Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 238/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2021 r. sprawy ze skargi D. Z.- Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i przypisania do zwrotu świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Burmistrza O. z dnia [...] r., nr [...]. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 735) – dalej: k.p.a.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza O. z dnia [...] r., nr [...] orzekającą o:

1. ustaleniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne:

- zasiłek rodzinny na dziecko Z.W. za okres od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. w kwocie 124 zł;

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko Z.W. za okres od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. w kwocie 110 zł;

- zasiłek rodzinny na dziecko A.Ł. za okres od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. w kwocie 124 zł;

2. przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. w łącznej kwocie 365,48 zł, w tym należności głównej 358 zł oraz odsetek w kwocie 7,48 zł.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że D.Z.-Ł. wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2019 r. wystąpiła do Miejsko -Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na dziecko Z.W. oraz prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko A.Ł. na okres zasiłkowy 2019/2020.

Decyzją z dnia [...] r. zmienioną decyzją z dnia [...] r.) Burmistrz O. przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie na okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r.

Dalej organ wskazał, że w dniu 7 lutego 2020 r. do MGOPS w O. wpłynął odpis postanowienia Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...] o ustaleniu w trybie zabezpieczenia miejsca pobytu małoletniej Z.W. w każdorazowym miejscu zamieszkania jej ojca - M.W. (pkt 1) oraz o ustaleniu w trybie zabezpieczenia miejsca pobytu małoletniej [...] w każdorazowym miejscu zamieszkania jej ojca – R.Ł. (pkt 2). Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 20 r.

W wyniku wywiadów środowiskowych przeprowadzonych przez pracowników MGOPS w O. w dniu 18 marca 2021 r. u M. W. oraz w dniu 20 marca 2020 r. u R. Ł., a nadto w oparciu o przedłożone do akt sprawy: dokumentację sporządzoną przez współpracującego ze skarżącą asystenta rodziny, jak również oświadczenia zainteresowanych stron, w tym oświadczenie skarżącej z dnia 27 maja 2020 r. ustalono bezspornie, że w marcu 2020 r. córki skarżącej przebywały pod opieką swoich ojców. Powyższe wynikało z planowanej nieobecności skarżącej w miejscu zamieszkania, związanej z rehabilitacją po przebytej operacji biodra oraz konieczności poddania się przez stronę kilkutygodniowej terapii odwykowej w ośrodku zamkniętym. Wyżej wymienione okoliczność stanowiły podstawę wydania przez Sąd Rejonowy w O. [...] Wydziału Rodzinnego i Nieletnich powołanego wcześniej postanowienia zabezpieczającego z dnia [...] r.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny, decyzją z dnia [...] r. Burmistrz O. orzekł: o ustaleniu za nienależne pobrane przez skarżącą świadczenia rodzinne na dzieci Z.W. i A.Ł. za okres od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. oraz o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 365,48 zł obejmującej należność główną wraz z odsetkami. Jako podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał na przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111) – dalej: u.ś.r.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wnosiła o jej uchylenie, zarzucając wydanie decyzji niezgodnie z prawem i oparciu jej na nieprawdziwych ustaleniach faktycznych. Wskazała, że stałe miejsce zamieszkania jej córek znajduje się przy niej i nigdy nie zostało to zmienione. Wyjaśniła, że w związku z przebytą operacją biodra musiała się poddać trwającej 10 dni rehabilitacji, wymagającej pobytu w szpitalu. Do dnia wyjazdu, co miało miejsce w dniu 9 marca 2020 r. córki przebywały wraz z nią i pozostawały na jej utrzymaniu, o czym świadczy chociażby fakt przelania na rachunek bankowy starszej córki kwoty 900 zł, celem zapewnienia dzieciom środków finansowych na czas jej wyjazdu. Natomiast w okresie jej nieobecności, córki przebywały faktycznie pod opieką swoich ojców. Ich powrót do domu nastąpił kilka dni po powrocie skarżącej ze szpitala. W ocenie skarżącej jej kilkudniowy pobyt w szpitalu nie stanowi przesłanki uzasadniającej wstrzymanie, czy też nakazanie zwrotu pobranego świadczenia rodzinnego. Ponadto w sprawie nie spełnione zostały przesłanki określone w art. 25 u.ś.r., gdyż pobrane przez nią świadczenie nie zostało wypłacone na podstawie fałszywych zeznań, czy dokumentów, jak również nie zostało wypłacone innej, niż uprawniona osobie.

Skarżąca podniosła także, że kwestionowane przez nią rozstrzygnięcie wydane zostało wskutek wadliwego działania pracowników MGOPS w O., którzy zignorowali jej wnioski o przeprowadzenie wywiadów środowiskowych w jej miejscu zamieszkania, zarówno przed planowanym wyjazdem na rehabilitacje, jak i po jej powrocie, ograniczając się jedynie do ustaleń dokonanych w toku wywiadów środowiskowych przeprowadzonych u M.W. i R.Ł., z którymi strona pozostawała wówczas w konflikcie. Ponadto w ocenie skarżącej nie bez wpływu na treść wydanej decyzji pozostaje fakt, iż jest ona świadkiem w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w O. przeciwko pracownikom MGOPS w O.

Utrzymując w mocy decyzje organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wskazało, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymaniu dziecka. Zarówno cel, jak i charakter tego świadczenia wskazuje, iż jest ono kierowane do wymienionych w ustawie podmiotów, które zamieszkując z dzieckiem sprawują nad nim faktyczną opiekę nad dzieckiem oraz ponoszą faktyczne koszty jego utrzymania. Przy czym pojęcie miejsca zamieszkania dziecka zostało zdefiniowane w art. 26 k.c., zgodnie z którym miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.

Dalej Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie bezspornie ustalono, że w marcu 2020 r. córki skarżącej pozostawały pod opieką swoich ojców, co oznacza, iż wypłacone skarżącej, za powyższy okres świadczenia rodzinne wraz z dodatkami, przyznane decyzją Burmistrza O. z dnia [...] r. (zmienioną decyzją z dnia [...] r.) na dzieci Z.W. i A.Ł., uznać należy za świadczenia nienależnie pobrane. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mino zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Co więcej Kolegium wskazało, że zgodnie z treścią prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w O. [...] Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...] miejscem pobytu małoletniej Z.W. jest każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca – M.W., natomiast miejscem pobytu małoletniej [...] jest każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca – R. Ł. Powyższe postanowienie, stosownie do treści 365 § 1 k.p.c., jest wiążące zarówno dla stron i sądu, który je wydał, jak również dla innych sądów oraz innych organów, w tym organów administracji publicznej i nie pozostaje bez wpływu na prawo skarżącej do świadczenia rodzinnego.

Organ podkreślił także, że skarżąca występując o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami została pouczona o obowiązku niezwłocznego obowiązku informowania organu właściwego, o każdej zmianie mającej wpływ na jej prawo do świadczeń rodzinnych, jak również została pouczona o skutkach niezachowania powyższego obowiązku. Ponadto, co zdaniem organu istotne, skarżąca jako były pracownik MGOPS w O. Działu Świadczeń Rodzinnych, Alimentacyjnych i Programu Dobry Start, miała w powyższej kwestii dostateczną wiedzę, na co słusznie wskazywał organ I instancji.

Natomiast, co do podniesionych zarzutów odwołania odnoszących się do działania pracowników MGOPS w O., jak również jej relacji z ojcami jej córek, organ odwoławczy wskazał, iż kwestie te pozostają bez wpływu na ocenę posiadania przez skarżącą prawa do świadczeń rodzinnych.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D.Z.-Ł. ponowiła zarzuty wydania decyzji z naruszeniem prawa materialnego i błędnego ustalenia stanu faktycznego. Skarżąca podtrzymała dotychczas prezentowaną argumentacje, co do przyczyn i okresu nieobecności w marcu 2020 r. i wynikającej z powyższego konieczności sprawowania opieki nad córkami przez ich ojców. W ocenie skarżącej krótkotrwały pobyt w szpitalu, czy te z zwykła choroba uniemożliwiająca czasową opiekę nad dziećmi nie może zostać uznana za przesłankę mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Po raz kolejny wskazała, że córki zarówno przed wyjazdem na rehabilitację, jak również po jej powrocie, nieprzerwanie zamieszkują wraz z nią i pozostają na jej utrzymaniu. Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji lub też o jej zmianę.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wnosiło o oddalenie skargi argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z dnia 5 maja 2021 r. zatytułowanym "Uzupełnienie" skarżąca ponownie wskazała na liczne błędy pracowników MGOPS w O.. Odnośnie wydanych w sprawie postanowień tymczasowych Sądu Rejonowego w O. oświadczyła, że miały one związek z konfliktem pomiędzy nią, a ojcami jej córek, a nadto, że treść wydanych orzeczeń, w kontekście zmiany miejsca zamieszkania córek, nie została wykonana. Fakt, że córki przebywają u swoich ojców, czy też spędzają z nimi ferie lub wakacje, nie oznacza, że zmieniły miejsce zamieszkania. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarga D.Z.-Ł. została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) – dalej: p.p.s.a. Zgodnie z treścią powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w udzielonej w dniu 31 marca 2021 r. odpowiedzi na skargę wniosło o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Natomiast skarżąca, w terminie 14 dni od daty poinformowania o powyższym wniosku, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit.a) , naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie wydano z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie

Jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi D.Z.-Ł. uczyniła decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza O. z dnia [...] r., nr [...] o uznaniu za nienależnie pobrane za marzec 2020 r. świadczenia rodzinne na dzieci Z.W. i A.Ł., w łącznej kwocie 358 zł oraz o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 365,48 zł, obejmującej należność główną oraz odsetki w wysokości 7, 48 zł.

Podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111) – dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do jego zwrotu.

Natomiast w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.

Stosownie zaś do art. 25 ust. 1 u.ś.r. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Powołany wyżej przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. reguluje dwie przesłanki, których łącznie spełnienie, skutkuje uznaniem wypłaconego świadczenia rodzinnego, za nienależnie pobrane świadczenie. Po pierwsze, jest to wypłacenie świadczenia pomimo zaistnienia okoliczności wyłączających uprawnienie do tego świadczenia, co wyraża normatywne sformułowanie "ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych". Po drugie, pouczenie wnioskodawcy o okolicznościach skutkujących utratą prawa do pobierania świadczenia; świadome wprowadzenie w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.

Na tle analizowanego przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym, przez świadczenie nienależnie pobrane należy rozumieć świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać świadome działanie w złej wierze. Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego świadczenia obciąża zatem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, iż okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenia, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Przy czym, pouczenia adresowane do stron winny być czytelne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Organy muszą zatem uwzględniać, kto jest adresatem kierowanego przez nie pouczenia i w myśl zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa kierować je w sposób zrozumiały, dostosowany dla danego adresata, z uwzględnieniem okoliczności faktycznych sprawy. Jest to szczególnie istotne z tego względu, że o świadczenia w ramach systemu wsparcia państwa dla rodzin ubiegają się osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, spowodowanej różnymi okolicznościami, mającymi wpływ na postrzeganie rzeczywistości i percepcję, a niekiedy znajdującymi się w takim stanie zdrowia, w tym niepełnosprawności czy stanie psychicznym i emocjonalnym, wyłączającym zastosowanie do nich wzorca świadomości przeciętnie zorientowanego o świecie i otaczającej rzeczywistości człowieka (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., I OSK 751/16; wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09; wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09; wyrok WSA we Wrocławiu z 16 stycznia 2020r., IV SA/Wr 447/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd rozpoznający niniejsza skargę w pełni podziela przedstawione powyżej stanowisko judykatury.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż bezspornym pozostaje, że decyzją z dnia [...] r. (zmienioną decyzją z dnia [...] r.) Burmistrz O., przyznał skarżącej, na jej wniosek, prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na dziecko Z.W. oraz prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko A.Ł., na okres zasiłkowy 2019/2020.

Bezspornym również pozostaje, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w O. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowił, o ustaleniu w trybie zabezpieczenia miejsca pobytu małoletniej Z.W. w każdorazowym miejscu zamieszkania jej ojca - M. W. miejsca pobytu małoletniej [...] w każdorazowym miejscu zamieszkania jej ojca – R.Ł.

Z akt sprawy wynika także, że w wyniku podjętych czynności procesowych, w tym między innymi przeprowadzonych wywiadów środowiskowych w miejscu zamieszkania M. W. (w dniu 18 marca 2020 r.) oraz w miejscu zamieszkania R.Ł. (w dniu 20 marca 2020 r.) , a nadto w oparciu o przedłożone do akt sprawy: dokumentację sporządzoną przez współpracującego ze skarżącą asystenta rodziny, jak również oświadczenia zainteresowanych stron, w tym oświadczenie skarżącej z dnia 27 maja 2020 r. ustalono bezspornie, że w miesiącu marcu 2020 r. córki skarżącej przebywały pod opieką swoich ojców. Powyższe wynikało z planowanej wcześniej nieobecności skarżącej w miejscu zamieszkania związanej z rehabilitacją po przebytej operacji biodra oraz konieczności poddania się przez skarżącą kilkutygodniowej terapii odwykowej w ośrodku zamkniętym.

W oparciu o wyżej wskazane ustalenia faktyczne organy uznały, iż wobec nie sprawowania przez skarżącą faktycznej opieki nad córkami w miesiącu marcu 2020 r., wypłacone stronie świadczenia rodzinne za ten okres stanowiły świadczenia nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę, powyższe stwierdzenie uznać należy, za co najmniej przedwczesne.

Zdaniem Sądu w tej sprawie organy obu instancji w ogóle nie zbadały przesłanki negatywnej ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, jaką jest wynikająca z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. okoliczność świadomego działania skarżącej, a będącego konsekwencją pouczenia przez organ o treści odpowiednich przepisów określających warunki przyznania świadczenia. Tak rozumiana przesłanka pouczenia świadczeniobiorcy o okolicznościach skutkujących utratą prawa do świadczenia determinuje również zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego. W konsekwencji organy – prowadząc postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia – nie mogą ograniczać się wyłącznie do pouczenia zawartego w decyzji przyznającej świadczenie, czy też w formularzu wniosku o ustalenie prawa od świadczenia, zawierających jedynie treść wybiórczo wybranych przepisów, lecz obowiązane są w oparciu o całokształt akt sprawy przyznania świadczenia ocenić przesłankę świadomości świadczeniobiorcy na okoliczności skutkujące powstaniem nienależnie pobranego świadczenia. Taka sytuacja miała natomiast miejsce w niniejszej sprawie, gdyż organy obu instancji swoją ocenę w tym zakresie oparły wyłącznie na treści formularza wniosku o przyznanie świadczenia i ogólnikowym pouczeniu decyzji przyznającej świadczenie, czego wyrazem jest lakoniczne i zdawkowe stwierdzenie uzasadnień decyzji organów obu instancji. W realiach niniejszej sprawy udzielone stronie pouczenie sprowadzało się w zasadzie do stwierdzenia, że w przypadku wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba otrzymująca świadczenie rodzinne jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym oraz do poinformowania o konsekwencjach niedopełnienia powyższego obowiązku. Pouczenie to nie zawierało jednak wyjaśnienia, o jakie zmiany mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego chodzi, a w szczególności nie sprecyzowano w jego treści, że do zmian tych należy czasowa niezdolność sprawowania opieki, wynikająca z sytuacji zdrowotnej świadczeniobiorcy. Stąd tez nie sposób uznać go za skuteczne, a w konsekwencji za dające podstawę do stwierdzenia, że skarżąca miała świadomość nienależnego pobierania świadczenia po podjęciu zatrudnienia. Niemniej jednak na obecnym etapie postępowania nie można przesądzić, że skarżąca nie została w inny sposób należycie pouczona o obowiązkach świadczeniobiorcy, skoro kwestia ta nie została przez organy administracji w żaden sposób zweryfikowana. Kwestia ta winna zostać zatem szczegółowo zbadana w toku ponownego rozpatrywania sprawy. Zdaniem Sądu owej świadomości skarżącej, co do tego iż wypłacone jej w marcu 2020 r. świadczenia rodzinne stanowiły świadczenia nienależnie pobrane, wbrew stanowisku organów nie można również wywieść z podnoszonej przez nie okoliczności, iż skarżąca jako były pracownik Działu Świadczeń Rodzinnych, Alimentacyjnych i Programu Dobry Start MGOPS w O. miała w tej kwestii dostateczną wiedzę. Wskazać bowiem należy, że fakt zatrudnienia skarżącej w organie pomocowym nie zwalniał organów administracji publicznej zarówno z obowiązku należytego pouczenia skarżącej o ciążących na niej obowiązkach i uprawnieniach w ramach prowadzonego postępowania z wniosku strony o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, jak również nie zwalniał organów z obowiązku przeprowadzenia oceny, co do świadomego działania skarżącej, a będącego konsekwencją pouczenia przez organ o treści odpowiednich przepisów określających warunki przyznania świadczenia, w toku prowadzonego postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Ponadto jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy świadectwa pracy wystawionego przez MGOPS w O. w dniu 31 grudnia 2019 r., skarżąca była zatrudniona w powyższej jednostce w okresie od 1 maja 2019 r. do 31 grudnia 2019 r., w pełnym wymiarze pracy, na stanowisku – pomoc administracyjna. Przy czym w okresie zatrudnienia strona przez blisko dwa miesiące przebywała na zwolnieniach chorobowych, a nadto wykorzystała urlop wypoczynkowy w wymiarze 19 dni.

Sąd stwierdził ponadto, iż organy procedujące w sprawie nie odniosły się w żaden sposób do okoliczności, czy wynikająca z szeroko pojętych problemów zdrowotnych, czasowa nieobecność osoby, której przyznano prawo do świadczeń rodzinnych z tytułu sprawowanej opieki nad dziećmi, stanowi jedną z wymienionych w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. przesłanek, której wystąpienie skutkuje ustaniem, zawieszeniem prawa do świadczeń rodzinnych, czy też zmniejszeniem wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych bądź też wstrzymanie ich wypłaty. Pomimo, że skarżąca w toku prowadzonego postępowania administracyjnego konsekwentnie negowała możliwość uznania jej kilkudniowej nieobecności, związanej z pobytem w szpitalu za przesłankę uzasadniającą pozbawienie jej prawa do przyznanych świadczeń rodzinnych.

Odnosząc się natomiast do prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., ustalającego w trybie zabezpieczenia miejsce pobytu córek skarżącej w każdorazowym miejscu zamieszkania ich ojców, którego mocy wiążącej Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, co należy wyraźnie podkreślić nie kwestionuje, wskazać należy na pewną niekonsekwencję organów procedujących w sprawie. Z jednej strony organy podnoszą, iż treść powołanego wyżej postanowienia pozbawia skarżącą faktycznej możliwości sprawowania opieki nad córkami w miesiącu marcu 2020 r., a co za tym idzie ma wpływ na przyznane stronie prawo do zasiłków rodzinnych, z drugiej zaś, pomimo pozostawania tego orzeczenia w obrocie prawnym, organy nie widzą przeszkód w wypłacaniu skarżącej świadczeń rodzinnych za kolejne miesiące począwszy od kwietnia 2020 r. Z treści prawomocnego postanowienia sądu z dnia [...] r. nie wynika, iż ustalenie w trybie zabezpieczania innego miejsca zamieszkania córek skarżących nastąpiło jedynie na okres od 1 do 31 marca 2020 r. Do tej kwestii organy winny odnieść się w sposób bardziej szczegółowy, tym bardziej, że skarżąca konsekwentnie podnosi, że powyżej wskazane orzeczenia miało charakter tymczasowy. Ta okoliczność zdaniem Sądu również wymaga wyjaśnienia.

W konsekwencji należało uznać, że organy nie zbadały należycie, czy przedmiotowe świadczenia zostały przez skarżącą nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r. Organ pierwszej instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy, nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący stanu faktycznego niezbędnego dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszyły zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji uwzględnią przedstawione wyżej rozważania i wnioski.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Burmistrza O. z dnia [...] r., nr [...].

dc