA), "pomimo stwierdzenia, że w postępowaniu przed tym organem nie zgromadzono materiału dowodowego pozwalającego na wydanie decyzji o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów oraz pozbawiono go, wynikającej z art. 10 § 1 k.p.a., prawa do czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do poczynionych w jego toku ustaleń". Skarżący stwierdził, że Prezydium NRA, będące organem odwoławczym, nie było właściwe do ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a.

Przedstawiony wyżej zarzut nie jest zasadny.

Istotnie, jak podnosi skarżący, według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydawania decyzji, postępowanie administracyjne w sprawie skreślenia aplikanta było specyficznym postępowaniem trójinstancyjnym. Od uchwały ORA o skreśleniu aplikanta służyło odwołanie do Prezydium NRA (art. 79 ust. 3 w związku z art. 68 ust. 6 Prawa o adwokaturze), a następnie od uchwały Prezydium NRA służyło odwołanie do Ministra Sprawiedliwości (art. 79 ust. 3 w związku z art. 68 ust. 6a Prawa o adwokaturze). W konsekwencji, zarówno Prezydium NRA, jak i Ministra Sprawiedliwości należało traktować jako organy odwoławcze w tej procedurze.

Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania ww. decyzji Ministra Sprawiedliwości; tj. przed wejściem w życie art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego i ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18 ze zm.) organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, "gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części". Jeżeli ten warunek nie zachodzi, to organ odwoławczy powinien co do zasady wydać decyzję reformatoryjną, tj. uchylić zaskarżoną decyzję i orzec co do istoty sprawy lub umorzyć postępowanie (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Jak się wydaje, skarżący stoi na stanowisku, że Minister Sprawiedliwości powinien był w decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. uchylić nie tylko uchwałę Prezydium NRA, lecz również utrzymaną nią w mocy uchwałę ORA, z tego powodu, że Prezydium NRA – jako organ odwoławczy – nie miał kompetencji do ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie.

Zdaniem NSA takie stanowisko nie jest trafne. Zasadniczym powodem uchylenia przez Ministra Sprawiedliwości uchwały Prezydium NRA z dnia [...] lutego 2008 r. było to, że jedna z osób, które uczestniczyły w wydaniu tej uchwały, brała wcześniej udział w wydaniu uchwały organu I instancji (tj. ORA w K.). W takiej sytuacji regułą jest, że organ odwoławczy powinien przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, który wydał decyzję z udziałem pracownika podlegającego wyłączeniu (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 599).

Co prawda, jak wskazuje skarżący, w decyzji Ministra Sprawiedliwości wskazano również na braki w materiale dowodowym (tj. brak w aktach dokumentu stwierdzającego niezaliczenie kolokwiów przez skarżącego), a także na to, że skarżący nie został wezwany do zapoznania się z dowodami. Nie oznacza to jednak, że konieczne było kierowanie sprawy ponownie do ORA (organu I instancji).

Po pierwsze, Prezydium NRA, jako organ odwoławczy, miało kompetencję do samodzielnego uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie (na podstawie art. 136 k.p.a.). Ponadto, przepis ten umożliwia organowi odwoławczemu zlecenie przeprowadzenia takiego dodatkowego postępowania organowi, który wydał decyzję. Prezydium NRA miało więc kompetencję do uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty stwierdzające niezaliczenie kolokwiów przez skarżącego.

Po drugie, w postępowaniu przed organem odwoławczym znajduje zastosowanie art. 10 § 1 k.p.a. Wynika to z odesłania zawartego art. 140 tego kodeksu (por. też K. Glibowski (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz (red. M. Wierzbowski, A. Wiktorowska), Warszawa 2011, s. 792). Prezydium NRA mogło więc, na podstawie ww. przepisów, umożliwić skarżącemu zapoznanie się z materiałem dowodowym i wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.

Z powyższych przyczyn, uwzględniając specyficzną trójinstancyjność postępowania w sprawie skreślenia aplikanta z listy, należy uznać, że dla usunięcia wad postępowania stwierdzonych decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2008 r. nie było konieczne przekazywanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, tj. ORA. Minister Sprawiedliwości nie naruszył więc tą decyzją art. 138 § 2 k.p.a.

12. W kolejnym zarzucie skarżący twierdzi, że wadliwość decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r. wynika również z naruszenia zasady orzekania w oparciu o stan faktyczny i prawny na chwilę podejmowania decyzji. Zarzut ten skarżący wiąże z art. 6 i 7 k.p.a. W przekonaniu skarżącego w sytuacji, gdy ostateczna decyzja Ministra Sprawiedliwości o skreśleniu aplikanta zapadła już po upływie terminu, o którym mowa w art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze (tj. 2 lat od rozpoczęcia aplikacji), Sąd I instancji powinien był stwierdzić jej nieważność.

Skarżący wskazał także na rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącą określenia momentu, w którym rozpoczyna się aplikacja adwokacka, i uznał, że konieczne jest podjęcie przez NSA uchwały w tym przedmiocie – na podstawie art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tych zarzutów skarżącego.

12.1. Zgodnie z obowiązującym prawem skład NSA rozpoznający skargę kasacyjną nie ma kompetencji do zainicjowania podjęcia przez skład powiększony tego sądu uchwały, o której mowa w art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Jak bowiem stanowi art. 264 § 2 p.p.s.a. uchwałę taką NSA może podjąć na wniosek Prezesa NSA, Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka.

Skład NSA rozpoznający skargę kasacyjną może natomiast skierować do składu powiększonego wniosek o podjęcie uchwały, o której mowa w art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a., tj. uchwały rozstrzygającej zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej. W niniejszej sprawie NSA nie dostrzega tego typu "poważnej wątpliwości", która mogłaby mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

12.2. Zgodnie z art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze, aplikanta można skreślić z listy aplikantów z powodu nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata "w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji". W stanie prawnym adekwatnym do rozstrzygnięcia analizowanej sprawy w ustawie – Prawo o adwokaturze nie było przepisu, który jednoznacznie wskazywałby, kiedy rozpoczyna się aplikacja. Zdaniem NSA ustalenie takiego momentu jest jednak możliwe na drodze wykładni.

Względy racjonalności nakazują przyjmować, że aplikacja nie mogła się rozpocząć wcześniej niż w chwili nabycia przez kandydata na aplikację statusu aplikanta adwokackiego. Z art. 75 ust. 3 Prawa o adwokaturze wynika, że podstawą wpisu na listę aplikantów adwokackich jest uchwała okręgowej rady adwokackiej. Uchwała taka powinna być doręczona stronie, zgodnie z zasadą ogólną (109 § 1 k.p.a.), i od tego momentu wywołuje skutek prawny. Skutkiem tym jest powstanie stosunku administracyjnoprawnego między kandydatem na aplikację a organami adwokatury, którego treścią są m.in. prawa i obowiązki uczestnika aplikacji, wynikające z ustawy – Prawo o adwokaturze. W konsekwencji, NSA stoi na stanowisku, że w stanie prawnym adekwatnym do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, dzień doręczenia uchwały o wpisie na listę aplikantów należało traktować jako pierwszy dzień aplikacji, a tym samym jako pierwszy dzień terminu, o którym mowa w art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze. Należy dodać, że art. 5 ww. ustawy, mówiący o obowiązku złożenia ślubowania, stosuje się odpowiednio do "aplikantów adwokackich" (art. 75 ust. 5 ww. ustawy). Osobę zobowiązaną do złożenia ślubowania ustawodawca nazwał "aplikantem adwokackim", a już nie "kandydatem" (por. np. ust. 3 ww. przepisu). Z tego powodu NSA nie podziela stanowiska, że aplikacja rozpoczynała się dopiero w dniu ślubowania.

Zdaniem NSA, skoro art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze stanowi, że w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji "okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich", to znaczy, że w tym czasie powinna zapaść stosowna uchwała ORA. Innymi słowy, przedział czasowy określony w art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze jest terminem na wydanie decyzji przez organ wskazany w tym przepisie. Trafne jest więc stanowisko Sądu I instancji, że "prowadzone postępowanie odwoławcze nie niweczy wzmiankowanego okresu dwóch lat o jakim mowa w art. 79 ust. 2 (...)". Co prawda, z przyczyn przedstawionych wyżej NSA nie podziela stanowiska Sądu I instancji o tym, że ww. termin biegnie od dnia złożenia ślubowania – a nie od dnia doręczenia uchwały o wpisie na listę aplikantów – jednak rozbieżność ta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

13. Skarżący zarzuca, że niezaliczenie kolokwium rocznego nie może stanowić samoistnej przesłanki skreślenia z listy aplikantów bez potrzeby uprzedniego przeprowadzenia postępowania administracyjnego odpowiadającego standardom wyznaczonym przez art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Przede wszystkim wypada odnotować, że art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze statuuje kompetencję ORA do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. W tego typu sytuacjach dla praworządnego rozstrzygnięcia sprawy szczególnie ważne jest uwzględnienie wszystkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na podjęcie decyzji. Wymaga to przeprowadzenia dokładnego postępowania wyjaśniającego. Płynie z tego wniosek, że stwierdzenie "nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata" powinno być w zasadzie poprzedzone oceną całokształtu przebiegu aplikacji. Samo niezaliczenie kolokwium nie powinno być w każdym przypadku – niezależnie od indywidualnych uwarunkowań danej sprawy – okolicznością dyskwalifikująca aplikanta i świadczącą o tym, iż jest on osobą "nieprzydatną do wykonywania zawodu adwokata". Z drugiej jednak strony, jak wskazano w wyroku NSA z dnia 2 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 64/10, wśród przesłanek uzasadniających skreślenie z listy aplikantów "najbardziej skonkretyzowany charakter ma udokumentowany stan wiedzy na podstawie zastosowanego w kolokwium testu jednokrotnego wyboru prawidłowej odpowiedzi na zawarte w nim pytania, a możliwość nieuwzględnienia negatywnego wyniku tego sprawdzianu musi być ograniczona do sytuacji wyjątkowych".

NSA stoi na stanowisku, że postępowanie administracyjne w sprawie skarżącego nie w pełni odpowiadało standardom określonym w ww. przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego z tego powodu, że w postępowaniu tym rzeczywiście nie uwzględniono wszystkich dokumentów świadczących o przebiegu aplikacji skarżącego (w szczególności opinii przedstawionych przez skarżącego). W ocenie NSA ta nieprawidłowość nie miała jednak wpływu na wynik sprawy. Dwukrotnie negatywny wynik kolokwium mógł bowiem być uznany za okoliczność przesądzającą o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów, niezależnie od treści opinii o przebiegu aplikacji skarżącego.

14. Skarżący zarzuca, iż decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r. została wydana z naruszeniem art. 37 ust. 1 ustawy o Radzie Ministrów oraz art. 77 § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych, jak też z naruszeniem art. 268a k.p.a. Wadliwość tę skarżący wiąże z faktem, że wymienioną decyzję wydała z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości Dyrektor Departamentu Nadzoru nad Aplikacjami Prawniczymi, będąca sędzią delegowanym do Ministerstwa Sprawiedliwości.

Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że delegowanie sędziego do pełnienia czynności administracyjnych w Ministerstwie Sprawiedliwości (na podstawie art. 77 § 1 pkt 2 p.u.s.p.) nie wyklucza możliwości pisemnego upoważnienia takiej osoby do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień czy zaświadczeń w imieniu Ministra Sprawiedliwości (na podstawie art. 268a k.p.a.).

Po pierwsze, pojęcie "czynności administracyjnych", zawarte w art. 77 § 1 pkt 2 p.u.s.p., obejmuje wszelkie czynności, do których wykonywania są upoważnieni pracownicy organu, do którego sędzia został delegowany. Wbrew temu, co sugeruje skarżący, nie można tego pojęcia zawęzić do czynności z zakresu tzw. administracji sądowej, związanych z nadzorem Ministra Sprawiedliwości nad działalnością administracyjną sądów. Potwierdzeniem tej tezy jest m.in. to, że wymieniony przepis umożliwia delegowanie sędziego nie tylko do samego Ministerstwa Sprawiedliwości, lecz również do innej jednostki organizacyjnej podległej Ministrowi Sprawiedliwości lub nadzorowanej przez tego Ministra.

Po drugie, termin "pracownicy", którym posługuje się art. 268a k.p.a., nie powinien być rozumiany wyłącznie przez odwołanie się do stosunku prawnego regulowanego Kodeksem pracy. W tym przepisie chodzi o wszelkie osoby, które znajdują się względem organu w relacji podległości służbowej i podporządkowania hierarchicznego, niezależnie od tego, czy te relacje są oparte na stosunku pracy. Może to być również innego typu stosunek publicznoprawny, np. stosunek wynikający z delegacji sędziego do Ministerstwa Sprawiedliwości na podstawie art. 77 § 1 pkt 2 p.u.s.p.

Po trzecie, nieporozumieniem jest stwierdzenie, że przepisem szczególnym w stosunku do art. 268a k.p.a. jest art. 37 ust. 1 ustawy o Radzie Ministrów, który stanowi, że "Minister wykonuje swoje zadania przy pomocy sekretarza i podsekretarzy stanu, gabinetu politycznego ministra oraz dyrektora generalnego urzędu". Ustalenie przez ministra "zakresu czynności" sekretarza i podsekretarza stanu, na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy o Radzie Ministrów, może bowiem stanowić formę upoważnienia, o którym mowa w art. 268a k.p.a. (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1919/07). Przepisy te nie wykluczają się wzajemnie. W konsekwencji, upoważnienie, o którym mowa w art. 268a k.p.a., może być udzielone również innej osobie niż sekretarz lub podsekretarz stanu. W szczególności, skoro zgodnie z art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy o Radzie Ministrów departamenty wchodzące w skład ministerstwa służyć mają "realizacji merytorycznych zadań ministerstwa", to nie powinno budzić zastrzeżeń powierzanie osobom zatrudnionym w takich departamentach (czy dyrektorom departamentów) kompetencji do wydawania decyzji administracyjnych z upoważnienia ministra.

15. Ostatni zarzut skarżącego odwołuje się do art. 141 § 4 p.p.s.a. W ocenie skarżącego WSA w Warszawie nie odniósł się w zaskarżonym wyroku do wszystkich zarzutów, jakie podnosił skarżący w postępowaniu w I instancji.

Wymieniony zarzut powinien być oddalony, wszakże w skardze kasacyjnej NSA nie odnalazł – poza ogólnikowymi sformułowaniami – szczegółowego uzasadnienia tego zarzutu. Przede wszystkim skarżący nie wskazał, które z jego zarzutów nie zostały ocenione przez Sąd I instancji, a także z jakich powodów zarzucane naruszenie prawa miało wpływ na wynik sprawy.

16. Z przedstawionych wyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.