Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1699/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b, art. 75 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2015 poz 155
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami

SENTENCJA

30 listopada 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Sędzia del. WSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Op 535/15 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Op 535/15, oddalił skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Komendant Komisariatu Policji w [...], działając na podstawie art. 129 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), wnioskiem z dnia 18 stycznia 2013 r. zwrócił się do Starosty [...] o ocenę zdrowia M. K. W uzasadnieniu wskazał, że M. K., posiada uprawnienia do kierowania pojazdami kat. B. W tracie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że leczy się ona psychiatrycznie. Aktualny stan zdrowia M. K. może stwarzać realne zagrożenie dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym. W związku z tym zawiadomieniem Starosta [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie skierowania M. K. na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub nieistnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi. Postępowanie to zostało umorzone decyzją z dnia [...] marca 2013 r., po złożeniu zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] lutego 2013 r., wystawionego przez lekarza psychiatrę, w którym stwierdzono brak psychiatrycznych przeciwwskazań do prowadzenia przez M. K. pojazdów mechanicznych.

Kolejny wniosek o skierowanie M. K. na badania lekarskie w dniu [...] kwietnia 2015 r. złożył Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...], wskazując, że przed Sądem Rejonowym w [...], Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich wszczęto postępowanie w przedmiocie umieszczenia M. K. bez jej zgody w szpitalu psychiatrycznym. W toku tego postępowania M. K. została poddana badaniom przez dwóch biegłych lekarzy psychiatrów, którzy rozpoznali u niej chorobę psychiczną w postaci schizofrenii paranoidalnej. Z opinii sądowo-psychiatrycznej wynika, że lekarze nakłonili badaną do podjęcia ambulatoryjnego leczenia psychiatrycznego, ale jednocześnie wskazali, że w przypadku niepodjęcia takiego leczenia, konieczne będzie skierowanie M. K. na szpitalne leczenie psychiatryczne. Powyższe okoliczności, zdaniem Prokuratora, nasuwają zastrzeżenia co do stanu zdrowia i zdolności zdrowotnych M. K. do prowadzenia pojazdów mechanicznych.

Starosta [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015 r., poz.155 ze zm. dalej jako "ustawa o kierujących pojazdami" lub w skrócie "u.k.p."), skierował M. K. na badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...], celem ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M. K., decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że skierowanie na badania lekarskie wydaje się, gdy zachodzą "uzasadnione zastrzeżenia" co do stanu zdrowia kierowcy, a zatem gdy okoliczności sprawy z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują, że w przypadku konkretnego kierującego mogą występować przeciwwskazania zdrowotne, co do dalszego jego udziału w ruchu drogowym. Przy interpretacji przesłanki "uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia" należy mieć na uwadze cel ustawy, którym jest zapobieganie zagrożeniom w ruchu drogowym spowodowanym przez osoby, których stan zdrowia uniemożliwia sprawne prowadzenie pojazdów. Omawiany warunek w niniejszej sprawie został spełniony. Z wniosku Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] oraz dołączonej przez niego opinii sądowo-psychiatrycznej, wynika bowiem, że biegli stwierdzili u M. K. objawy choroby psychicznej, a ponadto ustalili, że od około roku badana przerywała systematyczne leczenie psychiatryczne, na skutek czego nastąpił u niej nawrót ostrych objawów psychotycznych. Obecnie nie jest bezwzględnie konieczne skierowanie M. K. na leczenie psychiatryczne szpitalne, bowiem badana zobowiązała się do zgłoszenia w poradni PZP i kontynuowania leczenia. Gdyby jednak nie podjęła i nie kontynuowała leczenia ambulatoryjnego, wskazane jest skierowanie M. K. na szpitalne leczenie psychiatryczne, gdyż brak leczenia powoduje u niej znaczne pogorszenie stanu psychicznego zdrowia i trudności w codziennym funkcjonowaniu. Zdaniem Kolegium całokształt okoliczności sprawy potwierdza, że istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu psychicznego zdrowia M. K., o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2014 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz. U. z 2014 r., poz. 949). Zatem niezbędne jest dokonanie oceny predyspozycji zdrowotnych M. K. do kierowania pojazdami. Podkreślić przy tym należy, że skierowanie na badanie lekarskie może nastąpić, gdy jest prawdopodobne, że stan zdrowia kierującego świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami, nie jest natomiast wymagana pewność w tym zakresie. Ostatecznie kwestia predyspozycji zdrowotnych kierowcy do prowadzenia pojazdami mechanicznymi rozstrzygana jest w orzeczeniu wydanym przez uprawnionych do tego lekarzy.

Powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] M. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. W skardze wniosła o odstąpienie od skierowania jej na badanie lekarskie. Podkreśliła, że ma prawo wyboru lekarza, gdyż nie jest ubezwłasnowolniona. Ponadto stwierdziła, że od 40 lat prowadzi samochód i przez ten okres nie otrzymała żadnego upomnienia. Samochód jest jej potrzebny do przemieszczania się. W ocenie skarżącej, skierowanie jej na badania lekarskie zostało podyktowane wyłącznie donosami oraz złośliwościami. Do skargi M. K. dołączyła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lutego 2013 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi. Podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, podkreślając, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadniał konieczność dokonania oceny predyspozycji zdrowotnych skarżącej do kierowania pojazdami oraz stwierdzenia, czy stwarza ona zagrożenie dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Dodatkowo Kolegium wskazało, że dołączone do skargi zaświadczenie lekarskie jest nieaktualne, bowiem zostało wystawione dnia [...] lutego 2013 r., czyli dwa lata przed złożeniem przez Prokuratora wniosku o wydanie decyzji w sprawie skierowania skarżącej na badania lekarskie.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a."), oddalił skargę M. K.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami. Powołane przepisy nie precyzują, jakie zastrzeżenia są wystarczające do skierowania danej osoby na badania lekarskie. Mowa w nich jedynie o tym, że muszą być one "uzasadnione" i "poważne" oraz że informacja o nich musi być wiarygodna. Są to zatem stwierdzenia dość ogólne, pozostawiające właściwemu organowi administracji możliwość dokonania oceny, czy w konkretnym wypadku przedmiotowe zastrzeżenia są właśnie tego rodzaju. Z unormowań tych wynika, że decyzja o skierowaniu na badania lekarskie może zapaść wówczas, gdy organ znajdzie się w posiadaniu informacji nasuwających zastrzeżenia co do warunków zdrowotnych kierowcy, a źródło uzyskania tego typu informacji jest wiarygodne. W literaturze wskazuje się, że chodzi o przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem. Może to być np. pochodząca z różnych źródeł informacja o pogarszającym się stanie zdrowia i objawach chorobowych świadczących o zaistnieniu przeciwwskazań do wydania prawa jazdy (aktywna forma alkoholizmu, narkomania, wada wzroku, padaczka itp.).

W rozpoznawanej sprawie przyczyną skierowania skarżącej przez Starostę [...] na badania lekarskie była informacja uzyskana z przedstawionej przez prokuratora opinii sądowo-psychiatrycznej, z treści której wynika, że w toku badań u skarżącej rozpoznano objawy choroby psychicznej, tj. schizofrenii paranoidalnej. Podstawą do wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie jest wiarygodna informacja o zastrzeżeniach, co do stanu zdrowia kierującego pojazdem, nie zaś ustalenie, czy rozpoznane zmiany skutkują niezdolnością do prowadzenia pojazdów. Stwierdzenie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami należy do uprawnionego lekarza, który na podstawie badania lekarskiego wydaje przewidziane prawem orzeczenie. Przepis art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. ma zastosowanie niezależnie od tego, czy zastrzeżenia powstały w związku z zachowaniem się i sposobem prowadzenia przez daną osobę pojazdem czy też uzyskane przez organ informacje, uprawdopodabniające pośrednio wątpliwości co do posiadania przez konkretnego kierowcę sprawności wymaganej do prowadzenia pojazdu, mają źródło w innych okolicznościach. W niniejszej sprawie zaistniała druga z tych sytuacji. Zastrzeżenia co do stanu zdrowia M. K. zostały bowiem ujawnione w związku z prowadzeniem cywilnej sprawy o umieszczenie skarżącej, bez jej zgody, w szpitalu psychiatrycznym oraz w następstwie sporządzenia na potrzeby tego postępowania przez biegłych specjalistów opinii sądowo-psychiatrycznej. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu oraz dokumentacji medycznej biegli stwierdzili, że skarżąca leczyła się psychiatrycznie od 1989 r. do około 2013 r. Początkowo rozpoznano u niej nerwicę, a w 2004 r. schizofrenię paranoidalną. Leczenie to jednak skarżąca przerwała. Wówczas nastąpił nawrót ostrych objawów psychotycznych, co powoduje urojenia ksobne i prześladowcze, omamy słuchowe, osłabienie pamięci, wzmożony napęd ruchowy. W ocenie biegłych, w przypadku niepodjęcia przez skarżącą leczenia ambulatoryjnego, wskazane jest skierowanie jej na leczenie psychiatryczne szpitalne, gdyż zaniechanie leczenia powoduje u niej znaczne pogorszenie stanu psychicznego zdrowia i trudności w codziennym funkcjonowaniu. Opisane przypadłości zdrowotne, zdaniem Sądu, niewątpliwie należy kwalifikować do tych, które mogą potencjalnie wpływać na wymaganą od kierującego pojazdem zdolność panowania nad swoim zachowaniem w trakcie uczestniczenia w ruchu drogowym. Powyższa informacja o zastrzeżeniach, co do stanu zdrowia skarżącej oraz o rozpoznaniu przez biegłych sądowych u skarżącej schizofrenii paranoidalnej, stanowi informację wiarygodną, uzasadniającą wydanie decyzji na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami.

WSA w Opolu stwierdził ponadto, że w niniejszej sprawie bez znaczenia jest złożone przez M. K. zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lutego 2013 r. o braku przeciwwskazań psychiatrycznych do prowadzenia przez nią pojazdów mechanicznych. Zaświadczenie to - jak słusznie zauważył organ odwoławczy - zostało wydane jeszcze przez złożeniem przez Prokuratora wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie skierowania skarżącej na badanie lekarskie. Nadto nie wynika z niego, aby zostało ono wydane przez lekarza uprawnionego do badań lekarskich osób ubiegających się o uzyskanie uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców oraz by zostało sporządzone na druku według wzoru określonego w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców. Posiadanie zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami silnikowymi, nie stanowi przeszkody do kontroli stanu zdrowia, gdy pojawią się uzasadnione w tym zakresie wątpliwości. Organy nie mogą samodzielnie dokonywać wiążącej oceny stanu zdrowia skarżącej. Skierowanie na badanie lekarskie ma właśnie na celu wyjaśnienie wątpliwości, czy stwierdzone w opinii psychiatrycznej organiczne zaburzenia osobowości M. K. mogą mieć wpływ na jej zachowanie się jako uczestnika ruchu drogowego. Decyzja starosty nie ogranicza w żadnym zakresie praw skarżącej i nie powoduje ich utraty. Służy ona tylko do wyjaśnienia istniejących w tym względzie uzasadnionych zastrzeżeń. W wyniku przeprowadzonego badania może się więc okazać, że zastrzeżenia te nie zostaną potwierdzone, a zatem, że nie istnieją żadne przeciwwskazania do prowadzenia pojazdów. Celem badań jest jedynie weryfikacja powziętych przez organ wątpliwości. Taka weryfikacja jest niezbędna, gdyż z punktu widzenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym nie jest obojętne, czy kierowca potrafi powściągnąć emocje w sytuacjach stresowych, z którymi będzie stykał się na drodze. Nie ma natomiast znaczenia fakt, czy pojawiające się na tym tle dysfunkcje mają postać jednostki chorobowej, czy też cechy nieprawidłowej osobowości. Każda trwała niemożność emocjonalnego poradzenia sobie z sytuacjami drogowymi jest elementem dyskwalifikującym kierowcę. Dlatego też stan psychiczny, emocjonalny kierującego pojazdem nie jest bez znaczenia dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu złożyła M. K., reprezentowana przez adwokata. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów świadczonej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami przez przyjęcie, iż samo leczenie psychiatryczne, prowadzenie sprawy o umieszczenie M. K. w szpitalu psychiatrycznym, treść opinii sądowo-psychiatrycznej stanowią wystarczającą przesłankę do skierowania skarżącej na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, pomimo kontynuowania leczenia, przedstawienia zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez psychiatrę o braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami mechanicznymi.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że samo kierowanie przez rodzinę M. K. spraw do Sądu celem umieszczenia skarżącej w szpitalu psychiatrycznym w żadnej mierze nie świadczy o stwarzaniu jakiegokolwiek zagrożenia dla ruchu drogowego. Także fakt, że skarżąca leczy się psychiatrycznie nie może automatycznie powodować stwierdzenia przeciwwskazań do kierowania pojazdami, tym bardziej, że uczęszcza ona regularnie do lekarza, który podtrzymuje treść zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do kierowania przez nią pojazdami. Z uwagi na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa w ruchu drogowym, ustawodawca przyznał staroście uprawnienie do skierowania na badania osoby, której stan zdrowia nasuwa uzasadnione i poważne zastrzeżenia. Nie wymaga się przy tym, aby osoba ta dopuściła się jakiegokolwiek wykroczenia bądź przestępstwa. Skierowanie kierowcy na badania lekarskie nie może być automatyczne. Organ winien prawidłowo rozpatrzeć czy istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy. Takich przesłanek w niniejszej sprawie nie ma. Skarżąca rzeczywiście choruje od lat, ale leczy się regularnie i uczęszcza na wizyty do lekarza. Do chwili obecnej prowadziła swobodnie samochód, nie spowodowała żadnej kolizji drogowej, nie popełniła wykroczeń drogowych. Są to okoliczności niezwykle istotne, albowiem gdyby stwierdzone u skarżącej schorzenie nie pozwalało na bezpieczną jazdę, to już uprzednio z pewnością naruszyłaby przepisy drogowe. Nieporozumieniem jest oparcie zawiadomienia o sam fakt prowadzenia sprawy o przymusowe umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym oraz o zapadłe tam opinie, skoro wniosek został oddalony. Opinia sądowo-psychiatryczna wydana na potrzeby innego postępowania, zawierająca ocenę stanu zdrowia, nie daje podstaw do skierowania skarżącej na badania lekarskie. Takie skierowanie - w ocenie skarżącej kasacyjnie - stanowi dodatkową represję i szykanę stosowaną wobec niej jako osoby badanej sądowo-psychiatrycznie w innym postępowaniu, tym bardziej, iż sprawa, w której takie badanie przeprowadzono nie dotyczy przestępstwa związanego z naruszeniem bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Powyższe okoliczności powinny być starannie i szczegółowo sprawdzone przez organy orzekające w niniejszej sprawie, zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z powyższych względów w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 1 pkt 5 w zw. art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami i przyjęcie, iż samo leczenie się psychiatryczne, prowadzenie sprawy o umieszczenie M. K. bez jej zgody w szpitalu psychiatrycznym; treść opinii sądowo-psychiatrycznej, stanowią wystarczającą przesłankę do skierowania skarżącej na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.

Ponadto na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. M. K. zrzekła się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie przesłanki uzasadniające nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził tak rozumianej nieważności postępowania sądowego. Dlatego skarga kasacyjna podlegała rozpoznaniu w granicach zgłoszonych w niej zarzutów.

W skardze kasacyjnej sformułowano wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego, wytykając Sądowi I instancji niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 1 pkt 5 w zw. art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami. Zgodnie z art. 75 ust. 1 u.k.p. badaniom lekarskim podlegają nie tylko ubiegający się o uzyskanie po raz pierwszy uprawnień do kierowania pojazdami, ale także inne osoby wymienione w tym przepisie, w tym między innymi osoby występujące o przywrócenie uprawnień cofniętych im wcześniej ze względu na stan zdrowia, a ponadto osoby posiadające prawo jazdy, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu ich zdrowia (art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p.). Powyższa regulacja potwierdza przyjętą przez ustawodawcę zasadę, że od kierującego wymaga się nie tylko posiadania teoretycznych wiadomości i umiejętności praktycznych. Dla bezpieczeństwa samego zainteresowanego, jak też innych kierowców, niezbędne jest także, aby w ruchu drogowym uczestniczyły wyłącznie osoby, u których nie występują przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami. Uprawnienia do kierowania pojazdami może otrzymać jedynie osoba, która wykaże się zarówno odpowiednią znajomością przepisów o ruchu drogowym i opanowaniem techniki prowadzenia pojazdu, jak i odpowiednim stanem zdrowia. Tym samym uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami oznacza w istocie potwierdzenie uzyskania przez kierującego niezbędnych kwalifikacji teoretyczno-praktycznych oraz posiadanie na dzień uzyskania takich uprawnień wymaganej sprawności psychofizycznej.

Nie ulega wątpliwości, że kondycja zdrowotna każdego człowieka, w tym i kierującego, może z czasem ulec pogorszeniu. Ewentualne niedomagania zdrowotne kierowcy są ważnym czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo nie tylko samego zainteresowanego ale także innych uczestników ruchu drogowego. Ochrona bezpieczeństwa ruchu drogowego wymaga zatem, aby organ wydający uprawnienia do prowadzenia pojazdów czuwał nie tylko nad tym, aby uprawnienia te otrzymały osoby mające odpowiedni stan zdrowia, ale także by kontrolował on, czy kierujący w późniejszym czasie nie utracił zdolności zdrowotnych do kierowania pojazdami. Temu celowi miała i ma służyć instytucja wprowadzona poprzednio do ustawy Prawo o ruchu drogowym, a obecnie w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami.

Ostatnio powołany przepis stanowi, że starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy (...) na badania lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego. Skierowanie na badanie ma wykazać istnienie lub brak przeciwwskazań zdrowotnych do prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu drogowym. Jest zatem dozwoloną przez ustawodawcę formą kontroli posiadanych przez kierującego uprawnień. Zawarte w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.k.p. sformułowanie "starosta wydaje decyzję", dowodzi, że skorzystanie z takich uprawnień nie zależy od swobodnego uznania organu. Decyzja o skierowaniu na omawiane badanie jest decyzją o charakterze związanym. Jeżeli stan zdrowia kierującego nasuwa zastrzeżenia, o jakich mowa w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b i art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami, organ zobowiązany jest do skierowania kierującego na omawiane badania.

Zauważyć przy tym należy, że samo skierowanie na badanie nie pozbawia jeszcze kierującego możliwości prowadzenia pojazdu. Ponadto organ kierujący na takie badania ocenia jedynie, czy istnieją zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego, nie przesądza natomiast, czy sygnalizowane zmiany chorobowe skutkują niezdolnością kierowcy do prowadzenia pojazdów. Stwierdzenie braku lub istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami należy do uprawnionego lekarza, który na podstawie badania lekarskiego wydaje odpowiednie, przewidziane prawem orzeczenie. W przypadku niekorzystnego orzeczenia kierujący może w stosownym trybie domagać się ponownego badania. Dopiero w razie ostatecznego orzeczenia stwierdzającego istnienie przeciwwskazań zdrowotnych kierującemu cofa się uprawnienia do prowadzenia pojazdami. Taka decyzja wydawana jest jednak w późniejszym, odrębnym postępowaniu. Kierujący od takiego rozstrzygnięcia (art. 103 ust. 1 pkt 1 u.k.p.) może wnosić przysługujące mu środki zaskarżenia.

Skierowanie na badanie, o jakim mowa w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.k.p. organ - o czym była już mowa - wydaje w razie nasuwających się zastrzeżeń co stanu zdrowia kierującego. Ustawa o kierujących pojazdami nie precyzuje dokładnie, o jakie zastrzeżenia tu chodzi, ani ich bliżej nie definiuje. Należy w związku z tym wskazać, że zgodnie ze słownikowym znaczeniem słowo "zastrzeżenie" oznacza "krytyczną uwagę, wątpliwość" (por. "Wielki Słownik Poprawnej Polszczyzny", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, str. 1455). Należy również mieć na uwadze, że w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.k.p. mowa jest o "uzasadnionych", a w art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. o "uzasadnionych i poważnych" zastrzeżeniach co do stanu zdrowia kierującego pojazdem. Oba te sformułowania są dość ogólne. W piśmiennictwie i orzecznictwie, jak trafnie zauważył WSA w Opolu, przyjmuje się jednak, że podstawą skierowania kierowcy na badania mogą stanowić tylko takie przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie sprawności zdrowotnej kierującego. Istnienie takich przesłanek organ analizuje na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Musi on mieć przy tym na uwadze między innymi treść przekazanych mu informacji a także ocenić wiarygodność źródła takich danych.

W rozpatrywanej sprawie Sad I instancji trafnie uznał, że w przypadku M. K. nasuwały się uzasadnione zastrzeżenia co do jej stanu zdrowia oraz co do zachowania przez nią zdolności do kierowania pojazdami. Istotne i wiarygodne w tym zakresie zastrzeżenia przekazał organowi Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...], dołączając do swego zawiadomienia opinię biegłych sądowych, sporządzoną na użytek postępowania w sprawie cywilnej, w której Prokuratura Rejonowa w [...] brała udział, a która to sprawa dotyczyła umieszczenia M. K., bez jej zgody, w szpitalu psychiatrycznym. Ze wspomnianej opinii biegłych sądowych wynika, że M. K. od 1989 r. leczyła się na nerwicę. W 2004 r. rozpoznano u niej schizofrenię paranoidalną. Choroba ta wymaga przyjmowania leków, ale skarżąca przerwała leczenie, co spowodowało u niej nasilenie objawów chorobowych (urojenie ksobne i prześladowcze, omamy słuchowe, osłabienie pamięci, wzmożony napęd ruchowy). Biegli stwierdzili ponadto, że przerwanie leczenia powoduje pogorszenie się stanu zdrowia i trudności w codziennym funkcjonowaniu. Obecnie M. K. powinna podjąć leczenie ambulatoryjne w Poradni Zdrowia Psychicznego i przyjmować niezbędne leki. W przeciwnym razie konieczne będzie skierowanie jej na szpitalne leczenie psychiatryczne.

Wskazana opinia biegłych sądowych, potwierdzająca fakt, stwierdzenia u M. K. choroby psychicznej oraz konieczność stałego leczenia i przyjmowania leków, w pełni uprawniała organ do zastosowania instytucji przewidzianej w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami. Pojęcie "zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy" użyte w powołanym przepisie obejmuje także zastrzeżenia co do stanu zdrowia psychicznego. W przypadku wątpliwości w tym zakresie, zasadnie powziętych przez organy, najwłaściwszą formą dozwolonej kontroli posiadanych przez M. K. uprawnień, było zatem skierowanie skarżącej na omawiane badania lekarskie. Niezbędne jest bowiem wyjaśnienie wpływu nie tylko choroby ale i leków, które skarżąca powinna obecnie przyjmować, na jej aktualną zdolność do prowadzenia pojazdami i zdolność rozwiązywania sytuacji na drodze. Sąd administracyjny ani organy administracji orzekające w sprawach uprawnień do kierowania pojazdami nie są kompetentne do wypowiadania się w tym zakresie. Okoliczności te mogą być analizowane jedynie przez uprawnionych lekarzy. To, czy określony rodzaj choroby psychicznej może powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów zweryfikuje dopiero badanie lekarskie, które wykaże, czy skarżąca aktualnie może kierować pojazdem, czy też istnieją ku temu przeciwwskazania. Decyzja wydana na podstawie art. 99 ust.1 pkt 2 lit. b) u.k.p. kieruje kierowcę na wspomniane badania lekarskie, w żaden natomiast sposób nie przesądza jeszcze kwestii zdolności osoby kierowanej do kierowania pojazdami mechanicznymi.

Trafności powyższego stanowiska, wbrew twierdzeniom M. K., nie podważają okoliczności podniesione przez nią w skardze kasacyjnej. W sprawie nie może mieć istotnego znaczenia ani fakt, że kilka lat wcześniej nie stwierdzono u skarżącej przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów, ani fakt, że dotychczas nie spowodowała ona żadnych kolizji drogowych. Oczywistym bowiem jest, że dla zastosowania instytucji przewidzianej w art. 99 ust.1 pkt 2 lit. b) u.k.p. istotne jest, czy aktualny stan zdrowia nasuwa zastrzeżenia co do możliwości bezpiecznego udziału w ruchu drogowym, a nie to czy kierowca we wcześniejszym okresie, z uwagi na ówczesny stan zdrowia, spowodował realne zagrożenie dla siebie i innych uczestników ruchu drogowego.

Z powyższych względów zarzut niewłaściwego zastosowania art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami uznać należy za całkowicie bezzasadny. Dlatego też skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw prawnych podlegała oddaleniu na mocy art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Odnosząc się do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej w postępowaniu kasacyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że w postępowaniu kasacyjnym brak jest podstaw prawnych do orzekania w tym zakresie. Przepisy art. 209 i art. 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.