Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1662/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2 pkt 2, art. 2 pkt 7 lit a, art. 24 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.), Sędzia NSA Anna Łukaszewska – Macioch, Sędzia del. NSA Jerzy Solarski, Protokolant asystent sędziego Marta Romanowska, po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Gd 304/11 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 1 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 304/11 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w pkt. 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...]kwietnia 2010 r., nr [...], w pkt 2. określił, że decyzje uchylone w punkcie pierwszym wyroku nie mogą być wykonane.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...]października 2009 roku, nr [...] przyznał prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla D. B. od dnia 1 października 2008 roku do dnia 30 września 2009 roku w kwocie 500 zł miesięcznie.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] wydanym na podstawie art. 61 § 1 i 4 k.p.a. w związku z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) dalej "ustawa z dnia 7 września 2007r." Wójt Gminy P. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej powyższą decyzją.

Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], Wójt Gminy P. uchylił decyzję własną z dnia [...] października 2009 r. w części dotyczącej świadczeń za okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 28 lutego 2010 r. i odmówił prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego za ten okres. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w dniu 30 marca 2010 roku do organu wpłynęła informacja od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K., iż w dniu 23 marca 2010 roku dłużnik alimentacyjny P. P. przedstawił dowody wpłat bezpośrednich kierowanych do wierzycielki (przedstawicielki ustawowej D. B. – M. B.) w 2009 roku oraz styczniu i lutym 2010 roku, w wysokości 500 zł oraz 200 zł. Wierzycielka złożyła w dniu 26 marca 2010 r. oświadczenie, iż nie potwierdza otrzymywanych kwot jako należności z tytułu alimentów, to jednak w opinii organu wpłaty były dokonywane z tytułu zasądzonych alimentów na D. B. (kwoty są zgodne z wyrokiem Sądu Rejonowego w Kartuzach, sygn. akt III RC 162/07, a wpłaty dokonywane są w okresach miesięcznych). Z tych przyczyn, wskazując na treść art. 2 pkt 7 oraz art. 24 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 7 września 2007 r. organ I instancji stwierdził brak uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ww. okresie.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. B. wskazała, że postanowienie z dnia [...] kwietnia 2010 roku o wszczęciu postępowania zostało wydane bez podstawy faktycznej i prawnej. Zarzuciła też brak podstawy prawnej i faktycznej do wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r., gdyż nie zachodzą przesłanki do uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do świadczeń, ani o odmowie prawa do świadczeń w okresie, którego dotyczy zaskarżona decyzja.

Podniosła, że zgodnie z art. 451 § 1 Kodeksu cywilnego, jako przedstawiciel ustawowy D.B. miała prawo zaliczać dokonywane wpłaty na zaległe świadczenia uboczne - tj. koszty i zaległe odsetki, oraz na zaległe świadczenia główne. W braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela, spełnione świadczenia zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeśli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego. Nawet zatem przy przyjęciu, że dokonywane przez dłużnika w 2009 i 2010 roku wpłaty należy traktować jako alimenty, to powinny być one zaliczone na poczet alimentów zaległych, a nie mogą być potraktowane jako alimenty bieżące. W ocenie odwołującej się, w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy chodzi o alimenty bieżące, a takich alimentów ani odwołująca się, ani uprawniony do alimentów, nie otrzymywali.

Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M. B., decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 1, art. 2, art. 12, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że za nienależnie pobrane świadczenie uznaje się - w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie może pobrać od dłużnika alimentów przysługujących za czas trwania okresu świadczeniowego. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że świadczenie alimentacyjne staje się świadczeniem nienależnie pobranym. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują bowiem wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne.

W skardze na powyższą decyzję M. B. zarzuciła naruszenie art. 2 pkt 7 lit. d oraz art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r., wnosząc o jej uchylenie w całości. Skarżąca podniosła, że w okresie od 1 października 2009 roku do dnia 28 lutego 2010 roku, kiedy to pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, egzekucja prowadzona przeciwko dłużnikowi była bezskuteczna i faktu tego nie zmieniły dokonane przez niego w tym okresie wpłaty kwot po 500 zł i 200 zł. Wpłaty te nie wyczerpywały bowiem pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, co w świetle art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. jest równoznaczne z bezskutecznością egzekucji. Wobec tego, otrzymane od dłużnika w ww. okresie kwoty stanowiły świadczenie alimentacyjne za przedmiotowy okres. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie opiewało na ten sam okres, co alimenty, dlatego pobrane przez skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie były świadczeniami nienależnymi, w związku z czym nie zaistniała podstawa prawna do wydania zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając skargę za zasadną wskazał, że w niniejszej sprawie organ I instancji w dniu [...] kwietnia 2010 r. uchylił częściowo własną decyzję z dnia [...] października 2009 r., którą przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na D. B. i odmówił prawa do ww. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 października 2009 roku do dnia 28 lutego 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że decyzje organów zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż postępowanie toczyło się w trybie wznowieniowym, tym samym organ, powinien wydać jedną z decyzji określonych w art. 151 kpa. W niniejszej sprawie nie zostały jednak wydane decyzje, o których stanowi art. 151 kpa, organ pierwszej instancji uchylił jedynie częściowo decyzję z dnia [...] października 2009 r. i w tym zakresie orzekł merytorycznie, natomiast organ II instancji utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy, pomimo, że takiego rozstrzygnięcia nie przewiduje art. 151 kpa. Po uchyleniu decyzji ostatecznej organ nie rozstrzygnął całej sprawy merytorycznie, do czego był zobowiązany. Organy rozpoznając sprawę po uchyleniu decyzji z dnia [...] października 2009 r., powinny również zastosować przepisy dotyczące przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10, art. 15, art. 18 oraz art. 20 ustawy, a nie art. 24 ust. 1 ustawy regulującego odrębne postępowanie. Rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy może odnosić skutej jedynie na przyszłość, gdyż decyzja tego rodzaju jest konstytutywną i skutkuje zmianą lub rozwiązaniem stosunku administracyjno-prawnego ex nunc tj. z chwilą wejścia tej decyzji do obrotu prawnego. W sytuacji zatem, gdy organ prowadzi postępowanie wznowieniowe, przepis ten nie znajduje zastosowania. Postępowanie wznowieniowe ma bowiem na celu weryfikację decyzji ostatecznej dokonywaną zgodnie z treścią art. 151 kpa.

W ocenie Sądu I instancji, organy nie odniosły się należycie do twierdzeń skarżącej dotyczących znacznych zaległości dłużnika alimentacyjnego i zaliczania przez wierzycielkę dokonywanych przez niego wpłat właśnie na te zaległe świadczenia, nie wyjaśniły dlaczego nie wzięły tych okoliczności pod uwagę, uznając egzekucję prowadzoną w niniejszej sprawie za skuteczną, a świadczenia uzyskane przez skarżącą za nienależne.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy, organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z art. 2 pkt 7 lit. d tej ustawy wynika zaś, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty.

Uchylenie lub zmiana w trybie art. 24 ust. 1 ustawy decyzji administracyjnej, następuje w określonym celu jakim jest zmiana - ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa. Sąd uznał więc, ze skoro art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. takiej sytuacji nie reguluje, to postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu. Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji weryfikującej może odnosić skutek jedynie na przyszłość. W sytuacji, gdy upłynął już okres, na jaki świadczenie zostało przyznane zastosowanie znaleźć może jedynie instytucja materialnoprawna zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Sąd podkreślił, że dobrowolna wpłata przez dłużnika alimentacyjnego, z pominięciem komornika, do rąk przedstawicielki ustawowej wierzyciela alimentacyjnego pewnej kwoty pieniędzy na poczet istniejących zaległości alimentacyjnych nie uprawnia do przyjęcia, że egzekucja stała się skuteczna. Ponadto wyjaśnił, odwołując się do definicji ustawowej pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia" zawartej w art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy z dnia 7 września 2007 r., że sformułowanie "w dniu ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym czasie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł, obydwa świadczenia muszą być wypłacane za ten sam okres.

Sąd wskazał, że w obowiązującym stanie prawnym zasady zarachowania zapłaty i kolejności spłaty długów są uregulowane w art. 451 § 1-3 Kodeksu cywilnego i stwierdził, że organy obu instancji powinny rozważyć wnikliwie, czy w sprawie istotnie zaistniał przypadek pobrania przez skarżącą nienależnego świadczenia, a w tym zakresie powinny ocenić jednoczesność świadczeń. Jeżeli bowiem wpłacone dobrowolnie przez dłużnika bezpośrednio na rzecz wierzyciela kwoty nie zostały zaliczone przez niego na poczet należności alimentacyjnych przypadających w okresie objętym decyzją przyznającą świadczenia z funduszu i prawnie skuteczne byłoby oświadczenie przedstawicielki ustawowej wierzyciela o zaliczeniu otrzymanych kwot na poczet zaległych alimentów, nie można byłoby przyjąć zaistnienia faktu równoczesności pobierania świadczeń. Jedynie w przypadku ustalenia, że wpłacona tytułem alimentów kwota obejmowała należności alimentacyjne pokrywające się czasowo z należnościami przyznanymi z funduszu alimentacyjnego, można byłoby uznać, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były świadczeniami nienależnie pobranymi.

Ponadto, Sąd I instancji wskazał, że w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r., ustawodawca nie posługuje się kryterium okresu, za jaki brak powodzenia w wyegzekwowaniu okresowo przypadających należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych pozwala przesądzić o stanie bezskuteczności egzekucji. W obecnie obowiązującym stanie prawnym ustawodawca posłużył się okresem dwumiesięcznym, dla zakreślenia terminu, w jakim istnienie stanu niemożności wyegzekwowania od dłużnika alimentacyjnego należności w ustalonej w ustawie wysokości powinno się utrzymać, aby można było mówić o bezskuteczności egzekucji. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy w okresie dwumiesięcznym zaistnieć musi niemożność wyegzekwowania "pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów", co zdaniem Sądu I instancji, interpretować należy jako brak możliwości wyegzekwowania w okresie poprzedzających dwóch miesięcy pełnej sumy przypadających od dłużnika alimentacyjnego świadczeń na rzecz osoby uprawnionej, należnych za wszystkie nieuregulowane okresy świadczeniowe. Dopiero w przypadku wyegzekwowania należności we wskazanym okresie można mówić o egzekucji skutecznej. W ocenie Sądu pierwszej instancji taki sposób wykładni art. 2 pkt 2 ustawy pozostaje zgodny z treścią art. 23 i 24 ust. 1 ustawy, gdyż w przypadku jednoczesnego uzyskiwania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz alimentów przypadających na rzecz osoby uprawnionej od dłużnika alimentacyjnego, organ po wydaniu ostatecznej decyzji o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego z funduszu świadczenia posiadałby, zgodnie z art. 23 ust. 5 ustawy, z mocy prawa możliwość ich potrącenia z bieżąco przypadających świadczeń z funduszu. W przeciwnym razie, uznana za przejaw skutecznej egzekucji, jednorazowa wpłata lub egzekucja należnych od dłużnika alimentacyjnego środków, w wysokości równej co najmniej dwukrotnej wysokości przypadających okresowo osobie uprawnionej do alimentów, lecz stanowiąca jedynie część zobowiązań dłużnika z powyższego tytułu, skutkowałaby każdorazowo uchyleniem decyzji o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego i zaniechaniem jego dalszej wypłaty. Sąd I instancji wskazał, że w takiej sytuacji, w przypadku gdyby nie nastąpiło uiszczenie bądź ściągnięcie należnych od dłużnika alimentacyjnego należności w okresie, który następowałby bezpośrednio po wydaniu decyzji uchylającej, osoba uprawniona pozostawałaby wówczas bez środków niezbędnych dla jej utrzymania. Dla możliwości skutecznego ubiegania się o świadczenie z funduszu należałoby bowiem ponownie wykazać okoliczność spełnienia ustawowej przesłanki bezskuteczności egzekucji, warunkującej wydanie decyzji pozytywnej. W ocenie Sądu pierwszej instancji, taki sposób interpretacji definicji zawartej w art. 2 pkt 2 ustawy, w kontekście ustalenia znaczenia pojęcia egzekucji skutecznej, nie byłby prawidłowy. Sąd I instancji zauważył, że w sprawie organy co najmniej przedwcześnie uznały egzekucję prowadzoną wobec dłużnika alimentacyjnego za skuteczną, gdyż nie ustaliły w żaden sposób jaką część egzekwowanych należności alimentacyjnych pokryły dokonane przez dłużnika wpłaty jednak uchybienie przepisom prawa procesowego nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem organy w ogóle nie powinny w sprawie orzekać na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1, art. 107 § 3, 151 kpa i art. 24 ust. 1 ustawy, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i z tej przyczyny - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. Zaskarżając orzeczenie w całości, Kolegium wniosło o jego uchylenie i oddalenie skargi, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Powyższemu wyrokowi Samorządowe Kolegium Odwoławcze zarzuciło:

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 24 ust. 1 ustawy polegającą na przyjęciu, iż postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej uprawniającej do świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu tzn., iż wykluczona jest możliwość uchylenia decyzji przyznającej świadczenia, które ustalone zostały na miniony okres świadczeniowy, gdyż takie rozstrzygnięcie może odnosić skutek co do decyzji ustalających prawo do świadczeń alimentacyjnych jedynie na przyszłość, natomiast w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie w trybie przewidzianym przepisem art. 24 ust. 1 ustawy;

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 24 ust. 1 ustawy polegające na uznaniu, iż brak jest podstaw prawnych do zastosowania normy określonej tym przepisem w sytuacji, gdy wystąpienie przesłanki uzasadniającej uchylenie decyzji rozstrzygającej o przyznaniu świadczenia miało miejsce już po upływie okresu świadczeniowego, kiedy to decyzja uprawniająca do świadczenia nie była już realizowana, bowiem świadczenia przyznane na jej podstawie zostały już wypłacone;

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię przepisu art. 2 pkt. 7 lit. d ustawy polegającą na przyjęciu, iż w rozumieniu powyższej regulacji prawnej świadczenia z funduszu alimentacyjnego będzie można uznać za nienależnie pobrane jedynie wówczas gdy obydwa świadczenia, które zgodnie z przepisem art. 20 ustawy są świadczeniami okresowymi tj. świadczenia z funduszu alimentacyjnego i otrzymane przez osobę uprawnioną alimenty, zostały wypłacone jednocześnie za ten sam okres, przy przyjęciu, że jednoczesność pobierania obu świadczeń oznacza, iż świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wpłacone równocześnie alimenty;

- naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust.1 ustawy w związku z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy wyrażające się w odmowie zastosowania tych przepisów w sytuacji, gdy w okresie świadczeniowym osoba otrzymała od dłużnika alimentacyjnego kwotę na poczet alimentów (bieżących lub zaległych);

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą interpretację przepisu art. 2 pkt 2 ustawy definiującego pojęcie bezskuteczności egzekucji, polegające na przyjęciu, iż wysokość zobowiązań alimentacyjnych przypadających na okres dwumiesięczny istnienia stanu niemożności wyegzekwowania od dłużnika alimentacyjnego tych zobowiązań należy rozumieć jako brak możliwości wyegzekwowania w okresie poprzedzającym dwumiesięcznym pełnej sumy przypadających od dłużnika alimentacyjnego świadczeń na rzecz osoby uprawnionej należnych za wszystkie nieuregulowane okresy świadczeniowe;

- naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt lit. a p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że oba organy orzekające w sprawie bezpodstawnie zastosowany przepis art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów co doprowadziło do uchylenia decyzji z powodu naruszeń prawa, które w sprawie nie miały miejsca.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. podniosło, że jeżeli w przepisie art. 2 pkt 7 lit. d ustawy mowa jest o "alimentach" bez rozróżniania czy chodzi tu o alimenty bieżące czy zaległe, to przyjąć należy, że uzyskanie w okresie świadczeniowym przez osobę uprawnioną do alimentów jakichkolwiek świadczeń od dłużnika alimentacyjnego tytułem alimentów (bieżących i zaległych) wypełnia hipotezę art. 2 pkt 7 lit. d ustawy. Sąd I instancji, zawężając w sposób nieuprawniony ustawową definicję nienależnie pobranego świadczenia naruszył poprzez odmowę zastosowania przepisu art. 24 ust. 1 ustawy w związku z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy. Skarżący kasacyjnie stwierdził, że nie można podzielić przedstawionego przez Sąd I instancji sposobu interpretacji przepisu art. 2 pkt 2 ustawy definiującego pojęcie bezskuteczności egzekucji, gdyż zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję w wyniku, której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, ale też za bezskuteczną egzekucję uważa się niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie organu faktem bezspornym jest, iż kryterium warunkującym możliwość przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest zaistnienie i potwierdzenie bezskuteczności egzekucji przez właściwy organ egzekucyjny. W niniejszej sprawie Sąd I instancji zakwestionował jednak cel wpłat bezpośrednich dokonanych dobrowolnie przez dłużnika alimentacyjnego w miesiącach od stycznia 2009 do grudnia 2009 w kwocie po 500,00 zł i 200,00 zł oraz dalszych wpłat dokonanych w miesiącu styczniu i lutym 2010 r., uznając, że dokonane z pominięciem komornika wpłaty nie mogą przesądzać o tym, że egzekucja stała się skuteczna. Tymczasem wpłaty te zaspakajając po części roszczenia alimentacyjne stanowiły o skuteczności egzekucji alimentów w określonej części. Taki stan rzeczy powinien wywrzeć wpływ na zakres uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie, gdy egzekucja alimentów stała się choćby po części skuteczna. Przyjęta przez Sąd I instancji interpretacji art. 2 pkt 2 ustawy prowadzi jednak do zanegowania takiego wpływu, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 ustawy w związku z art. 2 pkt 2 ustawy i skutkuje sytuacją, w której osoba uprawniona do alimentów zachowuje prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego także w części odpowiadającej alimentom bezpośrednio świadczonym przez dłużnika w danym okresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania – z przyczyn wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Przesłanki nieważności w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały, zatem Sąd rozpoznał wniesioną skargę kasacyjną w granicach podniesionych przez stronę zarzutów, które okazały się nieusprawiedliwione.

Zarzuty przedstawione w skardze kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Należy przede wszystkim stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie uchybił – w sposób opisany w skardze kasacyjnej – wskazanym w tej skardze przepisom materialnoprawnym, a w konsekwencji uznać trzeba, że zasadnie Sąd pierwszej instancji uchylił obydwie wydane w sprawie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i art. 135 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela przyjętą w zaskarżonym wyroku wykładnię art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którą postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu. Przewidziana w tym przepisie weryfikacja świadczenia może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Nie istnieje bowiem podstawa prawna, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji znaleźć natomiast może zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 23 ust. 1 ustawy).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonał również prawidłowej wykładni art. 2 pkt 7 lit. d omawianej ustawy zawierającego definicję ustawową pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia", który to przepis do 31 grudnia 2011 r. stanowił: ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Podzielić należy stanowisko, że o "nienależnie pobranym świadczeniu" może być mowa wówczas, gdy w tym samym okresie osoba uprawniona pobiera jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł, przy czym świadczenia te muszą być wypłacone za ten sam okres. Istotną bowiem okolicznością jest tożsamość okresu, na który wypłacono równocześnie świadczenie z funduszu alimentacyjnego i alimenty. Jak słusznie bowiem wskazano w zaskarżonym wyroku w obowiązującym stanie prawnym zasady zarachowania zapłaty i kolejności spłaty długów uregulowano w art. 451 § 3 Kodeksu cywilnego i istotne znaczenie ma w każdym przypadku ustalenie na poczet długu za który miesiąc uiszczona dobrowolnie przez dłużnika kwota ma być zaliczona.

Za prawidłową uznać także należało wykładnię art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r., zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o bezskuteczności egzekucji oznacza to egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich 2 miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Przyjęta przez Sąd interpretacja, że "bezskuteczność egzekucji" oznacza brak możliwości wyegzekwowania w okresie poprzedzających dwóch miesięcy pełnej sumy przypadających od dłużnika alimentacyjnego świadczeń na rzecz osoby uprawnionej należnych za wszystkie nieuregulowane okresy świadczeniowe nie budzi wątpliwości.

Dokonana w zaskarżonym wyroku wykładnia wskazanych wyżej przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, którą niniejszy skład Sądu podziela nawiązuje do stanowiska wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2010 r., I OSK 597/10, publ. Lex nr 603373. Stanowisko tam zawarte znalazło pełną akceptację w orzecznictwie tego Sądu (vide np. wyroki NSA: z dnia 21 października 2010 r., publ. Lex nr 745365, I OSK 899/10, z dnia 28 czerwca 2011 r., publ. CBOIS, I OSK 330/11 i z dnia 14 lipca 2011 r., I OSK 681/11, publ. Lex nr 1082798).

Wobec powyższego nie mógł w konsekwencji zostać uwzględniony również zarzut niewłaściwego zastosowania art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. w związku z art. 2 pkt 7 lit d tej ustawy – poprzez odmowę zastosowania tych przepisów. Jak bowiem słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, odwołując się do dokonanej wcześniej wykładni wskazanych przepisów, w stanie faktycznym sprawy, skoro rozstrzygnięcie dotyczyło wypłaconych w przeszłości świadczeń, przepisy te nie miały w sprawie zastosowania.

Z przyczyn wskazanych powyżej Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.