Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1598/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 109, 183 par. 2 pkt 5, 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 3, 39
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2010 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję S. K. O. w S. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1, oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata R. B., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych.


UZASADNIENIE

S. K. O. w S. decyzją z dnia [...] lipca 2009r. po rozpoznaniu odwołania J. S. od decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] przyznającej J. S. pomoc w formie zasiłku na zakup artykułów żywnościowych od dnia [...] kwietnia 2009r. – do dnia [...] czerwca 2009r. w wysokości [...] zł miesięcznie utrzymało powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny:

J. S. zwróciła się z wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2009r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie jej pomocy finansowej na dożywianie w kwocie [...] zł miesięcznie z programu rządowego.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Burmistrz Miasta S. decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r. przyznał w/w świadczenie pieniężne przeznaczone na zakup artykułów żywnościowych w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszoinstacyjny podniósł, że zgodnie z wieloletnim programem "pomoc państwa w zakresie dożywiania" może być przyznawana wnioskodawcom nieodpłatna pomoc w formie gorącego posiłku jeśli dochód osoby samotne gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego wynikającego z ustawy o pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1). W przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznawanie pomocy w takiej formie byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą wnioskodawcy można przyznać pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności.

Podstawą prawną przyznania takiej pomocy jest ustawa z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 267, poz. 2259). W uzasadnieniu swojej decyzji Burmistrz Miasta S. wyjaśnił, iż z powyższego programu rządowego w pierwszym kwartale 2009 skorzystało [...] rodzin (łącznie [...] osób) na kwotę [...]zł Zatem pomoc na jedno gospodarstwo domowe wynosiła [...] zł. Podobną kwotę organ dysponował również w drugim kwartale 2009r.

J. S. przyznaną pomoc uznała za niewystarczającą, nie pokrywającą jej wszystkich niezbędnych potrzeb i nie pozwalającą na życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Decyzję wydano jej zdaniem bez przeprowadzenia starannego postępowania dowodowego nie biorąc pod uwagę jej faktycznej sytuacji życiowej i zdrowotnej, a także poziomu jej wykształcenia.

S. K. O. w S. po rozpatrzeniu odwołania uznało zarzuty J. S. za nieuzasadnione. Z załączonego do akt sprawy zestawienia pomocy przyznanej J. S. wynika, że od miesiąca stycznia 2009r. do miesiąca czerwca 2009r. otrzymała ona pomoc na łączną kwotę [...] zł tj. [...] miesięcznie, podczas gdy najniższa emerytura do dnia 28 lutego 2009r. wynosiła 636,29zł, a od 1 marca 2009r. wynosi 675,10zł (brutto !).

Organ odwoławczy podniósł, iż organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego /art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej/ przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia / a takim jest pomoc w zakresie programu rządowego: "Pomoc w zakresie dożywiania" / są obowiązane zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 kpa załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznymi interesami obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społecznej tę pomoc musi uzyskać w żądanej wysokości, gdyż organy administracji muszą gospodarować określoną pulą środków finansowych i rozeznawać potrzeby osób samotnych oraz rodzin wielodzietnych żyjących w ubóstwie. Zdaniem organu stanowisko J. S., iż ze względu na jej wykształcenie, stan zdrowia i sytuację życiową świadczenia z pomocy społecznej mają jej zapewnić zaspokojenie zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania jest błędne – bo przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych z pomocy społecznej. Odpowiednie zadysponowanie nieruchomością, której jest właścicielką pozwoliłoby skarżącej polepszyć warunki bytowe. Celem pomocy społecznej nie jest bowiem zapewnienie rodzinom utrzymania, ale wsparcie ich w trudnej sytuacji życiowej.

Na decyzję S. K. O. w S. z dnia [...] lipca 2009r. J. S. wniosła skargę od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że na żadne z celów dotyczących jej potrzeb o które prosiła nie otrzymała pomocy w wysokości, która mogła je zaspokoić. Zasiłek "na dożywianie" jest z programu rządowego i nie obciąża gminy, która zdaniem skarżącej jest najbogatsza w powiecie. Natomiast odnoszenie się organu do najniższej emerytury jej nie dotyczy, bo otrzymują ją osoby bez żadnego wykształcenia i kwalifikacji. Natomiast znajomi skarżącej otrzymują emerytury znacznie powyżej [...] zł i to jest jej grupa społeczna. Ponadto skarżąca opisała swoją trudną sytuację materialną oraz schorzenia. Podniosła, że mimo iż mieszka w domu bez elektryczności, wody, ogrzewania, to nigdy nie dostała z MOPS-u pomocy finansowej na remont domu (przeciekający dach) oraz na ogrzewanie domu. Wszystkie pieniądze jest zmuszona przeznaczać na codzienne zakupy wody źródlanej, gazu do kuchenki i telefon komórkowy. Organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę ani stanu zdrowia ani sytuacji bytowej skarżącej.

W odpowiedzi na skargę S. K. O. w S. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie należy wskazać, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 powyższej ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie przezwyciężyć wykorzystując własne uprawnienia i możliwości.

Z treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego (a takim niewątpliwie jest zasiłek na dożywianie) ma charakter uznaniowy. Tym samym spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości określonej przez niego. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego aczkolwiek ma charakter uznaniowy, to nie może też być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania jej zgodności z prawem, ale nie wynika już w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzje uznaniową, organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznymi interesami obywatela, stosownie do art. 7 kpa, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Sąd podziela stanowisko organu, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji o przyznaniu zasiłku celowego wskazał możliwości i środki finansowe na zasiłki celowe, (pomoc na dożywienie), jakimi dysponował w I kwartale 2009r. ([...] zł) liczbę rodzin którym udzielił pomocy ([...], w tym [...] osób) oraz średnią pomoc udzieloną na 1 gospodarstwo domowe [...] zł Organ wyjaśnił także, że podobną kwotę otrzymał na II kwartał 2009r.

W świetle powyższego nie można postawić organom orzekającym w sprawie zarzutu dowolności w podejmowaniu zaskarżonej decyzji. W przedmiotowej sprawie decyzje obu organów wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, a o wysokości ([...] zł miesięcznie) przyznania skarżącej świadczeń na dożywianie w miesiącach IV-IX 2009r. decydowała nie tylko jej sytuacja życiowa, lecz także możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Motywy rozstrzygnięcia zostały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpująco uzasadnione, co oznacza że decyzji tej nie można postawić zarzutu naruszenia prawa, ani też przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Odnosząc się natomiast do nieuwzględnienia przez Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę wniosku skarżącej z dnia 20 września 2009 r. (złożonego osobiście przez skarżącą w biurze podawczym sądu) o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 23 września 2010 r., którego kopia została dołączona do pisma z dnia 23 września 2010 r. pełnomocnika skarżącej wyznaczonego z urzędu do prowadzenia przedmiotowej sprawy, a także wniosku o odroczenie rozprawy złożonego przez pełnomocnika osobiście na rozprawie, na podstawie art. 109 p.p.s.a.

Sąd wyjaśnia co następuje:

Z treści art. 109 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdza nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron, albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Oceniając więc na gruncie konkretnej sprawy, czy oba te warunki zostały spełnione należy mieć na względzie zarówno wynikający z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP ( i podobnie z art. 7 in fine p.p.s.a.) nakaz rozpatrywania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (szybkiego załatwienia sprawy i dążenia do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu), jak i wynikający z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. bezwzględny zakaz pozbawienia strony możności obrony jej praw.

Odnosząc powyższe rozważanie do przedmiotowej sprawy sąd zauważa, że przedmiotowa sprawa już dwa razy była zdjęta z wokandy z tej samej przyczyny tj. złego stanu zdrowia skarżącej (tj. 08.12.2009 r. , 26.06.2009 r.).

W dniu 27 listopada 2009r. sąd przyznał J. S. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w dniu 18 stycznia 2010r. wyznaczyła jako pełnomocnika z urzędu dla J. S. w rozpoznawanej sprawie adwokata R. B. Pełnomocnik skarżącej siedmiokrotnie zapoznawał się z aktami sprawy (29.01.2010 r., 1.02.2010 r., 22.02.2010 r., 28.05.2010 r., 1.06.2010 r.,21.06.2010 r., 21.09.2010 r.), wielokrotnie też składał wnioski o sporządzenie kserokopii akt sprawy. Na rozprawie w dniu 23 września 2010 r. pełnomocnik skarżącej przyznał, że dzień przed rozprawą spotkał się w swojej kancelarii ze skarżącą która przekazała mu zaświadczenie lekarskie dzięki czemu przedłożył ten dokument wraz z pismem o odroczenie rozprawy, na rozprawie w której osobiście uczestniczył. Z zaświadczenia lekarskiego wynika, że chora powinna leżeć. Sąd zauważa, że choroba nie przeszkodziła jednak skarżącej osobiście udać się z S. do W., w celu spotkania się ze swoim pełnomocnikiem z urzędu w dniu 22 września 2010 r. i do osobistego złożenia wniosku o odroczenie rozprawy w dniu 20 września 2010 r. Pomimo tego, że zgodnie z zaleceniami lekarza skarżąca powinna leżeć, w odstępie dwóch dni (20 i 22.09.), dwukrotnie przyjeżdżała do W.

Zauważyć trzeba, iż osobisty udział skarżącej w rozprawie przed sądem administracyjnym nie jest obowiązkowy. Natomiast skarżąca miała zapewnioną obronę swoich praw poprzez osobisty udział w rozprawie ustanowionego w tej sprawie dla niej pełnomocnika z urzędu. Zdaniem Sądu nie wystąpiły także w rozpatrywanej sprawie żadne okoliczności po stronie pełnomocnika, które uniemożliwiłyby (lub chociaż znacząco utrudniały) właściwe reprezentowanie interesów skarżącej.

W ustawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma przepisu, który stawiałby znak równości pomiędzy nieuwzględnieniem wniosku strony o odroczenie rozprawy z pozbawieniem jej możliwości obrony swych praw. Jeśli więc w przedmiotowej sprawie zaistniały przyczyny, które uzasadniały zdaniem sądu odmowę uwzględnienia wniosku o kolejne odroczenie rozprawy (osobisty udział pełnomocnika w rozprawie, wielokrotne zapoznawanie się pełnomocnika z aktami sprawy i osobisty kontakt pełnomocnika ze skarżącą przed terminem rozprawy), to nie można uznać, że skarżąca została pozbawiona praw do obrony, mimo że rozprawa została przeprowadzona bez jej udziału.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 3 sierpnia 2002 r. – Prawo przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.