Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2212/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c, art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, , po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz E.P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. P., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że E. P. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Po jego rozpatrzeniu organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, E. P. złożyła odwołanie. W jego uzasadnieniu zarzuciła naruszenie prawa materialnego w postaci naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że posiadanie przez odwołującą się prawa do emerytury pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek wysokości, podczas gdy wykładnia funkcjonalna i celowościowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że stosowanie tego przepisu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości emerytury. Zdaniem odwołującej się świadczenie powinno zostać jej przyznane w kwocie pomniejszonej o kwotę otrzymywanej emerytury. Pozbawienie osób otrzymujących emerytury lub renty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego narusza zasadę równego traktowania. Uzasadniając tę tezę, odwołująca powołała się na orzecznictwo sądowoadministracyjne.

Po jego rozpatrzeniu organ odwoławczy stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ II instancji przywołał art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 17 ust. 3 i ust. 5, art. 23 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 24 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Wyjaśnił, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo. Nie prowadzi działalności gospodarczej, rolniczej i nie podejmuje pracy zarobkowej. Ma jednak ustalone prawo do emerytury. Mąż skarżącej na podstawie orzeczenia o Stopniu Niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Niepełnosprawność istnieje od dnia [...] października 2001 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] lutego 2017 r. W zaskarżonej decyzji organ I instancji jako przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazał negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, tj. osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Istota sporu wymaga zatem oceny, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez osobę mającą ustalone prawo do emerytury może stanowić o odmowie jego przyznania. Organ II instancji wyjaśnił, że problem ten był już wielokrotnie analizowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń opowiedział się za wykładnią przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a omawianej ustawy jako wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. Organ odwoławczy zauważył, że jednak w ostatnim czasie dostrzec można zmianę linii orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie analizowanej materii. Akcentowana jest w tych wyrokach reguła interpretacyjna w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, zgodnie z którą wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. Zatem zgodnie z tym stanowiskiem osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości różnicy miedzy wysokością tego świadczenia, a wysokością emerytury lub renty. Jednocześnie w linii orzeczniczej można też odnaleźć stanowiska niepodzielające przedstawionego wyżej sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego, a uprawnieniem do świadczenia emerytalnego. Na poparcie tych stanowisk organ przywołał odpowiednie orzecznictwo sądów administracyjnych.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skoro w aktualnie obowiązującym systemie prawnym funkcjonują przepisy art. 17 ust. 3 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, to ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do emerytury, czy w pełnej wysokości, czy też w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczenia emerytalnego, prowadziłoby do rażącego naruszenia prawa, a tym samym do zaistnienia przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Rozpatrując sprawę, organ odwoławczy podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/2020, w którym Sąd opowiedział się za rozwiązaniem polegającym na możliwości dokonania przez osobę uprawnioną wyboru jednego ze świadczeń, tj. świadczenia pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Zatem osoba, która spełnia pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie z emerytury. Powyższy wybór może być zrealizowany przez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach. Zdaniem organu odwoławczego emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle powołanego wyżej stanowiska znaczenie dla rozpoznawanej sprawy ma to, czy na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia, tj. na dzień [...] maja 2021 r. odwołująca dysponowała decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Jak wynika z akt sprawy, do wniosku wszczynającego postępowanie odwołująca nie dołączyła dowodu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury oraz decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, które mogłyby potwierdzić, że ustała negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Z treści odwołania wynika jednoznacznie, że E. P. chce dokonać wyboru świadczenia korzystniejszego. Jednakże do wniosku, jak również do odwołania nie przedłożono żadnego dowodu, że podjęła przed organem emerytalno-rentowym czynności mające na celu zawieszenie prawa do emerytury i tym samym do uzyskania decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalnego. Zatem na obecnym etapie postępowania odwoławczego istnieje merytoryczna przeszkoda do zastosowania przez organ II instancji wobec zaskarżonej decyzji organu I instancji rozstrzygnięcia merytoryczno-reformacyjnego opartego na art. 138 § 1 pkt 2 kpa, tj. uchylenia decyzji i orzeczenia o przyznaniu świadczenia, czy też rozstrzygnięcia kasacyjnego opartego na art. 138 § 2 kpa, tj. uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdyż odwołująca się, tak na etapie wniosku, jak i odwołania nie usunęła przeszkody formalno-prawnej, zawartej w art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy, która pozwoliłaby zastosowanie się do regulacji zawartej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie organu odwoławczego, w ustalonym stanie faktycznym sprawy, dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest uprzednie wylegitymowanie się przez stronę odwołującą decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury, którą władny jest podjąć tylko organ rentowy na wniosek strony. Wówczas będzie miał zastosowanie przepis art. 24 ust. 2 omawianej ustawy i przyznanie wnioskowanego świadczenia będzie możliwy począwszy od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła E. P. W uzasadnieniu zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów:

I - prawa procesowego, czyli:

- art. 77 w zw. z art.7 kpa poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym rozpatrzeniem, czyli dotyczącym niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza w zakresie stosunków rodzinnych pomiędzy skarżącym, matką a resztą rodzeństwa,

- art. 7 kpa poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony,

- art. 77 § 1 i art. 7 w związku z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, że sam fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony,

II - prawa materialnego, czyli:

- art. 17 pkt b lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię dokonaną z pominięciem ratio legis ustawy i zakładającą, że sama okoliczność posiadania przez skarżącą prawa do pobierania świadczenia emerytalnego w momencie złożenia wniosku jednoznacznie przesądza o braku możliwości przyznania na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy wykładnia funkcjonalna i celowościowa prowadzą bezpośrednio do wniosku, że w takich okolicznościach świadczenie może być przyznane - do wysokości emerytury.

- art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 32 Konstytucji, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a emeryturą uzyskiwaną przez stronę, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia,

- art. 2 Konstytucji poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji zastosowanie wykładni art. 17 ust. 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób powodujący, że tak rozumiany przepis jest niezgodny z Konstytucją, gdyż narusza zasady sprawiedliwości społecznej, bowiem pozbawia rzeczywistego (a nie formalnego) beneficjenta świadczenia pielęgnacyjnego - osobę niepełnosprawną i to z uwagi na okoliczności niezależne od niego,

- art. 17 ust. 4 w zw. z art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 i art. 2 Konstytucji oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych w związku z pominięciem wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej tych przepisów, polegające na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane skarżącej z uwagi na pobieranie świadczenia emerytalnego w dniu złożenia wniosku;

- pominięcie norm art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji przez co decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi, mimo że cześć postawionych w skardze zarzutów w sposób oczywisty nie odnosi się do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2020 r. Dz. U. 111 ze zm.), który to przepis w ust. 5 pkt 1 lit. a stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne (przyznawane stosownie do ust. 1 tego artykułu wymienionym w tym przepisie osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, legitymującą się określonym w ustawie orzeczeniem) nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Istota problemu prawnego, który legł u podstaw niniejszej sprawy, sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy w sytuacji, gdy sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym mężem posiada prawo do emerytury, jej wniosek o przyznanie przewidzianego w ustawie świadczenia pielęgnacyjnego musi być w każdym przypadku rozpoznany negatywnie, czy też istnieje prawna możliwość jego uwzględnienia. Opierając się na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, organ I instancji przyjął, że w takiej sytuacji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Organ odwoławczy uznał zaś, że w aktach sprawy brak jest informacji, by wnioskodawczyni złożyła wniosek o zawieszenie emerytury do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i w tej sytuacji wnioskowane świadczenie jej nie przysługuje.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, na co zwrócił uwagę organ odwoławczy, że kwestia wykładni i stosowania powołanego przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych nie jest ujmowana jednolicie. Część bowiem składów orzekających, analogicznie jak uczyniły to organy I instancji w rozpoznawanej sprawie, opierając się na regułach wykładni językowej, stoi na stanowisku, że wyklucza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak też możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia (jako przykład można wskazać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18).

W części orzeczeń akcentujących konieczność uzupełnienia rezultatu wykładni językowej przepisu wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej, przy uwzględnieniu aksjologii konstytucyjnej, sądy administracyjne wywodzą, że przywołany art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a winien być stosowany w ten sposób, że pozbawia opiekuna osoby niepełnosprawnej przysługującego mu z mocy art. 17 ust. 1 świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości emerytury (tak np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1416/20 czy też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 472/19).

Jeszcze inny pogląd wyrażony został w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19 oraz z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, w których również odwołując się do potrzeby prokonstytucyjnego wykładania omawianego przepisu, pozwalającego na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP), Sąd wywiódł, że "istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia". Taka wykładnia przepisu umożliwia zaś doprowadzenie do wyboru korzystniejszego świadczenia przez emeryta opiekującego się osobą niepełnosprawną. Choć emerytura jest prawem niezbywalnym, to możliwe jest jej zawieszenie, o co na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. z 2021 r. Dz. U. poz. 291 ze zm.) może wnioskować emeryt. Skoro zaś zawieszenie prawa do emerytury, stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty, prowadzi to do eliminacji negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ten ostatni z prezentowanych poglądów prawnych skład orzekający w sprawie w pełni podziela. Odwoływanie się bowiem tylko do reguł wykładni językowej prowadzi do rezultatu, który z punktu widzenia przywołanych wyżej zasad konstytucyjnych jest nie do zaakceptowania. Jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w prawomocnym wyroku z dnia 29 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 351/20, "nie można stawiać w gorszej sytuacji osób, które w przeszłości pracowały, przez co wypracowały sobie prawo do emerytury, wiążącej się z koniecznością opieki nad inną osobą, w porównaniu do osób, które nigdy nie pracowały i emerytura im nie przysługuje. Nie można w ten sposób niejako "karać" tych, którzy byli zatrudnieni, płacąc składki na ubezpieczenie społeczne." W ocenie Sądu możliwość wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) - na którą wskazują sądy administracyjne prezentujące drugi z przedstawionych kierunków wykładni art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a, pozostawałaby, jak zauważał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach wydanych w sprawach o sygn. akt I OSK 2375/19 oraz sygn. akt I OSK 254/20, w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Wypłata części świadczenia (w wymiarze wspomnianej różnicy), niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby także dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej kwoty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Skoro zatem przeszkodę uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wiązać należy nie tyle z ustalonym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia, to całkowicie zignorowanym w rozpatrywanej sprawie obowiązkiem organów było poinformowanie skarżącej (strony), i to jeszcze przed podjęciem merytorycznej decyzji przez organ I instancji, o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Wynika to z nałożonego na organy administracyjne przez art. 9 kpa obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, oraz czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Obowiązkowi temu nie podołał w rozpatrywanej sprawie ani organ I instancji, ani organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji. Ponadto z treści art. 79a kpa wynika, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Takiej informacji ze strony organów w rozpoznawanej sprawie także zabrakło. Niewątpliwie zatem w rozpatrywanej sprawie organy naruszyły powołane przepisy procedury administracyjnej, tym samym skutecznie uniemożliwiając skarżącej dokonanie wyboru pomiędzy świadczeniami. Naruszenie tych przepisów miało zaś istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do co najmniej przedwczesnej odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej.

Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18, 12 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1175/18, 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18).

W ocenie Sądu nie jest do przyjęcia w państwie prawa sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń, z winy organu otrzymuje świadczenie mniej korzystne w okolicznościach, gdy zgodnie z przepisami mogła dokonać wyboru świadczenia.

Wskazania co do dalszego postępowania organu wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku, dotyczącej m.in. sposobu interpretacji norm prawnych zawartych w art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i obecnie sprowadzają się do obowiązku poinformowania skarżącej o możliwości zawieszenia prawa do emerytury oraz wezwania jej do przedłożenia wydanej w tym przedmiocie stosownej decyzji organu emerytalno-rentowego. Mając przy tym na uwadze, że po myśli art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, organ winien w taki sposób skoordynować swoje działania z organem emerytalno-rentowym, przy jednoczesnej współpracy ze stroną, by nie pozostała ona (a przez to także pozostająca pod jej opieką osoba niepełnosprawna) bez należnego i niezbędnego dla egzystencji świadczenia nawet przez krótki czas.

Przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2022 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, o czym zawiadomiono strony, umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.