Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 389/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-07-04 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie/zarządzenie referendarza sądowego - SPP
Powołane przepisy: article: art. 260 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 04 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 maja 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 389/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie [...] wraz ze skargą na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania, złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy, w zakresie zwolnienia z kosztów wpisu sądowego. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy sprecyzowano, że wniosek dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych.

Postanowieniem z 30 maja 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 389/17 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając napisał, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) można przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazał, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).

Dalej referendarz napisał, że wnioskujące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 z późn. zm.) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności, wynikających z art. 42 ustawy o stowarzyszeniach. W związku z tym, zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach, stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które są środkami działania i które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., I OZ 519/09, Lex nr 574295). Dodatkowo wskazał, iż zmiana ustawy o stowarzyszeniach wprowadzona ustawą z dnia 25 września 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015r. poz. 1393), która weszła w życie z dniem 20 maja 2016 r., umożliwiła stowarzyszeniom pozyskiwanie środków z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej.

Referendarz sądowy podkreślił, że jak wynika ze znajdującego się w aktach regulaminu, majątek stowarzyszenia pochodzi m.in. ze składek członkowskich. Wnioskujące stowarzyszenie oświadczyło jednak, iż nie ma żadnego majątku, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej. Zdaniem referendarza w takiej sytuacji należy stwierdzić, że przyznanie stowarzyszeniu wnioskowanego prawa pomocy nie jest możliwe. W sytuacji rezygnacji przez członków stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 9 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej, gdyż za okoliczność opisaną wyżej nie może być uznane odstąpienie od pobierania składek członkowskich.

Na marginesie referendarz sądowy napisał, że ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354).

W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej, zwolnienie, w części, z kosztów wpisu sądowego, ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu. Uzasadniając podkreśliło, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno-prawny, polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy inwestycji polegającej na budowie turbin wiatrowych. Zdaniem wnoszącego sprzeciw ww. sprostowanie i uzupełnienie jest niezbędne, bowiem ten sam inwestor prowadzi podobną inwestycję na zarówno na terenie [...], które to sprawy są przedmiotem innych postępowań sądowoadministracyjnych, toczących się przed WSA w Poznaniu. Ponadto Stowarzyszenie zarzuciło niezbadanie w żaden sposób stanu formalno-prawnego i materialnego Stowarzyszenia, skoro referendarz stwierdził w uzasadnieniu, że członkowie Stowarzyszenia nie uiszczają składek członkowskich, zaś Stowarzyszenie złożyło oświadczenie wręcz przeciwne i zadeklarowało częściową wpłatę z tytułu wpisu, pochodzącą z dobrowolnych składek członkowskich, zaś Sąd do dnia sporządzenia sprzeciwu nie określił wysokości wpisu. W związku z powyższym Stowarzyszenie wniosło o zwolnienie z kosztów sądowych w części dotyczącej opłaty od skargi, jak również o ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Stowarzyszeniu spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Konieczna jest więc ocena złożonego przez skarżące Stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym zawartych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nie posiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd orzekający w pełni podziela argumentację zawartą w uzasadnieniu. Udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).

Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwala z przekonaniem stwierdzić, że skarżące Stowarzyszenie podjęło działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za niewystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, iż skarżące stowarzyszenie jest organizacją działającą społecznie. Wybierając formę stowarzyszenia zwykłego stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie wykazało, że nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide: postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10; CBOSA). Okoliczności te nie zostały jednak w żaden sposób wykazane w niniejszej sprawie. Nawet nie podjęto takiej próby ograniczając się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia o braku posiadania środków, dochodów i majątku. Samo zaniechanie egzekwowania obowiązku opłacania składek członkowskich, a tym samym przyjęcie jako obowiązującej zasady, iż działalność oparta jest na pracy społecznej członków stowarzyszenia i dobrowolnych wpłatach, nie uzasadnia przyznania wnioskowanego prawa pomocy.

Odnosząc się do modyfikacji wniosku o przyznanie prawa pomocy poczynionej w sprzeciwie, polegającej na zredukowaniu wniosku do zwolnienia z kosztów wpisu sądowego, a więc w części, Sąd podkreśla, że taka zmiana wniosku nie ma żadnego przełożenia na ocenę sprzeciwu. Referendarz sądowy, zdaniem Sądu trafnie, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Równie trafne jest to orzeczenie, w przypadku żądania zwolnienia z kosztów wpisu sądowego. Marginalnie Sąd zaznacza sprzeczność między wnioskiem zawartym w sprzeciwie, o zwolnienie z kosztów wpisu sądowego, i deklarowaną w uzasadnieniu sprzeciwu gotowością do częściowej wpłaty z tytułu wpisu, z dobrowolnych składek członkowskich.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.