Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1488/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6147 Archiwa
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Archiwum Państwowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 15 ust. 1, art. 33, art. 34 ust. 1,2,3
journal: Dz.U. 2011 nr 123 poz 698
law: Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach - tekst jednolity.
article: art. 33
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 30 ust. 1,3
journal: Dz.U. 2011 nr 43 poz 226
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Janusz Walawski, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi T. z siedzibą w [...] na akt administracyjny Dyrektora Archiwum Państwowego [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku zorganizowania i prowadzenia archiwum zakładowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Archiwum Państwowego [...] aktem administracyjnym z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak: [...], na podstawie art. 33 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2011 r. Nr 123, poz. 698 ze zm.) ustalił T. S.A. Oddział w W. jako jednostkę, w której powstają materiały archiwalne wchodzące do państwowego zasobu archiwalnego, obowiązaną do zorganizowania i prowadzenia archiwum zakładowego zgodnie z art. 34 i 35 ww. ustawy.

Organ określił, że zgodnie z art. 28 pkt 4 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, kontrolę nad działalnością wymienionej jednostki organizacyjnej sprawować będzie Archiwum Państwowe [...], do którego należy w terminie 30 dni od daty doręczenia niniejszego pisma przesłać informację o podjętych działaniach mających na celu zorganizowanie archiwum zakładowego oraz o przepisach wewnętrznych odnoszących się do usytuowania archiwum zakładowego w strukturze organizacyjnej jednostki.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. T. S.A. Oddział w W. wezwała Dyrektora Archiwum Państwowego [...] do usunięcia naruszenia prawa w akcie administracyjnym z dnia [...] kwietnia 2013 r.

Wskazała, że zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 ze zm.) jednostki publicznej radiofonii i telewizji działają wyłącznie w formie jednoosobowej spółki akcyjnej Skarbu Państwa (ust. 1). Telewizję publiczną tworzy spółka "T. - Spółka Akcyjna" zawiązana w celu tworzenia i rozpowszechniania ogólnokrajowych programów [...],[...], i [...] oraz regionalnych programów telewizyjnych. "T. - Spółka Akcyjna" wytwarza i rozpowszechnia program o zasięgu ogólnokrajowym i regionalnym, zatem nie ma do niej zastosowania art. 35 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, zaś Oddział Terenowy "T. - Spółki Akcyjnej" w W. nie jest legitymowany do bycia podmiotem zobowiązanym wobec Archiwum Państwowego [...].

Dalej strona wskazała, iż pismem z dnia [...] września 1994 r. znak: [...] zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych - na podstawie art. 33 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach - ustalił, że T. S.A., jako jednoosobowa Spółka Skarbu Państwa, jest zobowiązana do prowadzenia archiwum zakładowego. W piśmie tym nie zostało sprecyzowane, że osobne archiwum dokumentacji aktowej powinno zostać powołane w odniesieniu do akt wytwarzanych przez Oddział Terenowy w W.

Zdaniem strony, w odniesieniu do jednostek organizacyjnych, które działalnością obejmują teren całego Państwa, archiwum zakładowe ustala Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych. Terenowe oddziały T. S.A. nie są wydzielone i nie mają samodzielnej osobowości prawnej.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji, kierownikiem jednostki organizacyjnej – T. S.A. - jest prezes zarządu Spółki. Kierownikiem jednostki organizacyjnej nie jest natomiast dyrektor oddziału terenowego Spółki, który działa na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez prezesa zarządu Spółki.

T. S.A. prowadzi archiwa wideofoniczne i aktowe. W Spółce działają wyspecjalizowane jednostki i komórki organizacyjne gromadzące, przechowujące, opracowujące i udostępniające materiały archiwalne wideofoniczne i aktowe. W Oddziale Terenowym T. S.A. w W. została także utworzona w 1995 r. wyspecjalizowana komórka organizacyjna gromadząca zbiory wideofoniczne oraz gromadząca i przekazująca dokumentację aktową wytwarzaną przez Oddział do Wydziału Dokumentacji Aktowej w Ośrodku Dokumentacji i Zbiorów Programowych na ul. [...] w W. Takie postępowanie jest podyktowane przede wszystkim względami ekonomicznymi i brakiem powierzchni magazynowych, jak również dbałością o właściwe zabezpieczenie, jednolite opracowanie (system informatyczny) i konieczność stworzenia właściwych warunków przechowywania akt.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia prawa Dyrektor Archiwum Państwowego [...] stwierdził, iż nie znajduje podstaw do zmiany aktu administracyjnego z dnia [...] kwietnia 2013 r.

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, archiwa zakładowe tworzy się w państwowych jednostkach organizacyjnych oraz w jednostkach samorządu terytorialnego i innych samorządowych jednostkach organizacyjnych, w których powstają materiały archiwalne. Ww. ustawa nie podaje definicji "państwowej jednostki organizacyjnej", jednak należy przez to rozumieć - stanowiące własność Skarbu Państwa - jednostki organizacyjne posiadające oraz nieposiadające osobowości prawnej.

Z kolei zgodnie z art. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, wszelka dokumentacja mająca znaczenie jako źródło informacji o wartości historycznej o działalności Państwa Polskiego, jego poszczególnych organów i innych państwowych jednostek organizacyjnych stanowi materiały archiwalne. W związku z powyższym, dokumentacja wytwarzana przez [...] S.A. Oddział w W. stanowi państwowy zasób archiwalny zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 1a ww. ustawy.

Zgodnie z Regulaminem organizacyjnym Przedsiębiorstwa Spółki T. S.A. stanowiącym załącznik do uchwały Nr [...] Zarządu Spółki [...] S.A. z dnia [...] marca 2013 r. w skład przedsiębiorstwa [...] S.A. wchodzą: Zarząd Główny oraz Oddziały Terenowe. Dyrektor Oddziału Terenowego nadzoruje gromadzenie, kwalifikowanie i udostępnianie zbiorów dokumentacji programowej Oddziału oraz zapewni ochronę tych zbiorów (§ 12 ust. 5). Do zakresu działania Oddziałów Terenowych należy m.in. gromadzenie dokumentacji programowej Oddziału i prowadzenie archiwów.

Organ wskazał również, że na podstawie porozumienia z dnia [...] kwietnia 1994 r. w sprawie przekazania jednostkom publicznej radiofonii i telewizji w użyczenie zbiorów dokumentacji byłej państwowej jednostki organizacyjnej "[...]" zawartego między Przewodniczącym Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji a Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych, Archiwum Dokumentacji Mechanicznej oraz Archiwa Państwowe w 16 miastach w Polsce zobowiązane zostały do zawarcia z utworzonymi spółkami akcyjnymi "T. S.A." oraz "[...] S.A." umów użyczenia zbiorów dokumentacji programowej byłej państwowej jednostki organizacyjnej [...]. Zgodnie z ww. porozumieniem Spółki miały obowiązek prowadzenia archiwów zakładowych na ogólnie obowiązujących zasadach. Na podstawie korespondencji Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych skierowanej do właściwych miejscowo archiwów państwowych w sprawie objęcia nadzorem archiwalnym Oddziałów [...] S.A., Oddziały te otrzymały od archiwów państwowych akty obligujące je - zgodnie z art. 33 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach - do zorganizowania i prowadzenia właściwych miejscowo zakładów archiwalnych. Akt z dnia [...] września 1994 r. znak [...] wydany przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, na który powołuje się Oddział [...] S.A. w W., zobowiązywał T. S.A. - centralę - do prowadzenia archiwum zakładowego.

Od 1994 r. Archiwum Dokumentacji Mechanicznej (obecnie Narodowe Archiwum Cyfrowe) prowadziło działalność nadzorczą w odniesieniu do Oddziału Terenowego [...] S.A., co znajduje odzwierciedlenie w protokołach kontroli oraz korespondencji prowadzonej z Oddziałem w latach 1994, 2002 - 2004, 2006, 2007, 2008 - 2011.

Na podstawie rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 6 lutego 2008 r. w sprawie zmiany nazwy i zakresu działania Archiwum Dokumentacji Mechanicznej w Warszawie (Dz. U. Nr 29, poz. 167) doszło do zmiany nazwy i zakresu działania tego Archiwum. Ze względu na zmianę statutu Narodowego Archiwum Cyfrowego (decyzja nr 14 Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z dnia 26 lipca 2010 r. w sprawie nadania statutu Narodowemu Archiwum Cyfrowemu) zaszła konieczność wskazania Archiwum Państwowego [...] jako jednostki, która będzie kontynuowała sprawowanie nadzoru nad Oddziałem Terenowym [...] S.A. w W. W związku z tym, Archiwum Państwowe [...] pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. znak: [...] skierowanym do Dyrektora [...] S.A. Oddział w W. poinformowało, że czynności nadzorcze wynikające z ustawy archiwalnej związane z ustaleniem [...] S.A. Oddział w W., jako jednostki organizacyjnej, w której powstają materiały archiwalne wchodzące do państwowego zasobu archiwalnego, będzie wykonywać przy wsparciu Narodowego Archiwum Cyfrowego.

W dniu [...] grudnia 2012 r. przedstawiciel Archiwum Państwowego [...] oraz Narodowego Archiwum Cyfrowego przeprowadzili w Oddziale Terenowym w W. [...] S.A. kontrolę problemową mającą na celu potwierdzenie, czy Oddział wytwarza materiały archiwalne. W następstwie tej kontroli stwierdzono, że Oddział jest nadal wytwórcą materiałów archiwalnych w rozumieniu art. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Z relacji zadań Centrali [...] S.A. i Oddziału wynika, że wykonuje on podobne zadania co Spółka, tj. tworzenie i rozpowszechnianie regionalnych programów telewizji publicznej (art. 30 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji).

W związku z powyższym oraz mając na względzie przepis art. 26 ust. 1 i 2 oraz art. 30 ust. 1 ww. ustawy, akt administracyjny ustalający [...] S.A. Oddział w W. został skierowany do Dyrektora [...] Oddziału [...] S.A. Uznano bowiem, że zgodnie z art. 33 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, Oddział spełnia przesłanki obligujące do wykonania obowiązku wynikającego z przepisów prawa (status jednostki oraz wytwarzanie materiałów archiwalnych).

Wydany akt jest usankcjonowaniem nadzoru prowadzonego w latach poprzednich przez Archiwum Dokumentacji Mechanicznej a następnie Narodowe Archiwum Cyfrowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na pismo Dyrektora Archiwum państwowego [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak: [...], T. S.A. z siedzibą w W. zarzuciła naruszenie:

1) art. 33 ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że Oddział Terenowy T. S.A. w W., będący wewnętrzną jednostką organizacyjną spółki prawa handlowego, działającej pod firmą "T. S.A." o ogólnokrajowym zasięgu działania, jest "państwową jednostką organizacyjną" w rozumieniu ww. ustawy, zobowiązaną do utworzenia i prowadzenia archiwum zakładowego, gdy tymczasem za państwową jednostkę organizacyjną w rozumieniu art. 33 ust. 1 ww. ustawy należy uznać T. S.A., a nie jej wewnętrzną jednostkę organizacyjną - Oddział Terenowy w W.,

2) art. 33 ust. 3 w zw. z art. 28 pkt 4 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach w zw. z art. 30 ust. 3 ustawy o radiofonii i telewizji poprzez ich błędną wykładnię, względnie niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że organem właściwym do ustalenia obowiązku (oraz kontroli) prowadzenia archiwum zakładowego w przedmiotowej sprawie jest Dyrektor Archiwum Państwowego [...], a nie Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych jako organ kompetentny do ustalenia ww. obowiązku w stosunku do jednostek obejmujących działalnością obszar całego państwa, tj. T. S.A.,

3) art. 22 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji przez jego błędną wykładnię, względnie niezastosowanie się do zapisu ustawowego, że organy państwowe mogą podejmować decyzje w sprawach działalności jednostek publicznej radiofonii i telewizji tylko w przypadkach przewidzianych ustawami, a brak jest umocowania ustawowego dla Dyrektora Archiwum Państwowego [...],

4) art. 7, art. 8, art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: "K.p.a.", przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i błędne przyjęcie przez organ, że T. S.A. Oddział Terenowy w W. jest zobowiązany do zorganizowania i prowadzenia archiwum zakładowego odrębnego od archiwum prowadzonego przez T. S.A. w W. (Zakład Główny), gdy tymczasem Oddział Terenowy T. S.A. jako wewnętrzna jednostka organizacyjna spółki prawa handlowego działającej pod firmą "T. S.A.", nieposiadająca osobowości prawnej, funkcjonalnie i organizacyjne podległa zarządowi ww. Spółki, nie jest zobowiązana do prowadzenia archiwum zakładowego odrębnego od archiwum zakładowego zlokalizowanego w siedzibie Zakładu Głównego, a kierownikiem jednostki organizacyjnej zobowiązanej do prowadzenia archiwum zakładowego jest Zarząd Skarżącej a nie Dyrektor jej Oddziału Terenowego, który powoływany jest przez Radę Nadzorczą Spółki na wniosek Zarządu Spółki (art. 30 ust. 3 ustawy o radiofonii i telewizji) i działa w granicach umocowania Zarządu Spółki.

W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego pisma z dnia [...] kwietnia 2013 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W motywach skargi skarżąca podniosła w szczególności, iż Oddziały Terenowe T. S.A. nie posiadają samodzielnego bytu prawnego i nie występują w obrocie jako samodzielne jednostki organizacyjne. W związku z powyższym brak jest podstawy prawnej do kontroli i uznania Oddziału Terenowego T. S.A. w W. za samodzielny podmiot zobowiązany do prowadzenia archiwum zakładowego.

Skarżąca zaznaczyła, że pismem z dnia [...] września 1994 r. zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych zobowiązał Spółkę T. S.A. jako jednoosobową spółkę Skarbu Państwa do prowadzenia archiwum zakładowego. Wskazane archiwum zakładowe gromadzące dokumentację aktową i audiowizualną wytworzoną przez komórki wewnętrzne Zakładu Głównego oraz jednostkę organizacyjną Oddział Terenowy w W., prowadzone było przez Ośrodek Dokumentacji i Zbiorów Programowych [...] S.A. W piśmie tym nie stwierdzono, że dyspozycja w nim zawarta obejmuje jedynie "centralę". Dokumentacja aktowa wytwarzana w oddziale terenowym [...] jest przekazywana do jednostki wewnętrznej T. - Ośrodka Dokumentacji i Zbiorów Programowych, gdzie jest archiwizowana zgodnie z obowiązującymi przepisami.

T. S.A. jako podmiot o szczególnym statusie prawnym została objęta ochroną wynikającą z art. 22 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji. Przepis ten stanowi, że organy państwowe mogą podejmować decyzje w sprawach działalności jednostek publicznej radiofonii i telewizji tylko w przypadkach przewidzianych ustawami. Skarżąca, jako jednoosobowa spółka Skarbu Państwa (przy uwzględnieniu postanowień ustawowych) sama decyduje o swojej wewnętrznej strukturze. W ramach tej struktury funkcjonuje Ośrodek Dokumentacji i Zbiorów Programowych, który jest powołany do gromadzenia, ewidencjonowania, przechowywania i ochrony zbiorów skarżącej.

Końcowo skarżąca podniosła, że aktem z dnia [...] kwietnia 2013 r. została błędnie zobowiązana do utworzenia dodatkowego archiwum zakładowego, co łączy się z koniecznością ponoszenia znacznych kosztów utrzymania. W ocenie skarżącej obowiązek utworzenia dodatkowego archiwum nie istnieje. Brak jest podstawy prawnej do kontroli i uznania Trenowego Oddziału T. S.A. w W. - jednostki wewnętrznej [...] S.A. - za samodzielny podmiot zobowiązany do prowadzenia archiwum zakładowego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Archiwum Państwowego [...] wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa powszechnie obowiązującego w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa powszechnie obowiązującego w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego.

Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Treść powołanego przepisu wskazuje, że wymieniony akt lub czynność musi mieć charakter publicznoprawny, musi także dotyczyć uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Konieczne jest więc odniesienie takiego aktu lub czynności do przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który określa uprawnienie lub obowiązek.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że skoro pismo Dyrektora Archiwum Państwowego [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak: [...], nakłada na Oddział Terenowy T. S.A. w W. obowiązki wynikające z przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2011 r. Nr 123, poz. 698 ze zm.), to jest ono innym aktem administracyjnym, który podlega kontroli przez sąd administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 233/11, wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 1136/13, publ.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kontrola legalności zaskarżonego aktu sprowadza się do dokonania przez sąd administracyjny oceny zgodności tego aktu z prawem. Zgodność ta - w okolicznościach niniejszej sprawy - oceniana jest przede wszystkim pod kątem spełnienia kryteriów zawartych w przepisach prawa materialnego.

W ocenie Sądu zaskarżony akt administracyjny nie narusza przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z art. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach materiałami archiwalnymi wchodzącymi do narodowego zasobu archiwalnego zwanymi dalej: "materiałami archiwalnymi" są wszelkiego rodzaju akta i dokumenty, korespondencja, dokumentacja finansowa, techniczna i statystyczna, mapy i plany, fotografie, filmy i mikrofilmy, nagrania dźwiękowe i wideofonowe, dokumenty elektroniczne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. Nr 64, poz. 565 ze zm.) oraz inna dokumentacja, bez względu na sposób jej wytworzenia, mająca znaczenie jako źródło o wartości historycznej o działalności Państwa Polskiego, jego poszczególnych organów i innych państwowych jednostek organizacyjnych oraz jego stosunkach z innymi państwami, o rozwoju życia społecznego i gospodarczego, o działalności organizacji o charakterze politycznym, społecznym i gospodarczym, zawodowym i wyznaniowym, o organizacji i rozwoju nauki, kultury i sztuki, a także o działalności jednostek samorządu terytorialnego i innych samorządowych jednostek organizacyjnych - powstała w przeszłości i powstająca współcześnie.

Z kolei zgodnie z art. 15 ust. 1 ww. ustawy państwowy zasób archiwalny tworzą materiały archiwalne powstałe i powstające w wyniku działalności: (1) organów państwowych oraz innych państwowych jednostek organizacyjnych, (1a) organów jednostek samorządu terytorialnego oraz innych samorządowych jednostek organizacyjnych, (2) obcych organów władzy i administracji państwowej i innych organów, jednostek organizacyjnych i organizacji, związków wyznaniowych, a także okupacyjnych jednostek wojskowych, jeżeli materiały te znajdują się w Rzeczypospolitej Polskiej.

W podstawie prawnej zaskarżonego aktu powołany został przepis art. 33 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, który stanowi w ust. 1, że archiwa zakładowe tworzy się w państwowych jednostkach organizacyjnych oraz w jednostkach samorządu terytorialnego i innych samorządowych jednostkach organizacyjnych, w których powstają materiały archiwalne. W razie potrzeby w jednostkach tych można utworzyć więcej niż jedno archiwum zakładowe. Jednostki, w których tworzy się archiwa zakładowe ustala: (1) w odniesieniu do jednostek obejmujących działalnością obszar całego Państwa - Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych, (2) w odniesieniu do innych jednostek - dyrektor właściwego archiwum państwowego (ust. 3).

Zgodnie z art. 34 ust. 1 powołanej wyżej ustawy kierownicy jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 33, obowiązani są zapewnić: (1) gromadzenie, przechowywanie, ewidencjonowanie i odpowiednie zabezpieczenie materiałów archiwalnych tworzących zasób archiwalny podległych im archiwów zakładowych, (2) klasyfikowanie, kwalifikowanie i brakowanie materiałów określonych w pkt 1, a także przekazywanie ich właściwym archiwom państwowym. Z kolei w myśl art. 35 ust. 1 ustawy archiwa zakładowe obejmują zasięg działania jednostki organizacyjnej, w której zostały utworzone. Zasób archiwalny archiwów zakładowych stanowią materiały archiwalne powstałe i powstające w związku z działalnością jednostek organizacyjnych, w których zostały utworzone. Archiwa zakładowe nie mogą posiadać zasobu historycznego; nie dotyczy to archiwów szkół wyższych (ust. 2). Zasób archiwalny archiwów zakładowych służy potrzebom jednostek, w których archiwa te zostały utworzone. Do korzystania z tego zasobu przez osoby trzecie konieczne jest zezwolenie kierownika jednostki organizacyjnej, w której istnienie archiwum zakładowe (ust. 3).

Pojęcie "państwowe jednostki organizacyjne" czy też "samorządowe jednostki organizacyjne", którymi posłużył się ustawodawca, nie zostało zdefiniowane w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Jednakże pojęcie "jednostki organizacyjnej" funkcjonuje w obrocie prawnym przede wszystkim z racji jego ustawowego określenia w art. 33 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.). W myśl tego przepisu osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną. Przepis ten znajduje odzwierciedlenie w powszechnie panującym w doktrynie prawnej poglądzie, że pojęcie "jednostka organizacyjna" jest pojęciem nadrzędnym w stosunku do pojęcia "osoba prawna" i każda osoba prawna jest jednostką organizacyjną (por. Z Radwański, Prawo cywilne - część ogólna, Warszawa 2005 r., s. 182).

Zdaniem Sądu, użyte w art. 33 ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach pojęcie "jednostka organizacyjna" (państwowa i samorządowa) obejmuje zarówno jednostki organizacyjne posiadające osobowość prawną, tj. spółki prawa handlowego, w tym utworzone przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, przedsiębiorstwa państwowe, jak i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Oznacza to, że w przypadku powstawania w nich materiałów archiwalnych wchodzących do państwowego zasobu archiwalnego wskazane powyżej podmioty mają obowiązek tworzenia i prowadzenia archiwum zakładowego.

W niniejszej sprawie obowiązek prowadzenia archiwum zakładowego został nałożony przez Dyrektora Archiwum Państwowego [...] w trybie art. 33 ww. ustawy na Oddział Terenowy T. S.A. w W., który jest jednym z szesnastu oddziałów terenowych T. S.A. wymienionych w art. 26 ust. 2a ustawy z dnia 29 grudni 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 ze zm.).

W literaturze przyjmuje się, że przez oddział należy rozumieć wyodrębnioną oraz mającą znaczny zakres samodzielności wewnętrzną jednostkę organizacyjną jakiejś organizacyjnie całkowicie samodzielnej struktury organizacyjnoprawnej, mającej zazwyczaj własną podmiotowość prawną (Kodeks spółek handlowych, t. III, wyd. C.H. Beck, 2005 r.).

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ww. ustawy o radiofonii i telewizji do terenowych oddziałów Spółki należy tworzenie i rozpowszechnianie regionalnych programów telewizji publicznej. Działalnością terenowego oddziału Spółki kieruje dyrektor powoływany przez radę nadzorczą na wniosek zarządu Spółki (ust. 3).

Przepis § 5 Regulaminu Organizacyjnego przedsiębiorstwa Spółki [...] S.A. stanowiącego Załącznik do Uchwały Nr [...] Zarządu Spółki [...] S.A. z dnia [...] marca 2013 r. określa, że w skład przedsiębiorstwa [...] S.A. wchodzą: Zakład Główny oraz Oddziały Terenowe. Oddziały (...) są jednostkami organizacyjnymi w rozumieniu niniejszego regulaminu (§ 6 ust. 3). Dyrektor jednostki organizacyjnej kieruje podległą jednostką, odpowiada za prawidłową i terminową realizację zadań określonych w regulaminie (§ 12 ust. 1), przy czym do zadań Dyrektora Oddziału Terenowego należy w szczególności nadzór nad gromadzeniem, kwalifikowaniem i udostępnianiem zbiorów dokumentacji programowej oddziału oraz zapewnienie ochrony tych zbiorów (§ 12 ust. 5 pkt 3).

Rozwinięcie powyższych postanowień zawiera Regulamin Organizacyjny Oddziału Terenowego [...] S.A. w W. stanowiący Załącznik do Uchwały Nr [...] Zarządu Spółki [...] S.A. z dnia [...] listopada 2013 r. Zgodnie z § 1 ust. 1 Regulaminu Oddział Terenowy [...] S.A. w W. jest jednostką organizacyjną przedsiębiorstwa Spółki [...] S.A. nadzorowaną przez Członka Zarządu zgodnie z ustalonym podziałem nadzoru nad poszczególnymi jednostkami organizacyjnymi Spółki. Oddział jest jednostką o mieszanych źródłach finansowania, której część kosztów pokrywana jest przychodami scentralizowanymi, zaś pozostała przychodami ze sprzedaży wewnętrznej i zewnętrznej (ust. 2). Do zakresu działania Oddziału należy m.in. gromadzenie dokumentacji programowej Oddziału i prowadzenie archiwów (§ 2 ust. 2 pkt 11). Dyrektor Oddziału w ramach swych kompetencji nadzoruje gromadzenie, kwalifikowanie i udostępnianie zbiorów dokumentacji programowej oddziału oraz zapewnia ochronę tych zbiorów (§ 12 ust. 7 pkt 3).

Z przytoczonych regulacji wynika, że Oddział Terenowy [...] S.A. w W. jest wyodrębnioną oraz mającą pewien zakres samodzielności - jednostką organizacyjną Spółki [...] S.A. Wyodrębnienie ww. Oddziału ze struktury organizacyjnej Spółki wynika z powierzonych mu zadań w zakresie tworzenia i rozpowszechniania regionalnego programu telewizji publicznej. Realizując ww. zadania Oddział pozostaje wytwórcą materiałów archiwalnych w rozumieniu art. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, co wprost wynika z "Protokołu kontroli problemowej postępowania z materiałami archiwalnymi wchodzącymi do państwowego zasobu archiwalnego" przeprowadzonej w Oddziale w dniu [...] grudnia 2012 r. (znak sprawy: [...]).

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, jakkolwiek Oddział Terenowy [...] S.A. w Warszawie nie posiada samodzielnej osobowości prawnej, nie oznacza, że nie może być on uznany za odrębną (państwową) jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej w rozumieniu art. 33 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Skoro tak, to słusznie przyjął Dyrektor Państwowego Archiwum [...], że jednostka ta ma ustawowy obowiązek zorganizowania i prowadzenia archiwum zakładowego wskazując kierownika tej jednostki (Dyrektora Oddziału) jako adresata przedmiotowego aktu administracyjnego. Za takim stanowiskiem przemawia zarówno struktura organizacyjna [...] S.A. (Zakład Główny oraz Oddziały Terenowe prowadzące działalność o charakterze regionalnym), jak i specyfika realizowanych zadań i powierzonych obowiązków.

Ponadto, odwołując się do celu ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach stwierdzić należy, że w myśl art. 1 ww. ustawy, wolą ustawodawcy jest ochrona wszelkich materiałów archiwalnych, które mają znaczenie jako źródło informacji o wartości historycznej o działalności Państwa Polskiego, jego poszczególnych organów i innych państwowych jednostek organizacyjnych, w tym materiałów archiwalnych tworzących zasób jednostek publicznej radiofonii i telewizji.

Jak już wyżej wskazano, jednostki, w których tworzy się archiwa zakładowe ustala: (1) w odniesieniu do jednostek obejmujących działalnością obszar całego Państwa - Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych, (2) w odniesieniu do innych jednostek - dyrektor właściwego archiwum państwowego (art. 33 ust. 3 ww. ustawy). Z powyższego wynika, że organem właściwym dla nałożenia obowiązku utworzenia i prowadzenia archiwum zakładowego w Oddziale Terenowym [...] S.A. w W. - tj. w "innej jednostce" w rozumieniu ww. przepisu - jest Dyrektor Archiwum Państwowego [...]. Wydanie przez ww. organ przedmiotowego w sprawie aktu administracyjnego nie prowadzi do naruszenia art. 22 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji ani przepisów rozporządzenia wydanego na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, co potwierdził pełnomocnik Spółki obecny na rozprawie przed Sądem w dniu 11 kwietnia 2014 r., iż archiwa zakładowe są prowadzone we wszystkich oddziałach terenowych [...] S.A. (za wyjątkiem Oddziału Terenowego w W. - przyp. Sądu). Jak wynika z akt sprawy, obowiązek utworzenia i prowadzenia tych archiwów w oddziałach terenowych [...] S.A. - jako jednostkach organizacyjnych, w których powstają materiały archiwalne wchodzące w skład państwowego zasobu archiwalnego - został nałożony przez dyrektorów właściwych miejscowo archiwów państwowych (np. akt wydany przez Dyrektora Archiwum Państwowego w [...] z dnia [...] listopada 1994 r. znak: [...] skierowany do Oddziału Terenowego [...] S.A. w L., akt wydany przez Dyrektora Archiwum Państwowego w [...] z dnia [...] września 1994 r. znak: [...] skierowany do Dyrektora Oddziału Terenowego [...] S.A. w K.). W treści ww. aktów wskazano, że zgodnie z art. 28 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, kontrolę nad działalnością jednostki organizacyjnej w zakresie prawidłowego postępowania z materiałami archiwalnymi sprawować będzie właściwe archiwum państwowe.

W świetle powyższego zgodzić należy się ze stanowiskiem organu, że akt wydany przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z dnia [...] września 1994 r. znak: [...] dotyczył obowiązku utworzenia i prowadzenia archiwum zakładowego w [...] S.A. (Zakładzie Głównym Spółki), nie zaś w jej oddziałach terenowych, w tym w Oddziale Terenowym w W. Potwierdza to odpowiedź [...] S.A. udzielona Zastępcy Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych w dniu [...] kwietnia 1995 r. informująca o prowadzeniu archiwum zakładowego w Spółce w Ośrodku Dokumentacji i Zbiorów Programowych - komórce organizacyjnej Zakładu Głównego Spółki. Obowiązku prowadzenia archiwum zakładowego w siedzibie Zakładu Głównego Spółki nie można utożsamiać z analogicznym obowiązkiem, który winien być realizowany w wyodrębnionej organizacyjnie jednostce jaką jest Oddział Terenowy [...] S.A. w W.

Wydanie przedmiotowego w sprawie aktu, jak wskazał organ, stanowi usankcjonowanie nadzoru sprawowanego w latach poprzednich wobec Oddziału Terenowego [...] S.A. w W. przez Archiwum Dokumentacji Mechanicznej, a obecnie przez Narodowe Archiwum Cyfrowe we współpracy z Archiwum Państwowym [...] w zakresie jego działalności nadzorczej nad państwowym zasobem archiwalnym (rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 6 lutego 2008 r. w sprawie zmiany nazwy i zakresu działania Archiwum Dokumentacji Mechanicznej w Warszawie - Dz. U. Nr 29, poz. 167; przepisy § 5 ust. 1 Statutu Narodowego Archiwum Cyfrowego).

Uznając zasadność podjęcia przedmiotowego aktu administracyjnego w realiach rozpatrywanej sprawy Sąd nie stwierdził naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania.

Z tych względów oraz na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.