Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1170/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 22 par. 2 i  par. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 5 ust. 6 , art. 5 ust. 9a ,9b,9c
journal: Dz.U. 2003 nr 209 poz 2027
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2008r. sprawy ze skargi [...] SA w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie uznania zarzutów wniesionych na prowadzone postępowanie egzekucyjne. I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Burmistrz Gminy S. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej spółki kwotę 100,00 zł ( sto złotych 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. stwierdza, że postanowienia wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ K. Pawlicki /-/ E. Brychcy /-/ S. Zapalska


UZASADNIENIE

I SA/Po 1170/08

U Z A S A D N I E N I E

Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście wszczął, na podstawie dwóch tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza S., postępowanie egzekucyjne wobec A Spółka Akcyjna w W. w celu wyegzekwowania zaległego podatku od nieruchomości.

Zobowiązana Spółka wniosła, na podstawie art. 33 pkt 9 i art.10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej w skrócie: u.p.e.a.), zarzut m.in. niewłaściwości miejscowej organu egzekucyjnego. Uzasadniając powyższy zarzut Spółka wskazała, że jest tzw. dużym podatnikiem, czyli podmiotem, o którym mowa w art. 5 ust. 9b ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 121, poz. 1267 ze zm.), w związku z czym odrębnie określa się dla niego właściwość miejscową organów podatkowych, co ma również odpowiednie zastosowanie co do właściwości miejscowej organu egzekucyjnego. Według Spółki obecnie właściwym organem egzekucyjnym jest dla niej Naczelnik Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego. Ponadto Spółka wniosła zarzut nieumieszczenia na tytułach wykonawczych właściwej, zgodnej z przepisami, pieczęci wierzyciela.

Burmistrz S. postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art.34 § 1 u.p.e.a. w związku z art.18, wyrażając stanowisko wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów, uznał opisane powyżej zarzuty za nieuzasadnione. Wskazał, że Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście jest organem właściwym do prowadzenia egzekucji w niniejszej sprawie. Ponadto organ wyjaśnił, że na tytułach wykonawczych znajduje się właściwa pieczęć wierzyciela.

Spółka wniosła zażalenie, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i zarzucając naruszenie prawa poprzez błędną interpretację art. 33 pkt 9 u.p.e.a. w związku z jej art. 22 § 2, a także art. 5 ust. 6, 9a i 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz § 1, § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz.U. z 2003r., nr 209, poz. 2027 – dalej w skrócie: rozporządzenie z dnia 19 listopada 2003r.), poprzez przyjęcie iż właściwym miejscowo organem egzekucyjnym w niniejszej sprawie jest naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w załączniku nr 1 rozporządzenia z dnia 19 listopada 2003r., podczas gdy organem właściwym jest Naczelnik Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. postanowieniem z dnia 22 lipca 2008 r., działając na podstawie art.33 i art. 34 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 Kpa, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W motywach postanowienia wskazano, że zgodnie z treścią art. 33 pkt 9 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być m.in. prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny. W niniejszej sprawie Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa – Śródmieście uznał się za właściwy miejscowo, należy więc przyjąć, iż dokonał z urzędu badania swojej właściwości miejscowej. Organ uznał też, iż tytuły wykonawcze zawierają okrągłą pieczęć urzędową wierzyciela.

Spółka w skardze z dnia [...] r. domagała się uchylenia powyższego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia z dnia [...] r. Skarżąca powtórzyła w skardze zarzuty i argumentację podniesioną uprzednio w zażaleniu. Podkreśliła ponownie, że właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według siedziby zobowiązanego lub według miejsca położenia składników majątku (art.19 ust.1 i art.22 § 2 i 3 u.p.e.a.). Skoro w stosunku do A S.A. z siedzibą w W. przy ul. [...], właściwy jest miejscowo naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w załączniku nr 2 do rozporządzenia z dnia 19 listopada 2003r., to zgodnie z zapisem art. 22 § 2 i § 3 u.p.e.a. organ ten jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym.

Skarżąca Spółka wskazała, że na podstawie przywołanych w skardze przepisów właściwym organem egzekucyjnym w sprawie jest naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca położenia siedziby/majątku zobowiązanego. Naczelnicy urzędów skarbowych są jednocześnie organami egzekucyjnymi. W załączniku nr 2 do rozporządzenia z dnia 19 listopada 2003 r. określono siedziby i terytorialny zasięg działania naczelników urzędów skarbowych, właściwych wyłącznie w zakresie podatników określonych w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Dla A S.A. właściwym miejscowo naczelnikiem urzędu skarbowego jest Naczelnik Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego. Jednocześnie Spółka wskazała, że pieczęć wierzyciela, znajdująca się na tytułach wykonawczych, nie spełnia wymogów zawartych w §11 ust.1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1955r. w sprawie tablic i pieczęci urzędowych (Dz.U. Nr 47, poz.316 ze zm.).

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie i podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art.1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie stosownie do art.134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie skarga okazała się zasadna w odniesieniu do zarzutu dotyczącego prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

Zasady ustalania właściwości miejscowej organów egzekucyjnych reguluje art.22 u.p.e.a., przy czym ustawa ta wprowadza odrębne zasady ustalania właściwości miejscowej w zakresie egzekucji obowiązków niepieniężnych i należności pieniężnych. Przyjęte zasady ustalania właściwości miejscowej mają przede wszystkim na celu dążenie do przyspieszenia postępowania egzekucyjnego oraz zmniejszenia kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 3.

Celem ustalenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, jakim jest naczelnik urzędu skarbowego, niezbędne jest ustalenie, w zasięgu działania którego urzędu skarbowego znajduje się siedziba zobowiązanego. Właściwość miejscowa organów egzekucyjnych (naczelników urzędów skarbowych) wymaga bowiem uwzględnienia rozwiązań organizacyjnych przyjętych w przedmiocie terytorialnego zakresu działania tych organów oraz wyznaczenia ich siedzib.

Stosownie do treści art. 5 ust. 9 ustawy o urzędach i izbach skarbowych właściwość miejscową naczelników urzędów skarbowych określa się według terytorialnego zasięgu działania urzędu skarbowego, z uwzględnieniem ust. 9a. Zgodnie z art. 5 ust. 9a tej ustawy terytorialny zasięg działania określonego urzędu skarbowego wyłącznie w zakresie:

1) niektórych kategorii podatników,

2) wykonywania niektórych zadań określonych w ust. 6

- może obejmować terytorialny zasięg działania innych urzędów skarbowych.

W myśl art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych, wyznaczenie terytorialnego zasięgu działania określonego urzędu skarbowego, zgodnie z ust. 9a następuje w przepisach określonych na podstawie ust. 9c i może dotyczyć w szczególności:

1) podatkowych grup kapitałowych;

2) banków;

3) zakładów ubezpieczeń;

4) jednostek działających na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538) oraz przepisów o funduszach inwestycyjnych;

5) jednostek działających na podstawie przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych;

6) oddziałów lub przedstawicielstw przedsiębiorstw zagranicznych;

7) osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, które:

a) w ostatnim roku podatkowym osiągnęły przychód netto, w rozumieniu przepisów o rachunkowości, ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług o równowartości co najmniej 5 mln euro według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na koniec roku podatkowego albo

b) jako rezydenci w rozumieniu prawa dewizowego, biorą udział bezpośrednio lub pośrednio w zarządzaniu przedsiębiorstwami położonymi za granicą lub w ich kontroli, albo posiadają udział w kapitale takich przedsiębiorstw albo

c) są zarządzane bezpośrednio lub pośrednio przez nierezydenta w rozumieniu przepisów prawa dewizowego lub nierezydent dysponuje co najmniej 5 % głosów na zgromadzeniu wspólników albo na walnym zgromadzeniu, albo

d) jako rezydenci w rozumieniu przepisów prawa dewizowego jednocześnie bezpośrednio lub pośrednio biorą udział w zarządzaniu podmiotem krajowym i podmiotem zagranicznym w rozumieniu innych ustaw lub w jego kontroli albo posiadają jednocześnie udział w kapitale takich podmiotów.

W świetle przytoczonych przepisów terytorialny zasięg działania urzędów skarbowych może obejmować terytorialny zasięg działania innych urzędów skarbowych. Wyznaczenie tego zasięgu następuje w rozporządzeniu, o którym mowa w art. 5 ust. 9c i może dotyczyć w szczególności podmiotów wymienionych w art. 5 ust. 9b. Terytorialny zasięg działania naczelników urzędów skarbowych określony został w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych. Rozporządzenie to zostało wydane, jak wspomniano, na podstawie art. 5 ust. 9c ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Zgodnie z tym przepisem minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej określa, w drodze rozporządzenia, terytorialny zasięg działania oraz siedziby naczelników urzędów i dyrektorów izb skarbowych, uwzględniając zasady określone w art. 5 ust. 9a i 9b oraz potrzeby właściwego zorganizowania wykonywania zadań, zwłaszcza z zakresu poboru podatków oraz sprawnej obsługi podatnika. Określony w powołanym rozporządzeniu terytorialny zasięg działania naczelników urzędów skarbowych dotyczy wszystkich - określonych w art. 5 ust. 6 ustawy o urzędach i izbach skarbowych - zadań (kompetencji) należących do naczelników urzędów skarbowych. A więc zarówno tych, które należą do nich jako organów podatkowych, jak również tych związanych z wykonywaniem egzekucji administracyjnej należności pieniężnych.

W świetle przepisów tego rozporządzenia wyróżnia się trzy rodzaje urzędów skarbowych (por. C. Kosikowski (w:) R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, S. Presnarowicz: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2006). Pierwszą grupę stanowią urzędy skarbowe wymienione w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 19 listopada 2003 r., których naczelnicy są właściwi miejscowo we wszystkich sprawach z wyjątkiem tych, które wyłączono do kompetencji dwóch pozostałych grup. W drugiej grupie znajdują się tzw. "specjalne" lub "duże" urzędy skarbowe, których naczelnicy są właściwi w sprawach wymienionych w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych, a więc ze względu na określoną grupę podatników. Urzędy te zostały wymienione w załączniku nr 2. W trzeciej grupie znajdują się tzw. "małe" urzędy skarbowe (wymienione w załączniku nr 3), których naczelnicy nie mają kompetencji do wykonywania egzekucji administracyjnej należności pieniężnych.

Wskazać należy, że żaden przepis prawa nie stwierdza, że do zakresu działania naczelników tzw. "specjalnych" czy "dużych" urzędów skarbowych wymienionych w załączniku nr 2, nie należy wykonywanie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Tym samym naczelnicy tych urzędów skarbowych posiadają kompetencję do wykonywania egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Uprawnienie to ograniczone zostało do spraw, w których zobowiązanymi są podmioty wymienione w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Zauważyć należy, że w świetle art. 5 ust. 9a w związku z ust. 9b i ust. 9c ustawy o urzędach i izbach skarbowych, Minister Finansów, określając terytorialny zasięg działania urzędów skarbowych, nie ograniczył kompetencji naczelników tzw. "specjalnych" czy "dużych" urzędów skarbowych do wykonywania niektórych zadań określonych w art. 5 ust. 6 tej ustawy.

Jak wynika z treści powołanego rozporządzenia z dnia 19 listopada 2003 r. oraz jego załączników siedziba zobowiązanego - A S.A. mieszcząca się w W. przy ul. [...], leży w terytorialnym zasięgu działania dwóch urzędów skarbowych: wymienionego w załączniku nr 1 - Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście oraz wymienionego w załączniku nr 2, tzw. "dużego" urzędu skarbowego - Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie.

W związku z tym, że siedziba zobowiązanego leży w terytorialnym zasięgu działania dwóch urzędów skarbowych, dla ustalenia właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego do wykonania egzekucji administracyjnej, konieczne jest ustalenie czy zobowiązany jest podatnikiem, o którym mowa w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Wówczas bowiem wyłączona jest właściwość miejscowa naczelnika urzędu skarbowego wymienionego w załączniku nr 1. Naczelnicy urzędów skarbowych wymienionych w załączniku nr 1 są bowiem właściwi miejscowo we wszystkich sprawach z zastrzeżeniem tych, w których właściwi są naczelnicy urzędów skarbowych wymienionych w załącznikach nr 2 i nr 3 rozporządzenia.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że zobowiązany jest podmiotem, o którym mowa w art. 5 ust. 9b pkt 7a ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Skoro zatem skarżąca Spółka jest podatnikiem, o którym mowa w w/w przepisie, wyłączona jest tym samym właściwość miejscowa Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście.

Podzielić należy zatem pogląd, że w stosunku do zobowiązanego doszło - w stanie prawnym sprawy - do spełnienia przesłanki zmiany właściwości organu podatkowego, na tzw. "duży urząd skarbowy", tj. na Pierwszy Mazowiecki Urząd Skarbowy. Wynika to z treści art. 5 ust. 9a pkt 1 w związku z art. 5 ust. 9b pkt 7a i art. 5 ust. 9c ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz § 2 i załącznika nr 2 poz.7 rozporządzenia z dnia 19 listopada 2003r.

Jak wspomniano wcześniej, zgodnie z art.5 ust.6 pkt 7 ustawy o urzędach i izbach skarbowych, do zakresu działania naczelników urzędów skarbowych należy wykonywanie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Skoro zatem dla zobowiązanego właściwym organem podatkowym jest Pierwszy Mazowiecki Urząd Skarbowy, to naczelnik tego urzędu pełni funkcję organu egzekucyjnego w zakresie egzekucji należności pieniężnych.

Zmiana właściwości naczelnika urzędu skarbowego dla podatników, o których mowa w art. 5 ust. 9b pkt 7a ustawy o urzędach i izbach skarbowych nastąpiła z dniem 1 stycznia 2004 r., a postępowanie egzekucyjne w analizowanej sprawie zostało wszczęte w 2007 r., czyli po tej dacie. Powyższe oznacza, że przepisy ustawy o urzędach i izbach skarbowych mają w niniejszej sprawie zastosowanie w brzmieniu wprowadzonym nowelizacją tej ustawy, dokonanej ustawą z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizacją jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych.

Wobec powyższego właściwym miejscowo do prowadzenia przedmiotowej egzekucji wobec A S.A. jest Naczelnik Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia także okoliczność, że w/w organ, będący dla Spółki zarówno organem podatkowym, jak i egzekucyjnym, posiada z urzędu informacje niezbędne do szybkiego i efektywnego prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych.

Podkreślić należy, że przedstawione powyżej stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2008 r., sygn. akt II FSK 918/07 i 1141/07, niepubl.).

Rozpoznając ponownie sprawę organy winny mieć na uwadze powyższe rozważania w zakresie właściwości miejscowej organu egzekucyjnego.

W tych okolicznościach Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Orzeczenie o kosztach znajduje oparcie w art.200, a o wykonalności uchylonych postanowień – w art.152 w/w ustawy.

Odnosząc się do drugiego zarzutu skargi dotyczącego użycia przez wierzyciela niewłaściwej pieczęci okrągłej, skład orzekający zwraca uwagę, iż art.145 §1 pkt 1 lit. "a" w/w ustawy przewiduje uchylenia postanowienia, jeżeli stwierdzone zostanie naruszenie prawa mające wpływ na wynik sprawy.

W przedmiotowej sprawie nie ma wątpliwości (i nie było co do tego sporu między stronami), że wierzycielem jest Burmistrz S., który wystawił tytuły wykonawcze.

Na tytułach umieszczone zostały: pieczęć nagłówkowa oraz okrągła pieczęć urzędowa.

W tych okolicznościach brak podstaw do uznania zasadności zarzutu nieprawidłowego sporządzenia tytułów wykonawczych.

/-/ K.Pawlicki /-/ E.Brychcy /-/ S.Zapalska

L.S.