Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 221/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia NSA Jolanta Szaniecka /spr./ Sędzia WSA Małgorzata Górecka Protokolant sekr.sąd. Dobrosława Sobczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2005 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania; I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty K. z dnia [...] Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ M.Górecka /-/ B.Drzazga /-/ J.Szaniecka


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Starosta K. na podstawie art. 105 § 1 kpa oraz art. 22 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. Nr 16 poz. 78 ze zm.) umorzył postępowanie w sprawie uznania za zakończoną rekultywację gruntów położonych w K. w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonych geodezyjnie jako działki nr [...] i [...].

W motywach powyższej decyzji organ pierwszej instancji przedstawił następujące ustalenia i wnioski.

Pismem z 19.III.2001 r. Przedsiębiorstwo "A" S.A. w K. zwróciło się o uznanie za zakończoną rekultywację terenów po działalności przemysłowej obejmujących działki o numerach [...], [...], [...], [...] i [...], wobec zakończenia działalności przemysłowej przez poprzedników prawnych Spółki 20 lat temu. We wniosku podano również, że na działkach nr [...] i [...] został zorganizowany zbiornik wędkarski z drogą dojazdową na działce nr [...], natomiast działki nr [...] i [...] zostały zrekultywowane w zakresie podstawowym w 1994 r. i porastają drzewami i krzewami.

Rozpoznając powyższy wniosek Starosta K. decyzją z [...] uznał rekultywację gruntów w rejonie ulic [...] i [...] za zakończoną. W następstwie odwołania wniesionego od tej decyzji przez aktualnego właściciela działek – M.S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję i sprawę przekazało organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Pismem z 7.I.2002 r. "A" S.A. w K. wycofała wniosek w zakresie dotyczącym działek nr [...] i [...] podając, że obecny zasięg skarp wyrobiska poeksploatacyjnego na tych działkach to efekt robót górniczych prowadzonych przed 1939 rokiem przez ówczesnego właściciela tych gruntów i cegielni.

W odniesieniu do pozostałych działek o numerach [...], [...] i [...] Starosta K. wydał w dniu [...] decyzję nakładającą na "A" S.A. określone obowiązki w zakresie ustalenia kierunku prac rekultywacyjnych i terminu ich zakończenia, jednak decyzja ta również została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].

Rozpoznając ponownie sprawę rekultywacji gruntów obejmujących działki nr [...] i [...]ustalono, że:

– orzeczeniem z 14.XII.1950 r. nr 57 Ministra Przemysłu Lekkiego przyjęto na własność Państwa przedsiębiorstwo B – Z.W., K. ul. [...], a następnie orzeczeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 21.X.1961 r. zatwierdzono protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa,

– w dniu 1.X.1953 r. "C" PP zawarły z Polskim Związkiem Wędkarskim umowę dzierżawy rybołówstwa na stawie w Zakładzie nr [...] "B" W., położonego w gliniance Zakładu nr [...],

– decyzją z dnia 11.X.1994 r. Minister Przemysłu i Handlu stwierdził nieważność orzeczenia nr 57 z dnia 14.XII.1950 r. oraz orzeczenia z dnia 21.X.1961 r.,

– aktem notarialnym z [...] nr [...] A.W. (spadkobierca Z.W.) sprzedał M.S. nieruchomość objętą KW [...] obejmującą działkę nr [...] o pow. [...] m2 oraz nieruchomość zapisaną w KW [...] składającą się z działek o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o obszarze [...] ha oświadczając, że ostatnio wymieniona nieruchomość jest niezabudowana i stanowi rolę.

Z treści art. 20 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych wynika, że obowiązek rekultywacji spoczywa na osobie, która powoduje utratę lub ograniczenie wartości użytkowej gruntów. Z opisanych wyżej dokumentów wynika, że działalność przemysłowa na omawianym terenie prowadzona była przed wojną przez "B", a staw wędkarski na działkach nr [...] i [...] istniał już za poprzedniego właściciela przedsiębiorstwa "B" – Z. W. Skoro zatem Przedsiębiorstwo "A" S.A. w K. nie prowadziło na tym terenie działalności wydobywczej to należało orzec zgodnie z jego wnioskiem.

W odwołaniu od powyższej decyzji M.S. między innymi zarzucił, że brak było podstaw do umorzenia postępowania, bowiem w sprawie rekultywacji terenów po byłej kopalni gliny "D" wydana została przez Wojewodę decyzja nakazująca likwidację kopalni "D". Ponadto decyzją z dnia [...] nakazano Przedsiębiorstwu "A" przeprowadzenie rekultywacji gruntów. Należało zatem, w ocenie wnoszącego odwołanie, ustalić stopień ograniczenia wartości użytkowej gruntów oraz wskazać osobę zobowiązaną do rekultywacji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach swego rozstrzygnięcia Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w sprawie ustalono, iż na działkach nr [...] i [...] urządzony jest staw i taki stan istniał już w chwili przejęcia zakładu w ramach nacjonalizacji. Teren tych działek nigdy nie stanowił obszaru górniczego i nie był przez "A" S.A. eksploatowany. Skoro zatem wskazana wyżej Spółka nie prowadziła na tym terenie działalności gospodarczej, a więc nie obniżyła wartości użytkowej gruntu, a nadto cofnęła wniosek o uznanie rekultywacji za zakończoną to postępowanie dotyczące wydania orzeczenia w powyższej sprawie stało się bezprzedmiotowe.

M.S. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji podał, że jest ona niesłuszna i sprzeczna z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W ocenie skarżącego grunty poeksploatacyjne powstały w wyniku działalności wydobywczej prowadzonej przez Spółkę "A", a owa działalność prowadzona była także na działkach o numerach [...] i [...]. Potwierdza to protokół zdawczo-odbiorczy oraz koncesja nr [...] z dnia [...] .

W dalszej kolejności skarżący wywiódł, że nie wykonano prac rekultywacyjnych i nie zabezpieczono gruntów sąsiadujących z przedmiotowymi działkami przed powstaniem szkód. Rodzi to obawę, że za ewentualne szkody odpowiedzialność będzie ponosił skarżący. Zaskarżona decyzja naraża skarżącego na koszty związane z zabezpieczeniem osuwających się wzdłuż drogi skarp i wyłącza możliwość prawidłowego użytkowania nieruchomości skarżącego.

Wreszcie Okręgowy Urząd Górniczy w P. w procedurze prowadzonej rekultywacji stwierdził szereg uchybień stwarzających zagrożenie dla życia i zdrowia mieszkańców.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Również o oddalenie skargi wniósł uczestnik postępowania Przedsiębiorstwo "A" Spółka Akcyjna w K. Podzielając stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji Spółka "A" wyjaśniła, że na działkach nr ewidencyjny [...] i [...] już przed II wojną światową, a w szczególności w dniu wprowadzenia przymusowego zarządu państwowego na "B" przy ul. [...] w K., czyli 1 kwietnia 1950 r., istniało stare zawodnione wyrobisko poeksploatacyjne, w którym urządzony został staw wędkarski, który od dnia 1 października 1953 r. był dzierżawiony przez Polski Związek Wędkarski. Przedmiotowe działki nigdy nie wchodziły w skład "D" (według skarżącego w skład kopalni gliny) i nie były w żaden sposób eksploatowane przez "A" S.A. w K. oraz jego poprzedników prawnych, chociaż tereny te były objęte przymusowym zarządem. Okoliczności te potwierdza treść decyzji z [...] Nr [...] udzielającej poprzednikowi prawnemu Spółki "A" koncesji na wydobywanie surowców ceramiki budowlanej, w której przedmiotowe działki nie są wymienione jako obszar eksploatacji, a także treść decyzji z dnia [...] stwierdzająca wygaśnięcie koncesji. To oznacza, że Spółka "A" ani też jej poprzednik prawny nie spowodowali utraty lub ograniczenia wartości użytkowej gruntów.

W ocenie Spółki "A" skarżący nie wykazał, aby stan faktyczny ustalony przez organy administracji był zgodny ze stanem rzeczywistym, a twierdzenia zawarte w skardze powołują okoliczności dotyczące innych gruntów nabytych przez skarżącego, nie objętych procesem reprywatyzacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Cofnięcie przez Spółkę "A" wniosku o uznanie rekultywacji gruntów obejmujących działki nr [...] i [...] za zakończoną nie mogło mieć wpływu na treść zaskarżonej decyzji. Jakkolwiek zgodnie z art. 105 § 2 kpa organ administracji publicznej może umorzyć postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowania zostało wszczęte, jednak warunkiem takiego załatwienia sprawy jest brak sprzeciwu innych stron oraz uznanie, że cofnięcie wniosku nie jest sprzeczne z interesem społecznym. Ponieważ M.S. zakwestionował taki sposób zakończenia postępowania administracyjnego (por. treść odwołania) to już tylko z tych powodów powołany przepis nie mógł mieć w sprawie zastosowania. Dlatego argumenty organów obu instancji odnoszące się do wskazanego na wstępie wniosku Spółki "A" nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Umorzenie postępowania na podstawie powołanego w decyzji pierwszoinstancyjnej art. 105 § 1 kpa następuje w sytuacji, gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe.

Przechodząc do oceny zasadności umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie cytowanego wyżej przepisu w pierwszej kolejności należało przypomnieć, że zagadnienie rekultywacji gruntów podlegających ochronie na podstawie ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. Nr 16 poz. 78 ze zm.) reguluje art. 20 i następne powołanej ustawy.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 tej ustawy, osoba powodująca utratę lub ograniczenie wartości użytkowej gruntów jest obowiązana do ich rekultywacji na własny koszt, zaś rekultywacja gruntów oznacza nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg (art. 3 pkt 18 cyt. ustawy).

W rozpoznawanej sprawie jako przesłankę bezprzedmiotowości postępowania dotyczącego uznania rekultywacji gruntów za zakończoną powołano fakt nieprowadzenia przez Spółkę "A" i jej poprzednika prawnego działalności gospodarczej na działkach o numerach [...] i [...] oraz istnienia na tych działkach stawu rybnego tak w chwili obecnej jak i w dacie ich przejęcia na własność Państwa w trybie nacjonalizacji. Takie ustalenia organów obu instancji nie znajdują oparcia w zgromadzonym w aktach administracyjnych materiale dowodowym. Z powołanych w decyzji pierwszoinstancyjnej dokumentów wynika jedynie, że przedmiotem przejęcia przez Państwo, na podstawie orzeczenia nr 57 z 14.XII.1950 r. było Przedsiębiorstwo pod nazwą "B- Z.W., K., ul. [...]" obejmujące nieruchomość o łącznym obszarze [...] ha i że w 1953 r. zarządzający tym Przedsiębiorstwem wydzierżawił Związkowi Wędkarskiemu staw o powierzchni około 0.75 ha, położony w gliniance Zakładu nr [...], a wreszcie, że w wyniku stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, własność nieruchomości odzyskał następca prawny Z.W., który następnie sprzedał określone nieruchomości, w tym przedmiotowe działki M.S.

Powołany wyżej materiał dowodowy nie dawał zatem dostatecznych podstaw do przyjęcia, że staw rybny istniał już w dacie przejęcia opisanych wyżej nieruchomości na własność Państwa, a także, że na terenie przedmiotowych działek nie prowadzono działalności gospodarczej, której skutki wymagałyby podjęcia zabiegów rekultywacyjnych. W istocie dopiero w postępowaniu sądowym uczestnik postępowania - Spółka "A" powołała się na decyzje koncesyjne, które jej zdaniem potwierdzają ustalenia poczynione przez organy obu instancji z tym, że twierdzenia co do istnienia już przed 1 kwietnia 1950 r. zawodnionego wyrobiska poeksploatacyjnego nie poparła żadnymi dowodami.

W przedstawionych wyżej okolicznościach należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania (art. 7, 77 § 1 i 80 kpa) w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę powinnością organu orzekającego będzie ustalenie, przy wykorzystaniu wszelkich środków dowodowych:

– czy na terenie przedmiotowych działek prowadzona była działalność gospodarcza powodująca utratę lub ograniczenie wartości użytkowej gruntów i jeśli tak przez kogo i kiedy,

– czy na sąsiednich terenach Spółka "A" prowadziła wspomnianą wyżej działalność i czy miało to wpływ na stan przedmiotowych działek w tym zwłaszcza stan skarp istniejącego stawu,

– czy przed 1 kwietnia 1950 r. istotnie istniał na terenie działek nr [...] i [...] staw wędkarski względnie zawodnione wyrobisko poeksploatacyjne.

Ponadto w sprawie należy przeprowadzić dowód z tych wszystkich decyzji administracyjnych (dotyczących rekultywacji oraz koncesji), które pozwolą na ustalenie jaki teren objęty był działalnością Spółki "A" polegającą na wydobywaniu surowców ceramiki budowlanej, a nadto dołączyć plan sytuacyjny obrazujący położenie przedmiotowych działek.

Należy dodać, że znajdujące się w aktach załączniki graficzne nie zawierają oznaczeń pozwalających na ustalenie położenia omawianych działek w stosunku do terenu niewątpliwie objętego działalnością wydobywczą Spółki. Wreszcie w sprawie wymaga wyjaśnienia, czy nawiezienie przez Spółkę "A" w 2002 r. trzystu wywrotek ziemi "w celu wyrównania skarp" było realizacją decyzji w sprawie rekultywacji i jeśli tak jakich (patrz: oświadczenie przedstawiciela Spółki złożone do protokołu posiedzenia Kolegium Odwoławczego z dnia [...].I.2004 r.).

Na koniec wskazać należy, że pomimo zawartych w odwołaniu skarżącego zarzutów o istnieniu w obrocie prawnym decyzji, z których wynikało, że Spółka "A" uznana została za osobę zobowiązaną do rekultywacji, Kolegium Odwoławcze nie podjęło działań zmierzających do weryfikacji tych twierdzeń. W konsekwencji zarzuty skargi powołujące te same argumenty uchylają się spod kontroli Sądu, podobnie jak i twierdzenia Spółki "A" o tym, iż wskazane przez skarżącego decyzje nie pozostają w związku z rozpoznawaną sprawą.

Z przyczyn wyżej wywiedzionych na podstawie art. 145 § 1 lit. c oraz art. 135, 152 i 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

/-/ M.Górecka /-/ B.Drzazga /-/ J.Szaniecka

MK