Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 224/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 258 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marzena Łozowska Protokolant Referent stażysta Dagmara Jugo po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2022 r. sprawy ze skargi E. Ś., S. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji określającej zobowiązanie w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od stycznia 2014 r. do grudnia 2015 r., oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi E. i S. Ś. (dalej: skarżący) jest decyzja z [...] nr [...], którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy własną decyzję z [...]nr [...] odmawiającą stwierdzenia wygaśnięcia decyzji ostatecznej tego organu z [...], nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza B. z [...], nr [...], określającą skarżącym zobowiązanie w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości przy ul. [...] w B. w wysokości 40 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza B. z [...], nr [...].

Z akt sprawy wynika, iż skarżący pismem z 8 kwietnia 2020 r. zwrócili się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji ostatecznej Kolegium z [...], nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza B. z [...], nr [...], wydanych w przedmiocie określenia zobowiązania w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości przy ul. [...] w B. w wysokości 40 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. We wniosku skarżący wskazali, że zarówno wydana w pierwszej instancji decyzja Burmistrza B., jak też decyzja ostateczna Kolegium, zostały wydane po upływie terminu zawitego określonego w art. 6 ust. 7 pkt 1 i 3 oraz ust. 9 ust. 10 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2019 r. poz. 2010 ze zm.) - /dalej zwanej "ucpg"/. Podnieśli, że zobowiązanie z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami powstaje w sposób określony w art. 21 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., zwanej dalej "op"), wobec czego, ich zdaniem, termin zawity dla wydania decyzji określającej zobowiązanie z tytułu opłaty za poszczególne miesiące od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. upłynął definitywnie 1 stycznia 2014 r., a dla miesięcy od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. - 1 stycznia 2015 r. Według skarżących, po upływie tych terminów wygasło prawo Burmistrza B. do wydania decyzji określającej wysokość miesięcznej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2015 r., co powoduje konieczność stwierdzenia wygaśnięcia ww. decyzji Burmistrza B. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Kolegium, w oparciu o art. 258 § 1 pkt 1 op.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z [...] odmówiło stwierdzenia wygaśnięcia własnej decyzji z [...], oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza B. z [...].

E. i S. Ś. wnieśli od powyższej decyzji odwołanie. Podnieśli, że Burmistrz B., który wszczął egzekucję administracyjną w sprawie należności pieniężnej dotyczącej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi "stwierdził wygaśnięcie w całości poprzez przedawnienia należności od zobowiązanych". Do odwołania załączyli kopię zawiadomienia Burmistrza B. z 9 stycznia 2020 r., skierowanego do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., o wygaśnięciu w całości poprzez przedawnienie należności pieniężnej dotyczącej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi należnej od zobowiązanego S. Ś., na podstawie tytułu wykonawczego [...] z 12 grudnia 2019 r. oraz kopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S. Ś. na podstawie w/w tytułu wykonawczego, obejmującego zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

W zaskarżonej decyzji Kolegium uznało, iż odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja odpowiada prawu.

Kolegium przypomniało, iż instytucja stwierdzenia wygaśnięcia decyzji jest nadzwyczajnym trybem postępowania służącym wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji, która stała się zbędna np. jej realizacja okazała się niemożliwa lub niecelowa. Podstawowym celem tego trybu jest badanie zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 258 § 1 op. Instytucja stwierdzenia wygaśnięcia decyzji nie służy zatem ponownemu, merytorycznemu rozpatrzeniu sprawy w takim samym zakresie, w jakim przewiduje to postępowanie zwykłe. Ocenie nie podlegają okoliczności istniejące w dacie wydania decyzji, lecz takie które nastąpiły dopiero później.

Dalej Kolegium podniosło, iż skarżący, jako podstawę wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z [...], podali upływ terminu do wydania decyzji oraz upływ terminu przedawnienia przedmiotowego zobowiązania, co, zdaniem skarżących, obliguje organ do stwierdzenia wygaśnięcia powołanych wyżej decyzji, z uwagi na brak możliwości ich wykonania.

Odnosząc się do kwestii terminu do wydania decyzji, Kolegium zauważyło, że decyzja określająca wysokość miesięcznej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest decyzją deklaratoryjną, bowiem zobowiązanie z tytułu tej opłaty powstaje z mocy prawa. Zgodnie z art. 6i ucpg, obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje: 1) w przypadku nieruchomości, o których mowa w art. 6c ust. 1 (tj. zamieszkałych) - za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec; 2) w przypadku nieruchomości, o których mowa w art. 6c ust. 2 (tj. niezamieszkałych, na których powstają odpady komunalne) - za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości powstały odpady komunalne. Kolegium wyjaśniło przy tym, że powołane przez skarżących przepisy art. 6 ust. 7 pkt 1 i pkt 3 oraz ust. 9 ucpg nie znajdują zastosowania w sprawie, gdyż odnoszą się one wyłącznie do właścicieli nieruchomości, którzy pozbywają się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych oraz właścicieli nieruchomości, którzy nie są obowiązani do ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rzecz gminy, czyli tych, którzy nie zostali objęci systemem gospodarowania odpadami komunalnymi przez gminę, określonym w rozdziale 3a ucpg. Taka sytuacja nie ma miejsca w omawianej sprawie, gdyż nieruchomość należąca do wnioskodawców, jako zamieszkała, jest objęta systemem gospodarowania odpadami komunalnymi przez Gminę B. Zatem żądanie skarżących stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w oparciu o tę przesłankę należało uznać za chybione.

Oceniając kolejną podniesioną przez skarżących okoliczność, tj. przedawnienie zobowiązania i związaną z tym niemożność wykonania decyzji, Kolegium w pierwszej kolejności odniosło się do pojęcia "bezprzedmiotowości" decyzji w rozumieniu art. 258 § 1 pkt 1 op. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy, który wydał decyzję, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli stała się bezprzedmiotowa. Zdaniem Kolegium upływ terminu przedawnienia zobowiązania po wydaniu przedmiotowych decyzji nie ma wpływu w żaden sposób na elementy, jakie złożyły się na wynikający z tej decyzji łączący podatnika i organ podatkowy stosunek podatkowoprawny, którego treścią jest obowiązek świadczenia określonej kwoty podatku (tu: opłaty). Nie można mówić, że w związku z upływem terminu przedawnienia decyzja określająca wysokość tego zobowiązania stała się zbędna (utraciła byt), skoro doprowadziła do ukształtowania praw i obowiązków jej adresatów ze skutkiem na przyszłość. W przypadku przedawnienia zobowiązania jedynie nie można domagać się wykonania tej decyzji. Gdyby bowiem okoliczność przedawnienia zobowiązania podatkowego miała mieć znaczenie na gruncie art. 258 § 1 pkt 1 op, to konsekwentnie jako prawnie relewantną na tym gruncie należałoby uznać każdą formę wygaśnięcia zobowiązania, wskazaną w art. 59 § 1 op.

Kolegium wskazało, iż skoro decyzja bezprzedmiotowa ma być usunięta z obrotu prawnego, konieczne jest uwzględnienie skutków, jakie działanie to wywoła właśnie w obrocie prawnym. Dlatego też decyzja bezprzedmiotowa powinna posiadać ten przymiot, że jest zbędna - jej usunięcie z obrotu prawnego nie zmieni stanu rzeczy istniejącego na ten moment w obrocie prawnym (poza oczywiście samym brakiem tej decyzji w obrocie). W przypadku przedawnienia zobowiązania po wydaniu decyzji, skutek wygaśnięcia zobowiązania podatkowego przejawia się w zakresie realizacji decyzji, nie zaś samego jej funkcjonowania w obrocie prawnym. Innymi słowy, niemożność doprowadzenia do wykonania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, które następnie uległo przedawnieniu, wynika z samego faktu wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Zatem akceptacja stanowiska stron, sprowadzającego się do konieczności stwierdzenia wygaśnięcia decyzji określającej zobowiązanie podatkowe, które po wydaniu tej decyzji wygasło, oznaczałaby - zdaniem Kolegium - konieczność stwierdzenia wygaśnięcia każdej decyzji wymiarowej. Tymczasem nie ulega wątpliwości, że decyzje określające zobowiązania podatkowe nie mogą być wykonane, tj. nie mogą stanowić podstawy do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji przedawnienia zobowiązania podatkowego. Tym samym nie istnieją podstawy do twierdzenia, że pozostawienie w obrocie prawnym decyzji wymiarowych dotyczących zobowiązań podatkowych, które uległy przedawnieniu już po ich wydaniu, zagrozi bezpieczeństwu tego obrotu.

W konkluzji Kolegium stwierdziło, iż przepis art. 258 § 1 pkt 1 op nie daje podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia ostatecznej decyzji określającej zobowiązanie w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi z tego tylko powodu, że po wydaniu decyzji zobowiązanie podatkowe wygasło wskutek przedawnienia. Jednocześnie Kolegium nie dostrzegło żadnych innych przesłanek, które wskazywałyby na to, że badana decyzja jest zbędna i niecelowa, jak również nie dostrzegło pozostałych przesłanek określonych w art. 258 §1 pkt 2-4 op.

Od powyższej decyzji skarżący wywiedli skargę do tutejszego Sądu.

W skardze zarzucili, że Kolegium nie rozpoznało istniejących wad kwalifikowanych zawartych w decyzjach wymiarowych organu I i II instancji, tj. art.247 § 1 pkt 1 -8, art. 68 § 1 i art. 208 § 1 op, według stanu prawnego obowiązującego w 2014 r. i 2015r. , w zw. z art. 5 ust. 1 i art.6 ust. 7, ust.9, i ust.10 upcg. Zdaniem skarżących w sprawie doszło również do naruszenia art. 217 i art. 84 Konstytucji RP przez organ podatkowy I instancji w zw. z art. 68 § 1 op, które to naruszenia nie zostały rozpoznane przez Kolegium. Skarżący podnieśli, że zobowiązanie podatkowe o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2 op nie powstało ponieważ decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie trzech lat licząc od końca roku kalendarzowego w którym powstał obowiązek podatkowy. Tym samym zobowiązanie do ponoszenia opłat za 2014r. stało się bezprzedmiotowe z art. 208 § 1 op, gdyż Burmistrz B. utracił prawo do wydania decyzji w sprawie ustalenia wysokości i terminu comiesięcznych opłat za odbiór odpadów komunalnych z nieruchomości stron. Skarżący zarzucili również naruszenie przez organ I instancji art. 217 i art. 84 Konstytucji RP w zw. z art.5 ust. 1 ucpg, z uwagi na brak wyposażenia ich nieruchomości w okresie od 1 stycznia 2013r. do 28 czerwca 2018r. w pojemniki służące do zbierania odpadów komunalnych, które warunkują uiszczanie opłat przez właścicieli nieruchomości, wobec czego opłata za gospodarowanie nie może być naliczona i strona skarżąca nie jest zobowiązana do jej ponoszenia. Ponadto organ podatkowy nie zajął wcale stanowiska, że właściciele nieruchomości pozbywali się odpadów komunalnych i na swój koszt odwozili posegregowane odpady komunalne z nieruchomości do przedsiębiorcy licencjonowanego skupującego odpady segregowane, poza tym do 30 czerwca 2018r. nie były odbierane odpady komunalne z ich nieruchomości. Skarżący uważają również, że organ I instancji wadliwie objął rozstrzygnięciem okres dwóch lat, gdyż przepisy art. 6 ust. 9 i 10 upcg wyraźnie stanowią, że decyzja może być wydawana na okres jednego roku.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik, podtrzymując zarzuty skargi sporządzonej osobiście przez skarżących, dodatkowo zaakcentował, że według skarżących ciążące na nich zobowiązanie z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje na podstawie art. 6 ust. 7 ucpg, a nie na podstawie art. 6o tej ustawy. Stąd też chybiona jest argumentacja organu, że przedmiotem postępowania o wygaśnięcie decyzji były decyzje deklaratoryjne. Tym samym zawarte w skarżonej decyzji rozważania, oparte na poglądach orzecznictwa, co do rozumienia pojęcia bezprzedmiotowości z art. 258 § 1 pkt 1 op nie miały w sprawie zastosowania, gdyż poglądy te odnoszą się do decyzji o charakterze deklaratoryjnym, a z taką nie mamy do czynienia w tej sprawie. Pełnomocnik odwołał się przy tym do wyroku NSA o sygn. I FSK 32/13, w którym zawarto pogląd dotyczący kwestii wygaśnięcia decyzji konstytutywnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje.

Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, ich zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: ppsa) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa).

W myśl natomiast art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że skarga okazała się niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób stanowiący podstawę do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z [...], którą odmówiono skarżącym stwierdzenia wygaśnięcia zarówno decyzji ostatecznej Kolegium z [...], jak też poprzedzającej ją decyzji Burmistrza B. z [...], określającej skarżącym zobowiązanie w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości przy ul. [...] w B. w wysokości 40 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2015 r.

Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 258 § 1 pkt 1 op, zgodnie z którym organ podatkowy, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja ta stała się bezprzedmiotowa.

Wskazać na wstępie należy, że instytucja stwierdzenia wygaśnięcia decyzji jest nadzwyczajnym trybem postępowania służącym wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji, która stała się zbędna, np. jej realizacja okazała się niemożliwa lub niecelowa. Podstawowym celem tego trybu jest badanie zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 258 § 1 op. Instytucja stwierdzenia wygaśnięcia decyzji nie służy zatem ponownemu, merytorycznemu rozpatrzeniu sprawy w takim samym zakresie, w jakim przewiduje to postępowanie zwykłe. Oznacza to, że w postępowaniu tym nie bada się prawidłowości działania organu podatkowego z punktu widzenia trafności stosowania prawa materialnego, czy też prowadzonego postępowania dowodowego, poprzedzającego wydanie decyzji, jak również nie bada się prawidłowości samej decyzji. Ocenie nie podlegają okoliczności istniejące w dacie wydania decyzji, lecz takie które nastąpiły dopiero później, czyniąc ją bezprzedmiotową.

Istota sporu między stronami sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy okoliczności podniesione przez skarżących we wniosku z 8 kwietnia 2020 r. mogły być powodem stwierdzenia bezprzedmiotowości decyzji wymiarowych organów obu instancji, wydanych w przedmiocie określenia zobowiązania w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Przypomnieć należy, że skarżący jako podstawę faktyczną wniosku podali: upływ terminu do wydania decyzji oraz upływ terminu przedawnienia przedmiotowego zobowiązania.

Mając na względzie podnoszoną przez skarżących argumentację, mającą ich zdaniem uzasadniać wygaszenie decyzji wymiarowych, wyjaśnienia w pierwszej kolejności wymaga, że w świetle przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie może budzić wątpliwości, iż obowiązek uiszczenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi spoczywa na właścicielu nieruchomości z mocy prawa (art. 6i ucpg) i powstaje w drodze samoobliczenia na podstawie danych ujętych w deklaracji (art. 6m ust. 1 pkt 1 ucpg). Jedynie w przypadku, gdy we wskazanym ustawowo terminie właściciel nie złożył deklaracji lub gdy organ kwestionuje dane, wynikające ze złożonej przez właściciela nieruchomości deklaracji, organ wykonawczy gminy może wydać decyzję, w której właścicielowi nieruchomości określi opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6o ust. 1 ucpg). Wbrew więc przekonaniu skarżących, zobowiązanie w tej opłacie powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie takiego zobowiązania, czyli zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1 op (zob. też R. Dowigier, Decyzja określająca wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi - aspekty proceduralne, "Przegląd Podatków Lokalnych i Finansów Samorządowych", styczeń 2014, s. 19-26; wyrok WSA w Gliwicach z 1 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1393/14, lex nr 1789246).

Za chybione należy więc uznać podniesione w skardze zarzuty dotyczące przekroczenia przez Burmistrza B. trzyletniego terminu zawitego do wydania decyzji określającej wysokość przedmiotowej opłaty. Zobowiązanie w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie powstaje bowiem z dniem doręczenia decyzji organu ustalającej wysokość zobowiązania (art. 21 § 1 pkt 2 op), wobec czego nie może być w tym przypadku mowy o przekroczeniu przez Burmistrza Gminy terminu do wydania decyzji, o którym mowa w art. 68 § 1 op. Natomiast do należności z tego tytułu zastosowanie mają ogólne reguły przedawnienia zobowiązań podatkowych, przewidziane w art. 70 § 1 op i dalszych jednostkach redakcyjnych tego przepisu. Całkowicie bezzasadne są także zarzuty skarżących o zastosowaniu w sprawie art. 6 ust. 7, ust. 9 i ust. 10 upcg. Analiza treści art. 6 upcg, prowadzi bowiem bezsprzecznie do wniosku, że decyzje, o których mowa w ustępach 7, 9 i 10 tego przepisu mogą być wydawane wyłącznie wobec właścicieli nieruchomości:

1) pozbywających się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych – wszystkich,

2) pozbywających się z nieruchomości odpadów komunalnych – lecz tylko tych, którzy nie są obowiązani do ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rzecz gminy, czyli tych, którzy nie zostali objęci systemem gospodarowania odpadami komunalnymi przez gminę, określonym w nowym rozdziale 3a ucpg; praktycznie chodzi o właścicieli nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy (warsztaty, firmy, urzędy itp.), i to jeszcze przy dodatkowym założeniu, że rada gminy nie wydała uchwały obejmującej także ich systemem gospodarowania odpadami komunalnymi przez gminę.

Taka sytuacja, jak słusznie przyjęło Kolegium, nie miała miejsca w tej sprawie, gdyż nieruchomość należąca do stron, jako zamieszkała, była objęta systemem gospodarowania odpadami komunalnymi przez Gminę B.

Przystępując do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że wbrew zarzutom skarżących rozstrzygnięcie to jest zgodne z prawem. Trafnie bowiem wywiodło Kolegium, że podnoszona przez skarżących kwestia przedawnienia zobowiązania nie mogła stanowić o bezprzedmiotowości decyzji w rozumieniu art. 258 § 1 pkt 1 op. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyroki NSA: z 4 grudnia 2013 r., sygn. akt I FSK 32/13 i z 20 lutego 2014 r. sygn. akt I FSK 524/13, wyroki WSA: z 4 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 277/21, z 22 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1346/16, z 5 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Ke 249/20 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) i podziela je również skład orzekający w tej sprawie. W powołanych wyżej orzeczeniach podkreśla się, że przedawnienie zobowiązania określonego w decyzji nie czyni jej bezprzedmiotową, lecz rzutuje jedynie na przebieg postępowania egzekucyjnego. Przedawnienie zobowiązania podatkowego nie wpływa bowiem ani na zaistnienie okoliczności (zdarzenia), jakie skutkowało powstaniem obowiązku podatkowego, ani na przekształcenie się tegoż obowiązku w zobowiązanie podatkowe. Nie zmienia także ani osoby zobowiązanej (podatnika), ani też organu podatkowego oraz jego właściwości miejscowej i rzeczowej. Wszystkie te elementy pozostają niezmienione z tego właśnie względu, że przedawnienie zobowiązania podatkowego nie stanowi elementu stosunku prawnego będącego przedmiotem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Materialnoprawnym skutkiem spowodowanego przedawnieniem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego określonego decyzją właściwego organu, jest natomiast niemożność domagania się wykonania zobowiązania, tj. jego uiszczenia przez podmiot zobowiązany (podatnika), zarówno dobrowolnego, jak i poprzez egzekucję. Nie oznacza to jednak, że zobowiązanie podatkowe nie istniało w kwocie określonej decyzją, ponieważ materialnoprawnym skutkiem wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego jest właśnie stwierdzenie, że zobowiązanie podatkowe powstało w określonej kwocie. Tego zaś skutku, przedawnienie zobowiązania podatkowego nie może podważyć. Tym samym w orzecznictwie przyjmuje się, że przepis art. 258 § 1 pkt 1 op nie daje podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia ostatecznej decyzji określającej zobowiązanie podatkowe z tego tylko powodu, że po wydaniu decyzji zobowiązanie podatkowe wygasło wskutek przedawnienia. Decyzja taka nie staje się bowiem zbędna, gdyż w wyniku jej wydania doszło do powstania stanu zgodnego z prawem. W przypadku przedawnienia zobowiązania po wydaniu decyzji, skutek wygaśnięcia zobowiązania podatkowego przejawia się w zakresie realizacji decyzji, nie zaś samego jej funkcjonowania w obrocie prawnym.

Dodatkowym argumentem przemawiającym za trafnością wykładni art. 258 § 1 pkt 1 op wyżej zaprezentowanej, może być także treść art. 208 § 1 op. Stanowi on, że "gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania". Tym samym w sposób wyraźny zostały unormowane w Ordynacji podatkowej skutki przedawnienia zobowiązania podatkowego, które nastąpi w toku postępowania podatkowego. Brak analogicznej regulacji w odniesieniu do sytuacji, w której do przedawnienia dojdzie już po zakończeniu postępowania podatkowego i wydaniu ostatecznej decyzji określającej zobowiązanie podatkowe oznacza w związku z tym, że ustawodawca nie unormował w Ordynacji podatkowej skutków upływu przedawnienia po zakończeniu postępowania podatkowego. Trzeba przy tym pamiętać, że skutki upływu przedawnienia zostały w sposób wyczerpujący uregulowane w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec tego upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego powinien być brany z urzędu pod uwagę w trakcie postępowania podatkowego (art. 208 § 1 op), a po zakończeniu tego postępowania w postępowaniu egzekucyjnym, w którym przedawnienie może stanowić podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia tego postępowania lub podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 pkt 1 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Należy także wskazać, że w przepisach Ordynacji podatkowej brak jest podstaw prawnych do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie samego tylko przedawnienia zobowiązania podatkowego, co też nie może uzasadniać konieczności stwierdzenia wygaśnięcia decyzji. Przykładem postępowania (innego niż egzekucyjne lub wymiarowe), w którym podatnik może uzyskać potwierdzenie wygaśnięcia zobowiązania na skutek przedawnienia jest przewidziany w art. 306a i nast. op. tryb wydawania zaświadczeń na wniosek m.in. osoby, która posiada interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego (art. 306a § 2 pkt 2). Tym samym nie istnieją podstawy do twierdzenia, że pozostawienie w obrocie prawnym decyzji wymiarowych dotyczących zobowiązań podatkowych, które uległy przedawnieniu już po ich wydaniu, zagrozi bezpieczeństwu tego obrotu. Z drugiej zaś strony stan niepewności podatnika, o ile wystąpi, może być usunięty. Za stwierdzeniem wygaśnięcia decyzji wymiarowej na skutek wygaśnięcia określonego nią zobowiązania nie przemawiają zatem także względy celowościowe.

Skoro decyzja bezprzedmiotowa ma być usunięta z obrotu prawnego, konieczne jest uwzględnienie skutków, jakie działanie to wywoła właśnie w obrocie prawnym. Dlatego też decyzja bezprzedmiotowa powinna posiadać ten przymiot, że jest zbędna - jej usunięcie z obrotu prawnego nie zmieni stanu rzeczy istniejącego na ten moment w obrocie prawnym (poza oczywiście samym brakiem tej decyzji w obrocie). W przypadku przedawnienia zobowiązania po wydaniu decyzji, skutek wygaśnięcia zobowiązania podatkowego przejawia się w zakresie realizacji decyzji, nie zaś samego jej funkcjonowania w obrocie prawnym. Innymi słowy, niemożność doprowadzenia do wykonania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, które następnie uległo przedawnieniu, wynika z samego faktu wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Zatem akceptacja stanowiska skarżących, sprowadzającego się do konieczności stwierdzenia wygaśnięcia decyzji określającej zobowiązanie podatkowe, które po wydaniu tej decyzji wygasło, oznaczałaby konieczność stwierdzenia wygaśnięcia każdej takiej decyzji. Tymczasem nie ulega wątpliwości, że decyzje określające zobowiązania podatkowe, nie mogą być wykonane, tj. nie mogą stanowić podstawy do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji przedawnienia.

Z powyższego wynika, że podniesione przez skarżących zarzuty przedawnienia zobowiązań z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi (abstrahując od samego faktu, czy były one uzasadnione) nie mogły wywołać zamierzonego skutku w postaci pozytywnego rozpatrzenia ich wniosku z 8 kwietnia 2020 r. o stwierdzenie na podstawie art. 258 § 1 pkt 1 op wygaśnięcia decyzji ostatecznej SKO w O. z [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza B. z [...]. Jak bowiem słusznie stwierdziło Kolegium, nie wystąpiła żadna z przesłanek bezprzedmiotowości decyzji, ponieważ nie przestał istnieć byt praw i obowiązków stanowiących treść stosunku prawnego ukształtowanego w/w decyzjami podatkowymi, a o ich bezprzedmiotowości nie świadczy brak możliwości ich wykonania.

Reasumując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, albowiem okoliczności przedstawione we wniosku skarżących o wygaszenie decyzji wymiarowych organów obu instancji w przedmiocie określenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, nie mogły stanowić o zaistnieniu w sprawie przesłanki bezprzedmiotowości, o której mowa w art. 258 § 1 pkt 1 op.

Odnosząc się z kolei do podniesionej przez skarżących w skardze argumentacji: że ich nieruchomość nie została wyposażona w pojemniki i worki do zbierania odpadów komunalnych, że skarżący pozbywali się posegregowanych odpadów komunalnych, które na swój koszt odwozili do przedsiębiorcy licencjonowanego skupującego odpady, że w okresie od czerwca 2013r. do 30 czerwca 2018 r. nie były odbierane z ich nieruchomości odpady komunalne - należy zauważyć, że zmierza ona w istocie do podważenia merytorycznej trafności decyzji organu I instancji. Tego rodzaju zarzuty, sprowadzające się de facto do negowania stanu faktycznego, ustalonego przez organy podatkowe w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji wymiarowych, nie mogły być jednak przedmiotem sprawy prowadzonej w trybie art. 258 § 1 pkt 1 op. Jak już bowiem wyżej wskazano, instytucja stwierdzenia wygaśnięcia decyzji z uwagi na jej bezprzedmiotowość nie służy eliminacji decyzji wadliwych, lecz tych, których realizacja jest niemożliwa, lub niecelowa. Oznacza to, że prowadzone w trybie art. 258 § 1 op postępowanie nie mogło mieć na celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, jakie ma miejsce w przypadku postępowania odwoławczego. Kolegium nie mogło więc w tym postępowaniu stwierdzić uchybień - nawet jeśli takie były – co do prawidłowości działań organu I instancji, w tym dotyczących zasadności nałożenia na skarżących przedmiotowej opłaty i określenia łącznego okresu, w którym skarżący zostali zobowiązani do regulowania miesięcznych opłat z tego tytułu (przekraczającego 1 rok). Jeśli w opinii skarżących decyzja organu I instancji od początku była wadliwa (skarżący się z nią nie zgadzali), to mieli do dyspozycji inne środki prawne, przewidziane w przepisach procesowych, które służą do eliminacji tego rodzaju decyzji. Wprawdzie, jak wynika z akt sprawy, skarżący złożyli odwołanie od decyzji Burmistrza B. z [...], co więcej złożyli skargę na wydaną decyzję organu odwoławczego, jednakże z uwagi na brak uiszczenia wpisu skarga została odrzucona postanowieniem tut. Sądu z 12 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Op 55/19. Postanowienie o odrzuceniu skargi jest prawomocne. Jeśli natomiast chodzi o podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 247 § 1 op wskazać należy, że przepis ten nie miał w sprawie zastosowania, skoro przedmiotem żądania strony uczyniły wygaśnięcie decyzji, nie zaś stwierdzenie jej nieważności. Na taki zakres żądania wskazuje treść wniosku skarżących z 8 kwietnia 2020 r., w której wyraźnie domagano się wygaśnięcia opisanych tam decyzji, przytaczając jako podstawę prawną przepis art. 258 § 1 pkt 1 op, a nie art. 247 § 1 op. Tym samym organ podatkowy był związany treścią wniosku i w żadnym wypadku nie był uprawniony do odmiennego potraktowania wniosku, jeżeli z jego treści wprost wynika, czego domagały się strony.

Brak jest również podstaw do uwzględnienia podniesionej na rozprawie przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika skarżących argumentacji, w której kwestionował on stanowisko organu co do charakteru prawnego decyzji w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Jak już bowiem wyżej wyjaśniono, zobowiązanie w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje z mocy prawa, w drodze samoobliczenia przez właściciela nieruchomości. Oznacza to, że wbrew forsowanej przez pełnomocnika tezie, decyzja wydana w tym trybie ma charakter deklaratoryjny (określający) a nie ustalający (prawnokształtujący). Całkowicie błędne jest przy tym stanowisko pełnomocnika, że podstawą prawną decyzji w sprawie określenia przedmiotowej opłaty jest przepis art. 6 ust 7 ucpg a nie art. 6o tej ustawy. W realiach tej sprawy, jak już wyżej wskazano, przepis art. 6 ucpg, nie miał bowiem w ogóle zastosowania, skoro nieruchomość należąca do stron, jako zamieszkała, była objęta systemem gospodarowania odpadami komunalnymi przez Gminę B.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę jako niezasadną.

-----------------------

12