Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 258/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi L. K. na decyzję Wojewody z dnia 2 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

L. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 2 marca 2016r., [...], którą uchylono w całości decyzję Prezydenta Miasta z dnia 30 kwietnia 2015r. i orzeczono o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w G., w zakresie obecnych działek nr: [..] o pow. 169 m2 (poprzednio nr [..]), [..] o pow. 673 m2 (poprzednio nr [..]), [..] o pow. 849 m2 (poprzednio nr [..]), [..] o pow. 1 182 m2 (poprzednio nr [..]), [..] o pow. 2 180 m2 (poprzednio nr [..]), części działek nr: [..] o pow. 9 200 m2 (poprzednio nr [..]) i [..] o pow. 19 480 m2 (poprzednio nr [..]) oraz działki nr [..]o pow. 4 357 m2 (poprzednio nr [..]), obręb nr [..], stanowiących część wywłaszczonych działek nr: [..], [..], [..] i [..].

Zaskarżoną decyzję podjęto w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Orzeczeniem z dnia 9 maja 1953r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości o powierzchni 22183 m2, zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego nr [..], składającej się z części czterech parcel o oznaczeniach katastralnych: [..] o pow. 2 494 m2, [..] o pow. 4 717 m2, [..] o pow. 7 396 m2 i [..] o pow. 7 576 m2, "w granicach oznaczonych linią czerwoną oraz literami a-b-c-d-e-a na załączonym planie sytuacyjnym sporządzonym przez Wydział Geodezyjny Prezydium Miejskiej Rady Narodowej ", stanowiącej własność J. D., E. D., A.Ś. i S. K. z domu D., w związku z realizacją narodowych planów gospodarczych.

Postanowieniem z dnia 18 marca 1964 r. nr [..] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej sprostowało ww. orzeczenie w następujący sposób: "wiersze jedenasty do dwudziestego otrzymują brzmienie: zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego [..] parcele nr [..] o pow. 2 521 m2, [..] o pow. 7 533 m2, [..] o pow. 7 416 m2 i [..] o pow. 4 725 m2 o łącznej powierzchni 22 195 m2 ".

Na podstawie znajdujących się w aktach sprawy postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku ustalono, że obecnie spadkobiercami osób wywłaszczonych są: A.A.-Z.Z. i L. K.

W 1992 r. L.K. wystąpił do Urzędu Miasta o zwrot nieruchomości wywłaszczonych w latach 1950-1980 m.in. S.K., objętych księgą wieczystą nr [..]. Pozostali spadkobiercy osób wywłaszczonych również złożyli wnioski o zwrot ww. nieruchomości.

Z wykazów zmian gruntowych znajdujących się w aktach sprawy, wynika że w 1966r. działka nr [..] podzieliła się na działki nr: [..] i [..], a działki nr [..] i [..] po połączeniu uległy podziałowi na działki nr [..] i [..]. Następnie w 1974r. działki nr [..]-[..] po połączeniu z innymi działkami uległy podziałowi na działki nr: [..] i [..]. Z kolei z aktu notarialnego z dnia 24 czerwca 1992r., Repertorium A nr [..] na rok 1992, wynika, iż prawomocna decyzja Naczelnika Wydziału Gospodarki Nieruchomości Urzędu Miasta z dnia 25 maja 1992r. nr [..] zatwierdziła podział działki nr [..] na działki nr [..] i [..]. W 1994r. w wyniku podziału działki nr [..] powstały działki nr [..]-[..]. Ta ostatnia uległa dalszemu podziałowi na działki nr [..]-[..]. W 1999r. w wyniku połączenia działek nr [..] i [..] powstała działka nr [..], która po połączeniu z działką nr [..] utworzyła działkę nr [..]. Natomiast działka nr [..] podzieliła się na działki nr [..] i [..].

Jak wynika z map znajdujących się w aktach sprawy działki nr [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]), [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]), [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]), [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]) i [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]) w całości znajdują się w granicach wywłaszczonych działek nr [..]-[..]. Natomiast działki nr [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]), [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]) i [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]) jedynie w części znajdują się w ww. granicach.

W toku postępowania organ I instancji ustalił, że decyzją z dnia 4 marca 1992r. nr [..] Wojewoda stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. przez A. (wcześniej B.) prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego przy ul. C., oznaczonego m.in. jak działka nr [..], co zostało ujawnione w dziale II księgi wieczystej nr [..] w dniu 15 czerwca 1992r.

Aktem notarialnym z dnia 16 grudnia 1994r., Repertorium A nr [..] na rok 1994, A. sprzedało Państwu B.i J. małżonkom O. w ½ części oraz B. O. i A. O. po 1/2 części na zasadach wspólności łącznej, na potrzeby firmy kurrC. prawo użytkowania wieczystego działki nr [..]. Następnie dwie ostatnie z ww. osób, działając w imieniu C. przeniosły w dniu 19 września 2008 r. ww. prawo na rzecz D. - akt notarialny Repertorium A nr [..].

Obecnie dla działki nr [..] prowadzona jest księga wieczysta nr [..], w której dziale II jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa, a jako użytkownik wieczysty D.

Aktem notarialnym z dnia 20 lutego 1995r., Repertorium A nr [..] na rok 1995, A. sprzedało Państwu B.i J. małżonkom O. w ½ części oraz B. O. i A. O. po 1/4 części na zasadach wspólności łącznej, na potrzeby firmy "C. prawo użytkowania wieczystego działek nr [..] i [..] (które razem z działk nr [..] utworzyły działkę nr [..]). Następnie na podstawie aktu notarialnego z dnia 3 kwietnia 1996r., Repertorium A/a nr [..], ww. osoby pokryły prawem użytkowania wieczystego udziały w nowo zawiązanej spółce E.. W dniu 12 października 1999r. ww. spółka sprzedała prawo użytkowania wieczystego działki nr [..] na rzecz Państwa B. i J. małżonków O. (vide: akt notarialny Repertorium A nr [..]). Decyzją z dnia 18 lutego 2000r. nr [..] Prezydent Miasta orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego ww. działki w prawo własności, które w dniu 25 lipca 2008r. nabyła D. (vide: akt notarialny Repertorium A nr [..]).

Obecnie dla działki nr [..] prowadzona jest księga wieczysta nr [..], w której w dziale II jako właściciel wpisana jest D.

Aktem notarialnym z dnia 29 grudnia 1994r., Repertorium A nr [..] na rok 1994, została ustanowiona odrębna własność lokali od nr 1 do nr 18, znajdujących się w budynku na działce nr [..]. W § 17 ww. aktu strony wniosły o odłączenie z nowo urządzonej księgi wieczystej dla działki nr [..] ww. lokali jako odrębnych nieruchomości, założenie dla nich nowych ksiąg wieczystych i ujawnienie odpowiednich udziałów w prawie użytkowania wieczystego gruntu. Jednocześnie tym aktem notarialnym A. sprzedało 4 lokale. Jak wynika z wpisów w dziale II księgi wieczystej nr [..], prowadzonej obecnie dla działki nr [..], właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest Skarb Państwa, natomiast jako użytkownicy wieczyści ujawnieni zostali właściciele wyodrębnionych lokali. Z ksiąg wieczystych wynika, że właścicielem wszystkich lokali jest D. Ponadto w większości ksiąg lokalowych w dziale IV wpisane są hipoteki przymusowe na rzecz Skarbu Państwa - F. Podkreślenia wymaga, że z analizy wpisów w dziale II księgi wieczystej nr [..], jak również aktów notarialnych znajdujących się w materiale dowodowym sprawy, wynika, iż D. rozpoczęło wykupywanie tych lokali wraz z udziałami w prawie użytkowania wieczystego działki nr [..] w 1998 r.

Aktem notarialnym z dnia 30 grudnia 1997r., Repertorium A nr [..], A. w likwidacji sprzedało G. prawo użytkowania wieczystego działek nr: [..]-[..].

Obecnie dla nieruchomości, obejmujące 5 ww. działek jest prowadzona przez Sąd Rejonowy V Wydział Ksiąg Wieczystych księga wieczysta nr [..], w której w dziale II jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa, natomiast jako użytkownik wieczysty D. (która połączyła się z F. i na którą został przeniesiony cały majątek tej spółki, na podstawie protokołu Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia 7 grudnia 1998 r. - akt notarialny, Repertorium A nr [..]). W dziale III z kolei wpisane są ograniczone prawa rzeczowe, tj. służebności gruntowe przejazdu i przechodu na rzecz właścicieli/użytkowników wieczystych działek nr [..] oraz nr [..] i [..] (które razem z działką nr [..] utworzyły działkę nr [..]).

Decyzją z dnia 30 kwietnia 2015 r. nr [..] Prezydent Miasta, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, orzekł o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położonej w G.,w zakresie obecnych działek nr: [..] o pow. 169 m2, [..] o pow. 673 m2, [..] o pow. 849 m2, części działek: [..] o pow. 1 182 m2, [..] o pow. 2 180 m2, [..] o pow. 9 200 m2 i [..] o pow. 19 480 m2 oraz działki nr [..] o pow. 4 357 m2, k.m. 25, stanowiących część wywłaszczonych działek nr: [..], -[..], wskazując jako podstawę swojego rozstrzygnięcia art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz.U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.).

W odwołaniu od powyższej decyzji L. K. zarzucił, że trudno na podstawie analizy dokumentów geodezyjnych odtworzyć stan faktyczny sprzed ponad sześćdziesięciu lat. Tym bardziej, że następowały wielokrotne podziały oraz połączenia działek. Ponadto stwierdził, że na podstawie przedstawionej analizy można przypuszczać, że wystąpiły błędy w samym orzeczeniu wywłaszczeniowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 9 maja 1953 r. nr [...] .

Urząd Miasta poinformował o modernizacji ewidencji gruntów i budynków położonych na terenie Miasta. Zgodnie z wykazem synchronizacyjnym ID działek udostępnionym na stronie internetowej ww. Urzędu działki będące przedmiotem niniejszego postępowania mają odpowiednio numery: [.]-[..], obręb nr [..].

Rozpoznając odwołanie Wojewoda decyzją z dnia 2 marca 2017r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł merytorycznie o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w G., w zakresie obecnych działek nr: [..] o pow. 169 m2 (poprzednio nr [..]), [..] o pow. 673 m2 (poprzednio nr [..]), [..] o pow. 849 m2 (poprzednio nr [..]), [..] o pow. 1 182 m2 (poprzednio nr [..]), [..] o pow. 2 180 m2 (poprzednio nr [..]), części działek nr: [..] o pow. 9 200 m2 (poprzednio nr [..]) i [..] o pow. 19 480 m2 (poprzednio nr [..]) oraz działki nr [..] o pow. 4 357 m2 (poprzednio nr [..]), obręb nr [..], stanowiących część wywłaszczonych działek nr: [..]-[..].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda przedstawił ponownie przebieg zmian gruntowych, którym podlegały nieruchomości objęte postanowieniem wywłaszczeniowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 9 maja 1953r. oraz które objęte zostały wnioskiem o zwrot. Organ wyjaśnił, że z map znajdujących się w aktach sprawy wynika, że działki nr [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]), [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]), [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]), [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]) i [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]) w całości znajdują się w granicach wywłaszczonych działek nr [..]-[..]. Natomiast działki nr [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]), [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]) i [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]) jedynie w części znajdują się w ww. granicach.

Podkreślił również, że wskutek decyzji Wojewody z dnia 4 marca 1992r. nr [..] stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. przez A. (wcześniej B.) prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego w G. przy ul. C., oznaczonego m.in. jako działka nr [..], z której w wyniku przekształceń powstały wyżej wskazane działki.

Organ uwzględnił powyższe okoliczności rozważając możliwość zwrotu wnioskowanych działek w świetle art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) oraz art. 229 u.g.n. stanowiącego, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Analizując stan prawny działek objętych wnioskiem o zwrot wskazał, że użytkownikiem wieczystym działek powstałych w wyniku podziałów działki nr [..] były A., czyli osoba trzecia w rozumieniu art. 229 u.g.n. Organ rozważył również drugą przesłankę zastosowania przepisu art. 229 u.g.n., a mianowicie zbadał, czy ujawnienie prawa użytkowania wieczystego, ustanowionego na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..], w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998r. Prawo użytkowania wieczystego ww. działki, z której powstały działki objęte niniejszym postępowaniem, zostało ujawnione w dziale II księgi wieczystej nr [..] w dniu 15 czerwca 1992r., co potwierdza wpis w dziale II papierowej księgi wieczystej nr [..].

Na tej podstawie Wojewoda stwierdził, że termin wskazany w art. 229 u.g.n. został zachowany.

Wojewoda, w oparciu o księgi wieczyste obejmujące działki objęte wnioskiem o zwrot wyjaśnił, że prawo użytkowania wieczystego ustanowione na działkach: [..] (obecnie nr [..]), [..] (obecnie nr [..]), [..] (obecnie nr [..]), [..] (obecnie nr [..]), [..] (obecnie nr [..]), [..] (obecnie nr [..]) i [..] (obecnie nr [..]) trwa nieprzerwanie do dziś, co świadczy również o tym, że prawo to istniało w dniu wejścia w życie u.g.n. Natomiast w odniesieniu do działki nr [..] (obecnie nr [..]) Wojewoda, na podstawie zgromadzonych dokumentów wyjaśnił, że prawo użytkowania wieczystego istniało na niej do dnia 18 lutego 2000r., kiedy to Prezydent Miasta orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego ww. działki w prawo własności (akt notarialny z dnia 20 lutego 1995r., Repertorium A nr [..] na rok 1995; akt notarialny z dnia 3 kwietnia 1996r., Repertorium A/a nr [..]; akt notarialny z dnia 12 października 1999r., Repertorium A nr [..]; decyzja Prezydenta Miasta nr [..] z dnia 25 lipca 2008r.). Powyższe potwierdza, że istniało ono również w dniu wejścia w życie u.g.n.

Wojewoda uznał, że zaistniała negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości określona w art. 229 u.g.n., wobec czego kwestia realizacji celu wywłaszczenia nie miała znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Zmiana decyzji organu pierwszej instancji wynikała z konieczności uwzględnienia zmian w stanie faktycznym obejmującym numerację działek zmienioną wskutek modernizacji ewidencji gruntów i budynków położonych na terenie Miasta. Również w związku z faktem, iż działki nr [..] (obecnie nr [..], obręb nr [..]) i [..] (obecnie nr [.], obręb nr [..]) znajdują się w całości w granicach wywłaszczonych działek, konieczne było uchylenie ww. rozstrzygnięcia, a z uwagi na zebranie przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego, pozwalającego na wydanie orzeczenia w niniejszej sprawie, organ odwoławczy orzekł co do istoty sprawy.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał, że działki objęte wnioskiem o zwrot, powstałe wskutek podziałów działek wywłaszczonych w latach 50-tych ubiegłego wieku, są własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym D.. Skarżący przedstawił chronologię postępowania zainicjowanego jego wnioskiem o zwrot nieruchomości z 1992r., które zaskarżoną decyzją zostało dopiero zakończone. Według niego wniosek o zwrot nieruchomości powinien być rozpoznawany w oparciu o przepisy art. 48 i 49 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Wskazał, że pomimo złożonego wniosku o zwrot nieruchomości część prawa użytkowania wieczystego została sprzedana na rzecz Państwa O., a później na rzecz D. Niedopuszczalne jest natomiast zbycie nieruchomości w trakcie toczącego się postępowania. Skarżący wskazał również na uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, z której wynika, że w razie niemożności restytucji wywłaszczonej nieruchomości, byłym właścicielom przysługuje roszczenie o odszkodowanie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2016r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), zwany dalej p.p.s.a., stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody, wydana w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy, który wskutek odwołania skarżącego przejął rozpoznanie sprawy w całości przekazanej mu przez organ pierwszej instancji i w trakcie postępowania prawidłowo uznał, że zmiany w zakresie stanu faktycznego wynikające z faktu przeprowadzonej modernizacji ewidencji gruntów i budynków w Mieście oraz brak uwzględnienia przez organ pierwszej instancji, że działki nr [..] (obecnie nr [..]) i [..] (obecnie nr [..]) znajdują się w granicach wywłaszczonych działek, uzasadniały podjęcie decyzji zmieniającej, na co dodatkowo pozwalał kompletnie zgromadzony materiał dowodowy, który nie wymagał uzupełnienia.

Analizując materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie sąd w pełni podzielił stanowisko Wojewody uznając jego argumentację za odpowiadającą prawu.

Pomimo bowiem szeregu zmian gruntowych, w tym podziałów i scalania gruntów, nie budzi wątpliwości, że działki gruntu objęte zaskarżonym rozstrzygnięciem znajdują się w granicach nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa w 1953r. Potwierdza to bowiem kompleksowo zgromadzony i wszechstronnie przez organy przeanalizowany materiał dowodowy niniejszej sprawy.

Bezsporną również okolicznością w sprawie jest stwierdzone przez Wojewodę decyzją z dnia 4 marca 1992r. nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. przez B. (wcześniej A.) prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego w G. przy ul. C., oznaczonego m.in. jako działka nr [..], z której w wyniku przekształceń powstały działki objęte kontrolowanym rozstrzygnięciem.

Okoliczność ta ma bowiem kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz.U. z 2016, poz. 2147), zwanej dalej u.g.n. Odnosząc się już w tym miejscu do zarzutów skargi w zakresie błędnego stosowania przepisów u.g.n. wskazać należy na dyspozycję art. 233 u.g.n., który stanowi, że sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Powyższe oznacza, że organ odwoławczy rozpatrując odwołanie stosuje przepisy obowiązujące w dacie orzekania przez ten organ, albowiem powołany przepis wprowadził zasadę bezpośredniego działania ustawy do spraw administracyjnych będących w toku w dacie wejścia w życie u.g.n. W tym zakresie Wojewoda nie popełnił żadnego uchybienia.

Zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane zostały przepisami art. 136 - 142 zawartymi w rozdziale 6 działu III u.g.n.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Sytuacje, w których nieruchomość należy uznać za zbędną, precyzują natomiast przepisy art. 137 ust. 1 u.g.n. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n.

Zgodnie natomiast z treścią art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Przepis ten, jasny i jednoznaczny w swej treści, wyklucza zatem zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nawet wtedy, gdy nieruchomości tej nie wykorzystano na cel, na który została wywłaszczona, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono tą nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej (por. wyroki NSA z dnia 30 stycznia 2007 r., I OSK 386/06, Lex nr 290617, i z dnia 10 maja 2001 r., I SA 2572/99, Lex nr 54754).

Jeżeli zatem w sprawie o zwrot nieruchomości ujawni się okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego przed dniem 1 stycznia 1998 r., a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej, to tak ustalony stan prawny nieruchomości stanowi przeszkodę do jej zwrotu. W orzecznictwie NSA jednolicie przyjmowany jest obecnie pogląd, że art. 229 u.g.n. jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. Art. 229 u.g.n. należy rozumieć w ten sposób, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi zatem do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi. Uprawnienie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna, zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2016 r., I OSK 2500/14, LEX nr 2082559).

Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w przypadku działek o aktualnych numerach [..]-[..], które w następstwie zmian gruntowych zostały wydzielone z działki nr [..], która z kolei powstała w następstwie przekształceń gruntowych działek wywłaszczonych.

W następstwie deklaratoryjnej decyzji Wojewody z dnia 4 marca 1992r. stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę nr [..] położonej w G. przez B. (wcześniej A.). Ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej nieruchomości nastąpiło w dniu 15 czerwca 1992r. Obydwie te okoliczności wynikają bezspornie ze wskazanej decyzji oraz wypisów z księgi wieczystej nieruchomości i miały miejsce przed wejściem w życie w dniu 1 stycznia 1998r. przepisów u.g.n.

Skoro zatem przed dniem wejścia w życie u.g.n. na stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania nieruchomości ustanowiono, a następnie ujawniono w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego, to wniosek o zwrot tejże nieruchomości nie mógł być rozstrzygnięty pozytywnie.

W niniejszej sprawie istotne znaczenie mają wyłącznie powyższe okoliczności. Stąd też bez wpływu na rozstrzygnięcie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pozostawały okoliczności związane ze zmianami podmiotowymi w obrębie ustanowionego prawa użytkowania nieruchomości na działce nr [..] oraz działkach powstałych wskutek jej podziału, które nastąpiły po wydaniu decyzji z dnia 4 marca 1992r. Zarówno późniejsze transakcje sprzedaży prawa użytkowania wieczystego na rzecz innych podmiotów, jak i przekształcenie tego prawa na jednej z działek powstałej z podziału działki nr [..] w prawo własności oraz jego sprzedaż nie mają żadnego wpływu na ocenę zasadniczej przeszkody w zwrocie wywłaszczonej nieruchomości wynikającej z art. 229 u.g.n., a świadczą dodatkowo, że powstała z dniem 5 grudnia 1990r. przeszkoda zwrotu trwa nadal w dacie orzekania. Prawnokształtujący charakter w tym zakresie ma wyłącznie stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego m.in. działki nr [..] dokonane w decyzji z dnia 4 marca 1992r.

W tych okolicznościach nie mogą odnieść skutku twierdzenia skarżącego dotyczące ziszczenia się przesłanki żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z powodu braku realizacji celu wywłaszczenia. Przystępując do rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, organ w pierwszej kolejności winien bowiem ustalić czy nie zachodzi sytuacja określona w art. 229 u.g.n. Z uwagi na wystąpienie w niniejszej sprawie określonej tym przepisem negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości brak było podstaw do wyjaśniania kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel określony w orzeczeniu wywłaszczeniowym w rozumieniu art. 137 u.g.n. Okoliczności dotyczące zrealizowania celu wywłaszczenia mogłyby być rozpatrywane dopiero po ustaleniu, że nie zachodzą negatywne przesłanki z art. 229 u.g.n. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 marca 2013 r., I OSK 1880/11, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stan faktyczny przedmiotowej sprawy wypełnia hipotezę normy prawnej zawartej w art. 229 u.g.n., która uniemożliwia zwrot wskazanych działek spadkobiercom byłych właścicieli.

Okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel bądź w ogóle nie wykorzystano, nie mogą mieć znaczenia dla wyniku sprawy. Skoro bowiem stwierdzono istnienie określonej w art. 229 u.g.n. przesłanki uniemożliwiającej zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to pozbawione znaczenia jest to, czy cel wywłaszczenia został na niej zrealizowany, czy też nie (por. wyrok NSA z 10 kwietnia 2014 r., I OSK 2427/12 dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie sądu odmowa zwrotu skarżącemu działek o aktualnych nr [..]-[..] była w pełni zasadna, zaś organ odwoławczy podjął rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.

Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ wynik sprawy, a w szczególności art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów, nie dopatrując się jakiegokolwiek naruszenia prawa, sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.