Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 195/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Protokolant Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2009 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. – dalej jako "u.s.u.s."), po rozpoznaniu wniosku Z.S. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2000 r. do grudnia 2001 r. w łącznej kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2000 r. do grudnia 2001 r. w łącznej kwocie [...] zł, Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2000 r. do grudnia 2001 r. w łącznej kwocie [...]zł., odsetek liczonych na dzień [...] czerwca 2009 r. od składek za okres od marca 2000 r. do grudnia 2001 r. finansowanych przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł i ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s wskazując, że należności z tytułu składek i odsetek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Organ wskazał, że w myśl z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – w sytuacji gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przesłanki te określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r." Organ podniósł, iż na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów (wskazanych szczegółowo w uzasadnieniu decyzji), nie zaistniały jednak przesłanki z ww. przepisów.

Organ I instancji ustalił, że wnioskujący o umorzenie prowadził do [...].12.2001 r. działalność gospodarczą w zakresie "Piekarnictwo, produkcja sprzedaż pieczywa mieszanego". Organ podniósł, że z rocznego zeznania podatkowego PIT – 37 wynika, że dochód wnioskującego w 2008 r. wyniósł [...] zł. Z pisma Powiatowego Urzędu Pracy w R. Filia w P. wynika z kolei, iż wnioskujący zarejestrowany jest jako bezrobotny z prawem do zasiłku dla bezrobotnych do dnia [...] sierpnia 2009 r. Ustalono, iż wnioskujący utrzymuje się z prac dorywczych, na utrzymaniu ma 13-letnią córkę, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. W skład majątku wnioskodawcy wchodzą: sprzęt RTV – AGD (telewizor, lodówka, kuchnia gazowa, pralka), samochód ciężarowy [...] z 1981 r. oraz nieruchomość obciążona hipotecznie (wpisana hipoteka na rzecz P. w R. oraz ZUS Oddział w R.).

Organ podniósł, że w sprawie wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem [...] Urzędu Skarbowego w R.. Egzekucja jest nieskuteczna – brak wpłat, jednak postępowanie egzekucyjne nie zostało sfinalizowane przez Urząd Skarbowy. Nie można zatem stwierdzić, iż oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zatem nie zachodzi żadna z przesłanek art. 28 ust. 3 pkt 1-6.

W ocenie organu zgromadzona dokumentacja oraz przedstawione przez wnioskującego argumenty, nie wyczerpują przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s, zgodnie z którym, należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. We wniosku wnioskodawca wskazał jedynie, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a w związku z pogłębiającym się zadłużeniem firmy którą prowadził, zmuszony był ją zlikwidować.

W ocenie Zakładu sytuacja finansowa i rodzinna wnioskodawcy choć trudna, nie przesądza o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia w dłuższym okresie czasu na przykład w układzie ratalnym. Ponadto wnioskujący jest w wieku aktywności zawodowej, w związku z tym posiada potencjalne możliwości uregulowania należności. Opieka nad małoletnią córką nie uniemożliwia mu pracy zarobkowej, skoro do [...] grudnia 2001 prowadził działalność gospodarczą.

W konkluzji swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że umorzenie należności składkowych jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą odstąpienie od zasady powszechnego obowiązku regulowania zobowiązań publicznoprawnych. Likwidacja działalności gospodarczej, która w zmiennej sytuacji rynkowej przestała przynosić dochody, w ocenie organu nie jest wystarczającą przesłanką uzasadniającą umorzenie. Zdaniem organu optymalną formą pomocy może być rozłożenie należności z tytułu składek i odsetek na raty na podstawie art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s.

Wnioskodawca wystąpił o ponowne rozpoznanie sprawy. Podniósł, iż jego sytuacja materialna pogorszyła się, bowiem od [...] sierpnia 2009 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wskazał, że od 10 lat jest przewlekle chory na [...], [...] oraz dodatkowo ma [...], co skutkuje tym, że pozostaje bez pracy. Uzyskiwane dochody z pracy dorywczej nie pozwalają na zaspokojenie potrzeb jego i jego dziecka. Nadto coraz trudniej znaleźć taką pracę. W związku z tym, nie jest w stanie spłacić zadłużenia, dlatego wnosi o umorzenie należności. Na poparcie twierdzeń wniosku dołączył dokument w postaci "historii bezrobotnego", zaświadczenie o pobieranych w zasiłkach dla bezrobotnych, decyzję o utracie od dnia [...] sierpnia 2009 r. prawa do ww. zasiłku, kserokopie: wyniku badania RTG oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] października 2009 r. o stanie zdrowia wydanego dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na mocy art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej jako "k.p.a." w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009 r.

Uzasadniając swoje stanowisko Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymał w całości argumentację zawartą w decyzji organu I instancji i stwierdził, że w sprawie egzekucja jest nieskuteczna (brak wpłat), jednak postępowanie egzekucyjne nie zostało sfinalizowane. Organ podniósł również, że brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Decyzja organu w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że wystąpienie przesłanek o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 1-6 oraz w szczególnie uzasadnionych przypadkach o których mowa w art. 28 ust. 3a, nie stwarza obowiązku umorzenia zadłużenia. Organ stwierdził, że wnioskując o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnioskujący nie przedstawił nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą decyzji. Powtórna zaś analiza zgromadzonej dokumentacji potwierdziła ustalony wcześniej stan faktyczny.

Organ dodał, że w wyniku ponownie wszczętego postępowania uzyskano informację z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (GOPS) w P. w zakresie przeprowadzonego na wniosek Oddziału ZUS wywiadu środowiskowego. Według danych z dnia [...] grudnia 2009 r. wnioskujący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną Panią Z.M. – S. (związek małżeński zawarty w dniu [...] sierpnia 2009 r.), jego córka A. ur. [...] kwietnia 1996 r. uczęszcza do gimnazjum w W., gdzie zamieszkuje z siostrą K.. Na utrzymanie córki A. wnioskujący przekazuje kwotę [...] złotych miesięcznie oraz zasiłek rodzinny, jak również kupuje jej odzież, obuwie i inne niezbędne rzeczy. Od [...] listopada 2009 r. wnioskujący otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości [...] złotych miesięcznie. Jego żona pobiera świadczenie emerytalne. Wnioskujący zarejestrowany jest jako bezrobotny bez prawa do zasiłku (ostatni zasiłek dla bezrobotnych pobrał w dniu [...] września 2009 r.). Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2009 r. wnioskujący został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności, od której to decyzji złożył odwołanie. W okresie [...] października 2009 r. wnioskujący przebywał na leczeniu sanatoryjnym w P. z powodu [...] i [...]. Łączny dochód rodziny w miesiącu październiku 2009 r. wyniósł [...] zł, zaś kryterium dochodowe dla rodziny zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. (Dz. U. Nr 127, poz. 1055) stanowi kwotę 702 złote. Z wywiadu środowiskowego wynika nadto, że rodzina zamieszkuje w domu murowanym. Mieszkanie jest skanalizowane, ogrzewane centralnie, czyste, zadbane, wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Rodzina wnioskodawcy otrzymała z GOPS w P. zasiłek celowy na dofinansowanie do leczenia w miesiącu październiku w kwocie [...] złotych i pomoc na dofinansowanie do opału w miesiącu grudniu w kwocie [...] złotych.

Oceniając przesłanki określone w art. 28 ust. 3a organ uznał, iż pomimo trudnej sytuacji finansowej wnioskujący nie wskazał zaległości w spłatach stałych związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, ponadto fakt zarejestrowania w urzędzie pracy świadczy o gotowości podjęcia pracy. Przedłożona kserokopia zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] października 2009 r. nie zawiera przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia, ponadto z jak wynika z jego treści, nie nastąpiło istotne pogorszenie stanu zdrowia wnioskującego. Ponadto organ wskazał, że sytuacja finansowa wnioskującego uległa zmianie, bowiem zawarł on związek małżeński, a żona uzyskuje stały dochód ze świadczenia rentowego. W ocenie organu sytuacja wnioskodawcy mogłaby wyczerpywać przesłanki do umorzenia należności, jednakże nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia i nie uzasadnia umorzenia. Powyższe okoliczności nie dowodzą, że opłacenie składek, np. w zawartym na dogodnych warunkach układzie ratalnym pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. 14- letnia córka zamieszkuje bowiem u starszej córki wnioskodawcy, jego żona uzyskuje stały dochód, można zatem uznać, że ponosi on tylko częściowe koszty związane z utrzymaniem domu i leczeniem.

W konkluzji swojej decyzji organ podniósł, że wywiązywanie się ze swoich zobowiązań finansowych, w tym publicznoprawnych należy do obowiązków każdej osoby i winno być traktowane jako norma, a nie wyjątek dający prawo do szczególnego traktowania. Zdaniem organu umorzenie zadłużenia prowadziłoby do niezasadnego odstępstwa od konstytucyjnej zasady równości i powszechności oskładkowania.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się Z.S. (dalej jako skarżący), który pismem z dnia [...] marca 2010 r. złożył skargę na ostateczną w toku instancji decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu skargi powtórzył wcześniej prezentowaną argumentację dotyczącą jego sytuacji materialnej oraz zdrowotnej. Przyznał, że jego młodsza córka zamieszkuje u starszej córki w W. – dopóki on nie znajdzie pracy. Dodał nadto, że jego małżonka ma [...], cierpi na chorobę [...], jest również osobą niepełnosprawną w stopniu [...], co potwierdza załączone przez niego do skargi orzeczenie powiatowego zespołu ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności. Obydwoje z żoną są więc chorzy, miesięcznie wydają na leki około [...] zł, a nawet więcej. W związku z powyższym nie ma możliwości spłaty zadłużenia, a opłacenie zaległości pozbawiłoby go i jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Do skargi załączył orzeczenie o niepełnosprawności swojej żony, a także orzeczenie o jego niepełnosprawności, które jak podniósł w skardze - potwierdza pogorszenie stanu zdrowia, zaświadczenie z urzędu pracy, kartę informacyjną z leczenia sanatoryjnego, wynik badania RTG, zaświadczenie lekarskie z dnia [...] marca 2010 r. potwierdzające przewlekłość jego chorób, a także opłaconą fakturę za energię elektryczną na kwotę [...] zł oraz fakturę z dnia [...] marca 2010 r. potwierdzającą zakup leków przez jego małżonkę na kwotę [...] zł. Wniósł o pozytywne załatwienie jego sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie przed Sądem w dniu [...] czerwca 2010 r., skarżący wyjaśnił, że w związku ze swoimi chorobami nie ponosi żadnych wydatków na leki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przedmiotem oceny Sądu w toku niniejszego postępowania jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek liczonych na dzień [...] czerwca 2009 r. Skarga na wskazaną decyzję analizowana stosowanie do wskazanych wyżej kryteriów kontroli decyzji administracyjnych nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż podstawą materialnoprawną jej wydania są przepisy art. 28 u.s.u.s., które zawierają dwie grupy przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Na mocy zaś art. 32 u.s.u.s do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie min. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Już w tym miejscu zaznaczyć należy, że ocena zaistnienia przesłanek zawartych w ar. 28 u.s.u.s. dokonywana jest według stanu z chwili rozstrzygania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30.11.2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2365/06, opubl. Lex nr 328919; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18.05.2006, sygn. akt III SA/Wa 598/06, opubl. Lex nr 257169).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały wskazane w ust. 3 art. 28, a wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie, iż w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis. Pogląd, iż art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność znajduje poparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06, opubl. Lex nr 238891). Należy jednak podkreślić, iż zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza dopiero potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Konstrukcja art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Z całą stanowczością należy jednak podkreślić, że rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w ramach uznania administracyjnego następuje dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone, że w odniesieniu do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 30 listopada 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 3071/06, opubl. Lex 307007) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. Ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości. Również w wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 1094/06, opubl. Lex 258493) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika bowiem, że w chwili orzekania przez organy administracji skarżący pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka uzyskuje stały dochód z tytułu świadczenia emerytalnego. Skarżący posiada nieruchomość gruntową o powierzchni [...] m kwadratowych, która jest zabezpieczona hipotecznie przez ZUS na rzecz jego należności. Nadto posiada zarejestrowany samochód ciężarowy. W stosunku do skarżącego w dalszym ciągu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu bezsprzecznie ustalone zostało, iż na dzień wydawania zaskarżonej decyzji nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

W toku postępowania administracyjnego organy rozważyły również możliwość umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Orzekając w oparciu o powołane wyżej przepisy organ ma obowiązek szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i jego rzetelnej oceny, bowiem również w tym przypadku decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy ustalone zostanie stwierdzenie istnienia okoliczności wskazanych w powołanym wyżej przepisie. W żadnym razie bowiem ustalenie takie nie obliguje organu do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. W orzecznictwie podkreśla się, iż uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2427/06, opubl. Lex 328895).

Niemniej jednak uznaniowy charakter decyzji zobowiązuje organ nie tylko, jak wskazano wyżej, do szczególnie wnikliwej oceny stanu sprawy, ale również uzasadnienia swojego stanowiska w sposób kompleksowy, co umożliwi Sądowi ocenę czy w danym przypadku nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Sąd administracyjny ocenia zaś, czy w prawidłowy sposób zostało przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne i czy dokonał on wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Należy wskazać, iż zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym. Nie zwalnia to jednak organu administracji od obowiązku wyjaśnienia zasadności złożonego wniosku wówczas, gdy strona sama nie przedłożyła dostatecznych dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną. W orzecznictwie przyjmuje się, że przerzucenie ciężaru dowodu w tym zakresie na stronę zobowiązaną nie zwalnia organu z obowiązku określonego w art. 7 k.p.a., który to obowiązek będzie wypełniony wówczas, gdy strona zostanie wezwana do wskazania dodatkowych dowodów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2070/06, opubl. Lex 328921).

Należy także zauważyć, że obowiązek poszukiwania dowodów, czyli dowodzenia, w szczególności w przypadku decyzji wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne ciąży nie tylko na organie administracji: obarcza on także stronę, która zresztą z reguły, w swym dobrze rozumianym interesie, w postępowaniu administracyjnym przed organem, powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Strona jest bowiem równorzędnym partnerem organu w zakresie prawa do inicjowania dowodów. Prawo to wynika z art. 78 k.p.a. i w ogóle z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz z zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika wprawdzie, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Nie znaczy to jednak, że strona jest zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza, iż nie udowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, organy podjęły wystarczające działania mające na celu ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego. Organ wystąpił z wnioskiem do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego dotyczącego faktycznej sytuacji materialnej, bytowej i zdrowotnej skarżącego. Skarżący został także pouczony o treści art. 10 k.p.a., przez co zapewniono mu czynny udział w postępowaniu oraz wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. Pomimo powyższego, skarżący w toku postępowania przez organem nie przedstawił wszystkich - jakie mógł przedstawić, dowodów dokumentujących faktyczną sytuację materialną i zdrowotną jego samego jak i jego małżonki, czy wydatki związane z utrzymaniem rodziny i koniecznością leczenia.

W ocenie Sądu, skarżący w toku postępowania administracyjnego wykazał zbyt małą aktywność w przedstawieniu i odpowiednim udokumentowaniu swojej sytuacji w jakiej się rzeczywiście znajduje. Wskazywał wprawdzie na swoje choroby, ale nie wykazał, że z ich powodu nie może podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Z załączonego zaś do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zaświadczenia lekarskiego o stanie jego zdrowia wydanego dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności również nie wynikały jakiekolwiek przeciwwskazania do wykonywania pracy. Nadto, pozostawanie w rejestrze osób bezrobotnych potwierdzało jego zdolność i gotowość do podjęcia zatrudnienia. Pomimo zawarcia - już w trakcie trwania postępowania zainicjowanego jego wnioskiem - związku małżeńskiego, we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, nawet nie poinformował o powyższym fakcie organu. Tym samym, do zakończenia postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ, skarżący nie udokumentował i w ogóle nawet nie przedstawił sytuacji zdrowotnej swojej małżonki. Nie okazał także żadnych dowodów w postaci orzeczenia o jej niepełnosprawności, rachunków potwierdzających konieczność dokonywania przez niego samego czy jego małżonkę zakupu leków czy ponoszenia innych wydatków związanych z leczeniem. Próbę udokumentowania powyższego podjął dopiero na etapie postępowania sądowego – w swojej skardze. W postępowaniu przed organem nie okazał również orzeczenia o stopniu swojej niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2010 r. z którego to wynika, że stan jego zdrowia uległ pogorszeniu, bowiem zaliczony został do [...] stopnia niepełnosprawności, a w związku z powyższym ograniczone zostały możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia – może mieć ono miejsce na stanowisku odpowiednio przystosowanym. O powyższych okolicznościach nie powiadomił jednak organu do dnia wydania decyzji, tj. [...] lutego 2010 r., organ wydał więc swoją decyzję na podstawie zebranego i posiadanego materiału dowodowego.

Sąd administracyjny, co wskazano już wyżej, bada jedynie zgodność z prawem wydanej przez organ decyzji, nie może więc umorzyć ani w całości ani nawet w części zaległości z tytułu składek. Należności te są bowiem wierzytelnością organu i to do jego kompetencji należy ewentualne ich umorzenie czy rozłożenie na raty. Sąd zaś nie może orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja skarżącego, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia przez Sąd należności składkowych.

Oceniając sprawę w kontekście zebranego w sprawie w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego stwierdzić należy, że decyzja organu jest prawidłowa. W ocenie Sądu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie uznał, iż niniejszej sprawie w toku ww. postępowania, skarżący nie wykazał, że spełnia warunki do umorzenia zaległych składek. Dokonując tej oceny, organ uwzględnił bowiem całość zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, mając na uwadze sytuację przedstawioną przez zobowiązanego, czemu w dostateczny sposób dał również wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji. Ustalenia organu mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu nie ma podstaw do stwierdzenia, iż organ przekroczył granice uznania administracyjnego. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż uznaniowość musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego, jak też zachowywać proporcje między interesem społecznym, a słusznym interesem strony. W niniejszej sprawie organy nie przekroczyły tych granic.

Istotne jest również, iż podstawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek, zobowiązania te są bowiem uprzywilejowane i podlegają – co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi natomiast wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także fakt, że zasadą jest uiszczanie składek, a ich umorzenie może nastąpić wyjątkowych sytuacjach oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie, organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Wskazać również należy, że opłacanie składek korzystne jest także dla samego zobowiązanego, ponieważ mają one wpływ na wysokość otrzymywanych świadczeń.

Na marginesie jedynie należy wskazać, iż skarżący może wystąpić do organu o zawarcie układu ratalnego, tak aby w dowolny dla siebie sposób spłacić ciążące na nim zobowiązania, nadto wskazać trzeba, iż w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej lub zdrowotnej skarżącego czy członków jego rodziny - a takie mają miejsce w niniejszej sprawie, może on wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ponownym wnioskiem o umorzenie należności. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Nadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. sygn. akt III SA 398-399/99 – zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo ta zaległość istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie u.s.u.s.

Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.