Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1623/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 29
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 Art. 80 ust. 1, ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 8 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2010 rok I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 8 sierpnia 2014 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.Nr 98, poz. 634 z pózn. zm.), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] 2014 r. nr [...], którą organ ten ustalił M. W. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego uzyskanych na mocy decyzji z [...] 2011 r. w łącznej wysokości 1.597,13 zł.

Decyzja powyższa została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych :

W dniu 14 maja 2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek M. W. o przyznanie na rok 2010 jednolitej płatności obszarowej (JPO), uzupełniającej krajowej płatności bezpośredniej do powierzchni upraw innych roślin (UPO) i uzupełniającej krajowej płatności bezpośredniej do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (PZ). Wniosek ten dotyczył przyznania płatności do obszaru kilkunastu działek rolnych, położonych na działkach ewidencyjnych nr [...], [...] i [...] (pow. k, gm. K, obr. P nr [...]). Wnioskujący zadeklarował łącznie 5,52 ha do płatności JPO, 4,88 ha do płatności UPO i 0,64 ha do płatności PZ.

W postępowaniu tym zapadły następujące rozstrzygnięcia:

1. Decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] 2011r. o przyznaniu płatności JPO i UPO do powierzchni zadeklarowanych oraz odmowie przyznania płatności PZ. Przyczyną rozstrzygnięcia odnośnie płatności PZ było uznanie, że strona nie posiadała zarejestrowanej siedziby stada w okresie istotnym w związku z tymi płatnościami,

2. Decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] 2011r., którą uwzględniono w całości odwołanie M. W. i przyznano wszystkie wnioskowane płatności do powierzchni zadeklarowanych,

3. Decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] 2012 r. o stwierdzeniu nieważności opisanej w punkcie 2 - powodem takiego rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że organ l instancji przy rozpatrywaniu płatności UPO nie zastosował przepisów wskazujących, że wsparcie tego rodzaju nie przysługuje do upraw ziemniaków;

4. Decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] 2012r. - na mocy tej decyzji powierzchnię uprawnioną do płatności JPO za 2010 r. ustalono na poziomie 5,52 ha (zadeklarowanym), UPO za 2010 r. - 3,00 ha, PZ - 0,64 ha. Organ l instancji uznał, że na działce oznaczonej we wniosku B1 (0,73 ha) oraz H1 (1,15 ha) nie znajdowały się uprawy kwalifikujące się do płatności UPO, a tylko do płatności JPO (tj. ziemniaki - zgodnie z zawartością załączników graficznych). Ponieważ zawyżenie powierzchni uprawnionej do płatności UPO za 2010 r. oszacowano na poziomie ponad 50%, oznaczało to odmowę przyznania tych płatności połączoną z nałożeniem na stronę dodatkowych sankcji rozliczanych w 3 kolejnych latach kalendarzowych;

5. decyzja Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję opisaną w punkcie 4;

6. wyrok WSA w Krakowie z 17 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 244/13 oddalający skargę M. W. na decyzję opisaną w punkcie 5.

Po uprawomocnieniu się wyroku WSA w Krakowie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR pismem z dnia 25 marca 2014 r. poinformował M. W. o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności za rok 2010 w wysokości 1.597,13 zł. Strona odebrała przesyłkę 28 marca 2014 r., lecz z uwagi na fakt, że na rachunku bankowym ARiMR nie odnotowano wpłaty, wszczęte zostało z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych przyznanych M. W. na rok 2010.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] ustalił M. W. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego uzyskanych na mocy z [...] 2011 r. w łącznej wysokości 1.597,13 zł.

Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 104 kpa, art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz. 634 ze zm.) w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm.), art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65).

Organ ustalił, że M. W. przyznano płatności w wysokości 4.699,87 zł (decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] 2011 r.) oraz dodatkowe płatności z tytułu PZ na kwotę 280,98 zł (decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] 2011 r.). Jednakże w wyniku stwierdzenia przez Dyrektora OR ARiMR nieważności decyzji przyznającej płatności Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał nową decyzję z dnia [...] 2012 r., która przyznał M. W. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w pomniejszonej wysokości, tj. w kwocie 3.383,72 zł. Organ I instancji zaznaczył, że równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 398,47 zł, a zatem w rozpatrywanej sprawie kwota nienależnie pobranych płatności wyniosła 1.597,13 zł i przekroczyła równowartość 100 euro, a więc w odniesieniu do przedmiotowej płatności nie zachodziły przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie, pobranych płatności.

Zdaniem organu I instancji wypłacone na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] 2011 r. płatności nie wynikały z pomyłki organu, albowiem w dniu wydawania tej decyzji organ nie posiadał informacji, z których wynikałoby, iż zgłoszony do płatności przez Stronę areał nie kwalifikuje się w całości do przyznania płatności za 2010 rok. Ponadto organ I instancji zaznaczył, że wypłata płatności, uznanych następnie za nienależnie lub nadmiernie pobrane, nastąpiła 12 stycznia 2011 r., natomiast decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] 2012 r. o odmowie przyznania płatności, stanowiąca pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona stronie w 3 stycznia 2013 r, a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. W ocenie organu I instancji nie można było uznać, iż strona działała w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie. Zatem, zdaniem organu I instancji, kwota płatności w wysokości 1597,13 zł była płatnością nienależną.

Odwołanie od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wniósł M. W., zarzucając jej z naruszenie art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wydał opisaną na wstępie decyzję.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że na kwotę nienależnie pobranych przez M. W. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 składa się uzupełniająca płatność obszarowa w wysokości 1.597,13 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z powodu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której strona uzyskała płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010, należy uznać, że M. W. utracił uprawnienie do uzyskania tej płatności na rok 2010 i w związku z tym część środków przekazanych na jego rachunek w dniu 12 stycznia 2011 r. została pobrana nienależnie. Organ odwoławczy zaznaczył, że po weryfikacji złożonego przez stronę wniosku dotyczącego płatności na 2010 rok ustalono, że powierzchnia uprawniona za 2010 r. do płatności UPO była mniejsza niż powierzchnia, którą strona zadeklarowała we wniosku o jej przyznanie. Zawyżenia powierzchni uprawnionej do płatności stwierdzono w przypadku działki rolnej B l (pow. deklarowana do płatności UPO -0,73 ha, położona na dz. ewid. nr [...]) i H l (UPO - 1,15 ha, dz. ewid. [...]). Niezgodność ustalono na podstawie porównania powierzchni deklaracji strony zawartej w VIII części jej wniosku o płatności za 2010 r. (zawierającej oświadczenie o sposobie użytkowania poszczególnych działek rolnych), a opisem działek B l i H l zawartym na dotyczących ich załącznikach graficznych do w/w wniosku. We wniosku niemal cały obszar deklarowany w ramach działki ewidencyjnej nr [...] wskazano jako uprawniony zarówno do płatności JPO (działka rolna A - 1,00 ha, B - 0,73 ha, C -0,29 ha i D - 0,35 ha) i UPO (jako działka A 1 o pow. 1,00 ha i B l o pow. 0,73 ha). Podobna sytuacja dotyczyła działki ewid. nr [...], w przypadku której do płatności JPO zadeklarowano działki rolne J (1,00 ha), H (1,15 ha), F (0,85 ha), E (0,15 ha), a do płatności UPO działki J1 (1,00 ha), H 1 (1,15 ha), Fl (0,85 ha), E1 (0,15 ha). Na załączniku graficznym dot. działki ewid. nr [...] za 2010 r. część tej działki opisano jako zajętą pod uprawę ziemniaka jadalnego (pozostały teren zajmowały zboża i burak pastewny). W przypadku działki ewid. nr [...] za 2010 r. na załączniku graficznym uprawa ziemniaka jadalnego zajmowała ok. 0,4 całej jej powierzchni. W 2011 r. w przypadku działki ewid. nr [...] strona na załączniku graficznym w ogóle nie wskazała ziemniaka jadalnego, za to w przypadku działki ewid. Nr [...] ziemniak jadalny wg w/w załącznika zajmował wówczas całą jej powierzchnię. Ponieważ strona nie oznaczyła na w/w zał. graf. literowo poszczególnych działek rolnych organy ARiMR (rozumianych jako zwarte obszary zajęte pod jedną uprawę, albo przynajmniej uprawę z tej samej grupy płatności), organy ARiMR musiały uczynić to samodzielnie. I tak organ w I instancji uznał, że obszar zadeklarowany za 2010 r. jako działka rolna B l najbardziej odpowiadałby powierzchniowo i kolejnością uprawie będącej na załączniku graficznym drugą od zachodniej strony działki ewid. [...]. W przypadku działki ewid. nr [...] działce rolnej H 1 najbardziej odpowiadałoby z kolei uprawa znajdująca się na załączniku we wschodniej części tej działki ewid. Zdjęcia satelitarne z 2010 r. pozyskane przez organ II instancji z powszechnie dostępnego źródła (www.tefraserver.eom) pozwoliły uznać w/w kwalifikację za prawidłową. Także strona nie stwierdziła, aby takie przyporządkowała były nieprawidłowe i to zarówno w postępowaniu przed organem I instancji, w ramach postępowania unieważnieniowego, jak i odwoławczego. Strona nie zakwestionowała także opisu zawartego na załącznikach graficznych, zarówno w ramach swojej sprawy obszarowej za 2011 r. (odnośnie deklaracji dot. ziemniaków sytuacja była wówczas zbliżona), jak i w ramach postępowania dotyczącego unieważnienia decyzji dot. tych płatności za 2010 r. W przypadku tej ostatniej sprawy organ odwoławczy zwrócił się do strony o wskazanie wprost czy i na jakiej powierzchni były w 2010 r. uprawniane ziemniaki na działkach ewid. nr [...] i [...]. W odpowiedzi Strona stwierdziła jedynie, że takie uprawy są prowadzone corocznie, ponieważ wynika to z płodozmianu. Uwzględniając powyższe, organ odwoławczy przyjął, że na w/w działkach faktycznie znajdowały się m.in. uprawy ziemniaków. W takiej sytuacji działki B/B 1 oraz H/H 1 zostały wykluczone z płatności UPO za 2010 r. i potraktowane jako zawyżenie pow. uprawnionej do wsparcia w ramach w/w płatności. Zatem analiza wykazała sprzeczność między zawartością formularza i załącznika graficznego. Oznaczało to brak możliwości przyznania stronie płatności w żądanej wysokości. Organ zaznaczył, że w wyniku czynności kontrolnych stwierdzono, że łączna powierzchnia uprawniona do płatności UPO wyniosła 3,00 ha, a pierwotnie łącznie zadeklarowano do tych dopłat 4,88 ha, a więc zawyżenie przekroczyło 50%. Organ odwoławczy podkreślił, że przyznanie wyższych kwot płatności nastąpiło w wyniku tego, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie wyjaśnił istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, tj. informacji o ziemniakach zawartej na załączniku graficznym dołączonym do wniosku z dnia 15 maja 2010 r. (dot. dz. ewid. nr [...]). Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, nie można uznać, iż brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, bowiem M. W., składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2010, złożył podpis pod oświadczeniem, że znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, co oznacza, że we wniosku o przywianie płatności powinien zadeklarować uprawy kwalifikujące się do objęcia danymi płatnościami. Dlatego nie było podstaw do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Organ odwoławczy podkreślił, że wprawdzie płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, lecz błąd ten mógł zostać wykryty przez stronę. Zatem zasadnie ustalono M. W. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 1.597,13 zł.

Skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł M. W., zarzucając naruszenie art. 80 ust 3 rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009. Zdaniem skarżącego kwestionowana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy (co znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu decyzji) i błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Skarżący zaznaczył, że weryfikacja złożonego wniosku wraz z załącznikami graficznymi była pozytywna, co utwierdzało go jako wnioskodawcę, o poprawności wniosku.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2008r. Nr 98 poz. 634 ze zm.), dalej ustawa o Agencji, w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2012r. poz. 1164 ze zm.), dalej ustawa o płatnościach, oraz art. 80 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz. L 316 z 12 grudnia 2009r., str. 65) dalej rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1122/2009.

Zgodnie z art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy o Agencji, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w drodze decyzji administracyjnej ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

O ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych organ, o którym mowa w ust. 2, może rozstrzygnąć również w decyzji w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Z regulacji art. 29 ustawy o Agencji wynika zatem, iż w przepisie tym jest mowa o dwóch rodzajach należności : kwocie nadmiernie pobranych środków publicznych i nienależnie pobranych środków publicznych. Kwota nadmiernie pobranych środków publicznych jest to kwota wypłaty nadwyżki - wypłaty kwoty ponad wartość wynikającą z ustawy. Kwota zaś nienależnie pobranych środków publicznych to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia, albo obowiązek ten nie istniał, albo wygasł. W obu przypadkach świadczenie dokonane przez organ przewyższa to, czego wymaga od organu przepis prawa. Samo więc określenie w sentencji rozstrzygnięcia kwoty 1597,13 zł jako kwoty "nienależnie" pobranych świadczeń jest prawidłowe ponieważ dotyczy świadczenia organu z tytułu UPO, które organy uznały w całości za bezpodstawnie przyznane skarżącemu na 2010 rok. Zdaniem organu nie było podstawy prawnej do wypłacenia tego rodzaju świadczenia. Kwestia określenia, czy kwota ta jest nienależną, czy nadmiernie pobrana nie jest jednak sporna.

Rozważenia natomiast wymaga przede wszystkim, czy w stanie faktycznym sprawy istniały podstawy do wyłączenia obowiązku zwrotu przez skarżącego kwoty 1597,13 zł, z uwagi na uregulowanie wynikające z art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009.

Stosownie do art. 80 ust. 1 , w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2. Zgodnie natomiast z art. 80 ust. 3, obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Z przepisu tego wynika, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga spełnienia łącznie dwóch wymienionych w tym przepisie przesłanek. Po pierwsze: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, po drugie: błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Nadto zgodnie ze zd. 2 ust. 3 art. 80 rozporządzenia 1122/2009, w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności obowiązek zwrotu nadmiernej płatności występuje jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu należnych płatności została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności. Obowiązek zwrotu przy spełnieniu przesłanek z ustępu 3 art. 80 nie ma zastosowania, gdy decyzja nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Organ odwoławczy stoi na stanowisku, iż zasadnym było wydanie decyzji ustalającej zwrot kwoty nienależnie pobranych płatności w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634), art. 80 ust. 1,2,3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady WE Nr 1234/2007.

Poza sporem pozostaje fakt, że w niniejszej sprawie płatność została dokonana w nadmiernej wysokości na skutek pomyłki właściwego organu. Zasadnie zatem organ odwoławczy uznał (str. 8-9 uzas. dec. II inst.), że organ I instancji w sposób nieprawidłowy ocenił okoliczności decydujące o spełnieniu się przesłanki istnienia pomyłki organu. To właśnie organ decydujący o przyznaniu płatności nie wyjaśnił istotnych okoliczności decydujących o przyznaniu płatności UPO. Jak wynika z zalegającej w aktach przedstawionych Sądowi decyzji Dyrektora Oddziału ARiMR z dnia [...] 2012r. o stwierdzeniu nieważności decyzji nr [...], organ przyznający płatność pominął brzmienie § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. 2009.40.326) i nie wezwał skarżącego do wyjaśnień pomimo sprzeczności między treścią załącznika graficznego a treścią samego wniosku o przyznanie płatności na rok 2010.

Zgodnie z art. 17 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.U.UE.L2009.30.16) dotyczącego systemu identyfikacji działek rolnych - System identyfikacji działek rolnych ustanawiany jest na podstawie map lub dokumentów ewidencji gruntów lub też innych danych kartograficznych. Korzysta się z technik skomputeryzowanego systemu informacji geograficznych, w tym najlepiej ortoobrazów lotniczych lub satelitarnych, przy zastosowaniu jednolitego standardu gwarantującego dokładność co najmniej równą dokładności kartografii w skali 1:10.000. Kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1122/2009 przeprowadza się w taki sposób, aby skutecznie sprawdzić zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie istotnych wymogów i norm wzajemnej zgodności. Jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu, odrzuca się wnioski o przyznanie pomocy, których dotyczy kontrola.

Organ przyznający płatności dwukrotnie uznał, że skarżący spełnia warunki do przyznania płatności UPO i w tym zakresie organ nie miał wątpliwości. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2011r. – przyznającej skarżącemu wszystkie wnioskowane płatności organ stwierdził, że powierzchnia działek zadeklarowania do płatności UPO wynosi 4,88 ha i że została ona stwierdzona podczas kontroli administracyjnej, oraz w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 17 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009".

Także przyznając skarżącemu tę płatność pierwszą decyzja wydaną po rozpatrzeniu wniosku o płatność, tj. decyzją z dnia [...] 2009 r., od której skarżący odwołał się z powodu nieuzyskania płatności PZ nie miał organ wątpliwości co do zasadności przyznania płatności UPO, w oparciu o te same przesłanki i ten sam wniosek. Ponieważ istnienie przewidzianej przepisami powierzchni uprawnionej do płatności jest jednym z elementów stanu faktycznego decydujących o przyznaniu płatności, w ocenie Sądu błąd w płatnościach nadmiernie pobranych w niniejszej sprawie dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności. Spełniona jest zatem zdaniem Sądu pozytywna przesłanka zawarta w zd. 2 ust. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009 – błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności (UPO).

Z uwagi na stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w sprawie istotne są następujące kwestie: czy zadeklarowana przez skarżącego powierzchnia działek rolnych była błędem zauważalnym w zwykłych okolicznościach, oraz czy decyzja o odzyskaniu została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Niesporne jest bowiem, że decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności. Sąd stwierdza, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ odwoławczy rozważał kwestię istnienia poszczególnych przesłanek decydujących o możliwości wyłączenia obowiązku zwrotu przez skarżącego kwoty 1597,13 zł jako nienależnie pobranej. Ostatecznie organ odwoławczy ustalił tylko, że sporna płatność została dokonana na skutek pomyłki organu. W znacznej mierze organy rozważały skuteczność i zasadność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej sporną płatność i powtórzyły argumenty przemawiające za stwierdzeniem nieważności decyzji przyznającej płatność zawarte w rozstrzygnięciach wydanych w sprawie wcześniej, rozważały także przesłanki odmowy przyznania spornej płatności. Szczegółowo także zostały przedstawione zasady dotyczące reżimu prawnego dotyczącego podstawy obliczania odsetek od nienależnie pobranej płatności. Podstawową jednak kwestię wymagającą rozważenia w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją, bo decydującą o rodzaju rozstrzygnięcia tj. możliwość wykrycia przez skarżącego błędu w zwykłych okolicznościach organ odwoławczy ocenił jednym zdaniem: "niemniej jednak błąd ten mógł zostać wykryty przez stronę". Organ argumentował nadto, że skarżący złożył podpis pod oświadczeniem, iż znane mu są zasady przyznawania płatności, zatem powinny mu być znane zasady przyznawania płatności. Sąd zauważa, że brak w ustawie o Agencji, oraz w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1122/2009 przepisu, z którego wynikałoby, iż okoliczność złożenia podpisu pod pouczeniem zawartym we wniosku o przyznanie płatności wyklucza możliwość uznania, że zachodzą okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu nienależnej płatności. Okoliczność ta nie może więc stanowić dodatkowej negatywnej przesłanki dokonania ustaleń w oparciu o art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1122/2009, ponieważ nie przewiduje jej przepis te przesłanki ustanawiający. Świadomość i znajomość zasad funkcjonowania systemu nie przesądza o uznaniu, że popełnienie błędu dotyczącego powierzchni jest błędem, który w zwykłych okolicznościach mógł zostać wykryty przez rolnika. Błąd ten musi odnosić się bowiem do okoliczności dotyczących powierzchni a nie szczegółowej znajomości przepisów rangi podstawowej.

Ocena okoliczności złożenia przez skarżącego w/w podpisu jest więc niewłaściwa. Skutkiem takiego uznania było w konsekwencji błędne stanowisko organu polegające na przyjęciu, iż nie ma potrzeby oceny, czy błąd dotyczył elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem płatności, skoro nie została spełniona przesłanka niemożności i wykrycia błędu przez rolnika. Zagadnienie możliwości wykrycia przez skarżącego błędu "w zwykłych okolicznościach" organ powinien szczegółowo wyjaśnić a następnie umotywować zajęte stanowisko zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 107 § 1 kpa. Nie można przy tym pominąć, iż organ przyznający płatność, dysponujący specjalistycznym sprzętem i szczegółową znajomością przepisów prawa, dwukrotnie popełnił pomyłkę w przedmiocie przyznania skarżącemu spornej płatności. To przede wszystkim organ przyznający płatności a więc stosujący prawo powinien wykazać się niezbędną znajomością zasad decydujących o przyznaniu poszczególnych rodzajów płatności. W kontrolowanym postępowaniu wynik błędnej analizy zadecydował o bezpodstawnym orzeczeniu o obowiązku zwrotu przez skarżącego dokonanej płatności. Przepis art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 zawiera kompletną regulację dotyczącą przesłanek odstąpienia od przez organ od obowiązku orzekania o zwrocie przez rolnika nienależnej płatności. Przesłanki te wymienione są enumeratywnie. Decyzja nakładająca na rolnika obowiązek zwrotu nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną. Dlatego organ, prowadząc postępowanie w przedmiocie odzyskiwania nienależnej płatności powinien szczegółowo rozważyć i umotywować istnienie lub brak wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 80 ust. 3 w/w rozporządzenia. Uzasadnienie zaś decyzji nakładającej obowiązek zwrotu, jako aktu nakładającego sankcję za istnienie po stronie rolnika błędu, który doprowadził do nienależytej płatności, a który mógł być przez rolnika wykryty w zwykłych okolicznościach, powinno odpowiadać wszelkim wymogom stawianym w przepisie art. 107 § 1 kpa, w szczególności wyjaśniać szczegółowo stanowisko organu w powyższym przedmiocie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wymogów tych nie spełnia, co wykazano wyżej. Sąd stwierdza nadto, że rozstrzygnięcie decyzji organu I instancji utrzymane w mocy przez organ odwoławczy zawiera nieścisłość. Organ orzekł bowiem o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności uzyskanych na mocy decyzji z dnia [...] 2011 r. nr [...], podczas kiedy decyzja ta została uchylona decyzją z dnia [...] 2011r. i tą decyzją przyznano ostatecznie skarżącemu płatność UPO i pozostałe płatności. Pomimo więc, że płatność została faktycznie przekazana skarżącemu w dniu 12 stycznia 2010r., to decyzją o jej przyznaniu była decyzja z dnia [...] 2010r., której nieważność następnie stwierdzono decyzją z dnia [...] 2012 r., utrzymaną w mocy przez Prezesa ARiMR z dnia [...] 2012r. Decyzja z dnia [...] 2010r. została wyeliminowana z obrotu prawnego ponad trzy lata przede wydaniem zaskarżonej decyzji. Uchybienie to jest naruszeniem art. 107 § 1 kpa, nie mającym co prawda istotnego wpływu na wynik sprawy, ale mogącym zrodzić wątpliwości co do przebiegu postępowania toczącego się w sprawie wniosku skarżącego o przyznanie płatności na 2010 rok. Ubocznie już zauważyć należy, iż decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] 2012 r. zawiera błędnie oznaczoną datę wydania decyzji przyznającej skarżącemu płatność ([...] 2010r, zamiast [...] 2010r.), natomiast prawidłowy numer decyzji, zaś decyzja Prezesa ARiMR z dnia [...] 2012 r. nr [...] utrzymująca tę decyzję w mocy zawiera błędne wskazanie daty decyzji pierwszoinstancyjnej stwierdzającej nieważność decyzji przyznającej płatność, jako [...] 2012 r. podczas, kiedy ta data to [...] 2012r. Omyłki te nie świadczą dobrze o staranności procedowania organów rozpatrujących wnioski o przyznanie płatności.

Z powyższego wynika, że zaskarżona decyzja, oraz decyzją ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisu art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 mającym wpływ na wynik sprawy, oraz z naruszeniem art. 107 § 1 kpa mogącym mieć taki wpływ - przez brak w uzasadnieniu przedstawienia motywów, którymi kierował się organ uznając, że skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach. Ponownie rozpatrując sprawę zwrotu przez skarżącego płatności UPO za 2010 rok organy będą miały na uwadze przedstawioną interpretację przepisu art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, oraz stanowisko Sądu dotyczące oceny poszczególnych okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Ponieważ skarżący do chwili zamknięcia rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia w nin. sprawie nie zgłosił wniosku o przyznanie kosztów poniesionych w sprawie (art. 210 p.p.s.a.), Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów na rzecz skarżącego.