Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1888/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Asesor WSA - Joanna Gierak – Podsiadły (spr.), Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2008 r. sprawy ze skargi U. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 13 czerwca 2008 r. wniesionej przez U. K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2008 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję ZUS z [...] stycznia 2008 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia, w łącznej kwocie 109.530,38 zł, wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 7 stycznia 2007 r. U. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie zadłużenia powstałego w związku z nieopłacaniem składek. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją finansową, wynikającą z problemów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, spowodowanych postępowaniem nieuczciwego kontrahenta.

W piśmie z 17 kwietnia 2007 r. (data wpływu) zainteresowana przedstawiła dodatkowe wyjaśnienia w sprawie. Podała, że wyrokiem sądowym zobowiązana została do spłaty na rzecz firmy [...] kwoty 24.935 zł, którą to kwotę spłaca miesięcznie po 100 zł. Podała też, że "takich kontrahentów i wyroków sądowych" posiada 60. Następnie wskazała, że spłaca zaciągnięte kredyty na pralkę, drzwi typu Gerda, lodówkę oraz kuchenkę - raty miesięczne wynoszą łącznie 481,91 zł. Wskazała też swoje wydatki na światło i czynsz (razem około 503 zł). Łączne miesięczne zobowiązania określiła na kwotę 1.185,23 zł, uwzględniając w tym 100 zł odprowadzane do ZUS. Wyjaśniła, że od 1 września 2006 r. jest zatrudniona na umowę o pracę na czas określony, tj. do 10 września 2007 r. Podała przy tym, że jej wynagrodzenie za pracę zostało zajęte na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Wyjaśniła także, że cały jej majątek ruchomy został zlicytowany, dlatego zmuszona była zaciągnąć kredyty na zakup nowych rzeczy użytku domowego. Zwróciła się o wyrażenie zgody na ratalną spłatę zobowiązań. Jako osoba samotna nie jest bowiem w stanie z niskiego dochodu spłacić tak dużego zadłużenia. Dlatego na koniec jeszcze raz (w tym samym piśmie) zwróciła się o zastosowanie wobec niej ulgi, tym razem wniosła o częściowe umorzenie długu oraz o częściowe rozłożenie tego długu na raty.

W odrębnym piśmie z tej samej daty wnioskodawczyni wskazała na zadłużenie w czynszu w związku z wynajmem lokalu, wynoszące około 15.000 zł.

Do powyższych pism zobowiązana załączyła m.in. umowy kredytowe na zakup towarów oraz rachunek za energię i zawiadomienie [...] Towarzystwa Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. w L. o zmianie wysokości czynszu na kwotę 443,32 zł od stycznia 2007 r.

W piśmie z 23 kwietnia 2007 r. (data wpływu), wnioskodawczyni wniosła o umorzenie "reszty niespłaconej zaległości wobec ZUS z tytułu obowiązkowych składek", powtarzając okoliczności dotychczas już zaprezentowane w sprawie.

W kwestionariuszu wywiadu o stanie majątkowym zobowiązana wskazała, że prowadziła samodzielnie działalność gospodarczą, zatrudniając 20 osób. Jest osobą rozwiedzioną od 18 lat. Nie posiada żadnych nieruchomości, a samochód, który posiadała został zlicytowany przez Komornika. Swoje obecne dochody określiła na kwotę 718 zł netto z tytułu wynagrodzenia za pracę. Wskazała, że nie posiada żadnych innych źródeł dochodu. Oświadczyła, że w spłacie zobowiązań kredytowych i innych zobowiązań może liczyć na pomoc [...]. Podała również, że na podstawie umowy najmu zawartej w grudniu 2006 r. z TBS otrzymała mieszkanie, w którym jeszcze nie zamieszkuje bo wymaga ono remontu.

W dniu 19 czerwca 2007 r. akta sprawy zostały poszerzone o jeszcze jedną umowę kredytową zawartą przez zobowiązaną na zakup towaru oraz protokół zdawczo – odbiorczy [...] TBS Spółki z o.o. w L. dotyczący przyjęcia lokalu mieszkalnego przez U. K. w dniu 8 grudnia 2006 r.

W piśmie z 13 września 2007 r. wnioskodawczyni oświadczyła, iż wszystkie jej wnioski dotychczas złożone w toku postępowania dotyczą całkowitego umorzenia należności z tytułu składek ZUS.

Decyzją z [...] stycznia 2008 r. o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) - dalej: u.s.u.s., odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika w łącznej kwocie 109.530,38 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w sprawie nie występuje podstawowy warunek umożliwiający umorzenie, tj. całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego L. nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Organ stwierdził też, że strona nie spełnia przesłanki wynikającej z ust. 3a ww. artykułu. Wprawdzie nie zakwestionował trudnej sytuacji w jakiej znajduje się zainteresowana, jednakże uznał, że jest to nie wystarczające do pozytywnego załatwienia wniosku. Podniósł, iż zobowiązana nie korzysta z pomocy społecznej oraz regularnie spłaca zobowiązania wynikające z zaciągniętych kredytów, przedkładając je przed należności z tytułu składek. Organ wskazał też, że wnioskodawczyni zataiła w sprawie fakt pobierania świadczenia emerytalnego w wysokości 1188,97 zł brutto. Zaznaczył również, że oprócz pobieranej emerytury w kwocie 995 zł netto, zainteresowana otrzymuje też dochód z wynagrodzenia za pracę wynoszący 1100 zł brutto.

Nie zgadzając się z wydaną decyzją, U. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że wniosek swój ogranicza do umorzenia odsetek i kosztów upomnienia. Przedstawiła też swoją obecną, trudną sytuację życiową. Podała, że od połowy grudnia 2007 r. nie pracuje i nie osiąga z tego tytułu dochodu. Łączna zaś kwota zobowiązań, jakie ponosi, przewyższa otrzymywane przez nią świadczenie emerytalne i nie pozostaje jej nic na bieżące wydatki (jedzenie). Zobowiązana odniosła się też do argumentów podniesionych przez ZUS w wydanej decyzji.

Decyzją z [...] maja 2008 r., na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), Prezes ZUS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji podtrzymał stanowisko przedstawione w I instancji.

Po pierwsze wskazał, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Podał, że nadal prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS. Podał też, że nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W dniu 30 kwietnia 2007 r. zobowiązana dokonała wpłaty w wysokości 1000 zł na pokrycie powstałych w trakcie postępowania egzekucyjnego opłat manipulacyjnych. Ponadto organ zauważył, że zobowiązana pobiera świadczenie emerytalne, z którego może być prowadzona skuteczna egzekucja. Organ stwierdził również, że wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Po drugie Prezes ZUS wskazał, że strona nie spełnia przesłanki z art. 28 ust. 3a ww. ustawy systemowej. Stwierdził, że nie kwestionuje trudności z jakimi boryka się zobowiązana, jednakże w kontekście obowiązujących przepisów prawa, zła sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia nie przesądza o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia. Dokonując takiej oceny organ odniósł się do okoliczności występujących w sprawie. Wskazał na obecny dochód zainteresowanej ze świadczenia emerytalnego oraz wysokość ponoszonych przez nią bieżących opłat. Zauważył, iż będąc w trudnej sytuacji finansowej zobowiązana nie korzysta z pomocy społecznej. Nie przedstawiła również żadnej decyzji z opieki społecznej odmawiającej przyznania jej takiej pomocy. Dalej organ zauważył, iż wnioskodawczyni korzysta z mieszkania z TBS, które jak wynika z protokołu zdawczo-odbiorczego nie wymagało wyposażenia w drzwi wejściowe oraz kuchnię. Nie były one niezbędne do zamieszkania w nowo oddanym mieszkaniu. Podniósł też, że zakup sprzętu AGD za łączną kwotę 3.489 zł nie był w sytuacji zainteresowanej konieczny. Będąc w ciężkiej sytuacji finansowej można kupić tańszy sprzęt oferowany na rynku. Strona zakupiła zaś całe wyposażenie mieszkania na kredyt. Z umów kredytowych wynika, iż do spłaty pozostały dwa kredyty, których raty miesięczne wynoszą 141,51 zł i 162 zł, a termin ich spłaty upływa w październiku 2008 r. Organ oceniając sprawę miał też na uwadze, że strona od 21 lutego 2007 r. do 20 marca 2007 r. była niezdolna do pracy z powodu choroby, ale nie przedstawiła żadnego dokumentu, który wskazywałby na jej problemy zdrowotne. Dalej, ZUS zarzucił zainteresowanej zatajenie przed poborcą posiadanych ruchomości (kuchni, chłodziarki), oraz zatajenie faktu pobierania emerytury. Zauważył, iż w protokole o stanie majątkowym z 7 maja 2007 r. zainteresowana podała, że emerytury i renty nie pobiera. Organ odniósł się także do okoliczności dotyczących wpłat dokonywanych przez stronę na rzecz firmy [...]. Wyjaśnił, iż strona dobrowolnie spłaca zadłużenie wobec [...], albowiem Komornik Sądowy Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym dla L. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do U. K. na rzecz ww. firmy. Następnie organ stwierdził, iż nierzetelne wywiązanie się z umowy przez byłego kontrahenta i narażenie w konsekwencji zobowiązanej jako płatnika na kłopoty finansowe nie może stanowić podstawy do umorzenia należności wobec ZUS. To dłużnik ponosi ryzyko w "wyborze" odpowiedniego kontrahenta. Nadto, organ podał, ż każdy płatnik prowadzący działalność gospodarczą powinien mieć świadomość, jakie ciążą na nim zobowiązania i winien te zobowiązania terminowo regulować. Ulgi i umorzenia mają charakter wyjątkowy i są przyznawane sporadycznie.

Na koniec organ wyjaśnił, iż w sprawie nie znajduje zastosowania art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie z [...] maja 2008 r. skarżąca – U. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzji tej zarzuciła naruszenie przepisów prawa poprzez nieustosunkowanie się do jej żądania, ograniczonego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy do umorzenia odsetek i kosztów upomnienia. Ponadto zarzuciła, iż uzasadnienie skarżonej decyzji jest niezgodne ze stanem faktycznym. Wskazała w tym zakresie, że: jako osoba pobierająca świadczenie emerytalne nie może korzystać z pomocy społecznej; wyposażenie mieszkanie nie mogło być przedmiotem egzekucji a okoliczność spłacania rat kredytowych została oceniona tylko negatywnie, gdy tymczasem skarżąca chciała wykazać, że w miarę posiadanych środków reguluje swoje zobowiązania; mieszkanie z TBS nie nadawało się bez poniesienia kosztów do zamieszkania; podczas rozstrzygania pominięto okoliczność wpisania skarżącej do rejestru dłużników niewypłacalnych; zaprzestanie dokonywania wpłat na poczet firmy [...] spowodowałoby umieszczenie skarżącej w zakładzie karnym. Skarżąca wskazała również, że w sprawie wyjaśnienia wymaga fakt żądania od niej przez ZUS zapłaty składek za okres od stycznia 1999 r. do stycznia 2003 r. Podała, że okres ten został wskazany przez organ rentowy w decyzji odmawiającej jej świadczenia emerytalnego jako okres nieubezpieczony.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Dodatkowo organ wskazał, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszy Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.), do stażu pracy nie zalicza się okresu prowadzenia działalności gospodarczej, za który nie zostały opłacone składki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić trzeba, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269).

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przechodząc do analizy niniejszej sprawy, wskazać trzeba, iż jej granice zakreślone zostały we wniosku skarżącej z 7 stycznia 2007 r., uzupełnianym i zmienianym kilkakrotnie pismami w toku postępowania administracyjnego, w tym pismem z 13 września 2007 r., w którym wnioskodawczyni ostatecznie wskazała, że wnosi o umorzenie całego obciążającego ją zadłużenia wobec ZUS. Zatem, na wniosek skarżącej ZUS prowadził postępowanie w przedmiocie umorzenia wszystkich jej należności z tytułu składek (pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Tak bowiem strona wyznaczyła granice niniejszego postępowania. Z uwzględnieniem ww. wniosku została wydana decyzja w I instancji o [...], a następnie decyzja II-instancyjna.

ZUS orzekając w sprawie ustalił, że należności z tytułu składek obciążające skarżącą wynoszą łącznie 161.894,74 zł, za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 2005 r. W takim też zakresie wydał w I instancji dwie decyzje w sprawie. Dostrzegając, że część zadłużenia skarżącej (tj. 109.530,38 zł), dotyczy składek finansowanych przez płatnika, a pozostała kwota zadłużenia dotyczy składek finansowanych przez ubezpieczonych, odrębnymi decyzjami wydanymi w dniu [...] stycznia 2008 r. załatwił wniosek z 7 stycznia 2007 r. w stosunku do tych ww. zaległości. Decyzją o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem z 7 stycznia 2007 r. w zakresie dotyczącym należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, że na podstawie art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 tej ustawy. Decyzją o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił zaś umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika. Od tej decyzji strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, ograniczając swój wniosek o umorzenie do odsetek i kosztów upomnienia.

Organ orzekając w II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Przy czym Sąd zaznacza, że organ ten na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mógł orzec tylko w takich granicach w jakich rozpoznana została sprawa w I instancji. Zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancji. Organ orzekając w II instancji nie może zmieniać rodzaju sprawy, a to oznacza, że w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa.

Dlatego też, dostrzegając powyższe, Sąd stwierdza, iż zarzut skarżącej, iż organ nie odniósł się do jej żądania dotyczącego umorzenia tylko odsetek i kosztów upomnienia choć zasadny, z uwagi na brak odniesienia się do powyższego zarzutu w uzasadnieniu decyzji, to jednak nie świadczy o takim uchybieniu przez organ przepisów prawa, które winno skutkować uchyleniem tej decyzji. Uchybienie popełnione przez organ w tym zakresie może świadczyć co najwyżej o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nie ustosunkowanie się do powyższego żądania, jednakże nie w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Prezes ZUS utrzymując w mocy decyzję I instancji uznał, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia nawet w części zadłużenia objętego tą decyzją, a więc w tym również odsetek i kosztów upomnienia. Zawężenie przez stronę wniosku o umorzenie, do odsetek i kosztów upomnienia, może zaś świadczyć o tym, iż jest lub będzie ona w stanie spłacić przynajmniej w części obciążające ją zadłużenie.

Sąd nie podzielił również pozostałych zarzutów skargi, sprowadzających się do podważenia ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie. Oceniając zaś sprawę kierował się nie tylko zarzutami podniesionymi w skardze i ocenił całe postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie oraz obie decyzje zapadłe w tym postępowaniu.

W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż stosownie do treści art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z ust. 2 wymienionego przepisu, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W ust. 3 art. 28 u.s.u.s. wymienione są w siedmiu punktach sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu tej ustawy. Są to takie sytuacje, jak śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), brak środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego (pkt 4), znikoma wysokość nieopłaconej składki (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5) oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6).

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z zestawienia tych sytuacji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Przy czym dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym artykule, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd ten wskazał, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."

Podobne stanowisko zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 sierpnia 2007 r. (sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197). W wyroku tym NSA stwierdził, iż "Decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia".

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Ta ostatnia sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Prezes ZUS wskazał na nadal prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. Zauważył, iż nie jest oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wskazał, że skarżąca w dniu 30 kwietnia 2007 r. wpłaciła kwotę 1000 zł na pokrycie powstałych w trakcie postępowania egzekucyjnego opłat manipulacyjnych. Wskazał też na uzyskiwany przez skarżącą dochód ze świadczenia emerytalnego, z którego -jak stwierdził- może być prowadzona skuteczna egzekucja. Zwrócił również uwagę na wysokość nieopłaconych w sprawie składek znacznie przekraczającą koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Z powyższego wynika, iż nie było pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności. Dla podjęcia decyzji o umorzeniu zarówno całości jak i tylko części należności musi zostać udowodnione zaistnienie jednej lub kilku przesłanek wymienionych w ust. 3 art. 28 u.s.u.s., potwierdzających w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że w danej sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia, która oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Skoro zaś postępowanie egzekucyjne w stosunku do zadłużenia skarżącej nie zostało w żaden sposób zakończone, brak jest podstaw do uznania, iż występuje w sprawie całkowita nieściągalność należności.

W ocenie Sądu prawidłowo zatem ustalono na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, iż brak było prawnej możliwości -jak powyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Wobec nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, organ słusznie przystąpił do rozpatrzenia wniosku strony w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże -jak słusznie zauważył organ- wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Zatem na tej podstawie nie mogą być umarzane składki za pracowników, a jedynie składki za osobę prowadzącą działalność gospodarczą – co wymaga tutaj wyraźnego zaznaczenia.

Umorzenie należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uszczegółowione zostało w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Na podstawie wniosku i wyjaśnień skarżącej składanych w toku postępowania można przyjąć, iż odwołała się ona właściwie do jednej z przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, tj. do sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Zatem organ prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie był obowiązany przede wszystkim ustalić i ocenić możliwości płatnicze zobowiązanej.

Jednocześnie Sąd zauważa, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s również mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi przewidzianej w ww. przepisie. Z uwagi na uznaniowy charakter decyzji wydawanych w oparciu o art. 28, sąd administracyjny nie może narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, np. o umorzeniu składek. Jest to wyłączna kompetencja samego organu. Rola sądu sprowadza się w takich sprawach do kontroli postępowania prowadzonego przez organ, w wyniku którego zostaje wydana decyzja w oparciu o art. 28.

Kierując się powyższym Sąd stwierdza, iż Prezes ZUS uznając, że brak jest podstaw do zastosowania wobec skarżącej art. 28 ust. 3a ww. ustawy, wziął pod uwagę całość zgromadzonego w sprawie -i mogącego mieć wpływ na jego wynik- materiału dowodowego, tj. okoliczności podnoszone przez stronę jak i ustalone przez organ w toku postępowania, oraz dokonał prawidłowej ich oceny. Do wszystkich tych istotnych okoliczności i dowodów występujących w sprawie odniósł się w uzasadnieniu swojej decyzji.

Przede wszystkim organ miał na względzie wysokość świadczenia emerytalnego skarżącej, stanowiącego jedyne jej -w dacie wydawania skarżonej decyzji- źródło utrzymania, wysokość jej udokumentowanych w postępowaniu wydatków (na czynsz i energię), spłacane przez nią kredyty oraz spłacane przez nią zobowiązanie wynikające z wyroku sądowego. Przedstawiając swoje stanowisko w sprawie wyjaśnił, że nie kwestionuje, iż sytuacja skarżącej jest trudna, jednakże wskazał, że nie przesądza to o pozytywnym załatwieniu jej wniosku o umorzenie zadłużenia. Podniósł, iż zobowiązana pomimo ciężkiej sytuacji finansowej nie korzysta z pomocy społecznej, a nadto – zaciągnęła kredyty na zakup sprzętu AGD, który -jak wykazał organ- nie był jej niezbędny.

W tym miejscu, mając na uwadze treść skargi, Sąd zaznacza, iż prawo do większości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego.

Następnie, organ zauważył, iż mieszkanie przyznane skarżącej przez [...] TBS Spółka z o.o. w L., zgodnie z protokołem zdawczo-odbiorczym, było w części wyposażone (m.in. w drzwi wejściowe, które pomimo tego strona i tak zakupiła za ponad 2000 zł, oraz w kuchenkę). Poniesienie przez skarżącą, będącą w ciężkiej sytuacji finansowej, tych dodatkowych kosztów było -jak słusznie ocenił organ- niepotrzebne i mogło być przeznaczone na spłatę zobowiązań publicznoprawnych, które przecież winny być traktowane przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi.

Dodatkowo Sąd zauważa, iż zaciągając cztery kredyty w tym samym okresie, a co więcej – tuż po złożeniu wniosku o umorzenie zadłużenia w przedmiotowej sprawie (umowy kredytowe zawarto w lutym, marcu oraz kwietniu 2007 r.), skarżąca wykazała się odpowiednią zdolnością do ich spłaty, a więc możliwościami płatniczymi.

Organ wskazał też na to, że skarżąca nie wyjawiła w toku postępowania całego swojego dochodu (nie wskazała bowiem w postępowaniu przed wydaniem decyzji I instancji dochodu z emerytury) oraz całego swojego majątku (poborcy skarbowemu), co z pewnością miało wpływ na ogólną ocenę jej wiarygodności w niniejszym postępowaniu.

Organ miał również na uwadze, że skarżąca przeznacza -zgodnie z tym co sama oświadczyła- miesięcznie 100 zł na spłatę długu wobec firmy [...] w kwocie ponad 24.000 zł. Zasadnie w tym zakresie organ stwierdził, iż skarżąca dobrowolnie spłaca zadłużenie wobec tej firmy, skoro Komornik Sądowy Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym dla L. umorzył postępowanie egzekucyjne dotyczące należności Spółki [...] (k. 28 akt adm.). Jednocześnie Sąd zauważa, iż powołane przez skarżącą w skardze postanowienie Sądu Rejonowego L z [...] maja 2004 r. sygn. akt [...] nie dotyczy zobowiązań skarżącej wobec Spółki [...], a kwestii proceduralnej w sprawie dotyczącej wyroku z 2 grudnia 2003 r., którym skarżąca została skazana za przestępstwo z art. 286 § 1 kk na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres 4 lat próby. Wyrokiem tym nałożono na skarżącą obowiązek naprawienia szkody w stosunku do firmy [...]. Trudno w tej sytuacji zarzucić organowi błędną ocenę okoliczności faktycznych dotyczących spłaty długu wobec firmy [...]. Organ wziął pod uwagę oświadczenie strony w tym zakresie oraz zgromadzony materiał dowodowy w postaci postanowienia ww. Komornika. Jednocześnie należy zaznaczyć, iż obowiązek naprawienia szkody nałożony wyrokiem sądowym nie zwalnia strony z obowiązku uiszczenia składek.

Nadto, Sąd zaznacza, iż orzekając w sprawie organ wziął też pod uwagę okoliczności przywołane przez stronę we wniosku pierwotnym wszczynającym to postępowanie, a związane z nierzetelnym kontrahentem skarżącej i jej kłopotami w prowadzeniu działalności gospodarczej. Wyjaśnił, iż wybór kontrahentów stanowi ryzyko osoby prowadzącej działalność, a wobec tego problemy z tym związane nie przemawiają za umorzeniem zadłużenia.

W konsekwencji, nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku skarżącej nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, związane z jej stanem majątkowym (§ 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia). Zdaniem Sądu sytuacja finansowa wnioskodawczyni co prawda jest trudna, jednakże nie jednoznaczna. Skarżąca nie wykazała bowiem w sposób wiarygodny, iż nie jest w stanie w dłuższym okresie spłacić powstającego przez wiele lat zadłużenia. Nadto, z akt sprawy wynika, iż w spłacie swoich zobowiązań może liczyć na pomoc matki oraz córki.

Z wymienionych powodów Sąd nie podzielił zarzutów skargi. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego.

Wprawdzie Sąd dostrzega, iż uzasadnienie decyzji mogło być bardziej szczegółowe (o czym świadczy odpowiedź na skargę), w tym zawierające odniesienie do poszczególnych przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. oraz do żądania skarżącej przedstawionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (co do umorzenia tylko odsetek i kosztów upomnienia), a także do postanowienia Sądu Rejonowego w L. z 7 marca 2006 r. o wpisaniu U. K. do Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Jednakże dostrzeżone uchybienia nie miały żadnego wpływu na wynik sprawy. W kwestii żądania skarżącej dotyczącego umorzenia tylko odsetek i kosztów upomnienia, Sąd odniósł się na wstępie uzasadnienia. Natomiast co do pominiętego dowodu z ww. postanowienia Sąd wyjaśnia, iż żadna z przesłanek zawartych w art. 28 u.s.u.s. nie uzależnia umorzenia zadłużenia od wpisu do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Sąd zauważa też, że skarżąca została wpisana do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych na podstawie art. 55 pkt 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (j.t. Dz. U. z 2007 r., Nr 168, poz. 1186), tj z uwagi na nie wyjawienie majątku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym.

Na marginesie Sąd wskazuje, iż zadłużenie skarżącej dotyczy w niniejszej sprawie okresu od 1999 r. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca ma również zadłużenie za listopad i grudzień 1998 r. Zadłużenie to, z wniosku o umorzenie z 7 stycznia 2007 r., objęto odrębną decyzją, tj. decyzją z [...] października 2007 r. utrzymaną następnie w mocy decyzją Prezesa ZUS z [...] listopada 2007 r., nie będącą przedmiotem skargi. Sąd zauważa również, że w dniu 10 listopada 2000 r. skarżąca została ukarana przez Kolegium ds. Wykroczeń przy Sądzie Rejonowym [...] grzywną w kwocie 600 zł za to, że prowadząc działalność gospodarczą w L. nie opłaciła składek na ubezpieczenie własne i za zatrudnianych pracowników za grudzień 1999 r. Już wówczas skarżąca wskazywała na problemy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, natomiast pomimo tych kłopotów prowadzenia działalności nie zaprzestała. Obecne zadłużenie skarżącej obejmuje okres od 1998 r. do 2005 r. (w tym na podstawie decyzji z 19 września 2007 r. – k. 184 akt adm.).

Dodatkowo Sąd zaznacza, iż rozpoznając skargę mógł jedynie ocenić prawidłowość decyzji organu wydanych w oparciu o art. 28 u.s.u.s. Nie mógł natomiast zajmować się kwestią wysokości zadłużenia skarżącej i zasadności dochodzenia przez organ tego zadłużenia. Sąd administracyjny nie jest bowiem właściwy do orzekania w takim zakresie. Z tego też powodu Sąd orzekając w niniejszej sprawie nie zajmował się żądaniem skarżącej dotyczącym ustalenia, czy organ zasadnie domaga się od niej zapłaty składek za okres od stycznia 1999 r. do stycznia 2003 r. Przy czym Sąd zwraca uwagę na wyjaśnienia organu w tym zakresie przedstawione w piśmie procesowym jakim jest odpowiedź na skargę.

Nadto Sąd wyjaśnia, iż oceniając sprawę miał na uwadze wydaną w stosunku do skarżącej decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2008 r. o umorzeniu postępowania w części dotyczącej należności finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek oraz decyzję tego organu z [...] października 2007 r. Dopiero mając na uwadze dwie decyzje ZUS z [...] stycznia 2008 r. oraz ww. z [...] października 2007 r. (k. 212 akt adm.), można uznać, że wniosek skarżącej z 7 stycznia 2007 r. o umorzenie wszystkich (jak należało przyjąć na podstawie treści tego wniosku, uzupełnianego i modyfikowanego w toku postępowania) należności z tytułu składek został załatwiony w pełnym zakresie. Niemniej Sąd stwierdza, iż wniosek z 7 stycznia 2007 r. winien być załatwiony jednym orzeczeniem Zakładu, a nie trzema decyzjami. Nie miało to jednak wpływu na wynik sprawy. Od każdej z tych decyzji przysługiwał stronie środek zaskarżenia. Dlatego niniejsza sprawa ograniczała się jedynie do zbadania prawidłowości decyzji z [...] stycznia 2008 r. o nr [...] i decyzji zaskarżonej utrzymującej ją w mocy z [...] maja 2008 r.

Na koniec Sąd wyjaśnia, iż działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest natomiast wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są zaś do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli więc, tak jak w rozpoznawanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek, uznając, iż rozstrzygnięcie o umorzeniu wnioskowanych należności byłoby przedwczesne, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Sąd wyjaśnia także, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.