Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 333/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151; art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust.1, ust. 1b, ust. 5;
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 8 lutego 2022 r. nr SKO.1801/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 lutego 2022 r., nr SKO.1801/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, po rozpatrzeniu odwołania K. O., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 27 września 2021 r., w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W dniu 6 września 2021 r. do organu pierwszej instancji wpłynął wniosek K. O. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem – B. K., legitymującym się orzeczeniem z dnia 23 kwietnia 2013 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. L.. Wskazanym orzeczeniem zaliczono B. K. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 2 kwietnia 2013 r. Orzeczenie wydano na czas niekreślony.

Decyzją z dnia 27 września 2021 r. Wójt Gminy G. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu pierwszej instancji w sprawie nie został spełniony warunek przewidziany w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm., dalej jako "u.ś.r." lub "ustawa"), gdyż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 2 kwietnia 2013 r., co oznacza, że zaistniał po przekroczeniu kryterium wieku określonego wyżej wskazanym przepisem.

W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 8 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji w zakresie stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni powołanego przepisu i niewłaściwie zinterpretował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności – jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z tym rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, nie jest więc dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., która została uznana za niekonstytucyjną.

Organ drugiej instancji ustalił, że niepełnosprawny B. K. pozostawał w związku małżeńskim z K. K.. Żona B. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast posiada orzeczenie o zaliczeniu jej do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. L. w dniu 25 stycznia 2018 r.

W ocenie organu powyższe okoliczności faktyczne wypełniają dyspozycję przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i stanowią negatywną przesłankę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z wymienionym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem w świetle powołanego przepisu uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych osoby niepełnosprawnej przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy. W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyłączona jest więc możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie należącej do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z inną osobą i wyłączenie to jest niezależne od tego, czy współmałżonek, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest w stanie opiekować się drugim współmałżonkiem, wymagającym stałej opieki. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.

Organ wskazał natomiast, że jak wynika z akt sprawy, żona B. K. nie dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. W tych okolicznościach warunek posiadania stosownego orzeczenia, wskazany w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie został spełniony. Organ podkreślił, że obowiązek alimentacyjny małżonka w stosunku do współmałżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych.

Organ podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, że K. O. zamieszkuje w tej samej miejscowości, lecz w innym lokalu, aniżeli osoba niepełnosprawna. Skarżąca codziennie odwiedzała ojca, który wymagał pomocy i opieki ze strony innych osób. B. K. mieszkał z żoną, był osobą leżącą, zacewnikowaną, nie poruszał się samodzielnie. Chorował na niewydolność nerek. Był niezdolny do samodzielnego funkcjonowania, wymagał nieprzerwanej uwagi oraz nadzoru nad zwykłymi czynnościami dnia codziennego. Jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., na tej samej posesji zamieszkuje wraz z rodziną syn B. K.. Syn niepełnosprawnego prowadzi gospodarstwo rolne. W związku z tym nie sprawował opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

W ocenie organu, biorąc pod uwagę niestwierdzenie u żony B. K. niepełnosprawności w stopniu znacznym oraz sytuację rodzinną niepełnosprawnego, należało uznać, że w opiece nad nim mogli wspólnie uczestniczyć jego żona wraz z córką K. O., zamieszkującą w pobliżu oraz synem, zamieszkującym na tej samej posesji. Z uwagi na powyższe, możliwe było takie współdzielenie obowiązków opiekuńczych, które nie wymagało od skarżącej konieczności rezygnacji z pracy zarobkowej bądź niepodejmowania przez nią zatrudnienia.

Organ odwoławczy zauważył, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 6 września 2021 r., jednakże w tym okresie wnioskodawczyni miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia 31 października 2021 r., przyznane decyzją Wójta Gminy G. z dnia 3 listopada 2020 r. Wobec tego w dacie złożenia wniosku nastąpił zbieg uprawnień do dwóch świadczeń, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W chwili złożenia wniosku w niniejszej sprawie decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego pozostawała w obrocie prawnym i do dnia 31 października 2021 r. skarżąca miała ustalone prawo do świadczenia, które kolidowało z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Zbieg praw do świadczeń ustał dopiero wraz z końcem okresu, na jaki przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K. O. zarzuciła zaskarżonej decyzji:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 §3 k.p.a., art. 108 k.p.a., poprzez:

- brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego,

- przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy,

- poprzez niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący,

- nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji,

- nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu medycyny w zakresie braku możliwości zajmowania się B. K. przez K. K.;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

1) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., poprzez błędną wykładnię, w szczególności poprzez brak zastosowania wykładni rozszerzającej i przyjęcie, że wnioskodawczyni nie przysługuje świadczenie, z uwagi na pozostawanie B. K. w związku małżeńskim i nielegitymowanie się przez K. K. orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym;

2) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię i wskazanie, iż czynności opiekuńcze wykonywane przez K. O. mogą być prowadzone z innymi członkami rodziny, a wnioskodawczyni nie musi rezygnować z zatrudnienia;

3) art. 17 ust. 5 pkt 5 w związku z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r., poprzez błędną wykładnię i wskazanie, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z uwagi na pobieranie przez wnioskodawczynię specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji, kiedy wnioskodawczyni już we wniosku z dnia 2 września 2021 r. dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego;

4) art. 10 §1 i 2 k.p.a. w związku z art 12 § 1 k.p.a., poprzez faktycznie uniemożliwienie stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów zgromadzonych w aktach.

Powołując się na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi odwoławczemu, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Ponadto skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny na okoliczność braku możliwości zajmowania się B. K. przez K. K..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, odmawiającej przyznania skarżącej K. O. świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.).

Z przepisu art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa zatem warunki, które muszą zostać spełnione w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ustawie o świadczeniach rodzinnych określono jednak również przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Mianowicie przepis art. 17 ust. 5 przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego;

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury.

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca ubiegała się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem B. K., który legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na czas nieokreślony.

Jako córka niepełnosprawnego B. K., skarżąca należy zatem do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Trafne jest jednak wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko organu odwoławczego, że w okolicznościach sprawy nie zachodzą podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wystąpienie przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Zgodnie z przytoczoną wyżej treścią tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w sprawie niniejszej pozostaje poza sporem, że żona niepełnosprawnego B. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W związku z wyrażonym w skardze stanowiskiem, zgodnie z którym pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować, zauważyć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany był pogląd, zgodnie z którym legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest konieczne, jeżeli małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego podjąć się opieki. Zobowiązywało to organy do badania każdorazowo, czy istnieje realna możliwość sprawowania opieki przez drugiego małżonka, nawet jeżeli nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Trzeba jednak zauważyć, że w ostatnich latach w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominujący jest pogląd, według którego przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a należy interpretować ściśle. Zatem warunkiem koniecznym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest legitymowanie się małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 1 marca 2022 r., sygn. I OSK 1184/21, 19 maja 2021 r., sygn. I OSK 229/21, 24 lutego 2021 r., sygn. I OSK 2391/20, 24 lutego 2021 r., sygn. I OSK 2422/20; 23 stycznia 2020 r., sygn. I OSK 2462/19, 11 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 599/20, 14 grudnia 2018 r., sygn. I OSK 3539/18; 14 października 2021 r., sygn. I OSK 575/21, 6 grudnia 2021 r., sygn. I OSK 815/21 oraz 23 lutego 2022 r., sygn. I OSK 1015/21). W orzeczeniach tych podkreślano, iż z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wynika jednoznacznie, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł bowiem z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. W orzecznictwie podkreśla się, że art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten jest konsekwencją nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. I OSK 2391/20).

W przypadku ustalenia, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie ma zatem potrzeby czynienia dodatkowych ustaleń co do tego, czy małżonek osoby wymagającej opieki godzi się tę opiekę sprawować i czy ma obiektywną możliwość sprawowania opieki. Okoliczności te pozostają bowiem bez wpływu na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie.

Nie budzi wątpliwości, że taka sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej, gdyż żona B. K., który wymagał opieki, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zachodzi zatem przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako innej osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, w tym przypadku.

Trzeba także podkreślić, że już po wydaniu orzeczenia w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 14 listopada 2022 r. w sprawie o sygn. I OPS 2/22 uchwałę w składzie siedmiu sędziów stwierdzając, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Przywołana uchwała przesądza zatem, że w przypadku, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane innej osobie zobowiązanej do alimentacji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy dokonał ustaleń nie tylko w zakresie przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., ale także co do możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym B. K. wspólnie przez jego żonę, zamieszkałego na tej samej posesji syna oraz mieszkająca w pobliżu córkę – skarżącą K. O.. Organ odwoławczy zauważył ponadto, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, polegający na sfinansowaniu czynności osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Ustalenia te nie stanowiły jednak podstawy odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Negatywną przesłankę przyznania świadczenia na rzecz skarżącej stanowi natomiast ustalenie, że ojciec skarżącej pozostawał w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wyjaśniono wcześniej, taka negatywna przesłanka została sformułowana przez ustawodawcę w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacji, gdy żona B. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, akcentowana w skardze faktyczna niemożliwość sprawowania przez nią osobistej opieki nad mężem nie jest okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu organ odwoławczy zasadnie nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji, który jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia wskazał brak przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Trafnie organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104), którym Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się już jednolity pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 7 września 2016 r., sygn. I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., sygn. I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., sygn. I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., sygn. I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., sygn. I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., sygn. OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Wbrew zatem stanowisku wyrażonemu w skardze, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy oraz w sposób wyczerpujący zgromadziły, a następnie rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do poczynienia ustaleń faktycznych i wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Tym samym organy realizowały obowiązki wynikające z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Bezpodstawne są więc zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy oraz poprzez niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu medycyny w zakresie braku możliwości zajmowania się B. K. przez jego żonę K. K.. Jak wyjaśniono bowiem wyżej, w świetle przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. okoliczność ta nie była istotna dla rozstrzygnięcia.

Niezależnie od powyższego sformułowany we wniesionej do Sądu skardze wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na powyższą okoliczność nie podlegał uwzględnieniu także z tej przyczyny, że w świetle art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.") sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów i to tylko wówczas, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji czyni zadość wymogom art. 107 § 3 k.p.a. i jest wyczerpujące. Organ wyjaśnił stronie skarżącej zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, odniósł się do faktów istotnych dla danej sprawy.

Wobec bezzasadności zarzutów skargi oraz wobec niestwierdzenia uchybień, które mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które Sąd obowiązany jest uwzględniać z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, wniosek taki został złożony zarówno przez stronę skarżącą w skardze, jak również przez organ w odpowiedzi na skargę.